Тымурыдзкае мастацтва

**Тымурыдзкае мастацтва** — гэта мастацкі стыль, які ўтварыўся ў час праўленьня дынастыі Тымурыдаў (1370—1507). Тымурыдзкае мастацтва адметнае тым, што яно выкарыстоўвала і пэрсыдзкі, і кітайскі стылі; мастацтва іншых цывілізацый Цэнтральнай Азіі таксама паўплывала на яго. Пасьля заняпаду імпэрыі Тымурыдаў мастацтва гэтай цывілізацыі працягвала аказваць уплыў на іншыя культуры Пярэдняй і Цэнтральнай Азіі.

## Гісторыя
Тымурыдзкая імпэрыя была заснаваная Тымурам Кульгавым у 1370 годзе пасьля заваяваньня дзяржаваў-нашчадкаў дзяржавы Хулягуідаў. Пасьля заваяваньня гораду Тымурыды звычайна пакідалі ў жывых мясцовых рамесьнікаў і дэпартавалі іх у Самарканд, сталіцу дзяржавы Тымурыдаў. Пасьля заваяваньня Тымурыдамі Пэрсіі у пачатку XV стагодзьдзя многія пэрсыдзкія мастацкія рысы перапляліся з мангольскім мастацтвам. Пераход Кульгавага Тымура да ісламу пад канец яго жыцьця зрабіў Самарканд адным з цэнтраў ісламскага мастацтва. У сярэдзіне XV стагодзьдзя сталіцу імпэрыі перанесьлі ў Герат, што стала важнай падзеяй для тымурыдзкага мастацтва. Як і ў выпадку з Самаркандам, пэрсыдзкія рамесьнікі ды інтэлектуалы хутка зрабілі Герат цэнтрам мастацтва і культуры. Хутка многія з Тымурыдаў прынялі пэрсыдзкую культуру ў якасьці сваёй.

### Ілюстрацыі
Тымурыдзкае мастацтва ўвабрала і палепшыла традыцыйную пэрсыдзкую канцэпцыю «Мастацтваў Кнігі». Рукапісы новых тымурыдзкіх мастацкіх твораў рабіліся на ілюстраванай паперы (а не на пэргамэнце) і ствараліся мастакамі імпэрыі. Гэтыя ілюстрацыі былі адметныя сваімі багатымі колерамі ды вытанчаным дызайнам. Дзякуючы якасьці мініяцюр у гэтых рукапісах, «гератская школа [ілюстрацыі рукапісаў] часта лічыцца апагеем пэрсыдзкага жывапісу», як заўважыла С’юзэн Елман з Мэтраполітэн-музэю. Жывапіс не абмяжоўваўся рукапісамі, бо многія тымурыдзкія мастакі таксама стваралі мудрагелістыя муралы. Многія з гэтых муралаў паказвалі пэйзажы, вытворныя і ад пэрсыдзкай, і ад кітайскай мастацкай традыцыі. Хаця тэмы гэтых твораў былі запазычаныя зь іншых культур, тымурыдзкія муралы у рэшце рэшт атрымалі свой унікальны стыль. Мангольскія мастацкія традыцыі не былі поўнасьцю выцесьненыя: моцна стылізаваныя выявы чалавечых фігур у тымурыдзкім мастацтве XV стагодзьдзя паходзяць ад гэтай традыцыі.

### Мэталічныя вырабы, кераміка, мастацкая разьба
У Тымурыдзкай імпэрыі выраблялі якасныя мэталічныя вырабы. У якасьці матэрыялу часта бралі сталь, жалеза, латунь ці бронзу. Часта сьцвярджаецца, што тымурыдзкая сталь, інкруставаная срэбрам, мае асабліва высокую якасьць. Пасьля краху імпэрыі тымурыдзкія мэталічныя вырабы сталі часткай некаторых іранскіх і мэсапатамскіх культур.

Кераміка ў кітайскім стылі выраблялася тымурыдзкімі рамесьнікамі. Разьба па жадзе таксама прысутнічала ў тымурыдзкім мастацтве.

### Спадчына
Пасьля заняпаду імпэрыі Тымурыдаў пад канец XV стагодзьдзя асманы, Сэфевіды і маголы далучылі да ўласных традыцый тымурыдзкія.

## Галерэя

File:Sword Guard in the Form of Confronted Dragons.jpg|Выразаны з жаду эфэс. Эпоха Тымурыдаў. Мэтраполітэн-музэй, Нью-Ёрк
File:Timurid Anthology Zhertva.jpg|Ахвяраваньне Ібрагіма. Шыраз, 1410. Музэй Галуста Гюльбэнкяна, Лісабон
File:TimuridTankard.jpg|Кружка эпохі Тымурыдаў. Герат, XV стагодзьдзе. Музэй турэцкага ды ісламскага мастацтва, Стамбул



## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Імпэрыя Тымурыдаў
Катэгорыя:Азіяцкае мастацтва
Катэгорыя:Мастацтва колішніх дзяржаваў