open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эканомія ў Вялікім княстве Літоўскім

**Экано́мія** (, )&nbsp;— стольныя землі, від дзяржаўнага зямельнага ўладаньня ў Вялікім Княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім.

Вылучаны на падставе соймавай канстытуцыі 1589 «Ардынацыя аб каралеўскіх прыбытках Вялікага Княства Літоўскага» з велікакняжацкіх земляў для задавальнення патрэб двара гаспадара і дворнага скарбу. Мелі ўласнае адміністрацыйна-гаспадарчае кіраваньне, падначаленае надворнаму падскарбію ВКЛ. У адрозненьне ад іншых гаспадарскіх земляў эканоміі не перадаваліся старостам. На землях Літвы, Русі і Жамойці існавалі наступныя эканоміі:
* Берасцейская эканомія;
* Віцебская эканомія;
* Гарадзенская эканомія;
* Кобрынская эканомія;
* Магілёўская эканомія;
* Аліцкая эканомія;
* Шаўліская эканомія.

Для нагляду за станам эканомій у іх праводзіліся перапісы (люстрацыі).

Падзяляліся на войтаўствы, ключы, губэрні, лясніцтвы. 

Пасьля далучэньня Беларусі і Літвы да Расейскай імпэрыі ў канцы XVIII стагодзьдзя эканоміі перайшлі ў царскі скарб, некаторыя падараваны прыватным асобам. У XVIII стагодзьдзі ў ВКЛ некаторыя староствы таксама называліся эканоміямі (Полацкая эканомія, Віцебская, Слонімская і інш.).

## Глядзіце таксама
* Эканомія ў Рэчы Паспалітае

## Літаратура
* ''Пазднякоў&nbsp;В.'' ЭнцВКЛ, 2006.
Яўтар

**Яўтар** (*Алтар*, *Гаўтар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Алтар або Алтэр, пазьней Аўтэр (Althar, Alterius, Autier) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова алд- (алт-) (імёны ліцьвінаў Алдыка, Альдона, Аўтаўт; германскія імёны Aldiko, Aldona, Altolt) паходзіць ад гоцкага alds 'стары' (з значэньнем мудрасьці), а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'. Апроч таго, адзначалася германскае імя Hautar (Haut-ar), Authari.

У Прусіі бытавала імя *Autor*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Josaphat Hautorowicz… filius Andreae Hautorowicz* (1685 год); *Jawtory* (1744 год); *[[Волма (Койданаўскі раён)|Wołma]]… wioski i miejsca do tej parafii należące… Jautory* (1784 год); *Franciscam Altarowna* (28 кастрычніка 1794 году).

## Носьбіты
* Язафат Гаўтаровіч — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, архібіскуп смаленскі (1697 год)

## Глядзіце таксама
* Алда
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Уладзімер Парфянок

**Уладзíмер Парфянóк** (1958, Астрына, Гарадзенская вобласьць, БССР, СССР — 14 студзеня 2024, Менск, Беларусь) — беларускі фатограф, прадстаўнік «новай хвалі» творчай фатаграфіі 1980-х, куратар і адзін з заснавальнікаў галерэі візуальных мастацтваў Nova. 
## Жыцьцяпіс

Навучаўся ў БДУ.

Фатаграфіі навучаўся ў студыі Валерыя Лабко. Удзельнічаў у шматлікіх выставачных праектах у Беларусі і за мяжой. Стваральнік і куратар праектаў галерэі "NOVA". У фатаграфіі – прыхільнік аналягавых тэхналёгіяў і ручнога друку.

Заснавальнік і рэдактар беларускага фатаграфічнага вэб-альманаху Photoscope.by.

Памёр 14 студзеня 2024 году ў Менску.

## Пэрсанальныя выставы

• Lucida momenta. Галерэя «Fotografisk Galleri». Капэнгаген (Данія), 1995

• Lucida momenta. Галерэя «Foto Medium Art». Уроцлаў (Польшча), 1995

• Lucida momenta. Мастацкая галерэя «Kłodzki Osrodek Kultury». Клодзька (Польшча), 1996

• Lucida momenta. Дзяржаўны мастацкі музэй. Віцебск (Беларусь), 1997

• Vladimir Parfenok. Photography. У рамках «Backlight» — пятага Міжнароднага фатаграфічнага трыенале. Цэнтар фатаграфіі «Nykyaika». Тампэрэ (Фінляндыя), 1999

• Няпэўныя факты з месца падзеяў. «M-галерэя» Інстытуту імя Гётэ. Менск, 2002.

## Публікацыі

• T.Eskola & H. Eerikainen. Toisinnakiat, SN-Kirjiat Publishing. Хэльсынкі (Фінляндыя). 1988. ISSN 951-615-707-6

• Eroosio/Erosion. 1980-luvun kasitteelista kuvataidetta ja valokuva Neuvostoliitosta, Kimmo Sarje, Amos Anderson Publishing. Хэльсынкі (Фінляндыя). 1990

• Photo Manifesto: Contemporary Photography in the USSR, Walker, Ursitti & McGinniss, Stewart, Tabori & Chang. 1991. Нью-Ёрк (ЗША). ISSN 1-55670-199-3

• The Best of Graphys. Photo, part II, One Page Publishing. Швайцарыя. ISBN 981-00-4769-X

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзілся ў Астраве
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Памерлі ў 2024 годзе
Катэгорыя:Фатаграфія
Катэгорыя:Беларускія фатамастакі
Катэгорыя:Асобы Менску
Натальля Гардзіенка

**Ната́льля Гардзіéнка** (дзявочае прозьвішча **Арлова**; ( 6 ліпеня 1977, Менск)) — беларуская гістарыца, архівістка, рэдактарка і пісьменьніца. Кандыдатка гістарычных навук (2003).

## Жыцьцяпіс

Вучылася ў школах Менску, Саны (Емэн), Ліды. Скончыла Ліцэй БДУ. У 1994 годзе паступіла на гістарычны факультэт БДУ, спэцыялізавалася на катэдры Гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў, займалася беларускай гісторыяй XVIII стагодзьдзя.

Па сканчэньні ўнівэрсытэту, некалькі месяцаў працавала настаўніцай гісторыі ў менскай школе.

У 1999 годзе паступіла ў асьпірантуру БДУ, у 2003 годзе абараніла кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Становішча жанчыны-шляхцянкі ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVIII ст.»

Працавала выкладніцай катэдры гуманітарных дысцыплінаў у Менскім абласным інстытуце разьвіцьця адукацыі, з 2004 году — дэканка факультэту, з 2010 году — прарэктарка па вучэбнай працы.

З 2011 году дацэнтка катэдры ў Інстытуце парлямэнтарызму і прадпрымальніцтва.

Намесьніца дырэктара Беларускага дзяржаўнага архіву-музэю літаратуры і мастацтва (2015—2023).

Ад імя Беларускага гістарычнага таварыства падпісала ліст з пратэстам супраць затрыманьня 25 кастрычніка 2020 году гісторыка Алеся Краўцэвіча, які прыйшоў на акцыю, патрабуючы адстаўкі Лукашэнкі, вызваленьня палітзьняволеных і расьследаваньня злачынстваў супраць мірных пратэстоўцаў.

## Дзейнасьць

З 2002 году займаецца гісторыяй беларускай эміграцыі. Аўтарка кнігаў «Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары» (Мінск, 2004), «Беларусы ў Вялікабрытаніі» (Менск, 2010), «Рада БНР: Падзеі. Дакументы. Асобы» (разам з Лявонам Юрэвічам, Менск, 2013) і каля 100 артыкулаў.

Сяброўка Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Сябра ўправы Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына», сябра Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў.

З 2004 году адказная рэдактарка альманаху «Запісы Беларускага інстытуту навукі і мастацтва». Удзельнічае ў рэдагаваньні выданьняў кнігаў сэрыяў «Беларуская мэмуарная бібліятэка», «Бібліятэка Бацькаўшчыны», «Галасы Айчыны».

Узнагароджаная мэдалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Публікацыі

• Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары, Менск, 2004

• Беларусы ў Вялікабрытаніі, Менск, 2010

• Рада БНР: Падзеі. Дакументы. Асобы (разам з Лявонам Юрэвічам), Менск, 2013

• Хронікі БІНіМу (разам з Лявонам Юрэвічам), Менск, Кнігазбор, 2017

• Кніга могілак. Беларускія пахаванні ў свеце, (разам з Лявонам Юрэвічам), Kamunikat.org, 2024.
 
## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія архівісты
Катэгорыя:Беларускія рэдактары
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэту БДУ
Сьнежнае таварыства

***Сьнежнае таварыства''', ці '''Сьнежнае грамадства*** () — трылер пра выжыванне 2023 г. рэжысёра Х. А. Баёна, у цэнтры якога — авіякатастрофа 1972 г. ва ўругвайскі Андах. Фільм з’яўляецца адаптацыяй аднайменнай кнігі Пабла В’ерчы, у якой задакументаваны расповеды ўсіх 16 выжыўшых у авіякатастрофе, многіх з якіх В’ерчы ведаў з дзяцінства. У фільме сыгралі ўругвайскія і аргентынскія акторы, большасць з якіх — пачаткоўцы.

Фільм закрываў 80-ы Венецыянскі міжнародны кінафестываль у пазаконкурсным рэжыме. Ён быў паказаны ва Уругваі 13 сьнежня 2023 г., у Гішпаніі 15 сьнежня 2023 г. і ў ЗША 22 сьнежня 2023 г., перад трансляцыяй на Netflix 4 студзеня 2024 г.

*Сьнежнае таварыства* атрымала станоўчыя водгукі; некаторыя крытыкі назвалі яго лепшым творам Баёна. Фільм прадстаўляў Гішпанію на 96-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар» у намінацыі «Лепшы міжнародны мастацкі фільм»; ён быў уключаны ў сьнежаньскі шорт-ліст.

## Сюжэт
У 1972 годзе рэйс 571 ВПС Уругвая, зафрахтаваны для перавозкі каманды па рэгбі ў Чылі, перажывае нечаканы інцыдэнт і ўразаецца ў ледавік у самым сэрцы Анд. З 45 пасажыраў на борце выжыць удаецца толькі 16. Апынуўшыся ў адным з самых недаступных і варожых асяроддзяў на планеце, яны вымушаныя прымаць крайнія меры, каб застацца ў жывых. Іх выжыванне будзе залежаць ад рашэнняў, якія яны прымуць у гэтай адчайнай сітуацыі.

## Акторы

* Энца Вогрынчыч у ролі Нумы Туркаці
* Маціяс Рэкалт у ролі Раберта Канэсы
* Агусцін Пардэла ў ролі Нанда Парада
* Томас Вольф у ролі Густава Зэрбіна
* Дыега Вегецы ў ролі Марсела Перэс дэль Касціла
* Эстэбан Кукурычка ў ролі Адольфа «Фіта» Страуха
* Франсіска Рамэра ў ролі Даніэля Фернандэса Страуха
* Рафаэль Федэрман у ролі Эдуарда Штраўха
* Фэліпэ Гансалес Отаньё ў ролі Карлітаса Паэса
* Агусцін Дэла Картэ у ролі Антоніа «Тынціна» Візінціна
* Валянціна Алонса ў ролі Альфрэда «Панча» Дэльгада
* Сімон Хэмпе ў ролі Хасэ Луіса «Коша» Інсіартэ
* Фернанда Канціджані Гарсія ў ролі Артура Нагейры
* Бенхамін Сегура ў ролі Рафаэля «эль Васка» Эчаварэна
* Рока Поска ў ролі Рамона «Монча» Сабелы
* Лучана Чатан у ролі Пэдра Альгорты
* Агусцін Беруці ў ролі Бобі Франсуа
* Хуан Каруза ў ролі Альвара Мангіна
* Эндзі Прус у ролі Роя Харлі
* Сант’яга Вака Нарваха ў ролі Даніэля Маспонса
* Эстэбан Більярдзі ў ролі Хаўера Метола
* Пола Бальдзіні ў ролі Ліліяны Метола
* Федэрыка Аснарэс у ролі Энрыке Платэра
* Альфонсіна Каросіа ў ролі Сусаны Парада
* Сільвія Жызэль Перэйра ў ролі Яўхеніі Парада
* Вірджынія Каўфман у ролі Эстэр Нікола
* Фэліпэ Рамузіё ў ролі Дыега Сторма
* Блас Палідоры ў ролі Густава Нікаліча
* Эмануэль Парга ў ролі Карласа Роке
* Іер Саід у ролі Хуліа Сезара Ферадаса
* Лута у ролі Гастона Кастэмалья
* Карлас «Карлітас» Паес у ролі свайго бацькі, Карласа Паеса Віларо
* Максіміліяна дэ ла Круз у ролі Дантэ Лагурара

## Крыніцы
Марына Васілеўская

**Мары́на Віта́льеўна Васіле́ўская** ( 14 верасьня 1990) — беларуская сьцюардэса, супрацоўніца кампаніі «Белавія».

## Жыцьцяпіс
Скончыла сярэднюю школу №151 у Менску. Займалася бальнымі танцамі.

З 2017 року працуе бортправадніцай кампаніі «Белавія».

29 траўня 2023 року Марыну Васілеўскую адабралі для палёту на «Саюзе МС-25» да Міжнароднай касьмічнай станцыі. Палёт заплянаваны на сакавік 2024 року. Такім чынам, яна стане першай беларускай касманаўткай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфіі міжнародных касманаўтаў 

Катэгорыя:Беларускія касманаўты
Катэгорыя:Беларускія жанчыны
Катэгорыя:Сьцюарды і сьцюардэсы
Доўнарт

**Доўнарт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Данэрт або Дэнарт (Dannert, Dännart) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) паходзіць ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды' 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Raphael Downart Lithuano-Polonus* (1793 год).

## Носьбіты
Даўнартовічы (Downartowicz) гербу Прыяцель — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Старыя Лепкі

**Старыя Лепкі** () — вёска ў Польшчы, у міжрэччы Мухаўкі і Кросны. Уваходзяць у склад гміны Альшанка Ласіцкага павету Мазавецкага ваяводзтва.

## Гісторыя
Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Старых Лепак ліцьвінамі: у Кракаўскіх актах цывільнага права пад 1487 годам значыцца *Mathis Litphanus barbitonsor de Lepky*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ласіцкі павет
Сымон Клімоўскі

**Сымон Клімоўскі** (; 1705—1785) — украінскі філосаф, паэт, казак Харкаўскага палка. Аўтар адной з самых вядомых украінскіх народных песень «Ехаў казак за Дунай».

## Біяграфія
Дакладнае месца нараджэння невядома. Жыццё С. Клімоўскага, звязанае з Кіева-Магілянскай акадэміяй. Творы паэта сведчаць пра веданне моваў, літаратуры, філасофіі. Сярод тых, чые погляды былі найбольш блізкія Клімоўскаму, перш за ўсё трэба назваць Гарацыя .

Усё жыццё з 1724 г. удзельнічаў у ваенных паходах украінскага казацтва, натхнёны імі пісаў вершы і песні. У канцы XVIII стагоддзя на тэрыторыі былой Запарожскай Сечы разам з сябрам заснаваў вёску Прыпутні, дзе і памёр.

Вёска была пакінута у выніку Галадамору 1932—1933.

У 2003 годзе на месцы былога хутара Прыпутні пастаўлены помнік паэту  .

## Творчасьць
* «Пра праўду і шчодрасць дабрадзеяў»
* «Аб справядлівасці начальства»
* «Пра пакору вышэйшых»
* Песня «Ехаў казак за Дунай»

## Крыніцы

## Літаратура
* *Григорій Нудьга.* Козак, філософ, поет.&nbsp;— Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2002.&nbsp;— 112 с.
* ''Семен Климовський''. «Їхав козак за Дунай»
* Дон Кіхот українського Дикого поля
* ''Н.&nbsp;М.&nbsp;Карамзин''. Избранные сочинения в 2 томах.
* «Єлисавет» (історико-краєзнавчий додаток до газети Кіровоградської обласної Ради народних депутатів «Народне слово»). Випуск №&nbsp;8&nbsp;— 19 серпня 1992&nbsp;р.
* *П.&nbsp;Л.&nbsp;Гомон.* Руская муза Слобожанщины&nbsp;— Харьков, 2006
* *Вадим Скуратовский*. Об одной забытой войне. // Столичные новости, №&nbsp;46, 2001
* *[[Цалик Станіслав Миколайович|Станіслав Цалик]].* Як Бетховен за Дунай їздив
* Твори Климовського на аудіобібліотеці litplayer
* Семен Климовський в бібліотеці «Українського Центру»
* ''Вячеслав Хаврусь'' Літописець українського Дикого Поля // «День», №&nbsp;103, 10.06.2005
Сябра арганізацыі

**Ся́бра** — суб’ект права (фізычная або юрыдычная асоба), які належыць да арганізацыі, .

Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Арганізацыі
Сябар

**Ся́бар** — добра знаёмы чалавек, зь якім падтрымліваюцца сяброўскія, даверлівыя стасункі; тава́рыш, пры́яцель.

Арыстотэль уяўляў сябра як alter ego.

Сяброўскія стасункі між юнакамі і дзяўчатамі нярэдка садзейнічаюць узьнікненьню каханьня.

## Этымалёгія
Паходзіць ад літоўскага *сябрь* — таварыш, саўдзельнік. Упершыню згаданае ў , пазьней — у  і Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1529 року.

## Прыказкі
* Чалавек безь сяброў, што печ бяз дроў
* Няма грошай — не бяда, як сяброў грамада
* Лепш сто сяброў, чым сто рублёў

## Глядзіце таксама
* Сябра

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сяброўства
Бярнут

**Бярнут** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Берн або Барна (Bern, Barno) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова берн- (бэрн-) (імёны ліцьвінаў Бернат, Бернар, Бэрнард; германскія імёны Bernat, Bernar, Bernard) паходзіць ад германскага beran 'мядзьведзь'. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў славянскіх мовах.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы імя Barnut, вытворнага ад германскага імя Bern: *Domini Barnut XVI* (1236 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах:  (1 ліпеня 1542 году); *чоловека своего Матея Бернутевича… земли веръхуописаные… Берънутевъщину* (12 сакавіка 1558 году).

## Носьбіты
* Павал Бярнутавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Бярнуці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сябра

**[[Сябра арганізацыі|Ся́бра]]** — удзельнік арганізацыі, таварыства.

* Ганаровы сябра
* Дзейны сябра
* Сябра-карэспандэнт

## Глядзіце таксама
* Сябар
*  — удзельнік сям’і
Юстын Поль

**Юстын Рамуальд Поль** () (1802—1831) — філярэт, адзін з арганізатараў Лістападаўскага паўстаньня на тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія
Навучаўся на юрыдычным факультэце Віленскага ўнівэрсытэту. Падчас навучаньня далучыўся да суполкі філярэтаў, дзе пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам. Адзін з герояў паэмы Адама Міцкевіча «Дзяды». Стаў адным з арганізатараў Лістападаўскага паўстаньня ў Ашмянах. Разам зь Юзэфам Зянковічам, Юзэфам Шчэпінскім, Ігнатам Янкоўскім і Ігнатам Клюкоўскім быў сябрам Віленскага Камітэту, якія былі накіраваны ў Ашмянскі павет. Падчас паўстаньня ажыцьцяўляў нагляд за дзейнасьцю партызанскіх атрадаў з дробнай шляхты. Загінуў падчас паўстаньня. З пашпартам памерлага Юстына Поля брат Адама Міцкевіча Францішак Міцкевіч, удзельнік паўстаньня, змог перайсьці мяжу з Прусіяй, пасьля чаго быў інтэрнаваны пад Мальбаркам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1802 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1831 годзе
Катэгорыя:Філярэты
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Цёмны рыцар

«**Цёмны рыцар**» () — супэргеройскі трылер, зьняты сумесна ЗША і Вялікабрытаніяй у 2008 годзе рэжысэрам, прадусарам і сааўтарам сцэнарыя Крыстаферам Ноланам, другая частка трылёгіі Нолана пра Бэтмена.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*
Вам ліст

«**Вам ліст**» () — амэрыканскі кінафільм 1998 году рэжысэра Нары Эфрон, адзін з рэмэйкаў клясычнай любічаўскай камэдыі «Крама на галоўнай вуліцы».

## Вонкавыя спасылкі
*
Яўстах Бэнэдыкт Козел-Паклеўскі

**Яўстах-Бэнэдыкт Козел-Паклеўскі** ( 20 верасьня 1842, Княгінін Вялейскага павету — ?) — паўстанец, фатограф.

## Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага гербу Козел. Бацька Каэтан быў судзьдзем, дзед Юзэф-Калясанты Козел-Паклеўскі быў уладальнікам маёнтку Сэрвач, маці Вікторыя паходзіла з роду Ліхадзіеўскіх гербу Ястрабец (герб). Яўстах-Бэнэдыкт Козел-Паклеўскі нарадзіўся 20 верасьня 1842 году ў двары Княгіні, быў ахрышчаны 27 верасьня 1842 г. у Касьцёле Сьвятога Апостала Андрэя ў Крывічах.
У 1854—1859 гг. Яўстах-Бэнэдыкт Козел-Паклеўскі навучаўся ў менскай гімназыі, пасьля чаго працягнуў навучаньне ў Горыгорацкім земляробчым інстытуце, дзе ў 1863 г. разам зь іншымі студэнтамі далучыўся да атраду Людвіка Зьвяждоўскага. 6 траўня 1863 г. удзельнічаў у захопе места Горкі. 6 траўня 1863 аддзел Зьвяждоўскага ўступіў у бой з расейскімі войскамі і пацярпеў паразу, пасьля чаго ён распусьціў свой аддзел ды выехаў у Царства Польскае. Яўстах-Бэнэдыкт Козел-Паклеўскі быў арыштаваны, у выніку чаго быў абвінавачаны ва ўдзеле ў паўстаньні й атрымаў 12 гадоў катаргі з канфіскацыяй маёмасьці. Вясной 1864 г. падчас перасылкі ў Маскве здоляў уцякчы разам з Каралям Маліцкім. Эміграваў да Францыі, дзе займаваўся фатаграфіяй, меў сваю студыю фатаграфіі на Элізэйскійскіх палях. У 1864—1869 гг. навучаўся ў Вышэйшай Гандлёвай Школе ў Парыжу.

## Крыніцы

## Літаратура
* Матвейчык, Дз. Ч. Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеянняў / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Медысонт, 2013. — 121 с.
* Матвейчык, Дз. Ч. Удзельнікі паўстання 1863―1864 гадоў: біяграфічны слоўнік: (паводле матэрыялаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі) / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Беларусь, 2016. — 734 с. С. 58.
* Dawid Fajnhauz, Ruch Konspirocyjny na Litwie i Białorusi, 1846—1848. Warszawa. 1965.
* Dawid Fajnhauz, 1863: Litwa i Białoruś / D. Fajnhaus. ― Warszawa: Neriton, 1999. ― 357 s.
* Ona Maksimaitienė, Lietuvos sukilėlių kovos 1863—1864 m. Vilnius : Mintis, 1969.

Катэгорыя:Беларускія фатографы
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Замбкавіцы Сьлёнскія

**Замбкавіцы Сьлёнскія** (, , , ) — места ў Ніжнесылескім ваяводзтве Польшчы, сядзіба Замбкавіцкага павету і аднайменнай гміны. Плошча — 13,66 км².

## Геаграфія
Замбкавіцы Сьлёнскія знаходзяцца ў паўднёвай частцы Ніжнесылескага ваяводзтва, на Судэцкім прадгор’і, на рацэ Будзоўцы (прытока Нысы Клодзкай.

## Турыстычная інфармацыя
* гістарычны цэнтар
* Касьцёл сьвятой Ганны XIV—XV стст.
* Крывая вежа (званіца) 1413 року, перабудаваная ў 1860
* Замбкавіцкі замак XIV—XV стст.
* Нэагатычная ратуша 1862—1864 рокаў

## Транспарт
Празь места праходзяць аўтадарогі  Варшава — Пётркаў Трыбунальскі — Уроцлаў — Кудова-Здруй,  Пачкаў — Сьвідніца,  Нова Руда — Зямбіцы.

Станцыя на чыгунцы Катавіцы — Лягніца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыйны партал гміны Замбкавіцы Сьлёнскія 

Катэгорыя:Гарады Ніжнесылескага ваяводзтва
Катэгорыя:Замбкавіцы Сьлёнскія (гміна)
Ганья Янагіхара

**Га́нья Янагіха́ра** (часам **Янагіга́ра**, ; 20 верасьня 1974, Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША) ― амэрыканская пісьменьніца, выдаўчыня і травэлягіня.

## Жыцьцяпіс
Ганья — гавайка ў чацьвертым пакаленьні, якая нарадзілася ў Лос-Анджэлесе. Ейны бацька, гематоляганколяг Рычард Янагігара паходзіць з штату Гаваі, а ейная маці нарадзілася ў Сэуле. У дзяцінстве Янагігара часта пераяжджала з сваёй сям’ёй, жывучы на ​​Гаваях, у Нью-Ёрку, Мэрылэндзе, Каліфорніі і Тэхасе. Яна навучалася ў сярэдняй школе Пунахоў на Гаваях.

Пасьля заканчэньня Сьміт-каледжу ў 1995 годзе Г. Янагігара пераехала ў Нью-Ёрк і некалькі гадоў працавала публіцысткай. У 2007 годзе Г. Янагігара пачала пісаць для часопіса *[[Condé Nast Traveler]]*, дзе займала пасаду рэдактаркі да 2015 году. Пазьней яна перайшла працаваць у стыльны часопіс .

## Творчасьць
Ейны першы раман, «Людзі на дрэвах», заснаваны на рэальнай гісторыі вірусоляга Даніэля Карлтана Гайдушэка. Твор прызнаны адным зь лепшых раманаў 2013 году.

У сакавіку 2015 году выйшаў раман «Маленькае жыцьцё», які таксама атрымаў пераважна станоўчыя водгукі.

У 2022 годзе пісьменьніца выдала новы раман, які пісала шэсьць гадоў. Раман называецца «Да раю» (). Твор налічвае 720 старонак, дзеяньне яго адбываецца ў трох часавых прасторах — 1893, 1993 і 2093 гадах.

Пісьменьніца зьяўляецца хаўрусьніцай ЛГБТ-руху, у раманах закранае квір-тэмы.

У 2025 годзе «Маленькае жыцьцё» і «Да раю» забаранілі распаўсюджваць у Беларусі.

## Кнігі
* The People in the Trees (Людзі на дрэвах), London, Atlantic Books, 2015, 384 p. (ISBN 978-0-85789-897-5)
* A Little Life (Маленькае жыцьцё): a novel, New York, Anchor, 2015, 832 p. (ISBN 978-0-8041-7270-7)
* To Paradise (Да раю): a novel, New York, Doubleday, 2022, 720 p. (ISBN 978-0-385-54793-2)

## Крыніцы

Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Максім Крыўцоў

**Максíм Крыўцо́ў** (; пазыўны «Далі»; 22 студзеня 1990, Роўна, Украіна — 7 студзеня 2024, Данецкая вобласьць) — украінскі паэт, фатограф, грамадзкі дзяяч, валантэр, вайсковец, малодшы сяржант Узброеных сілаў Украіны, удзельнік расейска-ўкраінскай вайны.

## Жыцьцяпіс

Максім Крыўцоў нарадзіўся 22 студзеня 1990 году ў Роўна. Ягоны бацька быў прадаўцом прэсы, маці — школьнай бібліятэкаркай. Навучаўся ў Ровенскіх сярэдніх школах № 23 і № 28. Скончыў Ровенскі тэхнікум тэхналёгіяў і дызайну па спэцыяльнасьці «Вытворчасьць нятканых тэкстыльных матэрыялаў».

У 2014 годзе скончыў Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт тэхналёгіяў і дызайну, дзе вывучаў праектаваньне абутку і скураных вырабаў.

Удзельнік Рэвалюцыі Годнасьці. З 2014 году — дабраахвотнік на фронце; удзельнік вайны на Данбасе. Удзельнічаў у баявых дзеяньнях у складзе 5-га батальёну ДУК «Правы сэктар» (2014—2015), пасьля — старшы кулямётнік брыгады хуткага рэагаваньня Нацыянальнай гвардыі Ўкраіны (2016—2019).

Пасьля дэмабілізацыі: кантэнт-мэнэджар Цэнтру рэадаптацыі і рэабілітацыі ўдзельнікаў АТА і ААС «ЯРМІЗ» і капірайтар Veteran Hub.

З пачаткам поўнамаштабнага расейскага ўварваньня зноў уступіў у шэрагі Ўзброеных сілаў Украіны.

Разам з Максімам 7 студзеня 2024 г. загінуў яго руды кот, якому ён прысьвяціў верш. 11 студзеня разьвітанне з вайскоўцам адбылося ў Міхайлаўскім Залатавярховым саборы, а затым на Майдане Незалежнасьці ў Кіеве.

Пахаваны 12 студзеня 2024 на радзіме на Алеі Герояў Новых могілак.

## Творчасьць

Пісаў вершы з падлеткавага ўзросту. Выдаваўся ў зборніках з творамі іншых аўтараў — «Книга Love 2.0. Любов і війна», «Там, де вдома: 112 віршів про любов та війну», «Колискова 21-го століття Vol. 1: що тебе заколисує?».

Захапляўся фатаграфіяй.

У 2023 годзе выдаў аўтарскі зборнік вершаў «Вірші з бійниці», які быў прызнаны адной з найлепшых украінскіх кнігаў 2023 году па вэрсіі ўкраінскага ПЭН.

## Кнігі
* Максим «Далі» Кривцов, Вірші з бійниці, Наш Формат, 2023, ISBN 978-617-8277-10-9.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія паэты
Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі расейска-ўкраінскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў расейска-ўкраінскай вайне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Роўне
Валер Валадзько

**Валер Вацлаў Валадзько** псэўданім **Сахі-бэй** і **Вацлаў Кошчыц** (нар. 1831, пам. 8 красавіка 1904) — польскі й беларускі празаік, дзяяч палітычны, інжынэр.

## Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду. Пачаткова служыў у войску Расейскай імпэрыі як афіцэр. Па выбуху студзеньскага паўстаньня перайшоў на бок паўстанцаў. Змагаўся на тэрыторыі Меншчыны, як кіраўнік асобнага атраду. Па паразе паўстаньня эмігравай у Асманскую імпэрыю, дзе пражыў сем гадоў і займаўся будаўніцтвам мастоў і дарог. У 1870 г. пасяліўся ў Львове. Супрацоўнічаў з галіцкімі і варшаўскімі часопісамі, таксама ўдзельнічаў у дзейнасьці канспірацыйнай незалежніцкай арганізацыі. Быў адным з заснавальнікаў Канфэдэрацыі Польскай Нацыі і Зьвязу Польскай Нацыі. Памёр у вялікай нэндзы, пахаваны на Лычакіўскіх могілках у Львове.

## Творчасьць
* *Wschód: Ze Stambułu do Angory* (1874)http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/doccontent?id=2242
* *Praca Syzyfa* (1876)
* *Wybrańcy losu* (1882)
* *Ład Boży* (1882)
* *Krwawy dorobek* (1884)
* *Gwiazda przewodnia* (1884)
* *Z tajemnic Wschodu, obrazki i szkice*https://polona.pl/item/z-tajemnic-wschodu-obrazki-i-szkice-sahi-beja,MzU2NTgzNQ/3/#info:metadata (1886)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1831 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Афіцэры-паўстанцы 1863—1864 гадоў
Зянон Козел-Паклеўскі

**Зянон Каятан Леон Козел-Паклеўскі** (; ( 1843, маёнтак Сэрвач Вялікі, Вялейскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Вялейскі раён Менскай вобласьці — 20 верасьня 1878, Корпуш, Ключэўска, Царства Польскае, Расейская імпэрыя, цяпер гміна Ключэўска, Улашчоўскага павету Свентакшыскага ваяводства, Польшча — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў на тэрыторыі Барысаўскага павету.

## Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага гербу Козел. Падчас паўстаньня быў трапіў у палон, пасьля чаго быў прысуджаны да пазбаўленьня правоў стану, канфіскацыі маёмасьці й ссылкі на службу шарагоўцам у Сыбір. Служыў у арэнбургзкім лінейным батальёне, неўзабаве быў амніставаны й пасьля вызваленьня пасяліўся на тэрыторыі Царства Польскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 poprzedzone wspomnieniami osobistemi prof. Tadeusza Korzona oraz opatrzone przedmową i przypisami. tom 1 tom 2 Wilno 1913.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1843 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Эвіка Сіліня

**Эвіка Сіліня** (;  3 жніўня 1975) — латвійская палітык, які займае пасаду прэм’ер-міністра Латвіі з 2023 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 3 жніўня 1975 году ў Рызе. У 1993—1997 гадах навучалася ў Латвійскім універсітэце, атрымаўшы ступень бакалаўра права і кваліфікацыю юрыста, а таксама ў Рыжскай юрыдычнай школе, атрымаўшы ступень магістра сацыяльных навук у галіне права, міжнароднага права і еўрапейскага права.

З 2003 па 2012 год Сілінія працавала прыватным адвакатам, спецыялізавалася на міжнародным і нацыянальным гаспадарчым праве. У гэты перыяд яна таксама аказвала юрыдычныя паслугі дзяржаўным кампаніям у сферы электронных камунікацый (тэлекамунікацыі, Інтэрнэт), а таксама стварэння і кансультавання няўрадавых арганізацый. Яна была індывідуальна практыкуючым прысяжным адвакатам, а таксама з’яўляецца заснавальніцай выдавецтва Tēva mantojums.

З 2017 году публікуе артыкулы ў часопісе Imperfekt.

Яна балатавалася ў Сойм Латвіі ў 2011, 2014 і 2018 гадах, але не была абраная. З лістапада 2011 году па 12 красавіка 2012 году займала пасаду пазаштатнага юрысконсульта міністра ўнутраных спраў Латвіі Рыхардса Казлоўскага, а з красавіка 2012 году па студзень 2013 году займала пасаду юрысконсульта міністра ўнутраных спраў Латвіі .

Са студзеня 2013 году па 23 студзеня 2019 году Сілінія займала пасаду парламенцкага сакратара МУС. На гэтай пасадзе Эвіка атрымала высокую ацэнку за адкрытасць да журналістаў, напрыклад, пры высвятленні пазіцыі МУС па розных пытаннях, а таксама за працу ў барацьбе з сінтэтычнымі канабіноідамі і іх распаўсюджваннем у Латвіі.

23 студзеня 2019 году, калі Сейм Латвіі 13-га склікання зацвердзіў кабінет міністраў на чале з прэм’ер-міністрам Крышыанісам Карынісам, Сіліня быў прызначаны парламенцкім сакратаром прэм’ер-міністра.

Яна таксама працавала над заканадаўствам у галіне злачынстваў супраць дзяржавы і тэрарызму, грамадзянскай абароны і ўрэгулявання крызісаў, рэгулявання асоб, якія шукаюць прытулку, іміграцыйнай палітыкі і г. д. Таксама займалася пытаннямі бяспекі дзяцей, у прыватнасці праблемай высадкі дзяцей з грамадскага транспарту. Сілінія ўнесла значны ўклад у стварэнне ў 2015 годзе Бюро ўнутранай бяспекі Латвійскай Рэспублікі. Узначальвала Еўрапейскую (падчас старшынства Латвіі ў Савеце Еўропы) і Латвійскую дэлегацыі ў ААН, CEPOL і Інтэрполе.

У снежні 2022 году яна была зацверджана міністрам сацыяльнай абароны ва ўрадзе Крысціяніса Карыніса.

16 жніўня 2023 году пасля адстаўкі Карыніса «Новае адзінства» вылучыла Эвіку кандыдатам на пасаду прэм’ер-міністра. 24 жніўня прэзідэнт Латвіі Эдгар Рынкевічс прапанаваў ёй сфармаваць урад.

15 верасня 2023 году Сейм зацвердзіў урад на чале з Сіліняй, у які ўвайшлі тры палітычныя сілы: «Новае адзінства», «Прагрэсіўныя» і Саюз зялёных і сялян. Урад зацьверджаны Сэймам 53 галасамі — усе прадстаўнікі новай кааліцыі і пазафракцыйны дэпутат Алег Бураўс.

## Прыватнасьць
Эвіка Сіліня замужам, у пары трое дзяцей. Родная мова Сіліні — латышская, яна свабодна валодае англійскай і рускай мовамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Эвіка Сіліня у Instagram.

Катэгорыя:Латвійскія палітыкі
Ягуці

**Ягуці** (*Ягуць*, *Акут*, *Якуці*, *Яку́ць*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Агут, Агуці або Акуці (Aaguth, Agut, Águti, Aguti, Akuti) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягвін, Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

Германскае паходжаньне імя Ягудзь сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

У Прусіі бытавала імя *Akutte / Jagutte / Jagotthe* (1410 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Богдан, Микути, Якути, Стас, Станислав Ляховичи* (1528 год); *двор Видинишки… челядь невольная: Якгути и с трема сынъми, первый сынъ Степанъ, другий Станюл(ь), третий Юси* (11 чэрвеня 1547 году); *земли пустовские… Якудишъку* (2 лютага 1553 году); *Матеи, чоловекъ волъны, з жоною и з двема сынми на име Воитехомъ а Екутемъ, такъ же з двема дочками на име [[Гендрута|Кгенъдрутою]] а Барбарою* (2 чэрвеня 1597 году); *Maciej Jaguć* (1743 год).

## Носьбіты
* Якуці Ляхавіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Ягутовічы (Jagutowicz) гербу ўласнага — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

Ягадовічы (Jagodowicz) гербу ўласнага — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

Акутовіч — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Глядзіце таксама
* Агі
* Гуда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Леград

**Ле́град** () — грамада ў Капрыўніцка-Крыжэвацкай жупаніі Харватыі. Насельніцтва — 1916 чалавек (2021).

## Геаграфія
Леград знаходзіцца за 18 км на поўнач ад Капрыўніцы, на правым беразе ракі Дравы, пры мяжы з Вугоршчынай.

У складзе грамады — цэнтар у  і яшчэ 6 вёсак.

## Мінуўшчына
Першыя згадкі пра Леград у пісьмовых крыніцах датаваныя 1384 рокам. Дзякуючы ўдаламу геаграфічнаму разьмяшчэньню Леград у 1488 року стаў хартыйным рынкавым местам. У 1577—1579 і 1600 року трапляў пад асманскую ўладу.

З пачатку XVI стагодзьдзя — уласнасьць роду Зрынскіх, у 1610 нададзены герб. У сярэдзіне XVI стагодзьдзя дзеля абароны ад асманскага нашэсьця ўзьведзеныя муры. У XVII стагодзьдзі Леград стаў значным гандлёвым пунктам па продажы скаціны, куды прыяжджалі гандляры з Вэнэцыі й Італіі. На заробленыя грошы Зрынскія далей умацоўвалі абарону і войска супраць асманаў.

У 1710 места зьнішчанае разводзьдзем Дравы, пасьля чаго перанесенае на вышэйшае месца. Дзякуючы разьвіцьцю гандлю і рамёстваў у 1771 Леград з вакольнымі вёскамі налічваў 6039 жыхароў. У 1769—1784 роках збудаваны барокавы касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы.

У 1848—1861 роках уваходзіў у склад Харватыі, пасьля да 1918 року — у вугорскай жупаніі .

У другой палове XIX стагодзьдзя па іншы бераг ракі Дравы паўстала чыгуначная станцыя Леград.

## Транспарт
За два кілямэтры ад Леграду праходзіць шаша  Дрне — Прэлаг — Чакавэц.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Капрыўніцка-Крыжэвацкай жупаніі
Катэгорыя:Населеныя пункты жупаніі Леграду
Вінцэнт Козел-Паклеўскі (неадназначнасьць)

Імя **Вінцэнт Козел-Паклеўскі** мелі наступныя прадстаўнікі роду Козел-Паклеўскіх:

* Вінцэнт Козел-Паклеўскі (1837–1863) – паўстанец студзеньскі, кіраўнік паўстаньня 1863 г. на тэрыторыі Вялейскага павету.
* Вінцэнт Козел-Паклеўскі (прамысловец) (1853–1929) – польскі прамысловец
* Вінцэнт Козел-Паклеўскі (афіцэр) (1889–1940) – польскі афіцэр
Альфонс-Аляксандар Козел-Паклеўскі

**Альфонс-Аляксандар Козел-Паклеўскі** (; нар. 4 ліпеня 1891 ў Таліцы Пермскай губэрні, Расейская імпэрыя, памёр 9 лістапада 1962 у ангельскай вёсцы Айвэр) — прамысловец і дыплямат.

## Біяграфія
Быў сынам Вінцэнта Козел-Паклеўскага, прамыслоўцы, сябры маскоўскай дзяржаўнай рады, і Марыі Козел-Паклеўскай, унукам Альфонса Козел-Паклеўскага. Паходзіў са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага гербу Козел Скончыў Пецярбургзкую клясычную гімназыю ў 1910 г. і матэматычна-фізычны факультэт Пецярбурзкага дзяржаўнага ўнівэрсытэта, у 1914 г. атрымаў ступень кандыдата навук. Служыў у расейскім войску падчас І сусьветнай вайны. Атрымаў падчас службы чын ротмістра, быў узнагароджаны ордэнамі Сьвятой Ганны й Сьвятога Ўладзімера.

У 1918 г. быў дарадцам расейскай амбасады ў Лёндане, дзе дасягнуў вельмі высока становішча пры двары. Працаваў у Ліквідацыйнай камісыі да спраў Каралества Польскага. Уваходзіў у склад польскай эканамічнай дэлегацыі падчас Парыскай мірнай канфэрэнцыі. 2 ліпеня 1919 году ажаніўся з Зояй Стэкль, унучкай знакамітага дыплямата Эдуарда Стэкля, які падпісваў угоду аб продажы Расеяй Аляскі. Зоя была ганаровай дамай Марыны, княжны Кенту, і выхавацелькай яе дзяцей. Сьведкамі на іх вясельлі былі князь Дымітр Раманаў (1891—1942, адзін з забойцаў Распуціна) і граф Юзэф-Альфрэд Патоцкі. У Альфонса-Аляксандра з Зояй было трое сыноў; Раман (1920—1926), Аляксандар (1925—1966) і Вінцэнт (1929—2018).

У 1920-я гады быў камэрцыйным дарадцам амбасады ІІ Рэчы Паспалітай у Лёндане. У 1933 г. ён стаў сябрам рады праўленьня, а ў 1936 г. генэральным дырэктарам Śląskіe Kopalnіe і Cynkownі S.A. у Катавіцах. Быў сябрам прэзыдэнцкага камітэту Зьвязу польскай горна-мэталюргічнай прамысловасьці. Прадстаўляў Сылескія шахты й заводы цынкаваньня ў Гандлёва-прамысловай палаце ў Катавіцах, прымаючы ўдзел у працы падкамітэта па прамысловасьці й гандлю. У 1937 г. стаў сябрам Сілескага інстытута ў Катавіцах. У 1939 г. выехаў зь сям’ёй да Ангельшчыны, дзе арганізоўваў дапамогу польскім бежанцам. Быў віцэ-прэзыдэнтам польскага Чырвонага крыжа. Стасуецца ў коле лёнданскага эмігранцка тыднёвіка «Wіadomoścі», падтрымліваў кантакты з Мечыславам Грыдзеўскім, таксама й з палітыкамі, у тым ліку з прэзыдэнтам Эдвардам Рачынскім і генэралам Уладзіславам Андэрсам. Уваходзіў у раду кіраўніцтва Польскага Інстытута Сікорскага й польскай бібліятэкі ў Лёндане. 15 студзеня 1948 году атрымаў брытанскае грамадзянства.

## Літаратура
* Wielki świat, wielka polityka 1940—1951. Korespondencja Józefa Potockiego i Alika Koziełł-Poklewskiego w opracowaniu i z komentarzami Jerzego Jakubowicza — Józef Potocki, Alik Koziełł-Poklewski, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2015.
* Jerzy Jaros, Koziełł-Pokłewski Alfons Aleksander (1891—1962), Polski Słownik Biograficzny, t. 14, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968—1969, s. 621—622.
* Poklewski-Koziełł Alfons Aleksander, w: Czy wiesz kto to jest? pod red. Stanisława Łozy, Warszawa 1938, s. 583.

Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Катэгорыя:Філянтропы
Міхал Козел-Паклеўскі

**Міхал Козел-Паклеўскі** (1840, маёнтак Сэрвач Вялікі, Вялейскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Вялейскі раён Менскай вобласьці — 28 траўня 1863, вёска Ўладыкі, цяпер Вялейскі раён) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1840 року ў радавым маёнтку Вялікі Сэрвач Вялейскага павету, які атрымаў дзед Міхала Юзэф Калясанты Козел-Паклеўскі. Міхал быў адным з сыноў Яна Напалеона Козела-Паклеўскага і Юзэфы Толенсдорф, яго браты Ян, Вінцэнт, Юзэф, Зянон, стрыечны брат Яўстах таксама ўдзельнічалі ў паўстаньні. У 1863 г. далучыўся да атраду паўстанцкага атраду брата Вінцэнта, які ў студзені 1863 году быў прызначаны ваенным кіраўніком роднага Вялейскага павету. Атрад Вінцэнта Козел-Паклеўскага быў разгромлены пад вёскай Уладыкі. У бітве загінуў Вінцэнт і Міхал Козел-Паклеўскія, якія былі пахаваны ў брацкай магіле недалёка ад гэтай вёскі разам зь іншымі загінуўшымі ў тым баі паўстанцамі. Але існуюць зьвесткі аб тым, што іх бацька Ян Напалеон Козел-Паклеўскі, уладальнік Сэрвачы, употай перапахаваў цела Міхала і Вінцэнта ў родным Сэрвачы, пад касьцёлам, каб не знайшлі расейскія ўлады. Касьцёл той у пачатку 1950-х разабралі і перавезьлі ў вёску Давыдкі, пад клюб. Цяпер на месцы колішняга касьцёлу ў Сэрвачы знаходзіцца невялічкі пагорак, а на ім мэталічны крыж.

## Літаратура
* O silach narodowych, «Niepodległość» 1867, nr 39 z 30 sierpnia
* Wacław Koszczyc, Wybrańcy losu, Lwów 1881
* Wacław Koszczyc, Wici wyroczne, Lwów 1898
* Eugeniusz Kowalewski, Wspomnienia z przeszłości : przyczynek do historji Powstania Styczniowego na Litwie — Dziennik Wileński — Wilno — 1907; 118 s. https://wmbc.olsztyn.pl/dlibra/publication/4874/edition/4699/content
* Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 poprzedzone wspomnieniami osobistemi prof. Tadeusza Korzona oraz opatrzone przedmową i przypisami. tom 1 tom 2 Wilno 1913.
* Agaton Giller *Historja powstania narodu polskiego w 1861—1864 r.* T. 2, s. 336 https://www.wbc.poznan.pl/publication/11895 Paryż 1868.
* Stanisław Zieliński, Bitwy i potyczki 1863—1864; na podstawie materyałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Rapperswilu, Rapperswil, 1913. S. 282—283 https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/50260/edition/66792/content.
* Stanisław Łaniec, Litwa i Białoruś w dobie konspiracji i powstania zbrojnego : 1861—1864 — Wyd. 1. Olsztyn: Ośrodek Badań Nauk. im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, 2002. — 196 s.
* Матвейчык, Дз. Ч. Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеянняў / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Медысонт, 2013. — 121 с.
* Матвейчык, Дз. Ч. Удзельнікі паўстання 1863―1864 гадоў: біяграфічны слоўнік: (паводле матэрыялаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі) / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Беларусь, 2016. — 734 с. С. 256.
* Ona Maksimaitienė, Lietuvos sukilėlių kovos 1863—1864 m. Vilnius : Mintis, 1969. P. 103, 169—170.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1840 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Катэгорыя:Гісторыя Маладэчна
Сьвяты Вінцэнт

**Вінцэнт**, у праваслаўнай традыцыі **Вікенцій** — імя некалькіх хрысьціянскіх сьвятых:

* Вінцэнт Сарагоскі (Аўгустопальскі) (?-304) — сьвяты Адзінай царквы, мучанік
* Вінцэнт Лэрынскі (?-450) — раньнехрысьціянскі сьвяты
* Вінцэнт Ажэнскі (?-300) — сьвяшчэннамучанік, дыякан
* Вінцэнт Каліўрскі (?-291 ці 304) — мучанік
* Вінцэнт Фэрэр (1350—1419) — каталіцкі сьвяты, дамініканец
* Вінцэнт дэ Поль (1581—1660) — каталіцкі сьвяты, заснавальнік лязарыстаў
* Вінцэнт Палоці (1795—1850) — каталіцкі сьвяты, заснавальнік палацінцаў
Вінцэнт Сарагоскі

**Вінцэнт Сарагоскі**, **Віке́нцій Сараго́скі** (, ; **Сьвяты Вінцэнт**, **Вінцэнт пакутнік**, Вінцэнт **Віценцій Аўгустапольскі**, **Вікенцій Дыякан**, III стагодзьдзе, Уэска ці Osca, Тараконская Гішпанія — каля 304, Valentia Edetanorum) ─ раньнехрысьціянскі пакутнік, сьвяты Адзінай царквы, пацярпеў за веру пры імпэратары Дыяклетыяне.

## Жыцьцяпіс

Па няпэўных зьвестках, нарадзіўся ў ІІІ ст. у гішпанскім горадзе Хуэска. Служыў архідыяканам біскупа Сарагосы Валерыя, разам з якім быў арыштаваны ў Валенсіі падчас вялікага перасьледу хрысьціян пры цэзары Дыяклетыяне. Біскуп Валерый быў высланы на выгнаньне ў Францыю, а яго архідыякан пасьля жорсткага катаваньня прыняў пакутніцкую сьмерць. Яго спалілі на вогнішчы верагодна, 22 студзеня 304 году.

## Культ
Пакутніцтва сьвятога Вінцэнта было апісана ў IV стагодзьдзі Прудэнцыем у яго творы *Peristephanon* — усхваленьні хрысьціянскіх пакутнікаў. Культ сьвятога хутка распаўсюдзіўся ў Заходняй Эўропе.

Пасьля спыненьня ганеньняў цела пакутніка было перанесена ў прыгарад Валенсіі, вядомы з таго часу як Сан-Вінцэнце-дэ-ла-Рокета. Падчас ісламскага валадарства на паўвостраве ў гэтым прадмесьці існавала значная хрысьціянская абшчына, якая лічыла Сьвятога Вінцэнта сваім заступнікам. Шанаваньне Вінцэнта мучаніка было шырока распаўсюджана ў масарабскім абрадзе, у яго гонар існавала адмысловая Імша.

Мошчы ў 1175 годзе былі перавезены ў Лісабон, розныя часткі мошчаў пасьля захоўваліся ў гарадах Францыі і Італіі. Пасьля аблогі Сарагосы ў 541 ці 542 годзе Франкскі кароль з дынастыі Мэравінгаў Хільдэбэрт I вывез з Гішпаніі туніку Сьвятога Вінцэнта. Заснаваны для захоўваньня рэліквіі кляштар стаў пазьней вядомы як Сэн-Жэрмэн-дэ-Прэ. Рука Сьвятога была вывезена ў Падую, а пасьля вернутая ў Валенсію. У цяперашні час рэліквія захоўваецца ў Катэдральным саборы гораду; штогод 22 студзеня, у Дзень сьвятога, у Валенсіі ладзіцца ўрачыстая працэсія.

## Шанаваньне
Імя пакутніка Вінцэнта згадваецца ў самых старажытных мартыралёгах, а яго рэліквіі захоўваюцца ў розных месцах Эўропы. Сьвяты зьяўляецца апекуном вінаградараў, дрывасекаў, страхароў і ганчароў.Лічыцца заступнікам Валенсіі, Лісабону і Вічэнцы.

Успамін 22 студзеня ў каталіцкай царкве і 11 (24) лістапада — у праваслаўнай.

У гонар сьвятога названы востраў Сэнт-Вінсэнт у Карыбскім моры адкрыты Хрыстафорам Калюмбам 22 студзеня 1498 году, у дзень сьв. Вінцэнта.

## Іканаграфія
У іканаграфіі традыцыйна малюецца маладым чалавекам у дыяканскім уборы з пальмавай галіной у руках. Іншыя іканаграфічныя атрыбуты ўзгадваюць да катаваньні, якім быў падвергнуты Сьвяты — краты для катаваньня агнём, крыж у форме літары X, млынавы жарон, крумкач (па адной з легенд, які абараніў пакутніка ад дзікіх зьвяроў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвяты Вінцэнт, дыякан і мучанік на catholic.by

Катэгорыя:Сьвятыя Адзінай Царквы
Катэгорыя:Гішпанскія сьвятыя
Катэгорыя:Раньнехрысьціянскія мучанікі
Катэгорыя:Спаленыя на вогнішчы
Валянціна Гапава

**Валянцíна Гáпава** (3 студзеня 1923, вёска Малая Чэрніца Віцебскага павету Віцебскай губэрні  — 14 студзеня 2003, Менск, Беларусь) — літаратуразнаўца, пэдагогіца, перакладніца, дасьледніца беларуска-польскіх і беларуска-расейскіх літаратурных сувязяў, кандыдатка філялягічных навук (1953). 
## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў вёсцы Малая Чэрніца Віцебскага павету Віцебскай губэрні (у сучасным Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі). 

Удзельніца абароны Ленінграда ў час Другой сусьветнай вайны ў якасьці мэдсястры. У 1946 годзе скончыла Леніградзкі ўнівэрсытэт і навучалася ў асьпірантуры на катэдры славянскіх літаратураў. З 1949 года выкладала польскую літаратуру ў Ленінградзкім унівэрсытэце, у 1955—1957 гг. расейскую літаратуру ў Менскім пэдагагічным інстытуце. З 1959 году ў Інстытуце літаратуры Акадэміі навук БССР, дзе працавала старэйшай навуковай супрацоўніцай да выхаду на пэнсію ў 1986 годзе.

Выступала ў друку з 1952 году. Адна з аўтарак «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры».

## Публікацыі

• Эліза Ажэшка: жыццё і творчасць, [пер. з рас. мовы У. Дамашэвіч] — Менск: Беларусь, 1969. — 230, [2] с. — На франтыспісе партрэт Э. Ажэшкі.

• Пімен Панчанка (Да 60-годдзя з дня нараджэння), 1979.

• Белорусско-русское поэтическое взаимодействие [Тэкст] / В. И. Гапова. — Минск: Наука и техника, 1979. — 158 с.

• Перачытваючы «Спадчыну» Янкі Купалы // Акадэмія навук БССР, Інстытут літаратуры імя Я. Купалы; [рэд. А. А. Лойка, д-р філал. навук] — Менск: Навука і тэхніка, 1983. — 133 c.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Асобы Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Асобы Менску
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Памерлі 14 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2003 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Паслухай гэту песьню

«**Паслухай гэту песьню**» () — гэта японская ўан-шот вэб манґа напісаная Тацукі Фудзімота і праілюстраваная Ота Тода. Была апублікавана на сайце *Shōnen Jump+* у чэрвеню 2022.

## Адаптацыя на беларускую мову
Напісаны Тацукі Фудзімота ды праілюстраваны Ода Тода ўан-шот, быў апублікаваны на сайту *Shōnen Jump+* 4 чэрвеня 2022 году. Пераклад манґі быў зроблены разам перакладнікамі з тэлеґрам каналу пераклада манґі і з Анібел, пераклад апублікаваны Анібел афіцыйным правапісам і клясычным правапісам, дзьвумя альфабэтамі, тэлеґрам каналам.
## Як была ўспрынята
Браян Сальваторэ з *Multiversity Comics* добра ацаніў гісторыю, нягледзячы на малую даўжыню мангґі, асабліва за тое, што некалькі частак пакінулі для ўласнай інтэрпрэтацыі; Сальваторэ таксама добра ацаніў творчасць Тоды. Тым не менш, Сальваторэ адчуваў, што манга падказвае чытальніку, пра што часам думаць.

Казушы Шымада з *Real Sound* добра ацаніў творчасьць Тоды ды сэнс гісторыі пра пошук глыбокага сэнсу ў мастацтве. Шымады таксама спадабалася, што гісторыя была пакінута расплыўчатай ды адкрытаю для тлумачэньня ў некаторых месцах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камэдыйныя анімэ і манга
Козел (герб)

**Козел** () (іншыя назвы — *Месяц і стрэлы*) — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У чырвоным полі, па краі срэбнага паўмесяца, тры стрэлы: адна пасярэдзіне й дзьве па баках. Над шлемам у кароне тры страусавыя пёры.

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Юзэф Доўгірд

**Юзэф Доўгірд** (, ; , маёнтак Плямбарга, Ковенская губэрня — , маёнтак Палепе, Ковенская губэрня) — віленскі губэрнскі судзьдзя, апошні маршалак дваранства Ковенскага павета й Ковенскай губерні (маршалак), уладальнік маёнтка Палепе з Ковенскай губэрні.

У 1849 г. быў віленскім губэрнскім судзьдзём. З красавіка 1853 г. па 17 студзеня 1859 г. быў ковенскім павятовым маршалкам. З 7 чэрвеня 1857 г. да 3 лютага 1862 г. займаў пасаду губэрнскага маршалка. Апошні выбарны маршалак дваранства. На пасадзе маршалка дваранства клапаціўся аб будаўніцтве знакамітай сёньня Алеі Лайсвэс (*Laisvės Alėjos*) ў Коўне і пасадцы дрэваў.

## Літаратура
* Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 poprzedzone wspomnieniami osobistemi prof. Tadeusza Korzona oraz opatrzone przedmową i przypisami. tom 1 tom 2 Wilno 1913.
* Stasys Tomonis. Gyvenimo vingiais: atsiminimai. Sudarė Algimantas Jakimavičius, Jūratė Jakimavičienė, Vilnius: Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, 2005, 436 p.

## Крыніцы
Юзэф Козел-Паклеўскі (неадназначнасьць)

Імя **Юзэф Козел-Паклеўскі** мелі наступныя прадстаўнікі роду Козел-Паклеўскіх:

* Юзэф Калясанты Козел-Паклеўскі (1760 ці 1770-?) — маршалак шляхты Вялейскага павету, першы ўладальнік маёнтку Сэрвач Вялікі.
* Юзэф Козел-Паклеўскі (1845—1915) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў, прамысловец, мэцэнат.
* Юзэф Козел-Паклеўскі (1876—1911) — ваенны аташэ Расеі ў Вялікабрытаніі, ваенна-марскі афіцэр, які ўдзельнічаў у абароне Порт-Артура ў часы расейска-японскай вайны.