Камянец

**Ка́мянец**, **Ка́менец** — места ў Беларусі, на рацэ Лясной. Адміністрацыйны цэнтар Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 8360 чалавек. Знаходзіцца за 39 км ад Берасьця, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка (лінія Баранавічы — Берасьце); на аўтамабільнай дарозе Берасьце — Каменюкі.

Камянец — магдэбурскае места гістарычнай Берасьцейшчыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу тут захаваўся выдатны помнік архітэктуры раманскага стылю — абарончая вежа, найбольшая вышынёю і ступеньню захаванасьці сярод іншых будынкаў падобнага кшталту.

## Назва
Тапонім Камянец утварыўся ад мясцовай мураванай («каменнай») вежы, вакол якой узьнікла паселішча. 

У 1795—1940 гадох места мела афіцыйную назву *Камянец [[Літва|Літоўскі]]* (упамінаецца як *Камянец Падляскі або Літоўскі* яшчэ ў Хроніцы літоўскай і жамойцкай) дзеля адрозьненьня ад Камянцу на Падольлі. 

13 кастрычніка 1996 году жыхары ўкраінскага Каменя Кашырскага заўчасна адсьвяткавалі 800-гадовы юбілей свайго места, памылкова атаясаміўшы гістарычную назву *Камень* з Камянцом, які паводле некаторых зьвестак упершыню ўпамінаецца пад 1196 годам. То бок фактычна яны адзначылі юбілей Камянца.

## Гісторыя
### Раньнія часы
Першы пісьмовы ўпамін пра Камянец зьмяшчаецца ў Іпацьеўскім летапісе і датуецца 1276 годам (у пэўных крыніцах можна сустрэць больш раньняе памылковае датаваньне — 1196 год), калі князь валынскі Ўладзімер Васількавіч заклаў тут мураваную вежу:

У 1289 годзе князь дарагічынскі Юры Львовіч разбурыў горад.

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1366 годзе Камянец далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе знаходзіўся ў валоданьні вялікіх князёў. Неаднаразова (у 1375, 1378 і 1379 гадох) места цярпела ад нападаў крыжакоў. У 1382—1383 гадох Камянец знаходзіўся пад уладай зяця Кейстута, князя Януша Мазавецкага. У 1409 годзе кароль польскі Ягайла прыняў тут паслоў ад папы рымскага Аляксандра V. У гэты час у месьце існаваў палац-замак.

Жыхары Камянца бралі актыўны ўдзел у Грунвальдзкай бітве. У 1413 годзе места стала сталіцай Камянецкага павету Троцкага ваяводзтва, яно знаходзілася на гандлёвым шляху зь Берасьця ў Горадню і з Кракава ў Вільню.

26 чэрвеня 1503 году вялікі князь Аляксандар надаў Камянцу Магдэбурскае права, а ў 1524 годзе Жыгімонт Стары — герб: «*у срэбным полі чырвоны мур зь вежай за ім*». У 1520 годзе места ўвайшло ў склад Падляскага ваяводзтва, у 1565—1566 гадох згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай — у Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва.

У XVI стагодзьдзі ў Камянцы было 3—4 тыс. жыхароў. У XVII—XVIII стагодзьдзях тут існаваў замкава-палацавы комплекс, працавала тэкстыльная мануфактура Радзівілаў. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай маскоўскія захопнікі спалілі места. З прычыны ўчыненых разбурэньняў у 1661 годзе сойм Рэчы Паспалітай вызваліў камянецкіх мяшчанаў ад усіх падаткаў тэрмінам на 4 гады. У 1673 годзе пры Васкрасенскай царкве заснавалі манастыр. У другой палове XVII ст. у Камянцы было 13 вуліцаў. У 1723 годзе тут збудавалі касьцёл. У 1726 годзе сярод вернікаў некалькіх парафіяў Камянецкага дэканату ўпаміналася старалітва.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Камянец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшоў у склад Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні. У сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя ў месьце было 597 двароў. У канцы ХІХ стагодзьдзя ў Камянцы дзеялі царква, касьцёл і юдэйскі малітоўны дом. Паводле вынікаў перапісу 1897 году — 1186 будынкаў, працавалі лячэбніца і царкоўна-прыходзкая школа. На 1914 год працавала 7 дробных прадпрыемстваў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Камянец занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1885).jpg|Вежа і места. В. Гразноў, 1885 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1850).jpg|Вежа і места. Невядомы мастак, сяр. XIX ст.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (N. Orda, 20.04.1876).jpg|Панарама места. Н. Орда, 20.04.1876 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (N. Orda, 1877-83).jpg|Літаграфія з малюнка , 1877—1883 гг.

Kamianiec, Padrečnaja. Камянец, Падрэчная (N. Orda, 20.04.1876).jpg|Налева ўдалечыні сынагога. Н. Орда, 20.04.1876 г.
Kamianiec, Padrečnaja. Камянец, Падрэчная (A. Kühlewein, 1876).jpg|Паводле малюнку Н. Орды
Kamianiec, Vaskrasienskaja. Камянец, Васкрасенская (A. Budziłovič, 1864).jpg|Васкрасенская царква. А. Будзіловіч, 1864 г.
Kamianiec, Kaścielnaja, Śviatych Piatra i Paŭła. Камянец, Касьцельная, Сьвятых Пятра і Паўла (1927).jpg|Праект новага касьцёла, 1927 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Камянец абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Камянец апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Берасьцейскім павеце Палескага ваяводзтва. У гэты час тут працавалі 3 лесапільні, вінакурня, цэх апрацоўкі аўчынаў, 2 маслабойні.

У 1939 годзе Камянец увайшоў у БССР, дзе ў 1940 годзе атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і стаў цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 23 чэрвеня 1941 да 22 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. 24 чэрвеня 1983 году Камянец зноў атрымаў статус места.


Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1899).jpg|Вежа і мястэчка
Kamianiec, Carkoŭnaja, Symonaŭskaja. Камянец, Царкоўная, Сымонаўская (1903).jpg|Сымонаўская царква, замест якой збудавалі мураўёўку
Kamianiec, Vaskrasienskaja. Камянец, Васкрасенская (08.1916).jpg|Васкрасенская царква
Kamianiec, Kaścielnaja, Śviatych Piatra i Paŭła. Камянец, Касьцельная, Сьвятых Пятра і Паўла (1921).jpg|Стары касьцёл

Kamianiec, Dalina, Kaplica. Камянец, Даліна, Капліца (1930-39).jpg|Могілкі. Капліца
Kamianieckaja synagoga. Камянецкая сынагога (1930) (2).jpg|Сынагога
Kamianiec, Školnaja. Камянец, Школьная (1930).jpg|Адкрыцьцё гімназіі
Kamianiec, Rynak. Камянец, Рынак (1901-39).jpg|На Рынку


## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:10000
ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1850 from:0 till:2900
  bar:1878 from:0 till:6855
  bar:1897 from:0 till:4600
  bar:1921 from:0 till:2348
  bar:1972 from:0 till:5100
  bar:1991 from:0 till:8300
  bar:1997 from:0 till:9400
  bar:2004 from:0 till:8800
  bar:2009 from:0 till:8447
  bar:2018 from:0 till:8360
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 927 муж., зь іх шляхты 4, духоўнага стану 5, мяшчанаў-юдэяў 738, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 176, жабракоў 14; 1850 год — 2,9 тыс. чал.; 1878 год — 6855 чал., у тым ліку 5900 юдэяў; 1893 год — 1640 чал.; 1897 год — 4,6 тыс. чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 2348 чал.; 1972 год — 5,1 тыс. чал.; 1991 год — 8,3 тыс. чал.; 1997 год — 9,4 тыс. чал.; 1997 год — 9,3 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 8,8 тыс. чал.; 2005 год — 8,7 тыс. чал.; 2006 год — 8,6 тыс. чал.; 2008 год — 8,5 тыс. чал.; 2009 год — 8447 чал. (перапіс); 2015 год — 8425 чал.; 2016 год — 8405 чал.; 2017 год — 8401 чал.; 2018 год — 8360 чал.

### Адукацыя
У Камянцы працуюць 2 агульнаадукацыйныя школы, гімназія, музычная школа, 2 дашкольныя дзіцячыя ўстановы.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць мескія лякарня і паліклініка.

### Культура
Дзеюць 2 дамы культуры, клюб, кінатэатар, 2 бібліятэкі.

### Спорт
Для правядзеньня спартовых мерапрыемстваў у Камянцы ёсьць стадыён «Колас», прыстасаваны да гульні ў футбол і правядзеньня лёгкаатлетычных спаборніцтваў, пляцоўкі для гульні ў баскетбол і валейбол, месца для зімовага катка. Ёсьць павільён для настольных гульняў: настольны тэніс, більярд. Пры стадыёне знаходзіцца адміністрацыйна-сацыяльны будынак з прыбіральнямі, апранальнямі, душавымі. Апроч таго, у Камянцы дзее фізкультурна-спартовы клюб, дзіцячая і моладзевая спартовая школа «Пушча», футбольны клюб «Камянец». Штогод праводзіцца каля 50 спартовых мерапрыемстваў.

## Забудова
### Плян
У паўднёвай частцы Камянца сфармаваўся мікрараён, забудаваны 4—5-павярховымі жылымі дамамі. Аўтамагістраль Берасьце — Камянюкі падзяляе места на ўсходнюю і заходнюю часткі. Асновай яго плянавальнай структуры зьяўляецца няправільная радыяльная сетка вуліцаў. Галоўная вуліца — Берасьцейская (дзялянка аўтамабільнай дарогі Берасьце — Камянюкі). На ёй склаўся адміністрацыйна-грамадзкі цэнтар. Пэрспэктыву вул. Берасьцейскай замыкае сквэр і будынак сярэдняй школы № 1. Пераважае аднапавярховая індывідуальная забудова. Прамысловая зона знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы.

### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Камянца да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Берасьцейская. Тым часам гістарычныя Бажнічая, Гандлёвая, Глыбокая, Крывая, Могілкавая, Пахілая, Пярэсмык, Школьная і Замкавая вуліцы, Купальны заезд, Надрэчны праезд  і Царкоўны пляц цяпер ня маюць афіцыйных назваў.

### Мясцовасьці
Гістарычныя мясцовасьці Камянца: Замосты (Замлыны), Кладуча.

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

## Транспарт
Праз Камянец праходзіць аўтамабільная дарога Берасьце — Каменюкі і чыгунка Высокае — Чаромха, да Берасьця — каля 40 км.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Дзее філія Берасьцейскага абласнога краязнаўчага музэю — «Камянецкая вежа».

### Славутасьці
* Абарончая вежа (1271—1288)
* Гімназія (1931)
* Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1925)
* Могілкі старыя каталіцкія (XVIII—XX стагодзьдзі)
* Сынагога
* Царква Сьвятога Сімяона (1914; мураўёўка)
* Помнік Алексу (1985, ск. Аляксандар Лышчык)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1723)

## Галерэя

Камянецкая вежа.jpg|Вежа
Tower of Kamyanets 2011 6.JPG|Вежа і гімназія
Kamyanets002.jpg|Царква-мураўёўка
Сьвята-Сімяонаўская царква (Камянец) 02.jpg|Царква, інтэр’ер

Краявіды Камянца 02.jpg|Касьцёл
Краявіды Камянца 09.jpg|Могілкавая капліца
Kamianiec, vulica (1.08.2008).jpg|Старая камяніца
Kamianiec. Камянец (08.2008).jpg|Традыцыйная хата


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Камянец, Radzima.org
* Інфармацыя на старонцы BrestObl.com
* Камянец — Беларусь у лепшым выглядзе
* Камянец — rzeczpospolita.com