open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сынод

**Сабо́р** або **Сыно́д** (ад  — «сабор») — зьезд найвышэйшага духавенства ў хрысьціянстве.

Вылучаюць:
* Усяленскія (Сусьветныя) саборы — сходы прадстаўнікоў усіх памесных самастойных цэркваў; вярхоўны аўтарытэт па пытаньнях веравучэньня і царкоўнага ўладкаваньня;
* Памесныя саборы — сходы біскупаў ды іншых герархаў мясцовай царквы або пэўнай яе вобласьці.

Пачаткова саборы былі сустрэчамі ўсіх вернікаў, але зь цягам часу пераўтварыліся ў саборы толькі для архіярэяў, і паняцьце ўсё яшчэ выкарыстоўваецца ў гэтым сэнсе ў каталіцызме і праваслаўі.

Катэгорыя:Праваслаўе
Лесьбіянства

**Лесьбіянства** (сапфізм) — жаночая гомасэксуальнасьць.

Гомасэксуальных жанчын называюць *лесьбіянкамі*. Слова паходзіць ад назвы грэцкага вострава Лесбас, дзе, як думаюць, нарадзілася і жыла старажытнагрэцкая паэтка Сапфо, чые вершы пазьней нярэдка ўспрымалі як апяваньне аднаполага каханьня паміж жанчынамі. Аднак некаторыя старажытныя крыніцы згадваюць і аб сувязях Сапфо з мужчынамі. Максім Тырскі пісаў, што ўзаемаадносіны паміж Сапфо і вучаніцамі яе школы былі чыстымі. Існуюць зьвесткі аб лясьбійскіх адносінах у старажытнай Спарце. Плютарх у апісаньні Лякедэмоніі паведамляў, што «яны надаюць такое вялікае значэньне каханьню, што дзяўчыны становяцца эратычнымі таварышамі жанчын з высакародных сем’яў». Існуюць пісьмовыя крыніцы, якія згадваюць аб узаемаадносінах паміж насельнікамі (адаліскамі) гарэмаў, хоць часам за гэта належыла пакараньне.

Слова «лесьбіянка» гэтак жа неадназначнае, як і само слова «гомасэксуальнасьць»: у адным кантэксьце яно можа пазначаць жанчыну з гомасэксуальнай арыентацыяй, у іншым кантэксьце — жанчыну з гомасэксуальнай ідэнтычнасьцю, а ў трэцім — жанчыну, якая практыкуе выключна гомасэксуальныя паводзіны.

## Глядзіце таксама
* Жанчыны, якія маюць сэкс з жанчынамі
* Лесьбійская парнаграфія

## Крыніцы
Тутэйшын Студыя

**Тутэйшын Студыя** — супольны праект VOKA i Silver Screen, які стварае пераклад на беларускую мову сусьветных кінанавінак. Існуе з 2019 году.

«Тутэйшын Студыя» створана для таго, каб жыхары Беларусі маглі глядзець апошнія навінкі сусьветнага кіно на роднай мове паралельна з прэм’ерамі ў іншых краінах. Прынцыпам новай студыі агучкі заяўлена вера ў тое, што беларуская мова — выдатны інструмэнт для таго, каб атрымаць яшчэ больш задавальненьня ад прагляду кіно.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія кінакампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2019 годзе
Воінь

**Воінь** (*Вогінь*, ) — вёска ў Польшчы, на рацэ Півоні. Цэнтар сельскай гміны Радзынскага павету Люблінскага ваяводзтва. Знаходзіцца за 12 км на ўсход ад Радзына і за 58 км на поўнач ад Любліна.

Воінь — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Берасьцейшчыны каля мяжы з Малой Польшчай. Да нашага часу тут захаваліся драўляная капліца Сьвятога Язэпа і мураваны касьцёл Сьвятой Ганны, помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Воінь (*Воін*)  датуецца 1282 годам. 26 ліпеня 1531 году вялікі князь Жыгімонт Стары надаў месту Магдэбурскае права. У 1537 годзе тут, відаць, збудавалі царкву. 17 чэрвеня 1555 году вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў месту герб «*у чырвоным полі чорны рак*».

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Воінь увайшоў у Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва. Места было цэнтрам ключу. У 1661 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімер надаў пляц царкве ў Воіні. У 1794 годзе згарэў драўляны касьцёл.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Воінь апынуўся ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX ст. — у складзе Расейскай імпэрыі, у Радзынскім павеце Седлецкай губэрні. Гэта адарвала мястэчка ад губэрняў зь пераважна беларускім насельніцтвам. У 1817 годзе Воінскае войтаўства налічвала 17 будынкаў, агулам у месьце было 228 будынкаў (у 1864 годзе — 264). У 1844 годзе тут збудавалі мураваны касьцёл. У 1881 годзе пажар зьнішчыў 100 будынкаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Воінь занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Воінь апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1939 годзе места занялі войскі Трэцяга Райху.

У 1944 годзе Воінь занялі савецкія войскі, па чым яго зноў перадалі Польшчы.

## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 2480 чал.; 1864 год — 2145 чал. 
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 2017 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятой Ганны (1844)
* Могілкі старыя хрысьціянскія з капліцай Сьвятога Язэпа (XVIII ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гміна Воінь
Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Бакаларава

**Бакаларава** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Распудзе. Цэнтар сельскай гміны Сувальскага павету Падляскага ваяводзтва. Знаходзіцца за 19 км на захад ад Сувалак, за 114 км на поўнач ад Беластоку.

Бакаларава — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны), каля граніцы з Прусіяй.

## Назва
Назва Бакаларава паходзіць ад мянушкі Мікалая Рачковіча «Бакалаўра», аднаго з заснавальнікаў паселішча.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Мястэчка заснавалі ў пачатку XVI ст. пад назвай Даўспруда Бакаралаўская або Бакалараўшчына. Яно ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва. У 2-й палове XVI ст. мястэчка ўжо ўпамінаецца пад назвай Бакаларава.

Да 1558 году Бакаларава атрымала Магдэбурскае права. У 1609 годзе Мікалай Вольскі фундаваў стварэньне касьцельнага алтара (захоўваецца ў касьцёле Сьвятога Якуба).

У 2-й палове XVII ст. Бакаларава перайшло ў валоданьне Хлявінскіх, у XVIII ст. — да Цемналонскіх.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Бакаларава апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай — у складзе Расейскай імпэрыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губэрні. У 1870 годзе расейскія ўлады пазбавілі мястэчка Магдэбурскага права. Да 1880 колькасьць будынкаў дасягнула 103.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Бакаларава занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Бакаларава апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

За часамі Другой сусьветнай вайны з 4 верасьня 1939 да 1945 году Бакаларава знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.  У 1973 годзе вёска стала цэнтрам сельскай гміны. У 1975—1998 гадох Бакаларава ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводзтва.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: ~1880 год — 1554 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1929 год — 705 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2019 год — 872 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Якуба (1936)
* Млын (XIX ст.)
* Могілкі: старыя каталіцкія, юдэйскія

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Сабор

**Сабо́р** ( ад ) — збор, зьбіраньне. Іншыя значэньні:

* Сабор — галоўны праваслаўны храм места ці манастыра
* Царкоўны сабор — сход прадстаўнікоў цэркваў дзеля вырашэньня розных пытаньняў веравучэньня, рэлігійнага і маральнага жыцьця
* Сабор — хрысьціянскае сьвята, прысьвечанае групе сьвятых

## Глядзіце таксама
* Каталікон
* Катэдра
Хлусава (Пішчалаўскі сельсавет)

**Хлу́сава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 4 кілямэтры на поўнач ад Воршы й за 2,5 км на захад ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург—Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Месьціцца паміж чыгункай Ворша—Віцебск і левым берагам ракі Скуп’я. Хлусава ўваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавету.
Чыгуначная станцыя Хлусава знаходзіцца за 1 км на паўднёвы ўсход.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Вядомая з 1607 году як маёнтак Хлусава. У 1676 годзе згадваецца як маёнтак у Аршанскім павеце ВКЛ.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 22 ліпеня 1773 году Хлусава ў Аршанскай правінцыі Магілёўскай губэрні. 
З 22 сакавіка 1777 да 1 сьнежня 1796 у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні (Магілёўскае наместніцтва з 10 студзеня 1778 да 1 сьнежня 1796).  
З 1 сьнежня 1796 да 27 лютага 1802 у Аршанскім павеце Беларускай губэрні. З 27 лютага 1802 г. Магілёўская губэрня, Аршанскі павет, Высокаўская воласьць.

У 1857 годзе сяляне былі прыпісаныя да Солаўеўскай Сьвята-Траецкай царквы.
У 1910 годзе сялянскай грамадзе належала 105 дзесяціны зямлі. Сяляне вёскі адносіліся да прыходу Юрцаўскае царквы Прачыстай Багародзіцы й уваходзілі ў Юрцаўскае сялянскае таварыства. Маёнтак Хлусава 352 дзесяціны зямлі (2 дзесяціны пад садам: 200 яблынь, 2 грушы, 10 кустоў) належыў Ёсіфу К. Кітаеўскаму

### Найноўшы час
З 14 верасьня 1917 году Магілёўская губэрня ў Заходняй вобласьці Расейскай рэспублікі. Уваходзіла ў склад Беларускай Народнай Рэспублікі, абвешчанай 25 сакавіка 1918 году, з 1 студзеня 1919 году ў ССРБ, з 27 лютага ў РСФСР. З 11 ліпеня 1919 году ў Аршанскім павеце Віцебскай губэрні.

З сакавіка 1924 году ў БССР і зь 17 ліпеня Пішчалаўскі сельсавет, Аршанскі раён, Аршанская акруга, з 26 ліпеня 1930 году, Аршанскі раён, БССР.
З 15 студзеня 1938 году Аршанскі раён, Віцебская вобласьць.

Пад нямецкай акупацыяй зь сярэдзіны ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 году.

Да 1950 году ў калгасе «Працоўная культура». 
У 1950 годзе далучаны да калгаса «Імя Кірава».

### Рэспубліка Беларусь
З 1 верасьня 2003 году каапэратыў «Пішчалаўскі». У 2017 годзе ў складзе ААТ «Аршанскі райаграсэрвіс».

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 114 чалавек;
* XX стагодзьдзе: 1910 год  — вёска: 19 двароў, 89 мужчын, 83 жанчыны; маёнтак: 4 двара, 16 мужчын, 11 жанчын; 1926 год — 19 двароў, 111 чалавек; 1959 год — 154 чалавекі; 1998 год — 23 гаспадаркі, 43 чалавекі;
* XXI стагодзьдзе: 2017 год — 11 гаспадарак, 16 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* Хлусава //  С. 518—519
* Хлусава //  С. 193

Катэгорыя:Пішчалаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Араны (вёска)

**Ара́ны** — вёска ў Беларусі, на рацэ Лукавіцы. Уваходзяць у склад Субацкага сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Аран або Арна (Aran, Arno) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У пісьмовых крыніцах упамінаецца з канца XVII стагодзьдзя. У 1796 годзе належала Адаму Ельскаму, войскаму ваўкавыскаму. У 1836 годзе прыватная вёска, 19 двароў, 110 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2004 год — 32 двары, 47 жыхароў
* 2009 год — 33 чалавекі

## Славутасьці
* Каменны могільнік эпохі Сярэднявечча (XV—XVII ст.); за 1 км ад вёскі, на гары Крутаўка

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Астроўчыцы (Гарадзенская вобласьць)

**Астро́ўчыцы** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1796 годзе фальварак і вёска: адна частка належала Міхайлу Браонцу, другая — Бэнэдыкту Карэндзе. У 1836 годзе дзяржаўная вёска, 15 двароў, 79 жыхароў. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 23 двары, 34 жыхары
* 2009 год — 30 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Альшымава

**Альшы́мава** — былая вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Субацкага сельсавету. Цяпер у складзе Ваўкавыску.

## Гісторыя
У 1800 годзе шляхецкая ваколіца ў Ваўкавыскай парафіі з 13 шляхціцамі і 7 мужчынамі сялянамі. У 1811 годзе частка вёскі з 1 мужчынам у фальварку А. Ёсіфа Брынка, другая частка з 8 мужчынамі ў другім фальварку А. Ігнація Тулоўскага. У 1836 годзе дзьве прыватныя вёскі з 10 дварамі, 35 мужчын і 33 жанчыны. У 1845 годзе частка вёскі ў маёнтку А. Тарэзіі Банькоўскай 8 дваровых людзей, 21 мужчына і 21 жанчына. У 1858 годзе частка вёскі з 15 мужчынамі і 16 жанчынамі ў маёнтку А. Тарэзы Паўлаўны Банькоўскай, другая частка вёскі з 15 мужчынамі і 16 жанчынамі ў другім маёнтку А. Леапольда Восіпавіча Тулоўскага. З 1861 годзе ў Біскупіцкай воласьці. У 1905 годзе — 121 жыхар, у 1914 — 27 двароў, 72 мужчын і 77 жанчын.

У 1921—1939 гг. у гміне Біскупцы.

26 красавіка 2011 году вёска Альшымава перададзеная ў склад гораду Ваўкавыску.

## Насельніцтва
* 2004 год — 53 двары, 132 жыхары
* 2009 год — 150 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Бабылі

**Бабылі́** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шылавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шылавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Вішнявічы

**Вішняві́чы** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядомая з XVIII стагодзьдзя. У 1796 годзе належала Адаму Ельскаму. У 1836 годзе прыватная вёска, 9 двароў, 78 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2004 год — 23 двары, 33 жыхары
* 2009 год — 22 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Бержнікі

**Бе́ржнікі** () — вёска ў Польшчы, на беразе возера Келігу. Уваходзяць у склад гміны Сейны Сейненскага павету Падляскага ваяводзтва. Знаходзяцца за 7 км на паўднёвы ўсход ад Сейнаў, за 109 км на поўнач ад Беластоку. 

Бержнікі — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны). Да нашага часу тут захаваўся драўляны касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, помнік архітэктуры XIX ст.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Бержнікі ўпамінаюцца ў 1-й палове XV ст., калі яны ўваходзілі ў склад Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва. У 1547—1557 гадох вялікая княгіня Бона Сфорца заснавала тут мястэчка. 

У 1559 годзе Бержнікі атрымалі Магдэбурскае права. У канцы XVI ст. мястэчка стала цэнтрам нягродавага староства.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Бержнікі апынуліся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай — у складзе Расейскай імпэрыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губэрні. У 1810 годзе расейскія ўлады пазбавілі мястэчка Магдэбурскага права. На 1827 год у Бержніках было 55 будынкаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Бержнікі занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Бержнікі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Сувальскага павету Беластоцкага ваяводзтва. 

За часамі Другой сусьветнай вайны ў 1939—1945 гадох Бержнікі знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1973—1976 гадох вёска была цэнтрам сельскай гміны. У 1975—1998 гадох Бержнікі ўваходзілі ў склад Сувальскага ваяводзтва.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 464 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1929 год — 323 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 320 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1819)
* Млын (XIX ст.)
* Могілкі каталіцкія з капліцай (1846)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Нака (неадназначнасьць)

Назву **Нака** маюць:

* Нака (камуна) — камуна ў Швэцыі
* Нака — урбаністычная адзінка (горад) у Швэцыі, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай камуны
* Naka — беларускі рок-гурт
Бэй

**Бэй** (بك *beik*, , ,  “*Beyeh*”,  “*Beyg*” або بگ “*Beg*”) — турэцкая назва атамана, якая традыцыйна ўжывалася да правадыроў ці кіраўнікоў розных велічыні ў Асманскай імпэрыі. Жаночым эквівалентам назвы было слова бэгум. Рэгіёны ці правінцыі, дзе кіравалі «бісы» альбо імі кіравалі, у першым выпадку называліся «бэйлік», прыблізна азначаючы «ханства», эмірат ці княства, і «правінцыя» альбо «губэрнатарства» ў другой (эквівалент герцагства ў іншых частках Эўропы).

## Крыніцы

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Турэцкія словы і выразы
Дэвеселу

**Дэвеселу** — вёска на поўдні Румыніі за 142 км на захад ад Бухарэсту.

Месьціцца ў гістарычнай вобласьці Алтэнія. У вёсцы знаходзіцца ракетная база Супрацьракетнай абароны Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы (СРА АПАД). Паводле перапісу 2011 году, 94,77% насельніцтва склалі праваслаўныя хрысьціяне.

## Мінуўшчына
19 чэрвеня 1537 году князь Валахіі Раду VII Паісій згадаў у сваім падпісаным дакумэнце. У 1952 годзе савецкія адмыслоўцы пабудавалі ў Дэвеселу вайскова-паветраную базу, якая праіснавала да 2002 году. 28 кастрычніка 2013 году на базе ў Дэвеселу пачалі разгортваць зэнітна-ракетныя комплексы Супрацьракетнай абароны Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы (СРА АПАД). На ўрачыстасьці прысутнічаў намесьнік міністра абароны ЗША Джэймс Мілер. У сьнежні 2015 году ў склад СРА АПАД улучылі разьмешчаныя ў Дэвеселу ЗРК «Эгіда на беразе» з ракетамі-перахопнікамі «Стандарт-3» для перахопу балістычных ракетаў на вышыні да 250 км.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Румыніі
Катэгорыя:Вёскі
Катэгорыя:Вайсковыя базы
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Сьцяг Іўя

**Сьцяг Іўя** — сьцяг гораду Іўя і Івейскага раёну. Сьцяг і герб зацьверджаныя ўказам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 279.

## Апісаньне
Сьцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у левай частцы пярэдняга боку якога разьмешчаная выява гербу Іўя.

## Глядзіце таксама
* Герб Іўя

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20190512205956/http://www.pravo.by/pdf/2006-114/2006-114(003-024).pdf

Катэгорыя:Іўе
Іўе
Катэгорыя:Івейскі раён
Ян Ліцыні Намыслоўскі

**Ян Ліцыні Намыслоўскі** (пач. 1560-х, Намыслаў, Сылезія — паміж 1633 і 1636) — вялікалітоўскі пратэстанцкі дзеяч, пісьменьнік-палеміст і пэдагог.

Вучыўся ў Кракаўскай акадэміі. У 1585 годзе стаў рэктарам арыянскай школы ў Іўі, заснаванай Лаўрэнціем Крышкоўскім. Распрацаваў вучэбную праграму школы, увёў у адукацыйны працэс некалькі новых прадметаў. Пасьля сьмерці мэцэната-арыяніна Яна Кішкі перабраўся ў Наваградак, дзе ў 1593 годзе ўзначаліў мясцовую арыянскую суполку. Зблізіўся зь лідэрамі сацыніянскага руху Сымонам Будным і Фаўстам Соцынам, сам прапаведаваў сацыніянства. Вёў палеміку з езуітам Марцінам Сьміглецкім і кальвіністам Андрэем Волянам, удзельнічаў у дыспутах.

У 1586 годзе ў Лоскай друкарні выйшаў яго падручнік лёгікі «Дапаможнік для авалодваньня вучэньнем Арыстоцеля», у якім ён не прымаў боскасьць Ісуса Хрыста, у 1589 годзе — зборнік вершаваных выказваньняў павучальнага характару ўласнага сачыненьня «Сентэнцыі, неабходныя ў грамадзкім жыцьці». У 1592 годзе на польскай мове выдаў працу «Анатомія і гарманічнасьць хрысьціянскага чалавека» (не захавалася, у 1636 годзе перакладзена на нямецкую мову). У 1597 годзе выйшла яго «Зварот да братоў-эвангелістаў», у якім Намыслоўскі заклікаў кальвіністаў да саюзу з арыянамі ў процідзеяньні каталіцкай рэакцыі. У 1598 годзе выдаў палемічную працу «Каталісіс», скіраваную супраць шляхцічаў-кальвіністаў.

Грамадзка-палітычныя і рэлігійныя погляды Намыслоўскага на працягу яго жыцьця зьведалі значныя зьмены, дайшло да таго, што ў 1615 годзе ён быў выключаны з сацыянскай абшчыны за атэізм. Паводле поглядаў быў рацыяналістам, дэістам, выступаў за сьвецкае выхаваньне, у якім асноўным лічыў гуманізм і вучэньне пра натуральную мараль. У 1596 годзе погляды Намыслоўскага былі раскрытыкаваныя ў кнізе галяндзкага тэоляга Юніюса.

Сентэнцыі Намыслоўскага пераклалі на беларускую мову Якуб Парэцкі ды Юрась Сьвірка.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Szczucki L.* Jan Licyniusz Namyslowski // Studia nad arianizmem. Praca zbiorowa. — Warszawa, 1959. — S. 131—157;
* *Казуля С.* Намыслоўскі Ян Ліцыній // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя ў 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 344—345. — 788 с — ISBN 985-11-0378-0;
* Лициний Намысловский, Ян // Новейший философский словарь / Под ред. А. А. Грицанова. — Мн., 2009;
* *Подокшин С. А.* Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы: Вторая половина XVI — нач. XVII в. — , 1970;
* *Парэцкі Я. І.* Іўеўскі педагог Ян Ліцыній Намыслоўскі // Беларуская літаратура. — 1983. — Вып. 11;
* *Парэцкі Я. І.* Сентэнцыі іўеўскага пе­дагога // Полымя. — 1988. — № 8;
* *Парэцкі Я. І.* Іўеўскі Ларошфуко // Культура. − 1992. — № 17, май.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1560-я гады
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Апольскім ваяводзтве
Катэгорыя:Пратэстанцкія дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Літаратары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Беларускія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Дзеячы Рэфармацыі
Катэгорыя:Беларускія асьветнікі
Катэгорыя:Асобы Іўя
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўнівэрсытэту
Герб Іўя

**Герб Іўя** — герб гораду Іўя і Іўеўскага раёну. Герб і сьцяг зацьверджаныя ўказам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 279.

## Апісаньне
Герб уяўляе сабой вараскі шчыт у срэбраным полі якога намалявана жаночая фігура ў чырвоным адзеньні, дэкараваным золатам і срэбрам, з срэбранай кнігай у руках.

### Тлумачэньне сымболікі
Працэс стварэньня геральдычнага сымбалю Іўя заняў некалькі гадоў. Першапачаткова геральдысты імкнуліся нейкім чынам адлюстраваць на гербе шматканфэсійны склад мясцовага насельніцтва (каталікі, праваслаўныя, юдзеі і мусульмане), але ў выніку быў абраны іншы шлях. На гербе гораду было вырашана разьмясьціць жанчыну ў княскім строгім, але прыгожым строі з раскрытай кнігай у руках. Гэта было абгрунтавана тым, што з ХV па XIX стагодзьдзі Іўем валодалі прадстаўнікі многіх вядомых родаў, якія шмат зрабілі для яго, але асаблівы ўклад у разьвіцьцё гораду ўнесьлі ня гэтыя главы родаў, а іх дачкі і жонкі, прытым гэта здаралася неаднаразова. Таксама ў Іўі дзейнічалі школы, друкарня, рэктарам якой у 1585—1593 гадах быў Ян Ліцыні Намыслоўскі.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Іўя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20200823041242/https://www.pravo.by/pdf/2007-148/2007-148%28004-048%29.pdf

Катэгорыя:Іўе
Іўе
Пятчыцы

**Пя́тчыцы** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шылавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядомая з пачатку XVII стагодзьдзя ў складзе маёнтку Шылавічы. У 1796 годзе належала каталіцкаму ордэну брыгітак з Горадні. У 1836 годзе вёска, 15 двароў, 71 жыхар. У 1914 годзе 26 двароў, 123 жыхары.

## Насельніцтва
* 2004 год — 8 двароў, 16 жыхароў
* 2009 год — 10 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шылавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Яраслаў Кастыцэвіч

**Ярасла́ў Кастыцэ́віч** (, вёска Пасынкі Бельскага павету Гарадзенскай губэрні, цяпер Падляскае ваяводзтва, Польшча — ) — беларускі пэдагог, грамадзкі і царкоўны дзеяч.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў Гарадзенскай і Бельск-Падляскай гімназіях, на юрыдычным факультэце Петраградзкага ўнівэрсытэту. У 1916 годзе мабілізаваны і накіраваны ў Кіеўскую вайсковую афіцэрскую вучэльню, адтуль на Каўкаскі фронт. У 1918 годзе вярнуўся ў Бельск-Падляскі.

3 1939 году працаваў настаўнікам. У сакавіку 1941 году арыштаваны органамі НКУС, зьняволены ў турму ў Ломжы. Пасьля захопу немцамі Ломжы ў чэрвені 1941 году вярнуўся ў Бельск Падляскі. Некалькі месяцаў выконваў абавязкі войта Бельскай гміны, садзейнічаў арганізацыі там беларускіх школ. У 1941-44 гг. вёў прыватнае навучаньне. У жніўні—верасьні 1944 году — адзін з арганізатараў Беларускай дзяржаўнай гімназіі ў Бельску Падляскім, намесьнік дырэктара, з чэрвеня 1946 году яе дырэктар. Адначасова ўваходзіў у гарадзкую раду, быў намесьнікам бурмістра. У 1949—1965 гг. дырэктар адноўленага беларуска ліцэя. У 1970 годзе ўдзельнічаў у працы мітрапаліцкай камісіі па падрыхтоўцы і выхаваньні царкоўных кадраў.

## Ушанаваньне памяці

У Бельску Падляскім на будынку ліцэя імя Б. Тарашкевіча ў яго гонар усталяваная мэмарыяльная дошка. Імя Яраслава Кастыцэвіча носіць комплекс школ з дадатковым навучаньнем беларускай мовы ў Бельску Падляскім.

## Літаратура
* *[[Даратэй Фёнік|Фёнік Д.]]* Яраслаў Кастыцэвіч (1896—1971) // Białoruskie zeszyty hictoryczne. — Białystok, 1995. Ne 1(3).

## Вонкавыя спасылкі
* ''Фёнік Д.'' Яраслаў Кастыцэвіч (1896—1971) // Беларускія гістарычныя сшыткі. — Беласток, 1995. N 1(3).

Катэгорыя:Памерлі ў Бельску-Падляскім
Катэгорыя:Асобы Бельску-Падляскага
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Польскія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускі ліцэй імя Браніслава Тарашкевіча
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Беларускі ліцэй імя Браніслава Тарашкевіча

**Агульнаадукацыйны ліцэй зь беларускай мовай навучаньня імя Б. Тарашкевіча ў Бельску-Падляскім** () — сярэдняя школа ў Бельску-Падляскім, якая дзейнічае зь верасьня 1944 году.

У 1969 годзе названы ў гонар беларускага грамадзка-палітычнага дзеяча і мовазнаўцы Браніслава Тарашкевіча (1892—1938).

Юры Туронак быў таварышам БГКТ і яго аддзелу ў Варшаве  (з 1950 па 1960 гады) апісваў выпускнікоў ліцэю ў 2010 годзе:

даволі добра ведалі беларускую мову, да якой, аднак, адносіліся абыякава, ня ведалі, навошта яе вывучалі і каму яна ў нашых умовах патрэбная. Іх нацыянальная адметнасьць была цьмяная, на што ў значнай меры ўплывала школьнае выхаваньне ў духу польскага патрыятызму. Нашы спробы прывіць ім беларускую нацыянальную сьвядомасьць не давалі станоўчых вынікаў, і толькі невялікая іх частка пасьля заканчэньня вучобы актыўна працавала на беларускай ніве. 

## Дырэктары
* Анатоль Тымінскі (1944—1946)
* Яраслаў Кастыцэвіч (1949—1965)
* Мікола Гайдук (1965—1971)
* Аляксей Карпюк (1971—1991)
* Зінаіда Навіцкая (1991—2004)
* Андрэй Сьцепанюк (2004—)

## Вядомыя выпускнікі
* Надзея Артымовіч
* Малгажата Дзьмітрук
* Юрый Гаўрылюк
* Рыгор Сасна

## Глядзіце таксама
* Комплекс школ з дадатковым навучаньнем беларускай мовы ў Гайнаўцы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Белліцэй адзначыў 80-годзьдзе
* Гісторыя ліцэю

Катэгорыя:Бельск-Падляскі
Катэгорыя:Беларускі ліцэй імя Браніслава Тарашкевіча
Катэгорыя:Беларускамоўная адукацыя Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1944 годзе
Другі агульнаадукацыйны ліцэй з дадатковым навучаньнем беларускай мовы ў Гайнаўцы

**Другі агульнаадукацыйны ліцэй з дадатковым навучаньнем беларускай мовы ў Гайнаўцы** () — адна з школ у Польшчы ў мястэчка (Гайнаўка), дзе вывучаюць беларускую мову як дадатковы прадмет.

Гісторыя школы пачалася ў 1949 годзе. Яна атрымала назву «Пачатковая школа і агульнаадукацыйны ліцэй зь беларускай мовай навучаньня ў Гайнаўцы».

Юры Туронак быў таварышам БГКТ і яго аддзелу ў Варшаве  (з 1950 па 1960 гады) апісваў выпускнікоў ліцэю ў 2010 годзе:

даволі добра ведалі беларускую мову, да якой, аднак, адносіліся абыякава, ня ведалі, навошта яе вывучалі і каму яна ў нашых умовах патрэбная. Іх нацыянальная адметнасьць была цьмяная, на што ў значнай меры ўплывала школьнае выхаваньне ў духу польскага патрыятызму. Нашы спробы прывіць ім беларускую нацыянальную сьвядомасьць не давалі станоўчых вынікаў, і толькі невялікая іх частка пасьля заканчэньня вучобы актыўна працавала на беларускай ніве. 

З 1993 году школа выкарыстоўвае новы аб’ект.

## Дырэктары
Сьпіс дырэктараў школы і ліцэю:
* Васіль Ліцьвінчук – 1949–1950
* Сяргей Сарока – 1950–1957
* Анастасься Тропак – 1957–1968
* Аляксандар Іванюк – 1968–1971 i 1981–1991
* Уладзімер Сьцепанюк – 1971–1981
* Базыль Дуброўскі – 1991–1992
* Яўген Сачко – 1992–2017
* Ігар Лукашук – 2017-.

## Вядомыя выпускнікі
* Міхал Андрасюк (нар. 1959) — пісьменьнік, журналіст, актыўны дзеяч беларускай меншасьці ў Польшчы.
* Яўген Вапа (нар. 1965) — беларускі грамадзкі дзеяч у Польшчы
* Кацярына Бонда (нар. 1977) — польская пісьменьніца

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Збудаваньні Гайнаўкі
Катэгорыя:Польскія вышэйшыя школы
Катэгорыя:Беларускамоўная адукацыя Польшчы
Катэгорыя:Адукацыя ў Падляскім ваяводзтве
Бельскі павет (Гарадзенская губэрня)

**Бельскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Расейскай імпэрыі і Польшчы ў 19—20 ст.

Утвораны ў ліпені 1808 году ў складзе Беластоцкай вобласьці. Цэнтар — Бельск-Падляскі. 3 1842 годзе ў Гарадзенскай губэрні. Плошча 3130,1 кв. вярсты, насельніцтва 164 441 чалавек (1897).

У Першую сусьветную вайну пад нямецкай акупацыяй. 3 1918 году ў складзе Польшчы, з 1919 году ў Беластоцкім ваяводзтве. Паводле Рыскай дамовы 1921 году застаўся ў Польшчы. 3ь верасьня 1939 году ў складзе БССР, y Беластоцкай вобласьці. 15.1.1940 павет скасаваны, на яго тэрыторыі ўтвораны Бельскі, Бранскі, Гайнаўскі, Кляшчэльскі, Сямяціцкі і Цехановецкі раёны. Паводле дамовы «Аб савецка-польскай дзяржаўнай граніцы» ад 16.8.1945 году тэрыторыя былога Бельскага павету перададзеная Польшчы.

## Насельніцтва
Паводле перапісу 1897 году насельніцтва павета складала 164,4 тысяч чалавек. Моўны склад насельніцтва: украінская — 39,1 %; польская — 34,9 %; габрэйская (ідыш і іўрыт) — 14,9 %; расейская — 5,9 %; беларуская — 4,9 %.

## Адміністрацыйны падзел
У 1913 годзе ў павеце было 15 валасьцей:

* Аляксандраўская воласьць (цэнтар — в. Аляксандраўка),
* Алексінская воласьць (цэнтар — в. Алексін),
* Арлянская воласьць (цэнтар — м. Орля),
* Гарадзіская воласьць (цэнтар — с. Гарадзіск),
* Дубажынская воласьць (цэнтар — с. Дубажын),
* Кленіцкая воласьць (цэнтар — с. Кленікі),
* Лосінская воласьць (цэнтар — с. Лосінка),
* Малешаўская воласьць (цэнтар — с. Малешы),
* Наройская воласьць (цэнтар — с. Наройкі),
* Новабярозаўская воласьць (цэнтар — с. Новабярозава),
* Паўлаўская воласьць (цэнтар — в. Паўлы),
* Пасынкаўская воласьць (цэнтар — с. Пасынкі),
* Райская воласьць (цэнтар — в. Гацькі),
* Сямяціцкая воласьць (цэнтар — м. Сямяцічы),
* Шкурэцкая воласьць (цэнтар — в. Шкурэц)

## Літаратура
* Беларуская энцыкляпэдыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

*
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Паветы Гарадзенскай губэрні
Серакоўскі

**[[Серакоўскія|Серако́ўскія]]** — шляхецкі род. Вядомыя носьбіты:

* Вацлаў Геранім Серакоўскі (1700—1780) — каталіцкі біскуп, барскі канфэдэрат
* Зыгмунт Серакоўскі (1826—1863) — польскі вайсковец, кіраўнік паўстаньня 1863 року
* Караль Юзэф Серакоўскі (1752—1820) — польскі вайсковец
* Славамір Серакоўскі ( 1979) — польскі публіцыст, літаратурны і тэатральны крытык

## Іншае
* Мар’янаў-Серакоўскі — вёска ў Польшчы
* Палац Серакоўскіх — палац у Сопаце
Пасталы

**Пасталы** могуць азначаць:

* Пасталы — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
* Пасталы — старадаўні абутак
Поршні

**По́ршні, пасталы́, хадакі́** () — абутак з кавалку ялавай або сьвіной сырамятнай скуры, сабранай на ступні абораю. Была распаўсюджаная найперш у славянаў, а таксама іншых эўрапейскіх і азіяцкіх народаў.

## Назва
У пісьмовых крыніцах слова «поршань» упершыню сустракаецца ў Лаўрэнцеўскім летапісе пад 1074 рокам: «Егда же приспѣяше зима и мрази лютии, и сьтояше вь *прабошняхъ*, вь черевьихъ и вь протоптаныхъ, яко примѣрьзняше нози его кь камени, и не двигняше ногами, дондеже отпояху заутренюю». Само слова «поршні» перакладаецца са старажытнарускай як «шматок» ці «рыхлы» (паводле тыпу скуры, зь якой іх выраблялі).

## Выраб
Першапачаткова поршні ўяўлялі сабой адзіны кавалак сырамятнай скуры, выразаны па форме ступні, загнуты ўверх і сьцягнуты праз прарэзы тонкім скураным раменьчыкам падобна да мяшэчка. Майстры-гарбары скуру для поршняў разьміналі і насычалі тлушчам. Для вырабу поршняў выкарыстоўвалі драўляныя калодкі-правілы. Шылі скураны абутак аднолькава на правую і левую ногі, а ўжо потым уладальнік пары абутку разношваў яе, як хацеў.

Грубыя зморшчыны прыносілі даволі шмат нязручнасьцей. Абутак даводзілася даволі доўга насіць, каб ён прыняў больш-менш зручную для ступні форму. Да таго часу скура ўжо пасьпявала знасіцца ды працерціся. Пазьней самыя грубыя зморшчыны наска і пяткі пачалі выразаць.

Пазьней зьніжэньня колькасці зморшчын дамагаліся за кошт арыгінальнага крою. Кавалак скуры сталі выразаць не па форме ступні з прыпускамі, а выкройваць прастакутныя або трапецыяпадобныя нарыхтоўкі, па баках якіх рабіўся шэраг прарэзаў для скуранога раменьчыка. Менавіта гэты тып стаў самым распаўсюджаным.

Так званыя *ажурныя поршні* адрозьніваліся ад простых тым, што мелі на верхняй пярэдняй частцы некалькі шэрагаў прарэзаў, у якія запляталі раменьчык. Ажурныя поршні сустракаюцца значна радзей, паколькі выконвалі функцыю параднага абутку і вырабляліся ў меншай колькасьці. Акрамя таго, ажурныя поршні горш захоўваліся з-за мноства прарэзаў, якія рабілі іх менш зносаўстойлівымі.

*Складаныя поршні* выраблялі з таўсьцейшае скуры, да асновы яшчэ прышывалі трыкутны кавалак скуры.

Некаторыя віды поршняў у шкарпэтцы шнураваліся. Пры гэтым фігурныя прарэзы для шнуркоў адначасова служылі і ўпрыгожаньнем.

## Апісаньне
Шырока распаўсюджанымі поршні рабілі прастата вырабу і зручнасьць. Іх насілі галоўным чынам месьцічы, бо на драўляных маставых сярэднявечных местаў лапці, сплеценыя з лыку, вельмі хутка зношваліся.

Пасталы сустракаліся амаль на ўсёй тэрыторыі Беларусі да пачатку XX стагодзьдзя. Рэшткі абутку знойдзеныя пры раскопках старажытнага Берасьця (XI—XIII стст.) і Менску (XII—XIII стст.).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Макасіны з XII стагоддзя. Якія поршні ёсць у Брэсце?

Катэгорыя:Лёгкі абутак
Катэгорыя:Славянскае адзеньне
Канстанты Радзівіл (1958)

**Канста́нты Радзіві́л** ( 9 студзеня 1958 году ва Ўроцлаве) — польскі лекар і палітык.

## Жыцьцяпіс
З Радзівілаў гербу Трубы. Сын Альбэрта Гераніма Радзівіла і Ганны Марыі нар. Чартарыскай, унук Канстантага Мікалая Радзівіла. Жанаты зь Яганай Домброўскай, мае 8 дзяцей.
Скончыў Мэдычную акадэмію ў Варшаве (1983), спэцыяліст агульнай (1993) ды сямейнай мэдыцыны (1994). Доктар мэдычных навук (2011). Працаваў лекарам першаснай апекі, лекарам хуткай дапамогі, лекарам прамысловых прадпрыемстваў. У 1996 годзе заснаваў уласны мэдычны пункт. У 2005 годзе стаў выкладчыкам Варшаўскага мэдычнага ўнівэрсытэту. З 1993 году дзейнічаў у лекарскім самаўпраўленьні; ў 2001—2010 годах быў старшынём Начальнай лекарскай рады.

## Палітыка
За часам ПНР дзейнічаў у апазыцыі. У 2015 годзе абраны сэнатарам ад 41-й акругі (паветы пад Варшава) паводле сьпісу Права і Справядлівасьці (будучы кандыдатам партыі Польшчы Разам). 16 лістапада 2015 стаў міністрам здароўя ў кабінэце Бэаты Шыдла. З 2016 году сябра Права і Справядлівасьці. 11 сьнежня 2017 году стаў міністрам здароўя ўраду Матэвуша Маравецкага, адкліканы быў 9 студзеня 2018 году. У 2019 году бяз посьпеху вылучаўся ў Эўрапарлямэнту і ў сэнат Польшчы. 25 лістапада таго ж году прэм’ер-міністрам Маравецкім прызначаны ваяводам мазавецкім.

Узнагароджаны Залатым Крыжам заслугі (2004) ды Кавалерскім крыжам Ордэну адраджэньня Польшчы (2009).

## Крыніцы

Канстанты
Катэгорыя:Выпускнікі польскіх ВНУ
Катэгорыя:Польскія мэдыкі
Катэгорыя:Польскія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Выкладчыкі польскіх ВНУ
Катэгорыя:Сэнатары Польшчы
Катэгорыя:Міністры здароўя Польшчы
Катэгорыя:Ваяводы
Катэгорыя:Сябры партыі «Права і справядлівасьць»
Катэгорыя:Узнагароджаныя крыжам кавалерскім ордэна Адраджэньня Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі
Катэгорыя:Амбасадары Польшчы
Катэгорыя:Амбасадары ў Летуве
Дзеяздольнасьць

**Дзеяздольнасьць** — здольнасьць сваім уласным учынкам набыць і ажыцьцявіць грамадзянскае права, стварыць для сябе і выканаць грамадзянскі абавязак, несьці адказнасьць за правапарушэньне, быць удзельнікам працэсу па цывільнай справе ў судзе.

Улучае здольнасьць даручыць прадстаўніку набыцьцё права, выкананьне абавязка і вядзеньне справы. У поўным аб’ёме ўзьнікае з паўналецьцем (18 гадоў у Беларусі). Зьвязаная з праваздольнасьцю, што ўзьнікае адначасна (права-дзеяздольнасьць, правасуб’ектнасьць) у такіх галінах, як права на працу (у 16 гадоў у Беларусі), на ўступленьне ў шлюб і быць выбарцам.

## Частковасьць
Дзіця (да 15 гадоў у Беларусі) мае права самастойна заключыць дробную побытавую дамову (прыкладам набыць ежу і кнігу, аддаць у рамонт абутак). Бацькі або іншыя апекуны (усынаўляльнікі) заключаюць больш буйную дамову ад імя дзіцяці, замест якога ўступаюць у правадачыненьні. Бацькі, усынаўляльнікі і іншыя апекуны бароняць у судзе законнае права і зацікаўленасьць такога непаўналетняга дзіцяці, а таксама нядзеяздольнай асобы ў выніку душэўнай хваробы і разумовага парушэньня. Падлетак (з 15 да 18 гадоў у Беларусі) уступае ў дамову асабіста з згоды бацькоў, усынаўляльнікаў і іншых апекуноў. Таксама падлетак мае права заключыць невялікую побытавую дамову (прыкладам набыць адзеньне), распарадзіцца сваім заробкам і стыпэндыяй, ажыцьцявіць сваё аўтарскае і вынаходніцкае права на свой твор, вынаходніцтва, прамысловы ўзор і рацыяналізатарскую прапанову, права на сваё адкрыцьцё. Непаўналетні падлетак мае права асабіста бараніць у судзе свае правы і зацікаўленасьці па справе дамовы распараджэньня атрыманым заробкам, працоўных і шлюбна-сямейных правадачыненьняў.

16 кастрычніка 2013 году Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь ухваліў Рашэньне № Р-847/2013 «Аб абмежаваньні дзеяздольнасьці грамадзяніна з прычыны псыхічнага разладу». Паводле Рашэньня, Канстытуцыйны суд «вырашыў прызнаць неабходным унясеньне зьмяненьняў і дапаўненьняў у Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь у частцы замацаваньня магчымасьці абмежаваньня дзеяздольнасьці грамадзяніна з прычыны псыхічнай хваробы ў залежнасьці ад ступені фактычнага зьніжэньня здольнасьці разумець значэньне сваіх дзеяньняў або кіраваць імі і прызнаньня абмежавана дзеяздольным грамадзяніна, раней прызнанага нядзеяздольным з прычыны псыхічнай хваробы ў выпадку аднаўленьня яго здольнасьці разумець у пэўнай меры значэньне сваіх дзеяньняў або кіраваць імі, а таксама замацаваньня грамадзянска-прававых вынікаў прызнаньня судом грамадзянаў, якія пакутуюць на псыхічныя разлады, абмежавана дзеяздольнымі».

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Тэорыя права
Катэгорыя:Дамоўнае права
Катэгорыя:Правазнаўства
Катэгорыя:Правы
Катэгорыя:Прававыя дактрыны і прынцыпы
Ліпляні

**Ліпля́ні** — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці. Ліпляні ўваходзяць у склад Падсьвільскага сельсавету.
Вёска месьціцца за 6 км на паўднёвы ўсход ад станцыі Падсьвільле на чыгунцы Полацак— Маладэчна й за 23 км на ўсходу ад места Глыбокае.
Рэчка Шоша знаходзіцца за 3 км  на ўсход.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Вёска Ліпляні вядома ў XVIII стагодзьдзі як уласнасьць шляхты ў маёнтку Галубічы ў Полацкім ваяводзтве.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Ліпляні апынуліся ў складзе Дзісенскага павету Менскай губэрні, а з 1842 году ў Глыбоцкай воласьці Дзісенскага павету Віленскай губэрні.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ліпляні абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Ліпляні апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, гміны Галубічы Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва.
У 1939 годзе Ліпляні ўвайшлі ў БССР, у Пліскі раён Вялейскай вобласьці. 

У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 году вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1944 годзе Ліпляні ў складзе Полацкай вобласьці, у 1954 годзе — Маладэчанскай вобласьці, у 1950—1962 гадах у Пліскім раёне. З 1962 году — у Глыбоцкім раёне.
Да 9 жніўня 2013 году ўваходзіла ў склад Падсьвільскага пасялковага савету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 22 чалавек
* 1931 год — 199 чалавек
* 1921 год — 131 чалавек

## Славутасьці
* Магіла Язэпа Драздовіча (13 кастрычніка 1888, засьценак Пунькі, цяпер Глыбоцкі раён Віцебскай вобласьці — 15 верасьня 1954, мястэчка Падсьвільле) — беларускі мастак, археоляг, пісьменьнік, этнограф і фальклярыст першай паловы XX стагодзьдзя. У 1982 годзе на магіле пастаўленая стэла з барэльефам мастака (скульптар А. Шатэрнік). 
Рашэньнем Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта ад 12 верасьня 2018 г. № 516 статус гісторыка-культурнай каштоўнасьці нададзены магіле Язэпа Драздовіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Ліпляні// 
* Ліпляні//   
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Падсьвільскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Ільля Тата-Афанасопула

**Ільля Апанасавіч Тата-Афанасопула** — грамадзкі дзяяч і палітык, чалец IV Дзяржаўнай думы ад Менскай губэрні, землеўладальнік.
Dziewczyna z Instagrama

«****» ()&nbsp;— песьня Чадамана, выпушчаная ў 2019 годзе. Песьня напісаная на польскай мове. Для песьні быў зроблены запіс песьні й кароткае кіно. Яго выставілі ў YouTube для прагляду. За некалькі месяцаў тая песьня набрала больш за 2 млн праглядаў на YouTube.

## Глядзіце таксама
* Дыска-поля

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Чадамэн
Катэгорыя:Дыска-поля
Катэгорыя:Польскія песьні
Саюз вытворцаў гука-відэа запісаў Польшчы

**Саюз вытворцаў гука-відэа запісаў Польшчы** (скарочана **СВГП**) — польскае недаходнае таварыства. Заснаванае ў 1991 годзе. Яно аб’ядноўвае вытворцаў запісаў гуку й гукавідэа.

## Мінуўшчына
З пачатку дзейнасьці таварыства павінае было бараніць правы вытворцаў ад незаконных продажаў запісаў у Польшчы. З 2010 году СВПГ пачало выстаўляць у сеціве ведамасьці з колькасьцю прададзеных песень чальцамі саюза. Гэта магло значна зьнізіць колькасьць незаконных продажаў. З 2011 году Саюз выстаўляе ў сеціве ведамасьцю пра 50 найбольш прайграваемых песьнях на дыскатэках Польшчы.

Катэгорыя:Польская музыка
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1991 годзе
Беластоцкі павет (Гарадзенская губэрня)

**Беласто́цкі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Беластоцкай вобласьці і Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі, якая існавала ў 1808—1919 гадах. Цэнтар — г. Беласток.

## Гісторыя
Утвораны ў 1808 годзе ў складзе Беластоцкай вобласьці, з 1842 году ў Гарадзенскай губэрні. У Першую сусьветную вайну акупіраваны нямецкімі войскамі. Уваходзіў у склад Обэр-Ост, дзе падзяляўся на сельскі і гарадзкі паветы і ўваходзіў у акругу Беласток—Гародня.

У складзе павету былі заштатныя гарады Гонядзь, Кнышын, Сураж, Асавец (крэпасьць) і 6 мястэчак: Гарадок, Заблудаў, Супрасьль, Трасьцяны, Харошч і Ясянаўка.

## Насельніцтва
Паводле ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расейскай імпэрыі 1897 годзе 34,0% насельніцтва складалі палякі, 28,3% — жыды, 26,1% — беларусы, 6,7% — расейцы, 3,6% — немцы.

## Воласьці павета

### 1897 г.
# Абрубніцкая
# Беластоцкая
# Гарадоцкая
# Дайлідзкая
# Заблудаўская
# Завыкаўская
# Крыпнянская
# Міхайлоўская
# Прытулянская
# Харошчаўская
# Юхнавецкая
# Ясьвільская

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Камінскі, М. І. Беластоцкі павет / М. І. Камінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 1: А—Беліца — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с, [8] к.: іл. — С. 491—492. — ISBN 5-85700-074-2.

*
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Паветы Гарадзенскай губэрні
Жандармэрыя

**Жандармэрыя** () — паліцыя, якая мае ваенную арганізацыю. Такога роду падразьдзяленьня існавалі ў розны час і існуюць цяпер у шэрагу краін. Супрацоўнікі такіх падразьдзяленьняў завуцца жандарамі.

Жандармэрыя — першапачаткова  — «людзі зброі» ці «ўзброеная світа», затым , якое зьяўляецца гульнёй словаў, у якой  ня толькі мае значэньне «людзі», але і скарачэньнем ад  — «шляхетны», з намёкам на высакароднасьць саставу першапачатковай жандармэрыі — першапачаткова «ўзброеная сьвіта» францускага караля — гэта значыць каралеўская лейб-гвардыя, што складалася першапачаткова з цяжкаўзброеных рыцараў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Значэньне слова «Жандармэрыя» ў Вялікай савецкай энцыкляпэдыі

Катэгорыя:Паліцыя
Паліцыя

**Палі́цыя** (, ад  — дзяржава, места, горад) — кіраўніцтва па ахове грамадзкага парадку. Характар службовых абавязкаў розны ў розных краінах. Найболей характэрнай функцыяй зьяўляецца папярэджаньне (прадухіленьне), спыненьне, выяўленьне і раскрыцьцё злачынстваў.

Паліцыя выкарыстоўвае вадамёты (якія звычайна ўсталёўваюцца на адмысловых аўтамабілях) для разгону натоўпу падчас масавых хваляваньняў. Упершыню такія аўтамабілі былі ўжытыя ў Нямеччыне на пачатку 1930-х.

## Крыніцы
Брызглінавыя

**Брызглінавыя** (*Celastraceae*) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 96 родаў і каля 1350 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы аднагадовыя ды шматгадовыя, хмызьнякі, ліяны, дрэвы. Лісьце чарговае або супратыўнае, простае. Кветкі ў суквецьці або адзіночныя, радыяльна сымэтрычныя або слаба асымэтрычныя. Чашалісьцікаў (3–)4–5(–7). Пялёсткаў 0 або (3–)4–5(–7). Тычачак 3–5(–10).

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Брызглінакветныя
Мальвакветныя

**Мальвакветныя** (*Malvales*) — парадак кветкавых (Angiosperms) расьлінаў, які зьмяшчае 10 сямействаў і каля 6138 відаў. Належыць да клады разіды (Rosids).

## Крыніцы

*
Рагалісьнік

**Рагалісьнік** (*Ceratophyllum*) — род кветкавых расьлінаў, які зьмяшчае каля 6 відаў.

## Апісаньне
Травы шматгадовыя, водныя. Кветкі дробныя, сядзячыя. Плод характэрны, калючы.

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Роды кветкавых
Катэгорыя:Двухдольныя
Брызглінакветныя

**Брызглінакветныя** (*Celastrales*) — парадак кветкавых (Angiosperms) расьлінаў, які зьмяшчае 2 сямейства (Брызглінавыя (Celastraceae) і Lepidobotryaceae) і каля 1352 віды. Належыць да клады разіды (Rosids). Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце, асабліва ў тропіках і субтропіках. Гэта разнастайны парадак, які ня мае прыкметных адметных характарыстык.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Двухдольныя
Астравыя

**Астравыя** (Asteraceae або Compositae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 1623 родаў і 24700 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы, хмызьнякі, паўхмызьнякі, рэдка ліяны або дрэвы. Лісьце часта ў прыкаранёвай разетцы, лісьце сьцябла звычайна чарговае. Плод — сямянка.

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце.

## Крыніцы
Ладаньнікавыя

**Ладаньнікавыя** (*Cistaceae*) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 9 родаў і каля 170 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы аднагадовыя або шматгадовыя, хмызьнякі, паўхмызьнякі. Лісьце чарговае або супратыўнае, суцэльнае на ўскрайку. Кветкі ў суквецьці або рэдка адзіночныя. Чашалісьцікаў 3–5. Пялёсткаў звычайна 3–5, зялёныя, цёмна-чырвоныя, ружовыя, фіялетавыя, чырвоныя, белыя ці жоўтыя. Тычачак (3–)5–150+.

## Арэал
Эўразія, асабліва Міжземнаморскі рэгіён, Паўночная Афрыка, Паўночная Амэрыка, Паўднёвая Амэрыка.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Мальвакветныя
Бярозкавыя

**Бярозкавыя** (Convolvulaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 53 роды і 1660 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы або хмызьнякі, часта з малочным сокам. Лісьце чарговае, суцэльнае, простае або складанае, адсутнічае ў паразытычных відаў. Кветкі ў суквецьці або адзіночныя; чашалісьцікаў і пялёсткаў звычайна 5. Плод — каробачка, радзей ягада або арэхападобны. Насеньне звычайна трохкутнае, гладкае або апушанае.

## Арэал
Распаўсюджаныя ў трапічных, субтрапічных і ўмераных рэгіёнах.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Пасьлёнакветныя
Пасьлёнакветныя

**Пасьлёнакветныя** (*Solanales*) — парадак кветкавых (Angiosperms) расьлінаў, які зьмяшчае 5 сямействаў і каля 4279 відаў. Гэта травы, хмызьнякі або дрэвы з простым, часам складаным, лісьцем. Лісьце, звычайна, чарговае.

## Крыніцы


Катэгорыя:Двухдольныя
Ірляндзец (фільм, 2019)

**«Ірляндзец»** () — амэрыканскі драматычны фільм рэжысэра Мартына Скарсэзэ паводле сцэнару Стывэна Заіляна, на падставе раману *«[[Я чуў, ты фарбуеш дамы]]»* Чарлза Бранта. Галоўныя ролі выканалі Робэрт Дэ Ніра, Аль Пачына і Джо Пэшы. Фільм расказвае гісторыю Фрэнка «Ірляндца» Шырана (Дэ Ніра), кіроўцы фуры, які робіцца кілерам і зьвязваецца з гангстэрам Расэлам Буфаліна (Пэшы) і ягонай крымінальнай сям’ёй, а таксама працуе на ўплывовага прафзьвязнага лідэра Джымі Гофу (Пачына).

Прэм’ера «Ірляндца» адбылася 27 верасьня 2019 году на 57-м Нью-Ёрскім кінафэстывлі. Фільм выйшаў у абмежаваны пракат у ЗША 1 лістапада 2019 году, а з 27 лістапада зьявіўся на Netflix.

## Сюжэт
Згодна з апублікаваным сынопсысам, фільм расказвае пра Фрэнка Шырана па мянушцы Ірляндзец, на рахунку якога гібель дваццаці пяці гангстэраў, у тым ліку знакамітага прафзьвязнага лідэра Джымі Гофы, які быў зьвязаны з злачынным сьветам і таямніца зьнікненьня і сьмерць якога дасюль не раскрытыя.

## Акторы
* Робэрт Дэ Ніра — Фрэнк «Ірляндзец» Шыран
* Аль Пачына — Джымі Гофа
* Джо Пэшы — Расэр Буфаліна
* Рэй Рамана — Біл Буфаліна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм на сайце imdb

Катэгорыя:Фільмы 2019 году
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра мафію
Катэгорыя:Біяграфічныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Арыгінальныя фільмы Netflix
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Катэгорыя:Фільмы Мартына Скарсэзэ