Нарымонт

**Нарымонт Гедзімінавіч** (у праваслаўі **[[Глеб]]**; каля 1294 — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, князь полацкі (1335—1345).

## Імя

Нормунд або Нормунт (Normundus, Normund, Normunt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Ашнар; германскія імёны Narelo, Norvid, Asinar) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Нарымонт азначае «захаваньне палкасьці».

Адпаведнасьць імя Нармонт германскаму імю Nor(d)mund (*Norimund) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Reussen könig Norman* (Хроніка Віганда); *Narmanthe rex Rutenorum* (Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга); *Narimuth* або *Нарамонтъ* (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх); *Narimunth* (Ян Длугаш); *Наримонтъ Гедиминовичь* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *Наримонтъ Гедименовичь* (Сафійскі першы летапіс); *Наримонтъ Гедименовичь* або *Наримантъ Гедимановичь* (Ніканаўскі летапіс); *Наримонт… Наримунт* (Хроніка літоўская і жамойцкая).

## Жыцьцяпіс

Паводле Раўданскага рукапісу, Нарымонт нарадзіўся ў 1277 годзе і быў другім сынам Гедзіміна ад першай жонкі Віды. Упершыню выступае ў гістарычных крыніцах у 1331 годзе, калі Гедзімін затрымаў на Валыні наўгародзкага архіяпіскапа Васіля, адпусьціўшы з умовай абраньня Нарымонта князем Вялікага Ноўгараду. Імаверна, тады ж атрымаў праваслаўнае імя Глеб. 

Прыбыў у Ноўгарад у кастрычніку 1333 году, атрымаў у «кармленьне» гарады Ладагу, Арэшак, Карэлу, палову Капор’я. Каля 1335 году зьехаў з Ноўгараду, хутчэй за ўсё, каб заняць полацкі сталец па сьмерці князя Воіна (у праваслаўі Васіля, брата Гедзіміна). Пакінуў у Ноўгарадзе замест сябе сына Аляксандра. У 1338 годзе адмовіўся прыехаць на дапамогу наўгародцам дзеля адбіцьця швэдзкай агрэсіі і нават адклікаў Аляксандра з Арэшка. Намесьнікі Глеба-Нарымонта, аднак, заставаліся ў Арэшку да 1348 году.

Каля 1338 году Глеб-Нарымонт разам з полацкім япіскапам Грыгорам падпісаў дамову з Рыгай (захаваўся адно дадатак, які варуе вольны гандаль Дзьвіной; раней памылкова датаваўся 1330 годам). Да дадатку прымацоўваецца пячатка з выявай Пагоні — адна з найранейшых вядомых выяваў гэтага гербу. Ускосна ўпамінаецца як полацкі князь («кароль») у дамове Смаленску з Рыгай (каля 1340 году).

Паводле «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх», згодна з тэстамэнтам Гедзіміна атрымаў Пінскае княства «*за ўсемі акалічнасьцямі над Прыпяцю ракою аж да Дняпра*», якое заставалася за яго нашчадкамі да канца XIV стагодзьдзя.

У час княжаньня князя Яўнута (1341—1345) быў найбуйнейшым землеўладальнікам і, відаць, найбольш уплывовым князем у ВКЛ. Супраць яго і Яўнута выступілі браты Альгерд і Кейстут, па захопе Альгердам вялікакняскага стальцу ў 1345 годзе Нарымонт уцёк да цара Залатой Арды Джанібека, а Альгерд перадаў Полацкае княства свайму сыну Андрэю Полацкаму.

Нарымонт вярнуўся ў ВКЛ каля 1346 году, у 1347 годзе браў удзел у выправе супраць Тэўтонскага Ордэна. Імаверна, ачольваў войска ВКЛ у бітве з крыжакамі на рацэ Стрэве (2 лютага 1348 году), у якой і загінуў.

На думку гісторыка Юзэфа Пузыны, князь Глеб быў сынам Нарымонта-Давыда (тоеснага нібы Давыду Гарадзенскаму), сына Гедзіміна, але гэтае меркаваньне не пацьвярджаецца крыніцамі.

## Мова і культура

Захавалася некалькі пячацяў Нарымонта з гербам Пагоняй і славянамоўным (рускім) надпісам на адваротным баку: «ПЕЧАТЬ КNѦЖѦ ГЛѢБОВА» («ПЕЧА/ТЬ КНЯ/ЖЯ ГЛЕ/БОВА»): асобнік пры грамаце Полацку Лівонскаму ордэну і Рызе датуецца 1338—1341 гадамі і мае повязь з полацкім княжаньнем, асобнік з Старой Ладагі, відаць, мае повязь з пэрыядам панаваньня ў Ноўгарадзе (1333—1335 гады) або з часам дзейнасьці ў ім Нарымонтавых намесьнікаў (да 1345 году), знойдзены каля Старога Капылю асобнік зьвязваюць з княжаньнем у Пінску і датуюць 1341—1348 гадамі.

## Галерэя

Narymont. Нарымонт (1578).jpg|З кнігі Б. Папроцкага «Гняздо цноты», 1578 г.
Narymont. Нарымонт (A. Tarasievič, 1675).jpg|З радаводу князёў Палубінскіх. 
Narymont. Нарымонт (1709) (2).jpg|Праект для Коданскай галерэі, 1709 г.


Narymont. Нарымонт (1709).jpg|З Коданскай галерэі, 1709 г.
Narymont. Нарымонт (J. Łoski, 1855).jpg|Я. Лоскі, 1855 г.
Narymont. Нарымонт (M. Barvicki, 1908).jpg|М. Барвіцкі, 1908 г.


## Глядзіце таксама
* Гедзімінавічы

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Белы А. Нарымонт //  — С. 349—350.
* 
* Сідаровіч В., Касюк А. Пячатка князя Глеба Нарымонта XIV ст. з в. Стары Капыль // Беларуская даўніна. Вып. 3, 2016. — С. 45—46.
* 
* Scriptores Rerum Prussicarum. II. — Leipzig, 1863. — S. 75, 511.
* Krupa K. Książęta litewscy w Nowogrodzie Wielkim do 1430 r. // Kwartalnik historyczny. R. C. 1993. № 1.
* Puzyna J. Narymunt Giedyminowicz // Miesięcznik Heraldyczny. R. 9, 1930. № 3.
* Puzyna J. Potomstwo Narymunta Giedyminowicza // Miesięcznik Heraldyczny. R. 11, 1932. № 10.
* Новгородская первая летопись. — М.—Л., 1950. — С. 345, 349.
* Полоцкие грамоты XIII—начала XIV вв. Сост. А. Хорошкевич. Вып. 1. — М., 1977. С. 39—41; Вып. 3. — М., 1980. — С. 127—132.
* ПСРЛ. Т. 25. — М.-Л., 1949. С. 170—176; Т. 32. — М., 1975. С. 41, 68, 138. Т. 35. — М., 1980. —С. 68, 85, 97 і інш.
* Сапунов А. Река Западная Двина. — Витебск, 1893. — С. 276—277.

## Вонкавыя спасылкі
* Алесь Белы, Нарымонт, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Нарымонтавічы
Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Загінулі ў баі