Першая менская электрастанцыя

**Першая менская электрастанцыя** — помнік архітэктуры XIX ст., комплекс збудаваньняў аднаго зь першых прамысловых аб’ектаў у Менску. Знаходзілася на правым беразе Сьвіслачы, побач з будынкам Беларускага дзяржаўнага цырку. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

У 2011 годзе помнік зруйнавалі дзеля пабудовы на яго месцы адміністрацыйнага будынка.

## Гісторыя

У 2-й палове XIX ст. у зьвязку з разбудовай Менску вакол мескага парку поруч зь ім разьмясьцілі помпавую станцыю — адгэтуль, з 1870-х гадоў, пачалася гісторыя Менскай электрастанцыі.

Першыя досьведы электрычнага асьвятленьня ў Менску праводзіліся на воднай помпе Лібава-Роменскай чыгункі (Ніжняя Ляхаўка). 21 сьнежня 1886 году пры вялікай колькасьці месьцічаў электрычная машына запрацавала ад паравога рухавіка помпы.

Пытаньне пра ўвядзеньне ў Менску электрычнага асьвятленьня паўстала ў 1892 годзе. Неўбаве ўлады места набылі электрычнае абсталяваньне, распачалося будаваньне. Новую электрычную станцыю ўвялі ў эксплюатацыю 12 студзеня 1895 году.

Электрычнасьць хутка апанавала ўсе сфэры жыцьця места. На 1909 год электрычнай энэргіяй карысталіся: 11 рэлігійных установаў, 137 крамаў, 84 прыватныя кватэры, 16 фабрык, 8 клюбаў і спартовых таварыстваў, 7 тэатраў і кінэматографаў, 19 банкаў, 6 цырульняў, 17 рэстарацыяў і гатэляў, 7 навучальных установаў, 4 лякарні і іншыя.

Электрастанцыю істотна мадэрнізавалі ў 1912 годзе: усталявалі новую дынама-машыну і дызэль магутнасьцю 500 конскіх сілаў, частку паветраных правадоў замянілі на падземныя кабэлі. Да 1913 году максымальная магутнасьць станцыі дасягнула 1100 кВт, яна стала найбуйнейшай на тэрыторыі сучаснай Беларусі (зь ліку станцыяў, якія падпарадкоўваліся мескім управам).

Па сканчэньні Першай сусьветнай вайны электрастанцыя абслугоўвала энэргіяй усе будаўнічыя пляцоўкі аднаўленьня сучаснага праспэкта Незалежнасьці — ад пляцу Незалежнасьці да пляцу Перамогі.

На 1926 год электрастанцыя давала больш за 3000 кВт і забясьпечвала электрычнасьцю ўвесь Менск, а таксама мноства фабрык і заводаў. Станцыя мела наступныя цэхі: водаправодны, які рамантаваў водаправодную сетку, электрычны — рамантаваў нізка- і высакавольтныя сеткі; машынны — выпрацоўваў электраэнэргію; рамонтны — абслугоўваў першыя тры. Агледзець станцыю мог кожны ахвотны ў нядзелі ад 13.00 да 15.00.

Да электрастанцыі падыходзіла вузкакалейка, якой бесьперапынна курсавалі ваганэткі, гружаныя торфам. Цягу гэтых ваганэтак забясьпечвалі невялікія неўдасканаленыя паравозы, ад іскраў якіх нярэдка загараліся драўляныя дамы, разьмешчаныя на шляху руху. Толькі на працягу 5 месяцаў 1935 году мелі месца пяць такіх выпадкаў. Наяўнасьць гэтай вузкакалейкі псавала і вонкавы выгляд ўпарадкаванай цэнтральнай вуліцы, адной з асноўных магістраляў места. Таму ў 1936 годзе мескія ўлады распрацавалі праект перавозкі торфу на трамвайных плятформах.

Па Другой сусьветнай вайне электрастанцыю прыстасавалі пад спартовы аб’ект, якім яна зьяўлялася да 2010 году.

Комплекс збудаваньняў Першай менскай электрастанцыі знаходзіўся ў Дзяржаўным сьпісе гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі і належаў да 3-й катэгорыі матэрыяльных нерухомых гістарычна-культурных каштоўнасьцяў. Дакумэнт, які фактычна санкцыянаваў разбурэньне, падпісалі М. Ладуцька, В. Нікіцін, В. Кураш і І. Чарняўскі. У зьвязку з пачаткам зьнішчэньня будынкаў станцыі 3 сакавіка 2011 году старшыня Дабраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры Антон Астаповіч зьвярнуўся з адкрытым лістом да міністра культуры П. Латушкі.

У сакавіку 2011 году электрастанцыю цалкам зруйнавалі дзеля пабудовы на гэтым месцы адміністрацыйнага будынка, які першапачаткова заявілі як гатэль «Кемпінскі».

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Miensk, Zacharaŭskaja-Sadovaja. Менск, Захараўская-Садовая (M. Nappelbaum, 1909).jpg|1909 г.
Miensk, Zacharaŭskaja-Sadovaja. Менск, Захараўская-Садовая (1915).jpg|У час паводкі, 1915 г.
Miensk, Zacharaŭskaja-Sadovaja. Менск, Захараўская-Садовая (1930-39).jpg|1920-я гг.
Miensk, Zacharaŭskaja-Sadovaja. Менск, Захараўская-Садовая (1944-49).jpg|да 1950 г.  


### Напярэдадні руйнаваньня

Pieršaja mienskaja elektrastancyja (3.3.2011, 17.55).JPG|З боку праспэкта
Pieršaja mienskaja elektrastancyja (3.3.2011, 17-55).JPG|Неперабудаваная частка
Pieršaja mienskaja elektrastancyja (3.3.2011, 18.01).JPG|Агульны выгляд з боку парку
Pieršaja mienskaja elektrastancyja (3.3.2011, 17.59).JPG|Руйнаваньне комплексу (выгляд з боку парку)


## Дадатковыя зьвесткі
* Па руйнаваньні Першай менскай электрастанцыі ў Беларусі засталася толькі адна гістарычная электрастанцыя — у Віцебску
* Каля станцыі знаходзіўся гатэль у стылі мадэрн, які працяглы час выкарыстоўваўся менскім цыркам
* Будынкі першай сталічнай электрастанцыі былі ўлюбёнымі аб’ектамі творчасьці менскіх мастакоў-графікаў — А. Тычыны, А. Астаповіча, М. Друшчыца, П. Гуткоўскага і іншых

## Крыніцы

## Літаратура
* Лабадзенка Г. Ці выжыве першая мінская электрастанцыя каля гатэлю «Кемпінскі»?.. // «Звязда» № 118 (26726), 19 чэрвеня 2010 г.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску