Клясыфікацыя расьліннасьці

**Клясыфікацыя расьліннасьці, сынтаксанамія** — частка фітацэналёгіі, якая ўключае ў сябе тэарэтычнае вучэньне і практычныя мэтады па выдзяленьні ўмоўна аднородных тыпаў (фітацэнонаў) зь фітацэнатычнага кантынуўма і іх субардынацыю ў сынтаксанамічную герархію.

## Агульныя зьвесткі аб клясыфікацыі расьліннасьці
Клясыфікацыя расьліннасьці зьяўляецца цэнтральнай часткай фітацэналёгіі. Узровень яе разьвіцьця адлюстроўвае ўзровень разьвіцьця ўсей навукі.

Сынтаксанамія скарыстоўвае вопыт таксанаміі, якая ўжо ў пачатку ХХ стагодзьдзя была дастаткова разьвітай навукай. Складанасьць клясыфікацыі расьліннасьці тлумачыцца тым, што расьлінныя супольнасьці ў адрозьненьні ад відаў — гэта ўмоўнасьці, аб’яднаныя ў шматмерны кантынуўм. Акрамя таго, расьлінныя супольнасьці валодаюць невысокім узроўнем цэласнасьці, што вядзе да зьменлівасьці архітыпаў (набораў дыягнастычных прызнакаў) сынтаксонаў, падчас вельмі значнай. Вельмі рэдка таксама ў сынтаксонах ніжэйшых рангаў прадстаўлены поўнасьцю дыягнастычныя віды вышэйшых адзінак. Усё гэта абумовіла значную складанасьць выдзяленьня сынтаксанамічных адзінак і ўсталяваньне дыягназаў супольстваў.

## Асноўныя падыходы да прынцыпаў і мэтадалёгіі клясыфікацыі
Да пачатку 1970-х гадоў існаваля мноства падыходаў да клясыфікацыі расліннасці, якія паступава трансфармаваліся ў два асноўныя:
* Дамінантны (фізыянамічны) падыход.
* Эколяга-флярыстычны падыход.

Пры дамінантным падыходзе сінтаксоны вылучаюцца па дамінантах асобных ярусаў раслінных супольнасцей. Аcноўнымі адзінкамі дамінантнай клясыфікацыі зьяўляюцца *фармацыя* — сукупнасьць супольнасцей з адным дамінантам (напрыклад, фармацыя дубовых лясоў) і **асацыяцыя'' – якая вылучаецца на падставе дамінантаў розных ярусаў (напрыклад, дубрава рабінава-кіслічная). Гэты падыход зьяўляецца простым і цалкам прымянімым да лясной расліннасці барэальных, суббрарэальных і субтрапічных [[лес|лясоў]], г.зн. там, дзе ў складзе супольнасці маюцца некалькі яўных дамінантаў з моцнымі эдыфікатарнымі ўласцівасцямі.

Але гэты падыход зьяўляецца напрымальным пры клясыфікацыі [[луг (расьліннасьць)|лугоў]], рудэральнай расліннасці, расліннасці вырубак і гараў, дзе дамінанты могут хутка мяняцца ў розныя гады і нават сязоны і валодаюць слабымі [[эдыфікатар]]нымі ўласцівасцямі, што вядзе да вялікай варыябельнасці відавога складу супольнасцей. Таму ўсе большае распаўсюджванне мае фларыстычны падыход.

Узьнікненьне эколяга-флярыстычнага падыходу да клясыфікацыі звязана з імем швайцарскага геабатаніка Й.[[Браун-Бланке]]. Мэтад клясыфікаціі расьліннасьці, наваны яго імем, грунтуецца на групаваньні супольнасцей згодна з падобнасьці флярыстычнага складу, які адлюстроўвае экалягічныя ўмовы і стадыю [[сукцэсія|сукцэсіі]] і ўсталяваньня сінтаксонаў ад ніжэйшых да вышэйшіх.

Сінтаксоны ў сістэме [[Браун-Бланке]] выдзяляюцца на падставе **дыягнастычных відаў*', сярод якіх адрозніваюць характэрныя, дыферэнцыруючыя і канстантныя.
* характэрныя віды сустракаюцца толькі ў адным [[сінтаксон]]е ці сустракаюцца ў гэтым [[сінтаксон]]е часцей за іншых.
* дыферэнцыруючыя віды дыягнастыруюць мяжой свайго арэала і ўваходзяць у склад некалькіх [[сінтаксон]]оў.
* канстантныя віды сустракаюцца за высокім [[пастаянства|пастаянствам]], але праходзяць праз гэты [[сінтаксон]] “транзітам”.

Віды, канстантныя для ніжэйшых адзінак могут быть дыферэнцыруючымі ці характэрнымі для вышэйшых. Але есць меркаванне, што розніца паміж дыферэнцыруючымі і характэрнымі відамі нязначная і часта іх аб’ядноўваюць у адзіную групу дыягнастычных відаў (у гэтым выпадку канстантныя віды разглядаюцца асобна).

Стварэнне назваў [[сінтаксон]]аў , іх відазмяненне і адмена рэгулюецца “Кодэксам фітасацыялагічный наменклатуры”, упершыню апублікаваным у 1976 годзе. 
Існуюць наступныя асноўныя рангі сінтаксанамічнай клясыфікацыі (зьвеху ўніз): кляса (канчатак -etea), парадак (-etalia), саюз (-ion), асацыяцыя (-etum). Пры вылучэнні сінтаксона ўказваюць прозьвішча яго аўтара і год зацьвярджэньня.

Пералік усіх сінтаксонаў пэўнай тэрыторыі называецца *прадромусам*. 

Прыклад:

кляса: Vaccinio-Piceetea Br.-Bl. 1939 
* Д.В. (дыягнастычныя віды) Dicranum scoparium, Pleurozium schreberi, Hylocomium splendens, Melampyrum pratense, Ptilium crista-castrensis, Pyrola minor, Pyrola rotundifolia, Peltigera aphthosa, Trientalis europaea, Vaccinium myrtillus, Vaccinium uliginosum, Vaccinium vitis-idaea

парадак: Cladonio-Vaccinietalia Kiell.-Lund 1967
* Д.В. Pinus sylvestris, Cladonia rangiferina, Cladonia arbuscula, Dicranum fuscescens, Dicranum polysetum, Arctostaphylos uva-ursi, Empetrum nigrum ssp. nigrum, Ledum palustre

саюз: Dicrano-Pinion Libb. 1933
* Д.В. Chimaphila umbellata, Diphasiastrum complanatum, Monotropa hypopitys, Pyrola chlorantha), Viscum album ssp. аustriacum

асацыяцыя: Peucedano-Pinetum W.Mat. (1962) 1973
* Д.В. Chimaphila umbellate, Peucedanum oreoselinum, Convallaria majalis, Polygonatum odoratum, Pulsatilla patens, Scorzonera humilis, Solidago virgaurea

== Асноўныя вышэйшыя сынтаксоны расьліннасьці Беларусі ==
Лясная расьліннасьць:
* кляса Querco-Fagetea Br.-Bl. et Vlieg. 1937 — мезафітныя і мезаксерафітныя шыракалістныя лісптападныя лясы на багатых [[глеба]]х
* кляса Vaccinio-Piceetea Br.-Bl. 1939 — барэальныя хваёвыя лясы на бедных кіслых глебах з разьвітым мохавым покрывам
* кляса Alnetea glutinosae Br.-Bl. et R.Tx. 1943 — нізінныя эўтрофныя забалочаныя лясы зь перавагай чорнай [[вольха|вольхі]] і [[бяроза (дрэва)|бярозы]] пушыстай на тарфяных і тарфяна-мінэральных глебах
* кляса Salicetea purpureae Moor 1958 — пойменныя прыруславія вербяна-тапалёвыя [[лес|лясы]] і хмызьняковыя зарасьнікі

Лугавая расьліннасьць:
* кляса Molinio-Arrhenatheretea R.Tx. 1937 em. R.Tx. 1970 — другасныя пасьлялясныя [[луг (расьліннасьць)|лугі]], якія фармуюцца на месцы шыракалістных [[лес|лясоў]] з даволі багатымі незасоленымі [[глеба]]мі
* кляса Sedo-Scleranthethea Br.Bl. 1955 — травяністыя супольнасці на слабаразьвітых пясчаных [[глеба]]х

Расьліннасьць, сфармаваная на парушаных участках:
* кляса Epilobietea angustifolii R.Tx. et Prsg. in R.Tx. 1950 — расьліннасьць высечак і гараў
* кляса Galio-Urticetea Passage 1967 — натуральныя і антрапагенныя нітрафільныя супольнасці зацененых месцаў, засьмечаных ўчасткаў, узьлескаў у лясапарках, у [[пойма]]х [[рака|рэк]] і ручаёў
* кляса Plataginetea majoris R.Tx. et Prsg. in R.Tx. 1950 — супольнасці нізкарослых, устойлівых да вытаптываньня і выпасу мезафітоў і гіграфітаў ва дварах, уздоўж дарог, на спартовых пляцоўках
* кляса Chenopodietea Br.-Bl. 1952 em. Lohm. J. et R.Tx. 1961 ex Matusz. 1962 — супольнасьці адналетнікаў, якія ўяўляюць сабой пачатковыя стадыі аднаўленчых [[сукцэсія]]яў пасьля парушэньняў і сорнапалявыя супольнасьці
* кляса Artemisietea vulgaris Lohm., Prsg. et Tx. in Tx. 1950 — рудэральныя супольнасьці высакарослых двухгадовых і шматгадовых [[від]]аў
* кляса Agropyretea repentis Oberd., Th.Muller et Gors in Oberd. et al. 1967 — рудэральныя супольнасьці зь пераважаньнем шматгадовых злакаў, якія ўяўляюць папярэднюю перад лугамі стадыю ўзнаўляльных [[сукцэсія]]ў
* кляса Bidentetea tripartiti R.Tx., Lohm. et Prsg 1950 — сінантрапныя супольнасьці зь пераважаньнем аднагадовых відаў парушаемых пераўвільгатненых месцаў
* кляса Secalietea Br.-Bl. 1951 — сегетальныя (сорнапалявыя) супольнасьці зерневых культур
* кляса Robinietea Jurko ex Sofron 1980 — гарадзкая спантанная расьліннасьць і супольнасьці штучных дравесных насаджэньняў

Прыбрэжна-водная расьліннасьць:
* кляса Phragmiti-Magnocaricetea Klika in Klika et Novak 1941 — водныя і каляводныя супольнасьці прымацаваных да дна і ўзвышаючыхся над вадой расьлін
* кляса Potametea R.Tx. et Prsg — супольнасьці прымацаваных да дна расьлін з плаваючымі на паверхні ці пагружанымі ў тоўшчу вады лісьцямі
* кляса Lemnetea minoris R. Tx. 1955 — супальнасьці вольна плаваючых на паверхні і ў тоўшчы вады незамацаваных расьлін
* кляса Charetea (Fukarek 1961 n.n.) Krausch 1964 — супольнасьці харавых водарасьцяў
* кляса Utricularietea intermedio-minoris Den Hartog et Segal 1943 em. Pietsch 1965 — пузырчата-мохавыя супольнасьці дыстрофных вод звычайна ў мачажынах і азерах на верхавых і пераходных [[балота]]х

== Дэдуктыўны мэтад Капечкі-Гейні ==
Мэтад Браун-Бланке ў яго клясычным разуменні асноўвался на характэрных відах і адназначнай дыхатаміі. Гэты падыход апраўдаў сабе пры клясыфікацыі натуральных багатых відамі супольнацяў, калі выдзяляліся шэраг [[сінтаксон]]аў, з якiмі суадносілася частка супольнасцей, а іншыя разгледжваліся як пераходныя. Але пры клясыфікацыя такі метадам гіперкантынуальнай рудэральнай раслінаасці паўсталі цяжскасці, звязаныя з шырокай [[экалагічная амплітуда|экалагічный амплітудай]], эўрыбіёнтнасцю ўваходзячых у няе [[від]]аў. Гэта прыводзіла да немагчымасці выдзяліць характэрныя для той ці іншай асацыяцыі і нават саюзу [[від]]ы.

Таму ў 1974 годзе чэскія батанікі К. Капечкі і С Гейні прапанавалі так званы дэдуктыўны мэтад клясыфікацыі сінантрапнай расліннасці, які заключаецца ў тым, што разам з асацыяцыямі выдзяляюцца супольнасці, якія падпарадкоўваюцца непасрэдна клясе ці парадку, ці адначасова двум вышэйшым сінтаксонам на подставе прадстаўленасці ў ім дыягнастычных відаў вышэйшых адзінак. 

Адрозьніваюць *базальныя супольнасці* (сфармаваныя «сваім» дамінантам) і *дэрыватныя'' (дамінант якіх зьяўляецца дыягнастычны від іншага сінтаксона).

## Вонкавыя спасылкі
* Таксанамія і сынтаксанамія Польшчы

Катэгорыя:Батаніка
Катэгорыя:Экалёгія