open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Над ракою Арэсай

«**Над ракою Арэсай**» — паэма Янкі Купалы, напісаная ў траўні 1933 году ў Менску і ў камуне імя БВА. Упершыню апублікаваная 29—30 чэрвеня 1933 году ў Менску ў газэце «Звязда». Аўтограф паэмы захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музэі літаратуры і мастацтва.

## Гісторыя стварэньня
Асновай для стварэньня паэмы паслужылі шматлікія паездкі Купалы па калгасах, саўгасах, новабудоўлях, наведваньне камуны і саўгасу, заснаваных на Мар’інскіх балотах у Любанскім раёне Менскае вобласьці недалёк ад ракі Арэсы. Асушваньне балотаў у 1930-я гады ўспрымалася як глыбока рэвалюцыйная зьява. Правобразамі герояў паэмы былі рэальныя асобы, паэт нават не зьмяняў іх прозьвішчы. Разам з тым паэма не зьяўляецца фатаграфіяй фактаў: Купала надаў паэтычным карцінам і вобразам характар шырокіх мастацкіх абагульненьняў. 

## Апісаньне
Жанр твору — паэтычны рэпартаж, грамадзянска-публіцыстычная лірыка. Паэме ўласьцівыя гераічны патас і рамантычнае гучаньне. Галоўная ідэя твору — сьцьвярджэньне ўсепераможнае сілы свабоднае працы. Канфлікт паэмы — тыповы канфлікт суворага, гераічнага часу — вынікае з таго, што некалькі камунараў не захацелі быць як усе і паставілі прыватныя інтарэсы вышэй за грамадзкія.

Паэме ўласьцівы лёгкі, зьменлівы рытм, багацьце інтанацыйнага малюнку, песенная яснасьць, прастата паэтычнае думкі.

## Пераклады і мастацкія ўвасабленьні
Паэма перакладалася на шматлікія замежныя мовы: башкірскую (М. Сюндзюкле), ідыш (З. Аксэльрод), кітайскую (Ду Чэн Нань),  латыскую (А. Баладыс, Ю. Ванаг), летувіскую (В. Бложа, А. Жукаўскас, Ф. Садайніс), польскую (Я. Маўшынская, К. Яворскі), расейскую (С. Гарадзецкі, М. Ісакоўскі, М. Сьвятлоў), румынскую (С. Дэлчу), украінскую (А. Малышка, Т. Масэнка, М. Цярэшчанка), францускую (Л. Арагон). Аднайменную кантату напісаў М. Аладаў. Ілюстравалі паэму М. Бельскі, І. Давідовіч, А. Кашкурэвіч, Л. Лейтман, Б. Малкін, С. Раманаў, М. Рыжыкаў, І. Стасевіч, А. Тычына, В. Шаранговіч, Я. Чарняцін.

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Над ракою Арэсай» / Аўтар — І. Навуменка. — C. 425—426.
* Бярозкін Р. Свет Купалы; Звенні. — Мн., 1981. — С.189—194.
* Навуменка І. Янка Купала. — Мн., 1980. — С.172—176.
* Мазалькоў Я. Янка Купала. — Мн., 1951. — С.124—132.
* Ярош М. Янка Купала і Беларуская паэзія. — Мн., 1971. — С.207—210.
* 
* 

Катэгорыя:Паэмы Янкі Купалы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1933 годзе
Актант (сузор’е)

**Актант** () — цьмянае сузор’е ў паўднёвай частцы неба. Гэтая частка неба была выдзеленая пад сузор’е Нікаля Люі дэ Лякайлем у XVIII стагодзьдзі.

У Актанце зьмяшчаецца паўднёвы нябесны полюс. У адрозьненьне ад паўночнага полюсу, паўднёвы полюс ня мае яскравай палярнай зоркі; σ Актанта — зорка акурат побач з паўднёвым нябесным полюсам, але яе складана назіраць няўзброеным вокам: яна мае зорную велічыню толькі 5,6. Для таго, каб адшукаць паўднёвы полюс, звычайна выкарыстоўваюць Крыж, які паказвае проста на полюс.

## Гісторыя
Сузор’е Актанта, складзенае зь цёмных прыпалярных зорак, было прапанавана Нікаля Люі дэ Лякайлем у 1732 годзе. Першапачаткова сузор’е называлася «Актант Гэдлі» (), паводле Джона Гэдлі, які вынайшаў актант у 1730 годзе.

Сузор’е ня грае ніякай ролі ў міталёгіі народаў сьвету, галоўным чынам з-за свайго вельмі паўднёвага знаходжаньня.

## Зоркі
Актант — вельмі цёмнае сузор’е: найярчэйшая яго зорка, ν Актанта, мае зорную велічыню толькі 3,73. σ Актанта, паўднёвая палярная зорка, мае зорную велічыню 5,46 і ляжыць за 1° ад паўднёвага нябеснага полюсу. Зорку складана адрозьніць у небе няўзброеным вокам, таму яна не прыдатная для навігацыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Красылаўскі раён

**Красылаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Красылаў.

Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласьці
Прыгоды Тынтына

**Прыгоды Тынтына** альбо проста **Тынтын** (паводле імені галоўнага гэроя — Тынтына, што можна перакласьці як Чубейка; ) — найпапулярнейшы, ўсевядомы бэльгійскі комікс ды ягоны галоўны пэрсанаж — юнак-часапісец, створаны мастаком Жоржам Рэмі (больш вядомы як Эржэ). Тынтын, вястун часопісу «Маленькае XX-е стагодзьдзе», ўпершыню зьяўляецца ў 1928-м годзе на старонках альбому «Тынтын у краіне саветаў». Ува ўсіх ягоных падарожжах Тынтына суправаджае невялічкі фокстэр’ер Мілусь. У пазьнейшых альбомах зьявляюцца таксама заўсёдныя гэроі — пара шпегаў Дубальт і Дупальт, прапойца-капітан Хар’юс, прафэсар Тофіль Трыпутніцкі і шмат іншых. Усяго, за пэрыяд зь 1928 па 1983 выйшла дваццаць чатыры альбомы тынтынавых прыгодаў амаль ува ўсіх краінах сьвету.

## Альбомы па парадку
# *Тынтын у краіне Саветаў*, верасень 1930
# *Тынтын у Конґа*, ліпень 1931
# *Тынтын ў Амэрыцы*, лістапад 1932
# *Цыґары фараона*, кастрычнік 1934
# *Блакітная лотаць*, верасень 1936
# *Адломанае вуха*, лістапад 1937
# *Чорная выспа*, лістапад 1938
# *Скіпэтар Аттакара*, студзень 1940
# *Краб з залатымі клюшнямі*, лістапад 1941
# *Таемная зорка*, сьнежань 1942
# *Загадка «Аднарога»*, кастрычнік 1943
# *Скарбы Чырвонага Рэкгама*, лістапад 1944
# *Сем крыштальных куль*, верасень 1948
# *Бажніца сонца*, верасень 1949
# *Тынтын у краіне чорнага золата*, сьнежань 1950
# *Мэта — Месяц, верасень 1953
# *Шпацыр па Месяцы*, жнівень 1954
# *Справа Трыпутніцкага*, кастрычнік 1956
# *Груз коксу*, ліпень 1958
# *Тынтын у Тыбэце*, студзень 1960
# *Каштоўнасьці Кастафьёрэ*, студзень 1963
# *Рэйс 714 на Сыднэй*, студзень 1968
# *Тынтын і Пікарасы*, студзень 1976
# *Тынтын і Альф-Арт'', кастрычнік 1986

Катэгорыя:Прыгодніцкія коміксы
Катэгорыя:Бэльгійскія коміксы
Катэгорыя:Сатырычныя коміксы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1928 годзе
Белагорскі раён (Хмяльніцкая вобласьць)

**Белагорскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Белагор’е.

Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласьці
Астроскі раён

**Астроскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Астрог.

Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласьці
Закрынічча

Назву **Закрынічча** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Закрынічча — былы пасёлак у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці
* Закрынічча — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Крыніца
* Крыніцы
* Крынічка
* Крынічкі
* Крынічнае
* Крынічная
* Крынічны
* Крынічча
* Крынічына
* Падкрыніца
Гашчанскі раён

**Гашчанскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Гашча.

Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласьці
Берагаўскі раён

**Берагаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Берагава.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці
Вінаградаўскі раён

**Вінагра́даўскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Вінаградаў.

## Гісторыя
Раён скасаваны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці
Ровенскі раён

**Ровенскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Роўна.

Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласьці
Катэгорыя:Ровенскі раён
Мукачаўскі раён

**Мукачаўскі раён** ()&nbsp;— адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар&nbsp;— места Мукачава.

## Вонкавыя спасылкі
* Мукачаўскі раён

Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці
Пярэчынскі раён

**Пярэчынскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Пярэчын.

Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці
Герцаеўскі раён

**Герцаеўскі раён** (, () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Чарнавіцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Герца.

Катэгорыя:Раёны Чарнавіцкай вобласьці
Путыльскі раён

**Путыльскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Чарнавіцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Путыла.

Катэгорыя:Раёны Чарнавіцкай вобласьці
Шпалянскі раён

**Шпалянскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Чаркаскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Шпола.

Катэгорыя:Раёны Чаркаскай вобласьці
Актант

**Актант** мае наступныя значэньні:
* Актант у астраноміі — паўднёвае палярнае сузор’е.
* Актант у элемэнтарнай геамэтрыі — адзін з 8 сэктараў круга.
* Актант у стэрэамэтрыі — любая з 8 частак, на якія падзяляецца прастора трыма ўзаемна пэрпэндыкулярнымі каардынатнымі роўніцамі.
* Актант у лінгвістыцы — моўная канструкцыя, якая запаўняе сэмантычную або сынтаксычную валентнасьць прэдыката.
* Актант у навігацыі — вымяральны інструмэнт.
Кавалёў

**Кавалёў** — прозьвішча і тапонім.

## Асобы
* Андрэй Кавалёў — беларускі шахіст
* Апанас Кавалёў — беларускі палітычны дзяяч
* Мікалай Кавалёў — аўтар слоўніка «Авіяцыя па-беларуску» (2017)
* Мікалай Андрэевіч Кавалёў (нар. 1937) — беларускі вэтэрынар-акадэмік
* Мікалай Кузьміч Кавалёў (1918—1945) — герой Савецкага Саюзу
* Сяргей Валер’евіч Кавалёў — беларускі літаратар
* Сяргей Адамавіч Кавалёў — расейскі праабаронца
* Цімафей Кавалёў — савецкі лётчык
* Юры Кавалёў — беларускі футбаліст

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кавалёў — пасёлак у Добрускім раёне Гомельскай вобласьці
 
### [[Расея]]
* Кавалёў — хутар у Вейдзелеўскім раёне Белгародзкай вобласьці
* Кавалёў — хутар у Краснагвардзейскім раёне Белгародзкай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Кавалёў Рог

## Глядзіце таксама
* Кавалеўшчына
* Кавалёва
* Кавалёнкі
* Кавалёўка
* Кавалёўцы
* Кавалёўшчына
* Кавалі
* Кавалікі 
* Кавалінкі 
* Кавалічы
* Кавалішкі
Рахбар

**Рахбар** — назва найвышэйшай дзяржаўнай пасады ў Ісламскай рэспубліцы Іран. Паводле канстытуцыі Ірану: «У час вялікага захаваньня Мэсіі, у Ісламскай рэспубліцы Іран кіраўніцтва над грамадой перадаецца справядліваму, веруючаму, ведаючаму патрэбы (гэтага) веку, мужнаму, разважліваму, таму хто можа духоўна (без прымяненьня прымусу) правіць (факіх), які прызначаецца Радаю старцаў (г. зн. людзей ведаючых ісламскае права й паважаных у Іране)».

Рахбар стаіць над тыма ўладамі: выканаўчай, заканадаўчай і судовай. Ён ім не падпарадкоўваецца. Рахбар выконвае ролю нагляду за гэтымі галінамі ўлады.

Рахбар мае права:
* выдаць фэтву — абавязковы для ўсіх мусульман наказ, які павінен быць выкананы;
* выступаць ад імя Ірану ў міжнародных зносінах;
* зьяўляецца Найвышэйшым ваяводам Ірану;
* узначальвае сторажаў (паздаранаў) Ісламскага перавароту;
* прызначае й звальняе ад займаньня пасады вышэйшых кіраўнікоў дзяржавы — радцаў Рады па захаваньні канстытуцыі, вышэйшай асобы судовай улады, начальніка Тэлерадыёкампаніі Ірану, Начальніка Аб’яднанага штабу іранскага войска, Найвышэйшага ваяводу стражаў ісламскага перавароту, Найвышэйшых ваяводаў відаў войска й унутраных войскаў;
* ухваляе й дапускае да выбараў кандыдатаў на пасаду прэзыдэнта Ірана;
* зацьвярджае чалавека атрымаўшага найбольшую колькасьць галасоў на пасаду прэзыдэнта Ірану;
* здымае з пасады прэзыдэнта Ірану.

Пасаду Рахбара займаў з 25 лютага 1979 году па 3 чэрвеня 1989 году аятала Рухала Мусаві Хамэйні. З 3 чэрвеня 1989 году па 28 лютага 2026 году гэтую пасаду займаў аятала Алі Хасэйні Хамэнэі (1989—2026).

Катэгорыя:Вярхоўныя лідэры Ірану
Катэгорыя:Рэлігія і палітыка
Катэгорыя:Уладныя пасады
Катэгорыя:Тэакраты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Рухала Хамэйні
Катэгорыя:Алі Хамэнэі
Патоп на Дубравенцы

**Патоп на Дубравенцы** — паводка 10 красавіка 1942 году ў Магілёве, што адбылася ў выніку прабіцьця аселага насыпу праз раку Дубравенка. Найбуйнейшае прыродна-чалавекатворнае бедзтва ў Беларусі, што пацягнула сьмерць 2 тысячаў людзей.

## Перадумовы
Пры адступленьні з Магілёва ў ліпені 1941 году чырвонаармейцы падарвалі чыгуначны насып, што перасякае Дубравенку. Ад прасяданьня насып перакрыў рачное рэчышча. Да зімы за насыпам разьлілося возера з узроўнем вады да самых рэек. У пачатку красавіка 1942 г. нямецкія акупацыйныя ўлады скіравалі брыгаду на прабіцьцё насыпу некалькімі трубамі.

## Бедзтва
10 красавіка 1942 году рамонтнікі дайшлі да рэштак трубы, дзе савецкія вайскоўцы заклалі выбухоўку. Пры прарыве насыпу ў другой палове дня хваля імгненна змыла ўсіх рамонтнікаў. За 20 хвілінаў большасьць людзей, 129 дамоў, сынагогу і Быхаўскі рынак зь берагоў зьнесла ў Дняпро.

Сабраныя па берагах непрытомныя целы склалі ў адну яму. Большасьць загінулых не пахавалі праз багністы нанос глею і гліны, што замінаў падысьці да ракі яшчэ некалькі тыдняў. Трупы ў падсохлым глеі знаходзілі яшчэ цягам году.

## Памяць
Праз пашырэньне зьвестак аб патопе на навуковай нарадзе «Магілёў: гісторыя і сучаснасьць» у 2006 годзе студэнты Беларуска-расейскага ўнівэрсытэту зладзілі збор подпісаў з просьбай да Магілёўскага гарадзкога выканаўчага камітэту аб усталяваньні помніка ахвярам бедзтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
Катэгорыя:Падзеі 1942 году
Катэгорыя:Падзеі 10 красавіка
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Гімн Таджыкістану

**Гімн Таджыкістану** — песьня «Суруди миллӣ». З 1994 году дзяржаўны гімн Таджыкістану. Напісаў словы — Гулназар Кэлдзі, музыку — Саламон Юдакоў.

Словы гімну на таджыцкай мове:

Таджыкістан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Таджыкістану
Геранім Філіповіч

**Герані́м Філіпо́віч** (1912, Магілёў — 1998) — краявед Магілёва. Знайшоў арыгінал Хронікі гораду Магілёва Трафіма Сурты і Трубніцкіх у Салтыкоўскай бібліятэцы (Балашыха, Маскоўская вобласьць, Расея). Дзякуючы 8-месячнаму перапісваньню летапісу склаў плян магілёўскага замка, аднавіў у красьлюнках будынкі, ратушу, плошчы і вуліцы гораду.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Магілёве ў доме па вул. Грамадзянскай (узьбярэжжа Дняпра). Скончыў 7 клясаў і 2 курсы даваеннага Палітасьветінстытуту. Працаваў гідратэхнікам, супрацоўнікам музэю і Магілёўскага гістарычнага архіва. У 1930 годзе ў букіністычнай краме набыў кнігі магілёўскага губэрнатара Аляксандра Дамбавецкага «Спроба апісаньня Магілёўскай губэрні…». Ранкам 13 ліпеня 1941 г. у якасьці супрацоўніка Магілёўскага дзяржаўнага музэю быў сьведкам вывазу крыжа Эўфрасіньні Полацкай супрацоўнікамі Наркамату дзяржбясьпекі СССР з памяшканьня музэю ў Маскву, аб чым паведаміў Зянону Пазьняку ў 1964 годзе.

На яго хадайніцтва на Першамайскай вуліцы Магілёва застаўся будынак былога езуіцкага калегіюму, дзе цяпер месьціцца філіял этнаграфіі Магілёўскага абласнога краязнаўчага музэю. Першая публікацыя «Калі ўзьнік Магілёў?» выйшла ў друк у 1966 г.

Асабісты фонд з матэрыяламі па гісторыі Магілёва захоўваецца ў абласным архіве, асобны фонд — у аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа ў Менску. Разам захавалася 117 агульных сшыткаў, 2390 фотанэгатываў і 10 тысячаў адзінак даведачнага матэрыялу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Крыж (сузор’е)

**Крыж** () — найменшае з 88 сучасных сузор’яў, але адно з самых заўважных у паўднёвым небе. Яно адрозьніваецца яскравым астэрызмам, вядомым пад назвай **Паўднёвы Крыж**.

## Гісторыя
Сузор’е Крыжа назіралі яшчэ грэкі антычнасьці, а Пталемэй лічыў астэрызм часткай Цэнтаўра. Да IV ст. да н. э. Крыж было відаць цалкам з Брытанскіх астравоў, але пад уплывам папярэджаньня раўнадзенстваў каляпалярныя паўднёвыя сузор’і сышлі за гарызонт у Эўропе, і паўночныя народы пра сузор’е з часам забыліся.

Аддзяленьне Крыжа ад Цэнтаўра часьцей прыпісваюць францускаму астраному Аўгустыну Рае, які зрабіў гэта ў 1679 годзе, але некаторыя гісторыкі прыпісваюць стварэньне сузор’я Пэтру Плянцыюсу ў 1613-м. Вядома, што ў 1624 годзе гэтае сузор’е было згадана ў Якаба Барча.

## Адметнасьці
### Зоркі
Тры зь пяці галоўных зорак Крыжа — Акрукс, Бэкрукс і Дэкрукс — зоркі клясы B, якія ўваходзяць у асацыяцыю Скарпіёна-Цэнтаўра, найбліжэйшую OB-асацыяцыю ад Сонца.

## Назіраньне
Сузор’е Крыжа добра бачна ў паўднёвым паўшар’і круглы год. Па-над гарызонтам яго відаць можна і з тропікаў паўночнага паўшар’я; лепшы час для назіраньня ў гэтых шыротах — зіма-вясна. Напрыклад, з Канкуну (25° пн. ш.) Крыж можна назіраць каля 22 гадзінаў напрыканцы красавіка. На поўдзень ад 34° пд. ш. сузор’е зьяўляецца незаходзячым.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі
Сузор’е Крыж
Манастырашчынскі раён

**Манастырашчынскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Чаркаскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Манастырышча.

Катэгорыя:Раёны Чаркаскай вобласьці
Мілсамі Архэй

«**Мілсамі**» () — малдаўскі футбольны клюб з гораду Архэю. Заснаваны ў 2005 годзе. Двухразовы чэмпіён Малдовы (2015, 2025), двухразовы ўладальнік Кубка Малдовы (2012, 2018).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Архэй
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Нарвэская Вікіпэдыя (букмол)

**Нарвэ́ская (букмол) вікіпэдыя** () — адзін з двух разьдзелаў вікіпэдыі на нарвэскай мове, у стандарце букмол (, даслоўна «кніжная мова»).
Нарвэскі разьдзел Вікіпэдыі быў заснаваны 26 лістапада 2001 году. Спачатку кожны ўдзельнік пісаў на тым стандарце нарвэскай мовы, на якім ён пажадае (букмол, або нюношк). Аднак 31 ліпеня 2004 быў заснаваны асобны разьдзел у стандарце *нюношк*, а ў наступным 2005 годзе было вырашана што разьдзел на *букмол* стане асноўным разьдзелам нарвэскай вікіпэдыі. У лютым 2007 году быў створаны 100 000-ы артыкул, 6 траўня 2011 году — 300 000-ы, 3 студзеня 2019 году — 500 000-ы. Цяпер гэта 21-ы паводле велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце. На сёньняшні дзень зьмяшчае  .

## Глядзіце таксама
* Нарвэская Вікіпэдыя (нюношк)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка Нарвэскай (букмол/рыксмол) Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Германскія Вікіпэдыі
Катэгорыя:Нарвэская мова ў сеціве
Катэгорыя:Лістапад 2001 году
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2001 годзе
Каменскі раён (Чаркаская вобласьць)

**Каменскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Чаркаскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Каменка.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Чаркаскай вобласьці
Tax free

**Такс-фры** ( — бяз збораў) — сыстэма вяртаньня сумы падатку на дададзеную вартасьць (ПДВ). ПДВ вяртаецца на пакупкі, зробленыя замежнымі грамадзянамі пры выезьдзе за граніцу тае дзяржавы, дзе былі зробленыя пакупкі. Сумы вяртаньня складаюць ад 7 да 20% ад сумы пакупкі ў залежнасьці ад велічыні ПДВ ў канкрэтнай краіне.

Сэрвісы такс-фры дзейнічаюць у больш як 320 000 крамаў 40 краінаў сьвету.

Для юрыдычных асобаў таксама існуе сыстэма вяртаньня сумы ПДВ з выдаткаў на замежныя бізнэсовыя паездкі — Business Tax free.

## Эўразьвяз
Турысты, якія ўяжджаюць ў Эўразьвяз, маюць магчымасьць скарыстацца сыстэмай такс-фры ў крамах па-за межамі аэрапортаў. Асноўным патрабаваньнем для вяртаньня ПДВ зьяўляецца грамадзянства пакупніка — не з краіны Эўразьвязу; пакупкі павінны быць экспартаваныя за мяжу Эўразьвязу не пазьней за тры месяцы з даты набыцьця; для вяртаньня ПДВ прадстаўляюцца толькі тавары, набытыя для асабістага карыстаньня.

Вярнуць грашовыя сродкі можна наступным чынам:
* У аэрапорце пры вылеце ў пункце Tax free cash refund. Пункты вяртаньня гатоўкі звычайна месьцяцца ля крамаў Duty free.
* Ва ўпаўнаважаных на працу з сыстэмаю Tax free банках, куды трэба зьвярнуцца падчас наступнае паездкі ў краіну, дзе была зробленая пакупка.

## Беларусь
У Беларусі сыстэма Tax free ўведзеная з 1 студзеня 2013 року. Мінімальная сума пакупкі, зь якой будзе вяртацца ПДВ — 800 000 рублёў. Грошы можна вярнуць цягам трох месяцаў пасьля даты пакупкі, аднак яшчэ няма кампаніі-апэратара, якая займаецца вяртаньнем сродкаў.

Беларусы, якія зьдзейсьнілі за мяжой пакупкі па сыстэме Global Blue, маюць магчымасьць вярнуць ПДВ у «Тэхнабанку» (Менск).

## Мінімальны кошт пакупкі і тэрмін, на працягу якога адбываецца вяртаньне сродкаў
*  — 75,01 EUR, без абмежаваньняў
*  — 300 BGN
*  — 800 000 BYR, 3 месяцы ад даты пакупкі
*  — 125 EUR
*  — 45 000 HUF
*  — без абмежаваньняў, 3 месяцы ад даты пакупкі
*  — 90,15 EUR, без абмежаваньняў
*  — 300 DKK (1200 DKK для нарвэжцаў)
*  — без абмежаваньняў
*  — 154,95 EUR, 3 месяцы ад даты пакупкі
*  — 50 EUR
*  — 200 LTL
*  — 74 EUR
*  — 55 EUR
*  — 50 EUR, 3 месяцы ад даты пакупкі
*  — 25 EUR (для ПДВ 19%) або 30 EUR (для ПДВ 7%), 3 месяцы ад даты пакупкі
*  — 49,88 EUR
*  — 200 PLN, 4 месяцы ад даты пакупкі
*  — 40 EUR, 3 месяцы ад даты пакупкі
*  — 175 EUR, 6 месяцаў ад даты пакупкі
*  — 2000 CZK, 6 месяцаў ад даты пакупкі
*  — 300 CHF, 1 месяц ад даты пакупкі
*  — 200 SEK
*  — 38 EUR

## Глядзіце таксама
* Duty free

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Сыстэма Global Blue
* Такс-фры ў Эўразьвязе
* Што такое квіток так-фры?
* Пошук крамаў такс-фры ў Эўразьвязе

Катэгорыя:Гандаль
Катэгорыя:Мытная справа
Драбаўскі раён

**Драбаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Чаркаскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Драбаў.

Катэгорыя:Раёны Чаркаскай вобласьці
Кацерынапольскі раён

**Кацярынопальські раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Чаркаскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Кацярынопаль.

Катэгорыя:Раёны Чаркаскай вобласьці
Воржыцкі раён

**Воржыцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Палтаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Воржыца.

Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласьці
Рашацілаўскі раён

**Рэшацілаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Палтаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Рэшацілаўка.

Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласьці
Куцьця

**Куцьця́** або **коліва** () — традыцыйная рытуальная страва беларускай, жмудзінскай, польскай, расейскай і ўкраінскай кухняў; каша з тоўчаных крупаў зь мёдам.

## Рытуальнае значэньне
Ва ўсходніх славянаў і палякаў на Каляды ад Нараджэньня Хрыстова да Вадохрышча спраўляліся тры куцьці:
* Вялікая, або посная — на вігілійную вячэру (Першую каляду), дзе куцьця была адной з 12 абавязковых страваў;
* Багатая, або скаромная — перад Новым годам (на Шчодры вечар);
* Галодная, або вадзяная — перад Вадохрышчам (на Другую каляду).

У час абрадавае вячэры куцьцю спажывалі апошняй.

Апроч каляднага пэрыяду, куцьцю гатуюць на гадавыя памінальныя дні (Дзяды, Радаўніца) і памінкі. Яе носяць для асьвячэньня ў царкву і на могілкі; ядуць самі і раздаюць суседзям і жабракам на ўспамін душы спачылага. Звычайна куцьцю ядуць на пачатку трапэзы (або ў канцы), пакідаюць на ноч на стале «для душаў памерлых».

Куцьцю таксама бласлаўляюць у царкве і падаюць на стол у пятніцу першага тыдня Вялікага посту ў памяць цуда вялікамучаніка Тэадора Тырона, які, зьявіўшыся ў гэты дзень у 362 року ў сьне канстантынопальскаму архіяпіскапу Яўдоксію, папярэдзіў пра апаскуджаньне ежы на рынках ідалаахвярнай крывёю.

## Прыгатаваньне
Звычайна куцьцю вараць з цэлых зёрнаў пшаніцы (радзей ячменю або іншых крупаў), паліваюць мёдам ці цукрам, часам з даданьнем разынак, арэхаў, малака, сочыва. Да куцьці можна падаваць асобнае поснае малако, якое гатуюць з маку, грэцкіх ці лясных арэхаў, або зь мігдалаў.

У Беларусі часьцей за ўсё куцьцю гатуюць не з пшаніцы, а зь ячнае крупы ці рысу. Шырока распаўсюджана куцьця з дадаткам маку, але бязь мёду і арэхаў.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Малая краязнаўчая энцыкляпэдыя // Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал
* Рэцэпты куцьці

Катэгорыя:Калядная ежа
Катэгорыя:Беларускія стравы
Катэгорыя:Летувіская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Расейская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Сьцяг Ірану

**Сьцяг Ірану** быў зацьверджаны 29 чэрвеня 1980 году.

Сьцяг складаецца з трох рознакаляровых гарызантальных палос: зялёнай, белай і чырвонай. Зялёны колер азначае іслам, які стаў часткай дзяржаўнай ідэалёгіі Ірану пасьля ісламскай рэвалюцыі. Белы — мір. Чырвоны азначае мужнасьць і кроў, якую пралілі веруючыя за іслам. Гэтыя колеры існавалі й да ісламскай рэвалюцыі. Такі ж сьцяг меў Іран і ў часы шаскага праўленьня, толькі была дададзеная выява ільва зь мечам у сярэдзіне белай палосцы. Леў — сымбаль старажытнай Пэрсіі.

Пасьля ісламскага перавароту ў 1979 годзе ільва замянілі на надпіс слова Алаг. Гэты надпіс складаецца з чатырох паўмесяцаў і меча пасярэдзіне. На зялёнай і чырвонай паласе, што мяжуе зь белай паласой напісалі 22 разы слова — «Алаг акбар» (Алаг вялікі). Гэтым хацелі адзначыць час ісламскага перавароту — 22 дзень 11 месяца (22 бахмана) па іранскаму календару.

Іранцы называюць свой сьцяг называюць «парчам сэ ранк» (тры колеры).

Падобны да Ірану сьцяг мае Таджыкістан.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Ірану
Іран
Герб Ірану

**Герб Ісламскай рэспублікі [[Іран]]** уяўляе сабой надпіс слова «Алаг» арабскім пісмом (), які складаецца з чатырох паўмесяцаў і аднаго мяча, што ўвасабляе ў сабе ісламскую клятву неабходную сказаць вернікам, каб стаць мусульманінам — «Няма богам акрамя Алага, а Мухамад Яго прарок» (). Дзяржаўны герб Ірану быў распрацаваны мастаком Хамідам Надзімі й ухвалены аяталом Рухола Мусаві Хамэйні 9 траўня 1980 году.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Ірану

Іран
Катэгорыя:Іран
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ірану

**Астан** () — асноўная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Ірану, якая дзеліцца на шагрэстаны (), якія ў сваю чаргу дзеляцца на багшы. Кожны астан мае свайго начальніка (). Цяпер існуе 31 астанаў:
* Альборз
* Ардабіль
* Бушэр
* Галенстан
* Гілян
* Занджан
* Заходні Азэрбайджан
* Ілам
* Ісфаган
* Казьвін
* Керман
* Керманшаг
* Кум
* Курдыстан
* Кухгілюе і Буер Ахмад
* Лурэстан
* Мазандаран
* Марказі
* Паўднёвы Харасан
* Паўночны Харасан
* Сыстан і Балучыстан
* Сэмнан
* Тэгеран
* Усходні Азэрбайджан
* Фарс
* Хамадан
* Харасан Рэзаві
* Хармазган
* Хузэстан
* Чармахаль і Бахціярыя
* Язд

Да 1950 году Іран складаўся з 12 астанаў: Ардалян, Азэрбайджан, Бэлуджыстан, Фарс, Гілян, Аракі-Аджам, Харасан, Хузэстан, Керман, Ларэстан, Лурэстан і Мазандаран. У 1950-м іх колькасьць зьменшылася да 10. Потым да 1981 году іх колькасьць павялічылася да 28. У 2004 годзе Харасан быў падзелены на 3 астаны, а Тэгеран у 2010 годзе на 2 астаны.
Дацан

**Дацан** — назва ламаісцкага манастыра ў манголаў і бурат. У буйных дацанах жыло да 1000 і болей лам. Дацан складаецца з аднаго й болей храмаў (сумэ, дуган) і жытла для манахаў. У храмах знаходзяцца мноства выяваў багоў ламаісцкага пантэону, абразы й карціны рэлігійнага зьместу. У калмыкаў манастыры называюцца хуруламі, у тувінцаў — хурэ.

Катэгорыя:Будызм
Саваоф

**Савао́ф** ()&nbsp;— азначае Бог ваяроў. Такое імя Бога ёсьць толькі ў Старым запавеце Бібліі.

Катэгорыя:Імёны Бога
Катэгорыя:Асобы Старога Запавету
Алішавічы

**Алі́шавічы** (таксама *Алішэ́вічы*, *Альшэ́вічы*) — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Мухаўцу і Ясельды. Уваходзяць у склад Лінаўскага сельсавету Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2012 год — 29 жыхароў, 17 двароў. Знаходзяцца за 10 км на ўсход ад Пружанаў, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы (лінія Баранавічы — Берасьце). 

## Назвы

Паводле пружанскай гісторыка і краязнаўцы Веры Церахавай, назва вёскі паходзіць ад слова «алешнік», бо паселішча было пабудаванае сярод альховага лесу, кустоўя або на месцы альшэўнікаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Alisz (Alesz, Alsz).

## Мінуўшчына
За расейскім часам — вёска ў Мікіціцкай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні, 201 дзесяціна. Паводле перапісу 1897 року 311 жыхароў, хлебазапасная крама; на пачатку XX стагодзьдзя 250 жыхароў.

За польскім часам — у гміне Мікіцічы, а з 1926 року — у гміне Пружана Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 — у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 311 жыхароў
* XX стагодзьдзе: пачатак стагодзьдзя — 250 жыхароў; 1970 год — 143 жыхары (перапіс); 1999 год — 37 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 37 жыхароў, 22 двары; 2005 год — 32 жыхары, 20 двароў; 2010 год — 21 жыхар; 2012 год — 29 жыхароў, 17 двароў

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Пружаны — Доўгае — Забалацьце.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Лінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Апошні прылёт марсіянаў

«**Апошні прылёт марсіянаў**» — беларускі цацачны мультфільм, выпушчаны ў 1986 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм». Мультфільм распавядае пра шкоду алькагалізму на прыкладзе марсіянскіх прышэльцаў.

## Сюжэт
Марсіяне адпраўляюцца ў касьмічны палёт. Побач зь Зямлёю яны сустракаюць касманаўта і шлюць яму сяброўскае прывітаньне. Іншапланецяне падлятаюць бліжэй да Зямлі і бачаць вясельле. Госьці на вясельлі адкаркоўваюць бутэлькі шампанскага. Адна з коркаў ад шампанскага трапляе ў касьмічны карабель іншапланецян, які падае побач зь месцам сьвяточнай ўрачыстасьці. Марсіяне чуюць, як госьці крычаць «Горка!», а калі пакідаюць касьмічны карабель, то адразу трапляюць за сьвяточны стол. Яны адмаўляюцца выпіць наліты ім самагон, спрабуюць уцячы ад п’яных гасьцей і схавацца ў сельскай хаце. Аднак госьці ўрываюцца ў хату і спайваюць марсiянаў. У гэты час адзін з прадпрымальных сялянаў усталёўвае самагонны апарат непасрэдна ў касьмічным караблі. П’яных марсіянаў саджаюць у касьмічны карабель, перадаюць ім пачастункі зь вясельнага стала і скрыню сьпіртнога. Марсіяне ляцяць на Марс і запускаюць вытворчасьць самагонкі, якая паступова забівае іх плянэту.

## Здымачная група
* Натальля Лось — рэжысэр-пастаноўшчык
* Анатоль Дзялендзік — аўтар сцэнарыя
* Міхаіл Комаў — апэратар-пастаноўшчык
* М. Байрачны — мастак-пастаноўшчык
* Віктар Доўнар — мультыплікатар
* Ганна Лысятава — мультыплікатар
* Натальля Лось — мультыплікатар
* Н. Лук’янцава — мультыплікатар
* Міхаіл Тумеля — мастак
* М. Строцаў — мастак
* Валерый Казлоў — мастак
* Сяргей Чупроў — гукаапэратар
* С. Аксёнава — мантаж
* Г. Поначоўная — асыстэнт рэжысэра
* М. Бэрэнштэйн — асыстэнт апэратара
* ​​​​Сяргей Булыга — рэдактар
* Вольга Анапрыенка — дырэктар

## Дадатковыя зьвесткі
* Касманаўт, які сустрэў марсіянаў, ляцеў на касьмічным караблі «Саюз» у шлеме з надпісам «БССР».
* Госьці на вясельлі крычалі «Горка!» з прыкметным беларускім акцэнтам.
* Марсіянаў праводзілі пад песьню «Бывайце здаровы, жывіце багата».

## Вонкавыя спасылкі
* Мультфільм «Апошні прылёт марсіянаў» на сайце animator.ru

Катэгорыя:Беларускія мультфільмы
Зялёныя рукавы

**«Зялё́ныя рукавы́»** () — традыцыйная ангельская фальклёрная песьня і мэлёдыя на матыў раманэскі або яе мякчэйшага варыянту, пасамэцца. Вядомая з XVI стагодзьдзя.

## Паходжаньне
Існуе павер’е, што «Зялёныя рукавы» склаў кароль Генрых VIII для сваёй каханкі і будучай жонкі Ганны Балейн. Тым ня меней, гэта аблуда, паколькі мэлёдыя песьні заснаваная на італійскім стылі складаньня, які стаў вядомы ў Ангельшчыне толькі па сьмерці Генрыха. Найверагодней песьня зьявілася ў пэрыяд валадараньня Лізаветы I.

Першы вядомы запіс баляды датаваны верасьнем 1580 року пад назваю «A Newe Northen Dittye of ye Ladye Greene Sleves» (запісаў Рычард Джонз). Цягам року зьявіліся яшчэ шэсьць запісаў баляды: «Ye Ladie Greene Sleeves answere to Donkyn hir frende» Эдўарда Ўайта (3 верасьня 1580); Генры Кара і яшчэ адзін Ўайта — 15 і 18 верасьня; яшчэ адзін Рычарда Джонза — 14 сьнежня; Ўільяма Элдэртана — 13 лютага 1581; «Greene Sleeves  is worne awaie, Yellow Sleeves Comme to decaie, Blacke Sleeves I holde in despite, But White Sleeves is my delighte» Ўайта — жнівень 1581.

У 1584 тэкст «Зялёных рукавоў» апублікаваны ў зборніку «A Handful of Pleasant Delights» пад назваю «A New Courtly Sonnet of the Lady Green Sleeves. To the new tune of Green Sleeves». Гэты варыянт, які захаваўся да нашых дзён, улучае 18 чатырохрадкоўяў і рэфрэн, аднак прынята лічыць, што аўтэнтычныя толькі чатыры куплеты і рэфрэн. Мэлёдыя сустракаецца ў іншых крыніцах канца XVI — пачатку XVII стагодзьдзяў, такіх як «Ballet's MS Lute Book» і «Het Luitboek van Thysius», а таксама ў шматлікіх рукапісах, якія захоўваюцца ў бібліятэках Кембрыдзкага ўнівэрсытэту.

«Зялёныя рукавы» двойчы згаданыя ў камэдыі Шэксьпіра «Ўіндзарскія насьмешніцы», прычым без аніякіх камэнтароў, што сьведчыць пра тое, што песьня ўжо была добра вядомая ў той час.

## Тэкст

Паводле аднае з інтэрпрэтацыяў тэксту, лэдзі Зялёныя рукавы — маладая жанчына, якая вядзе бязладнае жыцьцё, магчыма, прастытутка. У той час слова «зялёны» мела сэксуальную канатацыю, як у выразе «зялёная верхняя сукенка», якою яна станавілася пасьля любошчаў на прыродзе.

## Вытворныя
З 1686 року на гэтую мэлёдыю пачынаюць зьяўляцца калядныя і навагоднія песьні. Да XIX стагодзьдзя амаль кожны друкаваны зборнік калядак улучаў некалькі вэрсіяў тэкстаў, большасьць зь якіх сканчаліся рэфрэнам «On Christmas Day in the morning». Адною з найбольш папулярных калядак стала «Што гэта за Дзіцятка?», напісаная ў 1865 року Ўільямам Чатэртанам Дыксам.

## Выканаўцы
* Элвіс Прэсьлі — пад назваю «Stay Away» на другім баку «U.S. Male» (1968); улучаная ў саўндтрэк да фільму «Не набліжайся, Джо»
* Леанард Коэн — альбом «New Skin for the Old Ceremony» (1974)
* Rainbow — імправізацыя на тэму, канцэрт у Мюнхэне (1977)
* Blackmore's Night — альбом «Shadow of the Moon» (1997)
* Jethro Tull — альбом «The Jethro Tull Christmas Album» (2003)
* Рокаш — альбом «Запалі агонь» (2011)

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Ноты «Зялёных рукавоў»
* Тэкст з кнігі «A Handful of Pleasant Delights» (1584)
* 

Катэгорыя:Ангельскі фальклёр
Катэгорыя:Песьні 16 стагодзьдзя
Паўладар

**Паўладар** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтар Паўладарскай вобласьці. У горадзе знаходзяцца нафтаперапрацоўчы, хімічны, алюмінавы, электролізны, мэталюргічны, кардонна-рубэройдавы, машынабудаўнічы заводы.

## Гісторыя
У IX-XII стагодзьдзях недалёка ад месца існаваньня сучаснага Паўладару разьмяшчаўся горад Імакія, які ў некаторых крыніцах згадваецца як Кімакія (), зьніклы сярэднявечны азіяцкі горад кімакаў, то бок сталіца Кімаскага каганату.

Паўладар вядзе сваю гісторыю з 1720 году, калі ў шэрагу ваенных крэпасьцяў і фарпостаў Расеі на Іртышы зьявіўся фарпост Каракаўскі, названы так таму, што быў пабудаваны побач са складамі солі, якая здабывалася на Каракаўскім возеры. Разьмяшчаўся ён прыкладна ў раёне цяперашняй гарадзкой выратавальнай станцыі й завода «Кастрычнік». Паводле захаваных дакумэнтаў, фарпост меў форму квадрату 50 на 50 мэтраў, быў абнесены высокім бярвёным плытом, па кутах меў бастыёны з артылерыйскімі батарэямі.

## Насельніцтва
Насельніцтва гораду складе 331 119 чалавек паводле дадзеных на пачатак 2012 году, аднак разам зь некалькімі прадмесьцямі колькасьць насельніцтва ёсьць некалькі большым. Паводле нацыянальнага складу першае месца трымаюць расейцы, якія складаюць 45,7% насельніцтва. На другім месцы знаходзяцца казахі з паказчыкам 38,6% ад агульнай колькасьці наельніцтва гораду. Таксама значнымі нацыянальнымі меншасьцямі зьяўляюцца ўкраінцы (6,7%), немцы (2,7%), татары (2,3%).

## Гарады-сябры
*  Быдгашч, Польшча
*  Омск, Расея
*  Дэнізьлі, Турэччына
*  Крапіўніцкі, Украіна

## Вонкавыя спасылкі
* Пашпарт гораду на сайце Акімату Паўладарскай вобласьці
* Гарадзкі партал
* Мапа гораду

Катэгорыя:Гарады Казахстану
Адзінарог (сузор’е)

**Адзінарог** () — цёмнае сузор’е ў экватарыяльным поясе зорнага неба. Стварэньне сузор’я прыпісваюць галяндзкаму астраному XVII стагодзьдзя Пэтру Плянцыюсу. Адзінарог ляжыць побач з Арыёнам на захадзе, Блізьнятамі на поўначы, Вялікім Псом на поўдні і Гідрай на ўсходзе. Адзінарог таксама мяжуе з Малым Псом і Кармой.

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Экватарыяльныя сузор’і
Унівэрсытэцкі Коледж Дубліна (футбольны клюб)

«**Унівэрсытэцкі Коледж Дубліна**» () — ірляндзкі футбольны клюб з гораду Дубліна. Заснаваны ў 1895 годзе. Уладальнік Кубка Ірляндыі (1984).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дублін
Шылавічы (неадназначнасьць)

Назву **Шылавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шылавічы — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Шылавічы (сьпіртзавод) — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Шылавічы — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці
* Шылавічы — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Шылавічы — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Вялікія Шылавічы

## Глядзіце таксама
* Шыла
* Шылава
* Шылаватае
* Шылагор’е
* Шылаў
* Шылаўка
* Шылы
Возьнік (сузор’е)

**Возьнік** () — адно з 48 сузор’яў, пералічаных у II стагодзьдзі Пталемэем і адно з 88 сучасных сузор’яў. Знаходзіцца ў паўночнай частцы нябеснага экватарыяльнага поясу. У паўночным паўшар’і за сузор’ем Возьніка, як і за іншымі пяцю сузор’ямі з астэрзму Паўночнае кола, лепш за ўсё назіраць зімовымі вечарамі. З-за свайго становішча Возьнік можна назіраць цалкам толькі паўночней за 34° пд. ш., далей на поўдзень ён або бачны часткова, або зусім ляжыць ніжэй за гарызонт. Возьнік — вялікае сузор’е, займаючы на небе 657 кв. градусаў, ён складае палову Гідры, найбуйнейшага сузор’я.

Капэля, α Возьніка і яго найярчэйшая зорка — незвычайная кратная зорная сыстэма, параўноўваючы зь іншымі яскравымі зоркамі неба. β Возьніка — таксама цікавая для назіраньня зьменная зорка. Эпсылён Возьніка — зацьменна-падвойная зорка з надзвычай доўгім пэрыядам зьмены бляску — цяпер зьяўляецца аб’ектам пільнага дасьледваньня. З прычыны знаходжаньня ў зімнім Млечным Шляху Возьнік увабраў у сябе шмат яскравых расьсеяных скупнасьцяў, у тым ліку M36, M37 і M38, якія зьяўляюцца папулярнымі аб’ектамі назіраньня ў аматарскай астраноміі. У сузор’і таксама знаходзіцца вельмі адметная туманнасьць Палымяная зорка, якая адносіцца да зьменнай зоркі AE Возьніка.

Міталягічна сузор’е асацыявалася з рознымі возьнікамі, як то ў грэкаў з Эрыхтоніюсам Атэнскім або Міртылам. У кітайскай міталёгіі зоркі Возьніка адносілі да розных сузоряў, у тым ліку нябеснымі калёсамі імпэратара, сузор’ем, складзеным зь яскравых зорак сучаснага сузор’я.

У Возьніку адбываюцца некалькі мэтэорных патокаў: Аўрыгіды, Дзэта-Аўрыгіды, Дэльта-Аўрыгіды і гіпатэтычныя Ёта-Аўрыгіды.

## Вонкавыя спасылкі
Як служыў жа я ў пана

**«Як служыў жа я ў пана»** — беларускі мультфільм, выпушчаны ў 2004 годзе на кінастудыі Беларусьфільм.

## Сюжэт
Мультыплікацыйная стужка па матывах беларускай народнай песьні. Не было ў мужыка ні кала, ні двара. Вырашыў ён наладзіць гаспадарку. Наняўся на службу да багатага пана, абзавёўся жыўнасьцю і нават ажаніўся на панскай дачцэ. Клопатаў у мужыка стала вышэй за галаву, а шчасьця так і не дадалося.

## Здымачная група
* Уладзімер Пяткевіч — рэжысэр-пастаноўшчык
* Уладзімер Пяткевіч — аўтар сцэнарыя
* І. Хруцкі — мастак-пастаноўшчык
* Леанід Захлеўны — кампазытар
* Віктар Капыцько — кампазытар

## Узнагароды
* Прыз журы ў намінацыі на найлепшае гукавое вырашэньне «За музычную драматургію» на 18-м Адкрытым расейскім фэстывалі анімацыйнага кіно «Суздаль-2013» атрымаў фільм Міхаіла Тумелі з альманаху «Музычная скарбонка-2» (2012 г.).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія мультфільмы
Катэгорыя:Фільмы 2004 году
What Child Is This?

«**What Child Is This?**» () — папулярная калядка, створаная ў 1865 року на сярэднявечную мэлёдыю «Зялёныя рукавы».

## Паходжаньне
29-гадовы ангельскі пісьменьнік Ўільям Чатэртан Дыкс празь цяжкую хваробу некалькі месяцаў быў прыкаваны да ложку і трапіў у глыбокую дэпрэсію. Пасьля гэткіх калясьмяротных перажываньняў Дыкс зьвярнуўся да Бога і стварыў шмат гімнаў, сярод якіх быў верш «Сталец-ясьлі». Пазьней зь яго былі выбраныя тры стансы, падладжаныя пад традыцыйную ангельскую фальклёрную мэлёдыю «Зялёныя рукавы» і перайменаваныя ў «Што гэта за Дзіцятка?».

## Тэкст
У розных кнігах сустракаюцца розныя варыянты тэксту. Прыведзены ніжэй тэкст узяты зь «Лютэранскай кнігі набажэнстваў» 2006 року з пунктуацыяй паводле «Новай оксфардзкай кнігі калядак».

Альтэрнатыўныя вэрсіі:
: 1Whom shepherds worship and angels sing (NEH, CP, EP)
: ²Haste, haste to bring Him praise (NEH, CP, EP)
: ³Come, have no fear; God’s son is here,
:: His love all loves exceeding: (NEH, CP, EP)
: 4У некаторых вэрсіях апошнія два радкі другога і трэцяга куплетаў замененыя на «This, this is Christ the King…». (UMH, TH)
: 5The cross he bore for me, for you (EP)
: 6Hail, hail, the Saviour comes, (NEH, CP, EP)
: 7All tongues and peoples own him, (NEH, CP, EP)
: 8Let every heart enthrone Him: (NEH, CP, EP)
: 9While Mary sings a lullaby, (NEH, CP, EP)

: EP: «Ангельскае праслаўленьне»
: NEH: «Новы ангельскі зборнік гімнаў» (40)
: CP: «Агульнае праслаўленьне» (74) (сучаснае выданьне сэрыі песнапеньняў «Гімны старажытныя і сучасныя»)
: UMH: «Зборнік гімнаў Аб’яднанай мэтадысцкай царквы»
: TH: «Зборнік гімнаў 1982»

## Выканаўцы
* Джоні Мэтыс («Merry Christmas», 1958)
* «The Brothers Four» (1961)
* Эл Мартына (1964)
* Рэй Коньніф («Here We Come A-Caroling», 1965)
* Вінс Гаральдзі («A Charlie Brown Christmas», 1965)
* Джоан Баез («Noël», 1966)
* «The Lettermen» (1966)
* Тоні Бэнэт (1968)
* Эд Эймз (1970)
* Эндзі Ўільямс («Christmas Present», 1974)
* Оскар Пітэрсан («An Oscar Peterson Christmas», 1995)
* Шарлота Чэрч, («Dream a Dream», 2000)
* Тэры МакДэйд і «The McDades» («Midwinter», 2001)
* «Plus One» («Christmas», 2002)
* «MercyMe» («WOW Christmas: Red», 2002)
* Кэвін Макс («Holy Night», 2005)
* «Third Day» («Christmas Offerings», 2006)
* Джош Гробан («Noël», 2007)
* Торы Эймас («Midwinter Graces», 2009)
* Андрэа Бачэльлі і Мэры Джэй Блайдж («My Christmas», 2009)
* джэкі Іванка («Heavenly Christmas», 2011)
* Майкл Аранда (з Эмай Роўлі і Эдплантам, 2011)
* Род Ст’юарт («Merry Christmas, Baby», 2012)
* Ліндсі Стырлінг (2012)

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Ноты песьні «Што гэта за Дзіцятка?» на Cantorion
* Ноты песьні «Што гэта за Дзіцятка?» на TradTune
* Тэкст і музыка на CyberHymnal

Катэгорыя:Песьні 1865 году
Катэгорыя:Калядкі
Катэгорыя:Хрысьціянскія гімны
Ўільям Чатэртан Дыкс

**Ўі́льям Ча́тэртан Дыкс** (; 14 чэрвеня 1837 — 9 верасьня 1898) — ангельскі складальнік гімнаў і калядак.

## Жыцьцяпіс
Ўільям Чатэртан нарадзіўся ў Брысталі ў сям’і хірурга і пісьменьніка Джона Дыкса. Бацька даў яму сярэдняе імя ў гонар паэта Томаса Чатэртана, біяграфію якога сам апісваў.

Большую частку жыцьця Дыкс працаваў мэнэджарам страхавой кампаніі ў Глазга.

Ва ўзросьце 29 гадоў ён цяжка захварэў і некалькі месяцаў быў прыкаваны да ложку, перажыўшы ў гэты час глыбокую дэпрэсію. Тым ня меней, менавіта ў гэты пэрыяд ён напісаў шмат хрысьціянскіх гімнаў.

Колькасьць напісаных ім гімнаў больш за 40. Сярод вядомых твораў «What Child Is This?», «As with Gladness Men of Old», «To you, O Lord, our hearts we raise» і «Alleluia! Sing to Jesus»

Ўільям Дыкс памёр у Чэдэры, Сомэрсэт, і пахаваны ў парафіяльнай царкве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс на Find a Grave

Катэгорыя:Брытанскія кампазытары і кампазытаркі
Пэтэр Плянцыюс

**Пэ́тэр Пля́нцыюс** (; 1552 — 15 траўня 1622) — галяндзкі астраном, картограф і рэлігійны дзяяч. Вывучаў тэалёгію ў Нямеччыне і Ангельшчыне. Ва ўзросьце 24 гадоў стаў сьвятаром Нідэрляндзкай рэфармацкай царквы.

Праз магчымасьць перасьледу Інквізыцыяй, Плянцыюс вымушаны быў зьбегчы з Брусэлю ў Амстэрдам, калі горад трапіў у валоданьне Гішпаніі ў 1585 годзе. Там ён праявіў цікавасьць да астраноміі і картаграфіі. У яго быў доступ да марскіх мапаў, якія часта прывозілі з Партугаліі, таму ён хутка быў прызнаны дасьведчаным у пракладцы марскіх шляхоў да Індыі. Плянцыюс сьвята верыў у магчымасьць пракладаньня Паўночнага морскага шляху праз Паўночную Амэрыку, але сьмерць Вілема Барэнца ў час свайго трэцяга падарожжа ў 1597 годзе разбурыла ўсе надзеі на існаваньне магчымасьці гэтага шляху.

У гонар Плянцыюса названая малая плянэта *10648 Плянцыюс*.

## Навуковая дзейнасьць
У 1592 годзе Пэтэр Плянцыюс апублікаваў сваю найвядомейшую мапу сьвету пад назвай  (). Акрамя мапаў ён публікаваў журналы і навігацыйныя падручнікі, побач з распрацоўкай новага спосабу вызначэньня даўгаты. Пагатоў ён пачаў выкарыстоўваць у навігацыйных мапах мэркатарскую праекцыю.

Ён быў адным з пачынальнікаў галяндзкай Ост-Індзкай кампаніі, для якой ён нарысаваў больш як 100 мапаў.

Плянцыюс быў блізка знаёмы з Гэнры Гудзонам, дасьледнікам Новага сьвету.

### Астранамічныя дасягненьні
У 1589 годзе Пэтэр Плянцыюс у супрацы з  стварыў 32,5-сантымэтровы глёбус нябеснай сфэры. Дзякуючы дробным зьвесткам пра адметнасьці паўднёвага неба, на неба ўпершыню былі нанесеныя сузор’і Крыж, Паўднёвы Трыкутнік, а таксама Магеланавы Воблакі: Вялікае і Малое.

У 1595 годзе ён папрасіў Пітэра Дырксона Кейсэра, галоўнага лёцмана карабля «Hollandia», занатаваць свае назіраньні, каб запоўніць белыя плямы на небе побач з паўднёвым нябесным полюсам. Кейсэр памёр у наступны год на Яве (экспэдыцыя панесла шмат стратаў), але ягоны каталёг з 135 зорак, імаверна складзены з дапамогай дасьледніка Фрэдэрыка дэ Гаўтмана, пасьпяхова трапіў да Плянцыюса. Зоркі з таго каталёгу былі разьмеркаваныя паміж 12 новымі паўднёвымі сузор’ямі і выяўленыя на 35-см нябесным глёбусе, створаным у канцы 1597 году (або пачатку 1598). Гэты глёбус быў створаны ў супрацы з амстэрдамскім картографам Ёдакам Хондыюсам.

Сузор’і Плянцыюса збольшага былі асацыяваныя з жывёламі і цікавымі рэчамі, пра якія пісалі ў падарожных кнігах яго сучасьнікі: Пчала (; пазьней перайменаваная ў *Муху* Лякайлем), Райская Птушка (), Хамэлеон (), Залатая Рыба (), таксама *Меч-Рыба*), Журавель (), Паўднёвая Гідра (), Індзеец (), Пава (), Фэнікс (), Тукан () і Лятучая Рыба ().

Гэтыя сузор’і, разам з Голубам, уведзеным Плянцыюсам у 1592 годзе, былі ўнесеныя Ёганам Баерам у 1603 годзе ў яго атляс зорнага неба «Uranometria».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нідэрляндзкія астраномы
Катэгорыя:Нідэрляндзкія картографы
Курган (горад)

**Курга́н** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Курганскай вобласьці. Горад разьмешчаны ва Ўральскай фэдэральнай акрузе на поўдні Ўралу на беразе ракі Таболу.

Горад зьяўляецца важным эканамічным, навуковым і культурным цэнтрам рэгіёну, буйным транспартны вузлом і прамысловым цэнтарам — у горадзе маюцца прадпрыемствы сярэдняга машынабудаваньня, хімічнай, лёгкай і харчовай прамысловасьці, а таксама ваенна-прамысловы комплекс. Горад вядомы ў краіне дзякуючы Расейскаму навуковаму цэнтру «Аднаўленчая траўматалёгія і артапэдыя» імя акадэміка Г. А. Ілізарава. Таксама ў Кургане вырабляюцца аўтобусы «КАвЗ», баявыя машыны пяхоты «БМП-3», а таксама мэдыкамэнты.

## Гісторыя
Згодна з рашэньнем Курганскай гарадзкой думы датай заснаваньня Кургану лічыцца 1679 год. Раней датай заснаваньня Кургану афіцыйна лічыўся 1782 год, калі паводле загаду імпэратарцы Кацярыны II Кургану быў прысвоены статус гораду. Існуюць і іншыя меркаваньні адносна стварэньня гораду, у прыватнасьці, разглядаўся 1662 год.

Лічыцца, што падставу стварэньня селішча паклаў селянін Цімафей Нявежын, які зрубіў сабе хату на беразе Таболу паблізу старажытных курганоў. На маляўнічы бераг ракі й добрую зямлю пацягнуліся першыя перасяленцы. Такім чынам неўзабаве вырасьлі астрог і слабада.

У 1695 годзе паселішча было перанесена на 8 вёрстаў ніжэй па плыні Таболу. У пачатку XVIII стагодзьдзя гарадзішча ператварылася ў вайсковую крэпасьць.

## Эканоміка
Сацыяльна-эканамічны стан у горадзе ў 2011 годзе характарызаваўся павелічэньнем вытворчасьці прамысловай прадукцыі, грузаабароту аўтамабільнага й чыгуначнага транспарту, уводу жыльля, ростам зарабкаў. За 2011 год у бюджэт гораду паступіла 3,8 млрд рублёў. У параўнаньні з узроўнем 2010 году даходы бюджэту зьнізіліся на 8,5%. Пры гэтым падатковыя й непадатковыя даходы склалі 2,7 млрд рублёў, што на 45,2 мільёну рублёў (ці на 1,7%) больш за даходы, атрыманыя ў 2010 годзе.

### Прамысловасьць
Найважнейшымі галінамі, якія вызначаюць разьвіцьцё прамысловага комплексу гораду, зьяўляецца машынабудаваньне й мэталаапрацоўка, электраэнэргетыка, мэдычная прамысловасьць. У горадзе працуюць такія машынабудаўнічыя прадпрыемствы, як «Курганскі аўтобусны завод», «Курганскі машынабудаўнічы завод», «Курганскі завод шляхавых машынаў», «Курганскі завод колавых цягачоў» і іншыя.

## Гарады-сябры
* Эплтан, Вісконсін, ЗША
* Руфіна, Італія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт адміністрацыі гарадзкой акругі
* Неафіцыйны сайт гораду
* Старыя фатаздымкі гораду

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Курганская вобласьць