open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гуманітарныя навукі

**Гуманіта́рныя наву́кі**&nbsp;— навукі, што маюць дачыненьне да чалавецтва, грамадзкага быцьця і сьвядомасьці. Гэтая група акадэмічных дысцыплінаў, якія маюць агульную цікавасьць да вывучэньня аспэктаў чалавечага існаваньня і якасных падыходаў, якія не прадугледжваюць адзінай парадыгмы, што вызначае якую-небудзь навуковую дысцыпліну. Гуманітарныя навукі звычайна вылучаюцца ад сацыяльных і прыродазнаўчых навук. Да гуманітарных навук залічваюць філялёгія, гісторыя, культуралёгія, паліталёгія ды іншыя. Іншымі роднаснымі дысцыплінамі, якія часам улучаюцца ў групу гуманітарных навук, ёсьць археалёгія і гісторыя, але часьцей яны лічацца сацыяльнымі навукамі.

У гуманітарных навуках, хоць дакладнасьць важная, напрыклад, пры апісаньні гістарычнай падзеяў, яснасьць разуменьня яшчэ больш важная. У адрозьненьне ад прыродазнаўчых навук, дзе пераважаюць суб’ект-аб’ектныя адносіны, гуманітарныя навукі перадусім канцэнтруюцца на суб’ект-суб’ектных адносінаў, і таму пастулююць неабходнасьць міжсуб’ектыўнасьці ў стасунках, дыялёгу і камунікацыі зь іншымі. Навукі, якія вывучаюць людзей з дапамогай эмпірычных дасьледаваньняў і колькасных мэтадаў, называюцца навукамі пра чалавека.

## Вонкавыя спасылкі
Менск (неадназначнасьць)

Назвы **Менск** або **Мінск** маюць:

* Менск — сталіца Беларусі
* Мінск Мазавецкі — цэнтар Мінскага павету Мазавецкага ваяводзтва ў Польшчы

* Менск — малая плянэта Сонечнай сыстэмы
* Менск — беларуская кампутарная гульня
* ФК Менск — футбольны клюб з гораду Менску
* Minsk — дум-мэтал гурт з гораду Чыкага (штат Іліной, ЗША)

*Аэрапорты:
** «Менск-1»
** «Менск»

* Тэхніка:
** «Менск» — марка халадзільнікаў
** «Менск» — марка матацыклаў
** «Менск» — сямейства савецкіх лічбавых ЭВМ
** «Менск» — савецкі авіяносец
Набілітацыя

**Набіліта́цыя**, (ад  — знаць) — наданьне шляхецтва асобе простага стану.

У Заходняй Эўропе вядома з 13 ст., у ВКЛ — з часоў Вялікага князя Вітаўта (1392—1430). Вядомы акт набілітацыі ў 1436 годзе польскім Каралём Уладзіславам III ліцьвіна Івана Слушкі з наданьнем яму гербу «Волга» (у далейшым род Слушкаў карыстаўся гербам «Астоя»).

З пачатку 16 ст. набілітацыі ў ВКЛ сталі звычайнаю зьяваю. У Статут ВКЛ 1566 быў унесены спэцыяльны артыкул «О простых людех, кгдыж повышеня чести и станов за годностями заслугами могут меть». Пасьля Люблінскай уніі 1569 на Сойме 1578 прынятая канстытуцыя, каб кароль плябеяў ня ўзводзіў у шляхецтва, адно толькі па прадстаўленьні Рады ВКЛ ці ў войску за мужнасьць. Гэта паўплывала на фармулёўку артыкула ў Статуце ВКЛ 1588 «О непривлащенье вольностей шляхетских людем простого стану». Паводле яго набілітацыя праводзілася толькі «за явными значными и рицерскими послугами, мужством, оказаным против неприятелем нашим».

На Сойме 1601 зацьверджанае палажэньне, паводле якога набілітацыя праводзілася Каралём толькі па прадстаўленьні Сэнату і Пасольскай ізбы, а ў войску — гетманам. Каб не было таемных набілітацый, сапраўднымі лічыліся толькі тыя, што адзначаныя ў спэцыяльных соймавых канстытуцыях. На Каранацыйным Сойме 1633 забароненыя прыватныя адопцыі (прыём у гэральдычны род прадстаўнікоў іншых станаў). Паводле канстытуцыі 1643 набілітаваныя сем’і на працягу трох пакаленьняў ня мелі права займаць урадаў і спраўляць пасольстваў.

Значнае пашырэньне атрымала практыка набілітацыі ў час панаваньня Караля і Вялікага Князя Станіслава Аўґуста (1764—1795), калі было набілітавана ў 2 разы больш асобаў, чым яго папярэднікамі з 1601.

## Літаратура
* Albom armorum nobilium Regni Poloniae XV—XVIII saec. Herby nobilitacji i indygenatów XV—XVIII w. Wstęp, oprac. i edyc. B. Trelińska. Lublin, 2001.

## Вонкавыя спасылкі

* Арыгінальны артыкул у «Шляхецкай энцыкляпедыі»

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Шляхта
Зямяне

**Зямя́не**, **Зямля́не** ( ад *ziemia* — зямля) — катэгорыя вайскова-служылага насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага, частка фэўдальнага стану.

* 1) У XV—XVI стагодзьдзях назва *зямяне* пашырылася сярод маламаёмаснага баярства ў заходніх землях ВКЛ, што тлумачыцца ўжываньнем польскай тэрміналёгіі і перасяленьнем пэўнай часткі польскай шляхты ў ВКЛ. Попіс войска ВКЛ 1528 году дакладна адрозьнівае пошты (вайсковыя аддзелы) баярскія ад зямянскіх. Пазьней гэтыя дзьве катэгорыі насельніцтва атаясамліваюцца — «зямяне або баяры». Заможная частка зямянаў зьлівалася з шляхтаю, бяднейшая захавала сваю назву і знаходзілася ў васальных дачыненьнях зь вялікім князем або фэўдаламі.

Зямяне мусілі плаціць чынш і каняўшчыну, але ў выпадку вайны іх ня сплочвалі, а мусілі ставаць з канём і рыштункам у войска. Зямяне не выступалі пад павятоваю харугваю, а толькі ў аддзеле пана. У адрозьненьне ад шляхты ня бралі ўдзелу ў сойміках. Да пачатку XVIII стагодзьдзя зямяне як асобная катэгорыя амаль зусім зьніклі, увайшлі ў склад шляхты альбо сялянаў, трымаўшых зямлю на чыншавым праве.

Па падзелах Рэчы Паспалітай улады Расейскай імпэрыі абклалі зямянаў падушным падаткам, але ў меншым памеры за сялянаў. Аднак часта зямянаў запісвалі ў рэвізіі як сялянаў. Многія зямяне давялі сваё паходжаньне перад дваранскімі дэпутацкімі сходамі як шляхцічы, па чым улічваліся сярод шляхты. У рэвізію 1834 году зямяне не вылучаліся як асобная група і надалей улічваліся як сяляне.

* 2) Назва земляўласьнікаў у ВКЛ пераважна ў XVII стагодзьдзі. Мела сэнс тлумачэньня месца жыхарства і статусу валоданьня зямельнай маёмасьцю (напрыклад, «зямянін гаспадарскі Наваградзкі»).

* 3) Назва буйных земляўласьнікаў (у польскай мове) у XIX—XX стагодзьдзях.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта, Арыгінальны артыкул у «Шляхецкай энцыкляпэдыі», Згуртаваньне беларускай шляхты

Катэгорыя:Шляхта
Катэгорыя:Катэгорыі насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага
Грамадзкія арганізацыі

**Грама́дзкія арганіза́цыі** — недзяржаўныя дабраахвотныя аб’яднаньні асобаў, утвораныя дзеля рэалізацыі актыўнасьці і задавальненьня агульных інтарэсаў.

## Глядзіце таксама
* Грамадзкае аб’яднаньне беларусаў Кыргыстану Сьвітанак
* Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны

## Крыніцы
Згуртаваньне беларускай шляхты

**Згуртава́ньне белару́скай шля́хты** (**ЗБШ**) — былая грамадзка-патрыятычная і навукова-культурная добраахвотная арганізацыя асобаў шляхецкага стану. Існавала з 1988 года, юрыдычна заснаваная 1 лістапада 1992 году на 1-м (Устаноўчым) Сойме ў Менску. Спыніла афіцыйную дзейнасьць у 2000 годзе.

* Найвышэйшы орган — Сойм, паміж соймамі — Найвышэйшая Рада.
* Выканаўчыя органы: Галоўны сакратарыят і сакратарыяты на месцах. Мела тэрытарыяльныя філіі, кіруючы орган — соймік.
* Апошні в. а. вялікага маршалка — Аляксандар Шымбалёў, Ганаровы маршалак — граф Андрэй Станіслаў Цеханавецкі.
* Асноўныя мэты ЗБШ: аб’яднаньне й згуртаваньне асобаў шляхецкага стану на падставе агульных інтарэсаў, усебаковае вывучэньне, захоўваньне, адраджэньне й разьвіцьцё беларускай нацыянальнай духоўнай і матэрыяльнай культуры.
* Выдавала часопіс «Годнасьць».

## Крыніцы

## Літаратура
* *Грыцкевіч А.* Згуртаванне беларускай шляхты // 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка «Згуртавання беларускай шляхты»
* Сапеги из Южной Африки // Белорусская деловая газета (1999)
* 1 лістапада 1992 году ў Менску адбыўся Першы (Устаноўчы) Сойм Згуртаваньня Беларускай Шляхты // Svaboda.org. (2005)

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Беларуская шляхта
1514

## Падзеі
* 8 верасьня — Бітва пад Воршай

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
1882

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 18 студзеня — Алан Аляксандар Мілн, ангельскі пісьменьнік, аўтар аповесьцяў пра Віні-Пуха
* 25 студзеня — Вірджынія Ўулф, ангельская пісьменьніца
* 2 лютага — Джэймз Джойс, ірляндзкі пісьменьнік
* 15 траўня — Уладзіслаў Галубок, беларускі тэатральны дзяяч, рэжысэр, драматург
* 7 ліпеня — Янка Купала, беларускі літаратар
* 8 жніўня — Уладзіслаў Старэвіч, рэжысэр-аніматар беларускага паходжаньня
* 27 верасьня — Міхаіл Кахановіч, беларускі палітычны дзяяч, пэдагог, рэдактар, публіцыст
* 3 лістапада — Якуб Колас, беларускі літаратар

## Сьмерці
* 19 красавіка — Чарлз Дарвін, брытанскі навуковец-прыродазнаўца, заснавальнік эвалюцыйнай тэорыі пра паходжаньне відаў жывёл і расьлін
1942

## Падзеі
* 10 красавіка — патоп на Дубравенцы (Магілёў, 2 тыс. загінулых)
* 2 сьнежня — зьдзейсьнены Мангэтанскі праект (першая штучная ланцужковая ядзерная рэакцыя)

## Нараджэньні
* 17 студзеня — Махамад Алі, амэрыканскі баксэр
* 25 студзеня — Эўсэбіё, партугальскі футбаліст
* 9 лютага — Вадзім Болбас, літаратар, сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.
* 12 лютага — Генадзь Буралкін, беларускі скульптар
* 28 лютага:
** Дына Дзоф, італьянскі футбаліст, брамнік, чэмпіён сьвету 1982 году
** Браян Джонз, рок-музыка, гітарыст The Rolling Stones
* 9 сакавіка — Павал Казлоўскі, другі міністар абароны Рэспублікі Беларусь
* 10 сакавіка — Міхась Ткачоў, беларускі гісторык
* 28 траўня — Стэнлі Прузінэр, амэрыканскі нобэлеўскі ляўрэат беларускага паходжаньня
* 30 траўня — Антанін Баяя, чэскі літаратар
* 18 чэрвеня — Пол Макартні, рок-музыка, удзельнік The Beatles
* 10 ліпеня:
** Віктар Бялевіч, беларукі баскетбольны трэнэр
** Пятро Клімук, беларускі савецкі касманаўт
** Роні Джэймз Дыё, амэрыканскі гэві-мэтал-вакаліст і аўтар песень
* 13 ліпеня — Гарысан Форд, кінаактор (Зорныя войны, Індыяна Джонс)
* 14 ліпеня — Хавіер Саляна, гішпанскі палітык
* 22 ліпеня — Рыгор Сурус, беларускі кампазытар і заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі
* 16 жніўня — Валянцін Сукала, 2-і старшыня Вярхоўнага суду Рэспублікі Беларусь (з 1997 году)
* 17 лістапада — Мартын Скарсэзэ, кінарэжысэр
* 27 лістапада — Джымі Гэндрыкс, рок-музыка

## Сьмерці

* 28 лютага — Канстанцін Кернажыцкі, беларускі гісторык
* 8 сакавіка — Хасэ Капаблянка, кубінскі шахматыст
* 23 сакавіка — Антон Луцкевіч, грамадзкі дзяяч, гісторык, літаратуразнаўца, публіцыст
* 28 чэрвеня — Янка Купала, беларускі паэт
* 4 сьнежня — Вера Харужая, беларуская падпольніца, партызанка
3 лістапада

## Падзеі
* 1661 — Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай: адбылася бітва пад Кушлікамі (Полаччына), у якой войскі Вялікага Княства Літоўскага атрымалі перамогу над маскоўскімі захопнікамі
* 1771 — Барская канфэдэрацыя: няўдалая спроба выкрасьці караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага
* 1906 — сыгнал SOS стаў адзіным сыгналам ліха на моры
* 1907 — у Францыі адбыўся першы ў сьвеце палёт верталёта
* 1918 — Польская Рэспубліка абвясьціла незалежнасьць ад Расеі
* 1927 — у Нью-Ёрку пад ракой Гадсан адкрыўся Галяндзкі тунэль, першы ў сьвеце падводны тунэль для транспарту
* 1928 — Турэччына перайшла з арабскага на лацінскі альфабэт
* 1939 — у Савецкім Саюзе выпушчаны першы танк Т-34, прызнаны лепшым сярэднім танкам Другой сусьветнай вайны
* 1957: 
** СССР запусьціў штучны спадарожнік з сабакам Лайкай — першай жывой істотай, што патрапіла на арбіту Зямлі
** у Нью-Ёрку адчынены Сабор Кірылы Тураўскага
* 1961 — дэмантаваны помнік Сталіну ў Менску
* 1972 — адкрыцьцё ў Менску помніка Якубу Коласу

## Нараджэньні
* 1604 — Асман II, султан Асманскай імпэрыі
* 1702 — Караль Карыцкі, доктар філязофіі, пэдагог і пісьменьнік
* 1801 — Вінчэнца Бэліні, італьянскі кампазытар
* 1845 — Зыгмунт Ґлёґэр, археоляг, этнограф і гісторык
* 1880 — Канстанцін Пушкарэвіч, філёляг, дасьледнік беларускай літаратуры, гісторык і перакладнік
* 1882 — Якуб Колас, клясык беларускай літаратуры
* 1890 — Глеб Бонч-Асмалоўскі, беларускі антраполяг і археоляг
* 1893 — Францішак Чарняўскі, беларускі рэлігійны дзяяч
* 1914 — Юліюш Бардах, польскі гісторык дзяржавы і права
* 1982 — Яўген Плюшчанка, расейскі фігурыст

## Сьмерці
* 1937 — Максім Бурсевіч, дзяяч «Грамады»
* 1937 — Павал Валошын, дзяяч «Грамады» і КПЗБ, дэпутат Сойму міжваеннай Польскай Рэспублікі
* 1937 — Мікола Куліш, украінскі пісьменьнік, рэжысэр, драматург
* 1941 — Зьмітрок Бядуля, беларускі паэт, пісьменьнік і публіцыст
* 1954 — Анры Матыс, францускі мастак і скульптар
* 1983 — Антон Мартас, архіяпіскап, гісторык праваслаўнай царквы
* 2007 — Аляксандар Дзядзюшка, актор тэатру і кіно

## Сьвяты
* Лібэрыя — Дзень падзякі
* Фінляндыя — Дзень усіх сьвятых
13 жніўня

## Падзеі
* 1500 — Менскі абраз Багародзіцы зьявіўся на Сьвіслачы каля замка
* 1521 — канкістадор Эрнан Картэс захапіў сталіцу ацтэкаў Тэначтытлан, сучасны Мэхіка
* 1905 — у Нарвэгіі праведзены рэфэрэндум па пытаньню скасаваньня вуніі з Швэцыяй
* 1920 — Польска-савецкая вайна: пачалася Варшаўская бітва
* 1954 — у этэры Радыё Пакістан упершыню прагучаў Гімн Пакістану
* 1960 — Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка набыла незалежнасьць ад Францыі
* 1961 — НДР зачыніла мяжу паміж Усходнім і Заходнім Бэрлінам
* 1969 — Пагранічны канфлікт ля возера Жаланашколь
* 1992: 
** ААН кваліфікавала праведзеныя сэрбамі этнічныя чысткі ў былой Югаславіі як ваеннае злачынства
** упершыню адзначаны Міжнародны дзень леўшуноў
* 1997 — прэм’ерны паказ South Park на тэлеканале Comedy Central

## Нараджэньні
* 1860 — Мацьвей Любаўскі, расейскі гісторык
* 1873 — Юзаф Галер, генэрал Броні, легіянэр, камэндант польскага Ўсходняга Корпусу, падчас Першай сусьветнай вайны
* 1899 — Альфрэд Хічкок, знакаміты ангельскі кінарэжысэр, прадусар, сцэнарыст
* 1907 — Міхаіл Мукасей, савецкі выведнік у ЗША
* 1913 — Анатоль Багатыроў, беларускі кампазытар, пэдагог і грамадзкі дзяяч
* 1923 — Самсон Пярловіч, беларускі паэт, удзельнік беларускага новагародзкага патрыятычнага падпольля
* 1926 — Фідэль Кастра, кубінскі палітычны дзеяч, прэзыдэнт Рэспублікі Куба
* 1950 — Пятро Краўчанка, беларускі палітык, дыплямат і гісторык
** Ларыса Фінкельштэйн, заснавальніца 1-й у Беларусі прыватнай галерэі «Брама»
* 1960 — Януш Куртыка, польскі гісторык, галава Інстытуту нацыянальнай памяці

## Сьмерці
* 1863 — Эжэн Дэлякруа, францускі мастак
* 1946 — Гэрбэрт Ўэлз, брытанскі пісьменьнік
* 1956 — Якуб Колас, беларускі літаратар

## Сьвяты
* Міжнародны дзень леўшуноў
1956

## Падзеі
* 14 лютага — пачаўся XX зьезд КПСС, дзе прагучаў даклад Мікіты Хрушчова з асуджэньнем культу асобы Сталіна
* 4 сакавіка — у Беластоку пачала выходзіць газэта «Ніва»
* 23 кастрычніка — у Вугоршчыне пачалося народнае паўстаньне супраць камуністычнай улады
* 25 кастрычніка — заснаваны Беларускі навукова-дасьледчы інстытут сельскагаспадарчай вытворчасьці
* 8 лістапада — адкрыты Музэй абароны Берасьцейскай крэпасьці
* 1 студзеня — пачало сваё вяшчаньне Беларускае тэлебачаньне

## Нараджэньні
* 4 студзеня — Канстанцін Шаранговіч, беларускі мастак
* 10 студзеня — Юры Малышэўскі, беларускі выціншчык, народны майстар
* 31 студзеня — Вера Глаголева, савецкая і расейская акторка тэатру і кіно
* 24 сакавіка — Стыў Балмэр, амэрыканскі бізнэсовец беларускага паходжаньня, генэральны дырэктар карпарацыі «Майкрасофт» (ад 2000 да 2014 году)
* 30 сакавіка — Хрысьціна Лялько, беларуская пісьменьніца
* 28 красавіка — Антаніна Хатэнка, беларуская паэтка, журналістка
* 13 чэрвеня — Леанід Тараненка, беларускі цяжкаатлет, двухразовы чэмпіён сьвету
* 20 жніўня — Валер Бабук, заслужаны трэнэр Беларусі (гіравы спорт, армрэстлінг, паўэрліфтынг)
* 1 верасьня — Уладзімер Салодкі, беларускі сьпявак
* 28 верасьня — Інэса Потэс, беларуская вадналыжніца, 14-разовая чэмпіёнка СССР, чэмпіёнка Эўропы
* 1 кастрычніка — Андрус Ансып, прэм’ер-міністар Эстоніі (2005—2014)
* 4 лістапада — Ігар Талькоў, расейскі сьпявак
* 3 сьнежня — Ірына Шуміліна, беларуская піяністка
* 27 сьнежня — Аляксандар Рогалеў, беларускі мовазнаўца
* 29 сьнежня — Мікалай Андрэеў, рэжысэр менскага тэатру лялек

## Сьмерці
* 11 жніўня — Джэксан Полак, амэрыканскі мастак
* 13 жніўня — Якуб Колас, беларускі паэт
25 ліпеня

## Падзеі
* 1687 — Іван Мазепа быў абраны гетманам Украіны
* 2004 — Паводка ў Менску. Затопленыя цэнтральныя вуліцы па шляху Нямігі

## Нараджэньні
* 1894 — Гаўрыла Прынцып, сэрбскі нацыяналіст, які забіў эрцгерцага Франца Фэрдынанда і ягоную жонку, што стала нагодаю для разьвязваньня першай сусьветнай вайны
* 1947 — Аляксандар Мілінкевіч, беларускі палітык і навукоўца
* 1959 — Анатоль Куляшоў, беларускі палітык, міністар унутраных справаў Рэспублікі Беларусь
* 1976 — Тэра Патрык, амэрыканская порнаакторка
* 1990 — Кірыл Стаселька, беларускі пісьменьнік

## Сьмерці
* 306 — Канстанцый I Хлор, рымскі імпэратар
* 1409 — кароль Сыцыліі Марцін I
* 1492 — Інакенці VIII, рымскі папа
* 1564 — Фэрдынанд I Габсбург, аўстрыйскі эрцгерцаг, кароль рымлянаў, імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі
* 1834 — Сэмюэль Тэйлар Колрыдж, ангельскі паэт-рамантык, крытык і філёзаф, выбітны прадстаўнік «азёрнай школы»
* 1934 — Нестар Махно, украінскі анархіст
* 1934 — Франсуа Каці, францускі парфумэр
* 1936 — Генрых Рыкерт, нямецкі філёзаф
* 1939 — Эдвард фон Роп, рэлігійны й грамадзка-палітычны дзеяч Беларусі й Летувы
* 1945 — Станіслаў Грынкевіч, беларускі грамадзкі й палітычны дзеяч
* 1955 — Ісаак Дунаеўскі, савецкі кампазытар
* 1980 — Уладзімер Высоцкі, расейскі паэт, артыст і сьпявак
* 1984 — Уладзімер Караткевіч, беларускі пісьменьнік, паэт, драматург
* 1997 — Натальля Арсеньнева, беларуская паэтка
* 2001 — Дзяніс Хвастоўскі, беларускі паэт
* 2006 — Янка Брыль, беларускі пісьменьнік
* 2008 — Міхаіл Пугаўкін, савецкі і расейскі актор тэатру і кіно
* 2020 — Алівія дэ Гэвілэнд, амэрыканская акторка

## Сьвяты
*
1984

## Падзеі
* 10 студзеня — ЗША і Ватыкан аднаўляюць дыпляматычныя стасункі
* 13 лютага — Канстанцін Чарненка абраны новым ґенэральным сакратаром ЦК КПСС
* 26 чэрвеня — уведзены ў эксплюатацыю ўчастак першай лініі (Маскоўскай) Менскага мэтрапалітэну
* 1 ліпеня — мужчынскае насельніцтва Ліхтэнштайну выказваецца на рэфэрэндуме за наданьне жанчынам права голасу на выбарах
* 21 сьнежня — Брунэй становіцца сябрам ААН
* 31 сьнежня — ЗША зыходзяць зь ЮНЭСКА
* 23-я летнія алімпійскія гульні ў Лос-Анджэлесе (ЗША). Гульні байкатуюцца краінамі сацыялістычнага блёку на чале з СССР у адказ на байкот Захадам алімпійскіх гульняў у Маскве ў 1980
* 14-я зімовыя алімпійскія гульні ў Сараеве (Югаславія)

## Нараджэньні
* 10 сакавіка — Алівія Ўайлд, акторка ЗША
* 2 жніўня — Джэймз Вэнс, 50-ы віцэ-прэзыдэнт ЗША
* 3 жніўня — Аляксандар Музыкантаў, беларускі піяніст
* 21 жніўня — Яўген Зубовіч, беларускі пісьменьнік, краязнавец
* 1 верасьня — Намір Нур-Эльдзін, ірацкі фотажурналіст-фрылансэр
* 12 кастрычніка — Аляксей Кудзін, беларускі кікбаксэр-прафэсіянал. Чэмпіён сьвету і Эўропы
* 22 лістапада — Скарлет Ёхансан, амэрыканская акторка кіно
* 22 сьнежня — Basshunter, швэдзкі сьпявак, музычны прадусар і дыджэй

## Сьмерці
* 13 студзеня — Панцеляймон (Ніжнік), праваслаўны дзяяч у ЗША
* 9 лютага — Юры Андропаў, савецкі палітык, ґенэральны сакратар ЦК КПСС
* 12 лютага — Хуліё Картасар, арґетынскі пісьменьнік
* 14 лютага — Язэп Найдзюк, беларускі нацыянальны дзеяч
* 21 лютага — Міхаіл Шолахаў, расейскі пісьменьнік
* 8 красавіка — Пётар Капіца, савецкі фізык
* 10 траўня — Антон Васілеўскі, беларускі пісьменьнік, выдавец сатырычнага часопіса «Авадзень»
* 20 траўня — Васіль Місюль, дзеяч беларускай эміграцыі ў ЗША
* 25 ліпеня — Уладзімер Караткевіч, беларускі пісьменьнік
* 19 кастрычніка — Ежы Папялушка, польскі каталіцкі сьвятар, благаслаўлёны

## У літаратуры
* Пачынаецца дзеяньне раману Гільбэрта Кійта Чэстэртана «Напалеон Нотынгхільскі»
* Адбываецца дзеяньне раману Джорджа Орўэла «1984»
1930

## Падзеі
* 5 студзеня — заснаваны «Аршанскі мясакансэрвавы камбінат»
* 18 лютага — амэрыканскі астраном Клайд Томба ўпершыню назіраў Плютон
* 3 сакавіка — заснаваная «Бабруйская швачная фабрыка»
* 15 кастрычніка — заснаваны завод «Гомсельмаш»

## Нараджэньні
* 17 студзеня — Леанід Лукша, беларускі навуковец, Заслужаны дзяяч навукі Беларусі
* 5 лютага — Расьціслаў Янкоўскі, савецкі і беларускі актор тэатру і кіно, народны артыст СССР, акадэмік Міжнароднай Акадэміі тэатру, ганаровы грамадзянін Менску
* 9 лютага — Валянцін Тарас, беларускі паэт, перакладчык, пісьменьнік і публіцыст
* 2 сакавіка — Сяргей Кавалёў, савецкі дысыдэнт, праваабаронца, грамадзкі дзяяч
* 15 сакавіка — Жарэс Алфёраў, фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* 6 траўня — Яфрэм Пружанскі, украінскі савецкі рэжысэр, мультыплікатар
* 15 траўня:
** Генадзь Банкевіч, сузаснавальнік Беларускага згуртаваньня вайскоўцаў
** Алена Міхалюк, беларускі грамадзкі дзеяч у Вялікабрытаніі
* 15 ліпеня — Жак Дэрыда, францускі філёзаф
* 5 жніўня — амэрыканскі астранаўт Ніл Армстранг
* 23 верасьня — Рэй Чарлз, амэрыканскі музыка і сьпявак
* 31 кастрычніка — Леў Гумілеўскі, скульптар, народны мастак Беларусі
* 2 лістапада — Аляксандар Баршчэўскі, беларускі літаратуразнаўца, перакладчык і фальклярыст
* 26 лістапада — Уладзімер Караткевіч, беларускі пісьменьнік
* 10 сьнежня — Мікола Арочка, беларускі паэт і літаратуразнавец
* 26 сьнежня — Генадзь Івакін, беларускі мастак

## Сьмерці
* 7 ліпеня — Артур Конан Дойл, брытанскі пісьменьнік
22 чэрвеня

## Падзеі
* 1792 — кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі заснаваў ордэн Virtuti Militari
* 1799 — двое чальцоў Канвэнту Францыі прэзэнтавалі эталён новае адзінкі вымярэньня — мэтру
* 1878 — Адольф Нордэншэльд выправіўся ў плаваньне праз Паўночны марскі шлях
* 1919 — у Горадні пачала выходзіць газэта Родны край
* 1940 — капітуляцыя Францыі ў II Сусьветнай вайне
* 1941 — пачалася вайна паміж Нямеччынай і СССР
* 1943 — афіцыйна створаны патрыятычны Саюз беларускай моладзі
* 1950 — адбыўся суд над удзельнікамі беларускага вучнёўскага антысавецкага падпольля; большасьць зь іх атрымалі 25 гадоў канцэнтрацыйных лягераў, кіраўніка групы Расьціслава Лапіцкага савецкія ўлады прысудзілі да расстрэлу
* 1978 — амэрыканскі астраном Джэймз Ўолтэр Крысьці адкрыў Харон, найбуйнейшы спадарожнік Плютону
* 1986 — аргентынскі футбаліст Дыега Марадона забіў галы «Рука Бога» і «Гол стагодзьдзя» ў браму зборнае Ангельшчыны на чэмпіянаце сьвету ў Мэксыцы
* 1992 — Управа БНФ прыняла заяву супраць вайсковага саюзу з Расеяй
* 1999 — Фаніпаль становіцца горадам раённага падначаленьня

## Нараджэньні
* 1757 — Джордж Ванкувэр, брытанскі падарожнік
* 1767 — Вільгельм фон Гумбальт, нямецкі філёзаф і грамадзкі дзяяч
* 1864 — Герман Мінкоўскі, нямецкі матэматык
* 1888 — Аляксандар Цьвікевіч, беларускі палітычны дзяяч, гісторык
* 1896 — Браніслаў Туронак, лекар і беларускі нацыянальны дзяяч, бацька гісторыка Юрыя Туронка
* 1898 — Эрых Марыя Рэмарк, нямецкі пісьменьнік
* 1910 — Конрад Цузэ, нямецкі інжынэр, стваральнік аднаго зь першых электронных кампутараў
* 1913 — Аляксандар Авечкін, беларускі расейскамоўны пісьменьнік
* 1936 — Ігар Фраянаў, расейскі гісторык
* 1947 — Натальля Варлей, савецкая акторка кіно
* 1960 — Сяргей Кушняроў, амэрыканскі мультыплікатар беларускага паходжаньня
* 1964 — Дэн Браўн, амэрыканскі пісьменьнік

## Сьмерці
* 1429 — Гіят аль-Кашы, пэрсыдзкі матэматык і астраном
* 1527 — Нікалё Мак’явэльлі, італьянскі палітычны й вайсковы тэарэтык, гісторык, пісьменьнік і дыплямат
* 2003 — Васіль Быкаў, беларускі пісьменьнік
* 2025: Радзім Гарэцкі, акадэмік-геоляг

## Сьвяты
*
1924

## Падзеі
* 14 лютага:
** у Вільні пачала выдавацца газэта „Голас беларуса“
** заснаваная кампанія IBM
* 7 сакавіка — прэзыдыюм ЦВК СССР пастанаўляе далучыць да БССР 15 паветаў Віцебскай, Гомельскай і Смаленскай губэрняў (першае ўзбуйненьне БССР)
* 19 красавіка — газэта Голас беларуса зачыненая польскімі ўладамі
* 24 чэрвеня — пачаў працу «Вугорскі нацыянальны банк»
* 15 ліпеня — набывае сілу закону рэзалюцыя пленуму ЦК КПБ(б) «Аб практычных мерапрыемствах па правядзеньні нацыянальнай палітыкі», у БССР пачынаецца беларусізацыя 
* 4 жніўня — бандыцкі напад на Стоўбцы
* 18 жніўня — у Менску арыштаваны расейскі тэрарыст Барыс Савінкаў
* 21 верасьня — заснаваная Часовая беларуская рада
* 25 верасьня — напад на цягнік каля Лунінца
* 17 сьнежня — утворана прафэсійнае аб’яднаньне беларускіх кінэматаграфістаў і фатографаў «Белдзяржкіно»
* Сьнежань: пачалося выданьне часопіса «Беларускі піянер» (выдаваўся да верасьня 1929)

## Нараджэньні
* 29 студзеня — Арцём Баханькоў, беларускі мовазнавец
* 16 лютага — Андрэй Засьпіцкі, беларускі скульптар
* 27 сакавіка — Сара Воан, афраамэрыканская джазавая сьпявачка, адна з найбольш выбітных у XX ст.
* 9 траўня — Булат Акуджава, расейскі бард, паэт, пісьменьнік
* 19 чэрвеня — Васіль Быкаў, беларускі пісьменьнік
* 18 жніўня — Міхаіл Ясень, беларускі паэт-песеньнік
* 27 жніўня — Лявон Мурашка, опэрны сьпявак
* 9 кастрычніка — Аляксандар Аксёнаў, беларускі й савецкі палітык і дыплямат 
* 3 сьнежня — Джон Бэкус, амэрыканскі навуковец, адзін з стваральнікаў мовы праграмаваньня *[[FORTRAN]]*

## Сьмерці
* 21 студзеня — Уладзімер Ленін , стваральнік і лідэр бальшавіцкае партыі
* 9 ліпеня — Ісак Гурвіч, амэрыканскі эканаміст, публіцыст, выдавец беларускага паходжаньня
* 9 кастрычніка — Валеры Брусаў, расейскі літаратар-мадэрніст
2003

## Падзеі
* 1 студзеня — набыў моц Кодэкс унутранага воднага транспарту Рэспублікі Беларусь
* 10 студзеня — набыў моц Падатковы кодэкс Рэспублікі Беларусь
* 6 лютага — цягнік-кантэйнэравоз «Вікінг» упершыню пусьцілі празь Беларусь ад Чорнага да Балтыйскага мора
* 20 сакавіка — пачалася Ірацкая вайна
* 16 красавіка — падпісаны атэнскі трактат, датычны прыняцьця ў Эўрапейскі Зьвяз дзесяці дзяржаваў: Вугоршчыны, Польшчы, Кіпру, Летувы, Латвіі, Мальты, Славаччыны, Славэніі, Чэхіі ды Эстоніі
* 1 ліпеня — у Таліне адчынены Музэй акупацый
* 1 верасьня — пачало працу другое па ліку электрадэпо Менскага мэтро «Магілёўскае»
* 18 верасьня — заснаваная «Расейская чыгунка»
* 6 кастрычніка — пачалося комплекснае апэратыўнае вучэньне Ўзброеных Сіл Беларусі Чыстае неба — 2003

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 26 студзеня — Уладзімер Мулявін, беларускі музыка
* 22 чэрвеня — Васіль Быкаў, беларускі пісьменьнік
* 8 верасьня — Лені Рыфеншталь, нямецкая кінарэжысэрка, фатограф і акторка
* 3 сьнежня — Дульсэ Чакон, гішпанская пісьменьніца
* 26 сьнежня — Леанід Калодзежны, беларускі пісьменьнік

Катэгорыя:2003
1975

## Падзеі
* 3 красавіка — заснаваны Ісламскі банк разьвіцьця
* 5 чэрвеня — адбылося адкрыцьцё Суэцкага канала пасьля мадэрнізацыі
* 25 чэрвеня — Мазамбік атрымаў незалежнасьць ад Партугаліі
* 1 верасьня — у Менску адчыненая хакейная школа «Юнацтва»

## Нараджэньні

* 25 чэрвеня — Міхась Башура, беларускі пісьменьнік
* 1 жніўня — Эдуарда Нар'ега, гішпанскі актор
* 30 жніўня — Натальля Цылінская, беларуская раварыстка, васьміразовая чэмпіёнка сьвету
* 23 кастрычніка — Ганна Севярынец, беларуская пісьменьніца, настаўніца і літаратуразнаўца.
* Павал Вусаў, беларускі палітоляг

## Сьмерці
* 6 студзеня — Юрка Віцьбіч, беларускі пісьменьнік, дзяяч эміграцыі ў Амэрыцы
* 13 сакавіка — Іва Андрыч, югаслаўскі пісьменьнік
* 15 сакавіка — Арыстотэль Анасіс, грэцкі карабельны магнат
* 21 верасьня — Міхась Лынькоў, беларускі пісьменьнік
* 7 лістапада — Ісак Любан, беларускі савецкі кампазытар
* 20 лістапада — Франсіска Франка, гішпанскі дыктатар
Я нарадзіўся тут

міні|Вокладка праекту (2-е выданьне)
***Я нарадзіўся тут*** — беларускі супольны музычны праект, запісаны ў 2000 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Я нарадзіўся тут»
# «Радзінная песьня»
# «Сонца нам дапаможа»
# «Радзіма! Мая дарагая!»
# «Люблю»
# «Нёман»
# «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»
# «Не загаснуць зоркі ў небе»
# «Марш беспрацоўных»
# «Бывайце здаровы»
# «Выпі, братка»
# «А ў бары, у бары»
# «У гушчарах»
# «Беларуска»
# «Зорачкі»
# «Оле-оле!»
# «Пагоня»
# «Разьвітаньне з Радзімай»
# «Крывавае сьвята»
# «Магутны Божа»
# «Pot-Pourri»

## Удзельнікі
* Вераніка Круглова: сьпеў, дадатковы сьпеў (2, 5, 7, 11, 14, 16, 20, 20, 21)
* Зьміцер Вайцюшкевіч: сьпеў, дадатковы сьпеў, клявішы, джамбі, мандаліна, клярнэт, сапілка, праграмаваньне (1, 2, 3, 6, 7, 10, 17, 18, 20)
* Лявон Вольскі: сьпеў, дадатковы сьпеў, гітара, клявішы, праграмаваньне (3, 4, 7, 8, 12, 13, 16, 17, 20)
* Алег Дземідовіч: бубны, дадатковы сьпеў
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, дадатковы сьпеў
* Аляксандар Памідораў: сьпеў, дадатковы сьпеў, гітара, бас-гітара (9, 11, 15, 19)
* Піт Паўлаў: гітара
* Алесь Суша: аўтар праекту
* Іншыя

## Вонкавыя спасылкі
* Прадагляд у «Музыкальной газете»
* Агляд у «Музыкальной газете»

Катэгорыя:Альбомы 2000 году
Катэгорыя:Беларускія супольныя музычныя праекты
Прыродазнаўчыя навукі

**Прыро́дазна́ўчыя наву́кі** — навукі, прадметам вывучэньня якіх зьяўляецца прырода, зьявы ды законы, якія аднасяцца да ствету, які акружае чалавека. Сярод прыродазнаўчых навук цэнтральнае месца займае фізыка, у рэчышчы якой склаўся навуковы мэтад і якая зьяўляецца агульным тэарэтычным грунтам дзеля пабудовы й разуменьня хіміі, біялёгіі, геалёгіі, астраноміі і іншых. Матэматыка ў Эўклідавых «Пачатках» паўстала таксама як навука прыродазнаўчая, а менавіта як апісальная навука аб прасторы — аб *наяўным*; але далейшае разьвіцьцё і фармалізацыя надалі матэматыцы інструмэнтальнае вымярэньне, пераўтварыўшы яе ў навуку аб *мажлівым*.

Існуюць пяць галін прыродазнаўчых навук, то бок астраномія, біялёгія, хімія, навукі пра Зямлю і фізыка. Гэтыя навукі адрозьніваюцца ад гуманітарных навук (мовазнаўства, антрапалёгіі, літаратуразнаўства), прадмет якіх мае каштоўнасную афарбоўку (Вільгэльм Дыльтэй), а таксама фармальных навук (матэматыкі і лёгікі). Нягледзячы на іхныя адрозьненьні, гэтыя навукі часам перасякаюцца. Напрыклад, сацыяльныя навукі і біялёгія перасякаюцца пры вывучэньні чалавека як арганізма, а таксама матэматыка рэгулярна выкарыстоўваецца ва ўсіх прыродазнаўчых навуках.

Разам з традыцыйным выкарыстаньнем, прыродазнаўчыя навукі могуць ахопліваць натуральную гісторыю, якая ўзьнікла ў XVI стагодзьдзі, і засяроджвацца на апісаньнях і клясыфікацыях расьлінаў, жывёл, мінэралаў і іншых прыродных аб’ектаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Тэхнічныя навукі

**Тэхні́чныя наву́кі** — навукі, што дасьледуюць сукупнасьць сродкаў чалавечай дзейнасьці.

Вялікі ўнёсак у разьвіцьцё тэхнічных навук зрабілі выбітныя інжынэры старажытнасьці: Архімэд, Герон, Вітрувій, Леанарда да Вінчы. Першай тэхнічнай навукай стала мэханіка, якая доўгі час не разьвівалася разам зь фізыкай і архітэктурай. З пачаткам індустрыяльнай рэвалюцыі ўзьнікла неабходнасьць больш дасканалага вывучэньня тэхнікі і тэхналёгіяў.
1921

## Падзеі
* 19 лютага — была падпісаная польска-француская вайсковая саюзная дамова
* 25 лютага — часткі 11-й Чырвонай арміі ўвайшлі ў Тбілісі 
* 3 сакавіка — была падпісаная польска-румынская вайсковая саюзная дамова
* 17 сакавіка — польскі Сойм прыняў Канстытуцыю 
* 18 сакавіка — была падпісаная Рыская мірная дамова 1921 году
* 3 траўня — пачалося трэцяе сьлёнскае паўстаньне (працягвалася да 13 чэрвеня)
* 15 траўня — у Войску Польскім ліквідаваныя ўсе беларускія адзінкі, распушчаная Беларуская Вайсковая Камісія
* 7 сьнежня — Заснаванае Таварыства беларускай школы
* 11 сьнежня — Зьезд прадстаўнікоў Заходняй Беларусі ў Вільні

## Нараджэньні
* 30 студзеня — Іван Шамякін, беларускі пісьменьнік
* 3 лютага — Ральф Альфэр, амэрыканскі навуковец
* 8 лютага — Іван Мележ, беларускі пісьменьнік
* 21 лютага — Здэнэк Мілер, чэскі рэжысэр-мультыплікатар, аўтар сэрыі дзіцячых мультфільмаў пра Кратка́
* 19 сакавіка — Язэп Юхо, доктар юрыдычных навук, заснавальнік першай навуковай школы дзяржавы і права Беларусі
* 29 красавіка — Мікола Ермаловіч, беларускі гісторык і пісьменьнік
* 21 траўня — Андрэй Сахараў, савецкі дысыдэнт і праваабаронца, фізык, адзін з стваральнікаў вадароднай бомбы
* 6 ліпеня — Аляксандар Доўбік, беларускі праваабаронца, палітычны вязень у СССР, настаўнік
* 19 жніўня — Рут Ўолер, амэрыканская місіянэрка, удзельніца беларускай місіі ЮННРА
* 12 верасьня — Станіслаў Лем, польскі пісьменьнік-фантаст
* 21 лістапада — Янка Юхнавец, беларускі літаратар ды мастак
* 15 сьнежня — Сьцяпан Александровіч, беларускі літаратуразнаўца
* 19 сьнежня — Блажэ Конэскі, македонскі літаратар і грамадзкі дзяяч

## Сьмерці
* 4 ліпеня — Антоні Грабоўскі, польскі інжынэр, адзін зь першых паэтаў эспэранта.

## Нобэлеўская прэмія
* па фізыцы: Альбэрт Айнштайн — «За заслугі перад тэарэтычнай фізікай і асабліва за адкрыццё закону фотаэлектрычнага эфекта»
* па хімії: Фрэдэрык Содзі — «За ўнёсак у хімію радыёактыўных рэчываў і за досьледаваньні паходжаньня і прыроды ізатопаў»
* па літаратуры: Анатоль Франс
2000

## Падзеі
* 1 студзеня — набылі моц Працоўны кодэкс Рэспублікі Беларусь і Кодэкс гандлёвага мораплаўства Рэспублікі Беларусь.
**Швэдзкая царква была адасоблена ад дзяржавы
* 6 красавіка — абвешчаны Купалаўскі заказьнік
* 19 красавіка — у час пасадкі Боінг 737 упаў на філіпінскі востраў Самал на адлегласьці за 6 км ад узьлётна-пасадачнай паласы. Усе 131 пасажыры, якія знаходзіліся ў авіялайнеры, загінулі
* 22 траўня — заснаваная сеціўная плятформа «Беларуская Салідарнасьць»
* У горадзе Санта-Ана (правінцыя Сан-Хасэ, Коста-Рыка) утвораны каледж, які ў 2006 годзе атрымаў статус каледжу міжнароднай супольнасьці
* 10 жніўня — абвешчаны Пекалінскі заказьнік

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 12 студзеня — Яўген Глебаў, беларускі і савецкі кампазытар, пэдагог
* 15 студзеня — Уладзімер Шыцік, беларускі журналіст, пісьменьнік
* 5 сакавіка — Мікола Ермаловіч, беларускі пісьменьнік, гісторык
* 6 лістапада — Стэфанія Станюта, беларуская акторка
5 сакавіка

## Падзеі
* 1279 — перамога войска Вялікага Княства Літоўскага на чале зь вялікім князем Трайдзеням над ордэнскім войскам у бітве пры Ашарадэне
* 1569 — згодна з умовамі Люблінскай уніі Падляскае ваяводзтва перайшло да Каралеўства Польскага
* 1603 — Вайна Рэчы Паспалітай са Швэцыяй: літоўскае войска пад камандай Яна Караля Хадкевіча перамагло швэдаў у бітве пад Раквэрэ
* 1916 — Першая сусьветная вайна: войска Расейскай імпэрыі распачало Нарачанскую апэрацыю
* 1836 — Сэм’юэл Колт прэзэнтаваў прамысловы ўзор рэвальвэра (34-калібр)
* 1918 — бальшавікі перанесьлі сталіцу Савецкай Расеі зь Петраграду ў Маскву
* 1933 — у Нямеччыне нацысты выйгралі парлямэнцкія выбары з 44% галасоў
* 1946 — Ўінстан Чэрчыль у сваёй прамове назваў мяжу з Усходнім блёкам «Жалезнай заслонай»
* 1992 — Беларусь усталявала дыпляматычныя дачыненьні з Грэцыяй
* 1995 — запрацаваў вэб-сэрвіс IRC
* 2000 — у Менску трапіў пад машыну і трагічна загінуў Мікола Ермаловіч

## Нараджэньні
* 1133 — Генрых II, ангельскі кароль, першы з дынастыі Плянтагенэтаў* 1326 — Людвік I Вялікі, кароль Вугоршчыны і Польшчы
* 1871 — Роза Люксэмбург, нямецкая рэвалюцыянэрка польска-габрэйскага паходжаньня
* 1896 — Кандрат Крапіва, беларускі савецкі пісьменьнік, байкапісец
* 1910 — Аўген Калубовіч (Каханоўскі), беларускі гісторык, палітычны дзеяч, настаўнік
* 1922 — Паола Пазаліні, італійскі пісьменьнік, драматург, рэжысэр
* 1943 — Уладзімер Сыты, беларускі распрацоўнік ульрагукавога лячэньня ішэміі сэрца
* 1974 — Эва Мэндэс, амэрыканская акторка

## Сьмерці
* 1827 — П’ер-Сымон Ляпляс, францускі матэматык, фізык і астраном
* 1940 — Аляксандар Сержпутоўскі, беларускі фальклярыст, этнограф, публіцыст, мовазнавец
* 1953 — Ёсіф Сталін, савецкі палітык, дыктатар
* 1953 — Сяргей Пракоф’еў, расейскі кампазытар
* 1966 — Ганна Ахматава, расейская паэтка, пісьменьніца, літаратуразнаўца, літаратурны крытык, перакладчыца
* 1997 — Пятро Рунец, беларускі пісьменьнік
* 2000 — Мікола Ермаловіч, гісторык
* 2000 — Лёля Фэрары, француская танцорка, порнаакторка, акторка, сьпявачка

## Сьвяты
*
26 студзеня

## Падзеі
* 1521 — вайна польска-крыжацкая 1519-1521 — няўдалая атака крыжакоў на Ольштын, абаронаю якога кіраваў Мікалай Капэрнік
* 1531 — землятрус у Лісабоне
* 1564 — перамога войска ВКЛ у Бітве пад Чашнікамі, пад час Літоўска-маскоўскай вайны 1558—1570 гадоў
* 1950 — Індыя прымае канстытуцыю і абвяшчае сябе рэспублікай
* 1564 — адбылася бітва на рацэ Уле
* 1983 — выпушчана праграма электронных табліц Lotus 1-2-3
* 1992 — навабранцы тэрміновай службы ўпершыню прыносяць прысягу на вернасьць Беларусі

## Нараджэньні
* 1784 — Павал Страшынскі, вікарыюш капітульны варшаўскае дыяцэзіі й біскуп сейненскі
* 1943 — Суад Хосьні, эгіпецкая акторка.

* 1953 — Жазэ Маўрынью, партугальскі футбольны трэнэр
* 1957 — Юры Малумаў, беларускі дыплямат

## Сьмерці
* 1676 — Аляксей Міхайлавіч, маскоўскі цар
* 1874 — Падляскія пакутнікі, сяляне-ўніяты, якія загінулі пры абароне сваёй царквы
* 1940 — Аляксей Наседкін, наркам унутраных справаў НКУС БССР, адзін з галоўных саўдзельнікаў рэпрэсій на Беларусі
* 1988 — Уладзімер Фінькоўскі, беларускі праваслаўны сьвятар
* 1994 — Алесь Адамовіч, беларускі пісьменьнік
* 2003 — Уладзімер Мулявін, беларускі музыка
* 2010 — Юліюш Бардах, польскі гісторык дзяржавы і права
* 2019 — Мішэль Легран, францускі кампазытар
* 2024 — колішні старшыня таварыства Сьвітанак Мікола Ярчак

## Сьвяты
1927

## Падзеі
* 14 студзеня — дыфэнзівай арыштаваны Браніслаў Тарашкевіч
* 21 сакавіка — польскі міністар ўнутраных справаў гэн. Феліцыян Славой-Складкоўскі выдаў пастанову што забараняла Грамаду і Незалежную Сялянскую Партыю
* 29 чэрвеня — заснаваны «Магілёўскі хлебакамбінат»
* 2 ліпеня — у Вільні ўрачысты акт каранацыі іконы Маці Божай Вастрабрамскай
* 7 сьнежня — заснаваны «Банк Грэцыі»

## Нараджэньні
* 21 лютага — Гупэрт дэ Гівенчы, францускі куцюр’е
* 6 сакавіка — Габрыель Гарсія Маркес, калюмбійскі гішпанскамоўны пісьменьнік, журналіст і палітычны дзяяч
* 9 сакавіка — Рамуальд Кропат, польскі кінаапэратар
* 27 сакавіка — Мсьціслаў Растраповіч, расейскі віялянчэліст і дырыгент
* 30 траўня — Вітаўт Кіпель, беларуска-амэрыканскі грамадзкі дзяяч і публіцыст
* 24 чэрвеня — Марцін Льюіс Пэрл, амэрыканскі фізык беларускага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* 3 ліпеня — Кэн Расэл, брытанскі рэжысэр
* 4 ліпеня — Джына Лолабрыджыда, італьянская акторка кіно
* 11 ліпеня — Тэадор Мэйман, амэрыканскі навукоўца, стваральнік першага лазера
* 17 ліпеня — Міраслаў Валек, славацкі паэт, публіцыст, перакладнік, дзяржаўны дзяяч
* 15 жніўня — Аляксандар Крывіцкі, беларускі мовазнавец
* 3 верасьня — Алесь Адамовіч, беларускі пісьменьнік
* 16 кастрычніка — Гюнтэр Грас, нямецкі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі

## Сьмерці
* 24 ліпеня — Акутагава Рунаскэ, японскі паэт і пісьменьнік
29 красавіка

## Падзеі
* 1429 — Стогадовая вайна: у бітве за Арлеан францускія войскі пад камандаю Жанны д’Арк атрымалі перамогу над ангельцамі
* 1624 — кароль Францыі Людовік XIII прызначыў кардынала Рышэльё першым міністрам дзяржавы
* 1770 — брытанскі капітан Джэймз Кук упершыню высадзіўся ў Аўстраліі
* 1831 — Вызвольнае паўстаньне: у бітве пад Кейданамі паўстанцы перамаглі расейскае войска
* 1859 — армейскі корпус лейтэнанта Сальвадора Урутыя разьбіў рэвалюцыйную армію на чале з генэралам Пэдра Леонам непадалёку ад Ля Сэрэны ў Чылі
* 1882 — у Бэрліне ўвялі ў эксплюатацыю першую ў сьвеце экспэрымэнтальную лінію тралейбуса
* 1897 — ангельскі фізык Джозэф Томсан паведаміў пра адкрыцьцё электрона
* 1918 — Усеўкраінскі зьезд хлебаробаў абвясьціў Паўла Скарападзкага гетманам Украіны
* 1975 — завяршыўся вывад войскаў ЗША зь Віетнаму
* 1984 — Фаніпалю прысвоены статус гарадзкога пасёлку
* 1987 — распачалося беларуска-латыскае ральлі пратэсту супраць будовы Дзьвінская ГЭС

## Нараджэньні
* 1686 — Васіль Тацішчаў, расейскі дзяржаўны дзяяч, гісторык
* 1818 — Аляксандар II, расейскі імпэратар
* 1884 — Самуіл Агурскі, беларускі і габрэйскі гісторык
* 1921 — Мікола Ермаловіч, беларускі пісьменьнік, гісторык
* 1940 — Уладзімер Ганчарык, адзіны кандыдат ад апазыцыі на прэзыдэнцкіх выбарах у 2001 годзе
* 1955 — Кляўс Зыбэрт, біятляніст НДР, трэнэр зборнай Беларусі па біятлёне
* 1961 — Сяргей Вераціла, беларускі літаратар
* 1970 — Андрэ Агасі, амэрыканскі прафэсійны тэнісіст армянскага паходжаньня, былая першая ракетка сьвету
* 1973 — Хорхэ Гарсія, амэрыканскі актор, вядомы як Х’юга «Хёрлі» Рэес у сэрыяле «Згубленыя»
* 1979 — Сяргей Новікаў, беларускі біятляніст, срэбны прызэр Алімпійскіх гульняў 2010 у Ванкувэры

## Сьмерці
* 1919 — Канстанцін Шаркоўшчанскі (Жданаў), беларускі сьвятар, быў кананізаваны Беларускай Праваслаўнай Царквой
* 1924 — Міхаіл Пліс, беларускі праваслаўны сьвятар і грамадзкі дзяяч
* 1931 — Яўхім Карскі, беларускі філёляг, этнограф
* 1937 — Ўолес Карозэрс, амэрыканскі хімік
* 1980 — Альфрэд Гічкок, амэрыканскі кінарэжысэр
* 1990 — Юры Попка, беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменьнік
* 1998 — Юзэф Карвацкі, польскі мастак, вайсковы дзяяч
* 2001 — Барэнд Бісьгёвэль, нідэрляндзкі палітычны й дзяржаўны дзяяч
* 2002 — Ігар Гермянчук, беларускі журналіст, выдавец, грамадзкі дзяяч
* 2008 — Альбэрт Гофман, швайцарскі хімік, «бацька» ЛСД

## Сьвяты
* Міжнародны дзень балету
Песьнярок

***Песьнярок*** — складанка песьняў беларускіх гуртоў — даніна павагі Песьнярам, запісаны ў 1997 годзе.

## Зьмест
# Ляпіс Трубяцкі — «За полчаса до весны»
# Пані Хіда — «Хлопец пашаньку пахае»
# N.R.M. — «Я паставіў коніка»
# Троіца — «Рэчанька»
# Торнадо — «Касіў Ясь канюшыну»
# Валік Грышко — «Што за месяц»
# Neuro Dubel — «Вологда»
# Отражение — «Нашто бабе агарод»
# Hasta La Fillsta — «Стаіць вярба»
# Аляксей Шадзько і Піт Паўлаў — «Александрына»
# The Cranks — «Ідзем, пайдзем удоль вуліцы»
# The Stokes — «Ружы цвет»
# Крама — «Скажы мне, Ганулька»

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
1994

## Падзеі
* 3 лютага — урады Беларусі і Пакістану ўсталявалі дыпляматычныя дачыненьні
* 2 сакавіка — Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь прагаласаваў за прэзыдэнцкую форму кіраваньня ў краіне
* 15 сакавіка — прынятая Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь
* 1 красавіка — пачалася выдача прыватызацыйных чэкаў «Маёмасьць» у Беларусі
* 10 ліпеня — абраны першы прэзыдэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандар Лукашэнка
* 24 лістапада — ізноў была асьвечана Царква сьвятога Мікалая (Засімавічы)
* 11 сьнежня — Расея распачынае першую ваенную кампанію ў Чачні
* на кінаэкранах была паказаная стужка «Крымінальнае чытво»
* у Беларусі стварылі Адзіны дзяржаўны рэгістар прадпрыемстваў і арганізацыяў (АДРПА)

## Нараджэньні
* 19 студзеня — Матыяс Гінтэр, нямецкі футбаліст, абаронца, гуляе ў зборнай Нямеччыны па футболе
* 8 лютага — Хакан Чалганоглу, нямецка-турэцкі футбаліст, які выступае на пазыцыі паўабаронцы, выступае за зборную Турэччыны
* 13 лютага — Мэмфіс Дэпай, нідэрляндзкі футбаліст родам з Ганы, паўабаронца, выступае за зборную Нідэрляндаў
* 26 лютага — Джэйкаб Труба, амэрыканскі хакеіст, гуляў у зборнай ЗША
* 9 чэрвеня — Віктар Фішэр, дацкі футбаліст, нападнік, гулец нацыянальнай зборнай Даніі
* 11 чэрвеня — Івана Бакера, гішпанская кінаакторка
* 6 траўня — Матэо Ковачыч, харвацкі футбаліст, атакуючы паўабаронца, выступае за зборную Харватыі
* 27 траўня — Максімілян Арнольд, нямецкі футбаліст, выступае на пазыцыі паўабаронцы
* 13 ліпеня — Юлія Рыпінская, беларуская цяжкаатлетка
* 12 ліпеня — Павел Савіцкі, беларускі футбаліст, паўабаронца, гуляў у зборнай Беларусі
* 23 ліпеня — Аляксандар Пазьняк, беларускі футбаліст, паўабаронца
* 9 лістапада — Віталь Новік, беларускі футбаліст, абаронца
* 12 лістапада — Яўген Лісавец, беларускі хакеіст, гуляе ў нацыянальнай зборнай Беларусі
* 8 сьнежня — Рагім Стэрлінг, ангельскі футбаліст ямайскага паходжаньня, атакуючы паўабаронца, выступае за зборную Ангельшчыны
* 22 сьнежня — Аляксандра Наркевіч, беларуская гімнастка, залатая мэдалістка чэмпіянату сьвету 2012 году

## Сьмерці
* 26 студзеня — Алесь Адамовіч, беларускі пісьменьнік
* 16 чэрвеня — Пётар Навасад, беларускі сьпявак, заслужаны артыст Беларусі 
* 8 ліпеня — Кім Ір Сэн, лідэр Паўночнай Карэі
* 4 жніўня — Станіслаў Латал, чэскі рэжысэр-аніматар
* 26 жніўня — Сяргей Новік-Пяюн, беларускі паэт
* 7 верасьня — Тэрэнс Янг, брытанскі кінарэжысэр
* 24 кастрычніка — Анатоль Вялюгін, беларускі паэт, празаік, кінасцэнарыст, перакладчык
21 студзеня

## Падзеі
* 1939 — адкрытая Дзяржаўная карцінная галерэя БССР — сёньня Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь
* 1965 — у Менску адкрыты першы ў Беларусі Палац шлюбаў
* 1976 — Авіякампаніі «Эйр Франс» ды «Брытыш Эйруэйз» распачалі выкарыстаньне самалётаў «Канкорд»
* 1993 — Беларусь устанавіла дыпляматычныя дачыненьні з Кыргыстанам, Туркмэністанам і Ўзбэкістанам

## Нараджэньні
* 1818 — Адам Кіркор, беларускі гісторык і выдавец
* 1855 — Джон Браўнінг, амэрыканскі канструктар стралковае зброі
* 1886 — Аляксей Туранкоў, кампазытар
* 1905 — Крыстыян Дыёр, францускі куцюр’е
* 1923 — Аркадзь Астрамецкі, беларускі цымбаліст, народны артыст Беларусі
* 1923 — Лёля Флёрэс, выбітная гішпанская сьпявачка й танцорка флямэнка
* 1928 — Джын Шарп, амэрыканскі палітоляг, распрацоўнік мэтадаў негвалтоўнай барацьбы
* 1941 — Плясыда Дамінга, гішпанскі опэрны сьпявак
* 1951 — Васіль Гапееў, беларускі чыгуначны дзеяч, палітык і дыплямат
* 1963 — Крыштаф Канановіч, жыхар Беластоку, які стаў папулярным падчас выбарчай кампаніі на пасаду Прэзыдэнта Беластоку

## Сьмерці
* 1775 — Емяльян Пугачоў, данскі казак і бунтаўнік
* 1815 — Матыяс Кляўдыюс, нямецкі пісьменьнік і журналіст
* 1924 — Уладзімер Ленін, адзін з арганізатараў кастрычніцкага перавароту, першы кіраўнік СССР
* 1926 — Язэп Салавей, беларускі нацыянальны дзеяч, журналіст
* 1938 — Янка Туміловіч, беларускі паэт
* 1943 — Ісак Сербаў, беларускі этнограф, фальклярыст, археоляг
* 1950 — Джордж Орўэл, ангельскі пісьменьнік

## Сьвяты
*
Эстамп

**Эста́мп** () — графічны твор мастацтва, зроблены спосабам друкаванага адбітку. Паводле спосаба выкананьня падзяляецца на высокі, глыбокі, плоскі (гл. літаграфія) і шаўкаграфія (трафарэтны друк).

## Літаратура
* Алексей Парыгин: Искусство шелкографии. ХХ век (история, феноменология. техники, имена). — СПб, 2010. — 304 с ил. (рус). — ISBN 978-5-7937-0490-8
* Antony Griffiths, *Prints and Printmaking*, British Museum Press, 2nd ed, 1996. (англ). ISBN 0-7141-2608-X
* Hartmut Büchel: Siebdruck Digest. Dräger Druck, Lübeck 1992. (ням). ISBN 3-925402-08-X
1838

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 2 лютага — Кастусь Каліноўскі, беларускі рэвалюцыянэр, публіцыст
* 6 лютага — Хафец Хаім, вядомы рабін, галахіст і мараліст
* 9 чэрвеня — Фэлікс Адам Ян Влодэк, пружанскі шляхціч, удзельнік паўстаньня 1863—1864
* 27 чэрвеня — Пауль Маўзэр, нямецкі канструктар зброі
* 8 ліпеня — Фэрдынанд Цэпэлін, нямецкі авіяканструктар
* 25 кастрычніка — Жорж Бізэ, францускі кампазытар

* Ян Эдвард Ваньковіч, паўстанец 1863 году

## Сьмерці
*
1864

## Падзеі
* 18 студзеня — заснаваная «Вугорская біржа»
* 10 лютага — арышт Кастуся Каліноўскага

## Нараджэньні
* 9 жніўня — Раман Дмоўскі, польскі палітычны дзяяч, публіцыст

## Сьмерці
* 2 студзеня — Ігнат Здановіч, беларускі публіцыст, удзельнік паўстаньня 1863 року
* 27 лютага — Ян Канёва-Крашэўскі, беларускі шляхціч, харунжы Пружанскага павету
* 22 сакавіка — Кастусь Каліноўскі, беларускі рэвалюцыянэр, публіцыст
* 19 траўня — Натаніэль Готарн, амэрыканскі пісьменьнік
* 5 жніўня — Рамуальд Траўгут, Раман Жулінскі, Юзаф Тачыскі, Рафал Краеўскі, Ян Езяранскі, удзельнікі паўстаньня 1863—1864 гадоў, павешаныя ў Варшаве
29 сьнежня

## Падзеі
* 1845 — заснаваны штат Тэхас
* 1947 — у Остэргофэне (Нямеччына), на сходзе, прысьвечаным 30-й гадавіне І Усебеларускага зьезду, было афіцыйна абвешчана пра аднаўленьне дзейнасьці Рады БНР
* 1967 — Дж.-А. Ўілер упершыню ўжыў у публічнай лекцыі тэрмін «чорная дзірка»
* 1968 — заснаваны Маладэчанскі завод мэталаканструкцыяў
* 1991 — распачалася Бітва пры Хафджы
* 2013 — адбыўся выбух на чыгуначным вакзале ў Валгаградзе

## Нараджэньні
* 1709 — Елізавета Пятроўна, расейская імпэратрыца
* 1766 — Чарлз Макінташ, шатляндзкі хімік і вынаходнік
* 1809 — Эндру Джонсан, 17-ы прэзыдэнт ЗША
* 1842 — Восіп Лунц, беларускі лекар і навуковец
* 1855 — Аўгуст Кіцбэрг, эстонскі пісьменьнік, адзін з пачынальнікаў эстонскай нацыянальнай драматургіі
* 1863 — Міхал Дзявочка, беларускі спартовец-раварыст
* 1876 — Паблё Казальс, каталёнскі віялянчэліст і дырыгент, адзін з найвыбітнейшых віялянчэлістаў першай паловы XX стагодзьдзя
* 1898 — Ўільям Юўарт Гладстан, прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі
* 1913 — П’ер Вэрнэр, прэм’ер-міністар Люксэмбургу
* 1921 — Добрыца Чосіч, сэрбскі пісьменьнік, грамадзкі дзяяч
* 1934 — Віктар Тарасаў, беларускі актор. Народны артыст Беларусі
* 1938 — Джон Войт, амэрыканскі актор, бацька Анджэліны Джалі
* 1956:
** Мікалай Андрэеў, рэжысэр менскага тэатру лялек
** Зьміцер Колас, беларускі перакладчык
* 1962 — Карлес Пудждэмон, каталёнскі палітык
* 1972 — Джуд Лоў, ангельскі актор
* 1977 — Арцём Чалядзінскі. беларускі футбаліст
* 1978 — К’еран Даер, ангельскі футбаліст
* 1994 — Яўген Лебедзеў, беларускі футбаліст

## Сьмерці
* 1825 — Жак-Люі Давід, францускі мастак, заснавальнік францускага нэаклясыцызму
* 1884 — Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, беларускі паэт і драматург
* 1924 — Карл Шпітэлер, швайцарскі паэт, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1919)
* 1929 — Вільгельм Майбах, нямецкі аўтаканструктар і прадпрымальнік
* 1937 — Яфім Мінін, беларускі мастак; займаўся гравюраю, жывапісам, ілюстрацыямі кніг; піянэр беларускага эксьлібрысу і майстар ксыляграфіі
* 1941 — Фёдар Мачалаў, савецкі пілёт-зьнішчальнік
* 1949 — Адам Станкевіч, беларускі каталіцкі сьвятар, літаратуразнаўца, выдавец
* 1981 — Міраслаў Крлэжа, адзін з найбуйнейшых харвацкіх пісьменьнікаў 20 стагодзьдзя
* 1986 — Андрэй Таркоўскі, расейскі кінарэжысэр
* 1993 — Фрунзэ Мкртчан, савецкі актор тэатру і кіно, рэжысэр, народны артыст Армянскай ССР
* 2020 — П'ер Кардэн, францускі мадэльер
* 2022 — Пэле, выбітны бразыльскі футбаліст
* 2024 — Джымі Картэр, амэрыканскі палітык, прэзыдэнт ЗША (1977—1981)

## Сьвяты
*