Іван Каладзееў

**Іван Хрысанфавіч Каладзееў** (1859, Стараканстантынаў, цяпер Валынская вобласьць, Украіна — 1914, цяпер Барысаў, Менская вобласьць, Беларусь) — беларускі бібліяфіл.

Сабраў у Новабарысаве найбагацейшую ў Эўропе бібліятэку па гісторыі расейска-францускай вайны 1812 году. Ягоны збор улучаў 15 000 кніг на 11 эўрапейскіх мовах, а таксама 3000 гравюраў і літаграфіяў. Сярод іншага, меў зборы газэтаў, партрэтаў, мапаў, плянаў, рысункаў і малюнкаў. Таксама захоўваў арыгінальныя дакумэнты і аўтографы. У 1907 годзе стаў сузаснавальнікам Імпэратарскага расейскага вайскова-гістарычнага таварыства ў Санкт-Пецярбургу. Ганаровы сябар Віцебскай навуковай архіўнай камісіі. Камэргер імпэратарскага двара (1912). У 1913 годзе перадаў 11 000 кніг сваёй бібліятэкі на захаваньне ў Імпэратарскі расейскі гістарычны музэй у Маскве. Частку кніг разьмясьцілі ў Бібліятэцы Імпэратарскага расейскага гістарычнага музэю, якая ў 1938 годзе стала самастойнай як Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расейскай СФСР (Басманны раён, Старасадзкі завулак, дом 9). Стацкі дарадца.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з патомных дваранаў Чарнігаўскай губэрні. Нарадзіўся ў сям'і генэрал-маёра Хрысанфа Каладзеева (1817—1876). Скончыў Праскаўскую земляробчую акадэмію ў Прускім каралеўстве (Нямецкая імпэрыя; цяпер Польшча).

У 18 гадоў атрымаў у спадчыну маёнтак на 7000 дзесяцінаў зямлі ў ваколіцах вёскі Краснае ў Барысаўскім павеце (Менская губэрня), якую ў 1869 годзе набыў ягоны бацька. Пазьней набыў маёнтак Упірэвічы, дзе ўладкаваў сядзібу. Пабудаваў 2-павярховыя камяніцы на правым беразе Бярэзіны ў Барысаве, а таксама карпусы папяровай фабрыкі «Папірус». Быў земскім гласным у Барысаўскім павятовым камітэце ў справах земскай гаспадаркі і прадстаўніком Барысаўскага павету ў Менскім губэрнскім камітэце ў справах земскай гаспадаркі, а таксама выконваў абавязкі ганаровага міравога судзьдзі пры Барысаўскім павятовым зьезьдзе. Браў удзел у экспэдыцыі па Бярэзіне.

У 1888 годзе пачаў збор кніг па гісторыі расейска-францускай вайны 1812 году. За 25 гадоў сабраў 15 000 кніг на 11 эўрапейскіх мовах. У ягонай бібліятэцы быў рукапісны аддзел, які складаўся з мапаў, плянаў, гравюраў і карцінаў. Сярод іншага, сабраў газэты часоў францускай акупацыі і гравюры ўдзельнікаў вайны. Таксама меў асабістую паходную мапу Напалеона. Забясьпечваў вольны доступ да бібліятэкі для гісторыкаў.

У 1899 годзе стварыў першую ў Барысаўскім павеце тэлефонную станцыю. У 1901 годзе пабудаваў запалкавую фабрыку «Бярэзіна». Таксама ў 1901 годзе паставіў па абодвух берагах Бярэзіны помнікі на месцы францускай пераправы 1812 году каля вёскі Студзёнка (Прыгарадны сельсавет). Урэшце, сабраў 7000 прадметаў, прысьвечаных вайне 1812 году. Меў 2 наборы паштовак панарамы Войцеха Косака (1857—1942) і Юльяна Фалата (1853—1929). Каталягізаваў мапы і ў 1912 годзе ў Менску выдаў каталёг расейскага аддзелу сваёй бібліятэкі ў 2000 назваў на 115 старонках.

## Памяць
Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расеі захоўвала частку з 11 000 кніг, якія ў 1913 годзе Іван Каладзееў перадаў у бібліятэку Імпэратарскага расейскага гістарычнага музэю ў Маскве. У 1915 годзе ўдава Івана Каладзеева перадала рэшту з 15 000 кніг, а таксама рукапісы і выяўленчы матэрыял у Маскву. У 1926 годзе 8000 зь 15 000 кніг зь бібліятэкі Каладзеева вярнулі ў Беларусь, дзе іх прыняла Дзяржаўная бібліятэка Беларускай ССР. Частку кніг страцілі падчас Нямецка-савецкай вайны. На 2014 год Нацыянальная бібліятэка Беларусі захоўвала частку Каладзееўскага кнігазбору ў фондзе НДА кнігазнаўства колькасьцю 3500 кніг і газэтаў з атрыбуцыяй 300 зь іх.

7 верасьня 2008 годзе на 15-м Дні беларускага пісьменства Барысаўская цэнтральная бібліятэка атрымала імя Івана Каладзеева. На будынку бібліятэкі ўсталявалі памятную шыльду. У бібліятэцы сталі ладзіць Каладзееўскія чытаньні. 20 траўня 2014 году ў царкве Сьвятой Тройцы ў Барысаве адчынілі кенатаф памяці Івана Каладзеева. На 2020 год у бібліятэцы сабралі 1500 кніг, прысьвечаных вайне 1812 году. На 2020 год Барысаўскі аб'яднаны музэй меў пастаянную экспазыцыю, прысьвечаную Івану Каладзееву. У Барысаве па вуліцы 30 гадоў УЛКСМ, дом 38 месьціўся Дом-музэй Каладзеева. Капліца Богаяўленьня ў Барысаве мела памятную дошку ў гонар Івана Каладзеева.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія бібліяфілы
Катэгорыя:Дваранства Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве