Пухавіцкі раён

**Пу́хавіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Менскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 2,44 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 65 113 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Мар’іна Горка.

## Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 году з цэнтрам у мястэчку Пухавічы. 29 ліпеня 1925 году на 1-м раённым зьезьдзе Саветаў, было прынята па аб’ектыўных прычынах рашэньне пра перанос цэнтру з м. Пухавічы ў мястэчка Мар’іна Горка, а таксама ўлічваючы рост прамысловага патэнцыялу й выгоднае геаграфічнае становішча мястэчка.

З 1924 па 1930 год у складзе Менскай акругі. З 1930 па 1938 год у прамым падначаленьні БССР. З 20 лютага 1938 году ў складзе Менскай вобласьці.

17 сьнежня 1956 году ў склад раёну са скасаванага Грэскага раёну ў склад Пухавіцкага раёну перададзены Селецкі сельсавет. У 1960 годзе да Пухавіцкага раёну была далучаная частка расфармаванага Ўзьдзенскага й увесь скасаваны Рудзенскі раёны, у выніку чаго плошча Пухавіцкага раёну склала 2512 км², а насельніцтва — 100,8 тыс. чалавек. У 1966 годзе ў выніку другога этапу адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы, ізноў створанаму Ўзьдзенскаму раёну была вернутая ягоная частка з плошчы Пухавіцкага раёну.

## Геаграфічнае становішча
Плошча раёну складае 2441,12 км². Тэрыторыя раёну знаходзіцца ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Рэльеф плоскахвалісты. Пераважаюць вышыні 160—200 м над узроўнем мора, максымальная 236 м (каля вёскі Сяргеевічы).

Па тэрыторыі раёну цякуць: рака Сьвіслач з прытокамі Волма, Цітаўка, Балачанка; рака Пціч з прытокам Наць. Ёсьць некалькі азёраў, найбуйнейшае зь якіх — возера Сяргеевіцкае.

У Пухавіцкім раёне здабываюць: торф, бузы, пяскова-жвіровыя матэрыялы, будаўнічыя пяскі.

Мяжуе зь Менскім, Старадароскім, Ігуменскім і Узьдзенскім раёнамі Менскай вобласьці.

Лічыцца, што ў раёне знаходзіцца цэнтар Беларусі (каля вёскі Антанова).

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 69 427 чалавек; 2016 год — 65 650 чалавек; 2017 год — 65 310 чалавек; 2018 год — 65 113 чалавек

## Клімат і расьліннасьць
Клімат умерана-кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −6,9&nbsp;°C, ліпеня 17,7&nbsp;°C. Ападкаў 631 мм. Вэгетацыйны пэрыяд — 188 дзён.

Лясы займаюць каля 40% тэрыторыі, балоты — 4,4%.

На тэрыторыі раёну знаходзяцца:

* Біялягічныя заказьнікі рэспубліканскага значэньня: Копыш — 1222,34 га, Мацеевіцкі — 1802,19 га, Амяльнянскі — 2011,57 га, Амговіцкі — 2556,8 га (на тэрыторыі раёну — 1572,8 га)
* Біялягічны заказьнік мясцовага (раённага) значэньні: Бытыненскі — 2185 га
* Ляндшафтны заказьнік мясцовага (раённага) значэньні: Вяцерэвіцкі — 1535 га
* Гідралягічны заказьнік мясцовага (раённага) значэньні: Сяргеевіцкі — 1925 га

## Гаспадарчая дзейнасьць
Сельская гаспадарка спэцыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі. У раёне пасевы зерневых культураў, ільну, бульбы. Прадпрыемствы харчовай, паліўнай, хімічнай прамысловасьці. Ва Ўборках працавала «Беларуская нацыянальная біятэхналягічная карпарацыя», якая вырабляла амінакісьлі і камбікармы для жывёлы, а таксама прэміксы да іх і глютэн.

Праз тэрыторыю раёну праходзіць чыгунка Менск — Гомель, аўтамабільныя дарогі Менск — Гомель, таксама ад места Мар’іна Горка на Ігумен, Негарэлае, Старыя Дарогі.

## Турыстычная інфармацыя
Захаваліся помнікі архітэктуры: Сьвята-Траецкая царква й сядзіба (2-я палова XIX ст.) у в. Блонь, касьцёл (пачатак XIX ст.) і рэшткі сядзібы ў в. Дукора, царква ў в. Скрыль-Слабада (сярэдзіна XIX ст.).

ААТ «Дудуткі-Тур» (турагенцкая й турапэратарская дзейнасьць) у в. Дудзічы, дзе разьмешчаны музэй матэрыяльнай культуры «Дудуткі».

## Асобы
* мяст. Рудзенск — радзіма беларускага пісьменьніка і грамадзкага дзеяча Міхася Чарота (1896—1938),
* в. Арэшкавічы — цымбаліста, дырыгента, кампазытара Язэпа Жыновіча (1907—1974),
* в. Блужа — Героя Савецкага Саюзу Мікалая Чэпіка (1960—1980),
* в. Варонічы — беларускага паэта і перакладчыка Генадзя Кляўко (1931—1979)
* в. Востраў — дзяржаўнага дзеяча, Героя Савецкага Саюзу Ўладзімера Лабанка (1907—1984),
* в. Дудзічы — беларускага краязнаўцы, гісторыка, літаратара, этнографа, публіцыста Аляксандра Ельскага (1834—1916),
* в. Дудзічы — беларускага скрыпача, кампазытара, музычнага пісьменьніка Міхала Ельскага (1831—1904)
* в. Дудзічы — рэпрэсаваны беларускі паэт, празаік, публіцыст Уладзімер Дудзіцкі (1910 — пасьля 1976)
* в. Лешніца — беларускага паэта, драматурга Алеся Бачылы (1918—1983),
* в. Паддзягцярня — удзельніцы Менскага падпольля, Героя Савецкага Саюзу Алены Мазанік (1914—1996),
* в. Талька — беларускага актора, народнага артыста Беларусі Івана Шацілы (1910—1977),
* в. Дукора — беларускі дзяржаўны дзяяч і публіцыст Аляксадар Чарвякоў (1892—1937).
* Алесь Лабанок (1944, Мар’іна Горка — 2005) — беларускі актор
* Мікалай Касьпяровіч (1900, в. Ізабалёва — 1937) — рэпрэсаваны гісторык, лексыкограф, краязнавец, мастацтвазнавец, літаратурзнавец, перакладчык.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Пухавіцкі раён падзяляецца на наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі: Блонскі сельсавет, Блускі сельсавет, Вецярэвіцкі сельсавет, Голацкі сельсавет, Дубраўскі сельсавет, Дукорскі сельсавет, Навапольскі сельсавет, Навасёлкаўскі сельсавет, Пухавіцкі сельсавет, Пярэжырскі сельсавет, Рудзенскі сельсавет, Сьвіслацкі сельсавет, Турынскі сельсавет, Шацкі сельсавет.

## Крыніцы

## Літаратура
* Пуховичский район // 

## Вонкавыя спасылкі

* Пухавіцкі раённы выканаўчы камітэт
* Пухавіцкі раён на Radzima.org
* 
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел раёну
* «Свіслач:рэгіянальны партал» — Незалежны партал пасёлкаў Сьвіслач і Дружны (поўнач раёну)
* Пухавіцкі раён. Населеныя пункты, якія не існуюць або перайменаваныя