Абрагам Крэскас

**Абрагам Крэскас** (,  1325, Пальма, Мальёрка — 1387), сапраўднае імя Крэскас (сын) Абрагама — жыдоўскі картограф. Разам са сваім сынам Егудам стварыў у 1375 Каталянскі атляс.

## Жыцьцяпіс
Умеў ствараць мапы і зьбіраць гадзіньнікі, компасы і іншыя навігацыйныя інструмэнты. Ён быў галоўным чальцом Мальёрскай мапаграфічнай школы.

Сапраўднае імя Абрагама Крэскаса было Эліша (альбо Крэскас), сын рабі Абрагама, сына рабі Бэнавістэ, сына рабі Элішы; такім чынам, Абрагам — гэта імя па бацьку. Аднак ён стаў вядомы не пад рэлігійным імем Эліша, а пад уласным Крэскас. У больш позьняй літаратуры парадак імёнаў быў перастаўлены, і яго часта называюць Абрагамам Крэскасам.

## Атляс

У 1375 року Абрагам з сынам Ягудам атрымалі замову ад прынца Яна I Арагонскага на стварэньне шэрагу навігацыйных мапаў, не падобных на звыклыя для таго часу партуляны, якія б ахоплівалі «ўсход, і захад, і ўсё, што йдзе ад Гібральтару да захаду». За зробленую працу Крэскас і Егуда мелі атрымаць 150 арагонскіх залатых флёрынаў і 60 мальёрскіх фунтаў адпаведна, што было зазначана ў дакумэнтах самога прынца і ягонага бацькі Пэдра IV, датаваных XIV стагодзьдзем. Прынц Хуан меў намер падарыць мапы свайму кузэну (будучаму каралю Францыі Карлу VI). У тым жа 1375 Крэскас і Егуда ва ўласнай хаце ў юдэйскім квартале Пальмы накрэсьлілі шэсьць чарцяжоў, якія склалі Каталянскі атляс.

## Працы, прыпісваныя Крэскасу

Каталонскі атляс 1375 року — адзіная мапа, да якой дакладна меў дачыненьне Абрагам Крэскас. Але дасьледчыкі мяркуюць, што Крэскасу, Егудзе або іншым супрацоўнікам іхняга атэлье могуць таксама належаць яшчэ пяць існуючых мапаў. Падобна да Каталянскага атлясу, гэтыя мапы (чатыры партуляны і фрагмэнт mappa mundi) непадпісаныя і недатаваныя, дату іхняга стварэньня вызначаюць дзесьці паміж 1375 і 1400 рокамі.

* «Каталянскі атляс», 1375, 6 аркушаў пэргамэнту, мапа ад Атлянтычнага акіяну да Кітаю, захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Францыі (Парыж, Францыя).
* «Мапа Вэнэцыі», 1375—1400, партулян (без Паўночнай Эўропы), захоўваецца ў Бібліятэцы Марчыяна (Вэнэцыя, Італія).
* «Мапа Флярэнцыі», 1375—1400, партулян (толькі захад Міжземнамор’я), захоўваецца ў Нацыянальнай цэнтральнай бібліятэцы (Флярэнцыя, Італія).
* «Мапа Нэапалю», 1375—1400, партулян, захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Віктара Эмануіла III (Нэапаль, Італія)
* «Стамбульская мапа», 1375—1400, фрагмэнт mappa mundi, захоўваецца ў Тапкапах (Стамбул, Турэччына)
* «Парыская мапа», 1400, партулян, захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Францыі (Парыж).

Паводле Кэмпбэла, чатыры партуляны належалі падмайстру Крэскаса. Нэапальскія і парыскія рысункі больш упрыгожаныя, чым два іншых, як і парыская мапа ў прыватнасьці (1400), але яны выглядаюць больш падобнымі да Каталянскага атлясу. Аднак прыпісваньне аўтарства Крэскасу — гэта толькі здагадка. Як заўважыў Кэмпбэл: «Гэтыя рысункі падобныя адзін да аднаго, гэта відавочна. Але толькі з аналізу колеру цяжка сьцьвярджаць напэўна, што гэтыя чатыры мапы былі зробленыя ў адной майстэрні».


Anonymous Catalan chart (Venice).jpg|«Вэнэцыянская мапа» (It.IV,1912),Бібліятэка Марчыяна, Вэнэцыя
Anonymous Catalan chart (Naples).jpg|«Нэапальская мапа» (XII.D102),Нацыянальная бібліятэка Віктара Эмануіла III, Нэапаль
Anonymous Catalan chart (Paris).jpg|«Парыская мапа» (AA751),Нацыянальная бібліятэка Францыі, Парыж


## Крыніцы

## Літаратура
* Campbell, T. (2011) «Anonymous works and the question of their attribution to individual chartmakers or to their supposed workshops», online
* Pujades i Bataller, Ramon J. (2007) *Les cartes portolanes: la representació medieval d’una mar solcada*. Barcelona.

## Вонкавыя спасылкі

* The Cresques Project

Катэгорыя:Гішпанскія картографы
Катэгорыя:Гішпанскія жыды
Катэгорыя:Асобы Гішпаніі