open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2021 году

**Фінальны матч [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2020—2021 гадоў|Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2020—2021 гадоў]]** праходзіў у Порту на стадыёне «Эштадыю ду Драган», дзе сустракаліся паміж сабой ангельскія клюбы «Манчэстэр Сіці» і «Чэлсі». Гэта быў 66-ы фінал у гісторыі турніру. Першапачаткова фінал быў заплянаваны на стадыёне «Крастоўскі» ў расейскім Санкт-Пецярбургу, аднак праз пандэміі каранавірусу ў сьвеце было вырашына зрушыць усе фіналы на год пазьней.

## Матч
Першая палова матчу адзначылася актыўнай гульнёй «Чэлсі». На 39-й хвіліне лёнданцы, аднак, былі вымушаныя замяніць траўмаванага Т’ягу Сылву. На пляцоўцы зьявіўся Крыстыян Андэрсэн. За тры хвіліны да перапынку «Чэлсі» выйшаў наперад. Маўнт перадаў мяч Гавэрцу, які выйшаў сам-насам з Эдэрсанам, і, хоць брамнік высунуўся наперад, Гавэрц улучыў мяч за сьпіну галкіпэра ўжо ў пустую сетку. Ні адзін з бакоў не ўносіў аніякіх зьмяненьняў у склад сваіх дружынаў у перапынак. «Манчэстэр Сіці» дамінаваў на першых хвілінах другога тайму. На 57-й хвіліне Рудыгер быў папярэджаны за фол супраць Кевіна дэ Бройнэ, які атрымаў траўму, пакінуўшы поле праз страсеньне мозгу. Замест бэльгійца на пляцоўцы зьявіўся бразылец Габрыел Жэзус. За 21 хвіліну да сканчэньня матчу «Сіці» павялічыў ціск на браму суперніка, але «Чэлсі» пасьпяхова адбіў спробы манчэстэрцаў пацэліць мяч у браму. На апошняй хвіліне пасьля стрэлу Магрэза з краю штрафной «Чэлсі» мяч прайшоў крыху над бэлькай брамы, і матч быў завершаны перамогай «Чэлсі» зь лікам 1:0.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Катэгорыя:2021 год у футболе
Сяргей Ярмаліцкі

**Сяргей Уладзімеравіч Ярмаліцкі** (нар. 1970, , Крычаўскі раён, Магілёўская вобласьць, БССР, СССР) — беларускі вайсковец і дзяржаўны дзяяч рэжыму Лукашэнкі. З 2020 году старшыня Гомельскага раённага выканаўчага камітэту.

## Біяграфія
Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію й Акадэмію МУС Беларусі.

Працоўную дзейнасьць пачаў галоўным аграномам калгасу імя Фрунзэ Шклоўскага раёну Магілёўскай вобласьці. З 1993 па 2010 гады працаваў на розных пасадах у папраўчай калёніі № 17: начальнікам атраду, опэрупаўнаважаным, старшым опэрупаўнаважаным, начальнікам апэратыўнага аддзелу, намесьнікам начальніка калёніі. У 2010—2015 гадох узначальваў ПК № 17.

У 2015 годзе прызначаны начальнікам управы Дэпартамэнту выкананьня пакараньняў Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь па Гомельскай вобласьці.

У верасьні 2020 году прызначаны старшынёю Гомельскага раённага выканаўчага камітэту.

## Санкцыі ЭЗ
10 кастрычніка 2011 году быў унесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу *«за бесчалавечнае абыходжаньне з асуджаным экс-кандыдатам у прэзыдэнты [[Мікалай Статкевіч|Мікалаем Статкевічам]] і іншымі зьняволенымі»*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Гапон

**«Гапо́н»** — вершаваная аповесьць Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча, якую сучасныя літаратуразнаўцы вызначаюць як паэму. Створаная не пазьней за 1854 рок і зьяўляецца першым вялікім творам пісьменьніка, напісаным цалкам беларускай мовай.

## Сюжэт

Аўтар паспрабаваў у творы паказаць умоўнасьць сацыяльнага падзелу грамадзтва, паказаў барацьбу героя за асабістае шчасьце, шырыню ягонай натуры, моцнае пачуцьцё чалавечай годнасьці. У творы адлюстраваныя і характэрныя сацыяльна-псыхалягічныя зьявы часу — нарастаньне стыхійнага бунту сялянаў, трагедыя рэкрутчыны, маральны заняпад фэўдальнага грамадзтва.

Малады селянін Гапон закаханы ў Кацярыну, на якую заглядаецца і аканом. Аканом, абылгаўшы Гапона перад пані, дамогся, каб таго забралі ў рэкруты. Пані, выпадкова даведаўшыся пра крыўду Кацярыны, прагнала аканома і ўзяла дзяўчыну да сябе пакаёўкай, навучыла яе чытаць і пісаць. Між тым Гапон за некалькі гадоў стаў афіцэрам. Ён прысутнічаў на камісіі па наборы рэкрутаў, куды патрапіў і былы аканом, які спрабаваў ухіліцца ад службы. Гапон дабіўся, каб аканома здалі ў салдаты. Паэма заканчваецца вясельлем Гапона і Кацярыны.

## Выданьні

Твор упершыню апублікаваны ў аднайменным зборніку паэзіі «Гапон», выдадзеным лацінскім шрыфтам у 1855 року ў Менску. Другое выданьне аповесьці, зьдзейсьненае таксама лацінскім шрыфтам у Санкт-Пецярбургу выдавецтвам «Загляне сонца і ў наша аконца» ў 1907 року.

Рукапіс аповесьці, выкананы лацінскім шрыфтам, захоўваецца ў месьце Торуні (Польшча) ва Ўнівэрсытэцкай бібліятэцы. У Беларускім дзяржаўным архіве-музэі літаратуры і мастацтва ёсьць ягоная ксэракопія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Зборнік паэзіі «Гапон»

Катэгорыя:Творы 1854 году
Катэгорыя:Наратыўныя паэмы
Катэгорыя:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Клепачы (Менская вобласьць)

**Клепачы́** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сноўскага сельсавету. 

Да 2005 году ўваходзіла ў склад Ліпскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 — 55 чалавек
* 2009 — 24 чалавекі
* 2019 — 15 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2020 году

**Фінальны матч [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў|Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў]]** праходзіў у Лісабоне на стадыёне «Эштадыю да Луш», дзе сустракаліся паміж сабой францускі «Пары Сэн-Жэрмэн» і нямецкая «Баварыя». Гэта быў 65-ы фінал у гісторыі турніру. Матч праходзіў без гледачоў праз сусьветную пандэмію каранавірусу. Першапачаткова сустрэча павінна была адбыцца 30 траўня 2020 году на Алімпійскім стадыёне імя Ататурка ў Стамбуле, Турэччына. 17 чэрвеня 2020 году выканаўчы камітэт УЭФА вырашыў перанесьці фінал у Лісабон у рамках фінальнага турніру васьмі клюбаў, які складаўся з аднаматчавых сустрэчаў, якія праводзіліся на двух стадыёнах партугальскае сталіцы. Матч стаў першым у Эўропе фінальным турнірам, які праходзіў у нядзелю, і першым з 2009 году, які не праходзіў у суботу. Гэта таксама быў першы фінал спаборніцтваў, які праводзіўся ў жніўні.

## Матч
Зь першых жа сэкундаў сустрэчы «Баварыя» пачала ціск на французаў, якія ўключыліся ў гульні толькі на 10-й хвіліне. На 18-й хвіліне «Пары Сэн-Жэрмэн» атрымаў першую магчымасьць улучыць мяч у браму, калі Кіліян Мбапэ рабіў перадачу на Нэймара зь левага боку штрафной плошчы, але ягоны стрэл быў заблякаваны Мануэлем Ноерам. На 22-й хвіліне нападнік «Баварыі» Робэрт Левандоўскі атрымаў мяч у штрафной і трапна вытнуў па мячы, які грымнуўся ў левую штангу і адскочыў назад у поле. Празь дзьве хвіліны Анхэль Дзі Марыя апынуўся зь мячом перад брамай суперніка і ўдарыў па мячы, аднак ладунак праляцеў над бэлькай брамы Ноера. Потым абаронца «Баварыі» Жэром Баатэнг атрымаў траўму, пасьля чаго быў памянёны на Нікляса Зюле. Да сканчэньня першай паловы Левандоўскі зноўку атрымаў магчымасьць улучыць мяч у браму, гэтак жа як цудоўны шанец меў Мбапэ, аднак абодве спробы ня мелі посьпеху.

У другім тайме «Баварыя» ўсё ж такі накіравала мяч у браму французаў. Адзіны гол у матчы на 59-й хвіліне забіў галавой Кінгсьлі Каман, выпускнік акадэміі «Пары Сэн-Жэрмэн». Галявую перадачу на француза зрабіў Ёзуа Кіміх. Пасьля рэалізацыі моманту «Баварыя» хутка стварыла дадатковыя магчымасьці, але ня здолела скарыстаць свае шанцы. У наступным нямецкі клюб паводзіў сябе больш асьцярожна, спрабуючы захаваць існую перавагу. Свае шанцы не скарысталі Маркіньюс, Мбапэ і Шупо-Матынг. «Баварыя» стрымала напады суперніка і здабыла свой чарговы тытул, дамогшыся ў сэзоне трэбла.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Катэгорыя:2020 год у футболе
Андрэй Смаль

**Андрэй Фёдаравіч Смаль** (нар. , Берасьце, БССР, СССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч рэжыму Лукашэнкі. Намесьнік старшыні Сьледчага камітэту Рэспублікі Беларусь, палкоўнік юстыцыі.

## Біяграфія
У 1996 годзе скончыў Гарадзенскі дзяржаўны мэдыцынскі ўнівэрсытэт.

З 1996 па 1998 год працаваў лекарам-стажорам і лекарам-хірургам у адной з установаў сістэмы аховы здароўя.

З 1998 па верасень 2007 году праходзіў службу ў акруговай вайскова-лекарскай камісіі УУС Берасьцейскага аблвыканкаму.

З 2007 па кастрычнік 2017 году працаваў у розных пасадах у Дэпартамэнце фінансаў і тылу Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь і Цэнтральнай вайскова-лекарскай камісіі МУС Рэспублікі Беларусь.

19 кастрычніка 2017 году прызначаны намесьнікам старшыні Сьледчага камітэту Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды
*  І ступені (2020).

## Санкцыі ЭЗ, іншых краін
31 жніўня 2020 году Смаль быў уключаны ў сьпіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у Латвію, пяцігадовая забарона на ўезд у Эстонію й забарона на ўезд у Летуву ў сувязі з тым, што *«сваімі дзеяньнямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсыфікацыю [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|прэзыдэнцкіх выбараў 9 жніўня]] й наступнае гвалтоўнае здушэньне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|мірных пратэстаў]]»*.

6 лістапада 2020 году Смаль быў унесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. У сваім рашэньні  адзначыла, што Смаль як намесьнік старшыні Сьледчага камітэту адказвае за кампанію рэпрэсіяў і запалохваньня камітэту ў сувязі з прэзыдэнцкімі выбарамі 2020 году, у прыватнасьці, за расьсьледаваньні, якія былі распачаты супраць Каардынацыйнай рады й мірных дэманстрантаў. 24 лістапада 2021 году да санкцыяў ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя. Акрамя таго, Смаля ў свае санкцыйныя сьпісы ўключылі Вялікабрытанія, Канада, Швайцарыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём За бездакорную службу 1 ступені
Катэгорыя:Беларускія хірургі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Ізабелінскі кальвінскі збор

**Ізабелінскі кальвінскі збор** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Ізабеліне. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычным Рынку. Твор архітэктуры барока.

У наш час у будынку збора дзее **касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла**. 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Мураваны кальвінскі збор у Ізабеліне збудавалі ў 1778 годзе (дата значылася на фасадзе) з фундацыі графа Яна Юрыя Грабоўскага. У гэты час у мястэчку знаходзілася рэзыдэнцыя кальвінскага супэрінтэнданта (біскупа), тут праводзіліся кальвінскія сыноды Вялікага Княства Літоўскага.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Ізабелін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, кальвінскі збор працягваў дзеяць. 

### Найноўшы час
За часамі Другой сусьветнай вайны 23 чэрвеня 1941 году ў Ізабеліне згарэў драўляны касьцёл, па чым нямецкія ўлады дазволілі каталікам зьбірацца на набажэнствы ў кальвінскім зборы. Неўзабаве мясцовыя кальвіністы перайшлі ў каталіцтва і збор пачаў дзеяць як рымска-каталіцкі касьцёл. Па вайне савецкія ўлады арыштавалі пробашча ксяндза Міхала Шамковіча. У 1953 годзе ён вызваліўся і апекваўся Ізабелінскай парафіяй да сваёй сьмерці ў 1968 годзе. Па гэтым савецкія ўлады зачынілі касьцёл, а ў 1974 годзе будынак згарэў. 

У 1989 годзе руіны збора перадалі каталікам, якія адрэстаўравалі будынак. 18 ліпеня 1992 году адноўлены касьцёл асьвяціў гарадзенскі біскуп Аляксандар Кашкевіч.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока. Гэта кампактавы прастакутны ў пляне аб’ём з паўкруглай апсыдай пад агульным 2-схільным дахам. Над франтонам уваходнага фасада ўзвышаецца 1-ярусная чацьверыковая вежа-званіца з зрэзанымі вугламі і пакатым шатровым пакрыцьцём (барокы купал не захаваўся). Сымэтрыя галоўнага фасада падкрэсьліваецца нізкім прастакутным уваходным праёмам і высокім аркавым акном над ім (асьвятляе хоры). Роўнічныя фасады маюць сьціплы дэкор, элемэнты якога (філёнгі, разетка, крыжовыя і прастакутныя нішы, абломы) канцэнтруюцца на франтоне галоўнага фасада. Рэгулярную рытміку сьценаў бакавых фасадаў ствараюць аркавыя вокны і буйныя лапаткі ў прасьценках і на вуглах. Будынак пэрымэнтрам апярэзваецца карнізам спрошчанага профілю з тонкім паскам.

Унутраная прастора перакрываецца роўнай драўлянай стольлю. Пры ўваходзе вылучаецца невялікі нартэкс, на двух гранёных слупах і крыжовым скляпеньні якага разьмяшчаецца галерэя хораў. Апсыда вылучаецца ў залю шырокім аркавым прасьветам. 

## Галерэя

Izabelin Izabielin zbór.jpg|да 1900 г.
Izabielin, Rynak. Ізабелін, Рынак (15.08.1916).jpg|15 жніўня 1916 г.
Izabielin, Rynak. Ізабелін, Рынак (1915-17).jpg|1915—1917 гг.
Izabielin, Rynak. Ізабелін, Рынак (1941).jpg|1941 г.


Izabielinski zbor. Ізабелінскі збор (5.07.1941).jpg|5 ліпеня 1941 г.
Izabielin, Rynak, Brama. Ізабелін, Рынак, Брама (1943).jpg|1943 г.
Izabielin, Rynak, Brama. Ізабелін, Рынак, Брама (1943) (2).jpg|1943 г.
Izabielin, Rynak, Brama. Ізабелін, Рынак, Брама (1943) (3).jpg|1943 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ізабелін
Ізабелін
Катэгорыя:Зборы Беларусі
Красулін

**Красу́лін** — хутар ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. 

## Гісторыя
Утвораны 30 сьнежня 2013 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Ецкаўшчына

**Е́цкаўшчына** — хутар ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьць Беларусі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Лізавецін

**Лізаве́цін** — хутар ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. 

Утвораны 18 сакавіка 2011 году .
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Прамысловая вытворчасьць

**Прамысловая вытворчасьць** — вытворчасьць тавараў з выкарыстаньнем машыннага абсталяваньня, інструмэнтаў працы, і з прыцягненьнем працоўнай сілы з мэтай хімічнай або біялягічнай апрацоўкі. Прамысловая вытворчасьць па сутнасьці зьяўляецца другасным сэктарам эканоміцы. Тэрмін можа абазначаць шырокі спэктар чалавечай дзейнасьці, пачынаючы ад рамяства і заканчваючы высокімі тэхналёгіямі, але часьцей за ўсё ён ужываецца да прамысловага прадукту, які вырабляецца ў вялікай колькасьці з сыравіны зь першаснага сэктару эканоміцы. Такія тавары могуць быць прададзеныя іншым вытворцам дзеля вытворчасьці іншых больш складаных вырабаў, як то самалётаў, побытавай тэхнікі, мэблі, спартовага інвэнтару або аўтамабіляў, ці распаўсюджвацца праз трэці сэктар эканоміцы канчатковым карыстальнікам і спажыўцам, звычайна праз аптавікоў, якія ў па чарзе прадуюць прадукцыю раздробным гандлярам ці сеткам, празь ​​якія ў сваю чаргу індывідуальныя пакупнікі потым набываюць гэты тавар.

Вытворчая інжынэрыя ці вытворчы працэс ёсьць сукупнасьцю крокаў, празь якія сыравіна ператвараецца ў канчатковы прадукт. Працэс вытворчасьці пачынаецца з распрацоўкі дызайну прадукту і спэцыфікацыі матэрыялаў, зь якіх будзе вырабляцца прадукт. Затым гэтыя матэрыялы мадыфікуюцца ў працэсе вытворчасьці, каб у выніку стаць часткай гатовай прадукцыі. Сучасная вытворчасьць уключае ўсе прамежкавыя працэсы, неабходныя дзеля вытворчасьці і інтэграцыі паміж сабой кампанэнтаў прадукту. Вытворчы сэктар цесна зьвязаны з інжынэрнай справай і прамысловым дызайнам. Сярод буйных вытворцаў у сьвеце вылучаюцца General Motors, General Electric, Procter & Gamble, Boeing, Fiat Chrysler Automobiles, Volkswagen Group, Siemens, Airbus, Michelin, Unilever, Toyota, Yamaha, Panasonic, LG, Samsung, Tata Motors ды іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Manufacturing Sector. National Occupational Research Agenda.
* Evidences of Metal Manufacturing History. Metal Working Suppliers.

Катэгорыя:Вытворчасьць
Абдулразак Гурна

**Адбулразак Гурна** (, , , Занзыбар, Занзыбар) — танзанійскі пісьменьнік, які піша  на ангельскай мове. Жыве ў Вялікабрытаніі. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (2021). 

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся на востраве Занзыбар у сям’і мусульман арабскага паходжаньня. У 1968 годзе, у сувязі з антыарабскімі настроямі на Занзыбары, пераехаў у Вялікую Брытанію, дзе працягнуў навучаньне. З 1980 па 1982 год чытаў лекцыі ва ўнівэрсытэце ў Нігерыі. У цяперашні час у званьні прафэсара ўзначальвае асьпірантуру на катэдры ангельскай мовы ў Кенцкім унівэрсытэце.

Піша на ангельскай мове. 
7 кастрычніка 2021 году Нобэлеўскі камітэт прысудзіў Адбулразак Гурна прэмію ў літаратуры за 2021 год за «яго бескампраміснае і спагадлівае пранікненьне ў наступствы каляніялізму і лёс уцекача ў прорве паміж культурамі і кантынэнтамі».

## Творы
* 1987 — Memory of Departure 
* 1988 — Pilgrims Way (1988)
* 1990 — Dottie (1990)
* 1994 — Paradise (1994)
* 1996 — Admiring Silence (1996)
* 2001 — By the Sea (2001)
* 2005 — Desertion (2005)
* 2011 — The Last Gift (2011)
* 2017 — Gravel Heart (2017)
* 2020 — Afterlives (2020).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Занзыбары
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Эндру Ўілсан

**Эндру Ўілсан** (;  {{15 кастрычніка 1961, Камбрыя, Ангельшчына, Вялікабрытанія) – брытанскі гісторык, палітоляг і спэцыяліст па Ўсходняй Эўропе.

## Біяграфія
Ўілсан вывучаў гісторыю ў Оксфардзкім унівэрсытэце й атрымаў ступень доктара філязофіі ў Лёнданскай школе эканомікі й палітычных навук у 1993 годзе. Працаваў у  пры Кембрыдзкім унівэрсытэце. Зьяўляецца выкладчыкам расейска- і ўкраіназнаўства у  пры .

Ўілсан – старэйшы навуковы супрацоўнік аналітычнага цэнтру «». Таксама сябра рады дырэктараў «», украінскага навіновага каналу на ангельскай мове. Ён таксама ганаровы супрацоўнік .

Напісаў шэраг кніг і часопісных артыкулаў у асноўным па Расеі, Украіне й Беларусі. Валодае ўкраінскаю, расейскаю, размоўнаю францускаю й трохі беларускаю мовамі.

## Выбраная бібліяграфія

* *The Crimean Tatars. A situation report on the Crimean Taters for International Alert*. International Alert, London 1994.
* *Ukraine: Perestroika to Independence* (у суаўтарстве з ). St. Martin’s Press, New York 1994, ISBN 0-312-08652-0.
* *The Donbas between Ukraine and Russia. The Use of History in Political Disputes*. In: , Jg. 30 (1995), С. 265–289.
* *Ukrainian Nationalism in the 1990s. A Minority Faith*, Cambridge University Press, Cambridge 1996, ISBN 0-521-48285-2.
* *The Ukrainians: Unexpected Nation*, Yale University Press, New Haven 2000, ISBN 0-300-08355-6.
* *The legacy of the Soviet Union* (у суаўтарстве з Wendy Slater). Palgrave Macmillan, Basingstoke 2004, ISBN 1-4039-1786-8.
* *Virtual Politics: Faking Democracy in the Post-Soviet World*, Yale University Press, New Haven 2005, ISBN 0-300-09545-7.
* *Ukraine’s Orange Revolution*, Yale University Press, New Haven 2005, ISBN 0-300-11290-4.
* *Belarus: The Last European Dictatorship*, Yale University Press, New Haven 2012, ISBN 978-0-300-13435-3 (новае выданьне 2021 году: New Haven, London:  – 384 с. — ISBN 978-0-300-25921-6)
* *Ukraine Crisis: What It Means for the West.* Yale University Press, New Haven 2014, ISBN 978-0-300-21159-7.

## Літаратура
* *Клименко О. В.* Вільсон Ендрю Лівінгстон // 
* Вільсон (Wilson) Ендрю Лівінгстон // Україна в міжнародних відносинах. Енциклопедичний словник-довідник. Випуск 5. Біографічна частина: А-М / Відп. ред. М.М. Варварцев. — К.: Ін-т історії України НАН України, 2014. — С. 70–71.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* *Dealing with Yanukovych's Ukraine*. London : European Council on Foreign Relations (ECFR), 2010. Zusammenfassung bei WorldCat
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Лёнданскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ангельскія гісторыкі
Катэгорыя:Славісты
Катэгорыя:Палітолягі
Ўілсан

**Ўілсан** — прозьвішча.
* Нэнсі Ўілсан (1937—2018) — амэрыканская спявачка.
* Оўэн Ўілсан (нар. 1968) — амэрыканскі актор, камэдыянт, прадусар і сцэнарыст.
* Томас Ўудра Ўілсан  (1856—1924) — 28-ы прэзыдэнт ЗША.
* Чарлз Ўілсан (1869–1959) —  брытанскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі (1927).
* Эндру Ўілсан (нар. 1961) — брытанскі гісторык, палітоляг і спэцыяліст па Усходняй Эўропе.
Аляксандар Брукнэр

**Аляксандар Брукнэр** (; 29 студзеня 1856, Беражаны — 24 траўня 1939, Бэрлін) — польскі гісторык літаратуры й мовазнаўца, Замежны сябра-карэспандэнт Імпэратарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук (1889), сябра Польскай (1888) і  акадэмій навук, .

## Біяграфія
У 1875 годзе скончыў Львоўскі ўнівэрсытэт, дзе спэцыялізаваўся па клясычных мовах, займаўся індаэўрапейскім і славянскім мовазнаўствам. У 1877 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю на тэму «Летувіска-славянскія пошукі. Славянская лексіка ў летувіскай мове». У 1876—1878 гадох вывучаў славістыку ў  і . У 1878—1881 гадох працаваў прыват-дацэнтам у Львоўскім унівэрсытэце, выкладаў граматыку славянскіх моваў. З 1881 году прафэсар славянскіх моваў і літаратураў Бэрлінскага ўнівэрсітэту. 

Дасьледаваў этымалёгію й тапаніміку, , этнаграфію, гісторыю расейскай літаратуры й фальклёру.

У 1904 годзе зьвярнуўся з прапановаю вылучыць Элізу Ажэшку на Нобэлеўскую прэмію ў галіне літаратуры.

## Ліцьвіны

У 1918 годзе апублікаваў артыкул «Зь беларускай нівы» (), дзе падкрэсьліваў, што гістарычная літоўская — гэта беларуская мова, якая была афіцыйнай мовай Вялікага Княства Літоўскага, што гістарычныя ліцьвіны — гэта беларусы, а гістарычная літоўшчына — гэта беларушчына: «*…па-літоўску г. зн. па-беларуску пісаныя ўсе літоўскія акты, хронікі, статуты… …ліцьвін, г. зн. беларус… …літоўшчына, г. зн. беларушчына…*». 

Зьвяртаў увагу на пашыраную ўжо ў тыя часы «манію» ўглядаць у кожным літоўскім паводле назвы мовы гістарычным дакумэнце жамойцкую мову: «*…сёньняшні літваман гатовы падумаць, што тое пра яго жамойцкую гаворку мова; нават… у „літоўскім“ лісьце русіна Кісяля ўгледзелі помнік жамойцкай мовы*».

У 1922 годзе адзначаў, што «*калі [Мікалай Рэй] пазьней апісваў [[Русіны|русінаў]], яны гаварылі „па-літоўску“ (г.зн. па-беларуску; ліцьвін у яго заўсёды быў толькі беларусам), ніколі па-ўкраінску*». Зьвяртаў увагу на тое, што ў першым вядомым упаміне літоўскай мовы вялікі князь Кейстут прамаўляў клятву на беларускай мове.

У 1928 годзе падкрэсьліў повязь паміж гістарычнымі ліцьвінамі і сучаснымі беларусамі:

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* *Дзендзелівський Й. О.* Брюкнер Александр // 
* *Дзендзелівський Й. О.* Брюкнер Александр // 
* *Ісаєвич Я. Д*. Брюкнер Александер // 
* *Ткачов С., Ханас В.* Брюкнер Александер // Тернопільський енциклопедичний словник : у 4 т. / редкол.: Г. Яворський та ін. — Тернопіль : Видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2004. — Т. 1 : А — Й. — С. 189. — ISBN 966-528-197-6.
* Шевченківський словник : у 2 т. / Інститут літератури ім. Т. Г. Шевченка Академії Наук УРСР. — Київ : Головна редакція УРЕ, 1978.

Катэгорыя:Польскія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Узнагароджаныя крыжам камандорскім з зоркай ордэна Адраджэньня Польшчы
Катэгорыя:Акадэмікі РАН
Катэгорыя:Польскія славісты
Катэгорыя:Нямецкія мовазнаўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Бэрлінскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Бэрлінскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бэрліне
Катэгорыя:Памерлі ў Бэрліне
Царква Сьвятой Ганны (Межырэч)

**Царква Сьвятой Ганны** — помнік гісторыі пачатку XX стагодзьдзя (мураўёўка) у Межырэчы. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Межырэчы збудавалі ў 1904 годзе з матэрыялу, які вырабляўся на адмыслова створаным у 1903 годзе цагельным заводзе.

Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі царкву. У 1988 годзе будынак царквы перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Аб’ёмна-прасторавая кампазыцыя дынамічна ўзрастае да высокай шатровай званіцы (Васьмярык на чацьверыку) і будуецца вакол узвышанага цэнтральнага кубападобнага аб’ёму малітоўнай залі, перакрытай пакатым 4-схільным дахам з купалам-цыбулінай на 8-гранным барабане. Да цэнтру кампазыцыі падоўжнай восьсю далучаюцца 3-гранная апсыда, бакавыя прыдзелы і праз кароткую трапезную прытвор-званіца. Роўнічныя фасады над высокім цокалем падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі з шырокімі архівольтамі, дэкаруюцца кутнімі ўразнымі калёнкамі, аркатурнымі і зубчастымі фрызамі, рэльефнымі крыжамі. Характэрны матыў царкоўнай архітэктуры Маскоўскай дзяржавы — пас какошнікаў у аснове шатра званіцы, купал-цыбуліна над ім, а таксама слупавы аркавы партал з 2-гранным шчытом галоўнага ўвахода.

На царкоўны пляц вядзе збудаваная з бутавага каменю аркавая брама-званіца з фрэскавымі выявамі эвангелістаў у нішы 2-га яруса, у яе завяршэньні — таксама купал-цыбуліна.

## Галерэя

Міжэрычы. Царква Святой Ганны.jpg|Агульны выгляд
Міжэрычы. Царква Святой Ганны (01).jpg|З боку апсыды
Міжэрычы. Царква Святой Ганны (03).jpg|Брама


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Межырэч
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятой Ганны
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Межырэч
Дзьмітры Муратаў

**Дзьмітры Андрэевіч Муратаў** (нар. , Куйбышаў, РСФСР, СССР) — расейскі журналіст, галоўны рэдактар «». Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру разам зь філіпінскаю журналісткаю  за 2021 год.

У сакавіку 2014 году падпісаў зварот супраць . У верасьні 2020 году падпісаў ліст у падтрымку пратэстаў у Беларусі.

## Узнагароды
* Ордэн Ганаровага легіёну
* Ордэн Дружбы (Расея)
* Ордэн Крыжа Зямлі Марыі (Эстонія)
* 
*  ад Камітэту па абароне журналістаў (2007)
* «» (2016)
* Нобэлеўская прэмія міру (2021)

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Расейскія журналісты
Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты
Катэгорыя:Ляўрэяты прэміі «Залатое пяро свабоды»
Завіруха (песьня)

**«Завіруха»**— беларускамоўная песьня вакальна-інструмэнтальнага ансамблю «Верасы».

Упершыню прагучала на Цэнтральным тэлебачаньні у 1982 годзе. Вядома, што мелодыя нарадзілася ўзімку, калі Эдуард Ханок ехаў з кніжкай Генадзя Бураўкіна у аўтобусе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Завіруха ў сеціве
Катэгорыя:Беларускамоўныя песьні
Катэгорыя:Беларускія песьні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1982 годзе
Александрына (песьня)

«**Александры́на**» — песьня беларускага ансамбля «Песьняры» зь іх дэбютнага альбому «Ты мне вясною прысьнілася». 

Аўтарам музыкі зьяўляецца Уладзімер Мулявін, словы — верш Пятруся Броўкі, які быў прысьвечаны Зінаідзе Канапелька. У ансамбле песьню выконваў Леанід Барткевіч. 

Паводле рэйтынгу музычнага парталу «Тузін Гітоў» зьяўляецца найвялікшай беларускай песьняй усіх часоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія песьні
Катэгорыя:Творы 1971 году
Катэгорыя:Песьняры
Катэгорыя:Беларускамоўныя песьні
Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Паньне Марыі (Межырэч)

**Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Паньне Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Межырэчы. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Рымска-каталіцкая парафія ў Межырэчы ўтварылася ў XVII ст. Першы драўляны касьцёл збудавалі ў 1622 годзе з фундацыі Войцеха Клочкі, на ўнутраную аздобу ахвяраваў грошы яго сын Мацей.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Межырэч апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1891 годзе стары драўляны касьцёл зачынілі.

У 1906—1912 гадох у Межырэчы збудавалі мураваны касьцёл паводле праекту гарадзенскага архітэктара Вільгельма Срокі.

### Найноўшы час
У 1946 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У 1989 годзе будынак касьцёла вярнулі каталікам, якія яго аднавілі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта 3-нэфавая 1-вежавая базыліка з разьвітым трансэптам, 5-граннай апсыдай і бакавымі закрысьціямі. Цэнтральная частка галоўнага фасаду вылучаецца 3-яруснай вежай-званіцай зь невысокім шатровым дахам, бакавыя дэкаруюцца зубчастымі атыкавымі сьценкамі. Тарцы трансэпта завяршаюцца франтонамі зубчастага профілю. Сьцены ўмацоўваюцца прыступкавымі контрфорсамі і праразаюцца стральчатыі аконнымі праёмамі. Другі ярус вежы і тарцы трансэпта дэкаруюцца шырокім аркатурным пасам. Галоўны і бакавы ўваходы маюць выгляд стральчатых парталаў з востраканцовымі вімпэргамі.

Унутраная прастора перакрываецца роўнай стольлю. У інтэр’еры захоўваецца абраз «Маці Божая Межырэцкая» (XVII ст.).

## Галерэя

Міжэрычы. Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзвевы Марыі.jpg|Агульны выгляд
Міжэрычы. Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзвевы Марыі (01).jpg|З боку апсыды
Міжэрычы. Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзвевы Марыі (03).jpg|Фрагмэнт


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Межырэч
Межырэч
Паралюш

**Паралю́ш** ці **паляру́ш** — страта рухальнай функцыі адной альбо некалькіх цягліцаў. Паралюш можа суправаджацца стратай пачуцьцяў у адзначаным асяродку калі маюць месца пашкоджаньні нэрваў поруч з рухальнымі здольнасьцямі. Найчасьцей паралюш выкліканы пашкоджаньнем нэрвовай сыстэмы, асабліва сьпіннога мозгу. Іншымі асноўнымі чыньнікамі такой страты ёсьць інсульт, траўма нэрваў, поліяміеліт ды іншыя захворваньні. Акрамя таго існуе псэўдапаралюш, то бок добраахвотнае абмежаваньне альбо гальмаваньне рухаў праз боль, парушэньні каардынацыі рухаў, аргазму ці іншага чыньніка, які не абумоўлены сапраўдным цягліцавым паралюшам. У немаўляці псэўдапаралюш можа сьведчыць аб захворваньні на пранцы. Да таго ж такі від паралюшу можа быць выкліканы моцнымі псыхічнымі стрэсамі і зьяўляецца агульнай прыкметай псыхічных разладаў, як то панічны неспакой.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Паралюш. MedlinePlus.

Катэгорыя:Інваліднасьць
Адэноіды

**Адэноіды** ( — залоза + падобны) — пухлінападобныя разрастаньні насаглотачнай міндаліны ў выніку яе запаленьня.

Бываюць пераважна ў дзяцей 3—10 гадоў, а таксама ў грудных дзяцей. Узьнікненьню спрыяе інфэкцыя. Асноўнай прыкметай служыць цяжкае дыханьне праз нос. Часта праяўляюцца хваробай сярэдняга вуха, паслабленьнем памяці і ўвагі, парушэньнем сну і начным нетрыманьнем брулёў. Таксама адзначаюцца няправільнае разьмяшчэньне зубоў на верхняй сківіцы (адсюль няправільны прыкус), высокае паднябеньне, згладжаная носавуснавая складка, адкрыты рот і вузкі нос. Пры хірургічным лячэньні міндаліны выдаляюць амбуляторна.

Адэноіды спрыяюць запаленьню дырхі і дыхнікаў, а таксама выклікаюць алергію і дыхнікавую астму. Павялічваюць пагрозу ўзьнікненьня ангіны і запаленьня лёгкіх. Узьнікненьню хваробы садзейнічаюць: запаленьне носа, горла і глоткі, рэсьпіраторная інфэкцыя і адзёр, кохлік і шкарлятына. Таксама шкодзяць перакормліваньне, запыленасьць і побытавыя хімікаты ў паветры. Пра хваробу могуць сьведчыць больш як 10-дзённая працягласьць насмарку і цяжкага дыханьня носам, храп падчас сну і недачуваньне. Супраць запаленьня прапісваюць кроплі для насаглоткі, вітаміны і інгаляцыі. Для прадухіленьня хваробы карысна праводзіць загартоўваньне змалку, заняткі фізкультурай і своечасовае лячэньне хваробаў верхніх дыхальных шляхоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні дыхальнай сыстэмы
Катэгорыя:Лімфатычная сыстэма
Дыфтэрыя

**Дыфтэры́я**&nbsp;— гострае антрапанознае інфэкцыйнае захворваньне з паветрана-кропельным мэханізмам перадачы ўзбуджальніка, якое характарызуецца запаленьнем ротаглоткі і дыхальных шляхоў, радзей скуры, з разьвіцьцём фібрынознага (дыфтэрычнага) запаленьня ў месцы пранікненьня ўзбуджальніка, а таксама таксічным запаленьнем сэрцава-судзіннай і нэрвовай сыстэмаў, нырак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзіцячыя захворваньні
Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Jefferson Airplane

«**Jefferson Airplane**» — амэрыканская псыхадэлічны рок-гурт, культавая група эпохі гіпі. Гурт атрымаў прызнаньне сваімі гітамі "*Somebody to Love*" і "*White Rabbit*", якія займаюць адпаведна 274 і 478 пазыцыі ў сьпісе 500 найлепшых песень усіх часоў паводле вэрсіі часопісу «Rolling Stone».

## Удзельнікі

### Першапачатковы склад
*  – вакал, клявішныя
* Пол Кантнэр – вакал, гітара
* Марці Балін – вакал, гітара
* Ёрма Каўканэн – ​​гітара, вакал
* Джэк Кэсідзі – бас-гітара
* Спэнсэр Драйдэн – барабаны

## Дыскаграфія

* *Jefferson Airplane Takes Off* (1966)
* *Surrealistic Pillow* (1967)
* *After Bathing at Baxter's* (1967)
* *Crown of Creation* (1968)
* *Volunteers* (1969)
* *Bark* (1971)
* *Long John Silver* (1972)
* *Jefferson Airplane* (1989)

## Крыніцы

* 

## Вонкавыя спасылкі
* Jefferson Airplane
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1970 годзе
Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Сьвятлана Любецкая

**Сьвятлана Анатольеўна Любецкая** (, УССР, СССР) — беларускі юрыст рэжыму Лукашэнкі, судзьдзя, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 скліканьня, старшыня Пастаяннай камісіі па заканадаўстве ў тым скліканьні. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (2022).

## Біяграфія
Нарадзілася 3 чэрвеня 1971 году ва ЎССР.

У 1993 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «Расейская мова й літаратура». У 1998 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «Правазнаўства». У 2015 годзе скончыла Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь па спэцыяльнасьці «Дзяржаўнае й мясцовае кіраваньне». У 2018 годзе скончыла асьпірантуру Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, выкладала на юрыдычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту,

Працавала судзьдзёю суду Фрунзэнскага раёну Менску, намесьнікам старшыні суду Партызанскага раёну Менску, старшынёю суду Маскоўскага раёну Менску (да 31 сьнежня 2013 году), начальнікам галоўнай управы арганізацыйнага забесьпячэньня судовай дзейнасьці Вярхоўнага суду Рэспублікі Беларусь. З 15 лістапада 2016 году па 5 сьнежня 2019 году працавала судзьдзёю Вярхоўнага суду Рэспублікі Беларусь.

З сакавіка 2021 году паводле ўказу Аляксандра Лукашэнкі ўвайшла ў склад канстытуцыйнай камісіі, якая распрацоўвала прапановы па зьмяненьні Канстытуцыі Беларусі й забясьпечвала іхняе абмеркаваньне.

У красавіку 2024 году Любецкая была прызначаная судзьдзёю Канстытуцыйнага суду.

## Міжнародныя санкцыі

21 чэрвеня 2021 году ўнесена ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. У сваім рашэньні  адзначыла, што Любецкая як старшыня парлямэнцкай камісіі па заканадаўстве адказвае за прыняцьце новай рэдакцыі Кодэксу аб адміністрацыйных парушэньнях ад 1 сакавіка 2021 году, якая санкцыянуе адвольныя арышты й накладае павышаную адказнасьць за ўдзел у масавых мерапрыемствах, у тым ліку за дэманстрацыю палітычнай сымболікі. Праз гэту заканадаўчую дзейнасьць, якая сур’ёзна падрывае дэмакратыю й  ў Беларусі, яна нясе адказнасьць за сур’ёзныя парушэньні правоў чалавека, у тым ліку права на мірныя сходы, а таксама рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасьці й .

6 ліпеня 2021 году да санкцыяў ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя. 7 ліпеня ў свой санкцыйны сьпіс Любецкую ўнесла й Швайцарыя.

## Сям’я
Мае дачку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га скліканьня
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія імігранты
Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту БДУ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Судзьдзі Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь
Нажла Будэн

**Нажла́ Будэ́н** (, ;  29 чэрвеня 1958, Кайруан, Туніс) ― туніская прафэсарка геалёгіі, інжынэрка, палітычная дзяячка, прэм’ер-міністарка Тунісу. Першая жанчына на прэм’ер-міністарскай пасадзе краіны і наагул у арабскім сьвеце.

## Жыцьцяпіс
Нажла Будэн нарадзілася 29 чэрвеня 1958 году ў Кайруане.

Інжынэрка па адукацыі. У 1983 годзе скончыла Вышэйшую інжынэрную школу ў Францыі (Парыж). Мае доктарскую ступень па геалёгіі, дысэртацыю абараніла ў Горнай школе Парыжу (École nationale supérieure des mines de Paris).

Зьяўляецца прафэсаркай у Нацыянальнай інжынэрнай школе ў Тунісе, спэцыялізуецца ў геалёгіі.

У 2011 годзе прызначаная генэральнай дырэктаркай па якасьці ў Міністэрства вышэйшай адукацыі і навуковых дасьледаваньняў, потым у 2015 годзе займала пасаду кіраўніцы праекту ў кабінэце міністра Сьлім Шура. З 2016 году працавала ў Міністэрстве вышэйшай адукацыі, займалася рэфармаваньнем вышэйшай адукацыі краіны.

29 верасьня 2021 году прэзыдэнт Каіс Саід прапанаваў Нажле Будэн сфармаваць новы ўрад краіны. 11 кастрычніка яна прыняла прысягу з чальцамі свайго ўраду перад прэзыдэнтам Рэспублікі. Такім парадкам, Нажла Будэн стала першай жанчынай на пасадзе прэм’ер-міністра ў Тунісе, а таксама ва ўсім арабскім сьвеце.

## Публікацыі
* Contribution à l’étude de la fragmentation des massifs rocheux à l’explosif, 1987, thèse de doctorat conduite au sein de l'École nationale supérieure des mines de Paris.
* Mounir Bouassida, Nejla Bouden-Romdhane et Essaieb Hamdi, Innovative geotechnical engineering: Proceedings of the International conference on geotechnical engineering, Sfax, Nouha editions, 2008, 562 p.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тунісе
Катэгорыя:Туніскія палітыкі
Катэгорыя:Туніскія навукоўцы
Ягораў

**Ягораў** — прозьвішча.

* Аляксей Ягораў (нар. 1969) — беларускі юрыст, навуковец, фігурат Чорнага сьпісу ЭЗ.
*Андрэй Ягораў (нар. 1979) — беларускі палітоляг і грамадзкі дзеяч.
*Уладзімер Ягораў (1939—2016) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар унутраных справаў Рэспублікі Беларусь, старшыня КДБ Беларусі.
Бярозаўскі камбінат сылікатных вырабаў

**ААТ «Бярозаўскі КСВ»** (**Бярозаўскі камбінат сылікатных вырабаў**) — беларускае прадпрыемства прамысловасьці будаўнічых матэрыялаў. Разьмешчана ў Бярозаўскім сельсавеце Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1958—1961 гадох быў збудаваны Новабярозаўскі вапнавы завод, раней у Бярозе дзейнічаў вапнавы завод № 6 трэсту нярудных матэрыялаў Наркамата (Міністэрства) прамысловасьці будматэрыялаў БССР (з 1957 году ўправы прамысловасьці будматэрыялаў  БССР). У 1961—1965 гадох Новабярозаўскі вапнавы завод падпарадкоўваўся ўправе прамысловасьці будматэрыялаў СНГ БССР, у 1965—1990 гадох — Міністэрству прамысловых будматэрыялаў БССР. У 1990 годзе Новабярозаўскі вапнавы завод быў ператвораны ў Бярозаўскі камбінат сылікатных вырабаў. У 1991—1994 гадох камбінат падпарадкоўваўся Міністэрству прамысловасьці будматэрыялаў Рэспублікі Беларусь, у 1994 годзе перададзены ў падпарадкаваньне Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь. У 2000 годзе камбінат ператвораны ў аднайменнае адкрытае акцыйнае таварыства (паводле іншай інфармацыі, ператвораны ў адкрытае акцыйнае таварыства ў 1990 годзе).

## Сучасны стан
У 2005 годзе камбінат вырабляў будаўнічую вапну, дробныя сьценавыя блёкі, пэнаполістырольныя цеплаізаляцыйныя пліты.

У 2007 годзе кампанія была прыватызаваная групаю «Трайпл» ураджэнца Бярозаўскага раёну Юрыя Чыжа. Пасьля прыватызацыі прадпрыемства пастаўляла прадукцыю для будаўнічага бізнэсу Чыжа й на экспарт, але заставалася стратным. У 2016 годзе Чыж пачаў рэструктурызацыю групы «Трайпл» і, сярод іншага, было праведзена аб’яднаньне адзьдзелаў збыту з СЗАТ «Кварцмелпрам», якое таксама належыла Чыжу, а абодва прадпрыемствы пачалі дзейнічаць сумесна пад брэндам «SLS Group».

23 ліпеня 2019 году Эканамічны суд Берасьцейскай вобласьці пачаў разглядаць справу аб банкруцтве ААТ «Бярозаўскі КСВ». У лютым 2020 году Ўкраіна — адзін з найбуйнейшых рынкаў збыту прадукцыі прадпрыемства — увяла антыдэмпінгавыя пошліны на газабэтонныя блёкі ААТ «Бярозаўскі камбінат сылікатных вырабаў». 7 красавіка 2020 году Эканамічны суд Берасьцейскай вобласьці прызнаў прадпрыемства банкрутам, прызначыўшы санацыю. У траўні 2020 году заяву аб прызнаньні банкрутам накіравала ў суд і матчыная кампанія «Трайпл».

## Санкцыі ЕС
23 сакавіка 2012 году  ўнёсла Юрыя Чыжа й ягоныя кампаніі, у тым ліку Бярозаўскі камбінат сылікатных вырабаў, у Чорны сьпіс Эўразьвязу. 6 кастрычніка 2015 году  скасаваў рашэньне Рады ЭЗ пра ​ўвядзеньне санкцыяў супраць Чыжа й яго прадпрыемстваў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Берёзовский комбинат силикатных изделий // Республика Беларусь: энциклопедия. — Т. 2: А—Герань. — : Беларуская Энцыклапедыя, 2006. — С. 367.

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1961 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Катэгорыя:Бярозаўскі раён
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Чарняўская

**Чарняўская** — прозьвішча.

* Леаніла Чарняўская (1893–1976) — беларуская перакладніца, пісьменьніца.
*Тамара Чарняўская (нар. 1934) — беларускі гісторык архітэктуры.
*Юлія Чарняўская (нар. 1962) — беларуская культуроляг, пісьменьніца, журналістка й палітычная зьняволеная.
Богдан

**Богдан** — прозьвішча.

* Алена Богдан (нар. 1973) — беларуская лекарка, намесьніца міністра аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, старшыня ГА «Беларускі саюз жанчынаў».
*Генадзь Богдан (нар. 1977) — беларускі дзяржаўны дзяяч, намесьнік кіраўніка справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, унесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу.
* Ніна Богдан ( 1949) — беларуская эканамістка і былая дэканка факультэту банкаўскай справы БДЭУ.
Генадзь Богдан

**Генадзь Андрэевіч Богдан** (нар. ) — беларускі дзяржаўны дзяяч рэжыму Лукашэнкі. Намесьнік кіраўніка справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь з 2020 году. Фігурант Чорнага сьпісу Эўразьвязу, санкцыйных сьпісаў шэрагу іншых краінаў.

## Біяграфія
Скончыў , затым .

Два гады працаваў інспэктарам дзяржаўнага пажарнага нагляду ў сыстэме Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь.

З 1999 па 2012 год працаваў у канцэрне «Белдзяржхарчпрам», дзе стаў у выніку начальнікам управы каардынацыі й разьвіцьця галінаў паводле вытворчасьці прадуктаў харчаваньня й тытунёвых вырабаў.

З 1 лютага 2012 году працаваў генэральным дырэктарам ААТ «Мазырсоль». У 2016 годзе стаў ляўрэатам конкурсу «Чалавек справы» ў намінацыі «За стабільную й эфэктыўную працу на беларускім і замежным рынках».

У другой палове 2010-х гадох узначальваў Рэспубліканскае вытворча-гандлёвае ўнітарнае прадпрыемства «Беларусьгандаль», якое ўваходзіць у сыстэму Кіраўніцтва справамі прэзыдэнта.

Абіраўся дэпутатам Мазырскай раённай рады дэпутатаў 27-га й 28-га скліканьняў.

30 студзеня 2020 году прызначаны намесьнікам кіраўніка справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

## Міжнародныя санкцыі
31 жніўня 2020 году ўключаны ў сьпіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у Латвію, пяцігадовая забарона на ўезд у Эстонію й забарона на ўезд у Летуву ў сувязі з тым, што *«сваімі дзеяньнямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсыфікацыю [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|прэзыдэнцкіх выбараў 9 жніўня]] й наступнае гвалтоўнае здушэньне [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|мірных пратэстаў]]»*.

17 сьнежня 2020 году ўнесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу.  прызнала Богдана як намесьніка начальніка ўправы кіраваньня маёмасьцю Кіраўніцтва справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, які курыруе шматлікія прадпрыемствы й праз кіраўніцтва справамі аказвае фінансавую, матэрыяльна-тэхнічную, сацыяльную, бытавую й мэдычную падтрымку дзяржапарату й рэспубліканскім органам улады, і цесна зьвязанага з прэзыдэнтам адказным за падтрымку рэжыму Лукашэнкі. 26 студзеня 2021 году да санкцыяў ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя. 18 лютага 2021 году ў свой санкцыйны сьпіс Богдана дадала Вялікабрытанія , 22 сакавіка 2021 году — Швайцарыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Рыжанкоў

**Рыжанкоў** — прозьвішча.

* Алег Рыжанкоў (нар. 1967) — беларускі біятляніст, удзельнік Алімпійскіх гульняў.
* Максім Рыжанкоў (нар. 1972) —  беларускі дзяржаўны й спартовы дзяяч, дыплямат унесны ў Чорны сьпіс Эўразьвязу.
Belgischer Rundfunk

«**Belgischer Rundfunk**» («**BRF**») () – бэльгійскі грамадзкі радыё- й тэлевяшчальнік, які выпускае праграмы на нямецкай мове. «Belgischer Rundfunk» існуе як незалежная радыёстанцыя з 1977 году, хаця вытокі грамадзкага радыё на нямецкай мове ў Бэльгіі бяруць свой пачатак з 1945 году. У цяперашні час «BRF» транслюе тры радыёканалы. З 1999 году ён таксама мае й тэлеканал.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1977 годзе
Катэгорыя:Радыёстанцыі
Катэгорыя:Тэлебачаньне нямецкай мовай
Осьцік

**Осьцік** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Крысьцін Осьцік
* Рыгор Осьцік (сын Станіслава)
* Рыгор Осьцік (сын Юрыя)
Менск (кампутарная гульня)

**«Менск»** — беларускамоўная кампутарная гульня, створаная ў 1999 годзе распрацоўнікамі пад псэўданімамі Gildur, Morfin і Forion. Мэта гульні — разграміць гопніцкі клюб «Рэактар», а таксама забіць галоўнага фашыста Беларусі Бацьку.

## Гульнявы працэс
Беларускі рокер Лявон вырашыў пазбавіць Менск ад скінгэдаў, гопнікаў, АМАПаўцаў ды іншай навалачы. Галоўнаму герою, каб зарабіць адзінкі досьведу й грошы, трэба забіваць ворагаў. Грошы патрэбны, каб набыць піва ў бары «Чэсны Ізя». Лявону неабходна піць піва, інакш ён памрэ ад страху (у гульні гэта азначаецца як «абясьпіўленьне арганізму»). У гопніцкім клюбе «Рэактар» трэба забіць дыджэя і пасьля ўсунуць у магнітафон артэфакт «Пашпарт грамадзяніна N.R.M.». Пасьля таго, як над клюбам залунае бел-чырвона-белы сьцяг, трэба забіць галоўнага ворага Беларусі Бацьку. Пасьля ягонага забойства гульня сканчаецца.

Для дасягненьня мэты патрэбны зброя, якая ў гульні прадстаўлена ад піўных бутэлек да бэнзапілы думэра, і артэфакты, аднім зь якіх зьяўляецца білет Беларускага патрыятычнага саюзу моладзі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 1999 году
Катэгорыя:Гульні для DOS
Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя:Roguelike-гульні
Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі
The Doors (альбом)

***The Doors*** — дэбютны альбом гурту The Doors.

## Сьпіс кампазыцыяў

Катэгорыя:Альбомы The Doors
Ігар Бахматаў

**Ігар Андрэевіч Бахматаў** — беларускі вайсковец рэжыму Лукашэнкі. Намесьнік старшыні Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь у 2010—2012 гадох.

## Біяграфія
2 ліпеня 2003 году прызначаны начальнікам управы зьнешняй разьведкі Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь.

З 20 студзеня 2005 году па 10 ліпеня 2008 году працаваў начальнікам управы КДБ па Берасьцейскае вобласьці.

З 10 ліпеня 2008 году па 22 студзеня 2010 году зьяўляўся начальнікам Інстытуту нацыянальнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь.

22 студзеня 2010 году прызначаны намесьнікам старшыні Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь па кадравым забесьпячэньні й арганізацыйнай працы.

3 траўня 2012 году вызвалены ад пасады намесьніка старшыні Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь па кадравым забесьпячэньні й арганізацыйнай працы й звольнены з вайсковай службы ў запас па ўзросьце.

З 2018 году зьяўляецца прарэктарам па адміністрацыйна-гаспадарчай працы Беларускага дзяржаўнага тэхналягічнага ўнівэрсытэта.

## Санкцыі ЭЗ
У 2011 годзе, пасьля правядзеньня прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі 2010 году, якія Эўрапейскім Зьвязам былі прызнаныя недэмакратычнымі, а таксама пасьля сілавога разгону акцыі пратэсту ў Менску 19 сьнежня 2010 году, быў уключаны ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. У 2012 годзе  прызнала Бахматава адказным за рэпрэсіўную працу КДБ супраць грамадзянскай супольнасьці й .

## Крыніцы

Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Выкладчыкі менскіх ВНУ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Кінапрэмія

**Кінапрэ́мія** — кінэматаграфічная ўзнагарода, якая можа ўручацца ў некалькіх намінацыях. У адрозьненьне ад кінафэстывалю, кінапрэмія не суправаджаецца публічным паказам конкурсных фільмаў. Кінапрэмія звычайна прысуджаецца паводле вынікаў таемнага галасаваньня экспэртаў, радзей паводле вынікаў абмеркаваньня журы. Звычайна прэміі прысуджаюцца за дасягненьні ў якіх-небудзь катэгорыях, як то найлепшы фільм ці найлепшыя рэжысура. Тым ня менш, існуюць прэміі, якія прысуджаюцца за найгоршыя паказчыкі, як то «Залатая маліна». Сярод самых вядомых прэміяў варта вылучыць «Залаты ваўчок», «Оскар», «Залаты Глёбус», BAFTA, Сэзар, Эўрапейская кінапрэмія і гэтак далей.

Катэгорыя:Кінапрэміі
Катэгорыя:Кінэматограф