open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віскі

**Ві́скі** ( — вада) — моцны алькагольны напой, які атрымліваецца шляхам перагонкі зброджанага сусла са збожжа (ячменнага соладу альбо зерня) з наступнай вытрымкай сьпірту ў дубовых бочках. Падчас вытрымкі мае моцнасьць 60—80%, прадаецца разбаўленым да 40—50%. Упершыню згадвадваецца ў 15 стагодзьдзі ў Ірляндыі і Шатляндыі.

## Гісторыя
Як і ўсе моцныя эўрапейскія напоі, віскі ўзыходзіць да часоў Крыжовых паходаў (XII стагодзьдзе). У манастырах Брытанскіх астравоў «ваду жыцьця» (акавіту) пачалі вырабляць пад уплывам італьянскіх тэхнічных дасягненьняў. На Раство Хрыстова 1405 г. у Ірляндыі віскі ўпершыню пісьмова згадваецца ў  1627 году (цяпер графства , правінцыя Ленстэр), дзе апісваецца сьмерць правадыра ад «празьмернага прыёму акавіты» ( — вада жыцьця). У 1494 г. у Шатляндыі першае пісьмовае сьведчаньне аб вытворчасьці віскі ўпершыню сустракаецца ў , дзе апісваецца пасылка соладу «брату Джону Кору, паводле загаду караля, для вырабу акавіты» ( — вада жыцьця) аб’ёмам на 500 пляшак.

Спачатку напой выкарыстоўваўся як лекавы сродак, але зь цягам часу ўжываньне віскі пашыралася, ды ў XVI—XVII стагодзьдзях набыло велізарныя памеры. У 1579 годзе шатляндзкі парлямэнт дазволіў гнаць віскі толькі дваранству, а ў 1642 годзе кароль увёў манаполію на вытворчасьць алькаголю. Віскі афіцыйна выраблялі толькі 8 буйных перагонных заводаў, але ў вёсках узьнікалі падпольныя вінакурні. Якасьць віскі падпольнае вытворчасьці паступова ўзрастала, як і попыт на яго, і ў 1823 годзе дробныя вінакурні былі ўзаконеныя. У Амэрыцы вытворчасьць віскі () пачалася фактычна з узьнікненьнем брытанскіх калёніяў (амэрыканскі віскі часьцей называюць словам *[[бурбон]]*), зь цягам часу ствараюцца буйныя перагонныя заводы. Сёньня большасьць вінакурняў Шатляндыі належаць амэрыканскім алькагольным канцэрнам, якія ў сваёй краіне вырабляюць бурбоны невысокае якасьці. Для ірляндзкага віскі можа выкарыстоўвацца адрознае напісаньне па-ангельску: whiskey.

## Клясыфікацыя
* *аднасоладавы* (сынгл-молт; анг. single malt) — выраблены толькі зь ячменнага соладу на адной вінакурні (лічацца найлепшымі);
* *чыстасоладавы* (п’юэ-молт; анг. pure malt) — сумесь аднасоладавых з розных вінакурняў;
* *адназерневы* (сынгл-грэйн; анг. single grain) — выраблены на адной вінакурні з ужыцьцем зерня (ячмень, жыта, кукуруза);
* *сумесевы* (блэнд; анг. blend) — сумесь аднасоладавых ды адназерневых;
* *сумесева-раскошны* (блэнд-дэлюкс; анг. blend-delux) — сумесевы, які ўтрымлівае больш за 60% соладавага віскі.

У Шатляндыі вылучаюцца чатыры рэгіёны з істотна адрознымі тыпамі віскі: Гайлэнд, Лоўлэнд, Спэйсайд ды Айлэй.

## Беларусь
У 2011 г. у Беларусі выпусьцілі 20,3 тыс. дэкалітраў віскі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Амбасада віскі ў Беларусі

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Рандэль (паэзія)

**Рандэ́ль** () — адна з так званых цьвёрдых формаў лірычнай паэзіі. Зьявіўся ў Францыі ў XIV стагодзьдзі.

Складаецца з 13 радкоў, мае наступную структуру: парадак рыфмаў — *A-B-b-a a-b-A-B a-b-b-a-A*, дзе вялікімі літарамі вызначаны супадаючыя радкі. Вылучаецца таксама **падвоены рандэль**, які складаецца з 16 радкоў з рыфмоўкай *A-B-B-A a-b-A-B a-b-b-a A-B-B-A*.

Узьнік гэты верш у старафранцускай паэзіі, затым перайшоў у ангельскую і іншыя эўрапейскія літаратуры. У канцы XIX — пачатку XX ст. рандэль даволі часта выкарыстоўвалі сымбалісты. У беларускую літаратуру рандэль увёў Максім Багдановіч. Прыкладам можа быць яго верш *«На могілках»* (1913):

: Амур і сумны і прыгожы
: Стаіць з павязкай на вачах
: Ля склепу. Часам лёгкі пах
: Сюды даносіцца ад рожы.
: Паўсюль крыжы, вянкі... Чаго жа
: Тут, дзе магілы, сьцень і прах,
: Амур і сумны і прыгожы
: Стаіць з павязкай на вачах?

: І ціха думаў я: быць можа,
: Любоў, палёгшы у трунах,
: Перамагла і сьмерці жах!
: Спачніце ж! Вечна на старожы
: Амур і сумны і прыгожы.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Рандо

**Рандо́** (, ад *rond* — кола) — адна з так званых цьвёрдых формаў лірычнай паэзіі. Зьявілася ў Францыі ў XIV стагодзьдзі ў выніку разьвіцьця ідэі рандэля.
Рандо мае шмат варыяцыяў, якія аб’ядноўвае шэраг характэрных рысаў: верш складаецца з 15 радкоў, сярод якіх двойчы паўтараецца так званы *рэфрэн* — пачатковыя словы першага радка, якія не абавязкова павінны рыфмавацца зь іншымі радкамі; астатнія радкі рыфмуюцца толькі на дзьве рыфмы. Напрыклад, рандо можа мець наступную схему: *a-a-b-b-a a-b-b-R a-a-b-b-a-R*, дзе R — рэфрэн.

Прыкладам рандо можа служыць верш Рыгора Крушыны:
: І сны, і мары — музы чары —
: Ствараюць казку дзіўных дзён.
: І думак цэлы легіён
: Снуецца ў сонечным абшары;
: Далёкі сьпеў ужо чуцён.
: Празрысты сьвеціцца вялён
: Празь цёплы подых лёгкай пары…
: Прыемны мне прыносяць плён
: І сны, і мары.

: Мне сьніцца дом і пышны клён,
: І ўжо няма ніводнай хмары.
: Адно цьвітуць, цьвітуць як лён
: І сны, і мары.

У беларускай літаратуры першым ўжыў форму рандо Максім Багдановіч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паэзія
12 сакавіка

## Падзеі
* 1600 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза абвясьціў далучэньне Эстляндыі да Рэчы Паспалітае
* 1917 — кульмінацыя Лютаўскае рэвалюцыі ў Пецярбургу 
* 1922 — Чачэнія абвясьціла незалежнасьць ад Расеі
* 1940 — заканчэньне савецка-фінскае вайны
* 1944 — заснаваныя Азарыцкія лягеры сьмерці
* 1963 — у Гайнаўцы (Падляшша) адкрыўся Беларускі музэй
* 1986 — у Горадні ўтварыўся гістарычна-культурны клюб «Паходня»
* 1992 — У Салігорску пачаўся страйк шахцёраў
* 1999 — Чэхія, Польшча ды Вугоршчына ўступілі ў НАТА

## Нараджэньні
* 1863 — Уладзімер Вярнадзкі, расейскі й савецкі геахімік, заснавальнік біягеахіміі
* 1867 — Венядзікт Мякоцін, расейскі рэвалюцыянэр, лідэр Партыі народных сацыялістаў
* 1922 — Джэк Кэруак, амэрыканскі пісьменьнік і паэт
* 1951 — Дзьмітры Якуцэня, беларускі і расейскі мастак
* 1958 — Стыў Гарыс, ангельскі музыка, заснавальнік, аўтар бальшыні твораў і басыст гэві-мэталічнага гурту Iron Maiden
* 1988 — Марына Паўтаран, беларуская вясьлярка на байдарцы, Чэмпіёнка Эўропы

## Сьмерці
* 1851 — Ян Баршчэўскі, беларускі і польскі літаратар
* 1922 — Кузьма Цярэшчанка, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч
* 1960 — Сямён Багданаў, савецкі вайскавод, маршал, двойчы Герой Савецкага Саюзу

## Сьвяты
*
28 ліпеня

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 1676 — Дамінік Рудніцкі, беларускі і польскі пісьменьнік
* 1812 — Язэп Крашэўскі, польскі пісьменьнік беларускага паходжаньня, аўтар найбольшай колькасьці выдадзеных кнігаў у гісторыі польскае літаратуры
* 1917 — Глорыя Фуэнтэс, гішпанская паэтка
* 1938 — Альбэрта Фухіморы, пэруанскі палітык, былы прэзыдэнт Пэру
* 1941 — Міхаіл Бэрнард Мукасей, амэрыканскі юрыст беларускага паходжаньня
* 1947 — Барыс Батура, беларускі дзяржаўны дзяяч, старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта, старшыня Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, старшыня Менскага аблвыканкаму
* 1954 — Уга Чавэс, вэнэсуэльскі вайсковец і палітык, прэзыдэнт Вэнэсуэлы
* 1954 — Леанід Сініцын, беларускі палітык
* 1962 — Анатоль Казлоў, беларускі пісьменьнік
* 1989 — Лейла Ісмаілава, беларуская тэлевядучая

## Сьмерці
* 1741 — Антоніё Вівальдзі, італьянскі кампазытар
* 1750 — Ёган Сэбастыян Бах, нямецкі кампазытар
* 1811 — Цыпрыян Адынец, рымска-каталіцкі дзяяч, біскуп
* 1863 — Тамаш Грыневіч, удзельнік Паўстаньня 1863—1864 гадоў
* 1897 — Янка Лучына, беларускі паэт
* 1920 — Алесь Гарун, беларускі літаратар
* 1962 — Ёзэф Рогачак, славацкі лютэранскі сьвятар, пісьменьнік, перакладнік Бібліі
* 1972 — Язэп Гладкі, беларускі этнограф, мовазнаўца, лексыкограф і пэдагог
* 1980 — Уладзімер Парахневіч, удзельнік нямецка-савецкай вайны, партызан, пэдагог
* 2021 — Ларыса Ўрбан, беларуская журналістка, дыктарка Радыё Свабода

## Сьвяты
*
1809

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 12 лютага — Чарлз Дарвін, брытанскі навуковец-прыродазнаўца, заснавальнік эвалюцыйнай тэорыі пра паходжаньне відаў жывёл і расьлін
* 10 верасьня — Аляксандар Рыпінскі, беларускі паэт

## Сьмерці
*
Сьпірт

**Сьпі́рт** — арганічнае хімічнае спалучэньне, утворанае з вуглевадароднага радыкалу ды адной ці некалькіх гідраксыльных групаў (*-OH*). У залежнасьці ад колькасьці гідраксыльных групаў вылучаюцца *аднаатомныя* (*алькаголі*), *двухатомныя* (*гліколі*), *трохатомныя* і *шмататомныя* сьпірты. Сьпірты, якія ўтрымліваюць бэнзольнае ядро, называюцца *араматычнымі* (напрыклад, фэноль). Ніжэйшыя сьпірты — вадкасьці, вышэйшыя — цьвёрдыя рэчывы. Сьпірты зьяўляюцца слабымі кісьлямі, могуць утвараць солі (алькагаляты). Вытворнымі ад сьпіртоў зьяўляюцца этэры, тлушчы.

У агульным ужытку часьцей за ўсё пад словам «сьпірт» разумеецца этаноль (*CH<sub>3</sub>–CH<sub>2</sub>–OH*), які атрымліваецца пры браджэньні цукру ды зьяўляецца асноваю алькагольных напояў, таксама шырока ўжываецца ў тэхніцы ды мэдыцыне. У хімічнай прамысловасьці выкарыстоўваюцца мэтаноль, гліцэрын, фэноль, этыленгліколь ды іншыя сьпірты. Некаторыя шмататомныя сьпірты ўваходзяць у склад замяняльнікаў цукру.

Сьпірты зьяўляюцца вялікай і разнастайнай клясай злучэньняў, то бок яны шырока распаўсюджаныя ў прыродзе і часта выконваюць важныя функцыі ў жывых арганізмах. Сьпірты зьяўляюцца важнымі злучэньнямі з пункту гледжаньня арганічнага сынтэзу, і ня толькі цікавыя як мэтавыя прадукты, але і як прамежкавыя рэчывы, якія валодаюць унікальнымі хімічнымі уласьцівасьцямі. Акрамя гэтага, сьпірты зьяўляюцца важнымі прамысловымі прадуктамі і маюць шырокае выкарыстаньне як у прамысловасьці, гэтак і ў паўсядзённым спажываньні.

## Вонкавыя спасылкі
* Этаноль на The Periodic Table of Videos.
* Алькаголь. Encyclopædia Britannica.
* Што такое алькаголь?. Duke University.
* Алькаголь у хіміі: тыпы, выкарыстаньне і формула. Study.com.
* [Алькаголі](https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Organic_Chemistry/Supplemental_Modules_(Organic_Chemistry)/Alcohols). LibreTexts.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Браўні

**Браўні** () — у ангельскім ды шатляндзкім фальклёры дух дома, аналяг славянскага дамавіка. Браўні ўяўлялі як маленькага чалавечка, часам бяз носу. Лічылася што калі яму пакінуць пачастунак, напрыклад сьмятанку ў місачцы, то ён можа дапамагчы з дамашнімі справамі. Але калі браўні пакрыўдзіць, то ён бязьлітасна помсьціць, можа нават наклікаць на чалавека хваробу.

Браўні — пэрсанаж шматлікіх казак, у якіх расказваецца пра ягоную ўдзячнасьць добрым гаспадарам альбо пра помсту тым, хто яго зьневажаў.

## Глядзіце таксама
* Дамавік

Катэгорыя:Ангельскі фальклёр
Афрадыта

**Афрады́та** (; Понтыя, Лімэнія, Анадыямена, Кіпрыда) — першапачаткова багіня ўрадлівасьці, затым багіня каханьня.

Афрадыта абуджае каханьне ў сэрцах багоў і людзей. Дзякуючы гэтаму яна пануе над сьветам. Ніхто ня можа пазьбегнуць ейнай улады. Толькі Атэна, Гестыя і Артэміда не падначаленыя ейнай магутнасьці. Афрадыта — увасабленьне прыгажосьці і вечнай маладосьці.

Культ Афрадыты шырока распаўсюджаны ў Старажытнай Грэцыі, Малой Азіі ды на выспах Міжземнага мора, у Сыцыліі і асабліва на Кіпры.

Зьяўлялася ўлюбёным пэрсанажам антычных мастакоў.

Паводле імені Афрадыты названы астэроід 1388 Афрадыта.

## Міты

### Нараджэньне
Па раньняй вэрсіі нарадзілася з марское пены і кропляў крыві Ўрана каля выспы Кіфера, а ласкавы Зэфір прынёс яе на выспу Кіпру, там яе атачылі Оры і адвялі на Алімп. У клясычнай вэрсіі Афрадыта зьяўляецца дачкой Зэўса і Дыёны.

### Пігмаліён
Жыў на Кіпры адзін мастак Пігмаліён, жыў у адзіноцтве, пазьбягаючы шлюбу, бо не падабалася яму аніводная дзяўчына. І зрабіў зь белай слановай косьці дзяўчыну незвычайнай прыгажосьці, ды так зрабіў, што, здавалася, яна вось зараз працягне руку яму, або зрушыць зь месца. Закахаўся мастак у яе, і стаў падносіць ёй розныя падарункі: прыгожыя каралі, запясьці, завушніцы. Падчас чарговых сьвятаў у гонар Афрадыты, Пігмаліён, каб не абурыць гнеў багоў на сябе, ня стаў прасіць у Афрадыты ажыўленьня статуі, таму папрасіў каб багіня даравала дзяўчыну падобную на абточаную ім косьць. Вярнуўшыся дадому, замест абточанай косьці — дзяўчыны, Пігмаліёна ўжо чакала сапраўдная прыгажуня. Вось так багіня каханьня Афрадыта даравала мастаку Пігмаліёну сапраўднае каханьне.

## Глядзіце таксама
* Фрына

## Крыніцы

## Літаратура
* Кун, Н. А. Легенды и мифы древней Греции / Н. А. Кун. — М: Государственное учебно — педагогическое издательство министерства просвещения РСФСР, 1957. — 464 с.
* Тахо-Годи, А. А. Греческая мифилогия / А. А. Тахо-Годи. — М: Искусство, 1989. — 304 с.
Трыялет

**Трыяле́т** () — адна з так званых цьвёрдых формаў лірычнай паэзіі. Упершыню зьявіўся ў Францыі ў XIV стагодзьдзі, як скарочаная форма рандэлю.

Трыялет уяўляе сабой верш, які складаецца з 8 радкоў і мае наступную структуру: парадак рыфмаў — *a-b-a-a-a-b-a-b*, першы, чацьверты ды сёмы радкі строга супадаюць, тое ж датычыцца другога і восьмага радка. Паўторы вершаваных радкоў у трыялеце павінны матывавацца натуральным разьвіцьцём тэмы твора, завастраць увагу чытача на яго асноўнай думцы.

Прыкладам трыялету можа служыць наступны верш Максіма Багдановіча:

:*Мне доўгае расстаньне з Вамі*
:*Чарней ад Вашых чорных кос,*
:*Чаму ж нядобры час прынёс*
:*Мне доўгае расстаньне з Вамі?*
:*Я пабляднеў ад горкіх сьлёз*
:*І трыялет пачаў славамі:*
:*Мне доўгае расстаньне з Вамі*
:*Чарней ад Вашых чорных кос.*

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
25 верасьня

## Падзеі
* 1818 — у лёнданскім шпіталі адбылося першае ў гісторыі пераліваньне крыві, пры якім выкарыстоўвалася чалавечая кроў, а ня кроў жывёлаў, як гэта было раней
* 1921 — у Празе пачалася Першая Ўсебеларуская канфэрэнцыя. На Канфэрэнцыі прысутнічалі 37 дэлегатаў ад арганізацыяў і партыяў Заходняй Беларусі ды шмат якіх краінаў Эўропы. Канфэрэнцыя пацьвердзіла, што адзіным заканадаўчым органам для Беларусі зьяўляецца Рада Беларускай Народнай Рэспублікі
* 1924 — напад на цягнік каля Лунінца
* 1926 — заснаваны клюб НХЛ «Дэтройт Рэд Ўінгс»
* 1992 — у Менску адбылася першая, пасьля забароны КПСС, кансультацыйная нарада камуністаў краінаў СНД

## Нараджэньні
* 1866 — Томас Гант Морган, амэрыканскі генэтык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі (1933)
* 1875 — Сяргей Паўловіч, багаслоў, пэдагог, перакладчык, актыўны дзяяч у галіне царкоўнае асьветы
* 1895 — Ванда Лявіцкая, беларуская пісьменьніца, перакладніца, настаўніца, выхавацелька
* 1897 — Ўільям Фолкнэр, амэрыканскі пісьменьнік
* 1906 — Дзьмітры Шастаковіч, расейскі кампазытар
* 1919 — Панцеляймон Селіванаў, беларускі гісторык
* 1932 — Адольфа Суарэс, гішпанскі палітык, былы Прэзыдэнт Ураду Гішпаніі (1976—1981)
* 1938 — Вячка Целеш, беларускі мастак, гісторык і пісьменьнік у Латвіі
* 1947 — Уладзімер Дражын, беларускі палітык і дыплямат
* 1951 — Пэдра Альмадовар, гішпанскі кінэматаграфіст
* 1969 — Кэтрын Зэта-Джонс, валійская кінаакторка
* 1978 — Рыкарда Гарднэр, ямайскі футбаліст паўабаронца ангельскага клюбу «Болтан Ўандэрэрз» і нацыянальнай зборнай Ямайкі
* 1980 — Нікола Жыгіч, сэрбскі футбольны гулец ангельскага клюбу «Бірмінггэм Сіці», чалец нацыянальнай каманды Сэрбіі
* 1982 — Сяргей Сахарук, беларускі футбольны брамнік
* 1983 — Наомі Расэл, амэрыканская порнаакторка чэска-габрэйскага паходжаньня
* 1990 — Тацяна Шапуцька, беларуская моладзевая дзяячка, прэс-сакратар «Маладога Фронту»

## Сьмерці
* 1544 — Валерыюс Кордус, нямецкі доктар і навукоўца
* 1798 — Антоні Касакоўскі, гербу Сьляпы воран — інфлянцкі кашталян, пасол Чатырохгадовага Сойма
* 1965 — Міхась Маскалік, беларускі каталіцкі сьвятар усходняга абраду
* 1970 — Эрых Марыя Рэмарк, нямецкі пісьменьнік
* 1980 — Джон Бонэм, барабаншчык Led Zeppelin
* 1980 — Марыя Ундэр, эстонская паэтка, перакладніца
* 2003 — Юры Сянкевіч, расейскі падарожнік, урач, журналіст, кіраўнік тэлеперадачы «Клюб падарожнікаў»
* 2004 — Майкл Дэвіс, брытанскі каталіцкі вучоны й публіцыст

## Вонкавыя спасылкі
1970

## Падзеі
* 9 красавіка — хваляваньні ў Менску, несанкцыянаваны мітынг зьвязаны з забойствам менскага хіпі Вячаслава Максакава, які прывёў да масавай бойкі з міліцыяй
* 31 жніўня — прынятая ў эксплюатацыю Гарадзенская цеплаэлектрацэнтраль-2

## Нараджэньні
* 7 траўня — Зьміцер Канаваленка гулец Што? Дзе? Калі?
* 16 чэрвеня — Вячаслаў Ганчарэнка, беларускі пратэстанцкі дзяяч
* 1 ліпеня — Алена Макоўская, 4-я кіраўніца Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына» (зь 2009 году)
* 13 ліпеня — Андрэй Цівончык, нямецкі атлет беларускага паходжаньня
* 20 жніўня — Джон Кармак, амэрыканскі праграміст, адзін з стваральнікаў сэрыяў кампутарных гульняў *[[DOOM]]* і *[[Quake]]*
* 13 кастрычніка — Вітольд Ашурак, беларускі грамадзкі і палітычны актывіст, што памер у вязьніцы
* 11 сьнежня — Міхей, расейскі сьпявак

## Сьмерці
* 25 верасьня — Эрых Марыя Рэмарк, нямецкі пісьменьнік
1907

## Падзеі
* 25 траўня — У Вільні адбыўся зьезд беларускіх настаўнікаў, на якім быў створаны Беларускі настаўніцкі саюз
* 3 чэрвеня — расейскі цар распусьціў Думу і прызначыў новы недэмакратычны парадак выбараў
* 10 чэрвеня — францускія інжынэры браты Люм’ер вынайшлі спосаб рабіць каляровыя фатаздымкі

## Нараджэньні
* 14 лютага — Алесь Звонак, беларускі паэт
* 23 лютага — Станіслаў Станкевіч, беларускі літаратуразнаўца, буйны грамадзкі дзяяч у Заходняй Беларусі й на эміграцыі
* 3 красавіка — Язэп Урбановіч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў антыфашысцкага падпольля і партызанскага руху на Берасьцейшчыне
* 14 траўня — Язэп Жыновіч, музыка-цымбаліст, дырыгент, кампазытар і пэдагог, народны артыст БССР і СССР, прафэсар, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР
* 22 траўня — Алена Аладава, заслужаная дзяячка мастацтваў БССР, мастацтвазнаўца, дырэктарка Дзяржаўнага мастацкага музэю БССР
* 23 траўня — Уладзімер Мяжэвіч, беларускі пісьменьнік
* 1 чэрвеня — Ян Патачка, чэскі філёзаф і дысыдэнт, бацька чэскай беларусісткі Францішкі Сокалавай
* 24 чэрвеня — Ануфрый Андрушчанка, беларускі навуковец-географ, дэкан геаграфічнага факультэта БДУ
* 6 ліпеня — Фрыда Кало, мэксыканская мастачка
* 17 верасьня — Сяргей Дзяргай, беларускі паэт і перакладчык
* 8 кастрычніка — Вінцэнты Данэк, польскі прафэсар, паляніст, пэдагог, гісторык літаратуры
* 5 лістапада — Міхал Вітушка, кіраўнік антысавецкай партызанкі ў Беларусі ў другой палове 1940-50-х гадах
* 14 лістапада — Астрыд Ліндгрэн, швэдзкая дзіцячая пісьменьніца
* 28 лістапада — Андрэй Павук, беларускі мастак
* 3 сьнежня — Рыгор Крушына, беларускі паэт
* 13 сьнежня — Мікалай Лапіцкі, сьвятар, настаяцель першай беларускай царквы на эміграцыі (Рэгенсбург)

* Антон Кецка, беларускі пратэстанцкі сьвятар

## Сьмерці
* 15 лістапада — Юзаф Каліноўскі, блізкі паплечнік Кастуся Каліноўскага
* 28 лістапада — Станіслаў Высьпянскі, польскі паэт, драматург, жывапісец
2002

## Падзеі
* 19 лютага — бразыльскі самалёт «Эмбраэр-195» выканаў першы пробны палёт
* 26 траўня — пачалося комплекснае вайсковае вучэньне Узброеных сіл Беларусі Бярэзіна-2002
* 20 жніўня — заснаваны «Банкаўскі працэсінгавы цэнтар»

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 12 студзеня — Яўген Кулік, беларускі мастак
* 28 студзеня — Астрыд Ліндгрэн, швэдзкая дзіцячая пісьменьніца
* 29 красавіка — Ігар Гермянчук, беларускі журналіст, выдавец, грамадзкі дзяяч
* 30 верасьня — Мілаш Мацоўрак, чэскі паэт, пісьменьнік, драматург, сцэнарыст
* 27 кастрычніка — Міхей, расейскі сьпявак
* 11 сьнежня — Сяргей Грахоўскі, беларускі паэт, перакладчык, мэмуарыст
Minsk Linux Users Group

**Minsk Linux Users Group** (скарочана **MLUG**) — менскі гурт карыстальнікаў Linux.

Адкрытая нефармальная супольнасьць карыстальнікаў свабодных апэрацыйных сыстэмаў. Асноўныя задачы — абмен досьведам карыстаньня свабодным праграмным забесьпячэньнем, нефармальныя стасункі, папулярызацыя Linux, абмен дыстрыбутывамі.

У жніўні 2003 актывісты MLUG правялі адкрыты сэмінар, прысьвечаны 10-годзьдзю праекта Debian з раздачай кампакт-дыскаў з Live-CD дыстрыбутывам Knoppix.

У 2004 актывісты MLUG выступілі з адкрытымі лістамі да кіраўніцтва Эўразьвязу (у межах міжнароднае кампаніі супраць закону аб патэнтах на праграмнае забесьпячэньне) і ў падтрымку Фёдара Караленкі на працэсе супраць Ігара Лучанка.

MLUG па меры магчымасьцяў аказвае тэхнічную падтрымку у пытаньнях засваеньня Linux.

Штомесяц праводзіцца лінуксоўка.

## Вонкавыя спасылкі

*Старонка супольнасьці 
*Форум
*Абмен дыстрыбутывамі па кошце носьбітаў
*Месца правядзеньня лінуксоўка удакладняецца тут.

Катэгорыя:Linux
Катэгорыя:Linux у Беларусі
Навінкі

Назву **Наві́нкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Навінкі — вёска ў Баранавіцкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Навінкі — хутар у Глыбоцкім раёне
** Навінкі — вёска ў Пастаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Навінкі — вёска ў Івейскім раёне
** Навінкі — вёска ў Мастоўскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Навінкі — вёска ў Каленкавіцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Навінкі — вёска ў Валожынскім раёне
** Навінкі — пасёлак у Капыльскім раёне
** Навінкі — былая вёска ў Клецкім раёне
** Навінкі — былы пасёлак у Менскім раёне
** Навінкі — вёска ў Салігорскім раёне
** Навінкі — вёска ў Слуцкім раёне

## Іншае
* Навінкі — рэспубліканская клінічная псыхіятрычная бальніца
* «Навінкі» — беларуская палітыка-сатырычная газэта
* «Навінкі» — міжнародны фэстываль перфомансу
* «Навінкі» — рыбгас у Беларусі

## Глядзіце таксама
* Навінка
Навінкі (газэта)

**«Наві́нкі»** — беларуская палітыка-сатырычная газэта.

Заснаваная напачатку 1998 актывістамі анархічнай групоўкі «Чырвоны Жонд».

Стылістыка — жорсткі трэшавы сьцёб з палітычных рэаліяў, кліпавы мантаж, палітычная карыкатура на грані непрыстойнасьці, максымальна ангажаваная падача навінаў, сатырычныя коміксы, палітычныя і культуралягічныя правакацыі. За правобраз газэты была ўзятая газэта «Навіны», назва і лягатып якой былі нязначна зьмененыя такім чынам, што новая назва супала з распаўсюджанай назвай рэспубліканскай клінічнай псыхіятрычнай бальніцы «Навінкі», якая знаходзіцца ў аднайменным пасёлку пад Менскам.

Канцэпцыя — сплаў традыцыяў польскай «Nie!», «Памаранчовай альтэрнатывы», францускай Charlie Hebdo, савецкага «Кракадылу» ў мэтах вынаходніцтва новага беларускага контаркультурнага дыскурсу.

Люты 1998 — студзень 1999 — выходзіць штомесяц накладам 299 асобнікаў, на правах самвыдату чорна-белым друкам. Фармат А4. Зь лютага 1999 афіцыйна зарэгістраваная, пераходзіць на фармат А3, двухкаляровы друк. Зь сярэдзіны 2001 году ў газэце зьяўляецца аналітычная ўкладка, прысьвечаная міжнароднай палітыцы, беларускім сацыяльным праблемам. У траўні 2003 году выхад газэты прыпынены на тры месяцы пасьля двух запар папярэджаньняў міністэрства інфармацыі РБ «за парушэньне маральных нормаў грамадзтва» і «абразу прэзыдэнта». Пасьля заканчэньня тэрміну прыпыненьня выхаду заключыць дамову на выданьне не атрымалася з аніводнай беларускай друкарняй. З канца 2003 году выходзіць нерэгулярна накладам 299 асобнікаў у фармаце глянцавага каляровага часопісу.

Пад дахам рэдакцыі «Навінак» створаныя дадатковыя культурныя праекты, у тым ліку «Навінкі Home Video», на рахунку якога — поўнамэтражная палітычная камэдыя «Случай з пацаном» (2001), «Александрыя Шклоўская» (2004) — «гоблін-рымэйк» брэндавай «Анастасыі Слуцкай», а таксама відэакомікс «Гудбай, Бацька!» (2006) — кавэр-вэрсія нямецкай мастацкай стужкі «Гудбай, Ленін!» (быў прэзэнтаваны 26 траўня).

Пры ўдзеле рэдакцыі зарганізаваныя рок-фэсты «Раздавім фашысцкую гадзіну!» і «Рок-гільятына» (2001), а таксама Беларускі Сацыяльны Форум (2004).

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Артыкул пра стужку «Гудбай, Бацька» на сайце Радыё Свабода

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Анархісцкія газэты
Катэгорыя:Анархізм у Беларусі
Беларуская маладзёжная (газэта)

**Беларуская маладзёжная** (1994—2002) — беларуская газэта, дадатак да аднайменнай радыёстанцыі.

Зарэгістраваная ў сакавіку 1994 году. У ёй друкаваліся расшыфроўкі радыйных гутарак, анонсы этэраў і ўсё, што не зьмяшчалася ў радыёфармат. Калі радыёстанцыю зачынілі, газэта засталася.

Галоўны рэдактар — Тацьцяна Мельнічук.

Традыцыйны фармат — 8 старонак А3.

Газэта асьвятляла нараджэньне й разьвіцьцё палітычнай апазыцыі сярэдзіны-канца 1990-х, дзейнасьць незарэгістраваных моладзевых аб’яднаньняў з усіх бакоў палітычнага спэктру, сачыла за разьвіцьцём й актуальным станам альтэрнатыўнай моладзевай культуры Беларусі.

З 1995 па 1998 рэдакцыя газэты праводзіла ў Менску вулічны рок-фэст «Купальле з Беларускай маладзёжнай».

Апошні нумар выйшаў у чэрвені 2002 году. У кастрычніку 2003 году пасьведчаньне аб рэгістрацыі было скасаванае міністэрствам інфармацыі РБ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2002 годзе
Беларуская маладзёжная

Назву **Белару́ская маладзёжная** мелі:

* радыёстанцыя «Беларуская маладзёжная»
* газэта «Беларуская маладзёжная»
Мэлатрон

**Мэлатро́н** () — клявішны музычны інструмэнт, які для кожнай клявішы мае магнітную галоўку ды адрэзак магнітнай стужкі, што прайграваецца пры націсканьні гэтай клявішы. На стужках звычайна запісаныя адпаведныя клявішам ноты, узятыя на розных акустычных інструмэнтах (флейце, скрыпцы, трубе і іншых), але таксама гэта могуць быць рытмічныя ўзоры ці гукавыя спэцэфэкты.

Мэлатрон быў створаны ў Бірмінгэме (Вялікабрытанія) на пачатку 1960-х гадоў у выніку перапрацоўкі чэмберлэну (інструмэнту амэрыканскае вытворчасьці, што працаваў на вельмі падобным прынцыпе). Першыя мадэлі мелі 18 нязьменных набораў стужак з працягласьцю гучаньня прыкладна па 8 сэкундаў; у найбольш пашыранай мадэлі M400 можна было ўсталяваць тры зьменныя наборы гукаў. Мэлатрон даваў магчымасьць імітаваць гучаньне аркестру ў студыйных умовах, таксама ствараць паліфанічныя мэлёдыі з электронна сынтэзаваных гукаў у час, калі існавалі толькі монафанічныя сынтэзатары.

Упершыню ўжыў мэлатрон у гуказапісу гурт The Beatles у 1967 годзе. Пасьля інструмэнт выкарыстоўвалі такія сусьветна вядомыя гурты, як Moody Blues, The Rolling Stones, Led Zeppelin. Але найбольшую папулярнасьць ён набыў у межах прагрэсіў-року — мэлатрон стаў адным з асноўных інструмэнтаў у гуртах Yes, King Crimson, Genesis, яго гучаньне зрабілася неад’емнай прыкметай стылю.

Самым вялікім недахопам мэлатронаў быў вельмі высокі кошт. Таксама яны былі прыдатныя толькі для працы ва ўмовах студыі — яны шмат важылі, пры транспартыроўцы галоўкі хутка разладжваліся, часта ірваліся магнітныя стужкі. У 80-х гадох на зьмену мэлатрону прыйшлі больш танныя й мабільныя электронныя сэмплэры, аднак некаторыя музыкі дагэтуль ужываюць мэлатрон, каб перадаць спэцыфічную атмасфэру прагрэсіў-року 70-х.

## Вонкавыя спасылкі
* mellotron.com — сайт, прысьвечаны мэлатрону

Катэгорыя:Клявішныя
Джыга

**Джы́га** () — кшталт ірляндзкіх ды шатляндзкіх народных танцаў.

Джыга бывае:
* простая («мяккая») — памер мэлёдыі 6/8 альбо 12/8
* падвойная — 6/8, выключна мужчынскі танец
* патройная — 6/8
* сьліп-джыга — 9/8, выключна жаночы танец

Джыгі шырока распаўсюджаныя ў Ірляндыі ды Шатляндыі, саступаючы сярод народных танцаў толькі рылам.

Катэгорыя:Народныя танцы
6 сьнежня

## Падзеі
* 1240 — войска Батыя разбурыла Кіеў
* 1705 — адбылося ганаровае прысьвячэньне касьцёла сьв. Францішку Ксавэрыю
* 1768 — выйшла ў сьвет першае выданьне Энцыкляпэдыі Брытанікі
* 1917 — Фінляндыя атрымала незалежнасьць ад Расеі
* 1921 — падпісаная дамова паміж урадам Вялікабрытаніі ды Ірляндзкай Рэспублікай, якая паклала канец вайне за незалежнасьць Ірляндыі (1919—1921)
* 1922 — створаная Ірляндзкая Вольная Дзяржава
* 1925 — выйшаў у друк першы нумар «Сялянскай Нівы»
* 1991 — заснаваныя Ўзброеныя сілы Ўкраіны
* 1998 — Уга Чавэс, вайсковы і палітычны дзяяч, абраны прэзыдэнтам Вэнэсуэлы
* 2000 — адкрыты 116-ы хімічны элемэнт Лівэрморыюм
* 2003 — заснаваная Баўгарская Вікіпэдыя
* 2020 — у Менску й іншых гарадах Беларусі дзясяткі тысяч людзей вышлі на «Марш волі», было затрымана больш за 300 чалавек

## Нараджэньні
* 1421 — Генрых VI, кароль Англіі
* 1478 — Бальтазар Кастыльён, італьянскі аўтар і дыплямат
* 1520 — Барбара Радзівіл, вялікая княгіня літоўская
* 1530 — Нікалай Зельнэкер, нямецкі эвангельскі тэоляг, рэфарматар, аўтар царкоўных песень
* 1609 — Давід Мевіюс, нямецкі юрыст, Грайфсвальд
* 1692 — Ежы Мікалай Гільзэн, рымска-каталіцкі й дзяржаўны дзеяч ВКЛ
* 1730 — Сафія фон Ля Рашэ, нямецкая пісьменьніца
* 1732 — Уорэн Хастынгс, ангельскі палітык
* 1800 — Язэп Ходзька, геадэзіст, географ
* 1898 — Гунар Мюрдаль, швэдзкі эканаміст, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па эканоміцы
* 1907 — Джавані Фэрары, італьянскі футбаліст, чэмпіён сьвету 1934 і 1938 гадоў
* 1942 — Пэтэр Гандкэ, вядомы аўстрыйскі пісьменьнік-авангардыст
* 1970 — Міхаэла Шафрат, нямецкая акторка і порнаакторка
* 1988 — Джонатан Гог, ангельскі футбаліст

## Сьмерці
* 343 — Мікола Цудатворца, мірлікійскі архіяпіскап
* 1892 — Эрнст фон Сымэнс, нямецкі вынаходнік і заснавальнік аднайменнай фірмы
* 2005 — Ежы Паячкоўскі-Дыдынскі, вэтэран першай і другой сусьветных войнаў, самы стары чалавек Вялікай Брытаніі
* 2020 — Валеры Вінакураў, беларускі геоляг, адзін са стваральнікаў Музэю валуноў

## Сьвяты
* Дзень незалежнасьці Фінляндыі
* Дзень незалежнасьці Ірляндыі
* У Каталіцкай царкве — Дзень сьвятога Мікалая
1756

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 27 студзеня — Вольфганг Амадэй Моцарт, аўстрыйскі кампазытар
* 29 жніўня — Ян Сьнядэцкі, беларускі астраном, матэматык, філёзаф

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1791

## Падзеі
* 3 траўня — Сойм Рэчы Паспалітай зацьвердзіў першую ў Эўропе Канстытуцыю
* 20 кастрычніка — на Чатырохгадовым Сойме прынятыя «Узаемныя Заручыны Абодвух Народаў»

## Нараджэньні
* 10 чэрвеня — Вацлаў Ганка, чэскі філёляг, паэт, дзяяч нацыянальнага адраджэньня
* 22 верасьня — Майкл Фарадэй, брытанскі фізык і хімік
* Соф’я Мальская, маці Каетана, Люцыяна і Язэпа Крашэўскіх

## Сьмерці
* 5 сьнежня — Вольфганг Амадэй Моцарт, аўстрыйскі кампазытар

## Вонкавыя спасылкі
8 сьнежня

## Падзеі
* 1409 — Вялікая вайна: у Берасьці скончылася нарада Ягайлы і Вітаўта пра плян супольных вайсковых дзеяньняў супраць Тэўтонскага ордэна
* 1432 — Грамадзянская вайна ў ВКЛ: паміж войскамі вялікіх князёў Сьвідрыгайлы і Жыгімонта Кейстутавіча адбываецца Ашмянская бітва
* 1506 — абраньне вялікага князя літоўскага Жыгімонта Старога *(на выяве)* каралём польскім
* 1854 — Папа рымскі Піюс IX абвясьціў дагмат Беззаганнага зачацьця Панны Марыі
* 1926 — да БССР далучыліся Гомельскі і Рэчыцкі паветы колішняй Гомельскай губэрні РСФСР
* 1985 — заснаванае Паўднёваазіяцкае аб’яднаньне рэгіянальнай супрацы
* 1991 — падпісаньне Белавескіх пагадненьняў, якія паклалі канец існаваньню СССР

## Нараджэньні
* 1542 — Марыя Сьцюарт, каралева Шатляндыі
* 1914 — Чэслаў Сіповіч, грэка-каталіцкі сьвятар, біскуп
* 1943 — Джым Морысан, амэрыканскі сьпявак, лідэр гурта The Doors
* 1966 — Шынэд О'Конар, ірляндзкая сьпявачка
* 1972 — Аляксандар Гур'янаў, беларускі дыплямат

## Сьмерці
* 1980 — Джон Ленан, брытанскі сьпявак і музыка, актывіст антываеннага руху
* 1937 — Язэп Гаўрылік, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.
* 1937 — Ігнат Дварчанін, беларускі пісьменьнік, публіцыст, грамадзкі дзяяч
* 1969 — Ванда Лявіцкая, беларуская пісьменьніца, перакладніца, настаўніца, выхавацелька

## Сьвяты
* : Дзень Канстытуцыі
* : Дзень Канстытуцыі
1954

## Падзеі
* 1 сакавіка — ЗША абвяшчае аб правядзеньні выпрабаваньня вадароднай бомбы на Атоле Бікіні у Ціхім акіяне
* 14 сакавіка — выбары ў Вярхоўны Савет СССР
* 6 красавіка — заснаваньне «Горадняэнэрга»
* 15 чэрвеня — створана УЭФА (Union des Associations Européennes de Football)
* 27 чэрвеня — у СССР, у Обнінску, пачынае працу першая ў сьвеце атамная электрастанцыя
* 15 ліпеня — заснаваны «Менскі мэханічны завод»
* 24 ліпеня — пабачыў сьвет першы том «Уладара пярсьцёнкаў», найзначнейшага твору Джона Толкіна
* 18 верасьня — заснавалі «Румынскія паветраныя перавозкі»
* 24 сьнежня — Лаос абвяшчае незалежнасьць

## Нараджэньні

* 6 студзеня — Уладзімер Марук, беларускі паэт, перакладнік
* 18 лютага — Джон Траволта, амэрыканскі актор
* 23 лютага — Віктар Юшчанка, трэці прэзыдэнт Украіны
* 21 лютага — Аляксандар Уліцёнак, беларускі грамадзкі дзеяч, журналіст, рэдактар, заснавальнік і выдавец газэты «Свободные новости плюс»
* 4 сакавіка:
** Мікола Сільчанка, вучоны, доктар юрыдычных навук, прафэсар
** Барыс Маісееў, расейскі сьпявак
* 13 сакавіка — Сяргей Сідорскі, прэм’ер-міністар Беларусі
** Уладзімер Янчук, беларускі распрацоўнік спосабаў навуковага дасьледаваньня ў псыхалёгіі
* 7 красавіка — Джэкі Чан, ганконгскі і амэрыканскі актор, каскадэр, кінарэжысэр
* 19 красавіка — Уладзімер Пырачкін, беларускі кардыёляг і выдатнік аховы здароўя
* 18 траўня — Ігар Вячаслававіч Марозаў, беларускі дойлід і аўтар помніка Рагнедзе і Ізяславу ў Заслаўі
* 11 чэрвеня — Алаіз Лёзэр, прыёр экумэнічнай супольнасьці Тэзэ
* 30 жніўня — Аляксандар Лукашэнка, першы прэзыдэнт Беларусі
* 14 лістапада — Кандаліза Райс, амэрыканскі палітык
* 22 лістапада — Галіна Лагунова, дзяржаўная дзяячка Беларусі
* 24 лістапада — Эмір Кустурыца, басьнійскі рэжысэр

## Сьмерці
* 6 траўня — Бэрці Форбс, заснавальнік часопісу Forbes
* 7 чэрвеня — Алан Т’юрынг, брытанскі матэматык
* 13 ліпеня — Фрыда Кало, мэксыканская мастачка
* 29 жніўня — Яўстафі Каліскі, праваслаўны сьвятар
* 29 верасьня — Юзэф Тэадор Акінчыц, францускі хірург польскага паходжаньня
* 3 лістапада — Анры Матыс, францускі мастак і скульптар
* 5 лістапада — Міхась Клімковіч, беларускі пісьменьнік, аўтар гімну БССР
1580

## Падзеі
* 14 ліпеня — каля Дарагабужу (Смаленшчына) на рацэ Ведраш адбылася бітва паміж войскамі Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскае дзяржавы
* 25 жніўня — Фіх МакХ'ю О'Бірн разьбіў ангельцаў пры Глэнмалюры
* Стэфан Баторы выдаў дазвол на заснаваньне езуіцкага калегіюма ў Рызе

## Нараджэньні
* 17 ліпеня: Самуіл Маскевіч — грамадзкі дзяяч Рэчы Паспалітай, пісьменьнік-мэмуарыст, наваградзкі пісар
* 14 верасьня: Франсіска дэ Кевэда — гішпанскі паэт і празаік, сатырык XVII
* Крыштап Збараскі — кашталян кракаўскі

## Сьмерці
* 10 чэрвеня: Луіс дэ Камоэнс — партугальскі паэт
* 18 чэрвеня: Рыгор Осьцік (сын Юрыя) — палітычны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Павал Сапега — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян кіеўскі (з 1566)

## Вонкавыя спасылкі
Ірляндыя (неадназначнасьць)

**Ірляндыя**:
* Ірляндыя — выспа ў Атлянтычным акіяне
* Рэспубліка Ірляндыя — дзяржава ў Эўропе
* Паўночная Ірляндыя — адміністрацыйна-палітычная частка Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірляндыі
1866

## Падзеі
* 23 лютага — Аўстрыя і Прусія заключылі праскі мір, заклаўшы падмурак фармаваньня Нямеччыны.

## Нараджэньні
* 21 верасьня — Гэрбэрт Ўэлз, брытанскі пісьменьнік
* 21 верасьня — Міхайла Грушэўскі, прафэсар гісторыі, арганізатар украінскай навукі, палітычны дзяяч і публіцыст. Кіраўнік Цэнтральнай Рады УНР (1917—1918).
* 20 кастрычніка — Казімеж Твардоўскі, польскі філёзаф, лёгік

## Сьмерці
*
21 ліпеня

## Падзеі
* 1964 — заснаваная Рэгіянальная супраца дзеля разьвіцьця
* 1969 — чалавек (Ніл Армстранг) упершыню ступіў на паверхню Месяца
* 1995 — распачало вяшчаньне беларускае Радыё 101,2

## Нараджэньні
* 1414 — Сыкст IV, папа рымскі
* 1579 — Януш Радзівіл, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян віленскі
* 1620 — Жан Пікар, францускі астраном
* 1664 — Пётар Пузына, дзяяч каталіцкага касьцёлу, тэоляг і пэдагог
* 1693 — Томас Пэлгэм-Голз, прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі
* 1844 — Ёан Роэль, прэм’ер-міністар Нідэрляндаў
* 1863 — Уладзімер Красьнянскі, беларускі гісторык і краязнавец
* 1880 — Мілан Расьціслаў Штэфанік, славацкі палітык, дыплямат, астраном
* 1883 — Сэсіл Гамфрыс,  актор тэатра і кіно Вялікабрытаніі
* 1891 — Сымон Кандыбовіч, беларускі дзяржаўны дзяяч, гісторык.
* 1897 — Васіль Сакалоўскі, савецкі ваеначальнік, маршал Савецкага Саюзу
* 1899 — Эрнэст Гэмінгўэй, амэрыканскі пісьменьнік
* 1905 — Янка Бобрык, беларускі паэт
* 1906 — Алена Цяліга, украінская паэтка, пісьменьніца, публіцыстка
* 1914 — Філіп Арые, францускі мэдыявіст
* 1923 — Лявон Ермаловіч, настаўнік
* 1929 — Віктар Каваленка, беларускі крытык, літаратуразнавец, празаік, акадэмік НАН Беларусі.
* 1947 — Барыс Хрусталёў, беларускі навукоўца-вынаходнік і акадэмік
* 1951 — Робін Ўільямз,  амэрыканскі актор і прадусар, ляўрэат прэміі «Оскар»
* 1956 — Мікола Шэляговіч, стваральнік і ідэоляг руху за аўтаномію Палесься, апалягет ідэі вылучэньня асобнага палескага этнасу на землях Піншчыны й Берасьцейшчыны, адзін з рэдактараў пэрыёдыка «Збудінне»
* 1957 — Аляксандар Ласякін, беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
* 1957 — Стэфан Лёвэн, швэдзкі палітык, былы прэм’ер-міністар Швэцыі (2014—2018)
* 1958 — Алег Чакункоў, беларускі дыплямат, амбасадар Рэспублікі Беларусь у Віетнаме, Тайляндзе
* 1962 — Макгвэтсі Масысі, прэзыдэнт Батсваны
* 1964 — Юры Быкаў, ксёндз-магістар
* 1971 — Нона Грышаева,  расейская акторка тэатра і кіно, тэлевядучая і сьпявачка
* 1977 — Джэймі Мюрэй, ангельская акторка і мадэль
* 1979 — Андрэй Варонін, украінскі футбаліст
* 1981 — Хаакін Санчэс, гішпанскі футбаліст
* 1981 — Валеры Цыганенка, беларускі футбаліст
* 1984 — Драган Гаіч, славенскі гандбаліст
* 1984 — Лаям Рыджўэл, ангельскі футбаліст
* 1990 — Філіп Іваноў, беларускі футбаліст
* 1991 — Віктар Аўсепян, беларускі баскетбаліст
* 1995 — Аляксандар Ануфрыеў, беларускі футбаліст
* 2000 — Эрлінг Голян, нарвэскі футбаліст

## Сьмерці
* 1796 — Робэрт Бэрнз, брытанскі паэт, фальклярыст, аўтар шматлікіх вершаў і паэмаў
* 1992 — Зьдзіслаў Стома, беларускі актор
* 2008 — Пятро Рашэтнік, сябра СБМ, ахвяра палітычных рэпрэсіяў, вэтэран нацыянальнага руху
* 2009 — Андрэй Богуш, беларускі фізык-тэарэтык

## Сьвяты
1946

## Падзеі
* 25 ліпеня — пачаў сваю дзейнасьць Сусьветны банк
* 14 верасьня — заснаваны «Менскі маргарынавы завод»
* 4 лістапада — стварэньне ЮНЭСКО
* 11 сьнежня — стварэньне ЮНІСЭФ
* 16 сьнежня — устаноўчы зьезд Згуртаваньня беларусаў у Вялікай Брытаніі
* 27 сьнежня — заснаваная Львоўская школа падрыхтоўкі апэратыўных працаўнікоў

## Нараджэньні
* 3 студзеня — Джон Пол Джонз, ангельскі рок-бас-гітарыст (Led Zeppelin)
* 5 студзеня — Даян Кітан, амэрыканская акторка ды кінарэжысэр
* 6 студзеня — Сыд Барэт, ангельскі рок-гітарыст і сьпявак-аўтар песень (
* 19 студзеня — Джуліян Барнз, ангельскі пісьменьнік
* 20 студзеня — Дэйвід Лінч, амэрыканскі кінарэжысэр
* 2 лютага — Ісаяс Афэвэркі, прэзыдэнт Эрытрэі
* 26 лютага — Ахмэд Зэвэйл, амэрыканскі хімік эгіпецкага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* 6 сакавіка — Дэвід Гілмар, ангельскі рок-музыка (Pink Floyd)
* 12 сакавіка — Лайза Мінэлі, амэрыканская сьпявачка ды акторка
* 25 красавіка — Уладзімер Жырыноўскі, расейскі палітычны дзяяч, старшыня ЛДПР
* 3 ліпеня — Лешак Мілер, польскі палітык
* 12 ліпеня — Валянціна Талкунова, савецкая і расейская сьпявачка
* 15 ліпеня — Хасанал Болкіях, дзейны султан Брунэя
* 16 ліпеня — Рэйнальда Арэнас, кубінскі пісьменьнік і паэт
* 19 жніўня — Біл Клінтан, 42-гі прэзыдэнт ЗША
* 5 верасьня — Фрэдзі Мэркуры, брытанскі сьпявак, саліст гурту «Queen»
* 16 верасьня — Сяргей Законьнікаў, беларускі паэт, журналіст, публіцыст.
* 3 кастрычніка — Уладзімер Рыбак, украінскі палітык
* 14 кастрычніка:
** Мікалай Сакалоў, беларускі гісторык
** Дэн Макафэрці, шатляндзкі рок-сьпявак лідар рок-гурту Nazareth
* 20 кастрычніка — Эльфрыдэ Елінэк, аўстрыйская пісьменьніца, ляўрэатка Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры (2004)
* 12 сьнежня — Аляксандар Стажараў, беларускі біяхімік
* 16 сьнежня — Бэні Андэрсан, швэдзкі кампазытар і музычны прадусар, аранжыроўшчык і сьпявак. Адзін з заснавальнікаў квартэта ABBA
* 30 сьнежня — Ніна Багінская, грамадзкая дзяячка Беларусі

## Сьмерці
* 2 студзеня — Фабіян Абрантовіч, беларускі рэлігійны і грамадзкі дзяяч
* 29 студзеня — Баляслава Марыя Лямэнт, благаславённая Рымска-каталіцкай царквы, манашка, заснавальніца манаскай кангрэгацыі «Сёстры-місіянэркі Сьвятой Сям’і»
* 21 красавіка — Джон Мэйнард Кейнс, ангельскі эканаміст
* 23 траўня — Кастусь Езавітаў, беларускі палітычны, грамадзкі і ваенны дзяяч, публіцыст, перакладчык, пэдагог
* 4 жніўня — Рут Ўолер, амэрыканская місіянэрка, чалец беларускай місіі ЮННРА
* 13 жніўня — Гэрбэрт Ўэлз, брытанскі пісьменьнік
7 сьнежня

## Падзеі
* 43 да н. э. — забіты Марк Туліюс Цыцэрон
* 1550 — Барбара Радзівіл каранаваная ў Кракаве як каралева польская
* 1732 — у Лёндане адкрыты Каралеўскі тэатар Ковэнт-Гардэн
* 1917 — заканчэньне бітвы пры Камбрэ, калі ўпершыню ў гісторыі войнаў, у масавай колькасьці ўжываліся танкі
* 1921 — заснаванае Таварыства беларускай школы
* 1926 — зьявіўся ў сьвеце першы нумар газэты «Narodny zwon»
* 1927 — заснаваны «Банк Грэцыі»
* 1941 — Другая сусьветная вайна: Японія атакуе Пэрл-Гарбар, ЗША ўступаюць у другую сусьветную вайну
* 1972 — з арбіты касьмічнага карабля Апалён-17 быў зроблены сусьветна вядомы здымак Зямлі «Блю марбл» ()
* 1988 — землятрус у Армэніі, больш як 25 000 чалавек загінулі
* 1988 — Ясір Арафат прызнае права Ізраілю на існаваньне
* 1993 — заснаваная «Рыская фондавая біржа»

## Нараджэньні
* 1878 — Аляксандар Астрамовіч, беларускі каталіцкі сьвятар, паэт
* 1878 — Аляксандар Блох, расейскі юрыст, публіцыст
* 1907 — Мікалай Дворнікаў, беларуска-савецкі дзяяч Заходняй Беларусі
* 1912 — Мікалай Раманоўскі, дэкан геаграфічнага факультэта БДУ (1947—1955, 1962—1983), навуковец у галіне эканамічнай геаграфіі
* 1928 — Радзім Гарэцкі, беларускі вучоны-геоляг, грамадзкі дзяяч
* 1941 — Васіль Ліцьвінка, зьбіральнік і папулярызатар беларускага традыцыйнага фальклёру, вучоны-фальклярыст
* 1955 — Віктар Вараб’ёў, беларускі вясьляр, заслужаны майстар спорту
* 1977 — Дамінік Говард, ударнік брытанскага рок-гурта Muse
* 1980 — Джон Тэры, ангельскі футбаліст

## Сьмерці
* 43 да н. э. — Марк Туліюс Цыцэрон, старажытнарымскі прамоўца, філёзаф, палітык
* 1735 — Аляксандар Мікалай Гараін, рымска-каталіцкі дзяяч ВКЛ
* 1863 — Ануфры Петрашкевіч, беларуска-польскі паэт, сузаснавальнік Таварыства філяматаў
* 1879 — Ёўн Сігурдсан, ісьляндзкі навуковец і дзяржаўны дзяяч
* 1891 — Крыш’яніс Валдэмарс, выбітны латыскі публіцыст, выдавец, грамадзка-палітычны дзяяч
* 1906 — Элі Дзюкамэн, швайцарскі журналіст, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру
* 1943 — Вацлаў Іваноўскі, беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч, доктар тэхнічных навук
* 1947 — Нікалас Мюрэй Батлер, амэрыканскі тэарэтык і практык пэдагогікі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру
* 1972 — Васіль Тарасенка, беларускі археоляг, кандыдат гістарычных навук
* 1988 — Леанід Пракопчык, беларускі краязнавец, пісьменьнік
* 1990 — Рэйнальда Арэнас, кубінскі пісьменьнік і паэт
* 1993 — Блажэ Конэскі, стваральнік і адзін з кадыфікатараў сучаснай літаратурнай македонскай мовы

## Сьвяты
* У праваслаўных цэрквах (паводле юліянскага календара) — памяць сьвятой вялікапакутніцы Кацярыны
* Міжнародны дзень грамадзянскай авіяцыі
11 сьнежня

## Падзеі
* 1605 — шлюб караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы з Канстанцыяй Габсбург
* 1618 — падпісаньне Дэвулінскага замірэньня, што завершыла вайну Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай
* 1769 — у Ангельшчыне запатэнтавалі жалюзі
* 1894 — у Парыжы адкрылася першая ў сьвеце аўтамабільная выстаўка, у якой бралі ўдзел 9 кампаніяў
* 1921 — зьезд прадстаўнікоў Заходняй Беларусі ў Вільні
* 1941 — Італія і Нямеччына абвясьцілі вайну ЗША
* 1946 — пры ААН утварыўся ЮНІСЭФ
* 1955 — у Лёндане адкрыты помнік на магіле ўдзельніка Слуцкага паўстаньня Лявона Рыдлеўскага
* 1991 — утварэньне Беларускага навукова-дасьледчага інстытуту дакумэнтазнаўства і архіўнай справы
* 1992 — У Доме Літаратара адбылася прэзэнтацыя Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту
* 1994 — Расея распачала першую ваенную кампанію ў Чачэніі

## Нараджэньні
* 1803 — Гектар Бэрліёз, францускі кампазытар
* 1843 — Робэрт Кох, нямецкі фізыёляг, нобэлеўскі ляўрэат
* 1918 — Аляксандар Салжаніцын, расейскі пісьменьнік, нобэлеўскі ляўрэат
* 1928 — Тамас Гут'ерэс-Алеа, кубінскі рэжысэр
* 1930 — Чус Лампрэавэ, гішпанская акторка
* 1938 — Валеры Лемеш, беларускі навуковец-вэтэрынар
* 1943 — Джон Кэры, амэрыканскі палітык, кандыдат у прэзыдэнты ЗША (2004)
* 1958 — Альбэрта Руіс-Гальлярдон, гішпанскі палітык
* 1970 — Сяргей Круцікаў, вядомы як Міхей, расейскі сьпявак

## Сьмерці
* 2002 — Сяргей Грахоўскі, беларускі паэт, празаік, перакладчык, публіцыст, крытык
* 2004 — Канстанцін Шышэя, змагар за беларускую незалежнасьць, антысавецкі дзеяч
* 2008 — Бэці Пэйдж, амэрыканская фотамадэль
* 2020 — Кім Кі Дук, паўднёвакарэйскі кінарэжысёр

## Сьвяты
* Міжнародны дзень гораў
Дранікі

**Дра́нікі**, таксама **Дзяруны** — страва беларускай кухні, невялікія праснакі з таркаванай бульбы ды мукі, з начыньнем або безь яго.

Цеста для дранікаў складаецца з таркаванай сырой бульбы, мукі і яек. У яго склад таксама могуць уваходзіць цыбуля, морква, сьмятана, сыракваша. У якасьці начынкі можа ўжывацца мяса, грыбы, вараныя яйкі. Дранікі смажацца на алеі ці сьвіным тлушчы, пасьля чаго альбо адразу спажываюцца, альбо запякаюцца ў гаршчку з салам, сьмятанай, цыбуляй, грыбамі.

Дранікі зьяўляюцца адной з самых вядомых беларускіх страваў, аднак у беларускую кухню яны прыйшлі ў першай палове XIX стагодзьдзя зь нямецкай кухні пры пасярэдніцтве жыдоўскай, дзе яны вядомыя як «латкес». Пісьмовы рэцэпт (*blinki kartoflane*) упершыню падаецца ў кнізе Яна Шытлера «Кухар добра навучаны» (1830). Гэтая страва таксама вядомая ў нямецкай, чэскай, украінскай і летувіскай кухнях.

## Беларусь
Да 30 красавіка 2022 году прадстаўнікі Міністэрства культуры Беларусі правялі шматмесячную экспэдыцыю па вёсках краіны, па выніках якой сабралі кнігу са звыш 200 рэцэптаў дранікаў ад 500 вясковых бабуляў. 15 траўня 2022 году Рэспубліканская навукова-мэтадычная рада пры Міністэрстве культуры Беларусі ўхваліла Рашэньне аб улучэньні ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Беларусі традыцыі выпяканьня бабкі, дранікаў і таркаванкі зь цёртай бульбы. Экспэрты Мінкультуры сабралі 235 народных рэцэптаў у 66 раёнах Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Помнік драніку ў Корасьцені, Украіна

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія стравы
Катэгорыя:Украінская кухня
Сяргей Войчанка

**Сярге́й Во́йчанка** (15 лістапада 1955 — 9 сьнежня 2004) — беларускі мастак і дызайнэр, які працаваў разам з Уладзімерам Цэсьлерам, вядомы сваімі дасьціпнымі рэклямнымі постэрамі й плякатамі на сацыяльныя тэмы.

## Біяграфія
Сяргей Войчанка нарадзіўся ва Ўкраіне, у Марыюпалі ў сям’і марака. Сям’я пераехала ў Менск (дзе жылі іх родныя), калі яму было чатыры гады. Усе родзічы па маці паходзілі зь Беларусі.

У 1969 годзе перайшоў у менскую мастацкую школу на аддзяленьне скульптуры. Навучаньне моцна паўплывала на станаўленьне Войчанкі як мастака — у школе сфармаваўся ягоны густ у мастацтве, архітэктуры, кіно, музыцы.

У 1974 годзе ён скончыў мастацкую школу, а ў 1975 годзе паступіў на факультэт дызайну Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута (БДТМІ) (цяпер Беларуская акадэмія мастацтваў), дзе і спаткаў свайго будучага партнэра Ўладзімер Цэсьлера (працуюць разам з 1978 году). У 1984 годзе абараніў дыплём сэрыяй плякатаў «Гісторыя Менску», у тым жа годзе за гэтую сэрыю плякатаў атрымаў сваю першую ўзнагароду.

## Творчасьць
Аўтар плякатаў «Нержавеющий Сталин», «1939, начало войны в Польше», «Карл Маркс 1990-х», «Афганистан», «Good morning, Belarus!», «От международного года мира — к миру без войн и оружия», «Война несет людям…», «Афган, Forbidden Fruit», «Contemporary art+centre „VITA NOWA“», Made in NEW RUSSIA, «Эх, в яблочко…». Плякат «Вудсток. 30 лет. — Levi`s» зьберагаецца ў калекцыі Люўра.

Работы Цэсьлера і Войчанкі выстаўляліся на шматлікіх выставах і атрымлівалі ўзнагароды ў многіх краінах Эўропы: Польшчы, Фінляндыі, Расеі, Францыі й іншых. Атрымаў больш за 40 узнагарод міжнародных конкурсаў, біенале і фэстываляў плякату.

Увосень 2004 году Сяргею Войчанку была праведзеная апэрацыя шунтаваньня сэрца, але нягледзячы на апэрацыю ён памёр праз два месяцы ў выніку сардэчнага прыступу. За месяц да сьмерці Войчанкі адбылася іхная выстава на Манмартры ў Парыжы.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Цэсьлера і Войчанкі
* Беларусы — на Манмартры ў Парыжы

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Цьвёрдая форма

**Цьвёрдая фо́рма** — верш, для якога строга вызначаюцца колькасьць радкоў і спосаб іх рыфмоўкі, а таксама часам правілы паўтарэньня асобных радкоў альбо іх частак.

У Эўропе цьвёрдыя формы зьяўляюцца пад час эпохі Адраджэньня. У гэты пэрыяд утварыліся санэт, рандэль, рандо, трыялет, сэкстына. Таксама распаўсюджаныя яны і на Ўсходзе. Да іх далучаюцца пэрсыдзкія рубаі, японскія хайку, танка і рэнга. Ствараюцца цьвёрдыя формы і ў Новы Час. Так у XIX стагодьдзі ангельскім пісьменьнікам Эдвардам Лірам была ўведзеная новая цьвёрдая форма — лімэрык.

Катэгорыя:Паэзія