Гісторыя Міру

**[[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Мір]]** — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Наваградчыны, колішняя сталіца графства, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу тут захаваўся знакаміты замак Ільлінічаў і Радзівілаў — аб’ект Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Сярод іншых славутасьцяў мястэчка вылучаюцца касьцёл Сьвятога Мікалая і царква Сьвятой Тройцы, помнікі архітэктуры XVI ст., што пацярпелі ад маскоўскіх перабудоваў у XIX ст., замкавы парк, некалькі капліцаў, забудова Рынку і Сынагогальнага двара.

## Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Мір датуецца 1434 годам, калі вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч перадаў паселішча свайму паплечніку, кашталяну віленскаму Сеньку Гедыгольдавічу.

З 1486 году Мір знаходзіўся ў валоданьні Ільлінічаў, якія абнесьлі ўласны двор землянымі валамі. Таксама яны ўмацавалі і само паселішча, што мела чатыры брамы ў кірунках асноўных дарогаў: Замкавая, Віленская, Менская і Слонімская. У 1520-я гады Юры Ільлініч заклаў Мірскі замак, першы пісьмовы ўпамін пра які датуецца 1527 годам. У 1553 годзе мястэчка стала сталіцай Мірскага графства. Ільлінічы атрымалі графскі тытул ад імпэратара Фэрдынанда I. У 1569 годзе, паводле тэстамэнту Ю. Ільлініча (малодшага), Мір перайшоў да М. К. Радзівіла «Сіроткі», які заснаваў тут Мікалеўскі касьцёл (1585 год) і Траецкую царкву (1595 год).

27 сьнежня 1579 году кароль і вялікі князь Стэфан Баторы надаў Міру Магдэбурскае права (няпоўнае). З 1589 году места знаходзілася ў складзе Нясьвіскай ардынацыі Радзівілаў, якія ў канцы XVI — пачатку XVII стагодзьдзяў узьвялі з трох бакоў тутэйшага замка бастыёны, з паўднёвага боку зрабілі сажалку, на поўнач ад бастыённых умацаваньняў заклалі рэгулярны італьянскі парк. У замку да ўяздной вежы дабудавалі перадбрам'е, на дзядзінцы пры паўночных і ўсходніх мурах у стылі Рэнэсансу ўзьвялі 3-павярховыя палацавыя карпусы, над замкавымі сьценамі надбудавалі галерэі з байніцамі.

За часамі вайны Маскоўская дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе казакі І. Залатарэнкі зруйнавалі Мір. Па ваенных спусташэньнях на канец XVII ст. тут было 478 двароў, 4 рамесныя цэхі, працавалі рамесьнікі 49 спэцыяльнасьцяў. У 1705 годзе пры Траецкай царкве Караль Станіслаў Радзівіл заснаваў базылянскі манастыр. У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) места пэўны час займалі войскі караля Швэцыі Карла XII. У 1-й палове XVIII ст. Радзівілы заснавалі тут палатняныя, суконныя і ткацкія майстэрні.

## Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Мір апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Наваградзкім павеце Менскай губэрні. Статус паселішча панізілі да мястэчка. У 1828 годзе расейскія ўлады падаравалі яго Вітгенштэйнаў, з 1891 году — у валоданьні Сьвятаполк-Мірскіх.

На 1886 год у Міры дзеялі 2 царквы, 7 сынагогаў і мячэт, працавалі павятовая вучэльня, школа, паштовая станцыя, заезны дом і 74 крамы. У 1893 годзе тут збудавалі вінакурны завод. У канцы ХIХ — пачатку ХХ стагодзьдзяў у мястэчку праводзілася 2 буйныя кірмашы (у лютым і ў траўні), куды зьяжджаліся сяляне нават зь вёсак навакольля Менску.

## Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Мір абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары мястэчка і воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Мір увайшоў у склад Беларускай ССР. 1—4 красавіка 1919 году адбылося антыбальшавіцкае паўстаньне, у выніку якога загінула 25 паўстанцаў і 30 бальшавіцкіх карнікаў. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Мір апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Стаўпецкага павету Наваградзкага ваяводзтва. За польскім часам тут былі паштовая ўправа, мескі суд, 7-клясная школа.

У 1939 годзе Мір увайшоў у склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стаў цэнтрам пасялковага савету і раёну Баранавіцкай, з 1954 году — Гарадзенскай вобласьці. 17 сьнежня 1956 году Мірскі раён скасавалі. У Другую сусьветную вайну з 26 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

У 2000 годзе Мірскі замак улучылі ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. У 2002 годзе тут прайшло сьвята «Дзень беларускага пісьменства». З 2003 году штогод пачаў праводзіцца Рэгіянальны фэст мастацтваў «Мірскі замак». 24 сьнежня 2008 году на аснове пасёлку гарадзкога тыпу ўтварылі «аграгарадок». 16 студзеня 2014 году Мірскі пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Галерэя

### Замак Ільлінічаў і Радзівілаў

Mirski zamak. Мірскі замак (K. Rusiecki, 1844).jpg|К. Русецкі, 1844 г.
Mirski zamak. Мірскі замак (1849).jpg|Літаграфія з малюнка Ф. М. Сабешанскага, 1849 г.
Mirski zamak. Мірскі замак (K. Rusiecki, 1853) (2).jpg|Літаграфія з малюнка К. Русецкага
Mirski zamak. Мірскі замак (N. Orda, 1864-76).jpg|Акварэль Н. Орды, 1964—1876 г.

Mirski zamak. Мірскі замак (N. Orda, 1877).jpg|Літаграфія з акварэлі Н. Орды
Mirski zamak. Мірскі замак (1877).jpg|К. Памяноўскі, 1877 г.
Mirski zamak. Мірскі замак (F. Brzozowski, 1882).jpg|Замак. Ф. Бжазоўскі, 1882 г.
Mirski zamak. Мірскі замак (1882).jpg|1882 г.


Mirski zamak. Мірскі замак (1918).jpg|1918 г.
Mirski zamak. Мірскі замак (M. Bystydzienski, 1901-14).jpg|да 1915 г.
Mirski zamak, Zamkavy. Мірскі замак, Замкавы (1923).jpg|1923 г.
Mirski zamak. Мірскі замак (A. Visłocki, 1923).jpg|1923 г.

Mirski zamak. Мірскі замак (H. Poddębski, 1927) (2).jpg|1927 г.
Mirski zamak. Мірскі замак (H. Paddubski, 1927).jpg|1927 г.
Mirski zamak, Zamkavy. Мірскі замак, Замкавы (1930).jpg|1930 г.
Mir, Vilenskaja-Miranka. Мір, Віленская-Міранка (1901-39).jpg|да 1939 г.


### Касьцёл Сьвятога Мікалая

Mir, Rynak, Fara. Мір, Рынак. Фара (1882) (2).jpg|1882 г.
Mir, Rynak-Vilenskaja. Мір, Рынак-Віленская (1898).jpg|1898 г.
Mir, Rynak-Vilenskaja. Мір, Рынак-Віленская (1930-39).jpg|1930-я гг.


### Рынак

Mir, Rynak, Fara. Мір, Рынак. Фара (1900).jpg|каля 1900 г.
Mir, Rynak, Fara. Мір, Рынак. Фара (1901-18).jpg|да 1919 г. 
Mir, Rynak. Мір, Рынак (1926).jpg|1926 г.
Mir, Rynak. Мір, Рынак (1938).jpg|1938 г.

Mir, Rynak. Мір, Рынак (A. Łabanoŭskaja, 1938).jpg|1938 г.
Mir, Rynak. Мір, Рынак (1919-39).jpg|да 1939 г.
Mir, Rynak, Tadevuš Kaściuška. Мір, Рынак, Тадэвуш Касьцюшка (1930-39).jpg|Помнік Тадэвушу Касьцюшку, 1930-я гг.
Mir, Tadevuš Kaściuška. Мір, Тадэвуш Касьцюшка (1930-39) (2).jpg|Помнік Тадэвушу Касьцюшку, да 1939 г.


### Вуліца Віленская

Mir, Vilenskaja. Мір, Віленская (1930-39).jpg|1930-я гг.
Mir, Vilenskaja. Мір, Віленская (1937).jpg|1937 г.
Mir, Vilenskaja. Мір, Віленская (1938).jpg|1938 г.
Mir, Vilenskaja. Мір, Віленская (1920-39).jpg|да 1939 г.


### Сынагогальны двор

Mir, Synagogalny. Мір, Сынагогальны (1901-39).jpg|да 1939 г.
Mir, Synagogalny. Мір, Сынагогальны (1930).jpg|1930 г.
Mir, Synagogalny. Мір, Сынагогальны (1931).jpg|1931 г.


### Іншае

Mir, Miranka. Мір, Міранка (1918) (2).jpg|Агульны выгляд, 1918 г.
Mirskaja ratuša. Мірская ратуша (1937).jpg|Ратуша, 1937 г.
Mir, Mienskaja. Мір, Менская (1900).jpg|Царква, каля 1900 г.
Mir, Školny Dvor. Мір, Школьны Двор (1901-39).jpg|Сынагога, да 1939 г.

Mir, Śviatapołk-Mirski, Kaplica. Мір, Сьвятаполк-Мірскі, Капліца (1904).jpg|Капліца-пахавальня, 1904 г.
Mir, Śviatapołk-Mirski, Kaplica. Мір, Сьвятаполк-Мірскі, Капліца (1915).jpg|Капліца-пахавальня, 1915 г.
Mir, Śviatapołk-Mirski. Мір, Сьвятаполк-Мірскі (1917).jpg|Палац Сьвятаполк-Мірскіх, 1917 г.
Mir, Vysokaja. Мір, Высокая (1926).jpg|Вуліца Высокая, 1926 г.

Mir, Tatarskaja. Мір, Татарская (1938) (2).jpg|Вуліца Татарская. Мячэт, 1938 г.
Mir, Tatarskaja. Мір, Татарская (1938).jpg|Вуліца Татарская. Мячэт, 1938 г.
Mir, Padolnaja. Мір, Падольная (1901-39).jpg|Вуліца Падольная, да 1939 г.
Mir, Słonimskaja. Мір, Слонімская (1919-39).jpg|Вуліца Слонімская, да 1939 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Краўцэвіч А., Якшук Г. Стары Мір — Менск: Навука і тэхніка, 1993. — 85 с.: іл. ІSВN 5-343-01107-1.
* Раманава І., Махоўская І. Мір: Гісторыя мястэчка, што расказалі яго жыхары. — Вільня: ЕГУ, 2009. — 248 с.: іл. .
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мір (Гарадзенская вобласьць)
Мір