Беларусізм

**Беларусі́зм** — словы і фразэалягізмы, а таксама сынтаксічныя і граматычныя канструкцыі беларускай мовы, якія выкарыстоўваюцца ў іншай мове (літаратурнай або размоўнай).

## У расейскай мове
У расейскай мове да беларусізмаў адносяцца:
* словы беларускай мовы, якія ня маюць цалкам супадальных па форме і зьмесьце адпаведнікаў у расейскай мове;
* словы беларускай мовы, якія маюць адпаведныя па форме і зьмесьце словы на расейскай мове; словы расейскай мовы маюць іншую стылістычную афарбоўку альбо належаць да абласной лексыкі;
* словы беларускай мовы, якія маюць адпаведнасьці па форме ў расейскай мове пры несупадзеньні аб’ёму значэньняў.

### Сынтаксычныя
Выкарыстаньне элемэнтаў іншае мовы ў сынтаксісе выяўляецца дзякуючы нетрадыцыйнаму кіраваньню часьцінаў сказу.

* «Смеяться с (кого-л.)» замест «смеяться над (кем-л.)».
* «Богатый на урожай» замест «богатый урожаем».

### Лексычныя

#### З палітычнай канатацыяй

* «Незалежность» (саркастычна, з адмоўнай афарбоўкай) замест «независимость» (пра Беларусь).
* «Мова» замест «белорусский язык».
* «Свядомый» (саркастычна, з палітычнай канатацыяй) замест «сознательный» (пра беларускіх патрыётаў).
*«Беларускомоуный» (або «беларускомовный») замест «белорусскоязычный».
*«Ганьба» замест «позор» (часьцяком ужываецца падчас пратэстаў).

#### Бытавыя
Акрамя лексэмаў з выражанай палітычнай канатацыяй, ужываньне мае шэраг лексэмаў беларускае мовы з галінаў гаспадарчай або культурнай лексыкі, напрыклад:

* «Шуфлядка» замест «выдвижной ящик».
* «Бурак» замест «свёкла».
* «Шильда» замест «табличка», «вывеска».
* «Боровик» замест «белый гриб».
* «Сбольшего» замест «по большей мере».

#### Маўленчыя
Вымаўленьне словаў па беларускіх правілах у расейскай мове. Гэта можа таксама праяўляцца ў «гэканьні», «чэканьні».

* «Крапива́» замест «крапи́ва».
* «Терез» замест «через».

### Словаўтваральныя
Выкарыстаньне словаўтваральнай мадэлі беларускай у расейскай мове, напрыклад:

* замена часткі «ичка» на «ица» ў словах кшталту «математичка», «историчка» і таксама скасоўваньне гэтым зьневажальнага значэньня (у літаратурнай расейскай мове гэткія формы на «ичка» лічацца пагардлівымі і жаргоннымі).

## У летувіскай мове
У летувіскую мову патрапіла каля 1000 беларускіх словаў. Пачатковае беларускае ***г*** (=лац. ***h***) у летувіскай мове адпадае або замяняецца гукам ***g***. Найбольш характэрнымі словамі, перанятымі зь беларускай, зьяўляюцца: anykas — унук, baravikas — баравік, blinas — блін, botgas — батог, cesnykas — часнок, часнык, duda — дуда, grybas — грыб, gutaryti — гутарыці, kisilius — кісель, krupos — крупы, miestas — места (горад), norgas — нарог, slyvа — сьліва, visnia — вішня, telyjа — цялё, цяля.

Некаторыя лацінскія й нямецкія словы патрапілі ў летувіскую празь беларускую. Напрыклад: kvarmas — хворма (форма), kvartugas — хвартух (фартух). У якасьці пасярэдніку беларуская мова выступала таксама пры пазычаньні шэрагу палянізмаў у гэтую мову (напрыклад, *branyti* «абараняцца» <  або ).

Беларускі ўплыў пашырыўся й на фанэтыку летувіскай мовы. Нярэдка сустракаецца дзеканьне, дзе ***д***, ***т*** перад ***е***, ***і*** замененыя беларускім спосабам гукамі ***дзь***, ***ць***: Dzievas (Бог) замест Dėvas, žalcis (зьмяя) замест žaltis, kaść (рыць) замест kasti (падобная зьява ў большай меры ўласьцівая аднаму з дыялектаў летувіскае мовы, які мяжуе з арэалам беларускае мовы — дзукійскаму).

## Крыніцы

Катэгорыя:Запазычаньні
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Расейская мова
Катэгорыя:Беларусазнаўства