open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Айчызныя людзі

**Айчы́зныя лю́дзі**, **атчызныя людзі**, **отчычы**, **людзі непахожыя** — катэгорыя залежных сялянаў у маёнтках фэадалаў у Вялікім Княстве Літоўскім у XV-XVIII стагодзьдзях.

Сяляне, якія па розных чыньніках страцілі права пераходу з маёнтка аднаго фэадала на зямлю другога, адсюль і назва «непахожыя людзі», у дакумэнтах XV-XVI стагодзьдзяў называліся таксама «отчычамі», бо пераходзілі ў спадчыну («отчыну») разам з маёнткам ад бацькі да сына. Першае ўнармаваньне статусу гэтай катэгорыі сялянаў адбылося ў Прывілеі Казімера (1447). Паводле павіннасьцяў падзяляліся на цяглых, чыншавых і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Валюміна Легум

«**Валюміна Легум**» () — шматтомны збор законаў, соймавых пастановаў, прывілеяў і іншых заканадаўчых актаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі Польшчы, Беларусі, Літвы і правабярэжнай Украіны з 1347 да 1793—1795 гг.

Для вывучэньня гісторыі Беларусі значную каштоўнасьць маюць акты, што адносяцца да дзейнасьці органаў дзяржаўнага кіраваньня і ўлады, адлюстроўваюць палітычныя і сацыяльна-эканамічныя адносіны, як напрыклад прывілей купцам Польшчы і ВКЛ 1424 году, пацьверджаньне падзелу ўладаньняў князёў Радзівілаў, вызначэньне межаў Полацкага, Берасьцейскага і Падляскага ваяводзтваў і інш.

## Літаратура
* Галенчанка Г. Я. Валюміна Легум // 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Права Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Каралеўства Польскае (1385—1569)
Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Віж

**Віж** — ураднік ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Вызначаўся старостам або іншым прадстаўніком улады ці фэадалам для ўдзелу і нагляду за правільнасьцю судаводзтва ў судах. Дасьледаваў акалічнасьці справаў, даваў па іх заключэнні суду ці сьведчыў пэўныя факты.

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Канцылярыя ВКЛ

**Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага** — орган дзяржаўнага кіраваньня ў ВКЛ пры вялікім князі. Асноўная функцыя — дакумэнтацыйнае забесьпячэньне дзейнасьці гаспадара і паноў-рад. Канцылярыя была створана пры вял. князі Вітаўце.

Кіравалася канцлерам. Выканаўчы апарат складалі пісары і дзякі (падпіскі) лікам, у розны час, ад дзесяці і болей, да некалькіх дзясяткаў. Унутранае разрозьненьне службоўцаў паводле галіны дзейнасьці або тыпу дакумэнтацыйнага забесьпячэньня амаль не існавала. Да 1-й паловы 1540-х гг. падзялялася на два моўныя аддзелы — «руская» і лацінская канцылярыі.

Ва ўмовах фактычнага існаваньня саслоўнай манархіі і моцнае клясы фэўдалаў у ВКЛ, і ў адрозьненьне ад канцылярыяў цэнтралізаваных дзяржаваў Заходняй Эўропы (а таксама і Маскоўскай дзяржавы часоў 1-й паловы XVI ст.), канцылярыя ня мела самастойнасьці дзеяньня, і заставалася дапаможнай, выканаўча-тэхнічнай установай кіраваньня.

У XIV — пачатку XV ст. дакумэнтацыя выкарыстоўвалася пераважна ў замежнай палітыцы, рэдка — у кантактах з чальцамі дынастыі. З 2-й паловы XV ст. дакумэнтацыя структурна ўскладнілася і набыла важнае значэньне ў зносінах улад ВКЛ з падданымі. Рэарганізаваная ў 1516—1522/1523 — рэзка скарочаны лік «рускіх» пісараў, быў фактычна ўведзены падзел пісараў-сакратароў на вядучых і дапаможных.

## Літаратура
* Груша А. І. Канцылярыя Вялікага княства Літоўскага 40-х гг. XV — першай паловы XVI ст. — Мн.: Беларуская навука, 2006. — 215 с. 

Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Вялікага Княства Літоўскага
Лашт

**Лашт** (ад  «цяжар») — назва некалькіх гістарычных мераў аб'ёму.

# Мера зьмястоўнасьці судна, роўная 2 рэгістравым тонам, або 5,66 куб.м.
# Мера нечасанага лесу, роўная 40 куб. футам.
# Мера сыпкіх целаў, роўная, у розных краінах, ад ~16 да ~32 гекталітараў.
## У ВКЛ: 1 лашт = 8 віленскіх бочак (для сыпкіх рэчываў) = 32 чвэрці (карцы) = 64 асьмін = 128 шаснастак = 576 вялікія гарцы = 1152 малыя гарцы = 3253,6 л

Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
80-я

**80-я**

Стагодзьдзі: І да н. э. - I стагодзьдзе - II стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
30-я
40-я
50-я
60-я
70-я
**80-я**
90-я
100-я
110-я
120-я
130-я


Гады: 
80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Баўбляй (музэй)

**Баўбляй** — першы музэй у Летуве (1812), самы малы музэй у сьвеце, разьмяшчаецца ў вёсцы Біётай (Шылэльскі раён, 7 км да поўначы ад г. Скаўдвіле), з 1962 году «Баўбляй» — філіял шавельскага музэю «Аўшры» (), у 1969 годзе абвешчаны помнікам гісторыі рэспубліканскага значэньня.

Пабудаваны ў 1812 годзе Дыянісам Пашкевічам (Дзіёнізас Пошка) зь дзьвюх ацалелых і выдаўблёных частак дуба Баўбліс у якасьці скарбонкі для захоўваньня старажытнасьцяў — прыватнага музэю. У музэі захоўваліся археалягічныя знаходкі, косткі маманта, старажытная зброя, рыцарскія панцыры, нумізматычная калекцыя, бібліятэтка з 200 кніг, партрэты навукоўцаў, філёзафаў, паэтаў. Музэй ад пачатку існаваньня і да сёньняшняга дня наведваюць турысты. Частка збораў музэю загінула падчас Першай сусьветнай вайны. Цяпер над музэям «Баўбляй» узьвялі шкляны купал.

Катэгорыя:Музэі Летувы
Кузьма Цярэшчанка

**Кузьма́ Ю́р’евіч Цярэ́шчанка** (Тэрэшчанка; кастрычнік 1888, в. Замосьцішча, Рослаўскі павет Смаленская губэрня — 12 сакавіка 1922) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

## Біяграфія

Скончыў Пскоўскую каморніцкую школу (1906), Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут (1912).

3 1906 прыхільнік партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў. У час вучобы ў Маскве актыўны ўдзельнік беларускага студэнцкага гуртка.

3 пачатку Першай сусьветнай вайны у дзеючай арміі. У 1917 старшыня Пскоўскай беларускай рады, дэлегат зьезду беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту ў Віцебску і Ўсебеларускага зьезду ў Менску. З 1918 чалец Віленскай беларускай рады, адзін з арганізатараў Гарадзенскага Беларускага нацыянальнага камітэту. Прымаў удзел у арганізацыі партыі беларускіх эсэраў на Гарадзеншчыне, падтрымліваў сувязі з бальшавікамі.

У студзені-лютым 1919 камісар Міністэрства беларускіх справаў Літоўскай тарыбы ў Беластоку, Горадні. 1 лютага 1919 прызначаны Антонам Луцкевічам на пасаду міністра ўнутраных справаў БНР,. Удзельнік клюбу «Беларуская хатка» ў Горадні, адзін з ініцыятараў скліканьня Беларускага зьезду Віленшчыны і Гарадзеншчыны летам 1919. З восені 1919 старшыня Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта ў Менску, адзін з кіраўнікоў Цэнтральнага Беларускага саюза сельскай гаспадаркі. Вітаючы начальніка Польскай дзяржавы Юзэфа Пілсудзкага ў Менску, Цярэшчанка падзякаваў яму за вызваленьне Гародні, Вільні і Менску і прыгадаў, што ў няволі застаюцца прыналежныя Беларускай Народнай Рэспубліцы гарады — Віцебск, Магілёў, Смаленск.

Чалец Найвышэйшай Рады БНР. На нацыянальна-палітычнай нарадзе ў 1920 у Рызе самавольна склаў яе паўнамоцтвы, прызнаў урад Вацлава Ластоўскага.

У другой палове 1920 знаходзіўся ў Варшаве і заходніх паветах Беларусі. Напрыканцы лістапада Беларуская Вайсковая Камісія накіравала групу афіцэраў з 12 чалавек на чале з Кузьмой Цярэшчанкам на дапамогу ўдзельнікам Слуцкага паўстаньня. Але да случакоў даехалі толькі 3 афіцэры.

Цярэшчанка адмоўна ставіўся да Балаховіча, заявіўшы: «*Для беларусаў Балаховіч зьяўляўся прадстаўніком чорнай расейскай рэакцыі ў Адзінай, Недзялімай*».

З 1921 у Вільні, удзельнічаў у арганізацыі Саюзу сельскай гаспадаркі Віленскага краю.

У пачатку 1922 пераехаў у Савецкую Беларусь, працаваў на адказных пасадах у Цэнтральным Беларускім саюзе сельскай гаспадаркі.

Памёр пры загадкавых абставінах, паводле афіцыйных зьвестак — ад разрыву сэрца.

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Ляхоўскі, Уладзімір.Чарнякевіч, Андрэй. Цярэшчанка, Кузьма . Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 128—129. 616 с.: іл. ISBN 985-11-0276-8..
* 
* ЦЯРЭШЧАНКА (ТЭРЭШЧАНКА) Кузьма Юр’евіч // 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Палітыкі БНР
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў БНР
Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія
Баўбліс (дуб)

**Баўбліс** — тысячагадовы дуб, найбольш вядомы ў колішнім Вялікім Княстве Літоўскім, 9,2 м у абхопе.

Рос у Жамойці, у маёнтку Барджай Дыянісія Пашкевіча (*Дзіонізас Пошка*). Разьмяшчаўся на гары і ў даўнія часы безумоўна быў аб’ектам паганскага культа, паводле паданьня Баўблісу прыносілі ў ахвяру коз. Баўбліса згадвае Адам Міцкевіч ў сваім «Пане Тадэвушы».

Паводле сьведчаньня Адама Кіркора яшчэ ў 1811 годзе яго лісьце было зялёнае, але ў 1812 дрэва ўпала, магчыма з-за наяўнасьці таго вялікага дупла, паводле іншай вэрсіі — з-за ўдара маланкі, калі дуб моцна абгарэў. Пасьля гэтага, зь дзьвюх ацалелых і выдаўблёных частак Баўбліса Д. Пашкевіч пабудаваў скарбонку для захоўваньня старажытнасьцяў (музэй «Баўбляй»).

Катэгорыя:Летува
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Міністры ўнутраных справаў БНР

**Міністры ўнутраных справаў БНР**:

* Іван Макрэеў — 21 лютага 1918 — красавік 1918
* Кіпрыян Кандратовіч — травень 1918 — ліпень 1918
* Язэп Варонка — верасень 1918 — 30 лістапада 1918
* Кузьма Цярэшчанка — 22 кастрычніка 1918 — чэрвень 1919 (в.а. да 1 лютага 1919)
* Тамаш Грыб — 13 сьнежня 1919 — 23 жніўня 1923
Міністры замежных справаў БНР

**Міністры замежных справаў БНР:**

* Язэп Варонка — 21 лютага 1918 — ліпень 1918
* Антон Луцкевіч — ліпень 1918 — 28 лютага 1921
* Яўген Ладноў — 13 сьнежня 1919 — 8 траўня 1921 
* Аляксандар Цьвікевіч — травень 1921 — кастрычнік 1925
Бушка (баярын літоўскі)

**Бушка** — уплывовы літоўскі баярын.

Відаць, меў уладаньні каля Майшаголы (у крыжацкім помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» упамінаецца *Busekindorf* у Дзяволтве). 

## Імя

Босіка, пазьней Буска або Бушка (Bosico, Buske, Buschke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бус- (-бос-) (імёны ліцьвінаў Бушыла, Бушман; германскія імёны Busilo, Bussman) паходзіць ад стараверхненямецкага bōsi 'варожы, злы' або ад германскага buozan 'паляпшаць, прыносіць карысьць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Busko* (Хроніка Віганда), *Buseke* (29 верасьня 1379 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, магчыма, зь Дзяволтвы. Упершыню ўпамінаецца ў «Хроніцы» Віганда з Марбургу пад 1365 годам годам, калі ачольваў аддзел войскаў Вялікага Княства Літоўскага колькасьцю ў 400 ваяроў у Майшаголе. Таксама ўпамінаецца ў Троцкай умове (1379 год).

Меў сына Валімонта, які выступаў у Гарадзенскай умове (1398 год) як *Buschken son*.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Міністры сельскай гаспадаркі БНР

**Міністры сельскай гаспадаркі БНР:**

* Тамаш Грыб — 21 лютага 1918 - ліпень 1918  
* Аркадзь Смоліч — верасень 1918 - 1920
Яўнут Валімонтавіч

**Яўнут Валімонтавіч**, *Яўнуць Валімунтавіч* (**Ян**; каля 1380 — 1432) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, ваявода троцкі (з 1413) і віленскі (1432). На Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Задора».

Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся каля Вількаміру, меў маёнткі ў Крожах і Жосьлях.

## Імя

Еўнат (Eunat) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аўн- (еўн-) ёсьць пашыранай суфіксам з элемэнтам -н- (-n-) асновай еў- (аў-), якая паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum stirpe et genelogia Jawni palatini Trocensis*, *Jawnus palatinus Trocensis*, *Jawnum palatinum Trocensem* (2 кастрычніка 1413 году); *Jawnus palatine Nouotrocensi* (23 кастрычніка 1417 году); *Joanne Jawnis palatino et capitaneo* (22 чэрвеня 1421 году); *Johannes alias Jawnis palatinus Trocensis* (27 верасьня 1422 году); *Johanne alias Jawnus palatino Trocensi* (31 сьнежня 1425 году); *Johannis dicti Jawnus* (1427—1428 гады); *wir hettin gerne den woyewod von Tracken Jawnuten gesandt* (20 чэрвеня 1430 году); *Jawnus Troczensis palatinus* (29 лістапада 1430 году); *Jawnis* (22 чэрвеня 1431 году); *Евни воевода Троцкий* (27 верасьня 1432 году); *Johannes alias Jownus palatinus Troczensis* (15 кастрычніка 1432 году); *Iwan Wolimuntowicz*; *Jauwned* (4 лістапада 1432 году); *Jounys*, *Jaunes* (7 лістапада 1432 году); *palatinus Trocensis Jawnyus decollatus interiit* (13 лістапада 1432 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Валімонта Бушкавіча. Меў братоў Румбольда, Кезгайлу, Шадзібора, Гудзігерда і Судзівоя.

Упершыню ўпамінаецца ў 1412 годзе, калі атрымаў урад старосты троцкага, які ў 1413 годзе стаў ваяводзкім. У 1430 годзе мусіў быў быць паслом на зьезд Ягайлы і Тэўтонскага ордэну ў Торуні, але з прычыны іншых справаў не паехаў туды. У пачатку 1432 году стаў ваяводам віленскім, знаходзіўся ў складзе літоўскай дэлегацыі на перамовах з палякамі. Аднак у канцы таго ж году яго разам з братам Румбольдам за падтрымку Сьвідрыгайлы Альгердавіча пакараў сьмерцю Жыгімонт Кейстутавіч.

У 1427 годзе прасіў Папу дазволіць яму роспуст з жонкай, якая спрабавала яго атруціць, віленскі біскуп прызнаў яго новы шлюб неправамоцным. Не пакінуў нашчадкаў.

## Мова і культура

Да актаў Гарадзельскай (1413 год) і Гарадзенскай (1432 год) прывесіў пячаці з лацінамоўнымі гатычнымі надпісамі:
**• s • iawny • wolimuntowycz**
**• s • dni yownis • wolimonthowi •**

Да акту Мельнскага міру (1422 год) прывесіў пячаці з лацінамоўнымі гатычнымі надпісамі:
**• s(igillum) • [iw]ani wolimuntowicz**
**+ s(igillum) • hans : tr(o)ce(s)is**
**• s(igillum) • iw[an]i wolimuntowicz**

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6, Nr. 11—12, 1913.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Міністры фінансаў БНР

Народныя сакратары фінансаў БНР
* Гелій Белкінд — 21 лютага 1918 — красавік 1918 (Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў)
* Пётра Крачэўскі — красавік 1918 — травень 1918
* Тодар Вернікоўскі — травень 1918 — ліпень 1918
**Міністры фінансаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]]**:
* Васіль Захарка — верасень 1918 — сьнежань 1919 (Беларуская сацыялістычная грамада)
* Яфім Бялевіч — 13 сьнежня 1919 — верасень 1920 (Беларуская партыя сацыялістаў-фэдэралістаў)
* Аляксандар Вальковіч — верасень 1920—1923 (Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў)
* Васіль Захарка — 23 жніўня 1923—1925 в.а., 2-гі раз (БСГ)
* Уладзімер Шыманец — 1943 (?) — 1950-я (?)
* Станіслаў Станкевіч (?)
* Уладзімер Каракулька (1948-? першы віцэ-міністар фінансаў паводле загаду прэзыдэнта Беларускай цэнтральнай рады Радаслава Астроўскага)
* Усевалад Родзевіч — (1948-? другі віцэ-міністар фінансаў)

Да кастрычніка 1918 пасада мела назву *Народны сакратар фінансаў*. Першы міністар фінансаў БНР Гелій Белкінд падаў у адстаўку пасьля прыняцьця III Устаўной граматы БНР 25 красавіка 1918 году, але дата ягонага сыходу дакладна невядомая. У сучаснай радзе БНР няма пасады міністра фінансаў.
Валімонт Бушкавіч

**Валімонт Бушкавіч** (у каталіцтве **Станіслаў**; каля 1350 — па 1398) — літоўскі баярын.

Валодаў Дзевялтовам, Соламі і Сьвядасьцю ў Вількамірскім павеце.

## Імя

Валтмунт, Валмунт або Валмонт (Waltmunt, Walmunt, Walmont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Жыгімонт, Скірмунт; германскія імёны Mundgerd, Sigimunt, Sciremunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Валімонт азначае «гарлівасьць улады».

Адпаведнасьць імя Вальмант германскаму імю Walmont сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Walmundt Buschken son* (23 красавіка 1398 году); *Walimund Buschken son*, *Walimund, filius Bosken*, *Walmund filius Bussky* (12 кастрычніка 1398 году); *Stanislaus alias Volymonth* (1445 год).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Бушкі, пачынальніка роду Кезгайлаў. Выступае як сьведка ў Гарадзенскай і Салінскай умовах (1398 год). 

Меў сыноў Румбольда, Кезгайлу, Яўнута, Шадзібора, Гудзігерда і Судзівоя. У лісьце інфлянцкага магістра ад 1416 году як «брат Румбольда» ўпамінаецца літоўскі баярын Зігебут (*Segebut*). 

Упамінаецца ў 1445 годзе ў памянным запісе жонкі Кезгайлы Алены ў кнізе Кракаўскага ўнівэрсытэту.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 7. Nr 1—2. 1914.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1399 годзе
Шадзібор Валімонтавіч

**Шадзібор Валімонтавіч** (? — па 1431) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян ковенскі (1418).

Быў старостам вількамірскім (1424—1425).

## Імя

Шад або Шат (Schad, Schat) і Бара (Baro) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -шад- (-шат-) (імёны ліцьвінаў Шацейка, Шаціла; германскія імёны Scazciho, Scazelo) паходзіць ад гоцкага skadus 'ахінуты, абаронены', аснова -сад- (-сат-) (імёны ліцьвінаў Жадзьвін, Вішад; германскія імёны Saduinus, Wisad) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены', а аснова -бар- (-бор-) (імёны ліцьвінаў Барвід, Барвін, Барвін; германскія імёны Barvid, Barwin, Barwin) — ад гоцкага bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»). Такім парадкам, імя Шадзібор азначае «абарона нараджэньня».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mattis S[czedibor] houptmann zcu Cawen* (*Mattis Schedibor*; 27 чэрвеня 1418 году); *den strengen ritter Schelibor unsern hauptman czu Wilkomirie* (8 траўня 1424 году); *Schedibor houptman czu Wilkomiria* (15 кастрычніка 1425 году); *Schedibori Wolimunthowycz* (1 верасьня 1431 году); *Schedibor Wolnuntowicz* (*Schedibor Wolumontowicz*; 15 траўня 1432 году); *Schedibor* (15 кастрычніка 1432 году); *her Schedebar* (кастрычнік — лістапад 1432 году); *Schedebar hoptman von Kaywen* (4 лістапада 1432 году); *Seddebor* (7 лістапада 1432 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Валімонта Бушкавіча. Меў братоў Румбольда, Кезгайлу, Яўнута, Гудзігерда і Судзівоя.

Упамінаецца з 1418 году. Як прыхільнік Сьвідрыгайлы ў 1432 годзе трапіў у вязьніцу да Жыгімонта Кейстутавіча.

## Мова і культура

Да актаў Чартарыйскага замірэньня (1431 год) і Гарадзенскай уніі (1432 год) прывесіў пячаці з гербам «Задора» і рускімі надпісамі:
ПЕЧАТЬ ШЕДИБОРОВА ВОЛИМОНТОВИЧА
ПЕЧАТЬ ШЕДИБОРОВА

У Віленскім музэі старажытнасьцяў, стваральнікам якога быў граф Яўстах Тышкевіч, экспанаваўся царкоўны звон з надпісам на старой беларускай мове: «*В лето 6000-е 9 сот 28-е [1420 год] создан бысть сей святой Тройцы повелением раба Божего пана Шедибора Валимонтовича, а мастер Устьек*».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6. Nr. 11—12. 1913.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Уладыслаў Сямковіч

**Уладыслаў Аляксандар Ян Сямковіч** (, 1878—1949) — польскі гісторык-мэдыявіст, прафэсар Ягелонскага ўнівэрсытэту. Дасьледчык і выдавец гістарычных дакумэнтаў. Дагэтуль актуальныя яго працы ў дапаможных навуках гісторы: генеалёгіі, геральдыцы, палеаграфіі. Сын мэдыявіста Аляксандра Сямковіча.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Судзівой Валімонтавіч

**Судзівой Валімонтавіч** (**Сандзівой**; ? — каля 1460) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Намесьнік смаленскі (у невядомы дакладна час паміж 1441 і 1448), намесьнік ковенскі (1450—1451), канцлер вялікі літоўскі (1441), кашталян віленскі (1451 — не пазьней за 1458)

## Імя

Гісторык Павал Урбан зьвяртае ўвагу на тое, што Судзівой — стараславянскае імя яшчэ паганскіх часоў. Мовазнаўца  ставіць імя Судзівой побач з імём Будзівой.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Sudiwogii Wolymunthowycz* (1 верасьня 1431 году); *Sudzywoy Wolnuntowicz* (15 траўня 1432 году); *Sandiwogii Wolymunthowicz [sigilla]* (*Sandiwogius Wolymunthowicz*; 20 студзеня 1433 году); *Sudziwoy Wolimuntowicz* (27 лютага 1434 году); *Sandzilbogio Wolimuntowicz* (1441 год); *панъ Судывой* (1441—1443 гады); *pan Sudzywoy namyesnyk Kowyensky* (1451 год); *панъ виленский панъ Судивой* (8 студзеня 1452 году), *Sudywogius castellanus Vilnensis* (1452 год); *Dominos Sandiwogius castellanus Vilnensis* (1459 год); *Sudywoy*, *Sudiway*, *Sudway*, *Sudewoye*, *Судивои*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Валімонта Бушкавіча. Меў братоў Яўнута, Кезгайлу, Румбольда, Шадзібора і Гудзігерда.

Пісаўся, як і іншыя Валімонтавічы, «*зь Дзевялтова*».

Меў сына Станіслава (Станьку).

## Мова і культура

Да акту Чартарыйскага замірэньня (1431 год) прывесіў пячаць з лацінамоўным надпісам:
**+ sigi… sudivolonis …montow**

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з гербам «Задора» і лацінамоўным гатычным надпісам:
**+ s sudivoionis : de daviltov**

## Глядзіце таксама
* Дабрагост Нарбутавіч
* Дабяслаў Кезгайла
* Завіша Гудзігердавіч

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6. Nr 11—12. 1913.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Дракула (фільм, 1921)

***Дракула*** ці ***Сьмерць Дракулы*** () — вугорскі нямы фільм рэжысэра Караля Лайтхаі (1885—1945), зьняты ў 1921 годзе. Ролю Дракулы выканаў аўстрыйскі актор Паўль Асконас, гераіню, Мэры Лэнд, іграла Маргіт Люкс. У якасьці выканаўцы галоўнай ролі некаторыя крыніцы ўказваюць на сэрбскую акторку Лену Міл, але на ўсіх захаваўшыхся кадрах зь фільму паказана Маргіт Люкс. Часам датай выпуску фільму лічыцца 1923 год, бо ў гэтым годзе адбылася яго прэм’ера ў Вугоршчыне.

На цяперашні момант фільм лічыцца згубленым: захаваліся толькі некалькі кадраў. У 1924 годзе на аснове фільму Лаяш Панчэль выдаў аповесьць, па якой можа скласьці ўяўленьне пра зьмесьціва фільму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Дракула'' на сайце Internet Movie Database
* *Rhodes G.D.* Drakula halála (1921): The Cinema’s First Dracula // Horror Studies. Volume 1, Number 1 (2010). P. 25—47

Катэгорыя:Фільмы 1921 году
Катэгорыя:Вугорскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра вампіраў
Катэгорыя:Згубленыя фільмы
Андрэй Гайлігін

**Андрэй Гайлігін** або **Галігунт** (упамінаецца ад 1401, памёр па 1433) — літоўскі баярын, набліжаны да Вітаўта. На Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Лебедзь».

Галоўным уладаньнем была Ваверка ў Лідзкім павеце.

## Імя

Гелікін (Gelikin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен). Такім парадкам, імя Гайлігін азначае «жвавы зачатак».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Goligyn* (*Golygin*; 18 студзеня 1401 году); *Andreas dictus Golykunth* (17 студзеня 1413 год); *cum Goligunt*, *Goligunt* (2 кастрычніка 1413 году); *Golgen Goslywoynowitz* (*Golgen Goyliwoynowicz*; 15 траўня 1432 году); *Golyginy [sigilla]* (20 студзеня 1433 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Гайлівойны. Меў братоў Урдзіця і Відзіміна. Быў у сваяцтве з Табутовічамі і Шэметамі.

Упершыню ўпамінаецца ў акце Віленска-Радамскай уніі. Сьведчыў на працэсе 1413 году супраць крыжакоў.

Меў сыноў Алехну Дыля, Андрэя, Міхайлу і Сутку.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Glinka J. Ród Klausucia w wiekach XIII—XVI. Ze studiów nad kształtowaniem się i różnicowaniem społecznym bojarstwa litewskiego // Studia śródłoznawcze. Vol. IV, 1959.
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5, 1920.

Гайлігін, Андрэй
Юры Гайлімін

**Юры Гайлімін**, **Гайлімін Надобавіч** (упамінаецца ад 1409; памёр, імаверна, перад 1438) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста вялёнскі (1432) і жамойцкі (1433—1434).

Магчыма, вотчынныя ўладаньні знаходзіліся ў Эйраголе і Відуклі. Меў маёнткі ў Вялёне.

## Імя

Гелемін або Гальмін, пазьней Галамін або Гайлімін (Geleminus, Galmin, Galamin, Gaillemin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Альмін, Асьміна; германскія імёны Miniatus, Almin, Osminna) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'. Такім парадкам, імя Гайлімін азначае «жвавы думкамі» (тое ж, што і імя Мінігайла).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Geilemin Nadaps sone* (6 чэрвеня 1409 году); *Jorge Gailemynne* (16 чэрвеня 1409 году); *Galeminne* (21 чэрвеня 1409 году); *Поилыминъ* (1431—1432 гады, перапісанае ў 1543—1547 гадох); *Herr Golymyn Hauptmann zu Welun* (17 жніўня 1432 году); *Goylimin Nadobowicz* (15 кастрычніка 1432 году); *Golymini capitanei Samagittiae [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Golimyn capitanues Samagittiae* (27 лютага 1434 году); *Кгойлиминъ* (1434—1437 гады, перапісанае ў 1543—1547 гадох); *Golymyn*, *Goleminne*; *шесть чоловековъ под Кгоилиминомъ*, *земля Кгоилиминова* (1440—1492 гады).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Станіслава Надоба. Меў брата Станіслава. Апроч уласнага знака, вядомага зь пячаці 1434 году, карыстаўся гербам «Дубна» (прывесіў пячаць з гэтым гербам да дакумэнту Гарадзенскай уніі ў 1432 годзе). Таму, імаверна, быў у сваяцтве з Войцехам Карэйвам, які прыняў гэты герб на Гарадзельскай уніі.

Упершыню ўпамінаецца ў 1409 годзе, калі выконваў даручэньні Вітаўта ў Жамойці. Кіраваў жамойцкай дэлегацыяй на Канстанцкім саборы. У 1432 годзе Сьвідрыгайла даслаў яго на перамовы зь вялікім магістрам. У гэты час быў старостам вялёнскім, у 1433—1434 гадох — старостам жамойцкім.

## Мова і культура

Да актаў Гарадзенскай уніі (1432 год) і Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаці з рускімі надпісамі:
ГОІЛЬЕМИНОВА НАДО'ВИЧА
КГОИЛИМИНЪ НАДОБЬЕВЪ

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5, 1920.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Насфэрату: Сымфонія вусьцішы

***Насфэрату: Сымфонія вусьцішы*** () — знакаміты нямы фільм нямецкага кінрэжысэра Фрыдрыха Вільгэльма Мурнаў, зьняты ў 1921 годзе і выпушчаны на экраны ў 1922 годзе. Мурнаў хацеў экранізаваць «Дракулу» Брэма Стокера, аднак кінастудыя Prana Film ня здолела набыць правы на выкарыстаньне рамана. Для таго, каб працягнуць работу над фільмам, Мурнаў палічыў дастатковым зьмяніць імёны сваіх пэрсанажаў і зьлёгку перайначыць тэкст. Фільм зьявіўся трэцяй па ліку, але першай захаваўшайся экранізацыяй Брэма Стокера.

Ролю графа Орляка сыграў Макс Шрэк, стварыўшы адзін з найвядомейшых экранных вобразаў вампіраў, які і праславіў актора. Астатнія ролі выканалі Аляксандар Гранах, Грэта Шрэдэр і Густаў фон Вангенгайм.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Насфэрату: Сымфонія вусьцішы'' на сайте Internet Movie Database
* 64 хвілінная чорна-белая вэрсія фільма

* 93 хвілінная таніраваная вэрсія фільма

Катэгорыя:Фільмы 1922 году
Катэгорыя:Нямецкія фільмы бяз гуку
Катэгорыя:Нямецкія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра вампіраў
Катэгорыя:Экранізацыя твораў Брэма Стокера
Паласаты шакал

**Паласа́ты шака́л** (*Canis adustus*) — адзін зь відаў рода ваўкі (*Canis*).

Распаўсюджаны паўсюль у Цэнтральнай і Паўднёвай Афрыцы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жывёлы
Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

**Палата прадстаўнікоў [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага сходу]] Рэспублікі [[Беларусь]]** — ніжняя палата найвышэйшага заканадаўчага органу рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі, утворанага па разгоне Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня.

Склад Палаты прадстаўнікоў — 110 дэпутатаў. Абраньне дэпутатаў ажыцьцяўляецца на аснове ўсеагульнага, вольнага, роўнага, простага выбарчага права пры таемным галасаваньні зь непадкантрольнай для грамадзянаў Беларусі працэдурай падліку галасоў.

## Мінуўшчына

Утвораная па разгоне Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13 скліканьня. Ад пачатку існаваньня працоўныя органы Палаты прадстаўнікоў рыхтавалі ўсе дакумэнты толькі на расейскай мове, што 30 студзеня 1997 году выклікала патрабаваньне дэпутата Леаніда Сечкі пра пашырэньне дакумэнтаў і па-беларуску, бо: «Наша дзейнасьць павінна быць прасякнута нацыянальнай ідэяй». Прызначаная Аляксандрам Лукашэнкам бяз выбараў, Палата прадстаўнікоў 1-га скліканьня прыняла паводле вынікаў 2-й сэсіі ў красавіку — чэрвені 1997 году (за 90 дзён) 94 законапраекты з 100, зь іх 54 у 2-м чытаньні. У тым ліку прынялі адразу 4 кодэксы: Грамадзянскі, Працоўны, Крымінальны і Жыльлёвы. 6 з 100 законапраектаў вярнулі на паўторны разгляд. 1 ліпеня 1997 году старшыня Палаты прадстаўнікоў Анатоль Малафееў заявіў на прэс-нарадзе па сканчэньні 2-й сэсіі: «Сёньня выбары непатрэбныя. Гэта першы віток канфрантацыйных падзеяў, палітычнай нестабільнасьці, гэтага трэба пазьбегнуць».

На 4-й сэсіі з 2 красавіка да 30 чэрвеня 1998 году Палата прадстаўнікоў 1-га скліканьня прыняла 109 з 114 законапраектаў, зь іх 63 у 2-м чытаньні. У тым ліку зацьвердзілі 6 праектаў кодэксаў, зь іх 1 у 2-м чытаньні: Грамадзянскі працэсуальны, Жыльлёвы, Аб зямлі, Гаспадарчы працэсуальны, Паветраны і Водны (у 2-м чытаньні). Таксама ўхвалілі 16 міжнародных пагадненьняў.

За 2013 год Палата прадстаўнікоў Беларусі 5-га скліканьня ўхваліла 180 законапраектаў у 1-ы год сваёй працы.

### Старшыні
* Анатоль Малафееў (28 лістапада 1996 — 20 лістапада 2000)
* Вадзім Папоў (21 лістапада 2000 — 15 лістапада 2004)
* Уладзімер Канаплёў (16 лістапада 2004 — 2 кастрычніка 2007)
* Вадзім Папоў (2 кастрычніка 2007 — 27 кастрычніка 2008)
* Уладзімер Андрэйчанка (27 кастрычніка 2008 — 22 сакавіка 2024)
* Ігар Сергеенка (з 22 сакавіка 2024)

## Глядзіце таксама
* Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
* Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь
** Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Праца са зваротамі грамадзянаў і юрыдычных асобаў

Катэгорыя:Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь
Беларусь
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь

**Нацыянальны сход [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]** — найвышэйшы заканадаўчы орган рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі, утвораны 28 лістапада 1996 году па разгоне Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня. Складаецца зь дзьвюх палатаў — **[[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]]** і **[[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савету Рэспублікі]]**.

Склад Палаты прадстаўнікоў — 110 дэпутатаў. Абраньне дэпутатаў ажыцьцяўляецца на аснове ўсеагульнага, вольнага, роўнага, простага выбарчага права пры таемным галасаваньні зь непадкантрольнай для грамадзянаў Беларусі працэдурай падліку галасоў. Савет Рэспублікі пазыцыянуецца як палата тэрытарыяльнага прадстаўніцтва: ад кожнай вобласьці і гораду Менску абіраюцца на паседжаньнях дэпутатаў мясцовых Саветаў па восем сяброў Савету Рэспублікі. У дадатак да іх, восем сяброў Савету Рэспублікі прызначаюцца Аляксандрам Лукашэнкам.

У Нацыянальную групу Рэспублікі Беларусь у Міжпарлямэнцкім саюзе ўваходзяць у поўным складзе ўсе дэпутаты Палаты прадстаўнікоў і ўсе сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Мінуўшчына
31 студзеня 1997 году Аляксандар Лукашэнка выдаў распараджэньне аб утварэньні Сакратарыяту Нацыянальнага сходу. Яго ўзначаліў дэпутат Вярхоўнага Савету 13-га скліканьня Віктар Кучынскі, які займаўся ліквідацыяй Вярхоўнага Савету і яго Сакратарыяту. Штат Сакратарыяту Нацыянальнага сходу вырас да 362 супрацоўнікаў параўнальна з 324 у Сакратарыяце Вярхоўнага Савету. 12 лютага 1997 году Лукашэнка сваім указам скасаваў тое распараджэньне і ўтварыў 2 асобныя сакратарыяты для Савету Рэспублікі і Палаты прадстаўнікоў, то бок для кожнай палаты Нацыянальнага сходу. Ініцыятарам падзелу было кіраўніцтва Савету Рэспублікі. 18 лютага 1997 году абедзьве палаты Нацыянальнага сходу падмацавалі адпаведны ўказ Лукашэнкі сваімі пастановамі. У выніку Сакратарыят Савету Рэспублікі склаў 80 супрацоўнікаў, Палаты прадстаўнікоў — 150.

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Шэнбрун

**Палац Шэнбрун** () — былая рэзыдэнцыя імпэратараў дынастыі Габсбургаў (з XVIII ст. па 1918 г.). Знаходзіца ў Вене, Аўстрыя.

Палац быў пабудаваны архітэктарамі Ёганам Бэрнгардам Фішар фон Эрлахам і Нікаляюсам Пакасі. Утрымлівае мноства выбітных узораў дэкаратыўнага мастацтва. Разам з паркам і першым у сьвеце заалягічным садам (1752 г.) Шэнбрун зьяўляецца выдатным ансамблем у стылі барока і выдатным прыкладам комплекснага аб’екта мастацтва.

Палац і парк улючаны ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* surfvienna.net — 360° Panoramas
* ''Schönbrunn Palace: My Way of Telling History'' (.pdf format)
* Orangerie Schönbrunn

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Аўстрыі
Катэгорыя:Палацы
Палацавы мост

**Палацавы мост** — развадны чыгунны мост празь Няву ў Санкт-Пецярбургу. Злучае цэнтральную частку горада (Адміралцейскі востраў) і Васільеўскі востраў. Названы ў гонар Зімняга Палаца.

Знаходзіцца на восі палацавага праезду і Біржавой плошчы. Даўжыня моста — 260,1 м, шырыня — 27,8 м. Складаецца з пяці пралётаў.

Разведзены двукрылы цэнтральны пралёт Палацавага моста — адзін з сімвалаў горада.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Развадныя масты
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Катэгорыя:Масты Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Сталёвыя масты
Васільеўскі востраў

**Васільеўскі востраў** ( — Ласіны востраў) — найвялікшы востраў у дэльце ракі Нявы.

Найбольшая працягласьць: з поўначы на поўдзень — 4,2 км, з захада на ўсход — 6,6 км. Плошча —1090 га.

Узвышаецца над узроўнем мора (ардынарам) да 3,5 м.

Уваходзіць у склад Санкт-Пецярбурга як частка Васілевостраўскага раёну.

На востраве знаходзіцца станцыя мэтро «Васілевостраўская».

У доме нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава знаходзілась шасьціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца Браніслава Эпімах-Шыпілы, у ёй у Пецярбурскі пэрыяд жыў паэт Янка Купала, месьцілася рэдакцыя выдавецтва Загляне сонца і ў наша аконца. На доме месьціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала

Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Астравы
Зімні палац

**Зі́мні пала́ц** у Санкт-Пецярбургу — былы імпэратарскі палац у цэнтры Санкт-Пецярбургу (Палацавая набярэжная, 38); з 1732 году да 2 сакавіка 1917 афіцыйная зімняя рэзыдэнцыя расейскіх імпэратараў. Зь ліпеня па лістапад 1917 служыў месцам пасяджэньня Часовага ўрада.

Цяперашні будынак палацу (пяты) пабудаваны ў 1754—1762 гадах італьянскім архітэктарам Б. Ф. Растрэлі. Помнік архітэктуры пышнага лізавецінскага барока. У ім разьмешчана асноўная экспазыцыя Эрмітажу.

## Глядзіце таксама
* Эрмітажныя каты

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Палацы
Ісаакіеўскі сабор

**Ісаа́кіеўскі сабо́р** (афіцыйная назва — **сабор прападобнага Ісаакія Далмацкага**) — самы буйны праваслаўны храм Санкт-Пецярбургу. Знаходзіцца на Ісаакіеўскай плошчы. Мае статус музэю; зарэгістраваныя ў чэрвені 1991 году царкоўная абшчына мае магчымасьць праводзіць набажэнствы ў асаблівыя дні з дазволу дырэкцыі музэю.

Пабудаваны ў 1818—1858 гг. паводле праекту архітэктара Агюста Манфэрана; будаўніцтва курыраваў расейскі імпэратар Мікалай I.

Вышыня — 101,5 м, унутраная плошча — звыш 4000 м².

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Санкт-Пецярбурскай епархіі
Катэгорыя:Музэі Санкт-Пецярбургу
Аляксандра-Неўская лаўра

**Сьвя́та-Тро́іцкая Алякса́ндра-Не́ўская ла́ўра** — мужчынскі праваслаўны манастыр у Санкт-Пецярбургу (з 1797 — лаўра).

## Гісторыя
Першае ўзгадваньне ў дакумэнтах — ліпень 1710, калі Пётар I, агледзеў месца паблізу Чорнай рэчкі (цяперашняя рэчка Манастырка) і даў распараджэньне будаваць тут Аляксандра-Неўскі манастыр на мяркуемым месцы перамогі ў 1240 войскаў сьв. князя Аляксандра Неўскага над швэдамі ў Неўскай бітве.

У Аляксандра-Неўскай лаўры пахаваныя Ламаносаў, Сувораў, Фёдар Дастаеўскі.
Балтыйскі вакзал (Санкт-Пецярбург)

**Балтыйскі вакзал** — адзін з 5-ці дзеючых чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбургу, абслугоўвае толькі прыгарадныя цягнікі і па аб’ёме прыгарадных перавозак уваходзіць у лік найбуйнейшых у Расеі. Разьмешчаны на набярэжнай Абводнага канала, 120.

Пабудаваны для чыгункі ад Пецярбургу да Пецяргофу (сама дарога пабудаваная ў 1853 годзе). З 1853 па 1872 год вакзал называўся «Пецяргофскі». Сучасны будынак вакзалу пабудаваны ў 1855—1858 гадах архітэктарам А. І. Кракаў. Па баках будынка разьмяшчаліся двухпавярховыя флігелі, левы прызначаўся для імпэратарскай сям’і. Пэроны маюць шкляное перакрыцьце, у вітражы фасада ўсталяваны дзеючы дагэтуль гадзіньнік «Павел Бурэ». Рух цягнікоў з вакзалу адчынены 21 ліпеня 1857 году. Сучасную вакзал атрымаў у 1872 годзе пасьля адкрыцьця чыгуначных зносін з Рэвэлем (цяпер Талін).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Беларускае грамадзка-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург)

**Беларускае грамадзка-культурнае таварыства** ў Санкт-Пецярбургу — грамадзкае аб’яднаньне, заснаванае ў 1989 годзе.

Адзін з заснавальнікаў таварыства сказаў

У 1989 годзе я ўдзельнічаў у стварэньні Беларускага грамадзка-культурнага таварыства, якое стала першым з 1917 году згуртаваньнем суайчыннікаў у горадзе на Няве.

Таварыства праводзіць навуковыя канфэрэнцыі, творчыя сустрэчы, лекцыі па гісторыі і культуры Беларусі, культурна-асьветную работу. Мае філіялы — Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны і рэгіянальную суполку Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў. У 1992 годзе намаганьнямі БГКТ на месцы масавых расстрэлаў савецкіх грамадзянаў у гарадзкім пасёлку Левашова пастаўлены памятны крыж ахвярам зь Беларусі і Летувы, падрыхтавана кніга «Мартыралёг беларусаў Ленінграду». Прымае ўдзел у міжнародных і беларускіх навуковых канфэрэнцыях, зьездах беларусаў сьвету і блізкага замежжа і іншае. Калектыў мастакоў «Маю гонар» наладжвае выстаўкі ў Расеі, Беларусі, краінах Балтыі.

## 1990-ыя гады
Юры Туронак паехаў на канфэрэнцыю «Санкт-Пецярбург у беларускай культуры», якая праходзіла 3 чэрвеня 1996 году ў месьце Санкт-Пецярбург. Юры Туронак выступіў з дакладам «Браты Іваноўскія і Пецярбург», надрукаваным пазьней у «Беларускім зборніку» тамтэйшай Асацыяцыяй беларусістаў. 

У 1998 годзе зьвярнуліся да газэты Рунь і да другога зьезду беларусаў Прыбалтыкі старшыня БГКТ Валянціна Грыцкевіч і старшыня Таварыства Культуры Беларусаў у Маскве Генадзь Лех. Яны зьвярнуліся да суполак беларусаў у Расеі. Яны спрабавалі сарваць зьезд беларусаў у Башкартастане, ва Ўфе. Яны хацелі правесьці зьезд, які будзе ня будзе мець сувязь з урадам А. Лукашэнкам.

27 сакавіка 1999 году ў Маскве адбыўся зьезд беларускамоўных суполак Расеі з некалькіх гарадоў:
* Іркуцк
* Краснаярск
* Масква
* Санкт-Пецярбург
* Цюмень

На зьезьдзе стварылі Міжрэгіянальныю асацыяцыю беларусаў Расеі. Старшынём стаў Генадзь Лех (Масква), першым намесьнікам стаў Валянцін Грыцкевіч (Санкт-Пецярбург), а другім намесьнікам стаў Алег Рудакоў (Іркуцк).

## Глядзіце таксама
* Беларускае грамадзка-культурнае таварыства ў Польшчы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
* Беларускі Пецярбург
* Навучаў нацыянальнаму гонару. Асацыяцыя беларусаў Расеі. Ніва 20-06-1999

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Віцебскі вакзал

**Ві́цебскі вакза́л** — пасажырскі тэрмінал станцыі Санкт-Пецярбург-Віцебскі, адзін з 5-ці дзеючых чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбургу. Разьмешчаны на Загарадным праспэкце, 52. Папярэднія назвы «Царскасельскі вакзал», «Дзецкасельскі вакзал».

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Гасьціны двор (Санкт-Пецярбург)

**Гасьці́ны двор**, () — помнік гісторыі і архітэктуры XVIII стагодзьдзя, у мінулым — цэнтральны аптовы Гасьціны двор, з пачатку XX стагодзьдзя — унівэрмаг.
Архітэктар Жан Батыст Вален-Дэламо].
Знаходзіцца пад аховай ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Дзяржаўны Літаратурна-мэмарыяльны музэй Ф. М. Дастаеўскага (Санкт-Пецярбург)

**Дзяржаўны Літаратурна-мэмарыяльны музэй [[Фёдар Дастаеўскі|Ф. М. Дастаеўскага]], Санкт-Пецярбург**, Адрас: Кавальскі завулак, 5 / 2 — адзін з шасьці расейскіх музэяў пісьменьніка.

Ідэю стварэньня музэю выношвала ўдава пісьменьніка Ганна Рыгораўна Дастаеўская. У 1917 годзе яна пакінула Санкт-Пецярбург і праз год памерла ў поўнай адзіноце ўдалечыні ад дзяцей і ўнукаў. Усе прадметы, якія знаходзіліся ў доме, дзе жыў Дастаеўскі, былі здадзены ёю пры ад’ездзе зь Пецярбургу на адзін са складоў на захоўваньне і пасьля зьніклі, а матэрыялы архіва, за некаторымі выключэньнямі, трапілі ў дзяржаўныя архівы.

У 1960-я з ініцыятывай адкрыцьця і праектам музэю ў Кавальскім завулку, у доме, дзе пісьменьнік правёў апошнія гады жыцьця, выступіў архітэктар-мастак Георгі Уладзімеравіч Піёнтэк. У гэтым доме Ф. М. Дастаеўскі пасяліўся зь сям’ёй у кастрычніку 1878 году і пражыў да дня сваёй сьмерці — 28 студзеня (9 лютага) 1881 году. Музэй быў адкрыты да 150-годзьдзя з дня нараджэньня пісьменніка ў 1971 годзе. Вялікі ўклад у стварэньне музэю зрабіў унук пісьменьніка Андрэй Фёдаравіч Дастаеўскі (1908—1968), які сабраў калекцыю, прысьвечаную памяці яго дзеда, — пасьля яна стала асновай музэю. Сямейныя рэліквіі перадала і ўнучатая пляменьніца Дастаеўскага Марыя Ўладзімераўна Савасьцьянава.

Музэй займае два паверхі. На другім паверсе знаходзяцца кватэра пісьменьніка і асноўная экспазыцыя. Кватэра пісьменьніка — кутняя, як практычна ўсе яго 20 пецярбурскіх кватэраў. Інтэр’еры пакояў адноўлены па ўспамінах сучасьнікаў і архіўных матэрыялах. Прадстаўлены сапраўдныя рэчы зь сям’і пісьменьніка і кнігі, падораныя музэю яго нашчадкамі. Экспазыцыя распавядае пра жыцьцё і творчасьць Дастаеўскага.

Ёсьць кніжная шафа, у якой прадстаўленыя пераклады твораў пісьменьніка на іншыя мовы (у тым ліку, на беларускую, кніга падорана ў ліпені 2005 году).

Катэгорыя:Музэі Санкт-Пецярбургу
Дастаеўскі, Фёдар
Зялёны мост (Санкт-Пецярбург)

**Зялё́ны (Паліцэ́йскі) мост** — злучае Казанскую і 2-і Адміралцейскую выспы праз раку Мойку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбургу. Пафарбаваны ў 1730 г. у зялёны колер — адсюль назва.

## Месцазнаходжаньне
Знаходзіцца па восі Неўскага праспэкта.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масты Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1720 годзе
Катэгорыя:Чыгунныя масты
Катэгорыя:Неўскі праспэкт
Катэгорыя:Масты цераз Мойку
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Герб Санкт-Пецярбургу

[thumb|200px|right|Герб [Санкт-Пецярбургу]]
**Герб Санкт-Пецярбургу** — зьяўляецца сымбалем Санкт-Пецярбургу. 

## Апісаньне
Герб Санкт-Пецярбургу ўяўляе сабою геральдычны чырвоны шчыт з выявай на яго поле двух срэбных якароў — марскога (наўскасяк зьлева направа ад гледача, лапамі ў верхнім левым ад гледача куту шчыта; мае дзьве лапы і папярочнаую дэталь на анкерштоку) і рачнога (наўскасяк справа налева ад гледача, лапамі ў верхнім правым ад гледача куту шчыта; мае чатыры лапы і пазбаўлены папярочнай дэталі на анкерштоку), пакладзеных накрыж, і на іх залатой скіпэтар з двухгаловым арлом. 

Шчыт увянчаны імпэратарскай каронай з дзьвюма выходзячымі зь яе андрэеўскімі блакітнымі стужкамі. За шчытом два пакладзеных накрыж залатых, упрыгожаных дыямэнтамі і эмаллю расейскіх скіпэтра, злучаных андрэеўскай блакітнай стужкай. 

Геральдычнае апісаньне герба Санкт-Пецярбургу абвяшчае: 

У чырвоным поле залаты расейскі скіпэтар па-над двума перакуленымі срэбнымі якарамі марскога і рачнога, аб чатырох зубцах, накрыж. Шчыт увянчаны расейскай імпэратарскай каронай і пакладзены па-над двума расейскімі скіпэтрамі натуральнага колеру, злучаных стужкай Сьвятога Андрэя Першазваннага.

## Гл. таксама
* Сьцяг Санкт-Пецярбургу

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Санкт Пецярбурга № 165-23 «Аб дэталёвым апісаньні афіцыйных знакаў Санкт-Пецярбургу і парадку іх выкарыстаньня»

Санкт-Пецярбургу, герб
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Гербы з каронамі
Катэгорыя:Гербы з арламі
Сьцяг Санкт-Пецярбургу

**Сьцяг Санкт-Пецярбургу** зьяўляецца сымбалем Санкт-Пецярбургу. Прыняты 6 верасьня 1991 году.

## Апісаньне
Сьцяг Санкт-Пецярбургу ўяўляе сабою простакутнае палатно чырвонага колеру, у цэнтры якога намаляваныя два перавернутыя белыя якары — марскі і рачны, пакладзеных накрыж, і на іх залаты скіпэтар з двухгаловым арлом. Адносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні — 2:3. Каляровы малюнак палатна перадаецца сумесьсю сурыка і цынобры (першы пераважае), графічнае — вэртыкальнымі лініямі. Усе дэталі скіпэтра паказваюцца жоўтым колерам, усе дэталі якароў — белым колерам (з ужываньнем сьветла-шэрых ценяў). Зваротны бок сьцяга Санкт-Пецярбургу зяўляецца люстраным адлюстраваньнем яго пярэдняга боку.

## Глядзіце таксама
* Герб Санкт-Пецярбургу

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Санкт Петербурга (#165-23) О детальном описании официальных символов Санкт-Петербурга и порядке их использования

Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Канал Грыбаедава

**Кана́л Грыбае́дава** (да 1923 года — **Екацяры́нінскі кана́л**) — канал у Санкт-Пецярбургу, бярэ пачатак ад ракі Мойкі каля Марсава поля і ўпадае ў Фантанку ля Мала-Калінкіна моста. Даўжыня канала — 5 км, шырыня — 32 м, сярэдні расход вады — 3.1—3.4 м³/с.

Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Неўскі праспэкт

**Не́ўскі праспэ́кт** () — галоўная вуліца Санкт-Пецярбургу.

Праспэкт працягнуўся на 4,5 км ад Адміралцейства да Аляксандра-Неўскай лаўры. Перасакае рэкі Мойка (Зялёны мост), канал Грыбаедава (Казанскі мост), Фантанку (Анічкаў мост). Найбольшая шырыня — 60 м ля Гасьцінага двара), найменшая — 25 м (ля Мойкі).

Правы бок (няцотны) неафіцыйна завецца «ценевым», цотны — «сонечным», па якой да рэвылюцыі было прынята шпацыраваць. Участак ад плошчы Паўстання да Аляксандра-Неўскай лаўры таксама неафіцыйна называюць Стара-Неўскім (часткова з-за таго, што ў 1730-е гг. прымалася спроба спраміць магістраль па сёньняшніх Ганчарнай і Вазовай вуліцам).

## Вонкавыя спасылкі
Мойка

‎ 
**Мойка** — рака ў Санкт-Пецярбургу. Даўжыня — 4,67 км, шырыня да 40 м, найбольшая глыбіня 3,2 м. Бярэ пачатак з ракі Фантанкі. У пач. 18 ст. выцякала з балота, што знаходзілася паблізу Марсава поля. У 1711 г. яе злучылі з Фантанкай. Востраў, які ўтварыўся штучна паміж Фантанкай, Мойкай, Лябяжай канаўкай і Нявой афіцыйна завецца выспай Летні Сад.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Міністры асьветы БНР

**Міністры асьветы БНР**:

* Аркадзь Смоліч — 21 лютага 1918 — травень 1918
* Вацлаў Іваноўскі — верасень 1918 — сьнежань 1918
* Краскоўскі — 13 сьнежня 1919—1923
* Язэп Варонка — 1923—1925
Міністры гаспадаркі БНР

**Міністры гаспадаркі Беларускай Народнай Рэспублікі**:

* Янка Серада — 21 лютага 1918 - ліпень 1918
* Тодар Вернікоўскі — ліпень 1918 - верасень 1918
Міністры нацыянальнасьцяў БНР

**Міністры нацыянальнасьцяў Беларускай Народнай Рэспублікі**:

* Язэп Варонка — верасень 1918 - 30 лістапада 1918
* Жыдаховіч — 13 сьнежня 1919 - 1920  
* Самуіл Жытлоўскі — 25 сакавіка 1921 - 1922