Эмілія Плятэр

**Эмі́лія Пля́тэр** (, Вільня — ) — графіня, зьбіральніца беларускага фальклёру, удзельніца вызвольнага паўстаньня 1831 году ў Беларусі, Летуве і Польшчы.

## Біяграфія
З графскага роду Плятэраў, якія ў ХV стагодзьдзі перабраліся ў Вялікае Княства Літоўскае з Вэстфаліі. Дзяцінства праходзіла ў маёнтку  каля Краслаўкі, дзе атрымала добрую хатнюю адукацыю.

Жывучы на Віцебшчыне ў сваякоў, зьбірала і апрацоўвала беларускія народныя песьні. Віртуозна валодала жанрам галашэньняў, выконвала на фартэпіяна народныя мэлёдыі, захаплялася беларускай харэаграфіяй, сама танцавала народныя танцы. Спрабавала пісаць беларускія вершы, у тым ліку стылізаваныя пад народныя галашэньні. Як сьведчылі сучасьнікі, усёй душой імкнулася да беларускага ладу, ведала бядоты і нястачы народу, спачувала яму.

У 1829 годзе разам з маці выправілася ў падарожжа ў Варшаву і Кракаў.

У часе вызвольнага паўстаньня 29 сакавіка 1831 году разам з сваяком Ц. Плятэрам арганізавала ў мястэчку Дусятах партызанскі аддзел з 280 стралкоў, 60 коньнікаў і некалькіх соцень касінераў і павяла яго на Дзьвінск. Сярод паўстанцаў было нямала дзяўчат.

30 сакавіка паўстанцы разьбілі расейскі аддзел каля паштовай станцыі Даўгелі, 2 красавіка адбыўся бой з ахоўнай часткай генэрала Шырмана, потым — бой пад Уцянай і 4 красавіка захоп мястэчка Езяросаў.

Па разгроме казакамі паўстаньня Эмілія Плятэр на чале невялікай групы далучылася да аддзела . 17 траўня аддзел Э. Плятэр заняў Вількамір і ў чэрвені ўліўся ў рэгулярнае польскае войска . За сьмеласьць і рашучасьць у баявых дзеях камандаваньне паўстанцкімі сіламі прызначыла Э. Плятэр ганаровым камандзірам роты ў пяхотным палку і прысвоіла ёй званьне капітана. У ліку іншых паўстанцкіх груповак аддзел браў удзел у бойках супраць расейскіх войск (пад Радзівілішкамі, Вільняй, Шаўлямі і ў іншых месцах).

Пры адыходзе паўстанцаў у Прусію захварэла і памерла. Спачыла ў Капцёве.

## Памяць

Слава пра Эмілію Плятэр разышлася па краінах Заходняй Эўропы, у Францыі яе параўноўвалі з Жаннай д’Арк. Пра вядомую паўстанку пісалі польскія, францускія, нямецкія, англельскія, італьянскія і інш. паэты. У 1832 годзе Адам Міцкевіч, які ведаў Эмілію, прысьвяціў ёй верш «Сьмерць палкоўніка»:

У Другую Сусьветную вайну імя Эміліі Плятэр насіў жаночы батальён у дывізіі Войска Польскага. У Варшаве ў гонар паўстанкі сваю назву атрымаў адзін з цэнтральных пляцаў.

Беларускі паэт У. Пецюкевіч да ўгодкаў народзінаў знакамітай паўстанкі напісаў верш «Эмілія Плятэр» (2006). У 2008 годзе беларускі паэт В. Шніп напісаў «Баладу Эміліі Плятэр».

## Галерэя

### Партрэты

Emilija Plater. Эмілія Плятэр (T. Łukaševič, 1830).jpg|Т. Лукашэвіч, 1830 г.
Emilija Plater. Эмілія Плятэр (A. Devéria, 1832-37).jpg|A. Devéria, 1832—37 гг.
Emilija Plater. Эмілія Плятэр (C.  Mayer, 1831).jpg|C. Mayer, 1831 г.
Emilija Plater. Эмілія Плятэр (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.


### Мастацкія творы

Emilia Plater w potyczce pod Szawlami.jpg|«*Эмілія Плятэр у сутычцы пад Шаўлямі*», карціна В. Косака
Emila Plater conducting Polish scythemen in 1831.jpg|*«Эмілія Плятэр на чале касінераў у 1831»*, карціна Я. Розэна
Emilia Plater in November Uprising 1831.PNG|*«Эмілія Плятэр у лістападаўскім паўстаньні 1831»*, карціна Г. Б. Вундэра


## Крыніцы

## Літаратура
* Бунто М., Фёдараў В. Маркс заслухоўваўся Эміліяй Плятэр // Рэспубліка. № 234 (4657), 13 сьнежня 2008 г.
* Санюкевіч Ф. 200 гадоў з дня нараджэння Эміліі Плятэр (13.11.1806 — 23.12.1831) // Наша Газета. №13 (48), 2006 г.
* Филипович Х. Дочери Эмилии Плятер // Женщины на краю Европы / Ред. Е. Гапова. — Минск: ЕГУ, 2003.

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткая біяграфія
* Польская школа імя Эміліі Плятэр у Шаўмбурґу, Ілінойс

Эмілія
Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні