Фарны касьцёл (Наваградак)

**Касьцё́л Перамяне́ньня Па́на** (**Фарны**) — помнік архітэктуры XIV—XVIII стагодзьдзяў у Наваградку. Знаходзіцца з усходняга боку ля падэшвы Замкавай гары, на гістарычнай Кавальскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры готыкі і сармацкага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Фарны касьцёл у Наваградку збудавалі ў 1395 годзе з фундацыі Вітаўта на месцы колішняга паганскага капішча. У 1422 годзе ў касьцёле адбылося вясельле караля і вялікага князя Ягайлы і Соф’і Гальшанскай, пачынальніцай дынастыі Ягайлавічаў.

У 1643 годзе на загад кашталяна наваградзкага Яна Рудаміны-Дусяцкага ў паўночную сьцяну капліцы Божага Цела ўмуравалі мэмарыяльную пліту ў памяць пра брата і паплечніках, загіблых у бітве пад Хоцінам у 1621 годзе.

14 ліпеня 1714 году каад’ютар біскуп віленскі Мацей Анцут асьвяціў нарожны камень новага мураванага касьцёла. Будаваньне вялося ў 1719—1726 гадох мясцовымі мулярамі Якубам Бокшам, Юрыем Ўрлоўскім, Андрэем Шарэцкім, Юрыем Стапкоўскім. У кампазыцыю будынка ўлучылі дзьве гранёныя капліцы ранейшага гатычнага касьцёла. У 1723 годзе разбудаваны касьцёл асьвяцілі пад тытулам Божага Цела, у 1776 годзе пераасьвяцілі ў гонар Перамяненьня Пана.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Наваградак апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. 12 лютага 1799 году тут прыняў хрост сын Барбары і Мікалая Міцкевічаў, які атрымаў імя Адам.

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1864 годзе расейскія ўлады зачынілі касьцёл. Пазьней будынак касьцёла паступова прыходзіў у заняпад. У 1906 годзе яго вярнулі каталікам.

### Найноўшы час

У 1921 годзе пачалося аднаўленьне касьцёла. У 1922 годзе біскуп Зыгмунт Лазінскі на Дзень Усіх Сьвятых нанава асьвяціў адноўленую сьвятыню. У 1920-я гады на сьцяне касьцёла, налева ад уваходу, усталявалі невялікую мармуровую дошку ў гонар хросту А. Міцкеіча, а на сьцяне капліцы (старажытнага гатычнага касьцёла) умуравалі табліцу на памяць пра вянчаньне караля і вялікага князя Ягайлы з князёўнай Соф’яй Гальшанскай.

У Другую сусьветную вайну 1 жніўня 1943 году нацысты пакаралі сьмерцю 11 сясьцёр-назарэтанак (наваградзкіх мучаніц), чыя магіла праіснавала побач з касьцёлам да 1991 году. У наш час парэшткі сясьцёр пахавалі ў касьцёла, а на месцы іх магілы паставілі стэлу.

## Архітэктура

### Вонкавы выгляд
Помнік архітэктуры готыкі і сармацкага барока. Гэта 1-нэфавая базыліка з 2-вежавым галоўным фасадам і паўкруглай алтарнай апсыдай, да якой з паўночнага боку далучаецца закрысьція. У кампазыцыю будынка ўлучаюцца дзьве старажытныя гранёныя капліцы ранейшага касьцёла. Каб зрабіць іх непрыкметнымі з боку ўваходу, сьцяну галоўнага фасаду і вежы адсунулі адносна падоўжанай восі будынка, што надало яму замаскаваную асымэтрычную кампазыцыю. Сьцены пэрымэнтрам завяршаюцца адзінай цягай карніза, якая падзяляе галоўны фасад на высокую ніжнюю частку і трыкутны атыкавы франтон паміж чацьверыковымі вежамі, накрытымі пакатымі шатрамі. Аконныя праёмы і нішы маюць паўцыркульныя аркавыя завяршэньні.

Сучасны выгляд касьцёл набыў па перабудове ў пачатку XVIII стагодзьдзя.

### Інтэр’ер
Унутры нэф перакрываецца цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі. Над уваходам разьмяшчаюцца фігурныя ў пляне хоры. У капліцах захаваліся позьнегатычныя нэрвюрныя скляпеньні, вітражы.

У капліцы Божага Цела ў паўночнай сьцяне ўмураваная мэмарыяльная пліта (чорны мармур, пескавік, 275×150 см), заказаная ў 1643 годзе Янам Рудамінам.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (A. Alés, 1835).jpg|Л. Ходзька, 1835 г.
Navahradak, Zamkavaja. Наваградак, Замкавая (K. Rusiecki, 1846).jpg|1846 г.
Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1851).jpg|1851 г.


Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (V. Dmachoŭski, 1856).jpg|В. Дмахоўскі, 1856 г.
Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (V. Dmachoŭski, 1856).jpg|В. Дмахоўскі, 1856 г.
Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1829, 1860).jpg|1860 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (N. Orda, 29.07.1876).jpg|Н. Орда, 1876 г.


Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (N. Orda, 20.08.1876).jpg|Н. Орда, 1876 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (N. Orda, 1877).jpg|Н. Орда, 1877 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (M. Ružanski, 1883).jpg|1893 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (1888).jpg|1888 г.


Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (K. Piastuškievič, 1895).jpg|1895 г.
Navahradak. Наваградак (1895).jpg|1895 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (1898).jpg|1898 г.
Navahradak. Наваградак (F. Brzozowski, 1898).jpg|1898 г.


### Гістарычныя здымкі

Navahradak, Fara. Наваградак, Фара (1900).jpg|1900 г.
Navahradak, Fara. Наваградак, Фара (1905).jpg|1905 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (1905).jpg|1905 г.
Navahradak, Kavalskaja, Fara. Наваградак, Кавальская, Фара (1904-08) (3).jpg|1904—1908 гг.


Navahradak, Vilenskaja. Наваградак, Віленская (J. Bułhak, 1910).jpg|Я. Булгак, 1910 г.
Navahradak, Fara. Наваградак, Фара (J. Vajciachoŭski, 1901-14).jpg|да 1915 г.
Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1901-14).jpg|да 1915 г. 
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (1901-14).jpg|да 1915 г.


Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (S. Jundził, 1901-14).jpg|С. Юндзіл, да 1915 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (1917) (2).jpg|1917 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (1917).jpg|1917 г.
Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (A. Visłocki, 1923).jpg|А. Віслоцкі, 1923 г.


Navahradak, Fara. Наваградак, Фара (1924).jpg|1924 г.
Navahradak, Fara. Наваградак, Фара (1925-39) (2).jpg|1925—1939 гг.
Navahradak, Kavalskaja, Fara. Наваградак, Кавальская, Фара (J. Bułhak, 1931).jpg|Я. Булгак, 1931 г.
Navahradak, Kavalskaja. Наваградак, Кавальская (9.07.1935).jpg|1935 г.


### Сучасныя здымкі

Parish Catholic Church in Navahradak.JPG|Галоўны фасад
Фарны касцёл у Навагрудку.jpg|Бакавы фасад
Parish Catholic Church in Navahradak (interior).JPG|Інтэр’ер
Nowogrodek fc02.jpg|Капліца


Nowogrodek fc07.jpg|Хоры
Nowogrodek fc15.jpg|Пліта Я. Рудаміны
Nowogrodek fc06.jpg|Дошка ў гонар хросту Адама Міцкевіча
Nowogrodek fc20.jpg|Месца пахаваньня наваградзкіх мучаніц


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Касьцёлы Гарадзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Збудаваньні сармацкага барока ВКЛ
Катэгорыя:Збудаваньні сармацкага барока Беларусі
Фарны касьцёл (Наваградак)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1395 годзе