open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарадзенская пагранічная група

**Гарадзенская пагранічная група** — тэрытарыяльны орган пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь. Ахоўвае ўчастак беларуска-польскай і беларуска-летувіскай граніцы.

## Гісторыя
Фарміраваньне Гарадзенскага пагранічнага атрада пачалося 24 траўня 1944 году ў Смаленскіх лясах, калі Савецкая Армія рыхтавалася да апэрацыі Багратыён. На працягу 10 дзён фармаваньне атраду было скончана. Каля 2-х месяцаў ішла падрыхтоўка атраду да выхаду на ахову Дзяржаўнай граніцы СССР. 28 ліпеня 1944 году пагранічны атрад у поўным складзе выступіў са станцыі Смаленск да месца пастаяннай дысьлякацыі і 5 жніўня прыбыў на станцыю Горадня. Праз суткі асабовы склад камэндатур і застаў выступілі ў раён праходжаньня дзяржаўнай граніцы СССР. 19 жніўня памежнікі ўсіх застаў выйшлі на ахову Дзяржаўнай граніцы СССР.

3 кастрычніка 1944 году атраду быў уручаны Баявы Чырвоны сьцяг і Грамата Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР. Дзень уручэньня сьцяга часткі - аб'яўлены сьвятам пагранічнага атраду. 3 кастрычніка 1998 году. Ва ўрачыстай абстаноўцы Гарадзенскаму пагранічнаму атраду быў уручаны новы беларускі Баявы сьцяг часткі.

Напрыканцы 2009 году ў выніку рэфармаваньня гарадзенскі пагранічны атрад быў перайменаваны ў гарадзенскую пагранічную групу.

## Падразьдзяленьні
На ўчастку Гарадзенскай пагранічнай групы разьмешчана 14 пагранічных застаў, 3 пагранічныя пасты, пагранічная камэндатура "Парэчча", а таксама 5 аддзяленьняў пагранічнага кантролю:
* "Брузгі", 
* "Горадня",
* "Прывалка", 
* "Бераставіца",
* "Сьвіслач".

## Камандзіры
* палкоўнік Канстанцін Молостаў

## Асаблівыя даты
Днём часткі прызначана 3 кастрычніка. У гэты дзень у 1944 годзе атраду быў уручаны сьцяг часткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя Гарадзенскай пагранічнай групы, сайт Пагранкамітэту

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1944 годзе
*
Катэгорыя:Горадня
Брузгі (пагранічны пункт пропуску)

**Пагранічны пункт пропуску «Брузгі»** — падразьдзяленьне Гарадзенскай пагранічнай групы на ўчастку беларуска-польскай граніцы, для пропуску аўтатранспарту. Мяжуе з польскім пунктам пропуску Кузьніца Беластоцкая.

Прапускная здольнасьць пункту пропуску за суткі ў адным напрамку:
* Легкавыя - 1600
* Грузавыя - 580

## Гісторыя
Падчас міграцыйнага крызісу на граніцы паміж Беларусьсю і Эўразьвязам 15 лістапада 2021 году тысячы мігрантаў беспакарана перасекла пагранічны пункт пропуску Брузгі на самай польскай граніцы з патрабаваньнем пропуску іх у Нямеччыну. З польскага боку іх сустрэлі шэрагі польскіх вайскоўцаў і вадамёт .

## Глядзіце таксама
* Гарадзенскі чыгуначны вузел

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* пагранічны пункт пропуску Брузгі, сайт Пагранкамітэту

Катэгорыя:Гарадзенская пагранічная група
Дамінік Радзівіл (староста кнышынскі)

**Даміні́к Радзіві́л** (1754&nbsp;— 1798)&nbsp;— дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў зь Нясьвіска-Клецкай галіны літоўскага магнацкага роду Радзівілаў. Адзіны сын старосты рэчыцкага Альбрэхта Радзівіла і Ганны Кунэгунды Халецкай. Атрымаў хатнюю адукацыю. Разам з бацькам далучыўся да Барскай канфэдэрацыі. У 1773 року, імаверна, вымушаны быў пакінуць Рэч Паспалітую. Пасьля вяртаньня ў 1776 або 1777 року ажаніўся з прадстаўніцаю роду Чапскіх Канстанцыяй.

У 1784 року па сьмерці цесьця атрымаў кнышынскае староства. Пасьля разьвёўся і ажаніўся з Каралінай Францкевіч-Радзымінскай. У палітычных справах абіраў памяркоўныя пазыцыі. У 1794 року не падтрымаў паўстаньне Тадэвуша Касьцюшкі. Болей увагі надаваў разбудове маёнтку Анопаль, дзе і памёр.

## Сям’я
1. Жонка&nbsp;— Канстанцыя, дачка Томаша Чапскага, старосты кнышынскага.

Дзеці:
* Марыя (1778—1822), жонка генэрала Вінцэнтыя Красінскага

2. Жонка&nbsp;— Караліна Францкевіч-Радзыміньская.

Дзеці:
* Аляксандар (1796—1863), палкоўнік Войска Польскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Старосты кнышынскія
Катэгорыя:Радзівілы
Лявон Карась

**Лявон (Леанід) Карась** (20 лістапада 1923, в. Дзямідзенкі, Дзісенскі павет, Віленскае ваяводзтва, цяпер Докшыцкі раён — 7 верасьня 1954, Мюнхэн, Нямеччына) — беларускі журналіст, грамадзкі дзеяч.

## Жыцьцяпіс
Працаваў настаўнікам. У гады 2-й сусьветнай вайны быў адным з кіраўнікоў СБМ. У 1944 годзе выехаў зь Беларусі, жыў у Нямеччыне. У беларускім лягеры ў Міхэльсдорфе працаваў у лягернай ахове і навучаўся ў Беларускай гімназіі імя Я. Купалы. З 1948 году сябра моладзевай арганізацыі «Дванаццатка», разам зь іншымі сябрамі ў тым жа годзе як перамешчаная асоба прыбыў у Вялікабрытанію. Працаваў у вугальных капальнях. Сябра ЗБВБ, Згуртаваньня беларускіх камбатантаў і БХАА «Жыцьцё».

У 1950 годзе выехаў у Бэльгію, атрымаўшы стыпэндыю для навучаньня ў Лёвэнскім унівэрсытэце. Навучаўся на агранамічным факультэце.

Навучаючыся ў бэльгійскім Лювэне на інжынэра, ён даведаўся пра стварэньне беларускай сэкцыі Радыё Вызваленьне (цяпер Радыё Свабода) і выехаў у Мюнхэн, адкуль павінна было распачацца вяшчаньне. Апрача журналісцкіх задаткаў, ён ужо валодаў ангельскай моваю і меў, што для супрацоўніка радыё надзвычай важна, прыемны зычны голас. 20 траўня 1954 беларускія перадачы пайшлі ў этэр. Галоўным «сьпікерам» быў Леанід Карась.

Забіты пры нявысьветленых абставінах, паводле адной з вэрсій, савецкімі агентамі. Цела са сьлядамі катаваньняў знайшлі ў рацэ Ізар. Быў першым журналістам Радыё Свабода, які памёр не сваёй сьмерцю.

Праз тры месяцы ў мюнхэнскай газэце «Зюддойчэ цайтунг» зьявілася маленькая зацемка такога зьместу: «У той час уважалася, што Карась стаўся ахвярай нейкага нешчасьлівага выпадку. Аднак новыя зьвесткі дазваляюць дапускаць, што Карась загінуў у выніку злачынства».

## Памяць
16 лістапада 2021 году ў будынку Радыё Свабода адкрылі мэмарыял, прысьвечаны памяці 16 журналістаў радыё, якія былі забітыя або загінулі пры выкананьні сваіх прафэсійных абавязкаў. Сярод іх і імя Лявона Карася.

## Крыніцы

## Літаратура
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн., 2004.
* *[[Барыс Рагуля|Рагуля Б.]]* Беларускае студэнцтва на чужыне. — Лёндан — Нью-Ёрк, 1996.
* Юрэвіч, Л. Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускай моладзі
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Бэльгіі
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Памерлі ў Мюнхэне
Катэгорыя:Забітыя ў выніку апэрацыяў савецкіх спэцслужбаў
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары Радыё «Свабода»
Фэйсал I

**Фэйсал І бін Аль-Гусэйн бін Алі Аль-Гашэмі** (; 20 траўня 1885 — 8 верасьня 1933) — кароль арабскага каралеўства Сырыі ў 1920 годзе і кароль Іраку з 23 жніўня 1921 па 1933 год. Фэйсал быў трэцім сынам Гусэйна бэн Алі, вялікага эміра і шарыфа Мэкі, які быў абвешчаны каралём арабаў у чэрвені 1916 году. Фэйсал быў прамым нашчадкам Мухамада ў 38-м пакаленьні, бо належаў да роду Гашымітаў. За часам Першай сусьветнай вайны і Арабскага паўстаньня цесна супрацоўнічаў з ангельцамі, у тым ліку з Томасам Эдўардам Лоўрэнсам.

Фэйсал спрыяў адзінству паміж мусульманамі-сунітамі і шыітамі, каб заахвочваць агульную ляяльнасьць і спрыяць панарабізму ў мэтах стварэньня адзінае арабскае дзяржавы, якая ўключала б Ірак, Сырыю і астатнюю частку Ўрадлівага паўмесяцу. Знаходзячыся ва ўладзе, Фэйсал спрабаваў уключыць у сваю адміністрацыю розныя этнічныя і рэлігійныя групы. Аднак спроба Фэйсала панарабскага нацыяналізму, магчыма, спрыяла ізаляцыі пэўных групаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кароль Фэйсал Ірацкі. Ctesiphon Books.

Катэгорыя:Гашыміты
Катэгорыя:Ірацкія палітыкі
Альшэва (Менская вобласьць)

**Альшэ́ва** () — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сьвірскага сельсавету.

## Геаграфія
Вёска знаходзіцца за 58 км на паўночны захад ад места Мядзела, за 198 км ад Менску, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Лынтупы, каля левага берага ракі Страчы.

## Насельніцтва
* 1995 год — 55 жыхароў, 29 двароў.

## Турыстычная інфармацыя

* Фрагмэнты былога сядзібна-паркавага ансамблю Хамінскіх (канец ХVІІІ — пачатак ХХ стагодзьдзя) на левым беразе ракі Страчы — 
** рэшткі сядзібнага дома
** фрагмэнты парку
** дзьве гаспадарчыя пабудовы
** лядоўня (1887)
** стайня (канец ХІХ — пачатак ХХ стагодзьдзя)

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 289.
* 
* 

Катэгорыя:Сьвірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Сяргей Філімонаў (тэлевядоўца)

**Сяргей Філімонаў** ( - ) — беларускі тэлевізійны вядоўца, знакаміты па тэлеперадачы Відзьмо-невідзьмо. 

Зь дзяцінства зьбіраў кружэлкі. Нейкі час жыў у Маскве. У пачатку 1990-хвярнуўся ў Менск, трымаў свой пункт пракату відэакасэт і друкаваўся у мясцовых газэтах. Яго запрасілі на БТ весьці праграму пра фільмы і музыку/ Назву перадачы ён прыдумаў у пераходзе падчас музычнай тусоўкі, што зьбіралася тады ў пераходзе на станцыі мэтро Акадэмія навук.

Беларускамоўная праграма «Відзьмо-невідзьмо» ад 1992 году выходзіла на БТ, затым з 2011 году — на СТВ. За гэты час перадача стала культавай для пакаленьня беларусаў. У праграме абмяркоўваліся навіны і зьявы кіно, музыкі, поп-культуры ды сучаснага мастацтва. З 2015 году праграма адрадзілася на «Белсаце».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія тэлевядучыя
Філімонаў

**Філімо́наў** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Філімонаў (1918—2007) — Герой Савецкага Саюзу
* Арцём Філімонаў (нар. 1994) — украінскі футбаліст
* Віктар Філімонаў — беларускі мастак
* Дзьмітры Філімонаў (1903—1978) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч
* Сяргей Філімонаў — беларускі архітэктар
* Сяргей Філімонаў (1959—2021) — беларускі тэлевядоўца
Роды

**Ро́ды** — фізыялягічны працэс заканчэньня цяжарнасьці, пры якім нараджаецца дзіця з дадатковымі зародкавымі ўтварэньнямі, як то пляцэнта, абалонка і каляплодныя воды.

Адбываюцца пры ўзаемадзеяньні родавых сілаў схватак і патугаў з плодам у час яго праходжаньня па родавых шляхах. Звычайна плод праходзіць праз родавыя шляхі ў падоўжным разьмяшчэньні галоўкай. Зрэдку — тазам уніз. Працягласьць першых родаў складае 8—12 гадзінаў, а паўторных — 6—10 гадзінаў. Пэрыяды: 1) раскрыцьцё шыйкі маціцы, плод паступальна рухаецца ад схватак, разрываецца плодны пухір і выходзяць каляплодныя воды; 2) выгнаньне плода з дапамогай патугаў; 3) пасьлед і яго абалонка выдаляецца ад схаватак і патугаў. Віды: тэрміновыя — на 38—41 тыдзень цяжарнасьці, заўчасныя — 22—37 тыдняў, запозьненыя — пасьля 42-га тыдня. Хваратворна могуць праходзіць ад зьмяненьня родавых шляхоў, хваробаў цяжарных, адхіленьняў у плодзе і папярочнага яго разьмяшчэньня, а таксама ад слабасьці і нерытмічнасьці родавых сілаў. У такіх надзвычайных выпадках пры нараджэньні дзіцяці выкарыстоўваюць кесарава сячэньне. Ускладненьнем бывае крывацёк або родавая траўма жанчыны або плода. Роды могуць прымаць у радзільні.

У 2013 годзе ў ЗША на заўчасныя роды прыпала 12,5 % усіх родаў.

## Беларусь
У 2013 годзе на заўчасныя роды прыпала 4,1 % усіх родаў у Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Роды
Катэгорыя:Фізыялягічныя працэсы
Катэгорыя:Цяжарнасьць
Катэгорыя:Онтагенэз чалавека
Катэгорыя:Мацярынскасьць
Катэгорыя:Акушэрства
Катэгорыя:Размнажэньне сысуноў
Катэгорыя:Дзяцінства
Дэмэльза

**Дэмэ́льза** () — вёска ў воласьці Сэнт Ўэн (Корнўал, Ангельшчына, Вялікабрытанія). Знаходзіцца за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад Сэнт-Ўэну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Корнўалу
Нагорна-Карабаская аўтаномная вобласьць

**Нагорна-Карабаская аўтаномная вобласьць** (коратка: НКАВ, або Нагорны Карабах) — аўтаномная вобласьць на поўдні СССР, на поўдні Закаўказьзя і ў складзе Азэрбайджанскае ССР. Плошча НКАВ 4,4 тыс. км². НКАВ была заснаваная 7 ліпеня 1923 г.

## Насельніцтва
Насельніцтва паводле стану на 1985 год — 174 000 чал., зь іх мяшчан 48%. Насельнікі НКАВ — азэрбайджанцы, армяне, расейцы й інш.

## Земскі падзел
Нагорна-Карабаская АВ ня мела абласьцей.

НКАВ мела 4 месты. Сталіца — Сьцяпанакерт.

## Краявід
НКАВ была разьмешчаная ў гарах Малога Каўказу. Надвор’е ў НКАВ было ўмеранае. Сярэдняя цеплыня студзеня ад 3 да —10°C, ліпеня ад 25°C да 10°C. Ападкаў ад 400 да 800 мм у год.

На падоле знаходзіцца паўпустыня, а ў гарах лісьцевыя лясы.

Рэкі — Тэртэр, Хачынчай.

Лясы займалі нязначную частку НКАВ.

Былі запасы руды, мармуру.

## Кампартыя
У НКАВ не было кампартыі з выкарыстаньнем назвы ***нагорна-карабаская***, а была часткаю **'Камуністычнае партыі Азэрбайджану*** (коратка ***КПАз***), пачала сваю дзейнасьць у 1920 годзе. Яна ўзьнікла пад назваю ***Камуністычная партыя (бальшавікоў) Азэрбайджану**''.

## Гаспадарка
Пад уладаю бальшавікоў НКАВ не пераўтварылася з сялянскае краіны ў прамыслова-земляробчую. Найважнейшай галіной гаспадаркі было земляробства.

### Прамысловасьць
* выкап з гораў сыравіны каляровае мэталюргіі
* машынабудаўнічая
* харчовасмакавая прамысловасьць
** тытунёвая
** вінаробчая
** кансэрвовая
* дрэваапрацоўка

### Сельская гаспадарка
Найважнейшыя сельска-гаспадарчыя вырабы:
* збожжавыя
** пшаніца
** кукуруза
** ячмень
* бульба
* агародніна
* цукровыя буракі

Была разьвітая вытворчасьць агародніны і садавіны. Было вінаробства. Мелася пчалярства, зьверагадоўля.

У гарах мелася авечкагадоўля.

## Заўвагі


Катэгорыя:Палітычная гісторыя Азэрбайджану
Катэгорыя:Новая гісторыя Азэрбайджану
Март Ін Фуд

**«Март Ін Фуд»** — даходнае прадпрыемства Беларусі, якое займаецца продажам тавараў насельнікам Беларусі.

Мае таварны знак **«Марцін»**. Стварае сетку унівэрсальных крамаў па ўсяе Беларусі. Па пытаньнях зямлі (нерухомасьці) мае таварыскія адносіны з грамадою  «Кглера маркет».

Першае месца продажу (магазін) быў адкрыты ў жніўні 2012 годзе. Па стане на 1 лістапада 2021 году сетка  «Марцін» мае месцы продажаў у 16 гарадах Беларусі колькасьцю 36 харчовых магазінаў.

## Управа
Поўная назва грамады:

Замежнае таварыства з абмежаванаю адказнасьцю «Март Ін Фуд». УНП 191450391.

Месца галоўнае ўправы: 220063, г. Менск, вул. Брыкета, 30, пам. 402.

## Рост сеткі

Летапіс пашырэньня сеткі на Беларусі.

Год і колькасьць новых магазінаў:
* 2012 &mdash; 2
* 2013 &mdash; 11
* 2014 &mdash; 28
* 2015 &mdash; 31
* 2016 &mdash; 32
* 2017 &mdash; 36
* 2018 &mdash; 37
* 2019 &mdash; 36
* 2020 &mdash; 39
* 2021 &mdash; 36

## Набор тавараў
Сетка «Марцін» мае тавары штодзённае неабходнасьці: хлеб, вада, малако, мука, мяса, рыба, гарэлка, піва і г.д. Самі магазіны невялікія па сваім памеры.

Выьар тавараў магазінаў Марцін – гэта пераважна харчовыя тавары, у прыватнасьці малочныя і мясныя прадукты, прысмакі, кансэрвацыя, чай, кава, напоі.

У магазінах сеткі дзейнічаюць часта розныя зьніжкі, два разы ў месяц выдаюцца газэткі са зьніжкамі на вялікую колькасьць тавараў. 

## Работнікі
Сетка «Марцін» набірае работнікаў без абавязковага вопыту работы, што робіць падобным яе да сеткі «Алмі». Вальная колькасьць работнікаў «Марцін» &mdash; каля 1 000 чалавек.
## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве Марцін
## Крыніцы

Катэгорыя:Заснаваныя ў 2012 годзе
Катэгорыя:Таварыства з абмежаванаю адказнасьцю
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Парнаграфія ў Тайляндзе

**Парнаграфія ў Тайляндзе** забароненая і караецца законам да 3 гадоў зьняволеньня. Порнафільмы і перадачы ў жывую празь сеціва караюцца законам. У Тайскае зямлі адсутнічаюць прызнаныя законам порнавытворцы, хоць самаробнае порна існуе. Простыя насельнікі краіны могуць браць зь сеціва непрыстойнае дзіва і спакойна яго глядзець. Продаж і платны паказ забаронены і караецца законам.

## Мінулае
У Тайскае зямлі парнаграфія была даступная для невялікага кругу асоб. Порнавырабы тайна "па-ціху" прывозілі з-за мяжы, як правіла з Заходняе Эўропы, асабліва з Францыі. Пасьля пачатку баявых дзеяньняў у Паўднёвым Віетнаме і прыбыцьця невялікае колькасьць амэрыканскага войска для барацьбы з бальшавікамі на поўначы Віетнаму, Лаосе, Камбоджы. Для іх у Тайскае зямлі пачалі стварацца ўмовы адпачынку: корчмы, блудзілішча і кінатэатры. У іх ваякі ЗША маглі глядзець дзіва, у тым ліку і порна. Амэрыканцы, якія мелі ўласныя кінакамэры і фотапараты, рабілі непрыстойныя здымкі насельнікаў Тайскае зямлі. Потым іх вывозілі па-за Тайскую зямлю ў ЗША і далей у іншыя краіны сьвету. 

Порнавырабы сталі даступнымі для простага чалавека. У 1980-ыя гады ледзь усе рынкі краіны мелі месца продажаў відэа, дзе таксама можна было купіць порна. Сталі прадавацца порначасопісы самаробныя тайскія і замежныя, як правіла зь Японіі і ЗША.

## Вытворчасьць
Невядома час стварэньня першага тайскага порна. У Тайскае зямлі няма прызнаных дзяржаваю вытворцаў порна, бо вытворчасьць порна забаронае і караецца законам. Самаробнае порна ў Тайскае зямлі вырабляецца і распаўсюджваецца празь сеціва, або паміж людзьмі «з рук у рукі».

Рынак Тайскае зямлі мае ўсе віды порна:
* ММ
* ЖЖ
* МЖ
* скоталожніцтва
* з эўнухамі

Асаблівасьць тайскага  порна &mdash; дзіва, дзе відаць плоцкія зносіны з эўнухамі. Пад *эўнухамі* трэба разумець асоб, якія былі раней мужчынамі, а з-за адрэзваньня ядраў перасталі імі быць. Плоцкія зносіны з эўнухамі &mdash; асаблівасьць тайскага порна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Як уладкаванае сучаснае порна? споведзь жанчыны з Украіны
* СЕКС У ТАЙЛАНДЗЕ: ЗВЫЧКІ, СТАЎЛЕННІ, СТЭРЭАТЫПЫ, МАНАХІ І ЭРОТЫКА
* ДЗІЦЯЧАЯ ПРАСТЫТУЦЫЯ І ПЭДАФІЛЫ Ў ТАЙЛАНДЗЕ 

Катэгорыя:Парнаграфія ў Азіі
Катэгорыя:Парнаграфія ў Тайляндзе
Пітэр О’Тул

**Пі́тэр О’Тул** (; 2 жніўня 1932 году — 14 сьнежня 2013 году) — брытанскі актор тэатру і кіно. Навучаўся ў Каралеўскай акадэміі драматычнага мастацтва і пачаў працаваць у тэатры, атрымаўшы ўхваленьне як шэксьпіраўскі актор ў Каралеўскім тэатры Брысталу і як актор ангельскай сцэнічнай трупы. У 1959 годзе ён дэбютаваў ва Ўэст-Эндзе ў пастаноўцы *«[[Доўгі, кароткі і высокі (спэктакль)|Доўгі, кароткі і высокі]]»*, а таксама выканаў галоўную ролю ў *«[[Гамлет|Гамлеце]]»* ў першай пастаноўцы Нацыянальнага тэатру ў 1963 годзе. Маючы посьпех на лёнданскай сцэне, О’Тул спрычыніўся да ўжываньня алькаголю.

Дэбютаваўшы ў кіно ў 1959 годзе, О’Тул атрымаў міжнароднае прызнаньне, дзякуючы выкананьню ролі Т. Э. Лоўрэнса ў фільме *«[[Лоўрэнс Арабійскі (фільм)|Лоўрэнс Арабійскі]]»* (1962), за што атрымаў сваю першую намінацыю на прэмію Оскар за найлепшую мужчынскую ролю. На гэтую прэсьыжную ўзнагароду актор быў намінаваны яшчэ сем разоў за ролі ў фільмах *«[[Бэкет (фільм)|Бэкет]]»* (1964) і *«[[Леў узімку (фільм, 1968)|Леў узімку]]»* (1968), *«[[Бывай, містэр Чыпс (фільм, 1969)|Бывай, містэр Чыпс]]»* (1969), *«[[Кіроўная кляса (фільм)|Кіроўная кляса]]»* (1972), *«[[Каскадэр (фільм)|Каскадэр]]»* (1980), *«[[Мой любімы год]]»* (1982) і *«[[Вэнэра (фільм, 2006)|Вэнэра]]»* (2006). У 2002 годзе О’Тул быў узнагароджаны ганаровай прэміяй акадэміі за кар’ерныя дасягненьні.

О'Тул быў ляўрэатам чатырох прэміяў Залаты Глёбус, адной прэміі BAFTA як найлепшы брытанскі актора і адной прэміяй Эмі. Сярод іншых прыкметных ролях вылучаюцца выступы ў фільмах *«[[Што чуваць, кацянятка]]»* (1965), *«[[Як скрасьці мільён]]»* (1966), *«[[Супэрдзяўчына (фільм, 1984)|Супэрдзяўчына]]»* (1984) і другарадныя ролі ў фільмах *«[[Апошні імпэратар]]»* (1987) і *«[[Троя (фільм)|Троя]]»* (2004). Таксама, актор агучыў пэрсанажа рэстараннага крытыка ў фільме *«[[Рататуй (мультфільм)|Рататуй]]»* (2007).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Брытанскія акторы
Гвардзейскі раён

**Гвардзейскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Калінінградзкай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца места Гвардзейск.

## Геаграфія
Гвардзейскі раён мяжуе з Багратыёнаўскім, Гур’еўскім, Палескім, Чарняхоўскім і Праўдзінскім раёнамі. Плошча раёну складае 783 км².

## Гісторыя
Гвардзейскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Бітва пад Алькенікамі

**Алькеніцкая (суч. Летува) бітва 18 лістапада 1700 г.** - вырашальная бітва феадальнай вайны 1696—1702 гг. паміж войскам гетмана Вялікага княства Літоўскага Казіміра Яна Сапегі і сіламі г. зв. ,,рэспубліканцаў,, Міхала Вішнявецкага, Агінскіх, Пацаў і Радзівілаў.

Параза Сапегаў, дамінуючых ў княстве ў другой палове XVII ст., мела катастрафічны вынік для рода - па Алькеніцкай пастанове 24 лістапада  (,,Генеральная пастанова станаў ВКЛ, вечная і ніколі не парушная, на вальнам з’ездзе ваяводстваў і паветаў, паспалітым рушэннем пад Алькенікамі ўхваленая,,) Казімір Ян Сапега (вялікі гетман), Бенедыкт Сапега (вялікі падскарбі), Міхал Сапега (польны пісар), Аляксандр Сапега (вялікі маршалак), Юрый Станіслаў Сапега (стольнік вялікі літоўскі) былі прысуджаныя да ,,вечнага выгнання,, і пазбаўляліся тытулаў, пасад і гонару, іх маёнткі канфіскоўваліся…

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)
Рыская беларуская асноўная школа імя Янкі Купалы

**Рыская беларуская асноўная школа імя Янкі Купалы** () — была адзіная беларуская школа ў Латвіі, якая існавала з 1996 па 2024 гады. У школе дзейнічаў музэй, прысьвечаны жыцьцю й творчасьці Янкі Купалы, Якуба Коласа, Янкі Маўра.

Выкладаньне ў школе вялося на латыскай, беларускай і расейскай мове. Беларуская мова выкарыстоўвалася на гадзінах мовы і літаратуры, а таксама на пазаклясных дзеях. Многія прадметы выкладаюцца білінгвальна (на латыскай і расейскай або латыскай і беларускай мове).

Галоўнай задачай школы паралельна з асваеньнем навучальнай праграмы прызнавалася вучыць дзяцей беларускай мовы, даваць магчымасьць знаёміцца з нацыянальнай культурай, музыкай, гісторыяй і традыцыямі.

У лютым 2024 году стала вядома, што 31 жніўня гэтага году будзе ліквідавана Рыская беларуская асноўная школа імя Янкі Купалы. Яна была далучана да 86-й Рыскай сярэдняй школы.

## Мінуўшчына
У 1989 годзе пры сярэдняй школе № 15 места Рыгі адчынілася першая беларуская кляса. У 1994 годзе набраліся чатыры клясы, зь якіх паўстала беларуская школа, атрымаўшы памяшканьне занядбалага дзіцячага сада. Школа была адчыненая, дзякуючы латвійскаму таварыству беларускай культуры «Сьвітанак» і актыўнасьці былога дырэктара Вячаслава Целеша.

У 1998 годзе школа атрымала статус Рыскай беларускай асноўнай, а ў 2011-м ёй было нададзенае імя беларускага клясыка Янкі Купалы.

17 чэрвеня 2010 году школа, паводле пастановы Рыскай мескай думы, пераехала ў будынак сярэдняй школы № 86 м. Рыгі.

## Навучаньне
На 2010 год у беларускай школе 9 клясаў — 115 вучняў і 22 пэдагогі. На 2014 было ўжо 150 дзяцей. У 2019—2020 навучальным годзе ў школу паступіла 18 першаклясьнікаў.

### Гурткі
У школе дзейнічаў дзіцячы вакальны гурт «Вавёрачка», гурток візуальнага мастацтва і гурток вырабу мяккіх цацак.

## Супраца
Беларуская амбасада забясьпечвала школу мастацкай літаратурай і падручнікамі, яе настаўнікі праходзілі курсы павышэньня кваліфікацыі ў Беларусі. Менская гімназія № 23 падпісала з Рыскай беларускай школай дамову аб супрацоўніцтве.

## Дырэктары

* Вячаслаў Целеш
* Ганна Іванэ (2002—2018)

* Анжэла Дзьмітрыева

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Латвійскія навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Адукацыя ў Рызе
Катэгорыя:Беларуская мова ў Латвіі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы зь беларускай мовай навучаньня
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з расейскай мовай навучаньня
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Асадзі Тусі

**Абу Наср Алі ібн Ахмад Асадзі Тусі** (; пачатак XI стагодзьдзя, Тус, Вялікі Харасан — канец 1080-х, Тэбрыз) — пэрсыдзкі паэт, мовазнаўца і аўтар, найбольш вядомы дзякуючы гераічнаму твору «Гаршаспнамэ», напісанаму ў стылі «Шагнамэ».

## Жыцьцяпіс
Пра жыцьцё Асадзі Тусі захаваліся ўрыўкавыя зьвесткі. Першыя дваццаць гадоў жыцьця ён правёў у Тусе. У выніку частых нашэсьцяў варожых цюрскіх плямёнаў вымушаны быў пакінуць бацькаўшчыну і выправіўся ў іранскую правінцыю Азэрбайджан, дзе заставаўся да самай сьмерці. Прыкладна з 1018 да 1038 року быў паэтам пры двары дэйлеміта Абу Насра Джастана.

Сваю фундамэнтальную працу «Гаршаспнамэ» напісаў падчас перабываньня ў Нахічэвані. Апошнія гады жыцьця быў паэтам пры двары шэдадыдзкага эміра Манучэіра ібн Шавура, валадара Ані. Пахаваны ў Тэбрызе.

## Творчасьць
Найбольш значны твор — паэма-маснаві «Гаршасп-намэ» (*Кніга [або эпас] пра Гаршаспа*, 1064—1066), прысьвечаная Абу Далафу, валадару Нахічэвані. Склаў таксама слоўнік сучаснай пэрсыдзкай мовы (). Захаваліся пяць ягоных «Маназаратаў» () (*Дыспуты ў паэтычнай форме між двума людзьмі, аб’ектамі ці паняцьцямі*).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Іранская энцыкляпэдыя 

Катэгорыя:Пэрсыдзкія паэты
Катэгорыя:Пахаваныя ў Маўзалеі паэтаў Тэбрызу
S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl

**** () — кампутарная гульня ў жанры постапакаліптычнага шутэру ад першай асобы з адкрытым сусьветам, якая распрацоўваецца ўкраінскай кампаніяй GSC Game World для Microsoft Windows і Xbox Series XS.

Павінна стаць чарговай гульнёй сэрыі S.T.A.L.K.E.R.. Як і ў папярэдніх частках сэрыі, дзеяньне S.T.A.L.K.E.R. 2 адбываецца ў зоне адчужэньня Чарнобыльскай АЭС, куды авантурысты-«сталкеры» пранікаюць у пошуках фантастычных артэфактаў, але сутыкаюцца з мутантамі, анамаліямі й іншымі небясьпекамі. Плянуецца, што S.T.A.L.K.E.R. 2 будзе спалучаць у сабе элементы шутэраў, «survival horror» і «immersive sim», а таксама прапаноўваць для дасьледаваньня шырокі адкрыты сусьвет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя:Гульні для Xbox
Катэгорыя:Шутэры ад першай асобы
Катэгорыя:Кампутарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Украінская культура
Катэгорыя:S.T.A.L.K.E.R.
Катэгорыя:Творы пра Чарнобыльскую катастрофу
Катэгорыя:Кампутарныя гульні з адкрытым сусьветам
Ўінстан Грэм

Рыцар **Ўінстан Моўдзьлі Грэм** (), народжаны **Ўінстан Грайм** (; 30 чэрвеня 1908, Манчэстэр, Ангельшчына, Вялікабрытанія — 10 ліпеня 2003, Бакстэд, Усходні Сасэкс, Ангельшчына, Вялікабрытанія) — ангельскі раманіст. Сьпярша публікаваўся пад псэўданімам Ўінстан Грэм, а ў 1947 рокам зрабіў яго сваім сапраўдным імем.

## Жыцьцяпіс
Бацька рана памёр. Па сканчэньні сярэдняй школы ў 17-гадовым веку Ўінстан Грэм пераехаў у Пэранпорт (Корнўал), дзе пражыў 34 гады. У 1939 ажаніўся з Джын Ўільямсан, зь якой мелі дваіх дзяцей.

Лета 1960 року правёў у паўднёвай Францыі і ўрэшце пасяліўся ва Ўсходнім Сасэксе.

Спрабаваў пісаць яшчэ зь дзяцінства. Сябра Таварыства аўтараў Вялікабрытаніі з 1945 року. Сябра Каралеўскага літаратурнага таварыства. Кавалер ордэна Брытанскай імпэрыі (1983).

Памёр ва ўласным доме ў Бакстэдзе ў 95-гадовым веку. Ягоны сын Эндру і дачка Разамунда Барто перадалі большасьць рукапісаў і дакумэнтаў Ўінстана Каралеўскаму інстытуту Корнўалу.

## Творчасьць
Першы раман, «Дом зь вітражнымі вокнамі», апублікаваны ў 1934 року.

У 1945 выдаў першы раман сэрыі «Полдарк» пад назовам «Рос Полдарк». Пасьля гэтага выйшлі яшчэ 11 кніг сэрыі, апошняя зь якіх, «Бэла Полдарк», выдадзеная ў 2002. Дзеі раманаў адбываюцца ў Корнўале, дзе Грэм жыў у 1925—1960 роках.

У 1941 року ў шпіёнскім трымценьніку «Начное падарожжа» пра Італію часоў Мусаліні выказваўся, што Вялікабрытанія прайграе вайну, але ўсё ж будзе супраціўляцца нягледзячы ні на што.

Акрамя «Полдарку», напісаў яшчэ 30 прыгодніцкіх раманаў, том апавяданьняў («Японская дзяўчынка», 1971) і тры немастацкія творы. Тры зь ягоных чатырох п’есаў былі пастаўленыя, прычым у дэбютнай пастаноўцы «Сямі падазраваных» у 1933 року згулялі сам аўтар з будучай жонкай.

Кнігі Ўінстана Грэма перакладзеныя на 29 моваў.

### Тэле- і кінаадаптацыі
Паводле сэрыі раманаў «Полдарк» зьнятыя два тэлесэрыялы Бі-Бі-Сі: у 1975—1977 і 2015—2019 роках. У 1964 року Альфрэд Гічкок зьняў трымценьнік паводле раману «Марні».

## Памяць
На стагодзьдзе з дня нараджэньня Ўінстана Грэма Каралеўскі корнўальскі музэй у Трура зладзіў выставу, прысьвечаную жыцьцю і творам аўтара.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Брытанскія англіканцы
Катэгорыя:Ангельскія раманісты
Катэгорыя:Ангельскія мэмуарысты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Брытанскай Імпэрыі
Катэгорыя:Сябры Каралеўскага літаратурнага таварыства
Дэні Дэвіта

**Дэ́ні Дэві́та** (; нарадзіўся 17 лістапада 1944 году) — амэрыканскі актор, рэжысэр, прадусар і сцэнарыст. Ён атрымаў вядомасьць дзякуючы ролі дыспэтчара таксі Луі Дэ Пальма ў тэлесэрыяле *«[[Таксі (тэлесэрыял)|Таксі]]»* (1978—1983), які прынёс яму прэміі Залаты Глёбус і Эмі.

У кіно актор больша за ўсё вядомы дзякуючы ролям у фільмах, як то *«[[Палёт над гняздом зязюлі (фільм)|Палёт над гняздом зязюлі]]»* (1975), *«[[Умовы прыязнасьці]]»* (1983), *«[[Раман з каменем]]»* (1984), *«[[Скінь матулю зь цягніка]]»* (1987), *«[[Блізьняты (фільм, 1988)|Блізьняты]]»* (1988), *«[[Вайна Роўзаў]]»* (1989), *«[[Бэтмэн вяртаецца]]»* (1992), *«[[Джэк Мядзведзь]]»* (1993), *«[[Джуніёр (фільм, 1994)|Джуніёр]]»* (1994), *«[[Знайсьці карантыша (фільм)|Знайсьці карантыша]]»* (1995), *«[[Матыльда (фільм, 1996)|Матыльда]]»* ​​(1996), *«[[Таямніцы Лос-Анджэлесу (фільм)|Таямніцы Лос-Анджэлесу]]»* (1997), *«[[Вялікая ўгода]]»* (1999), *«[[Вялікая рыба (фільм)|Вялікая рыба]]»* (2003), *«[[Вітаем, альбо суседзям уваход забаронены]]»* (2006), *«[[Аднойчы ў Рыме (фільм, 2016)|Аднойчы ў Рыме]]»* (2010), *«[[Такса (фільм)|Такса]]»* (2016) і *«[[Джуманджы: Наступны ўзровень]]»* (2019).

У 2017 годзе ён атрымаў намінацыю на прэмію Тоні за найлепшую мужчынскую ролю ў п’есе, дзякуючы выступам у брадўэйскай пастаноўцы *«[[Цана (п’еса)|Цана]]»* Артура Мілера. Дэвіта і Майкл Шамбэрг заснавалі ўласную кампанію Jersey Films. Неўзабаве пасьля гэтага Стэйсі Шэр стала раўнапраўным партнэрам. Прадусарская кампанія вядомая такімі фільмамі, як то *«[[Крымінальнае чытво]]»* (1994), *«[[Краіна садоў]]»* (2004) і *«[[Пісьменьнікі свабоды]]»* (2007). Дэвіта таксама валодаў кампаніяй Jersey Television, якая выпускала тэлесэрыял *«[[Рына 911!]]»*. Актор і ягоная жонка Рэя Пэрлман разам зьняліся ў фільме *«Матыльда»* 1996 году, зьнятым паводле матываў дзіцячага рамана Руала Дала. Дэвіта таксама быў адным з прадусараў, якія зладзілі фільм *«[[Эрын Брокавіч (фільм)|Эрын Брокавіч]]»*, які быў намінаваны на прэмію Оскар як найлепшы фільм.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Катэгорыя:Рэжысэры ЗША
Życie Nowogródzkie

**Życie Nowogródzkie** ()  — газэта ў міжваеннай Польшчы, што выдавалася у Наваградзкім ваяводзтве у 1927-1931 і 1936-1939 гадах на польскай мове. 

Выданьне паўстала дзякуючы падтрымцы ваяводы З. Бечковіча. У 1927 годзе быў створаны штотыднёвік, прысьвечаны пытаньням Наваградзкага ваяводзтва. Рэдактарам і выдаўцом быў Войцех Бега, а потым Мікалай Здановіч. У 1928 годзе газэта пачала выходзіць тры разы на тыдзень.

У 1927 годзе разавы наклад спачатку складаў больш за 1000 асобнікаў, а з часам вырас да некалькіх сотняў тысяч. 29 ліпеня 1931 году выйшаў выйшаў апошні нумар газэты №1194.

Выданьне аднавіла выхад 3 траўня 1936 году. Пры газэце выдаваўся з 1937 году дадатак «Rolnik Nowogródzki». Рэдактарам і выдаўцом быў Т. Яцэк Роліцкі; потым С. Фішэр і Т. Абрыцкі. Спачатку гэта быў штотыднёвік. На працягу 1938 году выданьне ператварылася ў газэту, што выдавалася два разы ў месяц: 1 і 15 чысла. 

## Літаратура
* Czasopiśmiennictwo w województwie Nowogródzkim w latach Drugiej Rzeczypospolitej, Лех Цехановіч, pawet.net

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1931 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Газэты на польскай мове
Катэгорыя:Польскія газэты
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Наваградзкае ваяводзтва (1921—1939)
Дада Калецьці

**Дада Калецьці** (,  27 жніўня 1974 году, Рым ,Італія) — італьянскі актор тэатра і кіно, тэлевядоўца.

## Біяграфія
Працаваў у дзіцячых тэлевізійных праграмах, то бок з 1991 па 1994 гады працаваў у тэлешоў «Дыснэй клюб». Да 1999 года працаваў у гэтым шоў разам з тэлевядоўкай Франчэскай Барбэрыні. У гэтым жа годзе Дада выступаў на тэлеканале Rai 1 у тэлевізійнай праграме *Big!*. У 1995 годзе ўпершыню здымаўся ў кіно, у 1999 годзе зьявіўся на тэлебачаньні ў фільме *«[[Сьмерць прыстойнай дзяўчыны]]»*, рэжысэрам якога выступіў Люіджы Пэрэльлі. На сёньня Калецьці зьяўляецца радыёвядоўцам на Rai Isoradio.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія акторы
Джэрард Батлер

**Джэ́рард Ба́тлер** (; нарадзіўся 13 лістапада 1969 году) — шатляндскі актор і кінапрадусар. Пасьля вывучэньня права Батлер зьвярнуўся да акторскага майстэрства ў сярэдзіне 1990-х гадоў зь невялікімі ролямі ў такіх фільмах, як то *«[[Місіс Браўн]]»* (1997), фільм бандыяны *«[[Заўтра не памрэ ніколі]]»* (1997) і *«[[Мумія: Прынц Эгіпту]]»* (1998). У 2000 годзе ён зьняўся ў ролі графа Дракулы ў гатычным фільме жахаў *«[[Дракула 2000]]»* з Крыстафэрам Пламэрам і Джоні Лі Мілерам.

Пасьля Батлер выканаў ролю гуна Атылу ў міні-сэрыяле *«[[Атыла (мінісэрыял)|Атыла]]»* (2001), а затым зьняўся ў фільмах *«[[Улада агню]]»* (2002) разам з Крыстыянам Бэйлам і *«[[Лара Крофт: Раскрадальніца магільняў — Калыска жыцьця]]»* (2003) разам з Анджэлінай Джалі, перш чым зьявіцца ў экранізацыі навукова-фантастычнай прыгодніцкай кінастужкі Майкла Крайтана *«[[У пастцы часу|Ў пастцы часу]]»* (2003). Надалей, актор атрымаў ролю Эрыка ў экранізацыі м’юзыкла *«[[Прывід опэры (фільм, 2004)|Прывід опэры]]»* (2004) Джоэла Шумакера. Гэтая роля прынесла яму намінацыю на прэмію Спадарожнік за найлепшую мужчынскую ролю.

Батлер атрымаў сусьветнае прызнаньне за ролю караля Леаніда ў фантастычным ваенным фільме Зака Снайдэра *«[[300 спартанцаў (фільм, 2006)|300 спартанцаў]]»*. Гэтая роля прынесла яму намінацыю на прэмію Эмпайр за найлепшую мужчынскую ролю і прэмію Сатурн за найлепшую мужчынскую ролю і перамогу прэміі MTV Movie за найлепшую бойку. Актор агучыў ролю ў камэрцыйна пасьпяховай франшызе *«[[Як абрахманіць цмока]]»* (2010—2019). У 2016 годзе актор выканаў ролю ў фантастычным фільме *«[[Богі Эгіпту (фільм)|Богі Эгіпту]]»*, за якую атрымаў намінацыю на антыпрэмію Залатая маліна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Шатляндзкія акторы
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Службовы раман

**Службовы раман** () — савецкі двухсэрыйны мастацкі фільм, лірычная трагікамэдыя рэжысэра Эльдара Разанава. Фільм створаны на кінастудыі «Масфільм» ў 1977 годзе; лідэр пракату 1978 году — звыш 58 мільёнаў гледачоў. Ў 1979 годзе быў удастоены Дзяржаўнай прэміі РСФСР.
## Гісторыя
Ў 1971 годзе Эльдар Разанаў разам са сваім пастаянным суаўтарам Эмілем Брагінскім напісаў п’есу «Саслужыўцы» — як першую частку дылогіі, другой часткай якай сталі «Сваякі».
## Сюжэт
Фільм апавядае пра жыцьцё працоўнікоў маскоўскай статыстычнай установы.
## У ролях
* Андрэй Мягкоў — *Анатоль Навасельцаў*
* Аліса Фрэйндліх — *Людміла Калугіна*
* Лія Ахеджакава — *Верачка*
* Сьветлана Немаляева — *Ольга Рыжова*
* Алег Басілашвілі — *Юры Самахвалаў*
* Людміла Іванова — *Шура*
* Пётр Шчэрбакоў — *Бублікаў*
## Узнагароды
* Журнал «Савецкі экран» (1978) — найлепшыя акторы году (Андрэй Мягкоў і Аліса Фрэйндліх) і найлепшы фільм году.
* Дзяржаўная прэмія РСФСР:
** суаўтару сцэнарыю Эмілю Брагінскаму, суаўтару сцэнарыю, рэжысэру Эльдару Разанаву і апэратару Уладзімеру Нахабцаву
** акторам Андрэю Мягкову, Алегу Басілашвілі і Ліі Ахеджакавай
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
Катэгорыя:Фільмы 1977 году
Катэгорыя:Фільмы Эльдара Разанава
Катэгорыя:Фільмы «Масфільму»
Глаз

**Глаз** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Анатоль Анатолевіч Глаз (нар. 1982) — дыплямат МЗС Рэспублікі Беларусь
* Анатоль Ціханавіч Глаз (нар. 1951) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, беларускі дзяржаўны дзяяч часоў рэжыму Лукашэнкі, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Беларусі
Кічка

**Кі́чка** ()&nbsp;— расейскі жаночы галаўны ўбор з рагамі, адмена каптура. У адрозьненьне ад какошніка, вельмі папулярнага ў жыхарак местаў, кічка была тыповым уборам сялянак.

## Вонкавы выгляд
Кічка ўяўляла сабой адкрытую карону, упрыгожаную пэрламі, бісэрам ды іншымі каштоўнымі камянямі. Кічкаю называўся ня толькі ўбор, але й ягоная ніжняя частка, якая выраблялася з праклеенага палатна. Паколькі гэтая частка прыкрывала валасы, то іншай ейнай назвай была *валасьнік*. Пярэдняй частцы ўбору з дапамогай уставак з цьвёрдых матэрыялаў, напрыклад, бяросты, надавалася форма рагоў, капытка або лапаткі. Ззаду надзяваўся бісэрны *падкаршэньнік*, а зьверху&nbsp;— сьвяточная сарока.

## Традыцыі нашэньня
Упершыню «чело кичное» згадваецца ў дакумэнце 1328 року. Асаблівая рагатая форма кічак была зьвязаная з тагачаснымі забабонамі. Пазьней кічка стала атрыбутам убраньня нарачаной і замужняй жанчыны, бо яна, у адрозьненьне ад дзявочага «вянка», цалкам хавала валасы. З гэтай прычыны *кічка* стала называцца «каронаю замужжа». Насілі іх пераважна ў Тульскай, Разанскай, Калускай, Арлоўскай ды іншых паўднёвых губэрнях Расейскай імпэрыі. У XIX стагодзьдзі нашэньне кічкі стала перасьледавацца праваслаўным духавенствам&nbsp;— ад сялянак патрабавалі насіць какошнікі. У гэтай сувязі да пачатку XX стагодзьдзя гэты галаўны ўбор амаль паўсюдна замяніўся на павойнік або хустку, толькі зрэдку захаваўшыся ў паўднёвых частках Расеі.

## Глядзіце таксама
* Какошнік
* Каптур
* Намітка
* Сарока

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Галерэя расейскіх галаўных убораў XVII—XIX стагодзьдзяў 

Катэгорыя:Усходнеславянскія галаўныя ўборы
Катэгорыя:Жаночае адзеньне
Кім Бэйсынгер

**Кімі́ла Бэ́йсынгер** (; нарадзілася 8 сьнежня 1953 году) — амэрыканская акторка, сьпявачка і былая мадэлька. Пасьля пасьпяховай кар’еры мадэлі ў Нью-Ёрку Бэйсынгер пераехала ў Лос-Анджэлес, дзе ў 1976 годзе пачала сваю акторскую кар’еру на тэлебачаньні. Ейны дэбют у кінэматографе прыпаў на драматычны кінатвор *«[[Суворая краіна]]»* (1981).

У 1980-х і 1990-х гадах акторка лічылася сапраўдным сэкс-сымбалем, і папулярнасьць і ухвалу атрымала пасьля выкананьня ролі дзяўчыны Джэймза Бонда ў фільме *«[[Ніколі не кажы ніколі зноў]]»* (1983). Пазьней яна атрымала намінацыю на прэмію Залаты Глёбус за ролю ў фільме *«[[Натуральны дар]]»* (1984), а таксама зьявілася ў эратычнай драме *«[[Дзевяць з паловаю тыдняў|9 з паловай тыдняў]]»* (1986) і ў фільме *«[[Бэтман (фільм, 1989)|Бэтман]]»* Тыма Бэртана (1989), які дасюль застаецца ейным самым прыбытковым фільмам у кар’еры. За сваю ролю фатальнае жанчыны ў фільме *«[[Таямніцы Лос-Анджэлесу (фільм)|Таямніцы Лос-Анджэлесу]]»* (1997) акторка атрымала прэмію Оскар за найлепшую жаночую ролю другога пляну. Сярод іншых фільмаў вылучаюцца *«[[Спагады ня будзе]]»* (1986), *«[[Спатканьне безвач (фільм, 1987)|Спатканьне безвач]]»* (1987), *«[[Высокая мода (фільм)|Высокая мода]]»* (1994), *«[[Наўцёкі]]»* (1994), *«[[Я марыла аб Афрыцы]]»* (2000), *«[[Восьмая міля]]»* (2002), *«[[Дзьверы ў падлозе]]»* (2004), *«[[Сотавы]]»* (2004), *«[[Вартавы (фільм, 2006)|Вартавы]]»* (2006), *«[[Вялікі рэванш]]»* (2013) і *«[[На пяцьдзясят адценьняў цямнейшы (фільм)|На пяцьдзясят адценьняў цямнейшы]]»* (2017).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Ікранаеўскі раён

**Ікра́наеўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Астраханскай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца вёска Ікранае.

## Геаграфія
Ікранаеўскі раён паводле гадзіньнікавай стрэлцы пачынаючы з поўначы мяжуе з Нарыманаўскім, Прыволскім, Камызяцкім і Ліманскім раёнамі. Акрамя таго, з поўначы раён мяжуе з Астраханьню, а на поўдні абмываецца Касьпійскім морам. Плошча раёну складае 1990,67 км², што робіць гэтае адміністрацыйнае ўтварэньне перадапошнім паводле велічыні сярод усіх раёнаў вобласьці.

## Гісторыя
Ікранаеўскі раён быў утвораны ў 1925 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК у складзе Ніжняволскага краю. Пазьней раён належыў Сталінградзкай вобласьці, а ў 1943 годзе ўвайшоў у склад навастворанай Астраханскай вобласьці.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2021 год складала 45917 чалавек. Асноўную долю насельніцтва фармуюць расейцы, але маецца значна колькасьць казахаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі
Серпухоўска-Ціміразеўская лінія

**Серпухоўска-Ціміразеўская лінія** () — дзевятая лінія Маскоўскага мэтрапалітэну, вядомая як «серая лінія».

Лінія мае даўжыню 41,2 км і 25 станцыяў. Працягласьць паездкі па ўсёй лініі — 58 хвілін. Сярэднесуткавы пасажырапаток у 2011 годзе склаў 868 тыс. челавек.

## Храналёгія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Маскоўскі мэтрапалітэн
Люблінска-Дзьмітраўская лінія

**Люблінска-Дзьмітраўская лінія** () — дзесятая лінія Маскоўскага мэтрапалітэну, вядомая як «жоўта-зялёная лінія».

Лінія мае даўжыню 38,3 км і 23 станцыяў. Працягласьць паездкі па ўсёй лініі — 59 хвілін. Сярэднесуткавы пасажырапаток у 2011 годзе склаў 731 тыс. челавек.

## Храналёгія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Маскоўскі мэтрапалітэн
Андрэй Нічыпорчык

**Андрэ́й Уладзі́меравіч Нічыпо́рчык** (, Паставы - , Баранавічы) — беларускі вайсковы лётчык, загінуў у  авіякатастрофе. Герой Беларусі з 24 лістапада 2021 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям'і лётчыка-снайпэра. Скончыў авіяцыйны факультэт Ваеннай акадэміі, служыў у Лідзе. Пілёт першай клясы. Лятаў на самалётах Як-52, Л-39, Су-25, Як-130 — на вучэбна-баявых штурмавіках рыхтаваў да палётаў маладых пілётаў. 

У 2016 годзе ўдзельнічаў у выкананьні найскладанейшага віду лётнай падрыхтоўкі — пасадцы на аэрадромны ўчастак дарогі штурмавіка Як-130. Удзельнік парадаў у складзе паветранага эшалёну ў Менску на Дзень Незалежнасьці, ляўрэат міжнародных спаборніцтваў па авія- дартсе. Быў узнагароджаны мэдалём «За бездакорную службу» III ступені.

### Сьмерць

Загінуў 19 траўня 2021 году ў Баранавічах падчас трэніровачнага палёту Як-130 разам з лейтэнантам Мікітай Куканенкай. Іх самалёт разьбіўся каля жылых дамоў на вуліцы Розы Люксэмбург. Пазьней камісія па расьсьледаваньню катастрофы заявіла, што лётчыкі да апошняга спрабавалі адвесьці самалёт ад дамоў і таму запозна катапультаваліся.

## Ушанаваньне
23 лістапада 2021 году на паседжаньні баранавіцкага гарвыканкаму было прынятая пастанова аб наданьні вуліц у новым мікрараёне Паўночны-2 імёнаў загінулых лётчыкаў. 

24 лістапада 2021 году Нічыпорчыку і Куканенка былі прысвоены званьне Героя Беларусі

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах
Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Беларускія лётчыкі
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Гамбурскі ўнівэрсытэт

**Га́мбурскі ўнівэрсытэ́т** () — унівэрсытэт у Гамбургу (Нямеччына). Ён быў заснаваны 28 сакавіка 1919 году шляхам аб’яднаньня папярэдняй сыстэмы агульных лекцыяў, каляніяльнага інстытута Гамбургу і акадэмічнай гімназіі. Галоўны кампус разьмешчаны ў цэнтральным раёне Ротэрбаўм, а даччыныя інстытуты і дасьледчыя цэнтры разьмеркаваныя па ўсім горадзе. Унівэрсытэт быў улучаны ў сьпіс 200 найлепшых унівэрсытэтаў сьвету паводле рэйтынгу Times Higher Education, Шанхайскага рэйтынгу і рэйтынгу CWTS Leiden, і, такім чынам, установа ўваходзіць у 1% найлепшых унівэрсытэтаў сьвету. Сем ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі і адзіны ляўрэат прэміі Вольфа былі калі-небудзь зьвязаныя з унівэрсытэтат.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Вялікая кальцавая лінія

**Вялікая кальцавая лінія** () — адзінаццатая лінія Маскоўскага мэтрапалітэну, вядомая як «бірузовая лінія».

Лінія мае даўжыню 14,5 км і 8 станцыяў. Працягласьць паездкі па ўсёй лініі — 13 хвілін. Сярэднесуткавы пасажырапаток у 2018 годзе склаў 73,4 тыс. челавек.

## Храналёгія

## Крыніцы

Катэгорыя:Маскоўскі мэтрапалітэн
Дактрына Брэжнева

**Дактры́на Брэ́жнева** — дактрына, якая была сфармуляваная заходнімі палітыкамі і грамадзкімі дзеячамі ў дачыненьні да зьнешняй палітыкі СССР пэрыяду з 1960-х па 1980-я гады. Таксама вядомая як дактрына абмежаванага сувэрэнітэту. Разуменьне палягала ў тым, што СССР мог адвольна ўмяшацца ва ўнутраныя справы краінаў сацыялістычнага блёку, якія месьціліся ў Цэнтральна-ўсходняй частцы Эўропы. Такое становішча было выкліканае жаданьнем савецкіх кіраўнікоў забясьпечыць стабільнасьць палітычнага кірунку, які будаваўся на грунце рэальнага сацыялізму і быў накіраваны на цеснае супрацоўніцтва з СССР. Поруч з гэтым разуменьне дактрыны ўлучала савецкі курс на вайсковае супрацоўніцтва з краінамі сацыялістычнае арыентацыі ў аддаленых рэгіёнах плянэты, якія інтэнсіфікаваліся паводле ўсіх колькасных паказчыкаў.

Назва дактрыны была зьвязаная з прозьвішчам партыйнага кіраўніка СССР тых гадоў Леаніда Брэжнева. Панятак склаўся пасьля выступу Брэжнева на пятым зьезьдзе Польскай аб’яднанай рабочай партыі ў 1968 годзе, дзе ён, між іншага, згадаў, што адхіленьне ад сацыялістычнага руху аднаго з народаў блёку ёсьць фактычна пагрозай бясьпекі ўсёй садружнасьці. Праз гэтую дактрыну савецкія войскі ў хаўрусе з шэрагам іншых сацыялістычных вайсковых фармаваньняў зладзілі ў 1968 годзе ўварваньне ў Чэхаславаччыну, вядомае як Праская вясна. Фактычна гэтыя ўмяшаньні мелі на мэце пакласьці канец намаганьням усходнеэўрапейскіх краінаў па лібэралізацыі, якія маглі паставіць пад пагрозу гегемонію СССР у сацыялістычным блёку, які Савецкі Саюз лічыў важным, бо разглядаў яго як абарончы і стратэгічны буфэр на выпадак ваенных дзеяньняў супраць краінаў НАТО.

Курс быў перагледжаны пасьля прыходу да ўлады ў Савецкім Саюзе Міхаіла Гарбачова. Гэтак, ён ужо адмовіўся ад прымяненьня вайсковай сілы, калі ў 1989 годзе ў Польшчы прайшлі свабодныя выбары і Салідарнасьць перамагла Польскую аб’яднаную рабочую партыю.

## Вонкавыя спасылкі
* Brezhnev Doctrine. Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Халодная вайна
Бутаўская лінія

**Бутаўская лінія** () — дванаццатая лінія Маскоўскага мэтрапалітэну.

Лінія мае даўжыню 10 км і 7 станцыяў. Працягласьць паездкі па ўсёй лініі — 16 хвілін. Сярэднесуткавы пасажырапаток у 2011 годзе склаў 51 тыс. челавек.

## Храналёгія

## Крыніцы

Катэгорыя:Маскоўскі мэтрапалітэн
Кругазварот вады

**Кругазварот вады** — гэта біягеахімічны цыкль, які апісвае бесьперапынны рух вады на, па-над і пад паверхняй Зямлі. Маса вады на Зямлі застаецца даволі сталай на працягу ўсяго часу, але прапорцыі падзелу вады на розныя вадазборы тыпу лёду, прэснай вады, салёнай вады і атмасфэрнай вадкасьці зьмяняецца ў залежнасьці ад шырокага дыяпазону кліматычных зьменных. Вада перамяшчаецца з аднаго вадаёму ў іншы, напрыклад, з ракі сьцякае ў акіян альбо з акіяну выпараецца ў атмасфэру, з дапамогай фізычных працэсаў выпарэньня, кандэнсацыі, ападкаў, інфільтрацыі, павярхоўнага сьцёку і падземнага патоку. Пры гэтым вада пераходзіць у розныя станы, як то вадкі, цьвёрды і пару. Акіян адыгрывае ключавую ролю ў кругазвароце вады, бо ёсьць крыніцай 86% глябальнага выпарэньня.

Кругазварот вады ўлучае абмен энэргіяй, што прыводзіць да зьмены тэмпэратуры. Калі вада выпараецца, яна забірае энэргію з навакольнага асяродзьдзя, астуджаючы яго. Калі вада кандэнсуецца, вылучаецца энэргія, якая, наадварот, награвае навакольнае асяродзьдзе. Гэтыя працэсы цеплаабмену ўплываюць на клімат. Выпарная фаза цыклю ачышчае ваду, якая затым запаўняе зямлю пітной вадой. Плынь вады і лёду пераносіць мінэралы па ўсім зямным абшары. Ён таксама ўдзельнічае ў перабудове геалягічных асаблівасьцяў Зямлі праз працэсы, уключаючы эрозію і асадкаваньне. Кругазварот вады таксама неабходны дзеля падтрыманьня жыцьця і экасыстэмаў на плянэце. Сынонімам воднага кругазвароту ёсьць гідралягічны цыкль.

Дзейнасьць чалавека моцна ўплывае на кругазварот вады, бо высечка лясоў, урбанізацыя і здабыча падземных водаў зьмяняюць прыродныя ляндшафты і робяць уплыў на кругазварот вады. Акрамя таго, зьмяненьне клімату вядзе да інтэнсыфікацыі гідралягічнага цыклю. Дасьледаваньні выявілі, што глябальнае пацяпленьне выклікае павелічэньне частасьці экстрэмальных прыродных зьвяў, а таксама зьмены ў часе і інтэнсіўнасьці ападкаў. Гэтыя зьмены ў сваю чаргу ўплываюць на экасыстэмы, а таксама на чалавека.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кругазварот вады. United States Geological Survey.

Катэгорыя:Гідралёгія
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Царква Сьвятога Яна Прадцечы (Груздава)

**Царква Сьвятога Яна Прадцечы** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Груздаве. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя

Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Груздаве збудавалі ў 1875 годзе.

У 1996—1997 гадох праводзіўся рамонт будынка

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта прастакутны ў пляне аб’ём з 3-яруснай вежай-званіцай (васьмярык на 2 чацьверыках). Архітэктурны эфэкт засноўваецца на спалучэньні паліхромнай бутавай муроўкі сьценаў з атынкаванымі і пабеленымі элемэнтамі дэкору — кутнімі лапаткамі, прафіляванымі карнізамі, ліштвамі аркавых праёмаў. У сылюэце дамінуе пакаты шацёр званіцы з купалам-цыбулінай у завяршэньні.

## Галерэя

Hruzdava. Груздава (03.2011).jpg|Агульны выгляд
Груздава. Царква Яна Прадцечы (02).jpg|Бакавы фасад
Груздава. Царква Яна Прадцечы (03).jpg|З боку алтарнай часткі
Груздава. Царква Яна Прадцечы (01).jpg|Брама


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Груздава
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Груздава