open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лірыка

**Лі́рыка** — адзін з трох родаў літаратуры, які адлюстроўвае рэчаіснасьць праз суб’ектыўнае выяўленьне пачуцьцяў, перажываньняў аўтара. Прадметам адлюстраваньня ў лірыцы зьяўляецца менавіта духоўнае жыцьцё чалавека, сьвет ягоных ідэяў, пачуцьцяў.

## Сувязь з драмай і эпасам
Лірыка — самастойны, вельмі старажытны род літаратуры, але яна не супрацьстаіць ні эпасу як аб’ектыўнаму аповеду пра пэўныя падзеі, ні драме зь яе скразным канфліктна напружаным дзеяньнем. Наадварот, на працягу
ўсяго разьвіцьця літаратуры лірыка кантактавала, узаемадзейнічала з эпасам і драмай. Лірычныя элемэнты няцяжка знайсьці ў эпічных
і драматычных творах (лірычныя адступленьні, асаблівая эмацыянальная насычанасьць твораў, прасякнутасьць іх аўтарскімі пачуцьцямі). У сваю чаргу ў лірыцы можна выявіць элемэнты эпасу (зачаткі сюжэта) і драмы (напружанасьць думкі і пачуцьця, дыялягічная форма выяўленьня).

## Разнавіднасьці лірыкі
* Грамадзянская лірыка.
* Філязофская лірыка.
* Мэдытатыўная лірыка.
* Пэйзажная лірыка.
* Інтымная лірыка.
* Сугестыўная лірыка.
* Духоўная лірыка.
* Альбомная лірыка.
Падзел лірыкі на жанры і разнавіднасьці досыць умоўны.

## Глядзіце таксама
* Драма.
* Эпас.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Катэгорыя:Паэзія
Уладзімер Саламонавіч Лазарэвіч

**Уладзі́мер Саламо́навіч Лазарэ́віч** (, в. Астроўка, Сакольскі павет (паводле іншых зьвестак Беласток) — 20 чэрвеня 1938, Масква, «Камунарка», НКВД) — савецкі вайсковец, пэдагог.

## Жыцьцяпіс
Зь беларускай шляхецкай сям’і. У 1912 годзе скончыў Акадэмію Генэральнага штаба. Удзельнік 1-й сусьветнай вайны, падпалкоўнік.

З 1918 у Чырвонай арміі: ва Ўсерасейскім галоўным штабе, на Ўсходнім. фронце. Зь лістапада 1919 на Заходнім фронце — начальнік штаба фронту, камандуючы 3-й арміі. Пасьля на Паўднёвым фронце камандуючы арміі, дзе вызначыўся пры ўзяцьці чангарскіх і сіваскіх пазыцыяў Урангеля ў Крыме.

З 1921 камандуючы Туркестанскім фронтам, з 1922 намесьнік начальніка ваенна-навучальных устаноў РСЧА, з 1925 начальнік Вайскова-паветранай акадэміі, з 1934 начальнік катэдры Вайскова-транспартнай акадэміі Чырвонай арміі.

Сябра ВКП(б) з 1932. Узнагароджаны 3 ордэнамі. Арыштаваны 4 лютага 1938 у Маскве. Асуджаны вайсковай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 20 лютага 1938 за «*ўдзел у ваенна-фашысцкай змове*» да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны 5 траўня 1956.

## Літаратура
* Лявон Юрэвіч. Літаратурны рух на эміграцыі. Менск, БГА, 2002.

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Памерлі 20 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Банк ВТБ (Беларусь)

**[[Закрытае акцыйнае таварыства]] «Банк ВТБ (Беларусь)»** — камэрцыйны банк у Рэспубліцы Беларусі. Статутны фонд — 117,6 млн руб., нарматыўны капітал — 502,8 млн руб. Асноўны пакет акцый належыць належыць Банк ВТБ (ПАТ).

## Рэквізыты
Месцазнаходжаньне: 220007, Рэспубліка Беларусь, Менск, вул. Маскоўская, 14

БІК 153001108, УНП 101165625 , АКПА 37422144.

S.W.I.F.T. SLANBY22.

## Дзейнасьць
Банк зьяўляецца чальцом Беларускай гандлёва-прамысловай палаты, Асацыяцыі беларускіх банкаў, Беларускай валютна-фондавай біржы, Беларускага саюзу прадпрымальнікаў і ўпаўнаважаным агентам па разьмяшчэньні аблігацыяў Дзяржаўнага выйгрышнага валютнага займу Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь.

## Мінуўшчына
Заснаваны ў 1996 року пад назваю «Слаўнафтабанк». Зарэгістраваны Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь 7 кастрычніка 1996.

У лістападзе 2007 року зьмяніў назву на Банк ВТБ (Беларусь) пасьля продажу кантрольнага пакету акцыяў групе ВТБ (Расея).

7 кастрычніка 2013 дзяржаўная доля акцыяў (25,9%) была прададзеная расейскаму «Банку ВТБ».

## Міжнародныя санкцыі
Банк знаходзіцца пад санкцыямі ЗША (сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў; зь лютага 2022 году), Канады (з красавіка 2023 году), Новай Зэляндыі (са жніўня 2023 году).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1996 годзе
Катэгорыя:Кастрычнік 1996 году
Катэгорыя:1996 год у Беларусі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў сьпісе СВГ
Алегорыя

**Алего́рыя** — троп, паэтычнае іншасказаньне, у якім думка ці паняцьце перадаецца праз абмалёўку пэўных прадметаў, зьяваў рэчаіснасьці. Алегорыя нагадвае мэтафару, у аснове якой тое ж перанясеньне значэньняў на аснове падабенства, але ў адрозьненьне ад мэтафары ахоплівае ня частку твора, а ўвесь твор цалкам. Алегарычныя вобразы сустракаюцца ў розных відах мастацтва: жывапісе, скульптуры, літаратуры і інш. Асаблівае пашырэньне набыла алегорыя ў мастацтве слова. У фальклёры, напрыклад, нямала алегарычных вобразаў жывёлаў, якія выступаюць носьбітамі пэўных чалавечых рысаў. Алегарычны сэнс маюць некаторыя прыказкі і прымаўкі (*Найшла каса на камень. Валачыў воўк, павалакуць і воўка*), народныя песьні, казкі, асабліва г. зв. жывёльны і расьлінны эпас. У пісьмовай літаратуры алегорыя часта выступае як сродак узмацненьня паэтычнай выразнасьці, канкрэтызацыі вобразнага мысьленьня.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
Алюзія

**Алю́зія** — намёк у паэтычным творы на агульнавядомы факт гістарычнага ці бытавога характару. Некаторыя вершы цалкам засноўваюцца на алюзіі. Злоўжываньне алюзіяй можа прывесьці да своеасаблівай зашыфраванасьці, невыразнасьці сэнсу твору.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Рыторыка
Катэгорыя:Сэмантыка
Дуглас Адамз

**Ду́глас Адамз** (; 11 сакавіка 1952, Кембрыдж, Ангельшчына, Вялікабрытанія — 11 траўня 2001, Санта-Барбара, Каліфорнія, ЗША) — брытанскі пісьменьнік, аўтар твораў у жанры фантастыкі. Скончыў каледж Сэнт-Джон у Кембрыджы.

Адзін зь любімых пэрсанажаў пісьменьніка — «негераічны» герой. Пэўныя канцэпцыі з твораў ўвайшлі ў папулярную субкультуру Сеціва («бабілёнская рыбка», якая дазваляе разумець кожную мову, «Даведнік галяктычнага аўтаспыньніка», як мэтафара Сеціва, які ўтрымлівае інфармацыю пра ўсё, прычым інфармацыя можа быць цалкам несапраўднай і нават небясьпечнай; фраза «не панікуй», , якая месьціцца на вокладцы «Даведніка галяктычнага аўтаспыньніка»).

## Творы

### Сэрыя «Аўтаспынам па Галяктыцы»
Сэрыя была запачаткаваная як нізка радыёпастановак для Бі-Бі-Сі, потым ператворана ў сэрыю раманаў.
# Аўтаспынам па Галяктыцы ().
# Рэстаран пры канцы сусьвету ().
# Жыцьцё, сусьвет і ўсё наогул ().
# Бывайце, дзякуй вам за рыбку ().
# Пераважна бяскрыўдная ().

### Сэрыя «Дэк Джэнтлі»
# Галістычнае дэтэктыўнае агенцтва Дэка Джэнтлі (, 1981).
# Доўгі і змрочны перапынак на гарбату для душы ().
# Апошняя магчымасьць бачыць… (, разам з Маркам Карвадайнам).
# Жытні сэнс (, разам з Джонам Лойдам).

## Беларускія пераклады
* Аўтаспынам па Галактыцы: [раман] / Дуглас Адамс. — Вільня: Логвінаў, 2015. — 221, [1] с.

## Крыніцы і заўвагі

; Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Сеціўнае інтэрвію з Дугласам Адамзам на Slashdot.org

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кембрыджы
Катэгорыя:Памерлі ў Каліфорніі
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лёндане
Катэгорыя:Монці Пайтан
Катэгорыя:Атэісты
Антыкітэрскі мэханізм

**Антыкітэ́рскі мэхані́зм** () — мэханічная прылада, выяўленая ў 1902 року на затанулым старажытным судне непадалёк ад грэцкага вострава Антыкітэра (). Датаваная прыблізна 100 рокам да н. э. (магчыма, да 150 да н. э.) Захоўваецца ў Нацыянальным археалягічным музэі ў Атэнах.

Мэханізм утрымліваў вялікую колькасьць бронзавых шасьцерняў у драўляным корпусе, на якім былі разьмешчаны цыферблаты са стрэлкамі і, паводле рэканструкцыі, выкарыстоўваўся для разьліку руху нябесных целаў. Іншыя прылады падобнай складанасьці невядомыя ў эліністычнай культуры. У ім выкарыстоўваецца дыфэрэнцыяльная перадача, якая, як раней лічылася, вынайдзена не раней за XVI стагодзьдзе, а ўзровень мініятурызацыі і складанасьць супастаўныя з мэханічнымі гадзіньнікамі XVIII стагодзьдзя. Арыентыровачныя памеры мэханізму ў зборы 33×18×10 см.

## Глядзіце таксама
* Астраномія Старажытнай Грэцыі
* Нябесны дыск зь Небры
* Недарэчны артэфакт
* Экселігмас
* Эфеб з Антыкітэры

## Вонкавыя спасылкі

* Праект па дасьледаваньні антыкітэрскага мэханізму
* The Antikythera Mechanism I, The Antikythera Mechanism II зь Java-анімацыяй
* The Antikythera Calculator
* YAAS-Yet Another Antikythera Simulator. A 3D Simulator in VRML
* Бег са старажытнай скрынкі ў нашу эру скончаны машынай
* ''Pastore, Giovanni'' Antikythera E I Regoli Calcolatori, Rome, 2006, privately published
* ''Pastore, Giovanni'' The Discovery of Archimedes' Orrery
* Did gearwheels inspire epicycles?
* Professors Alan Thorndike and James Evans: The meaning of the mechanism
* Planets and Anomalies in the Antikythera Mechanism

Катэгорыя:Гісторыя тэхнікі
Катэгорыя:Гісторыя астраноміі
Катэгорыя:Астранамічныя прылады
Катэгорыя:Недарэчныя артэфакты
Катэгорыя:Мэханічныя падліковыя машыны
Катэгорыя:Раньнія кампутары
Катэгорыя:Аналягавыя кампутары
Катэгорыя:Нацыянальны археалягічны музэй Атэнаў
Катэгорыя:Археаастраномія
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Фарэрскіх астравоў па футболе

**Прэм’ер-ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Фарэрскіх астравоў. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі два апошнія месцы, пераводзяцца ў Першы дывізіён, а іхнае месца займаюць дзьве наймацнейшыя каманды Першага дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб КІ.

## Чэмпіёны
* ГБ Торсгаўн — 24 разы
* КІ Кляксвуйк — 22
* Б-36 Торсгаўн — 11
* Твэройры — 7
* ГІ Гота — 6
* Б-68 Тофтыр — 3
* Вікінгур — 3
* ЭБ-Стрэймур Стрэймнэс — 2
* Б-71 Сандой — 1
* Фугляф’ёрдур — 1
* Рунавік — 1
* СІ Сорвагур — 1
* ВБ Вагур — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Фарэрскіх астравоў па футболе
Лятучая Рыба (сузор’е)

**Ляту́чая Ры́ба** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба. Гэта адно з дванаццаці сузор’яў, створаных Пэтэрам Плянцыем паводле назіраньняў Пітэра Дырксона Кейсэра і Фрэдэрыка дэ Гаўтмана, і ўпершыню выяўленых на 35-см нябесным глёбусе, створаным у 1597 (ці 1598) годзе ў Амстэрдаме Плянцыем і Ёдакусам Хондыем. Першым зорным атлясам, у якім зьявілася сузор’е, была «Ўранамэтрыя» Ёгана Баера 1603 году. Нямецкі астраном Ёган Кеплер называў гэтае сузор’е Верабей ().

## Адметнасьці
### Зоркі
У сузор’і знаходзяцца дзьве кратныя зорныя сыстэмы: γ Лятучай Рыбы (падвойная) і ε Лятучай Рыбы — іх можа назіраць у малы тэлескоп. Зоркі Гамы маюць чацьвертую і шостую зорныя велічыні, а зоркі Эпсылёна — чацьвертую і восьмую.

### Аб’екты глыбокага космасу
За 300 млн сьв. гадоў ад зямлі ў сузор’і Лятучай Рыбы знаходзіцца кольцападобная галяктыка AM 0644-741, якая мае неафіцыйную назву «Кольца Ліндсэй-Шэплі» (), паводле яе адкрывальнікаў — Гарлава Шэплі і яго вучня Эрыка Ліндсэя. Яна была знойдзеная каля Вялікага Магеланавага Воблака ў 1960 годзе.

У сузор’і таксама месьціцца NGC 2442 — прамежная сьпіральная галяктыка, якая знаходзіцца за 50 млн сьв. гадоў ад Зямлі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў

**Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай**, таксама **** — узброены канфлікт між Масковіяй і Рэччу Паспалітай у 1609—1618 роках. Адна з асноўных падзеяў .

Рэч Паспалітая скарысталася гэтым пэрыядам, каб вылучыць на маскоўскі сталец Ілжэдзьмітрыяў, і пасьля заключэньня расейска-швэдзкай угоды ў 1609 року абвясьціла вайну. У 1610 польска-літоўскія войскі на два гады акупавалі Маскоўскі Крэмль, пасьля чаго Швэцыя разарвала мір і сама распачала вайну з Расеяй.

Калі Ўладзіслаў Ваза, абраны маскоўскім царом, паспрабаваў навяртаць насельніцтва ў каталіцтва, выбухнула паўстаньне Мініна і Пажарскага, якое выгнала польска-літоўскія сілы з Масквы. У 1613 року царом быў абраны Міхаіл Раманаў, сын маскоўскага патрыярха Філарэта, зь якога пачалася дынастыя Раманавых. Вайсковыя дзеяньні працягваліся да 1617 року і скончыліся замірэньнем, паводле якога Рэч Паспалітая атрымала тэрытарыяльныя заваёвы, аднак незалежнасьць Масковіі захавалася.

## Перадумовы


ImageSize = width:500 height:100
PlotArea = left:65 right:15 bottom:20 top:5
AlignBars = justify

Colors =
  id:godunovb   value:rgb(0.99215,0.8,0.54)
  id:godunovf value:rgb(1,0.7019,0)
  id:dimitryi   value:rgb(1,1,0)
  id:szhujskiy value:rgb(1,1,0.702)
  id:vladislav value:rgb(1,0.922,0.384)
  id:romanov value:rgb(1,0.922,0.675)

Period = from:1600 till:1615
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1600

PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:35 shift:(0,-5)

  from:start till: 1605   text:"Барыс Гадуноў" color:godunovb
# fontsize:6
  from:1605  till: 1605.5  text:"Фёдар II" shift:(-30,10) color:godunovf
  from:1605.5    till: 1606.4  text:"Ілжэдзьмітры I"  shift:(17,-15) color:dimitryi
# fontsize:8
  from:1606.4    till: 1610.7    text:"Васіль IV" color:szhujskiy
  from:1610.7    till: 1613  text:"Уладзіслаў IV" color:vladislav
  from:1613      till:end    text:"Міхаіл I" color:romanov


Напрыканцы XVI — у пачатку XVII стагодзьдзяў Масковія знаходзілася ў стане палітычнага і эканамічнага крызісу. Па сьмерці цара Івана IV Жахлівага ў 1584 року і ягонага сына Дзьмітрыя ў 1591 пачалася барацьба за царскі трон. У 1598 року на царства быў пастаўлены Барыс Гадуноў, перарваўшы шматгадовае панаваньне Рурыкавічаў. Нязгодныя з такім выбарам лічылі, што царэвіч Дзьмітры жывы, таму валадарства Гадунова незаконнае. Сытуацыя да таго ж ускладнілася вялікімі замарозкамі 1601—1603 рокаў, пэўна, спрычыненым вывяржэньнем вулькану ў Паўднёвай Амэрыцы. Пачаўся вялікі голад, ад якога памерлі каля паўмільёна чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
* Н. М. Карамзин. История государства Российского
* Дамова Сямібаяршчыны з гетманам Жалкеўскім пра прызнаньне каралевіча Ўладыслава маскоўскім царом 
* Мапа «Вялікага ліхалецьця»


Катэгорыя:Смутны час
Катэгорыя:Войны XVII стагодзьдзя
Катэгорыя:Падзеі 1609 году
Траянская вайна

**Траянская вайна** — вайна кааліцыі ахейскіх цароў на чале з царом Мікенаў Агамемнанам супраць Троі.

Археалягічныя раскопкі пацьвердзілі, што каля сярэдзіны XIII стагодзьдзя да н. э. Троя была разбурана. У старажытнай гістарыяграфіі Траянская вайна датуецца 1280—1270 да н. э. (Герадот) ці 1194—1184 да н. э. (Эратасфен), у археалёгіі каля 1260—1200 да н. э.

Паводле паданьняў, падставай для вайны стала выкраданьне траянскім царэвічам Парысам жонкі спартанскага цара Менелая Алены. Менелай і яго брат Агамемнан зь вялікім флётам адплылі ў Трааду (паўночны захад Малой Азіі). Аблога Троі цягнулася 10 гадоў. Горад быў узяты дзякуючы кемлівасьці Адысэя (гл. Траянскі конь).

Траянская вайна была адным з этапаў пранікненьня грэкаў у Малую Азію, якое ўзмацнілася ў XIII ст. да н. э., асабліва пасьля выцісканьня дарыйцамі ахейцаў з тэрыторыі Грэцыі.

Падзеі Траянскай вайны знайшлі адлюстраваньне ў паэмах «Іліяда», «Адысэя» і шэрагу іншых твораў.

## Літаратура
* Траянская вайна // 


Катэгорыя:Выдуманыя бітвы
Робэрт Фішэр

**Ро́бэрт (Бо́бі) Джэймз Фі́шэр** (; 9 сакавіка 1943, Чыкага, ЗША — 17 студзеня 2008, Рэйк’явік, Ісьляндыя) — адзін з самых яскравых і выбітных шахматыстаў сваёй эпохі. Адзінаццаты чэмпіён сьвету па шахматах (1972—1975), адзіны шахіст Захаду, які перапыніў гегемонію савецкіх гульцоў у пэрыяд ад Другой сусьветнай вайны да 1991 року. 8-разовы чэмпіён ЗША.

## Спартовыя дасягненьні

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына, прысьвечаная Бобі Фішэру
* Жыцьцёвая гісторыя Фішэра ў малюнках

Катэгорыя:Шахматысты ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па шахматах
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Пераможцы шахматных Алімпіядаў
Катэгорыя:Шахматныя тэарэтыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чыкага
Катэгорыя:Памерлі ў Рэйк’явіку
Катэгорыя:Памерлі ад ныркавай няздатнасьці
Катэгорыя:Адмаўленцы Галакосту
Катэгорыя:Эмігранты ЗША
Катэгорыя:Ісьляндзкія імігранты
Міхайла Грамыка

**Міхайла (Міхаіл Аляксандравіч) Грамыка** (, в. Чорнае Рэчыцкага павету Менскай губэрні, цяпер Рэчыцкі раён Гомельскай вобласьці — , Хімкі, Маскоўская вобласьць; Псэўданімы і крыптанімы: *М. Абданк*, *Мих. Абданк*, *Михаил Абданк*, *М. Г.*, *Міх. Г.*) — беларускі празаік, паэт, геоляг, пэдагог.

## Біяграфія
Падчас вучобы ў Магілёўскай гімназіі стаў чальцом рэвалюцыйнага гуртку. Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1907. У 1911 скончыў Маскоўскі ўнівэрсытэт. Настаўнічаў у Адэсе, з 1917 удзельнічаў у рабоце культурна-асьветніцкай арганізацыі беларускіх уцекачоў «Беларускі гай». З 1921 у Менску; выкладаў геалёгію і мінэралёгію ў Белпэдтэхнікуме і БДУ; працаваў у Інбелкульце, БелАН. Распрацоўваў беларускую навуковую тэрміналёгію. Аўтар падручнікаў па геаграфіі і мінэралёгіі. Браў удзел у пошуках нафты на Палесьсі. П’есы М. Грамыкі ставіліся ў тэатрах. Арыштаваны ДПУ БССР 13 ліпеня 1930 па справе «Саюза вызваленьня Беларусі»; паводле пастановы Калегіі ДПУ БССР ад 10 красавіка 1931 высланы ў Іванава-Вазьнясенск на 5 гадоў. Пасьля сканчэньня тэрміну высылкі ў 1936 выехаў зь сям’ёй у Мурманскую вобласьць (Кіраўск, Чусаў Гарадок (1941—1945)). У 1945—1948 жыў у Іжэўску, працаваў у Запалярным горным тэхнікуме. Потым жыў у Пермскай вобласьці і Ўдмурціі. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957. Апошнія гады жыў у Хімках. Чалец СП БССР з 1965.

## Творы
* Выбр. Мн., 1967;
* Родная пушча: П’есы, вершы, паэмы, успаміны, лісты. Мн., 1987;
* Пачатковая геаграфія. Мн., 1923 (2 выд. Мн., 1925; 3 выд. Мн., 1927; 4 выд. Мн., 1928);
* Уводзіны ў навуку аб неарганічнай прыродзе: Ч. 1. Крышталаграфія; Ч. 2. Мінералогія. Мн., 1926;
* Дзве паэмы. Мн., 1927;
* Плынь: Лірычныя паэмы і вершы. Мн., 1927;
* Каля тэрасы: Драмы. Мн., 1929 (2 выд. Мн., 1975).

## Літаратура
* 
* Казека Я. Міхайла Грамыка // Казека Я. Голас часу. Мн., 1975;
* Шушкевіч С. След на зямлі // Полымя. 1965, № 11;
* ЭГБ, т. 3;
* Грамыка Міхайла // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992—1995., т. 2.

## Вонкавыя спасылкі
* МІХАЙЛА ГРАМЫКА на сайце Рэчыцкай раённай бібліятэкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Драматургія

**Драматургі́я** (ад  — «сачыненьне ці пастаноўка драматычных твораў») — тэорыя й мастацтва пабудовы драматычнага твору, а таксама сюжэтна-вобразная канцэпцыя такога твору.

Драматургіяй завуць таксама сукупнасьць драматычных твораў асобнага пісьменьніка, краіны ці народу, эпохі.

Разуменьне асноўных элемэнтаў драматычнага твору й прынцыпаў драматургіі гістарычна зьменлівыя. Драма тлумачылася як дзеяньне якое зьдзяйсьняецца (а не якое ўжо зьдзейсьнілася) пры ўзаемадзеяньні характару й вонкавага становішча дзеючых асобаў.

Дзеяньне ўяўляе сабою вядомую зьмену ў вядомы прамежак часу. Зьмене ў драматургіі адпавядае зьмена лёсу, радасная ў камэдыі й сумная ў трагедыі. Прамежак часу можа ахопліваць некалькі гадзінаў, як у францускай клясычнай драме, ці шматлікія гады, як у Шэксьпіра.

## Літаратура
* A. W. Schlegel, «Vorlesungen ü ber dramatische Kunst und Literatur» (Гейдэльберг, 2 выд. 1817), Freytag, «Technik des Dramas» (4 выд. Ляйпцыг, 1881)
* Carrière, «Die Kunst in Zusammenhange der Kulturentwickelung»
* Klein, «Geschichte des Dramas» (Ляйпцыг, 1865—76)
* Alph. Roger, «Histoire universelle du th éâ tre» (II., 1869)
Казюкі

**Казюкі** (, ) — традыцыйны штогадовы кірмаш вырабаў народных промыслаў у Літве, праходзіць з пачатку XVII стагодзьдзя ў Вільні, на галоўным пляцы гораду й прылеглых вуліцах. Кірмаш ладзіцца ў дзень памяці сьвятога Казімера, 4 сакавіка, і ў прылеглыя да яго найбліжэйшыя выходныя дні.

Сама назва ад імя Казімер — *Казюк* (, ).

Першапачаткова з XVII стагодзьдзя кірмаш праходзіў на Катэдральным пляцы, з 1901 году — на Лукіскім, пазьней фактычна ў некалькіх месцах гораду. Тут можна сустрэць шмат цікавага прыкладнога й народнага мастацтва. На гэты базар зьбіраюцца найлепшыя краўцы, кавалі, ганчары, ткачы, разьбяры.

Казюкі сталі папулярнымі ў іншых гарадах сучаснай Летувы, а таксама ў Горадні ў Беларусі. Ад нядаўняга часу Казюкі ладзяцца ў многіх польскіх гарадах (напрыклад у Познані, Шчэціне), у нядзелю пасьля 4 сакавіка, па ініцыятыве палякаў, былых жыхароў Вільні й нашчадкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кірмашы
Катэгорыя:Падзеі сакавіка
Катэгорыя:Сьвяты Казімер
Катэгорыя:Падзеі ў Вільні
Катэгорыя:Стары горад (Вільня)
Катэгорыя:Штогадовыя падзеі
Антанамасія

**Антанама́сія, антанама́зія** ( — перайменаваньне) — троп, замена імя вядомай асобы назвай прадмета ці зьявы, што зь ёй непасрэдна зьвязаныя. Так, у наступных радках верша К. Крапівы «Гёбэльс брэша — вецер носіць» прозьвішча Гёбэльса не называецца, але выразна падразумяваецца: «Каб прыкрасіць крыху справы Гітлераўскай банды, У Бэрліне ёсьць плюгавы Доктар прапаганды».

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Рыторыка
Апастрофа

**Апастро́фа** ( — адхіленьне ад тэмы) — зварот паэта да памерлай ці адсутнай асобы, як да прысутнай:

: *Іду, як заўсёды, ў купалаўскі сад,
 
: *Падняўшы каўнер і насупіўшы кепку.

: *А ў садзе шуміць залаты лістапад…

: *Шапчу я: Іван Дамінікавіч, кепска…  (П. Панчанка. «Творчасьць»)

: Апастрофа — гэта і зварот да нейкага прадмета ці зьявы, як да чалавека:

: *Пушчай ідзеш ці пусткаю,

: *Дома, ў чужой зямлі,

: *Песьня, будзь беларускаю

: *І пад вясельнай хусткаю,

: ''І ў баявым шынялі. (М. Лужанін. «Дарога песьні»)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Стылістычныя сродкі
Катэгорыя:Рыторыка
Архаізм

**Архаі́зм** ( — «старажытны») — моўная адзінка (слова, форма слова), якая выйшла з актыўнага ўжытку, але мае свае адпаведнікі: *персі — грудзі, ланіты — шчокі, глас — голас, жывот — жыцьцё, чарніца — манашка і г. д.* Як і гістарызмы, архаізмы служаць для наданьня аповеду гістарычнага калярыту, але ў першую чаргу — асаблівай урачыстасьці, прыўзьнятасьці.

## Літаратура
*
Паэтычная вольнасьць

**Паэты́чная во́льнасьць** () — наўмыснае або міжвольнае адступленьне ад агульнапрынятых моўных нормаў у вершаваных творах дзеля захаваньня ў іх мэтрычнага малюнка ці рыфмы. Гэта могуць быць неўласьцівыя для літаратурнай мовы словы, націскі, слоўныя скарачэньні і г. д. Так, у вершы Я. Купалы «Беларускім партызанам» сустракаецца слова «гітлерцы» замест «гітлераўцы»: *«Рэжце гітлерцаў паганых»*.

Злоўжываць паэтычнай вольнасьцю нельга. Разам з тым яе трэба адрозьніваць ад звычайнай моўнай неахайнасьці аўтара.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Вульгарызм

**Вульгары́зм** ( — «простанародны») — грубае, лаянкавае слова ці выраз, якія ўжываюцца ў паэзіі для сацыяльна-палітычнай або маральнай характарыстыкі пэўнай асобы. Вульгарызмы знаходзяцца за межамі літаратурнай лексыкі, таму карыстацца імі трэба надзвычай асьцярожна.

Часам паэт зьвяртаецца нават да нецэнзурнага слова, якое на пісьме замяняецца шматкроп’ем, але даволі лёгка ўгадваецца чытачамі:

: Выграбаем конскія яблыкі з дому
: Шуфлямі і качэргамі…
: Сацыялізм — ня догма.
: Сацыялізм — энэргія!
: Плюс (!)
: электрыфікацыя ўсёй дзяржавы,
: Каб зводдаль было відно:
: Хто служыць і робіць
: дзяржаўную справу,
: А хто вырабляе…

: (У. Някляеў. «Наскрозь»)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Лексыкалёгія
Гіпэрбала (літаратуразнаўства)

**Гіпэ́рбала** ( — празьмернасьць) — троп, рэзкае перабольшаньне якіх-небудзь уласьцівасьцяў чалавека, прадмета ці зьявы з мэтай зьвярнуць на гэтыя ўласьцівасьці асаблівую ўвагу. У гіпэрбале, якую нельга разумець літаральна, выяўляюцца эмацыянальныя (станоўчыя або адмоўныя) адносіны пісьменьніка да таго, што адлюстроўваецца. Гіпэрбала надзвычай характэрная для народнай творчасьці, асабліва для легендаў і казак, дзе яна выступае ня толькі як троп, стылістычны прыём, але і як адзін з асноўных сродкаў стварэньня характару.

## Глядзіце таксама
* Літота

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Стылістычныя сродкі
Гіпэрбала (неадназначнасьць)

*Гіпэрбала (геамэтрыя) — геамэтрычнае месца пунктаў на роўніцы.
*Гіпэрбала (літаратуразнаўства) — рэзкае перабольшаньне якіх-небудзь уласьцівасьцяў.
Дэнамінацыя

**Дэнаміна́цыя** ( ад  — *перайменаваньне*) — зьмена намінальнай вартасьці грашовых знакаў пасьля гіпэрінфляцыі з мэтай стабілізацыі валюты й спрашчэньня разьлікаў. Падчас дэнамінацыі адбываецца абмен старых грашовых знакаў на новыя. 

Катэгорыя:Фінансы
Апалёнія Фіеры

«**Апалёнія**» () — альбанскі футбольны клюб з гораду Фіеры. Заснаваны ў 1925 годзе. Уладальнік Кубка Альбаніі (1998).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фіеры
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Аплікацыя (літаратуразнаўства)

**Апліка́цыя** (літаратуразнаўства) — увядзеньне ў вершаваны тэкст нейкага вядомага выслоўя: прыказкі, прымаўкі, радка зь песьні, верша і г. д. Асаблівы від аплікацыі — увядзеньне ў вершаваны тэкст назваў твораў або кніг нейкага вядомага пісьменьніка, мастака.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Дэфляцыя

**Дэфляцыя** (ад  — здзьмухваньне) — падвышэньне пакупніцкай здольнасьці мясцовай валюты, што выяўляецца ў зьніжэньні індэксу коштаў. Па сутнасьці, дэфляцыя — гэта інфляцыя з адмоўнымі тэмпамі росту коштаў. Аднак, па шэрагу чыньнікаў, расцэньваецца як меней спрыяльны фактар, чым інфляцыя.

Катэгорыя:Фінансы
Майкл Флэтлі

**Майкл Ра́ян Флэ́тлі** (; нарадзіўся 16 ліпеня 1958 году) — ірляндзка-амэрыканскі танцоўшчык, харэограф, актор, музыка. Вядомы сваімі танцавальнымі шоў «Riverdance», «Lord of the Dance», «Feet of Flames» і «Celtic Tiger».

## Жыцьцяпіс
Майкл Флэтлі нарадзіўся ў ЗША ў ірляндзкай сям’і. Танчыць пачаў у 12-гадовым узросьце, а ў 1975 стаў першым неэўрапейскім удзельнікам, які перамог на чэмпіянаце сьвету па ірляндзкіх танцах. Танцам навучаўся ў Школе ірляндзкага танцу ў Чыкага, скончыў Вышэйшую школу брата Райса і адкрыў уласную танцавальную школу.

У траўні 1989 року Флэтлі ўсталяваў сусьветны рэкорд па хуткасьці выкананьня чачоткі — 28 удараў за сэкунду. У 1991 Нацыянальнае геаграфічнае таварыства ЗША назвала яго Жывым скарбам за дасканалае валоданьне традыцыйнай мастацкай формай, і на той час Майкл стаў наймаладзейшым чалавекам, што атрымаў гэтае званьне.

Да Эўрабачаньня-1994 Майкл Флэтлі і Джын Батлер падрыхтавалі 7-хвілінны нумар пад назваю «Riverdance», які быў паказаны ў паўзе між спаборніцтвамі. Іхняя прэзэнтацыя займела вялізны посьпех і ў выніку была распрацаваная ў паўнавартаснае шоў.

Пасьля першага прадстаўленьня новай праграмы Флэтлі спыніў працу над ёй з прычыны разыходжаньняў з прадусэрамі і зрэжысаваў, спрадусаваў і схарэаграфаваў новае шоў «Lord of the Dance», якое пераважна паказвалася не ў тэатрах, а на вялікіх сцэнах і стадыёнах.

У лютым 1998 року Майкл Флэтлі пабіў уласнае дасягненьне, зрабіўшы нагою 35 стукаў за сэкунду. У 1999 і 2000 Флэтлі ізноў трапіў у кнігу рэкордаў Гінэса як найбольш аплочваны танцоўнік з заробкам $1 600 000 у тыдзень і як танцоўнік з найдаражэйшым страхавым коштам на ногі — $40 000 000.

У 2004 року Флэтлі атрымаў ганаровае доктарскае званьне Ўнівэрсытэцкага коледжу ў Дабліне, а таксама прэстыжны мэдаль вострава Эліса.

Найноўшае ягонае шоў ірляндзкіх танцаў, «Celtic Tiger», было прэзэнтаванае ў ліпені 2005.

У сакавіку 2006 року Майкл выдаў аўтабіяграфічную кнігу «Lord of the Dance: My Story». У сакавіку 2011 року на экраны кінатэатраў выйшаў фільм «Lord of the Dance 3D», пазьней выдадзены таксама на DVD і Blu-ray.

## Сям’я
У 1986 року Флэтлі ажаніўся з польскай грымэркай Бэатай Дзямбай; яны разьвяліся ў 1997.

14 кастрычніка 2006 року Майкл пабраўся другім шлюбам з Наем о’Браен, якая танчыла ў ягоных шоў. 26 красавіка 2007 у іхняй сям’і нарадзіўся сын Майкл Ст. Джэймз.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Бачына «Riverdance»
* Бачына «Lord of the Dance»
* Падрабязныя зьвесткі пра Майкла Флэтлі й ягоныя шоў
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чыкага
Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША
Энрыке Капрылес Радонскі

**Энры́ке Капры́лес Радо́нскі** (;  11 ліпеня 1972, Каракас, Вэнэсуэла) — вэнэсуэльскі палітык.

З 2000 па 2008 гады Капрылес быў мэрам Баруты, муніцыпалітэту Каракасу. У лістападзе 2008 году Капрылес быў абраны губэрнатарам штату Міранды. У 2012 годзе быў адным з кандыдатаў на выбарах прэзыдэнта Вэнэсуэлы.

## Сям’я
Абодва прадзеды Капрылеса па мацярынскай лініі — выхадцы з беларускага гораду Радунь. Яны загінулі ў канцлагеры Трэблінцы. Бацькі Капрылеса эмігравалі ў Вэнэсуэлу, дзе сталі вельмі заможнымі людзьмі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Уга Чавеса можа змяніць выхадзец з Беларусі
* Чавэс ці Капрылес Радонскі: сёньня ў Вэнэсуэле пройдуць прэзыдэнцкія выбарыі

Катэгорыя:Вэнэсуэльскія палітыкі
Дыялектызм

**Дыялекты́зм** — слова зь якой-небудзь мясцовай гаворкі (Віцебшчыны, Палесься, Маладэчаншчыны і г. д.). У паэзіі дыялектызмы ўжываюцца для стварэньня мясцовага калярыту, моўнай характарыстыкі пэрсанажаў. Падчас дыялектызмы абазначаюць рэаліі, назвы якіх адсутнічаюць у літаратурнай мове. У такім выпадку яны — праз творы паэзіі і мастацкай літаратуры ўвогуле — трапляюць у літаратурную мову, узбагачаючы яе, садзейнічаючы яе разьвіцьцю. Злоўжываньне дыялектызмамі вядзе да зацямненьня сэнсу твора.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя: Стылістыка
Катэгорыя: Дыялекталёгія
Катэгорыя: Лексыкалёгія
Катэгорыя: Мовазнаўства
Зваротная мэтафарызацыя

**Зваро́тная мэтафарыза́цыя** — вяртаньне словам ці словазлучэньням іх першаснага, вобразнага значэньня. Як падкрэсьліваў А. Патабня, «усе значэньні ў мове па паходжаньні вобразныя, кожнае можа з цягам часу стаць нявобразным». Так, мы гаворым *баравік, коцікі (на вярбе), чарніла* і г. д. і нават не адчуваем пераноснасьці значэньняў гэтых словаў, таго, што кожнае зь іх — своеасаблівы троп. Усе словы нашага лексыкону набылі ўласьцівасьці знака, які называе пэўнае паняцьце. Гэта надзвычай важная рыса мовы як сродку камунікацыі. Зваротная мэтафарызацыя, вяртаючы слову яго першаснае значэньне, нагадвае пра наяўнасьць у ім пераноснага значэньня, што зь цягам часу выветрылася, забылася.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Стылістычныя сродкі
Гратэск

**Гратэ́ск** (, літаральна — «незвычайны»; «камічны»;  — «незвычайны»,  — «грот», «пячора») — паэтычны троп, а таксама мастацкі прыём асэнсаваньня рэчаіснасьці, які заключаецца ў парушэньні сапраўдных формаў і памераў рэчаў і прадметаў, у спалучэньні рэальнага з фантастычным, трагічнага са сьмешным, у наўмысным перабольшаньні ці зьмяншэньні зьяваў рэчаіснасьці. Гратэскам карысталіся ў сатырычных творах Франсуа Рабле («Гарганцюа і Пантагруэль»), Джанатан Сўіфт («Падарожжы Гулівэра»), Мікалай Гогаль («Нос»), Міхаіл Салтыкоў-Шчадрын («Гісторыя аднаго гораду»), у беларускай літаратуры — Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч («Пінская шляхта»), Кандрат Крапіва («Хвядос — Чырвоны нос») і іншыя. Гратэск трэба адрозьніваць ад гіпэрбалы і алегорыі.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Фальклёр
Малы Леў

**Малы́ Леў** () — невялікае і цьмянае сузор’е ў паўночнай частцы зорнага неба. Яно месьціцца паміж Вялікай Мядзьведзіхай на поўначы і Львом на поўдні. Малы Леў не зьяўляецца старажытным сузор’ем і быў прапанаваны Янам Гэвэліем у 1687 годзе.

У сузор’і знаходзіцца 37 зорак, большых за зорную велічыню 6,5; тры зь іх яркія больш як за 4,5. 46 Малога Льва — аранжавы гігант з зорнай велічынёй 3,8 за  ад Зямлі. Другая найярчэйшая зорка — β Малога Льва — мае зорную велічыню 4,4; гэта таксама адзіная зорка ў Малым Льве, якая мае абазначэньне Баера. Бэта Малога Льва ёсьць падвойнай зоркай, ярчэйшы кампанэнт якой зьяўляецца аранжавым гігантам, а цямнейшы — жоўта-белай зоркай галоўнай пасьлядоўнасьці. Трэцяй паводле яскравасьці зоркай зьяўляецца 21 Малога Льва — белая зорка галоўнай пасьлядоўнасьці з хуткім вярчэньнем, якая мае сярэднюю зорную велічыню 4,5. Сузор’е таксама мае дзьве зоркі з плянэтнымі сыстэмамі, дзьве пары ўзаемадзейных галяктык і ўнікальны аб’ект глыбокага космасу — Аб’ект Ганьні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Дыфэрданж 03 (футбольны клюб)

«**Дыфэрданж 03**» () — люксэмбурскі футбольны клюб з камуны Дыфэрданжу. Заснаваны ў 2003 годзе. 8-разовы чэмпіён Люксэмбургу і 21-разовы ўладальнік Кубка Люксэмбургу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дыфэрданж
Горан Гаўранчыч

**Горан Гаўранчыч** () — былы сэрбскі футбаліст. У 2002—2006 гадох выступаў за нацыянальную зборную Сэрбіі і Чарнагорыі.

## Кар’ера
Прымаў удзел у чэмпіянаце сьвету 2006 году ў складзе зборнай Сэрбіі і Чарнагорыі.

## Дасягненьні
«**Дынама**»:
* Чэмпіён Украіны: 2001, 2003, 2004, 2007
* Уладальнік Кубка Ўкраіны: 2003, 2005, 2006, 2007
* Уладальнік Супэркубка Ўкраіны: 2004, 2006, 2007

«**Партызан**»:
* Чэмпіён Сэрбіі: 2009
* Уладальнік Кубка Сэрбіі: 2009

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Reprezentacija

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Ідыёма

**Ідыё́ма** (па-грэцку *ἰδίωμα – idiōma* — своеасаблівы выраз) — уласьцівае пэўнай мове непадзельнае словазлучэньне, значэньне якога не супадае са значэньнем асобных словаў, што складаюць яго (*даць лататы, пагрэць рукі, выскаляць зубы, гнуцца ў крук*).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Лексыкалёгія
Катэгорыя:Сэмантыка
Іронія

**Іро́нія** ( — прытворства, насьмешка) — прыхаваная насьмешка, якая выступае за зьнешняй пачцівасьцю выказваньня. Выкарыстоўваецца іронія ў многіх жанрах вуснай народнай творчасьці — прыказках і прымаўках, загадках, анэкдотах, устойлівых вобразных параўнаньнях, прыгаворах і інш. (*На чужой старане і рак рыба. Ці то сьвіньні елі, ці шляхта папасвалася. Багаты як пагарэлец. Весела як рыбцы на кручку. Прыйшоўся як вол да карэты*). Што да мастацкай літаратуры, у прыватнасьці паэзіі, то іронія вызначае мастацкую своеасаблівасьць многіх сатырычных твораў — сатырычных вершаў, эпіграмаў, эпітафій, пародый, баек і інш. Іронія можа мець значэньне ня толькі тропа, але і своеасаблівага мастацкага прынцыпу асэнсаваньня рэчаіснасьці, асьмяяньня з г. зв. двайным сэнсам, падтэкстам. Злосна-зьедлівая іронія называецца сарказмам.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Стылістычныя сродкі
Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Гумар
Катэгорыя:Камэдыя
Катэгорыя:Выдумка
Літота

**Літо́та** ( — прастата) — троп, рэзкае зьмяншэньне якіх-небудзь уласьцівасьцяў ці прыметаў зьявы або прадмету. У такім зьмяншэньні, як і ў рэзкім перабольшаньні (гіпэрбале), выяўляюцца адносіны пісьменьніка да аб’екту адлюстраваньня, на якім завастраецца асаблівая ўвага. Літота ўжываецца ў народнай творчасьці, увайшла ў народную фразэалёгію (*хлапчачок з кулачок, розуму з макавае зерне, хацінка на курыных ножках*), сустракаецца нярэдка ў сучаснай літаратуры. Часам літота выкарыстоўваецца ў вершы адначасова з гіпэрбалай. Суладзьдзе гэтых кантрастных тропаў стварае асаблівы мастацкі эфэкт.

## Глядзіце таксама
* Гіпэрбала.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Стылістычныя сродкі
Мэтафара

**Мэта́фара** ( — перанясеньне) — троп, ужываньне слова ці выраза ў пераносным значэньні праз супастаўленьне пэўнай зьявы ці прадмета зь іншай зьявай ці прадметам на аснове агульных для іх адзнак і ўласьцівасьцей. Паводле Арыстотэля, мэтафара — гэта «перанясеньне імені ці з роду на від, ці зь віду на род, ці зь віду на від, ці па аналёгіі». Мэтафара блізкая да параўнаньня, аднак адрозьніваецца ад яго тым, што мае толькі
адзін член супастаўленьня — тое, з чым супастаўляецца, а тое, што супастаўляецца, не называецца (яно падразумяваецца). Мэтафара звычайна перафразоўваецца ў параўнаньне пры дапамозе словаў *нібы, як, быццам* і г. д. Мэтафары ўжываюцца ў бытавой мове (*ідзе дождж, цяжкі характар, прыйшла зіма, садзіцца сонца*), але асноўная сфэра іх выкарыстаньня — мастацкая  літаратура, паэзія.

## Тыпы мэтафараў
* **Простая мэтафара** складаецца з аднаго слова ці выразу (*[[Пімен Панчанка|П. Панчанка]]: «Замоўкнуў жураўліны скрып калысак, І калаўротаў гул чмяліны змоўк»*).
* **Разгорнутая мэтафара** ахоплівае вялікую частку або ўвесь твор (*бітва — жніво («Слова пра паход Ігаравы»), жыцьцё — акіян (паэма А. Куляшова «Цунамі»)*).

## Віды мэтафараў
* Адухаўленьне
* Увасабленьне

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства

Катэгорыя:Выдумка
Тузла

**Тузла** () — горад у Босьніі і Герцагавіне. Насельніцтва — 120 000 (2011). Тузла — трэці па колькасьці насельніцтва горад Босьніі і Герцагавіны пасьля Сараева і Баня-Лукі.

## Спорт
У горадзе месьціцца футбольны клюб «Слабада».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Рак страўніка

**Рак страўніка** — ракавая пухліна, што ўтвараецца на  сьлізьніцы страўніка. На 5-ы год пасьля выяўленьня выжывае менш за 15% хворых праз звычайна запозьненае выяўленьне хваробы.

## Папярэджаньне
Прадухіленьню хваробы спрыяе ўстойлівы расклад харчаваньня, пазьбяганьне празьмерна гарачай ежы, адмова паленьня і ўжываньня алькаголю. Таксама варта пазьбягаць салёнай і вэнджанай ежы. Карысна штодня ўжываць пераважна гародніну і фрукты, багатыя на вітаміны А, Е і С ды харчовыя валокны. Пры ўзьнікненьні ў страўніку жалезістых і адэнаматозных паліпаў, іх варта выдаляць. Таксама карысна безадкладна лекавацца ад хэлікабактэрыяў, якія выклікаюць язву.

## Чыньнікі
Разьвіцьцю хваробы спрыяюць:
* рак страўніка ў родзічаў;
* ІІ ;
* вострая, , салёная, тлустая, перасмажаная і кансэрваваная ежа;
* алькагалізм,
* ,
* гастрыт, язвы і паліпы;
* апэрацыя на страўніку;
* хэлікабактэрыя ў страўніку;
* праца з  і нікелем;
* нястача вітамінаў  і ;
*  і  ў ежы;
* злаякаснае малакроўе.

## Праявы
З ростам пухліны назіраюцца наступныя праявы:
* агіда да мяса й рыбы;
* адчуваньне цяжару ў  пасьля яды,  і ;
* парушэньне стула (паносы, );
* болі ў верхняй палове жывата, апяразвальныя болі, якія аддаюць у сьпіну (пры прырастаньні пухліны ў падстраўнікавую залозу);
* павелічэньне памераў жывата, назапашваньне вадкасьці ў брушной поласьці ();
* пахудзеньне;
* страўнікава-кішачны .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Захворваньні
Анімізм

**Анімізм** (, — «душа» і «дух» адпаведна) — вера ў існаваньне душы і духаў, вера ў адушаўлёнасць ўсёй прыроды.

## Паходжаньне паняцьця
Упершыню гэты тэрмін увёў нямецкі навуковец Георг Эрнст Шталь. У сваёй працы «* Theoria medica*» (1708) ён назваў анімізм сваё вучэнне пра душу як нейкім безасабовым жыццёвым пачатку, які ляжыць у аснове ўсіх жыццёвых працэсаў.
Муха (сузор’е)

**Му́ха** () — невялікае сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, ня бачнае з тэрыторыі Беларусі. Сузор’е зьяўляецца адным з дванаццаці, створаных Пэтэрам Плянцыем паводле назіраньняў Кейсэра і дэ Гаўтмана, на 35-см нябесным глёбусе Плянцыюс з Хондыем упершыню выявілі яго ў 1597 (або 1598) годзе ў Амстэрдаме. У нябесным атлясе сузор’е ўпершыню зьявілася ў Ёгана Баера ва «Ўранамэтрыі» 1603 году.

## Адметнасьці

Найболей яскравыя зоркі, α Мухі і β Мухі, маюць бляск  і  адпаведна. У сузор’і Мухі знаходзіцца рэнтгенаўская новая GRS 1124-683, якая зьяўляецца падвойным аб’ектам з зоркай і чорнай дзіркай. У 1991 годзе, калі быў знойдзены выкід выпраменьваньня, апошняе сталася вынікам анігіляцыі пазытронаў. У Мусе таксама знаходзіцца незвычайнага кшталту плянэтарная туманнасьць NGC 5189, што ляжыць за  ад Зямлі. Сваім выглядам яна нагадвае мініятурную крабападобную туманнасьць. У сузор’і можна сустрэць Туманнасьць Пясочны Гадзіньнік (MyCn 18), якая месьціцца ў . Каля δ Мухі ляжыць параўнальна старая шаравая скупнасьць NGC 4833 на адлегласьці  — яе часткова зацьмяваюць пылавыя аблокі ў галяктычнай плоскасьці. Шаравая скупнасьць NGC 4372, што знаходзіцца каля γ Мухі, цямнейшая і гэтак жа зацемненая пылавымі аблокамі, але яна распасьціраецца на больш кутавых хвілін.

## Гісторыя
Муха пад першапачатковай назвай **** () была ўведзеная ў канцы XVI стагодзьдзя Ісакам Баўтыстай (), каб запоўніць яшчэ не занятую частку зорнага неба каля паўднёвага полюсу, а таксама каб стварыць «ежу» для Хамэлеона (на нябесных мапах XVII ст. выразна бачна, як хамэлеон языком намагаецца злавіць насякомае). У 1752 годзе Нікаля Люі дэ Лякайль перайменаваў сузор’е ў ** — Паўднёвую Муху — каб адрозьніць ад цяпер скасаванага сузор’я Паўночная Муха, якое складалася з колькіх зорак Барана, і каб пазьбегнуць блытаніцы з Райскай Птушкай (у лацінскіх назвах, параўн.:  — ). Цяпер сузор’е мае назву *Муха* ().

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*
Падтэкст

**Падтэ́кст** — глыбінны, прыхаваны сэнс якога-небудзь выказваньня ці твору ў цэлым. Падтэкст ляжыць у аснове эзопавай мовы, іроніі, алегорыі, безь яго нельга ўявіць байку, прытчу. Разам з тым падтэкст шырока выкарыстоўваецца ў драматургіі й тэатры, дзе дзейныя асобы, паводле К. Станіслаўскага, часта «адчуваюць і думаюць ня тое, што гавораць», а таксама ў паэзіі (напрыклад, творчасьць М. Танка апошніх дзесяцігодзьдзяў), прозе (г. зв. «прынцып айсбэрга» Э. Гэмінгўэя, калі чытач павінен дадумваць тое, пра што вельмі скупа паведаў пісьменьнік).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Мовазнаўства
Сі Цзіньпін

**Сі Цзіньпін** (1 чэрвеня 1953, павет Фупін, правінцыя Шаньсі) — кітайскі дзяржаўны і палітычны дзяяч, Генэральны сакратар ЦК Камуністычнай партыі Кітаю, Старшыня КНР.
 
Кандыдат у члены ЦК КПК 15-га скліканьня (1997—2002 гг.), член ЦК КПК 16—17-га скліканьняў (з 2002 г.), член Палітбюро ЦК КПК і Пастаяннага камітэту Палітбюро ЦК КПК 17-га скліканьня (з 2007 г.). З 2008 году займаў пасаду намесьніка Старшыні КНР. З 15 лістапада 2012 году зьяўляецца старшынём Цэнтральнага ваеннага савету ЦК КПК.

Сі Цзіньпін стаў пераемнікам цяперашняга старшыні КНР Ху Цзіньтао, які пакінуў свой ​​пост 15 лістапада 2012 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія Сі Цзіньпіна на сайце Цэнтральнага народнага ўраду КНР

Катэгорыя:Кітайскія палітыкі
Катэгорыя:Дзейныя кіраўнікі дзяржаваў
Паўлін (сузор’е)

**Паўлі́н** або **Па́ва** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба. Гэта адно з дванаццаці сузор’яў, прапанаваных Пэтэрам Плянцыем паводле назіраньняў Кейсэра і дэ Гаўтмана. Яно зьявілася на 35-см нябесным глёбусе, створаным Плянцыем і Хондыем у Амстэрдаме ў 1597 (або 1598) годзе. Першым атлясам зорнага неба, у якім зьявіўся Паўлін, была «Uranometria» Ёгана Баера, складзеная ў 1603 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Дзіцячы мат

**Дзіця́чы мат** — мат у шахматах, які атрымліваецца пасьля хадоў:
: 1.&nbsp;e4 e5
: 2.&nbsp;Аc4 Вкf6
: 3.&nbsp;Вh5 Вкc6
: 4.&nbsp;В:f7×.

Фігуры могуць рухацца ў рознай пасьлядоўнасьці, але асноўная ідэя — візыр і афіцэр атакуюць поле f7.

На адмену ад дурацкага мату, які сустракаецца даволі рэдка, дзіцячы мат даволі часта здараецца сярод навакоў. Яго лёгка пазьбегнуць, аднак пасьля **1.&nbsp;e4&nbsp;e5 2.&nbsp;Вh5&nbsp;Вкc6 3.&nbsp;Аc4**, дзіцячы мат можа адбыцца пасьля **3.&nbsp;Вкf6 4.&nbsp;В:f7×** (гл. дыяграму). Ход **3&nbsp;…g6** вымушае адступіць белага візыра (пасьля **4.&nbsp;Вf3**, з пагрозай **5.&nbsp;В:f7×** чорныя гуляюць **4&nbsp;…Вкf6**), з наступным фіянкетаваньнем афіцэра на g7.

Асноўная ідэя, што палягае ў аснове дзіцячага мату — поле f7, абароненае толькі чорным каралём, слабое і таму зьяўляецца добрай мэтаю для атакі, што характарызуе мноства шахматных дэбютаў.

## Натацыя з камэнтарамі
**1. e4 e5** 
**2. Вh5?!** Рызыкоўны ход, паколькі візыра, выведзенага на пачатку гульні, вельмі проста атакаваць. Пры правільнай абароне чорныя апярэдзяць белых у разьвітку.
**2. …Вкc6** 
**3. Аc4 Вкf6??** У гэтым выпадку аптымальнымі зьяўляюцца хады *g6!* або *Вe7*, якія абараняюць латніка f7.
**4. В:f7×**

## Глядзіце таксама
* Мат
* Дурацкі мат

Катэгорыя:Маты
Глушанскі сельсавет

**Глуша́нскі сельсавет** (да 2013 году — *Глуша́нскі пасялковы савет*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бабруйскага раёну Магілёўскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак Глуша.

## Гісторыя
23 сьнежня 2011 году статус гарадзкога пасёлку Глуша паніжаны да пасёлку.

22 лютага 2013 году Глушанскі пасялковы савет ператвораны ў сельсавет.

20 лістапада 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя вёскі Баркі, Глуша, Дойнічава, Забудзькі, Навасёлкі, Пакроўка, Слабада ліквідаванага Восаўскага сельсавету, а таксама пасёлкі Красны Агарод, Ляды, Чырвоная Зара і вёскі Гародчына, Двор-Глуша, Дворышча, Каменка, Кіслаўшчына, Красновічы, Круглоніва, Ленінцы, Лужанец, Масты, Палошкава, Пасека, Рымаўцы, Трусаўшчына, Фартуны, Харошыя, Ясёны, якія ўваходзілі ў склад ліквідаванага Гарохаўскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Бабруйскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Валоўшчына

Назву **Валоўшчына** маюць:

* Валоўшчына — вёска ў Гаранскім сельсавеце Менскага раёну Менскай вобласьці
* Валоўшчына — вёска ў Ждановіцкім сельсавеце Менскага раёну Менскай вобласьці
Паўднёвая Гідра

**Паўднё́вая Гі́дра** () — невялікае сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба. Гэта адно з дванаццаці сузор’яў Пэтэра Плянцыя, створаных паводле назіраньняў Кейсэра і дэ Гаўтмана. Упершыню Паўднёвая Гідра зьявілася на 35-см нябесным глёбусе, створаным Плянцыем зь Ёдакусам Хондыем у 1597 (або 1598) годзе ў Амстэрдаме. У 1603 годзе сузор’е было выяўлена ва «Ўранамэтрыі» — атлясе зорнага неба Ёгана Баера.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Тыяра

**Тыяра** () — галаўны ўбор, які сымбалізуе карону.

Традыцыйна, слова «тыяра» азначала высокі галаўны ўбор, часта ў форме цыліндру, які звужаецца ўверсе, зроблены з тканіны або скуры і багата аздоблены. Тыяры выкарыстоўвалі каралі і імпэратары некаторых старажытных народаў Анатоліі і Мэсапатаміі, у прыватнасьці хэты.

## Глядзіце таксама
* Папская тыяра

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Упрыгожваньні
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі
Катэгорыя:Манархія
Балінамалард Юнайтэд

«**Балінамалард Юнайтэд**» () — паўночнаірляндзкі футбольны клюб з гораду Балінамаларду. Заснаваны ў 1975 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Балінамалард
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
Сіне-жоўты ара

**Сіне-жоўты ара** - (, (Linnaeus, 1758)
) - птушка сямейства (атрад Папугаепадобныя).

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Папугаепадобныя
Папская тыяра

Папская тыяра — галаўны ўбор (тыяра), які насілі папы рымскія з пачатку VIII стагодзьдзя да другой паловы XX стагодзьдзя падчас некаторых цырымоній у якасьці сымбалю ўлады. У апошні раз папская тыяра выкарыстоўвалася Папам Паўлам VI.

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Гісторыя каталіцкай царквы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Ватыкану
Катэгорыя:Рымскія папы
Афан Лідо Порт-Толбат

«**Афан Лідо**» () — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Порт-Толбату. Заснаваны ў 1967 годзе. Трохразовы ўладальнік Кубка лігі Ўэйлзу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Порт-Толбат
Параўнаньне (літаратуразнаўства)

**Параўна́ньне** (літаратуразнаўства) — такое супастаўленьне двух прадметаў, зьяў або паняцьцяў, у выніку якога сутнасьць аднаго зь іх вытлумачваецца праз сутнасьць другога. Параўнаньне дапамагае зрабіць паэтычны малюнак па-мастацку дакладным, наглядным, жывапісным. У параўнаньні ўзаемапаясьняюцца абедзьве часткі супастаўленьня — і тое, што параўноўваецца, і тое, з чым параўноўваецца. Граматычна параўнаньні афармляюцца па-рознаму, найчасьцей — з дапамогай злучнікаў і злучальных словаў (*як, нібы, быццам, няйначай і інш.*). Параўнаньне можа выражацца творным склонам назоўніка, апісальным зваротам, часам часткі параўнаньня злучаюцца інтанацыйнай (бяззлучнікавай) сувязьзю. Асобным відам параўнаньня зьяўляецца адмоўнае параўнаньне, у якім пры зьнешнім супрацьпастаўленьні двух паняцьцяў ці зьяў маецца глыбокае ўнутранае супастаўленьне іх. У паэзіі нярэдка можна сустрэць разгорнутае параўнаньне, дзякуючы якому падрабязна характарызуецца нейкая зьява.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Пэрыфраза

**Пэрыфраза, пэрыфраз** (: περί — навокал і φράσις — гавару) — адзін з тропаў, у якім назва зьяў або прадметаў падаецца праз апісаньне іх асобных вызначальных прыметаў. У перыфразе заключаны элемэнт своеасаблівай паэтычнай адгадкі, «ключ» да якой знаходзіцца тут жа, у паэтычным кантэксьце. Вось некаторыя пэрыфразы беларускіх паэтаў: *«кроў сіняя любай краіны» (Нёман; [[Ларыса Геніюш|Л. Геніюш]]), «чырвоныя сны Дэлакруа» (карціны Дэлакруа; [[Максім Танк|М. Танк]]), «бязвоблачная званіца» (неба; [[Юрка Гаўрук|Ю. Гаўрук]]), «пасьвіць між моху вочы» (шукаць грыбы; [[Пімен Панчанка|П. Панчанка]]), «ластаўка роднага слова» (Леся Украінка; [[Яўгенія Янішчыц|Я. Янішчыц]]), «кароль зьвяроў, цар джунгляў і гаспадар тайгі» (леў, тыгар, мядзьведзь; [[Анатоль Вярцінскі|А. Вярцінскі]])*. Многія народныя ідыёмы маюць пэрыфрастычны характар (*класьці баразну — араць, заглядаць у бутэльку — піць гарэлку, пусьціць агнём — спаліць, сысьці ў магілу — памерці*). Пэрыфразы даволі шырока ўжываюцца ў фальклёры, у прыватнасьці ў народных песьнях. Пэрыфраза часам ляжыць у аснове эўфэмізма і антанамазіі.

## Літаратура
* Малажай Г. М. Беларуская перыфраза. — Мн., 1974.
* 
* 

Катэгорыя: Літаратуразнаўства