open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гдыня

**Гдыня** (, , у 1939—1945 *Gotenhafen*, па-кашубску *Gdiniô*) — горад на правах павету у паўночнай Польшчы, над Гданьскай затокай, у Паморскі ваяводзтве. Уваходзіць у скалад Труймяста (разам з Гданьскам і Сопатам).

## Ураджэнцы
* Галіна Сямдзянава (1947—2011) — беларуская палітык і грамадзкая дзяячка

## Крыніцы

Катэгорыя:Гдыня
Тапалёгія сеткі

**Тапалёгія сеткі** — спосаб арганізацыі фізычнай сувязі асобных элемэнтаў кампутарнай сеткі. Віды тапалёгіі сетак падзяляюцца на фізычныя і лягічныя. Фізычныя тапалёгіі апісваюць непасрэдны спосаб яднаньня прыладаў, пракладаньня каналаў сувязі і г. д. Лягічныя тапалёгіі апісваюць спосаб разьмеркаваньня зьвестак у сетцы адпаведна фізычнай тапалёгіі сеткі.

Тапалёгію сеткі можна ўявіць як геамэтрычную форму ці структуру сеткі. Але не заўсёды падобная форма адпавядае сапраўднаму стану: тапалёгія не апісвае пазыцыю элемэнтаў сеткі ў прасторы. Гэтак, тапалёгіі тыпу «кальцо» не заўсёды будзе адпавядаць падобная кальцу форма сеткі.

Любая тапалёгія сеткі вызначаецца графічным выяўленьнем фізычных і/або лягічных сувязяў паміж элемэнтамі сеткі. У тапалёгіі сетак працуе тэорыя графаў. Таксама, хоць фізычнае палажэньне паміж элемэнтамі розных сетак могуць не супадаць, іх тапалёгія можа быць аднолькавай.

Добрым прыкладам служыць лякальная сетка: яна прадстаўляе як фізычную, гэтак і лягічную тапалёгію. Любы дадзены вузел сеткі можа мець сувязь з аднім і болей вузламі, а пераўтварэньне схемы іх яднаньня ў граф дапамагае зразумець фізычную тапалёгію сеткі. Аналягічна, схематычнае выяўленьне патокаў зьвестак у сетцы дазваляе зразумець лягічную тапалёгію (якая можа ня быць роўнай фізычнай тапалёгіі).

## Асноўныя тапалёгіі
* Дрэва
* Зорка
* Кальцо
* Шына

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Падручнік па тапалёгіі сеткі

Катэгорыя:Кампутарныя сеткі
Ціхінка

**Ціхі́нка** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Ціхінка ўваходзіць у склад Валеўскага сельсавету.

## Гісторыя
25 чэрвеня 2008 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ятраўскага ў Валеўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 5 чалавек
* 2008 год — 4 чалавекі
* 1999 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Рандоўка (рака)

**Рандо́ўка** — рака ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі, левы прыток Вузы. Пойма часткова мэліяраваная.

## Населеныя пункты
* Вёскі Брылёва, Рандоўка
* Пасёлак Усход

## Літаратура
*  С. 307

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Гомельскага раёну
Катрэн

**Катрэ́н** — чатырохрадкоўе, рыфмаваная страфа ў чатыры вершы, якая мае завершаны сэнс. Схемаў рыфмоўкі ў катрэна тры: папарная **aabb**, перакрыжаваная **abab** і апаясваючая **abba**. Катрэны разнастайныя і паводле мэтрычнай, сынтаксычнай структуры, чаргаваньня кляўзулаў. Усё гэта надае ім надзвычайнае рытмічнае, сынтаксычна-інтанацыйнае багацьце, здольнасьць выяўляць самыя патаемныя зрухі лірычнага перажываньня. Таму катрэны і сталі пануючай формай беларускай строфікі. Яны могуць ужывацца як самастойна, так і ў складзе больш буйных страфічных формаў (санэт, васьмірадковік), як у невялікіх вершах, так і ў буйных паэмах. Першыя па часе напісаньня катрэны сустракаюцца яшчэ ў старажытнай беларускай літаратуры, у прыватнасьці ў «Дыярыушы» А. Філіповіча (1647).

## Глядзіце таксама
* Рандэль

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Строфіка
Катэгорыя:Цьвёрдыя формы
Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Паэзія
Мужчынская рыфма

**Мужчы́нская ры́фма** — разнавіднасьць рыфмы, пры якой націск падае на апошні склад зарыфмаваных словаў. Адрозьніваюць адкрытую мужчынскую рыфму — з галосным на канцы (*дна́ — вайна́, зару́ — пару́*) і закрытую, што мае ў канцы зычны гук (*сто́л — вузё́л, прыва́л — права́л*). У беларускай паэзіі мужчынскія рыфмы сустракаюцца ва ўсе часы яе існаваньня, хоць у вуснай народнай паэзіі і ў сілабічнай паэзіі яны значна саступаюць жаночым рыфмам.
: Наце ж вам, свашачкі, сыра кусо́к,
: Штоб вам, свашачкі, язык усо́х.
: (Народная песьня)

Асаблівае распаўсюджаньне набыла мужчынская рыфма ў новай беларускай літаратуры:
: Той лясок невысо́к,
: Дзе бярозавы со́к
: Весьнім сонечным днё́м.
: Льецца ў звонкае дно́!..
:(А. Лойка)

Рытміка-інтанацыйную і страфічную адметнасьць надае вершаванаму твору чаргаваньне мужчынскіх рыфмаў з жаночымі, дактылічнымі і гіпэрдактылічнымі.

## Глядзіце таксама
* Жаночая рыфма
* Дактылічная рыфма
* Гіпэрдактылічная рыфма

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Жаночая рыфма

**Жано́чая ры́фма** — разнавіднасьць рыфмы, пры якой націск падае на перадапошні склад зрыфмаваных словаў. Гэтая рыфма надзвычай частая ў беларускай народнай паэзіі. У выніку ўплыву на беларускую вершатворчасьць народнай паэзіі, а таксама польскай паэзіі і польскай мовы зь яе пастаянным націскам на перадапошнім складзе жаночая рыфма стала ледзь не выключным відам
рыфмы ў беларускім сілабічным вершы:
: А хто бяды ня зна́е,
: Хай у мяне спыта́е.
: Я зь бядою начава́ла,
: Дык я бяду распазна́ла.

Жаночая рыфма шырока распаўсюджаная ў сучаснай беларускай паэзіі. Гэтай рыфмай напісаная амаль уся паэма Я. Коласа „Новая зямля“.

## Глядзіце таксама
* Мужчынская рыфма

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Георгіеўская стужка

**Георгіеўская стужка** () — двухкаляровая стужка, якая ўжывалася ў афармленьні шэрагу вайсковых узнагародаў Расейскай імпэрыі і СССР.

Зьявілася ў 1769 годзе як дадатак да найвышэйшай узнагароды Расейскай імпэрыі — Ордэна сьвятога Георгія, заснаванага расейскай імпэратаркай Кацярынай II.

Жоўты колер сымбалізаваў расейскую імпэрскую карону, а чорны — двухгаловага арла.

У СССР георгіеўскія стужкі доўгі час не выкарыстоўваліся. Аднак у 1943 годзе быў заснаваны Ордэн Славы, да якога прыкладалася жоўта-чорная стужка, што атрымала назву **гвардзейскай** ().


Файл:Coat of arms of the Russian Empire.svg|Герб Расейскай імпэрыі
Файл:Flag of the Tsar of Moscow 1693.jpg|Сьцяг Маскоўскага цара (1693)
Файл:Order of St. George, 1st class with star and sash 4.jpg|Ордэн Сьв. Георгія I ступені
Файл:Za pobedu nad germaniej.jpg|Мэдаль «За перамогу над Нямеччынай» 


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вячорка В. «Георгиевская ленточка» ня мае дачыненьня ані да сьвятога Георгія, ані да Беларусі, Радыё Свабода, 8 траўня 2019 г.

Катэгорыя:Ордэны Расеі
Охотник и Сайгак

***Охотник и Сайгак*** — альбом беларускага рок-гурта Neuro Dubel, запісаны ў 1998 годзе. У 2008 годзе быў перавыдадзены.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Охотник и Сайгак»
# «Ехала домой»
# «Счастье»
# «Трамваи»
# «Тюльпан»
# «Дети»
# «Одуванчики»
# «Винтокрылая птица»
# «Неуклонно стирвенею»
# «Она и Они»
# «Лягушка»
# «Петрова»
# «Суслики-убийцы»
# «Переехала комбайном»

Катэгорыя:Альбомы Neuro Dubel
M60 (кулямёт)

Адзіны кулямёт **М60** быў распрацаваны ў ЗША і прыняты на ўзбраеньне войскамі ЗША ў 1956 годзе, замяніўшы састарэлыя маральна і фізычна кулямёты М1917 і М1919. Кулямёт выкарыстоўваўся і як ручны і як станкавы (адзіны кулямёт), таксама ўсталёўваўся на вэрталёты і бронетэхніку. У сярэдзіне 1980-х гадоў заменены на новыя кулямёты М240 (FN MAG) бэльгійскай распрацоўкі.

М60 уяўляе сабой аўтаматычную зброю, пабудаваную па схеме з газавым прывадам аўтаматыкі і замыканьнем ствала паваротам засаўкі. Сілкаваньне стужачнае. Ствол кулямёта — хутказьёмны, рэсурс аднаго ствала да зьмены — 200 стрэлаў бесьперапынным агнём. Але канструкцыя кулямёта дазваляла весьці толькі аўтаматычны агонь. Кулямёт меў шэраг недахопаў, у прыватнасьці, з-за таго, што сошкі разам з газавым цыліндрам былі ўсталяваныя на здымным ствале, а сам ствол ня меў дзяржальні для замены, зьмена гарачага ствала ў баявых умовах была даволі няёмкая і патрабавала наяўнасьці цеплаахоўных пальчатак. Акрамя таго, ня надта ўдалая канструкцыя затворной групы прыводзіла да частых паломак ударніка і элемэнтаў вузла замыканьня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кулямёты
Colt M1911

**Colt M1911** (Colt Government) — пісталет фірмы Colt, больш вядомы пад пазначэньнем М1911 (камэрцыйнае пазначэньне фірмы Кольт — Government model, што можна перакласьці як «Урадавая Мадэль»), быў распрацаваны ў ЗША Джонам Мозэсам Браўнінгам у пачатку ХХ стагодзьдзя, і ў 1911 годзе прыняты на ўзбраеньне Войскам ЗША. У 1926 годзе пісталет мінуў частковую мадэрнізацыю, і з тых часоў па сярэдзіну 1980-х гадоў заставаўся на сапраўднай ваеннай службе пад пазначэньнем М1911А1, стаўшы, такім чынам, самым доўгажывучым вайсковым пісталетам. У Войсках ЗША ён быў заменены пісталетам Beretta 92 (вайсковае пазначэньне М9), але і пагэтуль М1911 застаецца адным з самых папулярных пісталетаў у ЗША.

## Гісторыя
У 1890—1900-я гады Дж. М. Браўнінг падаў патэнтную заяўку на пісталеты новай канструкцыі. Празь некалькі гадоў фірмай Colt былі створаны пісталеты на аснове гэтай новай канструкцыі, такія як M1902 (калібра .38) і M1905 (калібра .45). У выніку пасьпяховай работы фірмы, быў створаны пісталет які здолеў канкурантаваць зь пісталетамі іншых амэрыканскіх вытворцаў. Новы пісталет атрымаў назву Colt M1911 і атрымаў статус «урадавай зброі». Калі не лічыць невялікіх зьмен у канструкцыі, то гэты пісталет праслужыў у якасьці штатнай зброі да 1982 году. Пісталет вельмі зарэкамэндаваў сябе на працягу Першай сусьветнай вайны, а выяўленныя недахопы паслужылі базай для мадыфікацыі канструкцыі. У выніку новы пісталет атымаў назву M1911A1.
Гэтым пісталетам у гады Другой сусьветнай вайны былі ўзброены ўсе афіцэры і сяржанты амэрыканскіх сухапутных войск, а таксама некаторыя іншыя пехацінцы.

## Характарыстыкі
* Канструктар: 	Джон Мозэс Браўнінг
* Маса: 	1075 гр (без патронаў)
* Даўжыня: 	216 мм
* Даўжыня ствала: 	127 мм; 108 мм (М1911 Commander); 76 мм (М1911 Defender)
* Калібр: 	.45 ACP (11,43мм); .38 Super (для M1911A1)
* УСМ: курковы адзінарнага дзеяньня
* Боязабяспячэньне: аднашараговы магазын на сем ці шэсьць патронаў (М1911 Defender)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Colt
Адзіны кулямёт

**Адзіны кулямёт** — канцэпцыя ўнівэрсальнага кулямёту, які можа быць адначасова як і лёгкім ручным кулямётам, што выкарыстоўваецца з сошак, так і станкавага (што выкарыстоўваецца са станка), і кулямёту для ўсталяваньня на бронетэхніку. Канцэпцыя адзінага кулямёта была распрацаваная пад час Першай Сусьветнай вайны як адзін са спосабаў палягчэньня забесьпячэньня і навучаньня войскаў.

Першым адзіным кулямётам, прынятым на ўзбраеньне войска, быў нямецкі MG-34.

Катэгорыя:Кулямёты
Топал

Асобы з прозьвішчам **Топал**:

* Філіп Топал — чэскі сьпявак, піяніст, кампазытар і літаратар
* Яхім Топал — чэскі паэт, празаік, журналіст і музыкант
Асмолава

Назву **Асмолава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Асмолава — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Асмолава — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці
Асмолава (Гарадзенская вобласьць)

**Асмо́лава** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці, уваходзіць у склад Пятрэвіцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пятрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Лаўцы

Назву **Лаўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Лаўцы — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Лаўцы — былая вёска ў Пастаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Лаўцы — вёска ў Вярэнаўскім раёне
** Лаўцы — вёска ў Наваградзкім раёне

## Глядзіце таксама
* Лаўцуны
* Лоўцы
Піліп Кізевіч

**Пілі́п Кізе́віч** (15 лістапада 1898, в. Стральцы, Гарадзенскі павет — 17 студзеня 1985, Беласток) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
У верасьні 1926 году — скарбнік Гарадзенскага павятовага камітэту БСРГ. Сябра Гарадзенскай гарадзкой управы ТБШ на 23 сакавіка 1927 году. На выбарах у сойм 1928 году ўваходзіў у склад Беларускага сялянска-работніцкага саюзу.

На зьезьдзе павятовых дэлегатаў ТБШ у Горадні 12 ліпеня 1928 году быў абраны скарбнікам Гарадзенскага акруговага і павятовага праўленьняў ТБШ. Удзельнік Гарадзенскага акруговага зьезду ТБШ 14 кастрычніка 1928 году, дзе абраны дэлегатам на агульны сход ТБШ у Вільні. Сябра Галоўнай управы ТБШ.

На яго імя было аформлена валоданьне беларускай кнігарняй у Горадні. Арыштаваны паліцыяй 7 ліпеня 1929 году.

Пасьля Другой сусьветнай вайны жыў у Польшчы. Сябра праўленьня Беларускага грамадзка-культурнага таварыства ў Беластоку. Дырэктар беластоцкіх вадаправодаў.

У студзені 1956 году Юры Туронак адведаў Піліпа Кізевіча ў Беластоку. Маючы вопыт шматгадовай дзейнасьці ў Таварыстве беларускай школы і іншых заходнебеларускіх арганізацыях, ён крытычна ацэньваў прапагандысцкі  шум вакол стварэньня БГКТ і падкрэсліў, што прыгожыя словы ня могуць абяцаць посьпеху ў аднаўленьні беларускага руху на Беласточчыне, пакуль ня будуць створаны новыя кадры ідэйных і кваліфікаваных дзеячаў. «Такіх кадраў у нас пакуль што няма, — працягваў Кізевіч, — таму ўсю работу трэба пачынаць ад іх узгадаваньня». Ён заклікаў Юрыя Туронка ўключыцца ў падрыхтоўку надзейных дзеячаў і прасіў накіроўваць яму адпаведных кандыдатаў.

Пахаваны на могілках каталіцкай парафіі Усіх Сьвятых у Беластоку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Архітэктура Гродна

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Алег Ліцкевіч

**Алег Ліцкевіч** ( 1973) — беларускі журналіст і літаратар.

Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1996). Стваральнік сайту «Гісторыя Беларусі IX-XVIII стагоддзяў. Першакрыніцы» (http://starbel.narod.ru). Працуе рэдактарам аддзелу палітыкі, навукі і эканомікі часопіса Беларуская думка.

Сфэры інтарэсаў: старажытная беларуская паэзія, стварэньне ў інтэрнэце базы зьвестак зь беларускіх гістарычных матэрыялаў. 

## Літаратура
* Звесткі аб аўтарах // METRICIANA: Даследаванні і матэрыялы Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага. Том ІІ. — Мінск: Athenaeum — Аддзел спецыяльных гістарычных навук ІГ НАНБ, 2003. — 260 с. (Athenaeum VIIІ). — ISBN 985-6374-02-2. https://web.archive.org/web/20091207182349/http://starbel.narod.ru/metr2/metr2.htm

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратары
262

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Валерый І, рымскі імпэратар

## Вонкавыя спасылкі
Старабеліцкі сельсавет

**Старабе́ліцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйным цэнтрам была вёска Старая Беліца.

## Гісторыя
Рашэньнем Гомельскага абласнога савету дэпутатаў ад 26 верасьня 2006 году №295 (Аб зьмяненьні адміністратыўна-тэрытарыяльнага складу раёнаў Гомельскай вобласьці), былі ліквідаваны Дзятлавіцкі і Старабеліцкі сельсаветы. Усе населеныя пункты — Аляксандраўка, Аляксееўка, Астравы, Галееўка, Зялёныя Лукі, Старая Беліца — перададзеныя ў склад Воўкавіцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2006 годзе
Скуратовіч

**Скуратовіч** — беларускае прозьвішча.

* Ванда Скуратовіч  (1925—2010) — беларуская каталіцкая грамадзка-рэлігійная дзяячка
* Канстантын Скуратовіч (1952—2023) — беларускі журналіст, філёзаф і сацыёляг
* Пётар Скуратовіч (1891—1940) — польскі вайсковы дзяяч
Новыя Дзятлавічы

**Но́выя Дзя́тлавічы** — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці, уваходзіць у склад Шарпілаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 2006 году вёска ўваходзіла ў склад Дзятлавіцкага сельсавету, аднак з-за зьмяненьня тэрытарыяльнага складу Гомельскай вобласьці, вёска была перададзена ў склад Шарпілаўскага сельсавету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рашэньне аб ліквідацыі Дзятлавіцкага і Старабеліцкага сельсаветаў

Катэгорыя:Шарпілаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёну
Чонкаўскі сельсавет

**Чонкаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак Чонкі.

## Гісторыя
Загадам №234 «Аб зьмяненьні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага складу гораду Гомелю і Гомельскага раёну» ад 17 траўня 2007 году пасёлак Хутар Чонкаўскага сельсавету быў далучаны да гораду Гомелю.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гомельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Ванда Скуратовіч

**Ва́нда Скурато́віч**, у дзявоцтве ***Анішке́віч*** (1925, Раўбічы — 12 студзеня 2010) — беларуская рэлігійная і грамадзкая дзяячка. Праведніца народаў сьвету.

## Жыцьцяпіс
У часы Другой Сусьветнай вайны выратавала габрэйскую сям’ю ад зьнішчэньня нацыстамі. За гэты ўчынак дзяржава Ізраіль прысудзіла ёй ганаровае званьне «Праведнік народаў сьвету».

Па вайне, нягледзячы на перасьлед рэлігіі з боку савецкіх уладаў, брала актыўны ўдзел у каталіцкім жыцьці Менску. У яе кватэры захоўваўся Найсьвяцейшы Сакрамэнт, цэлебраваліся набажэнствы, спыняліся сьвятары. З прычыны адсутнасьці сьвятароў яна ахрысьціла некалькі чалавек. Разам з групай вернікаў бараніла права каталікоў мець свой храм у сталіцы Беларусі. У выніку дзесяці гадоў працы (у тым ліку і паездак у Маскву) увосень 1980 году ўлады дазволілі адкрыць касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа на Кальварыйскіх могілках.

З надыходам часоў рэлігійнай свабоды ўдзельнічала ў парафіяльным жыцьці менскага касьцёла Найсьвяцейшай Тройцы (Сьвятога Роха) на Залатой Горцы. 13 студзеня 2010 году ў гэтым касьцёле адбылося разьвітаньне з памерлай. Сьвятую Імшу канцэлебравалі рыма-каталіцкія і грэка-каталіцкія сьвятары.

Пахаваная на раўбіцкіх каталіцкіх могілках пад Менскам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Беларускія Праведнікі народаў сьвету
Леанід Нячаеў

**Леанід Аляксеевіч Нячаеў** (3 траўня 1939, Масква — 24 студзеня 2010, Масква) — беларускі і расейскі савецкі кінарэжысэр, народны артыст Расеі (2003).

## Фільмаграфія
* 1974 — Прыгоды ў горадзе, якога няма, рэжысэр
* 1975 — Прыгоды Бураціна, рэжысэр
* 1976 — Эквілібрыст, рэжысэр
* 1977 — Пра Чырвоны Каптурок, рэжысэр
* 1979 — Прыміце тэлеграму ў доўг, рэжысэр
* 1980 — Уяўны хворы, рэжысэр
* 1981 — Прададзены сьмех, рэжысэр, актор (капітан карабля)
* 1983 — Казка пра Зорнага хлопчыка, рэжысэр
* 1984 — Руды, сумленны, закаханы, рэжысэр
* 1987 — Пітэр Пэн, рэжысэр
* 1987 — Рэпетытар, рэжысэр
* 1989 — Не пакідай, рэжысэр, актор (тачыльшчык нажоў)
* 1991 — Шалёная Лоры, рэжысэр, аўтар сцэнару
* 1997 — Салодкая казка, рэжысэр (у рамках праекта «100 фільмаў пра Маскву»)
* 2001 — Цвыркун за агменем, рэжысэр
* 2007 — Дзюймовачка, рэжысэр, аўтар сцэнару

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Савецкія кінарэжысэры
Катэгорыя:Расейскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Воўкавіцкі сельсавет (Гомельскі раён)

**Воўкавіцкі сельсавет** (афіцыйная назва — *Уры́цкі сельсавет*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Цэнтар сельсавету — вёска Воўкавічы.

## Далучэньне населеных пунктаў
Пастановай Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў ад 26 верасьня 2006 году №295 («Аб зьмяненьні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага складу раёнаў Гомельскай вобласьці») да Воўкавіцкага сельсавету былі далучаныя населеныя пункты ліквідаванага Старабеліцкага сельсавету: Аляксандраўка, Аляксееўка, Астравы, Галееўка, Зялёныя Лукі, Старая Беліца.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гомельскага раёну 
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Пакалюбіцкі сельсавет

**Пакалюбіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Цэнтар сельсавету — вёска Пакалюбічы.

## Раней у сельсавет уваходзілі
* Вёска Прудок


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гомельскага раёну 
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Расейскі марш

«**Расейскі марш**» — штогадовае шэсьце і мітынг прадстаўнікоў расейскіх нацыяналістычных арганізацыяў па Маскве і іншых гарадах Расеі і замежжа 4 лістапада, у Дзень народнага адзінства. Упершыню прайшоў у 2005 годзе.

Катэгорыя:Расейская палітыка
Піянэр (касьмічная праграма)

**Піянэр** — амэрыканская праграма дасьледваньня міжплянетнай прасторы. У розныя гады апараты сэрыі Піянэр даследавалі Месяц, камэту Кагаўнтэка (C/1973 E1), Камэту Гальлея, Юпітэр, Сатурн і Вэнэру.

## Дасьледаваньне далёкага космасу
Для дасьледаваньня далёкай касьмічнай прасторы былі пабудаваны касьмічныя апараты Піянэр-10 і Піянэр-11 (гэтыя апараты не адрозьніваліся тэхнічнымі парамэтрамі). Гэта былі першыя штучныя касьмічныя апараты чалавецтва, якія пакінулі межы Сонечнай сыстэмы.

## Крыніцы
Піянэр-10

«**Піянэр-10**» () — бесьпілётны касьмічны апарат-станцыя NASA, прызначаны галоўным чынам для вывучэньня Юпітэра. Гэта быў першы апарат, які праляцеў ля Юпітэра і сфатаграфаваў яго з космасу. Апарат-блізьнюк «Піянэр-11» дасьледаваў таксама Сатурн.

Старт апарата адбыўся 3 сакавіка 1972 году.

У 1983 годзе аўтаматычная станцыя мінула арбіту Плютона і стала першым запушчаным зь Зямлі апаратам, які пакінуў межы Сонечнай сыстэмы.

Апошні сыгнал ад «Піянэра-10» быў атрыманы 23 студзеня 2003 году. Паведамлялася, што «Піянэр-10» накіроўваецца ў бок Альдэбарана. Калі зь ім нічога ня здарыцца на шляху, ён дасягне навакольляў зоркі праз 2 мільёны гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Праграма «Піянэр»
Катэгорыя:Дасьледаваньне Юпітэра
Расейская праваслаўная стараабрадзкая царква

**Расейская праваслаўная стараабрадзкая царква** — праваслаўная царква расейскай традыцыі; адна з галінаў стараабрадзтва (папоўскага кірунку). Лічыць сябе пераемніцай Расейскай царквы, якая існавала да рэформаў патрыярха Нікана. У літаратуры сустракаюцца назва РПСЦ — Белакрыніцкая герархія — па назьве манастыра ў Белай Крыніцы на паўночнай Букавіне, якая была ў складзе Аўстра-Вугоршчыны. Сучасная герархія РПСЦ зьявілася ў 1846 годзе, калі было адноўлена біскупскае ўзначальваньне структуры. РПСЦ знаходзіцца ў кананічных і малітоўных зносінах з Расейскай праваслаўнай стараабрадзкай царквой у Румыніі. Сучасным кіраўніком РПСЦ зьяўляецца мітрапаліт Карнілі (Тытоў).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Стараверства
Сэм’юэл Тэйлар Колрыдж

**Сэм’юэл Тэйлар Колрыдж** (; 21 кастрычніка 1772, Отэры-Сэнт-Мэры, Дэваншыр — 25 ліпеня 1834, Гайгет) — ангельскі паэт-рамантык, крытык і філёзаф, выбітны прадстаўнік «азёрнай школы».

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Глядзіце таксама
* Эолава арфа

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Ангельскія паэты
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Unia

**Unia** — беларускі фольк-рок гурт, заснаваны ўлетку 2006 року ў Менску.

## Гісторыя
Першы склад гурту налічваў 9 асобаў. У канцы кастрычніку 2006 року было запісанае першае дэма, якое музыкі прэзэнтавалі на радыё «Сталіца». Музыка гурту была даволі лёгкаю.

З 2007 року гурт пачаў выступаць у менскіх клюбах, у лютыму адбыўся дэбют у гіт-парадзе «Тузін гітоў», хоць пасьля першага ж туру песьня «Свахначка» вылецела з гіт-параду. Неўзабаве гурт пакінула скрыпачка, затое зьявіўся дудар. Каманда ўзяла удзел у фэсьце «Фолк-безумие» ў Менску ды выступіла на беларускай тэлевізыі (у праграме «Музыкальный плей-офф»), пасьля чаго здабыла ўхвальныя водгукі крытыкаў. Замест двух вакалістаў зьявіўся новы франтмэн.

У чэрвені гурт прайшоў адбор на «Басовішча’2007», на якім заняў трэцяе месца. У кастрычніку 2007 року запрацавала афіцыйная бачына гурту www.unia.na.by. Неўзабаве адбылася чарговая зьмена вакаліста. Пазьней гурт перамог на студэнцкім фэсьце «Такие пряники». У канцы 2007 гурт узяўся за запіс дэбютнага альбому.

На Раство 2008 року гурт правёў акустычны канцэрт у жывым этэры Беларускага нацыянальнага радыё. У траўні 2008 року быў прэзэнтаваны дэбютны альбом «Долам».

У 2009 року гурт узяў удзел у фэсьце . На пятым фэсьце беларускай музыкі «Амбасовішча» «Unia» заняла трэцяе месца.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* 2008 — Крынічанька (інтэрнэт-самотнік)
* 2008 — Долам
* 2012 — Едзем

### Складанкі
* 2008 — НезалежныЯ (песьня «Хлопец пашаньку пахае»)
* 2008 —  (песьня «Крынічанька»)

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Фольк-рок
Катэгорыя:2006 год у музыцы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Сяргей Токць

**Сяргей Токць** (нар. 12 красавіка 1968, в. Бершты Гарадзенскай вобласьці) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1997).

## Біяграфія
У 1992 скончыў гістарычны факультэт Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1995 — асьпірантуру пры Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Працуе на катэдры беларускай культуры Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1997 абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «*Дзяржаўны апарат царызму ў Беларусі ў 30—60-х гадах ХІХ ст. (структура, функцыі, чыноўніцкі корпус)*». Дасьледуе праблемы этнаканфэсійнай і сацыяльнай гісторыі Беларусі 19—20 стагодзьдзяў, праводзіць мікрагістарычныя дасьледаваньні.

За манаграфію «*Беларуская вёска на мяжы эпох*» атрымаў Стыпэндыю польскага ўраду імя Лява Сапегі, у часе якой сабраў матэрыял пра Ськідальскім паўстаньні 1939 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія аўтары Камунікату

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Альфрэд Вялікі

**Альфрэд Вялікі** (; 849 — 26 кастрычніка 899) — кароль Ўэсэксу, які ўладарыў у 871—899 гадох. У афіцыйных дакумэнтах выкарыстоўваў тытул: кароль Ангельшчыны. Знакаміты абаронай англа-саксонскіх каралестваў на поўдні Ангельшчыны ад вікінскай навалы, за што атрымаў мянушку «Вялікі». Адзіны ангельскі кароль з такой мянушкай. Дэталёва жыцьцё караля было апісана ўэйскім эпіскапам Асэрам. Рэфармаваў судзебную сыстэму й вайсковую структуру.

Альфрэд пасьпяхова адбіваў напды датчанаў, якія захапілі паўночна-ўсходнюю частку Ангельшчыны. Пры ім аднаўляліся гарады, сярод іх быў Лёндан. Спрыяў разьвіцьцю гандлю, рамёстваў і адукацыі, выдаў першы зборнік законаў — «Праўда караля Альфрэда», у якую ўвайшлі як усе старыя англасаксонскія законы гэтак і новыя каралеўскія ўказы.

Альфрэд зьяўляецца каталічным і праваслаўныі сьвятыі, але таксама й шануецца як герой хрысьціянскай царквы ў англіканскай камуне. Дзень сьвятога Альфрэда адзначаецца 26 кастрычніка.

## Біяграфія
### Дзяцінства
Альфрэд нарадзіўся ў каралеўскім маёнтку Ванатынг (сучачны Ўонтэйдж) у Бэркшыры. Ён быў малодшым сынам Этельўульфа й Асбургі, братам Этэльбальда, Этельбэрта й Этэльрэда I. У дзяцінстве ён адрозьніваўся кволым здароўем, але ў яго быў моцны дух і неўтаймоўны характар​​. З самых малых гадоў ён гартаваў свой ​​арганізм вайсковымі практыкаваньнямі й паляваньнем. Альфрэд стараўся ні ў чым не адставаць ад сваіх старэйшых братоў і дарослых воінаў і дабіўся ў гэтым посьпеху. Ужо ў юнацкім узросьце ён заўсёды змагаўся ў першых шэрагах, і да моманту атрыманьня кароны гэта быў ужо моцны й мужны воін, які карыстаўся аўтарытэтам у войску.

### Першыя гады панаваньня
Альфрэд стаў каралём Ўэсэксу пасьля сьмерці свайго старэйшага брата Этэльрэда I. Ён быў самым вучоным чалавекам паміж усімі сваімі суайчыньнікамі, бо ў 853 годзе, зьяўляючыся яшчэ дзіцем, ён па загадзе бацькі зьдзейсьніў паездку ў Рым, дзе папа рымскі Леў IV памазаў яго як будучага караля Ўэсэксу. Дзякуючы прыдворнаму выхаваньню Альфрэд ведаў мовы й працы старажытных пісьменьнікаў.

Аднак усё гэта ў пачатку панаваньня саслужылі яму дрэнную службу: калі раней ён заваяваў народны давер сваёй адвагай, то, зрабіўшыся каралём, Альфрэд неўзабаве страціў папулярнасьць. Ён мала паважаў веды й вопыт Ўітэнагемота, бо жадаў неабмежаванай улады, пра якую ён гэтак часта чытаў у рымскіх пісьменьнікаў; ён жадаў правесьці пераўтварэньні й прыдумляў новаўвядзеньні, няясныя й падазроныя для народа. Ён быў вельмі строгі, і ў гэтым саксы бачылі замах на іхныя старажытныя правы й свабоду. Пых караля, па сьведчаньні сучасьнікаў, быў такім вялікім, што ён не ганараваў просьбітаў прыёму й выслухваньня іхных скаргаў, а лічыў іх за нішто.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Documentary — The Making of England: King Alfred
* An Illustrated Biography of Alfred the Great

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 849 годзе
Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Ўэсэкская дынастыя
Катэгорыя:Памерлі 26 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 899 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Эдўард Старэйшы

**Э́дўард Старэ́йшы** (; 874 — 17 ліпеня 924) — кароль Ангельшчыны з Ўэсэкскай дынастыі. Стаў каралём у 899 годзе пасьля сьмерці свайго бацькі Альфрэда Вялікага. Яго двор знаходзіўся ў Ўінчэстары, старэйшай сталіцы Ўэсэксу. Ён захапіў усходні Мідлэндс й усходнюю Ангельшчыну ў данаў у 917 і стаў уладаром Мэрсіі ў 918 пасьля сьмерці Этэльфлэд, яго сястры. Меў тытул «кароль Англа-саксаў» (Anglorum Saxonum rex). Старажытныя хронікі спавядаюць, што ў 920 годзе ўся Ангельшчына празнала Эдўарда як караля, але рэальнай улады па ўсёй высьпе ён ня меў. Ёрк, напрыклад, працягваў чаканку сваіх манэт, гэта азначыла, што Нартумбрыя не прызнавала аўтарытэт уладара.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* anglo-saxons.net 

Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Ўэсэкская дынастыя
Трэцяя касьмічная хуткасьць

**Трэ́цяя касьмі́чная ху́ткасьць** — мінімальна неабходная хуткасьць цела, якая дазваляе пераадолець гравітацыйнае прыцягненьне Сонца і пакінуць межы Сонечнай сыстэмы.

Для плянэты Зямля гэтая хуткасьць складае 72,8 км/с, але калі выкарыстаць сілы гравітацыі і арбітальнага руху плянэт, то пакінуць межы Сонечнай сыстэмы можна ўжо пры 16,6 км/с (так, апаратам сэрыяў «Вояджэр» і «Піянэр» удалося пакінуць межы Сонечнай сыстэмы).

## Глядзіце таксама

* Першая касьмічная хуткасьць
* Другая касьмічная хуткасьць
* Чацьвертая касьмічная хуткасьць

Катэгорыя:Гравітацыя
Катэгорыя:Астрадынаміка
Катэгорыя:Хуткасьць
Чацьвертая касьмічная хуткасьць

**Чацьвёртая касьмічная хуткасьць** — мінімальна неабходная хуткасьць руху цела, якая дазваляе пераадолець яму сілы прыцягненьня галяктыкі. Чацьвёртая касьмічная хуткасьць не пастаянная, а залежыць ад адлегласьці ад цэнтра галактыкі (для Млечнага Шляха — аб'ект Стралец A), і ад разьмеркаваньня масы рэчыва галяктыкі. Па прыблізных падлікам, чацьвёртая касьмічная хуткасьць у раёне Сонечнай сістэмы складае каля 550 км/с.

## Глядзі таксама

* Першая касьмічная хуткасьць
* Другая касьмічная хуткасьць
* Трэцяя касьмічная хуткасьць

Катэгорыя:Хуткасьць
Катэгорыя:Астрадынаміка
Артурас Дубоніс

**Артурас Дубоніс** (;  23 ліпеня 1962 году, Вільня) — летувіскі гісторык і мэтрыкант. Доктар гуманітарных навук. Ляўрэат навуковай прэміі Летувы.

## Біяграфія
Скончыў Віленскі ўнівэрсытэт (1987 год). У 1996 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю.

З 1988 году навуковы супрацоўнік у Летувіскім інстытуце гісторыі, з 2000 году ў Археалягічным дэпартамэнце Летувы.

## Погляды і дзейнасьць

Прытрымліваецца савецка-летувіскай канцэпцыі, паводле якой Вялікае Княства Літоўскае ўтварылася як этнічная летувіская дзяржава.

Сучасныя заходнія беларускія землі лічыць старымі этнічнымі летувіскімі тэрыторымі. Належыць да тых летувіскіх гісторыкаў, якія ўнікаюць ужываньня тэрміну старабеларуская мова і называе яе «заходнерускай».

Круглыя сталы пачатку 1990-х гадоў паміж беларускімі і летувіскімі гісторыкамі, выніковыя дакумэнты якіх адзначалі законнымі спадкаемцамі Вялікага Княства Літоўскага як летувісаў, так і беларусаў, зьдзекліва параўноўвае з дырэктывамі Камуністычнай партыі.

## Крытыка
Дубоніса крытыкуюць за прыпісваньне апанэнтам няісных матывацыяў, думак, меркаваньняў і высноваў, а таксама за агрэсіўнасьць і нізкі ўзровень культуры навуковай дыскусіі. Напрыклад, летувіскі варыянт навуковай рэцэнзіі на манаграфію беларускага гісторыка Аляксандра Краўцэвіча «Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага» падаецца пад назвай «Навейшы тупік беларускай гістарыяграфіі» і пачынаецца сказам:

Беларускі гісторык Аляксандар Краўцэвіч зазначае, што погляды Дубоніса як і форма іх выказваньня ня ёсьць індывідуальнай адметнасьцю гэтага аўтара, а характэрныя і для іншых летувіскіх гісторыкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Звесткі аб аўтарах // METRICIANA: Даследаванні і матэрыялы Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага. Том ІІ. — Мінск: Athenaeum — Аддзел спецыяльных гістарычных навук ІГ НАНБ, 2003. — 260 с. (Athenaeum VIIІ). — .

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Летувіскія гісторыкі
Эдгар (кароль Ангельшчыны)

**Эдгар Міралюбы** (; 7 жніўня 943 — 8 ліпеня 975) — кароль Ангельшчыны з Ўэсэкскай дынастыі, уладарыў у 959—975 гадох. Малодшы сын караля Эдмунда I і яго першай жонкі Эльфгіты, брат Эдвіна, сьвяты Рымска-каталічнай царквы (дзень ушанаваньня — 8 ліпеня).

У 958 годзе шляхта Мэрсіі й Нартумбрыі на тайным сходзе аб’явіла Эдгара каралём тэрыторыі на поўначы ад Тэмзы, але паўнавартасным манархам ён стаў толькі ў 959 годзе, пасьля сьмерці свайго брата караля Эдвіна. Ступіўшы на прыстол, Эдгар вярнуў з выгнаньня Данстана — абата, які меў вялікі ўплыў у краіне ў часы Эдмунда I і, магчыма, валодаў большай уладай чым сам кароль. Эдгар назначыў Данстана спачатку эпіскапам Ўорчэстэру, потым Лёндану, а потым павысіў да сана архіэпіскапа Кантэрбэрыйскага.

У гістарычных крыніцах таго часу адзначаецца, што Данстан не ўхваляў караля з-за яго вобразу жыцьця й працяглы час адказваўся каранаваць Эдгара. Але нягледзячы на ўсе рознагалосьсі Данстан заставаўся галоўным парадчыкам пры двары.

Эдгар пазьбягаў ваенных канфліктаў, таму й атрымаў мянушку «Міралюбы». У 970 годзе ён саступіў паўночную частку Нартумбрыі шатляндзкаму каралю Кенету II, што змагло на пэўны час зьняць напругу паміж каралеўствамі.

11 траўня 973 году ва ўзросьце трыдцаці гадоў Эдгар быў каранаваны ў Бацкім абацтве. На каранацыю былі закліканы шэсць каралёў суседніх дзяржаў, у тым ліку каралі Шатляндыі й Стратклайду, якія пакляліся ў вернасьці быць васаламі Эдгара на вадзе й на зямлі.

Памёр 8 ліпеня 975 году ў Ўінчэстэры, але быў пахаваны ў Гластанбэрыйскім абацтве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Edgar of England At Find A Grave

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 943 годзе
Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Ўэсэкская дынастыя
Катэгорыя:Памерлі 8 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 975 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Эдвіг

**Эдвіг** (; 941 — 1 кастрычніка 959) — кароль Ангельшчыны з Ўэсэкскай дынастыі, які ўладарыў у 955—959 гадох. Старэйшы сын караля Эдмунда I і яго першай жонкі Эльфгіты.

Эдвіг стаў каралём калі яму было ўся чатырнаццаць гадоў пасьля сьмерці яго дзядзькі, караля Эдрэда. У пачатку ўладарства адправіў у выгнаньне Данстана, галоўнага парадчыка пры двары свайго бацькі й дзядзькі.

Паводле хронікі, гэта здарылася пасьля сваркі з гэтым уплывовым царкоўнікам падчас каранацыі маладога караля. Пакуль людзі падымалі келіхі за здароўе караля, Эдвіг пакінуў сьвята разам з дзяўчынай Эльфгівай (пазьней яго жонка). Абражаны адсутнасьцю караля, Дунстан адшукаў яго й сілком прывёў назад. Эдвіг у адказ на такую зьнявагу да каралеўскай асобы абвінаваціў абата ў растраце дзяржаўных сродкаў і адправіў царкоўніка ў выгнаньне.

З-за гэтага учынку Эдвіг атрымаў шмат ворагаў, прыхільнікаў Дунстана. У 958 годзе шляхта Мэрсіі й Нартумбрыі на чале з Ода, архіэпіскапам Кентэрбэрыйскім, абвясьцілі каралём Эдгарда, малодшага брата Эдвіга. Ода скасаваў шлюб Эдвіга й Эльфгівы, пасьля чаго адпраіў маладую ў Ірляндыю. 1 кастрычніка 959 году кароль памёр пры невысьветлінных абставінах ва ўзросьце васемнаццаці гадоў.

## Вонкавыя спасылкі

* Англа-саксонская хроніка 920—1014 гады 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 941 годзе
Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Ўэсэкская дынастыя
Катэгорыя:Памерлі 1 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 959 годзе
Ўэсэкс

**Ўэ́сэкс** (, ) — англасаксонскае каралеўства, якое сфармавала Ангельшчыну. Было заснавана саксамі напачатку VI стагодзьдзя падчас заваёвы Брытаніі. У 740 годзе трапіла пад уладу Мэрсіі. У 825 годзе Эгберт, кароль Ўэсэксу, нанёс паразу Мэрсіі й аб’яднаў пад сваёй уладай большую частку краіны, якая з таго часу пачала называцца Ангельшчынай. Аднак ужо напрыканцы IX стагодзьдзя каралю Альфрэду Вялікаму пасьля цяжкай барацьбы супраць нарман прыйшлося падпісаць дамову аб перадзеле краіны (Ўэсекс застаўся ў ягоных руках). З пэрыядам Альфрэда ў гістарычнай літаратуры звычайна зьвязваецца сканчэньне гісторыі Ўэсэксу й пачатак гісторыі Ангельшчыны.

У эпоху бронзавага стагодзьдзя на тэрыторыі Ўэсэксу існавала буйная ўэсэцкая культура, якая пакінула вялікую колікасьць помнікаў.

Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Другая касьмічная хуткасьць

**Друга́я касьмі́чная ху́ткасьць** — мінімальная хуткасьць руху, якую неабходна надаць аб’екту (камень, касьмічны апарат і да т. п.) для пераадоленьня гравіятацыйнага прыцяжэньня нябеснага цела. Калі целу будзе нададзена другая касьмічная хуткасьць, то гэтае цела будзе рухацца па парабалічнай арбіце вакол нябеснага цела.

Другая касьмічная хуткасьць вызначаецца радыюсам і масай нябеснага цела, з-за гэтага яна асобная для кожнага нябеснага цела (для Зямлі 11,2 км/с, для Сонца 617,7 км/с).

## Глядзіце таксама

* Першая касьмічная хуткасьць
* Трэцяя касьмічная хуткасьць
* Чацьвертая касьмічная хуткасьць

Катэгорыя:Хуткасьць
Катэгорыя:Астрадынаміка
Піянэр-11

«**Піянэр-11**» () — бесьпілётны касьмічны апарат NASA, прызначаны, галоўным чынам, для вывучэньня Юпітэра. Яго мэтай было вывучэньне міжплянэтнага магнітнага поля, асаблівасьцяў сонечнага ветру, касьмічных прамянёў і іншых.

У 1979 годзе «Піянэр-11» пасьпяхова абляцеў Сатурн і накіраваўся па парабалічнай траекторыі за межы Сонечнай сыстэмы.

Сувязь з апаратам болей не падтрымліваецца: апошні кантакт быў зроблены ў лістападзе 1995 году.

## Храналёгія падзеяў
* 1973, 5 красавіка — запуск касьмічнага зонда-станцыі «Піянэр-11»
* 1974, 19 красавіка — апарат прайшоў праз поле астэроідаў
* 1974, 2 сьнежня — апарат праляцеў ля Юпітэра
* 1979, 1 верасьня — апарат праляцеў ля Сатурна
* 1995, 30 верасьня — завяршэньне праграмы ў Сонечнай сыстэме
* 1995, лістапад — апошняя сувязь зь «Піянэрам-11»

## Пласток Піянэра

Як і «Піянэр-10», «Піянэр-11» нёс на сабе пласток з паведамленьнем ад чалавецтва. Выявы пласткоў ідэнтычныя: на абодвух адлюстравана траекторыя палёту (аблёт Юпітэра). Між тым, «Піянэр-11» быў перанакіраваны да Сатурна, таму зьвесткі на пластку апынуліся састарэлымі. Калі аднойчы пазазямны розум знойдзе гэты апарат, то гэтае паведамленьне мусіць быць носьбітам інфармацыі пра паходжаньне апарата. На пластках выяўленыя мужчына і жанчына, пераход атама вадароду і месцазнаходжаньне Сонца і Зямлі ў Нашай Галяктыцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Праграма «Піянэр»
Катэгорыя:Дасьледаваньне Сатурна
Mebyon Kernow

**Mebyon Kernow** () — рэгіянальная палітычная партыя ў Вялікабрытаніі. Выступае за аўтаномію Карнуолу. 

## Гісторыя
Партыя заснавана 6 студзеня 1951 году падчас сустрэчы году ў мястэчку Рэдрут у Карнуоле. На гэтым паседжаньні былі прыняты 7 задачаў для партыі:
* Вывучэньне лякальных умоваў і спробы выправіць тое, што можа нанесці шкоду найлепшым інтарэсам Карнуолу на фармаваньне грамадзкай думкі ці іншыя сродкі.
* Падтрымка корнскай мовы.
* Вывучэньне гісторыі Карнуолу з корнскага пункту гледжаньня.
* Прызнаньне кельцкага характару Карнуолу, як адной з шасьці кельцкіх краінаў. 
* Публікацыя праспэктаў, публікацыяў у СМІ для папулярызацыі папярэдніх мэтаў. 
* Арганізацыя канцэртаў і мерапрыемстваў з корнска-кельцкім калярытам.
* Супрацоўніцтва з усімі арганізацыямі, якія зацікаўленыя ў захаваньні кельцкага характару Карнуолу.

У 1975 годзе ад Mebyon Kernow адлучылася Корнская Нацыяналістычная партыя, якая падтрымлівала больш правыя эканамічныя пазыцыі і выступала за поўную незалежнасьць Карнуолу ў будучыні.

## Удзел ў выбарах
На дадзены момант партыя мае 3 (са 123) дэпутатаў у лякальнай радзе Карнуолу. На парляменцкіх выбарах у Вялікабрытаніі 2010 году партыя высунула 6 кандыдатаў, якія разам атрымалі 5379 галасоў, альбо 1,9% ад усіх галасоў па гэтых акругах. Найлепшы вынік атрымаў лідэр партыі, Дык Коўл. Ён атрымаў 2007 галасоў з 47 238, альбо 4,2% па сваёй акрузе.

## Супрацоўніцтва зь іншымі партыямі
Партыя супрацоўнічае з Партыяй Ўэйлзу (Plaid Cymru) і Шатляндзкай нацыянальнай партыяй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка партыі
* Эўрапейскі свабодны альянс
* Kernow X — моладзёвае крыло партыі

Катэгорыя:Брытанскія палітычныя рухі
Эдмунд I

**Эдмунд I** (, 921 — 26 траўня 946) — кароль Ангельшчыны з Ўэсэкскай дынастыі, які ўладарыў у 939—946 гадох. Таксама знакаміты пад імём **Эдмунд Цудоўны** (). Старэйшы сын караля Эдўарда Старэйшага й яго трэцяй жонкі Эгвіны.

У 937 годзе разам са сваім зводным братам Этэльстанам змагаўся з нарвэжцамі ў бойцы каля Брунанбургу. Пасьля сьмерці Этэльстана 27 кастрычніка 939 году стаў каралём, бо брат ня меў дзяцей.

Адразу ж пасьля каранаваньня зьявілася небясьпека з боку Олафа III, сына Гутфрыда, які ўладарыў у Дубліне. Олаф уварваўся ў Нартумбрыю й пры падтрымцы эпіскапа Ёрку Ўульфстана, акупаваў тэрыторыю пяці гарадоў — Дэрбі, Лінкальну, Нотынгэму, Стэмфарду й Лэстэру, якія некалькі складалі важную частку Данэлагу. Эдмунду атрымалася вярнуць землі толькі праз тры гады.

У 945 годзе Эдмунд падпарадкаваў Камбэрлэнд, але саступіў яго каралю Шатляндыі Малькаму I у абмен на сяброўскае пагадненьне аб вайсковай узаемападтрымцы на вадзе й на зямлі.

На працягу ўсяго пэрыяду ўладараньня моцны уплыў на Эдмунда рабіў абат Данстан, якога кароль зрабіў абатам Гластанбэры. Абат меў пры двары амаль што неабмежаваную ўладу й практычна поўнасьцю вызначаў палітыку манарха.

Напачатку 946 году Эдмунд адправіў амбасадараў у Францыю, каб дамовіцца аб дапамозе зьмяшчонага караля Людовіка Заморскага, якога выхаваў Эдмунд. Але завяршыць гэта ён не пасьпеў.

26 траўня 946 году Эдмунд быў забіты падчас сьвяткаваньня дня сьвятога Аўгустына. Быў пахаваны ў абацтве Гластанбэры. Трон атрымаў у спадчыну яго малодшы брат Эдрэд.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Англа-саксонская хроніка 920—1014 гады

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 921 годзе
Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Ўэсэкская дынастыя
Вагальны контур

**Вага́льны ко́нтур** — электрычны ланцуг, які складаецца з паралельна злучаных кандэнсатара і шпулі індуктыўнасьці. У такім ланцугу могуць адбывацца гарманічныя ваганьні зараду на пласьцінах кандэнсатара, напругі і току.

Паводле другога правіла Кірхгофа сума напругаў на замкнёным контуры роўная да сумы электрарухальных сіл (ЭРС), якія на ім знаходзяцца. Напруга на электрарухальным контуры складаецца з напругі на кандэнсатары:

U = \frac q C

дзе q — зарад кандэнсатара; Q — яго ёмістасьць.

У якасьці ЭРС выступае ЭРС самаіндукцыі шпулі:

\mathcal E = - \frac {d\Phi} {dt} = - \frac {d(LI)} {dt} = - L \frac {dI} {dt}

Адсюль

\frac q C = - L \frac {dI} {dt} = - L \frac {d^2q} {dt^2}

або

\frac q {CL} + \frac {d^2q} {dt^2} = 0

Апошняя роўнасьць зьяўляецца дыфэрэнцыяльным раўненьнем гарманічных ваганьняў. Яго разьвязкам зьяўляецца функцыя

q = q_0 sin(\omega t + \varphi_0)

дзе \omega = \frac 1 \sqrt {CL} — вуглавая частасьць ваганьняў.

Адпаведна,

U = U_0 sin(\omega t + \varphi_0)

I = I_0 cos(\omega t + \varphi_0).

У выпадку, калі кандэнсатар і шпуля зьяўляюцца ідэальнымі (гэта значыць, іх супор роўны адпаведна да бясконцасьці і нуля), гарманічныя ваганьні ў контуры зьяўляюцца незгасальнымі.

Катэгорыя:Ваганьні і хвалі
Катэгорыя:Электрадынаміка
Мэрсія

**Мэрсія** (, ) — адно з англасаксонскіх каралеўстваў, якое праіснавала з VI па X стагодзьдзі, уваходзіўшы ў так званую Гептархію.

Разьмяшчалася ў даліне ракі Трэнт на захадзе цэнтральнай Ангельшчыны, што адпавядае сучасным цэнтральным графствам Вялікабрытаніі (рэгіёны Ўэст-Мідлэндс і Іст-Мідлэндс). Мэрсія межавала з Нартумбрыяй, Поўісам, каралеўствамі паўднёвай Валіі, Ўэсэксам, Сасэксам, Эсэксам і Ўсходняй Ангельшчынай.

На сучасны момант назва шырока ўжываецца рознымі арганізацыямі, такімі як вайсковыя фармаваньні, грамадзкія, камэрцыйныя й добраахвотніцкія таварыствы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Вагрыя

**Ва́грыя** () — паўвыспа на ўсходзе нямецкай зямлі Шлезьвіг-Гальштэйн. Вышэйшая кропка Вагрыі — Бунгсбэрг (168 м), дзе разьмешчаная старажытная крэпасьць. Назва ўзьнікла прынамсі ў пачатку VIII-га ст. і мае славянскія карані.

У Сярэднявеччы Вагрыяй () называўся значна большы абшар. Паводле «Славянскай энцыкляпэдыі», «Вагрыя — гістарычная назва вобласьці, разьмешчанай паміж Балтыйскім морам і рэкамі Травэ і Сьвянцінай і выспай Фэмарн». Сёньня Вагрыяй звычайна называюць толькі Ольдэнбурскуюі паўвыспу (*Oldenburgische Halbinsel*) ва Ўсходнім Гальштэйне. Вагрыя была населеная славянскім племем ваграў, а з X ст. падвергнулася спусташальным набегам нямецкіх фэадалаў і была захопленая імі ў 1139 годзе. Замак Вагрыр займаў цэнтральнае месца ў Ольдэнбурзе (тады ён называўся *Starigard*, або «Стары замак»); валы ўсё яшчэ існуюць.

Катэгорыя:Геаграфія Нямеччыны
Катэгорыя:Шлезьвіг-Гальштайн
Вайна за гішпанскую спадчыну

**Вайна́ за гішпа́нскую спа́дчыну** — вайна, якая адбылася ў 1701—1714 гадах паміж Вялікабрытаніяй, Нідэрляндамі, Аўстрыяй, Прусіяй з аднаго боку і Францыяй, Гішпаніяй і Баварыяй з другога, за валадарства над Гішпаніяй і панаваньне ў Эўропе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Войны
Валынь

**Валы́нь** () — гістарычная вобласьць на паўночным захадзе Ўкраіны. Ахоплівае тэрыторыю сучасных Жытомірскай, Ровенскай і Валынскай вобласьцей. Займае каля 70 тыс. км². На поўдні мяжуе з Падольлем, на поўначы — з Палесьсем. Заходнюю мяжу Валыні стварае рака Заходні Буг, усходнюю — рака Уж.

## Глядзіце таксама
* Валынь (горад)

## Вонкавыя спасылкі
Валыняне

**Валыняне**, гіст. **велыняне** — славянскае племя.

У час славянскай калянізацыі занялі значныя землі на поўдні і паўднёвым захадзе суч. Беларусі, паасобнымі высяленьнямі дасягаючы паўночных раёнаў (Глыбоцкі, Дрысенскі, Горацкі).

Зьявіліся ў паўднёва-заходняй частцы Беларусі крыху пазьней за дрыгавічаў і засялілі даволі абмежаваную прастору, нярэдка перамяжоўваючыся з . Лічыцца, што дамінуючага культурнага ўплыву на Беларусі ня мелі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Усходнеславянскія плямёны
Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі
Варшаўскі вакзал (Гатчына)

**Варшаўскі вакзал** — пасажырскі тэрмінал чыгуначнай станцыі Гатчына-Варшаўская, адзін з 2-х дзеючых чыгуначных вакзалаў Гатчыны на лініі Санкт-Пецярбург-Луга.

Рух па Варшаўскай чыгунцы ад Санкт-Пецярбурга да Гатчыны быў адчынены 1 лістапада 1853 года. Тады ж быў адчынены Варшаўскі вакзал. У 1858 годзе быў гатовы праект сталай станцыі і пасажырскага вакзалу, які распрацаваў архітэктар П. О. Сальмановіч. Вакзал уяўляў сабою выцягнуты павільён з арачнымі вокнамі і дзьвярыма, у якім імпэратарскую палову ад касавай залы і вэстыбюляў 1-га, 2-га і 3-га клясаў адлучаў скразны праход. У 1888 годзе інжынэр Фэлікс Ясінскі распрацаваў праект металічнага падстрэшка над пасажырскай плятформай. У 1895 году была пабудаваная электрычная станцыя для асьвятленьня чыгуначнай станцыі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны і акупацыі вакзал быў разбураны. Пасьля вайны быў пабудаваны новы будынак вакзалу ў клясычным стылі па праекце архітэктара Д. П. Бурышкіна. У 1967 годзе шляхі станцыі былі электрыфікаваныя, з 6 лістапада паведамленьне зь Ленінградам стала зьдзяйсьняцца электрацягнікамі. У 2000-х гадах вакзал прайшоў капітальны рамонт.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Катэгорыя:Ленінградзкая вобласьць
Баранавічы Палескія

**Баранавічы Палескія** — чыгуначная станцыя ў Баранавічах з кірункамі на Горадню, Ліду, Лунінец і Слуцак, электрацыяў — на Менск і Берасьце. Чатыры пасажырскія пэроны на два бакі.

## Даведка
* тэлефон даведкі: **+375 163 492177**
* з гарадзкога тэлефону таксама: **151**

## Паслугі

### У будынку вакзалу
* касы
** міжгародная
** міжнародная
** прыгарадная
* даведка
* заля-чакальня
* перагаворны пункт
* кафэ
* рэстарацыя
* пастарунак міліцыя

### Пробач з вакзалам
* туалет
* шапікі

## Гісторыя
Распачала працу 30 сьнежня 1884 году разам з чыгункаю Вільня — Ліда — Баранавічы — Лунінец — Пінск, у 1886 годзе дабудаваная лінія Беласток — Ваўкавыск — Баранавічы.

## Вонкавыя спасылкі
* Станцыя Баранавічы-Палескія
* Баранавічцкае аддзяленьне чыгункі

Катэгорыя:Станцыі Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Баранавічы