Слубіцы

**Слубі́цы** (), да 1945 Франкфурт-Дамфарштат () — места ў Слубіцкім павеце Любускага ваяводзтва Польшчы, сядзіба меска-вясковай гміны Слубіцы, на рацэ Одры.
Насельніцтва —  чалавекі (2019), плошча — 19,2 км².

## Геаграфія
Места разьмешчанае на мяжы зь Нямеччынай, на рацэ Одры, за 70&nbsp;км ад Бэрліну, 80&nbsp;км ад Горава Велікапольскага, 490&nbsp;км ад Варшавы.

## Назва
Паходжаньне назвы *Слубіцы* выклікае мноства спрэчак. Некаторыя выводзяць назву ад племені слупянаў, якія насялялі абшар між Шпрэе і Одрай. Паводле іншых гістарычных крыніцаў, на правым беразе Одры ў Сярэднявеччы ляжала паселішча *Зьбівіц*, *Зьбірвіц* або *Зьлівіц*. Таксама можна вывесьці назву *Слубіцы* ад слова *слуп*.

Да 1945 року места ўваходзіла ў склад Франкфурту і мела назву Дамфарштат. Цяперашнюю назву атрымала ў 1946 року пасьля аддачы тэрыторыі ў склад Польшчы.

## Мінуўшчына

Першыя згадкі пра паселішча на гэтым месцы адносяцца да XIII стагодзьдзя: у 1225 року Генрык I Барадаты меў надаць яму гандлёвы прывілей і . У 1253 паселішча атрымала мескія правы, а ў дакумэнце названае *Vrankenvorde* (Франкенфордэ). Ад таго часу да 1945 року правабярэжная частка Франкфурту-на-Одры называлася *Dammvorstadt* (літаральна «Прадмесьце на вале»). З пачаткам вайны за валоданьне рэгіёнам, у 1319, гэты край заняў  Варціслаў IV, а ў 1324 яны канчаткова перайшлі да Вітэльсбахаў, стаўшыся часткай Брандэнбурскай маркі. У 1326 року да ваколіцаў места дайшоў літоўска-польскі наезд.

Пасьля Вітэльсбахаў, у 1373 року маркграфства Брандэнбург дзякуючы намаганьнямі рымскага імпэратара і чэскага караля Карла IV стаў часткаю Чэскай Кароны. Чэскае панаваньне трывала 42 гады, да 1415 року, калі кароль рымскі і вугорскі, намесьнік Чэскага каралеўства Жыгімонт Люксэмбурскі падараваў Брандэнбургію дынастыі Гогенцолернаў, якія валадарылі тут ажно да сканчэньня I сусьветнай вайны. Пад 1399 рокам у пісьмовых крыніцах упершыню згаданыя мясцовыя жыдоўскія могілкі, што робіць іх найстарэйшымі існымі дагэтуль жыдоўскімі могілкамі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы.

У 1749 року ў Дамфарштаце паўстала найстарэйшае прымысловае прадпрыемства Франкфурту: фабрыка тавараў з пчалінага воску. У 1769 пачала працу фабрыка ядвабу.

У 1785 року празь вялікую веснавую паводку большасьць Дамфарштату была затопленая. У памяць пра загінулага пры гэтым камэнданта франкфурцкага гарнізону , сястрынца караля Фрыдрыха Вялікага, у 1787 адкрыты першы помнік у гісторыі Франкфурту-на-Одры.

У 1811 адкрытыя мескія могілкі (цяпер камунальныя могілкі Слубіцаў). У II палове XIX стагодзьдзя расквітала прамысловасьць, у гэты пэрыяд пачалі дзейнасьць збройная фабрыка і мэталаліцейны завод.

23 студзеня 1898 року рушыла франкфурцкая трамвайная сетка, якая праз мост на Одры даходзіла і ў правабярэжную частку. У 1914—1927 роках расейскія вайсковапалонныя збудавалі Ўсходнема́рскі стадыён.

З надыходам савецкіх войскаў у лютым 1945 року з Франкфурту-на-Одры эвакуяванае цывільнае насельніцтва. У бітвах за места палеглі больш за 100 жаўнераў гвардзейскага танкавага корпусу 1-га Беларускага фронту і 7-га Войска Польскага. У іхні гонар у 1949 року адкрыты манумэнт Перамогі і Братэрства зброі на пляцы Герояў.

З 1945 року места перайшло ў склад Польшчы. У 1950 Слубіцы сталі цэнтрам Жэпінскага павету, пераўтворанага ў 1959 у Слубіцкі.

У 1972 адкрыты памежны пераход між Слубіцамі ды Франкфуртам на Одры.

У 1998 року завершанае будаўніцтва Калегіюм Палёніюм — аддзяленьня познаньскага ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча.

## Турыстычная інфармацыя

* Жыдоўскія могілкі на вуліцы Транспартовай (1399);
* Касьцёл Дзевы Марыі Каралевы Польшчы (збудаваны ў 1775 як стралецкі дом);

Празь места праходзіць польскі кавалак дарогі сьвятога Якуба.

У 2014 року на Франкфурцкім пляцы Слубіцаў адкрыты першы ў сьвеце помнік Вікіпэдыі.

## Эканоміка
Яшчэ ў канцы 90-х рокаў XX стагодзьдзя ў Слубіцах дзейнічалі мэблевая фабрыка, а таксама адна з найбольшых у Польшчы фабрыка па вырабе джынсаў. Цяпер у Слубіцах пераважна разьвіваецца гандаль і паслугі. Найбольшае паводле колькасьці працаўнікоў прадпрыемства — мескі рынак на рагу вуліцаў Купецкай і Спартовай.

## Транспарт
Дзякуючы разьмяшчэньню на мяжы зь Нямеччынай Слубіцы выконваюць функцыю транспартнага вузла, празь які праходзяць аўтастрада , дарогі дзяржаўнага значэньня  ды .

Чыгуначны прыпынак на лініі Слубіцы — Познань — Варшава

Трамвай у Франкфурце дзейнічаў з 1898 року і йшоў таксама на правы бераг (цяперашнія Слубіцы). Пасьля 1945 року правабярэжная частка Франкфурту адышла да Польшчы, і трамвайнае злучэньне спынілася, а шляхі былі разабраныя.

З 1929 року ў правабярэжнай частцы Франкфурту хадзіў маршрутны аўтобус, таксама ліквідаваны пасьля далучэньня да Польшчы. З 2012 року курсуюць аўтобусы між Слубіцамі ды Франкфуртам-на-Одры. А з 2013 запушчаныя мескія аўтобусныя маршруты, дзейнічаюць 7 лініяў.

## Адукацыя
У Слубіцах дзейнічаюць 6 пачатковых школаў, 3 старэйшыя школы, 2 ліцэі, музычная школа.

У 1992 ў супрацоўніцтве познаньскага ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча і франкфурцкага унівэрсытэту Віядрына адкрыты Калегіюм Палёніюм.

## Рэлігія
2 каталіцкія касьцёлы, храм аўтакефальнай праваслаўнай царквы, зборы пяцідзясятнікаў і Сьведак Еговы.

## Спорт
Слубіцкі палац спорту і адпачынку мае стадыён, 4 трэнавальныя пляцоўкі, гімнастычную залю, комплекс адкрытых басэйнаў, тэнісныя корты, гольфавае поле.

Футбольны клюб «Палёнія» гуляе ў IV Любускім дывізіёне.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Frankfurt (Oder) und Słubice — Topographischer Stadtplan*, 2007, .
* Marian Eckert / Tadeusz Umiński: *Ziemia słubicko-rzepińska*, Lubuskie Towarzystwo Kultury, Zielona Góra 1965.
* Walter Hausdorf/ Siegrid Noack: *Słubice — Ulice, drogi i place a ich rozwój historyczny* we: *Frankfurter Jahrbuch 2005, S. 95-191, .*
* Thomas Jäger: *Die Seidenfabrik in der Frankfurter Dammvorstadt*, Frankfurt (Oder) 2001.
* Andrzej Jermaczek (red.): *Wstępna inwentaryzacja przyrodnicza gminy Słubice* (mscr.). Projekt WWF «Zielona wstęga Odra — Nysa». Lubuski Klub Przyrodników. Świebodzin 1993.
* Andrzej Jermaczek/ Paweł Pawlaczyk: *Koncepcja ochrony przyrody obszaru objętego projektem WWF «Zielona wstęga Odra — Nysa» — synteza* (mscr.). Lubuski Klub Przyrodników, Świebodzin 1996.
* Monika Kilian/ Ulrich Knefelkamp (red.): *Frankfurt Oder Slubice. Sieben Spaziergänge durch die Stadtgeschichte*, Berlin 2003, .
* Ulrich Knefelkamp / Siegfried Griesa (red.): *Frankfurt an der Oder 1253—2003*, Verlag für Wissenschaft und Forschung, Berlin 2003.
* Jörg Kotterba/ Frank Mangelsdorf (wyd.): *Einst und jetzt. Frankfurt (Oder) / Slubice*, Culturcon Medien, 2010.
* Jan Krajniak: *Pojezierze Lubuskie. Międzyrzecz — Świebodzin — Sulęcin — Słubice*, Wyd. Poznańskie, Poznań 1982.
* Sebastian Preiss/ Uta Hengelhaupt / Sylwia Groblica/ Almut Wille/ Dominik Oramus: *Słubice. Historia — topografia — rozwój*, Słubice 2003.
* Eckard Reiß / Magdalena Abraham-Diefenbach (red.): *Makom tow — dobre miejsce. O cmentarzu żydowskim w Słubicach i Frankfurcie nad Odrą*, Vergangenheits Verlag, Berlin 2012.
* Maria Rutowska (red.): *Słubice 1945—1995*, Słubice 1996.
* Robert Stańko/ Andrzej Jermaczek: *Inwentaryzacja i waloryzacja przyrodnicza oraz projekt ochrony przyrody obszarów zalewowych doliny Odry w rejonie Słubic* (mscr.) Projekt WWF «Zielona wstęga Odra — Nysa». Lubuski Klub Przyrodników. Świebodzin 1998.
* Michał Szczaniecki/ Stanisława Zajchowska (red.): *Ziemia Lubuska*, Instytut Zachodni, Poznań 1950.
* Ralf-Rüdiger Targiel, *Frankfurt (Oder), so wie es war. Fotografierte Zeitgeschichte*, Drooste 1994.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Слубіцы (гміна, Любускае ваяводзтва)
Катэгорыя:Гарады Любускага ваяводзтва