open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Астраўляне (Шаркоўшчынскі раён)

**Астраўля́не** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ёдзкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Новы Пагост, пазней у складзе гміны Шаркаўшчына, Дзісенскага павету, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

10 кастрычніка 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Валожынскага сельсавету ў склад Ёдзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 22 чалавекі
* 1931 год — 157 чалавек
* 1921 год — 137 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Шашцін-Стражэ

**Шашцін-Стражэ** (; ; ) — горад у раёне Сэніца Трнаўскага краю заходняй Славаччыны.

Першапачаткова ўяўляў сабой дзьве асобныя вёскі. Шашцін-Стражэ зьяўляецца адным з наймаладзейшых гарадоў Славаччыны, атрымаўшы статус гораду толькі 1 верасьня 2001 году.

## Геаграфія
Горад разьмяшчаецца на поўначы Загор'я за 18 км ад Сэніцы і за 65 км ад Браціславы. Рака Міява працякае паўз горад, падзяляючы яго на дзьве часткі.

## Гісторыя
Сучасны горад узьнік аб’яднаньнем двух паселішчаў — Шашцін і Стражэ над Міяваў. Шашцін упершыню згадваецца ў 1218 годзе як вартавая фартэцыя Вугорскага каралеўства. Гэтая вёска мае шчыльнае гістарычнае дачыненьне да этнічнай групы сэкеяў. Шашцін і Стражэ над Міяваў былі аб’яднаныя ў 1961 годзе пад агульнаю назвай «Шашцінске Стражэ» (). У 1971 мястэчка набыло цяперашнюю назву.

Горад знакаміты сваёй базылікай сьв. Марыі, якая зьяўляецца месцам паломніцтва хрысьціянскіх вернікаў.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу 2001 году колькасьць насельніцтва гораду налічвае 5005 чалавек. Нацыянальны склад: 95,44% — славакі, 2,06% — цыгане і 1,50% — чэхі.

Рэлігійны склад: 88,45% — рыма-каталікі, 7,31% — людзі без прыналежнасьці да рэлігіі і 1,34% — лютэране.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Афіцыйны сайт 
*Неафіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Трабзанспор Трабзон

«**Трабзанспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Трабзону. Клюб быў утвораны ў 1967 годзе ў выніку зьліцьця некалькіх мясцовых клюбаў. Сяміразовы чэмпіён Турэччыны, дзевяціразовы ўладальнік Кубка Турэччыны. «Трабзанспор» ёсьць адзіным турэцкім клюбам, які атрымліваў перамогу ў нацыянальным чэмпіянаце як мужчынскай камандай, гэтак і жаночай.

## Гісторыя
Пасьля Першай сусьветнай вайны, футбол у горадзе Трабзоне стаўся ўлюбёным вдам спорту й пачаў хутка расьці ў 1920-х гадох з дапамогай сярэдніх школаў у горадзе. У 1921 годзе быў створаны клюб «Ідманачагі», а ў 1924 годзе паўстаў клюб «Ідмангюджу», якія сталі самымі папулярнымі клюбамі гораду пакуль ня быў створаны клюб «Трабзанспор».

У 1962—1963 гадох, прэзыдэнт Фэдэрацыі футболу Турэччыны, Архан Шэрэф Апак, дзеля паляпшэньня стандартаў футболу краіны, вырашыў стварыць «Нацыянальную футбольную лігу», у якой бы гулялі каманды, якія павінны прадстаўляць горад. Аднак «Ідманачагі» й «Ідмангюджу» ня мелі намеру да яднаньня, каб прадставіць адзіную каманду з Трабзону. Але пасьля некаторага часу, 21 чэрвеня 1966 году, пасьля таго як «Ідманачагі» вырашыў не далучацца ні да адной іншай каманды ў Трабзоне, клюбы «Ідмангюджу», «Мартыспор» і «Карадэнізгюджу» сабраліся разам, каб стварыць клюб «Моладзевы клюб Трабзанспор» () з чырвоным і белым як асноўнымі колерамі клюбу. Алі Асман Улусоў стаў першым прэзыдэнтам гэтае каманды. Тым ня менш, афіцыйная назва каманды была «Трабзанспор 1966» у афіцыйных дакумэнтах. Клюб правёў адзін сэзон у лізе, пасьля чаго назва была зьменена на «Трабзанспор». 2 жніўня 1967 году да клюбу далучыўся «Ідманачагі» й каманда пачала выступы ў другой турэцкай лізе.

У 1973 годзе каманду ачоліў Ахмэт Суат Эзьязыджы, які да гэтага быў футбалістам яшчэ «Ідманачагі», а потым і самога «Трабзанспору» па аб’яднаньні. Да таго, як былы гулец каманды быў прызначаны галоўным трэнэрам, клюб быў скінуты ў другі дывізіён. У сваім першым сэзоне трэнэр вярнуў дружыну ў элітны дывізіён. Па вяртаньні ў Першую лігу, як тады называўся найвышэйшы дывізіён чэмпіянату Турэччыны, «Трабзанспор» фінішаваў на дзявятым месцы, а праз год здабыў перамогу ў айчынным першынстве. Клюб стаў першым клюбам па-за межамі Стамбула, які атрымаў тытул чэмпіёна краіны.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Трабзон
Вайсковец

**Вайсковец** (таксама *ваеннаслужачы* ці *ваенны*) — чалавек, які служыць ва ўзброеных сілах краіны. Іншамоўныя адпаведнікі — ( або ).

## Прававое становішча ваеннаслужачых у Рэспубліцы Беларусь
Згодна з «Законам аб статусе ваеннаслужачых» Рэспублікі Беларусь вайскоўцамі зьяўляюцца грамадзяне Рэспублікі Беларусь, якія знаходзяцца на вайсковай службе ва ўзброеных сілах, памежных, унутраных і іншых войсках, воінскіх фармаваньнях, пералік якіх зацьвярджаецца Прэзыдэнтам Рэспублікі Беларусь.

### Грамадзяне, якія маюць статус вайскоўцаў
Згодна з арт. 2 «Закона аб статусе ваеннаслужачых» Рэспублікі Беларусь статус ваеннаслужачых маюць:
* ваеннаслужачыя, якія праходзяць ваенную службу па кантракце, у тым ліку слухачы і курсанты ваенных навучальных установаў, іншых установаў адукацыі, якія ажыцьцяўляюць падрыхтоўку афіцэрскіх кадраў для Ўзброеных Сіл Рэспублікі Беларусь і іншых войскаў і воінскіх фармаваньняў Рэспублікі Беларусь;
* ваеннаслужачыя, якія праходзяць ваенную службу па прызыве;
* грамадзяне, якія праходзяць службу ў рэзэрве — пры знаходжаньні на занятках або вучэбных зборах, вызначаных праграмамі падрыхтоўкі рэзэрвістаў;
* ваеннаабавязаныя — пры знаходжаньні на ваенных або спэцыяльных зборах.
* Афіцэры, якія праходзяць вайсковую службу па прызыве, па сваім прававым становішчы прыраўноўваюцца да афіцэраў, якія праходзяць ваенную службу па кантракце, калі іншае не ўстаноўлена заканадаўствам.

## Вонкавыя спасылкі
* Мінстэрства абароны Рэспублікі Беларусь (афіцыйная старонка). Бел, рус, анг.

Катэгорыя:Армія
Патапаўскі сельсавет

**Патапаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар — вёска Патапаўка.

## Гісторыя
20 сакавіка 2010 году ліквідаваны пасёлак Козі Рог.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Буда-Кашалёўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Сэніца (Славаччына)

**Сэніца** (, , ) — горад у раёне Сэніца Трнаўскага краю заходняй Славаччыны, разьмешчаны на рацэ Міява на поўначы Загорскай нізіны побач з Малымі Карпатамі.

## Гісторыя
Першыя людзі зьявіліся ў ваколіцах гораду яшчэ ў часы палеаліту. У прыгарадзе Сэніцы — Чачове былі знойдзеныя сьляды стаянкі паляўнічых на мамантаў. У Сэніце-Кунаве знойдзена вялікая колькасьць працоўнае зброі часоў нэаліту. Акрамя таго ў Сэніцы знойдзены сьляды кельцкіх і раньнеславянскіх паселішчаў.

У XI стагодзьдзі Сэніца была ўключаная ў Галіцкі камітат Вугорскага каралеўства. Упершыню горад згадваецца ў 1256 годзе. З тых часоў належыў розным дваранскім родам. У XVII стагодзьдзі горад пацярпеў ад турэцкіх войнаў, антыгабсбурскіх паўстаньняў, рэфармацыі і контррэфармацыі. У 1746 годзе Сэніца стаў цэнтрам аднаго з раёнаў Нітранскага княства.

З 1918 году ў складзе Чэхаславаччыны. Тут пачынаюць засноўвацца шматлікія прадпрыемствы, дзякуючы якім Сэніца становіцца прамысловым цэнтрам Паўночнага Загор'я.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу 2001 году колькасьць насельніцтва гораду налічвае 21 253 чалавекі. Нацыянальны склад: 96,40% — славакі, 1,56% — чэхі, 0,84% — цыгане і 0,14; — вугорцы.

Рэлігійны склад: 47,28% — рыма-каталікі, 31,18% — людзі без прыналежнасьці да рэлігіі і 17,03% — лютэране.

## Гарады-пабрацімы
*  Бач, Сэрбія *(2004)*
*  Герцогенбуксэ, Швайцарыя *(2004)*
*  Пултуск, Польшча *(2002)*
*  Трутнаў, Чэхія *(1998)*
*  Вэлке Паўлаўцэ, Чэхія *(2002)*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэту

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Патапаўка

**Пата́паўка** — вёска ў Патапаўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Дзедаў Курган

**Дзе́даў Курга́н** — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у Патапаўскі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)

**Шыро́кае** — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Шырокаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Андрэеўка (Буда-Кашалёўскі раён)

**Андрэеўка** — былая вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіла ў Шырокаўскі сельсавет.

Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Бярозавая Рошча (Гомельская вобласьць)

**Бяро́завая Ро́шча** — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у Шырокаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Баркі (Буда-Кашалёўскі раён)

**Баркі́** — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць ва Ўзоўскі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Узоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Ясны Бор

**Я́сны Бор** — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у Чабатовіцкі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Завідаўка (Буда-Кашалёўскі раён)

**Заві́даўка** — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць ва Ўваравіцкі сельсавет.

## Гісторыя
12 лістапада 2013 году пасёлак перададзены зь ліквідаванага Ўваравіцкага пасялковага савету ва Ўваравіцкі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Уваравіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Мікалаеўка (Мікалаеўскі сельсавет)

**Мікала́еўка** — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Мікалаеўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Яўген Лашанкоў

**Яўген Лашанкоў** ( 2 студзеня 1979 году, Менск, БССР) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскіх футбольных школаў «Трактар» і «Зьмена». Пачаў дарослую кар’еру ў барысаўскім БАТЭ, дзе доўгі час быў адным зь лідэраў каманды, двойчы станавіўся чэмпіёнам краіны. Па заканчэньні сэзону 2004 году перайшоў ва ўкраінскі «Чарнаморац», дзе гуляў на працягу двух гадоў. У 2007 годзе стаў гульцом клюбу «Харкаў», але ня здолеў замацавацца ў складзе і неўзабаве на правах арэнды вярнуўся ў Беларусь. На радзіме гуляў за «Дарыду» і «Граніт». Пасьля вылету «Граніта» з Найвышэйшай лігі ў 2010 годзе стаў гульцом «Менску», якому дапамог выйграць бронзавыя мэдалі чэмпіянату. 

У 2012 годзе гуляў за «Белшыну» і «Тарпэда-БелАЗ», але ня здолеў трывала замацавацца ў асноўным складзе гэтых клюбаў. У выніку сэзон 2013 году пачаў у клюбе Першай лігі «Слуцак». Быў адным зь лідэраў слуцкага клюбу, дапамогшы яму перамагчы ў Першай лізе. Заставаўся трывалым гульцом асноўнага складу «цукровых» і ў Найвышэйшай лізе. У студзені 2015 году падоўжыў кантракт з «Слуцкам». У сэзоне 2015 году пачаў радзей зьяўляцца на полі праз траўмы. Па заканчэньні сэзону мог завяршыць кар’еру, аднак застаўся ў камандзе. У чэрвені 2016 году скасаваў кантракт з «Слуцкам».

Пасьля зыходу з «Слуцку» зьбіраўся завяршыць кар’еру, аднак ў жніўні 2016 вырашыў далучыцца да «Баранавічаў». Па заканчэньні сэзону 2016 году завяршыў кар’еру. У красавіку 2018 году паведамлялася аб заяўцы Лашанкова за клюб Другой лігі «Маладэчна-ДЮСШ-4», аднак ён гэтак і не папоўніў склад каманды.

### Міжнародная
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі, а ў лютым 2004 году браў удзел у міжнародным турніры на Мальце ў складзе алміпійскай зборнай Беларусі. 12 кастрычніка 2005 году правёў свой адзіны матч за нацыянальную зборную Беларусі, згуляўшы ў Менску супраць зборнай Нарвэгіі ў адборачным турніры чэмпіянату сьвету 2006.

## Трэнэрская праца
Пасьля сэзону 2016 году завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнэрскую працу ў дзіцяча-юнацкую школу БАТЭ. З 2018 году працаваў у дзіцячых камандах «Іслачы». Пакінуў клюб зь Менскага раёну ў жніўні 2022 году, бо на той час з красавіка 2022 году ўжо працаваў памочнікам галоўнага трэнэра «Асіпавічаў», заставаўся на гэтай пасадзе да канца сэзону 2022 году. Мае трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі «B».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка на сайце «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Камяні Раі

**Камяні Рáі** — вялікія каменныя дыскі, зробленыя з вапняка з адтулінай пасярэдзіне. Іх можна выявіць на выспах Яп, Мікранэзія. Яны выкарыстоўваліся як прадмет абмену і гандлю і ў некаторай ступені служылі як грашовыя сродкі.

Катэгорыя:Мікранэзія
Гіпэрбалоід інжынэра Гарына

**«Гіпэрбалоід інжынэра Гарына»** — фантастычны раман А. М. Талстога, завершаны ў 1927 годзе.

На стварэньне гэтага рамана А. М. Талстога натхніў зачаравальны вобраз канструкцыі Шухаўскай вежы, пабудаванай у 1922 годзе ў выглядзе сыходзячых у вышыню сэкцыяў-гіпэрбалоідаў. У артыкуле «Як мы пішам» (сьнежань 1929) Талстой паведамляе: «Калі пісаў „Гіпэрбалоід інжынэра Гарына“, стары знаёмы Аленін распавёў мне сапраўдную гісторыю пабудовы такога падвойнага гіпэрбалоіду, інжынэр, які зрабіў гэтае адкрыцьцё, загінуў у Сыбіры. Прыйшлося азнаёміцца з найноўшымі тэорыямі малекулярнай фізыкі. Шмат дапамог мне акадэмік П. П. Лазараў». Па словах аўтара, першая частка рамана — авантурная, другая — гераічная, а трэцяя — утапічная.

Катэгорыя:Творы расейскай літаратуры
Шухаўская вежа

**Шухаўская вежа (Шабалаўская вежа, Радыё-вежа)** — унікальная гіпэрбалёідная канструкцыя, выкананая ў выглядзе апорнай сталёвай сеткаватай абалонкі. Разьмешчана ў Маскве на вуліцы Шабалаўцы. Пабудаваная ў 1920—1922 гадах. Помнік архітэктуры. Аўтар праекту і кіраўнік будаўніцтва радыёвежы — расейскі інжынэр, архітэктар, і навуковец, акадэмік Уладзімер Шухаў (1853—1939). Вежа атрымала прызнаньне як адно з самых прыгожых і выдатных дасягненьняў інжынэрнай думкі ў сьвеце.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Збудаваньні, спраектаваныя Ўладзімерам Шухавым
Апэрацыя Dropshot

**Апэра́цыя «Dropshot»** () — распрацаваны Міністэрствам абароны ЗША ў пачатку 1949 году плян вайны супраць СССР. Плянаваўся як контрамера супраць меркаванага захопу Саветамі Заходняе Эўропы, Блізкага Ўсходу і часткова Ўсходняе Азіі.

Меркавана вайна мела пачацца ў 1957 року. Прадугледжвалася нанясеньне 300 ядзерных і 29 000 фугасных удараў па 100 савецкіх местах, аднак з прычыны абмежаванага ядзернага арсэналу і аддаленасьці амэрыканскіх базаў гэтаму этапу не адводзілася вырашальная роля.

Меркавалася забіць падчас бамбардаваньняў 60 млн грамадзянаў СССР, частка ядзернага арсэналу (ад 75 да 100 бомбаў) павінны былі зьнішчыць авіяцыйныя сілы СССР на зямлі. Агулам мусіла загінуць 100 млн савецкіх людзей з прагназаванага на 1957 насельніцтва СССР у 220 млн чалавек. Для вайны і наступнай акупацыі павінны былі быць прыцягнутыя каля 20 млн жаўнераў краінаў НАТО і іншых краінаў-хаўрусьніц ЗША.

Беларусь паводле гэтага пляну ўлучалася ў зону адказнасьці «Заходні СССР», а ў Менску павінна была базавацца акупацыйная дывізія. Таксама ствараліся зоны «Каўказ — Украіна», «Урал — Заходняя Сыбір — Туркестан», «Усходняя Сыбір — Забайкальле — Прымор’е».

Плян шмат разоў пераглядаўся, але так і ня быў рэалізаваны. Рассакрэчаны ў 1977 годзе і апублікаваны як «Dropshot: The American Plan for World War III Against Russia in 1957» ().

## Глядзіце таксама
* Плян Totality
* Апэрацыя Неймавернае

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Dropshot» — American Plan for War with the Soviet Union, 1957
* С.Турченко «За пять минут до конца света»

Катэгорыя:Савецка-амэрыканскія стасункі
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Вайсковая стратэгія
Шаля

**Шаля** (, , ) — горад у паўднёва-заходняй Славаччыне на рацэ Ваг.

## Гаспадарка
На ўсход ад Шалі працаваў хімзавод «Дусла», заснаваны ў 1958 годзе ў якасьці «Шальскай азотні».

## Геаграфія
Горад разьмешчаны на Дунайскай нізіне з абодвух бакоў ракі Ваг прыкладна за 65 км ад Браціславы і за 30 км ад Новых Замкаў. Шаля знаходзіцца ў цёплай кліматычнай зоне.

## Гісторыя
Горад упершыню згадваецца ў 1002 годзе. У 1252 Шалю спалілі татары, у гэтым ж годзе кароль Бэла IV надаў Шалі гарадзкія правы.

XVI—XVII стагодзьдзі прайшлі пад знакам пастаяннай вайны з туркамі. У XVII стагодзьдзі тут будуецца фартэцыя. У XVIII стагодзьдзі Шаля пачынае разьвівацца дзякуючы сваёму порту Веча. Чыгунка, пракладзеная ў 1850 паміж Венай і Будапэштам паскорыла разьвіцьцё гораду. У 1918 годзе стаў часткай Чэхаславаччыны, за выняткам пэрыяду 1938—1945 гадоў, калі горад уваходзіў у склад Вугоршчыны.

Цяпер Шаля — акруговы цэнтар Нітранскага краю.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу 2001 году колькасьць насельніцтва гораду налічвае 24 564 чалавек. Нацыянальны склад: 79,72% — славакі, 17,88% — вугорцы, 0,48% — чэхі і 0,40% — цыганы.

Рэлігійны склад: 66,63% — рыма-каталікі, 23,62%  — людзі без прыналежнасьці да рэлігіі і 4,00% — лютэране.

### Гарады-пабрацімы
* Конске, Польшча
* Кухма, Фінляндыя
* Ораслань, Вугоршчына
* Тэлч, Чэхія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Мапа Шалі

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Катэгорыя:Нітранскі край
Плян Totality

**Плян «Totality»** («паўната», «сукупнасьць»; ) — плян ядзернае атакі на Савецкі Саюз, распрацаваны генэралам Дўайтам Эйзэнгаўэрам на загад прэзыдэнта ЗША Гары Трумэна.

Плян прадугледжваў атаку 20—30 атамнымі бомбамі. Першым ударам мусілі быць зьнішчаныя 20 савецкіх местаў: Масква, Горкі, Куйбышаў, Сьвярдлоўск, Новасыбірск, Омск, Саратаў, Казань, Ленінград, Баку, Ташкент, Чалябінск, Ніжні Тагіл, Магнітагорск, Молатаў, Тбілісі, Сталінск, Грозны, Іркуцк і Яраслаўль.

## Глядзіце таксама
* Апэрацыя Dropshot
* Апэрацыя Неверагоднае

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Вайсковая стратэгія
Катэгорыя:Савецка-амэрыканскія стасункі
Дзьякаўцэ

**Дзьякаўцэ** (; ) — вёска ў Шальскай акрузе Нітранскага краю паўднёва-заходняй Славаччыны.

Упершыню вёска ўпамінаецца ў 1002 годзе і зьяўляецца адной з найстарэйшых згаданых у пісьмовых крыніцах вёсак Славаччыны. У 1228 годзе тут быў пабудаваны дзьвюхвежавы касьцёл у раманскім стылі, які захаваўся да нашых дзён. У вёсцы знаходзіцца бібліятэка, спартовая заля, басэйн і футбольнае поле.

Нацыянальны склад: 72% — вугорцы і 28% — славакі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Шальскай акругі
Гайске

**Гайске** (; ; ) — вёска ў Шальскай акрузе Нітранскага краю паўднёва-заходняй Славаччыны.

## Геаграфія
Знаходзіцца за 26 км на захад ад Нітры на Дунайскай нізіне на паўднёва-ўсходнім ускрайку Нітранскага ўзвышша.

Вышыня вёскі — 126 м над узроўнем мора.

## Гісторыя
Першая пісьмовая згадка пра Гайске датуецца 1113 годам, дзе вёска фігуруе пад назваю «Copusde» як прылеглая ўласнасьць Нітранскага замку. Пазьней Гайске пераходзіла ў маёмасьць шматлікім уладальнікам — Balogovci, Nagyovci, Turčániovci, Esterháziovci і іншым. Назва вёскі зьмянялася цягам наступных стагодзьдзяў: у 1270 — «Kopusd», у 1773 — «Kőpösd» і ў 1786 — «Köppeschd». У пачатку XIX стагодзьдзя тры варыянты назвы (*Köpösd*, *Kepessd*, *Kepežd*) фігуравалі адначасна, аднак з 1867 году ўстойлівым стаў вугорскі варыянт «Köpösd».

Паводле перапісу 1715 году ў Гайске налічваўся 21 двор. Далейшая статыстыка з 1751 году паказвае наяўнасьць у вёсцы 109 сем’яў. У 1787 — 143 двары і 709 жыхароў, у 1828 — 123 двароў і 861 жыхароў. У вугорскім геаграфічным лексыконе 1851 году вёска згадваецца як пераважна славацкая з 858 жыхарамі. Паводле перапісу 1910 году насельніцтва Гайске налічвала 1289 жыхароў, зь якіх 1215 былі славакамі, 34 — вугорцамі, 26 — немцамі і 14 — прадстаўнікамі іншага этнасу.

Пасьля Першай сусьветнай вайны ў складзе Чэхаславаччыны. У міжваенны пэрыяд зазнала актыўную славакізацыю. У лістападзе 1938 годзе паводле Венскага арбітражу адыйшла да Вугоршчыны, але пасьля ўрадавых узгадненьняў была ізноў вернутая ў склад Чэхаславаччыны. У 1948 годзе назва вёскі была зьмененая на «Dverníky», і праз тры гады назоў вёскі набыў цяперашні выгляд.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Шальскай акругі
Недзед

**Недзед** (; ) — вёска ў Шальскай акрузе Нітранскага краю паўднёва-заходняй Славаччыны.

Упершыню згадваецца ў 1113 годзе. Знаходзіцца за 112 м над узроўнем мора і мае плошчу 36 км². У вёсцы знаходзіцца рыма-каталіцкі касьцёл сьвятога Міхаіла Арханёла 1780 году, бібліятэка і спартовая заля.

Нацыянальны склад: 63% — вугорцы і 31% — славакі і 6% — цыганы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вёскі Шальскай акругі
Рэвалюцыя праз сацыяльную сетку

**«Рэвалю́цыя праз сацыя́льную се́тку»** — грамадзянскія акцыі маўклівага пратэсту ў Беларусі ў 2011, выкліканыя незадавальненьнем палітыкай кіраўніцтва краіны, якая прывяла да фінансавага крызісу, дэвальвацыі і рэзкага скачку цэнаў. Акцыі ладзіліся штосераду пачынаючы з 8 чэрвеня 2011, каардынуючыся праз сацыяльныя сеткі ВКонтакте і Facebook.

Сутнасьць акцыі заключалася ў сходах людзей у адным месцы (пераважна на цэнтральных пляцах гарадоў) без аніякіх лёзунгаў, заклікаў ці патрабаваньняў. Адзінай праявай актыўнасьці было плясканьне ў ладкі, якім удзельнікі акцыі выражалі сваю нязгоду з палітыкай кіраўніцтва Беларусі. Такая форма пратэсту абраная ў мэтах пазьбяганьня арыштаў і зьбіцьця ўдзельнікаў, што адбывалася на ўсіх папярэдніх акцыях апазыцыі.

Тым ня меней, ужо пачынаючы з другой акцыі 15 чэрвеня адбыліся затрыманьні ўдзельнікаў акцыі і выпадковых мінакоў у Менску (15 асобаў), Горадні (15 асобаў), Берасьці (каля 10), Віцебску, Воршы, Магілёве, Гомелі, Салігорску (19 асобаў), Баранавічах, Барысаве (каля 30 чалавек), Жодзіне (2 чалавекі). Затрыманьні зьдзяйсьняліся людзьмі ў цывільным з прымяненьнем грубай фізычнай сілы, без прад’яўленьня дакумэнтаў і без аніякага тлумачэньня сваіх дзеяньняў. Іхнія ўчынкі атрымалі ў прэсе характарыстыку «кіднэпінг».

## Глядзіце таксама
* Падзеі ў Беларусі пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году
* Стоп-бэнзін
* Хочу перемен!

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* «Рэвалюцыя праз сацыяльную сетку» «ВКонтакте»
* «Аўтаномны супраціў»

Катэгорыя:Выступленьні ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 2011 году
Апэрацыя Неймавернае

**Апэра́цыя «Неймаве́рнае»** () — брытанскі плян нападу на Савецкі Саюз. Распрацаваны Генэральным штабам Брытанскіх узброеных сілаў напрыканцы вайсковых дзеяньняў ў Эўропе на замову прэм’ер-міністра Ўінстана Чэрчыля.

Вайсковая кампанія мусіла першапачаткова насіць сухапутны характар і разгортвацца ў Паўночна-Ўсходняй Эўропе. Плянаванай датай разглядаўся дзень 1 ліпеня 1945 року. У апэрацыі меркавалася задзейнічаць 47 ангельскіх і амэрыканскіх дывізіяў. Разглядалася нават магчымасьць удзелу 10−12 нямецкіх дывізіяў, узброеных брытанцамі і амэрыканцамі, а таксама польскіх фармаваньняў.

Пачатак апэрацыі быў адкладзены пасьля нэгатыўнае ацэнкі верагоднасьці пасьпяховых вайсковых дзеяньняў, а таксама з прычыны зацікаўленасьці ЗША ў далучэньні Савецкага Саюзу да вайсковых дзеяньняў супраць Японіі.

Пасьля сыходу ў адстаўку ўраду Чэрчыля распрацоўку пляна працягнуў лейбарысцкі ўрад на чале з Клемэнтам Этлі, далучыўшы да гэтага ЗША і Канаду. У рэшце рэшта ўдзельнікі прыйшлі да высновы, што хаўрусьнікі ня здолеюць спыніць наступ Чырвонай Арміі ў Эўропе, і плян апэрацыі быў накіраваны ў сховішча. Наступныя пляны вайны супраць СССР распрацоўваліся ўжо на ўзроўні НАТО.

## Глядзіце таксама
* Плян Totality
* Апэрацыя Dropshot

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Савецка-брытанскія стасункі
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Вайсковая стратэгія
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Нясьвіскага раёну

У Нясьвіскім раёне знаходзяцца 40 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 5 — помнікі археалёгіі, 29 — помнікі архітэктуры, 4 — помнікі гісторыі, 1 — помнік мастацтва, 1 — камплект.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнік мастацтва

|}

## Камплект

|}

Нясьвіжчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Трансьлітарацыя

**Трансьлітарацыя** (ад  + *litera*) — перадача літараў адной пісьмовасьці сродкам літараў іншай пісьмовасьці. У сучаснай беларускай мове скасаваная і цалкам замененая на даволі неўпарадкаваную фанэтычную транскрыпцыю з украінскай, польскай, і, перш за ўсё, з расейскай мовы, што падспудна зьяўляецца асноўным мэтадам утварэньня навуковых тэрмінаў у сучаснай беларускай мове, і робіць немагчымай адзіную сыстэму дакладнай перадачы такой лексыкі зь першых крыніцаў — старажытнагрэцкай і лацінскай моваў, што вядома ў мовазнаўстве, як фэномэн апраксымацыі. Напрыклад, напісаньне слова «трансьлітарацыя» зьяўляецца транскрыпцыяй лацінскага слова «transliteratio», і, адначасова, транскрыпцыяй расейскага слова «транслитерация», праведзенай з улікам асаблівасьцяў беларускай граматыкі, якое ў сваю чаргу, зьяўляецца трансьлітарацыяй лацінскага слова «transliteratio». Аднак, у большай колькасьці выпадкаў лацінскія ды грэцкія займаньні ў сучаснай беларускай мове перадаюць менавіта расейскае, а не арыгінальнае гучаньне.

Адсутнасьць асобнай працэдуры трансьлітарацыі ў сучасным беларускім мовазнаўстве прынята тлумачыць праз катэгорыю асыміляцыі. Між тым, мэтадалёгія навукі сьведчыць аб тым, што спэцыяльная навуковая тэрміналёгія павінна мець дысыміляцыйны характар.

Адзінству трансьлітарацыі спрыяюць:
* вынаходжаньне, альбо адраджэньне адзіных правілаў для яе;
* выдаткоўваньне на пераклад паводле такіх правілаў іншамоўных твораў мастацкай ды тэхнічнай літаратуры і філязофіі;
* пашырэньне ўжываньня тых правілаў у прафэсійнай дзейнасьці;
* выдаткоўваньне на адукацыйныя ўстановы, што выкарыстоўваюць гэтыя правілы.

## Глядзіце таксама
* Транскрыпцыя
* Раманізацыя беларускай мовы
* Лацінка
* Беларускі арабскі альфабэт
* Спрошчаная сыстэма раманізацыі баўгарскай мовы
* Фанэтычны альфабэт

## Крыніцы
Длга над Вагам

**Длга над Вагам** (; ) — вёска ў Шальскай акрузе Нітранскага краю паўднёва-заходняй Славаччыны.

У гістарычных крыніцах упершыню згадваецца ў 1113 годзе. Знаходзіцца за 118 м над узроўнем мора і мае плошчу 9,07 км². У вёсцы знаходзіцца рыма-каталіцкі касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1800 году, бібліятэка і футбольнае поле.

Нацыянальны склад: 72% — вугорцы і 28% — славакі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вёскі Шальскай акругі
Сабінаў

**Са́бінаў** (, , , ) — невялікі горад на ўсходзе Славаччыны. Знаходзіцца прыкладна за 20 км ад Прашава і за 55 км ад Кошыцаў. Насельніцтва — 12 378 чалавек.

## Гісторыя
Першыя пісьмовыя згадкі пра горад датуюцца 1248 годам. Да прыходу нямецкіх пасяленцаў у сярэдзіне XIII стагодзьдзя Сабінаў быў населены вылучна славакамі. У 1299 годзе Сабінаў атрымаў гарадзкія правы і ў 1405 годзе каралём Жыгімонтам Люксэмбурскім быў абвешчаны вольным каралеўскім горадам. У XV стагодзьдзі горад далучыўся да Пэнтапалітаны — альянсу пяці гарадоў на паўночным усходзе Вугорскага каралеўства (Бардзеёў, Левача, Кошыцэ, Прашаў і Сабінаў). XVI—XVII стагодзьдзі сталі пэрыядам буйнога сацыяльнага і эканамічнага росквіту, за чым пасьледвалі гады рэцэсіі. У 1740 годзе піярыстамі тут была заснаваная сярэдняя школа. Гісторыя Сабінава вельмі падобная да гісторыі іншых мястэчак гэтага рэгіёну.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу 1910 году колькасьць насельніцтва гораду налічвала 3 288 чалавек: 1640 славакаў, 1168 вугорцаў, 341 немец і 120 цыганаў.

Паводле перапісу 2001 году колькасьць насельніцтва гораду налічвала 12 290 чалавек. Нацыянальны склад: 90,62% — славакі, 6,40% — цыганы, 0,48% — чэхі і 0,14% — русіны. Рэлігійны склад: 70,48% — рыма-каталікі, 10,53% — грэка-католікі, 5,14% — людзі без прыналежнасьці да рэлігіі і 4,16% — лютэране.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Рагінскі сельсавет

**Рагінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар — вёска Рагінь.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Буда-Кашалёўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Джо Банамаса

**Джо Банамаса** ( 8 траўня 1977, Нью-Гартфард, Нью Ёрк) — амэрыканскі блюз-рок гітарыст.

## Дыскаграфія
### Сольныя альбомы
* 1994 — Bloodline *(з гуртом [[Bloodline]])*
* 2000 — A New Day Yesterday
* 2002 — So, It’s Like That
* 2002 — A New Day Yesterday, Live
* 2003 — Blues Deluxe
* 2004 — Had To Cry Today
* 2006 — You & Me
* 2007 — Sloe Gin
* 2009 — The Ballad Of John Henry
* 2010 — Black Rock
* 2011 — Dust Bowl
* 2012 — Greatest Hits (2 CD)
* 2012 — Driving Towards The Daylight
* 2014 — Different Shades of Blue
* 2016 — Blues of Desperation
* 2018 — Redemption
* 2019 — Joe Bonamassa Christmas Comes But Once a Year
* 2020 — Royal Tea
* 2021 — Time Clocks
* 2023 — *Blues Deluxe Vol. 2*
* 2025 — *Breakthrough*

### Іншыя
* 2010 — Black Country, — у складзе гурту Black Country Communion

### Video DVD
* 2004 — New Day Yesterday Live
* 2006 — Live At Rockpalast — Iron DVD 06-DD12
* 2009 — Live From The Royal Albert Hall

Катэгорыя:Музыкі ЗША
Лічбавы фотаапарат

**Лічбавы фотаапарат** — прылада, якая зьяўляецца разнастайнасьцю фотаапарату, у якой сьветаадчувальным матэрыялам зьяўляецца матрыца ці некалькі матрыц, якая складаецца з асобных піксэлаў, сыгнал зь якіх прадстаўляецца, апрацоўваецца і захоўваецца ў самім апараце ў лічбавым выглядзе.

## Крыніцы

Фотаапарат лічбавы
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Чэрыкаўскага раёну

У Чэрыкаўскім раёне знаходзяцца 3 аб’екты, які ўключаны ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 2 — помнікі архітэктуры, 1 — помнік гісторыі.

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнік гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Чэрыкаўшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Радзеева

Назву **Радзеева** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Радзеева — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Радзеева — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Радзееў
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Шклоўскага раёну

У Шклоўскім раёне знаходзяцца 17 аб’ектаў, які ўключаны ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 10 — помнікі архітэктуры, 7 — помнікі гісторыі.

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Шклоўшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Одэнсэ (футбольны клюб)

«**Одэнсэ**» () — дацкі футбольны клюб з гораду Одэнсэ. Заснаваны ў 1887 годзе. Трохразовы чэмпіён Даніі, пяціразовы ўладальнік Кубка Даніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Одэнсэ
Чыжоўка (мікрараён)

**Чыжоўка** — мікрараён у складзе Заводзкага раёну гораду Менску (Беларусь).

## Разьмяшчэньне
На паўднёвым усходзе гораду, паміж Чыжоўскім вадасховішчам і МКАД. Мікрараён з поўдня абходзіць вялікай дугой вуліца Ўбарэвіча, што нехарактэрна для вуліц таго часу. Тыповы «спальны раён» з адпаведнай інфраструктурай.

## Гісторыя
Назоў паходзіць ад былой вёскі на месцы мікрараёну, якая ў 1967 годзе была ўключаная ў склад Менску.

Раён пачаў забудоўвацца ў 1964 годзе. Складаецца зь сямі кварталаў: Чыжоўка-1, Чыжоўка-2 і г. д. (Чыжоўка-7 — гэта прыватны сэктар па вуліцы Чырвоная Слабада, рэшткі вёскі Чыжоўка). Насельніцтва — 62 тыс. чалавек. За МКАД разьмешчаныя Чыжоўскія могілкі.

## Гідралягічныя аб’екты
Чыжоўскае вадасховішча (самае нізкае месца ў Менску), Сьляпянская водная сыстэма, невялікі ручай ля заапарку. Доўгі час купаньне было забароненым, але нягледзячы на гэта былі вельмі частымі выпадкі парушэньня гэтае забароны. У 2010 року купаньне зноў было дазволенае.

## Забудова
Пераважны тып забудовы — дамы 5, 9, 12 паверхаў, ёсьць таксама асобныя будынкі адно-двухпавярховай забудовы, якая засталася ад вёскі.

Раён засяляўся пераважна работнікамі Менскага трактарнага заводу, Менскага аўтазаводу і Менскага маторнага заводу.

Галоўныя вуліцы — Ташкенцкая, Галадзеда, Чырвонаслабодзкая і Ўбарэвіча.

## Насельніцтва
### Адукацыя
На тэрыторыі мікрараёну знаходзіцца Менскі дзяржаўны вышэйшы авіяцыйны каледж (МДВАК).

### Мэдыцына
У сыстэму дзяржаўнай аховы здароўя ўваходзяць Гарадзкая клінічная бальніца № 10, паліклініка № 22 (дзіцячае і дарослае аддзяленьні).

### Культура
У мікрараёне дзейнічаюць дзьве бібліятэкі. Раней дзейнічаў кінатэатар «Дружба».

## Эканоміка
### Гандаль
У мікрараёне знаходзіцца Чыжоўскі рынак.

### Грамадзкі транспарт
У мікрараёне знаходзяцца тры кальцы грамадзкага транспарту.

Дзейнічае наступны грамадзкі транспарт:
* Аўтобусы па маршрутах 16, 21, 22, 26, 59 і г. д.
* Тралейбусы па маршрутах 16 і 17.
* Сыстэма маршрутных таксі.

## Славутасьці

* Чыжоўскае вадасховішча
* Парк імя 900-годзьдзя Менску
* Чыжоўка-Арэна
* Менскі заапарк
* Праваслаўны храм ў імя Сьвятога вялікамучаніка Георгія Пераможцы

## Вонкавыя спасылкі
* В жилом районе Чижовка в перспективе планируется построить 200 тыс. квадратных метров жилья

Катэгорыя:Мікрараёны Менску
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Луцаўшчына

**Лу́цаўшчына** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Лагойскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лагойскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Юноша

**Юноша** — адзін з гербаў беларускай шляхты.
## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускае шляхты
*  

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Горлавы

**Го́рлавы**&nbsp;— расейскі дваранскі род, паходзячы з украінскіх казакаў. У гонар аднаго з прадстаўнікоў названы горад Горлаўка.

Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Асыміляцыя

**Асыміляцыя** ( — прыпадабленьне):

* Культурная асыміляцыя — зьліяньне аднога народу з другім шляхам перайманьня яго мовы, звычаеў і г. д.
* Асыміляцыя — у лінгвістыцы прыпадабненьне аднаго гуку іншаму 

## Крыніцы
Літэкс Ловэч

«**Літэкс**» () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Ловэчу. Заснаваны ў 1921 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Баўгарыі, чатырохразовы ўладальнік Кубка Баўгарыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ловэч
Апраксымацыя

**Апраксымацыя** або **набліжэньне** — навуковы мэтад, які палягае ў замене адных аб’ектаў іншымі, якія так ці іначай сэнсава блізкія да першапачатковых, але зьўяляюцца больш простымі.

Апраксымацыя дазваляе дасьледаваць лікавыя характарыстыкі і якасныя ўласьцівасьці аб’екта, зводзячы задачу да вывучэньня больш простых або больш зручных аб’ектаў (прыкладам, такіх, чые характарыстыкі можна вылічыць простым чынам або ўласьцівасьці якіх ужо вядомыя). Напрыклад, у тэорыі лікаў вывучаецца апраксымацыя ірацыянальных лікаў рацыянальнымі. У геамэтрыі разглядаюцца набліжэньні крывых ломанымі. Пэўныя разьдзелы матэматыкі ў сутнасьці цалкам прысьвечаныя апраксымацыі, напрыклад тэорыя набліжэньня функцый, лікавыя мэтады аналізу.

У пераносным сэнсе ўжываецца ў філязофіі як *мэтад набліжэньня*, паказваньне прыблізнага, неканчатковага характару. Напрыклад, у такім сэнсе панятак «апраксымацыя» актыўна выкарыстоўваўся Сёрэнам К’еркегорам (1813—1855) ў «Заключным ненавуковым пасьляслоўі…»

### Апраксымацыя ў мовазнаўстве
Катэгорыя апраксімацыі прысутнічае у беларускім мовазнаўстве для абазначэньня выніку адсутнасьці ў беларускай мове адзінай сыстэмы трансьлітарацыі для замежных словаў .

## Крыніцы

Катэгорыя:Трансьлітарацыя і транскрыпцыя
Разьбітае сэрца пацана

**Разьбітае сэрца пацана** — беларускі музычны поп-гурт, заснаваны напрыканцы 90-х гадоў мінулага стагодзьдзя. Вылучаецца тым, што піша й выконвае свае песьні на трасянцы.

## Гісторыя
Трас-поп калектыў «Разьбітае сэрца пацана» быў заснаваны ў сьценах Унівэрсытэту культуры ў канцы 1990-х. Задумалі такую справу два студэнты гэтае ўстановы: Дзяніс Тарасенка, вядомы па гурце «Склеп» і Саша Маленькі (пазьней вядомы ды-джэй Цім Карамыслаў). Дуэт праіснаваў пару дзён, даў шэраг канцэртаў у аўдыторыі, усіх заваяваў і сышоў у нябыт да 2005 году, калі Дзяніс Тарасенка з аднакурсьнікам Паўлам Гарадніцкім рэанімавалі ансамбль, пакінуўшы назоў, канцэпцыю, і прылады: баян і піяніна-раяль-сынтэзатар. Калектыў стаў прабівацца на вяршыні шоў-бізнэсу. Праводзіліся акцыі «Даеш трохразавае пітаніе ў студзенчаскія масы» — канцэрт проста ў «кулькоўскай» сталовай падчас абеду, фаер-шоў з пэтардамі і іншы рух. У гэты час да гурту далучаецца падтанцоўка, якая часта зьмяняе назвы: «Гаечкі», «Зорачкі», «Плахішкі» (сышлі з «Харошак»), «ЭВМ» і «Расьцішка». У 2006 да калектыву далучаюцца бас-гітарыст Андрэй «Эндру» Восіпчык, вядомы па гуртах Exist, Long Play і Parason, бубнач Юры Сізоў. Дзяніс зьмяняе баян на гітару, Павал раяль на флейту, і ў 2007 годзе ансамбль прыступае да запісу першага і пакуль адзінага альбома «Розавы закат». У запісе прынялі ўдзел усе вышэйзгаданыя музыкі, а таксама заснавальнік гурту «Ананімка й Касіяпея» Лібэрзон. Частка матэрыялу была запісаная на хатняй студыі Юрыя «Хобіта» Купрашова, а астатняе — на студыі «Селах». У актыве гурта сярод іншых канцэрты ў менскім Палацы мастацтваў з «Сашам і Сірожам», у маскоўскім Цэнтры імя Мэерхольда, у віленскім клюбе BiXX.

## Тэматыка песень
У асноўным, гурт раскрывае ў сваіх песьнях тэму непадзеленага каханьня, між тым перамяжоўваючыся жартоўнымі момантамі з жыцьця мясцовага вясковага «пацана».

## Дыскаграфія
### 2011 — Не налівай (Вігма)
# Не налівай (intro);
# Сінус–косінус;
# Пакуты якутаў;
# Walli-e;
# Раўбічы;
# Вітаміны;
# Хонгільдон;
# Разьбітае сэрца;
# Смартфон;
# Чорны ніз, белы верх;
# Лук–чэснок;
# Ніферціці;
# Не налівай (outro).
### 2021 — Ашчушчэнія (Menka)
### 2022 — Шанс/off
### Некаторыя песьні
* «Розавы закат»
* «Бэйба-чунайт»
* «Палюбіла гапара»
* «БРСМ»
* «Жэншчыны»
* «Аграгарадок»
* «Чупа-чупс»

## Склад
* Павел Гарадніцкі, флейта, клавішы, вакал, словы і музыка,
* Дзяніс Тарасенка, гітары, клавішы, вакал, словы і музыка,
* Эндру Осіпчык, бас-гітара,
* Аляксандар Кавалёў, барабаны, перкусія.

## Вонкавыя спасылкі
* Разбітае сэрца пацана — Смехом единым жив человек, или музыкальное смехо-лечение

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Яніс Чакстэ

**Яніс Чакстэ** (; 14 верасьня 1859 — 14 сакавіка 1927) — першы прэзыдэнт Латвійскай Рэспублікі.

## Палітычная дзейнасьць
У студзені 1919 году на чале латвійскай дэлегацыі наведаў Лёндан і парыскую мірную канфэрэнцыю. 1 траўня 1920 году адкрыў першае пасяджэньне Канстытуцыйнага сходу. Прымаў удзел у выбарах яго старшыні. Атрымаў 83 галасы, тады як Яніс Райніс — толькі 48.

14 лістапада 1922 году Сойм абраў Чакстэ першым прэзыдэнтам Латвіі (92 дэпутата — «за», 6 устрымаліся) як адзінага кандыдата. 6 лістапада 1925 г. ён быў абраны паўторна. За час прэзыдэнцтва абвясьціў 402 законы. Лібэральным быў закон аб адукацыі, які абавязваў дзяржаву і самакіраваньне ствараць столькі школ нацменшасьцяў, колькі неабходна. Памілаваў 549 чалавек. З 14 лістапада 1919 году — дацэнт Латвійскага ўнівэрсытэту, 28 верасьня 1924 году атрымаў ступень Dr. iur. honoris causa. З 1921 году чытаў лекцыі і на афіцэрскіх курсах.

Памёр 14 сакавіка 1927 году. Пахаваны на Лясных могілках у Рызе.

У 2003 годзе ў Елгаве ўсталяваны помнік Чакстэ, а ў Рызе яго імем названая вуліца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Латвіі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Рызе
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расейскай імпэрыі I скліканьня
Густаўс Зэмгалс

**Густаўс Зэмгалс** (, 12 жніўня 1871 — 6 студзеня 1939) — другі прэзыдэнт Латвійскай Рэспублікі (1927—1930), палітычны дзяяч Латвіі.

Удзельнічаў у расейска-японскай вайне, капітан імпэрскіх войск. Рэдактар газэты «Jaunā Dienas Lapa». Сузаснавальнік Латвійскай дэмакратычнай партыі. Быў мэрам Рыгі. Адзіны з латвійскіх прэзыдэнтаў, які быў на пасадзе толькі адзін тэрмін. Узнагароджаны Ордэнам Ганаровага лэгіёну (1924).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прэзыдэнты Латвіі
Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёну
Албэртс Квесіс

**Альбэртс Квіесіс** (, 22 сьнежня 1881 г., Добэльскі раён, Латвія — 9 жніўня 1944 году, Рыга, Латвія) — трэці прэзыдэнт Латвійскай Рэспублікі, палітычны дзяяч Латвіі. Кавалер Ордэна Трох зорак 1 ступені.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Латвіі
Гунціс Улманіс

**Гунціс Улманіс** (; нар. 13 верасьня 1939, Рыга) — латвійскі палітык, прэзыдэнт Латвійскай Рэспублікі з 1993 па 1999 год.

## Біяграфія

Пляменьнік Карліса Улманіса, да 1955 году насіў прозьвішча прыёмнага бацькі Румпіціс. Дзяцінства правёў у сыбірскай ссылцы (высланы ў 1941 г.). Вярнуўся ў Рыгу ў 1948 г.

У 1966 г. скончыў Латвійскі ўнівэрсытэт, служыў у савецкай арміі (1963—1965), працаваў у рыскім выканкаме, уступіў у КПСС у 1966, быў дырэктарам камбіната бытавых паслуг Рыскага раёну.

У 1989 г. выйшаў з КПСС. У 1993 годзе абраны дэпутатам Сойма ад Сялянскага саюзу Латвіі.

Катэгорыя:Прэзыдэнты Латвіі
Шчасьлівы муж

«**Шчасьлівы муж**» — чатырохактавая эратычная камэдыя беларускага драматурга Францішка Аляхновіча, напісаная ў 1922 годзе. Усьлед за п’есай «На Антокалі» камэдыя працягвала традыцыю выкрыцьця мяшчанскага ладу жыцьця. Прысутнічаюць рысы камэдыі фарсу.

## Зьмест
На імяніны Магдалены, жонкі Гаўдэнта Залепкі, пад выглядам графа, запрошанага сяброўкай сям’і Фэлькай, зьявіўся яго слуга Ільдэфонс Мацальскі, малады і па-свойму прывабны і горды. Ён робіць на Магдалену моцнае ўражаньне. Яму прызначаецца спатканьне, але запіска з адрасам памылкова трапляе ў радыкюль Уршулі. Адгэтуль Ільдэфонс Мацальскі робіцца цэнтральнай фігурай камэдыі. Яму даводзіцца затраціць шмат энэргіі і вынаходлівасьці, каб выйсьці сухім з вады, калі амаль адначасова ў графскія апартамэнты зьявіліся Ўршуля і Магдалена ў кампаніі з служанкай Мар’янай, зь якой ён абяцаў ажаніцца. У гэты час ўрываецца разьюшаны Залепка.

П’еса заканчваецца станоўча ў стылі францускай бытавой камэдыі постмальераўскага часу: Гаўдэнт, насуперак відавочным фактам, дае сябе пераканаць, што няма на сьвеце больш вернай жонкі, чым яго Магдалена.

## Крытыка
Тагачасная віленская прэса сустрэла камэдыю без адабрэньня — не задавальняла ўстаноўка драматурга на пацяшальнасьць. П’есу абвясьцілі безыдэйнай. Крытык У. Ковель, пагаджаючыся з адсутнасьцю рэзка падкрэсьленага сацыяльнага і філязофскага зьместу адзначае, што сьмех у камэдыі зьяўляецца «эмацыянальна насычанай формай крытыкі».

## Дадатковыя зьвесткі
* У аснове п’есы — рэальны факт з жыцьця Ф. Аляхновіча, калі ён, будучы маладым безграшовым артыстам, вымушаны быў у адным мяшчанскім доме выдаваць сябе за графа
* Прататыпам Магдалены і Гаўдэнта Залепкаў служылі Люцыяна і Казімер Пятроўскія, у якіх на пачатку 20-х гадоў Ф. Аляхновіч здымаў пакой
* Вядомы польскі кінапрадусар Станіслаў Патоцкі хацеў экранізаваць «Шчасьлівага мужа» і запрасіць на галоўную ролю Шарля Буае. Гэтым намерам перашкодзіла зьдзейсьніцца Другая сусьветная вайна
* У адным зь лістоў да Рыгора Шырмы Міхал Забэйда-Суміцкі пісаў, што хацеў бы зрабіць з гэтай п’есы камічную опэру і выканаць партыю Ільдэфонса Мацальскага
* У часе пастановы спэктаклю ў Менскім гарадзкім тэатры Ф. Аляхновіч закахаўся ў выканаўцу ролі Магдалены Альбіну Сікорскую, але яна аказалася абыякавай да яго заляцаньняў і закруціла раман з акторам Уладзімерам Говар-Бандарэнкам, які сыграў Ільдэфонса Мацальскага.

## Пастаноўкі
* 26 студзеня 1925 году — Горадня, рэжысэр — Дашэўскі.
* 29 чэрвеня 2011 году — Тэатар беларускай драматургіі — пастаноўка Мюры Фарыдовіча.
* У Варшаве, падчас калядных сьвятаў на прыканцы 2024 году, тэатральная ініцыятыва «Dzieja druhaja» паказала пастаноўку «Шчасьлівы муж». Спэктакль адбыўся ў клюбе «Scena Chmielna». Акторы: Сяргей Пукст, Вольга Каралёнак, Алена Баярава, Маргарыта Яцкевіч і Васіль Дранько-Майсюк.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Такая неабходная эротыка на Часопісе

Катэгорыя:П’есы Францішка Аляхновіча
Катэгорыя:Камэдыя
Катэгорыя:Творы 1922 году
Дысыміляцыя

**Дысыміляцыя** ( — распадабненьне) — гэта замена аднаго з двух аднолькавых або падобных гукаў іншым, менш падобным па вымаўленьні. Працэс, супрацьлеглы асыміляцыі.

Дысыміляцыя — зьява вельмі рэдкая, вядомая па сваіх выніках зь мінулых эпохаў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства
Антокаль

**Антокаль** (, ) — адзін з найстаражытных і найбліжэйшых раёнаў Вільні. Разьмяшчаецца на паўночным усходзе ад цэнтральнай часткі гораду ўздоўж левага берагу Вяльлі. На тэрыторыі раёну знаходзяцца трохнэкропальныя Антокальскія могілкі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
На вёсцы

**На вёсцы** — п'еса беларускага драматурга Францішка Аляхновіча, напісаная ў 1916 годзе і надрукаваная ў «Беларускім жыцьці» ў 1919 годзе.

Жанр гэтай п'еса аўтар вызначыў як «ідылічны абразок». У гэтым творы аўтар адным зь першых у беларускай драматургіі паспрабаваў разабрацца, як уплывае горад на колішняга вяскоўца, як разбэшчвае яго і маральна, і фізычна.

## Сюжэт
Твор выбудоўваецца на традыцыйным любоўным трохкутніку. Сяковы пастух Стасюк кахае простую дзяўчыну Ганульку. Кахае без узаемнасьці. Сам жа Стасюк падабаецца цыганцы Анэльцы. Ганулька едзе ў горад, тсановіцца пакаёўкай, а па вяртаньня заяўляе свайму паклоньніку, што іхнія дарогі ня могуць сыйсьціся, бо яна цяпер стала іншай, не мужычкай, як раней, а паненкай, і сам Стасюк ужо ёй ня пара. Пасьля такіх словаў Стасюк быў хацеў скончыць жыцьцё самагубствам, але ў каханьні яму прызналася Анэлька.

## Ацэнкі
Максім Гарэцкі ў сваёй «Гісторыі беларускае літэратуры» крытыкаваў аўтара за няведаньне псыхалёгіі селяніна:

Як вядома, Аляхновіч — жыхар места; да дзесяцёх гадоў жыцьця ён навет ніколі ня бачыў вёскі. Ніколі доўга ў вёсцы ён ня жыў; псыхолёгіі селяніна ня ведае. Нядзіва, што сяляне ў яго п'есах гавораць такою самаю моваю, што й антокальскія мяшчане-рамесьнікі ці беларускія інтэлігенты-адраджэнцы.

У. Ковель адзначае, што «з сцэнічага боку гэты твор быў напісаны добра, але ў ім яўна адчувалася дакучлівае маралізатарства, ідэалізацыя вясковага жыцьця — асаблівасьці і матывы, якія не атрымалі працягу і разьвіцьця ў пазьнейшай творчасьці драматурга — тонка псыхалягічнай і інтэлектуальнай».

## Бібліяграфія
* 
* 
*  
* 
* 
### Крытыка, рэцэнзіі
* 
* 
* 
* 
* 
*  

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:П’есы Францішка Аляхновіча
Катэгорыя:Творы 1916 году
Х-32 Бекас

**Х-32 Бекас** — лёгкі шматмэтавы самалёт.

Распрацоўка ўкраінскай фірмы Ліліенталь. Самалёт Х-32 сэрыйна стаў выпускацца з 1993 году. Па аэрадынамічнай кампаноўцы ўяўляе сабой падкосны высокаплян са штурхаючай сілавой устаноўкаю, абсталяваны трохпадпорнымі непрыбіраючыміся шасьсі. Самалёт Х-32 «Бекас» двухмесны, з тандэмным разьмяшчэньнем пілотаў. Самалёт лёгка рэагуе на дзеяньні пілота, вельмі хутка выходзіць са штопара, і даруе пілотам шмат якія памылкі.

## Абсталяваньне
На самолёце маюцца штурхачовы рухавік Rotax-582, 64 л.с. ці Rotax-912, 80√100 л.с., вінт перастаўнога шага ВПШ-2 "Дончак" ці падобны да яго.

## Аварыі
19 траўня 2011 году, а 18:50 паводле менскага часу, пры сяданьні, каля пасёлку Кастрычніцкі Міхайлаўскага раёну Разанскай вобласьці, сутыкнуўся зь зямлёю і разьбіўся самалёт, які належыў авіяцыйнаму клюбу «АЭРО-МИКС», якія праводзіў хімічную апрацоўку сельскагаспадарчых палеткаў. Пілёт загінуў.

22 чэрвеня 2011 году ў Катоўскім раёне Адескай вобласьці зваліўся самалёт „Бекас“, які праводзіў апрацоўку сельскагаспадарчых палеткаў. Пілёт загінуў.

9 ліпеня 2011 году ў мястэчку Рось Ваўкавыскага раёну разьбіўся самалёт, які належаў «Пружаны Авіяхімсэрвіс». Самалёт прымаў удзел у пошуках зьніклай у лесе кабеты. На вельмі малой вышыні ён зваліўся на гаражы. Пілёт загінуў.

25 ліпеня 2020 году ў в. Ільлінцы Прысьценскага раёну (Расея) звышлёгкі самалёт зачапіў лініі электраперадач і разьбіўся. Пілёт загінуў.

## Мадыфікацыі
* **Х-32** — асноўная мадыфікацыя.
* **Х-32Н** — гідрасамалёт, прызначаны для сяданьня на вадзяную паверхню.
* **Х-32СХ** — сельскагаспадарчы варыянт.
* **Х-32УТ** — вычэбны варыянт.
* **Х-34** — самалёт на 2-3 месцы, 
## Характарыстыкі
* Узмах крыла, м 9.00
* Даўжыня, м 6.55
* Вышыня, м 1.31
* Плошча крыла, м2 12.33
* Маса
** пустога
** максымальная ўзьлёная 550
* Тып рухавіка 1 ПД Rotax-912
* Магутнасьць, л.с. 1 х 100
* Максымальная хуткасьць, км/г 180
* Крэйсэрная хуткасьць, км/г 125
* Працягласьць палёту, г
** звычайная 3.3
** варыянт з 90 л паліва 7.5
* Хуткапад’ёмнасьць, м/хв 480
* Практычная вышыня, м 4000
* Экіпаж, чел 2

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Самалёты агульнага прызначэньня
Катэгорыя:Украінскія самалёты
Галава (вёска)

**Га́лава** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці, уваходзіць у склад Станіславоўскага сельсавету.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Валожынскага сельсавету ў склад Станіславоўскага сельсавету.

У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Шаркаўшчына, Дзісенскага павету, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 13 чалавек
* 1999 год — 4 чалавекі
* 1931 год — 23 чалавекi
* 1921 год — 29 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Станіславоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну