open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ямамота

**Ямамота** (, «падножжа гары») — адно з найбольш папулярных японскіх прозьвішчаў.

Сярод вядомых носьбітаў:
* Ёдзі Ямамота (нар. 1943) — японскі дызайнэр.
* Ісароку Ямамота (1884—1943) — японскі вайсковы дзяяч.
* Ісэй Ямамота (1889—1959) — японскі астраном.
* Сацуа Ямамота (1910—1983) — японскі кінарэжысэр.
* Ямамота Ганбэй (1852—1923) — прэм’ер-міністар Японіі ў пэрыяд Тайсё.

Катэгорыя:Японскія прозьвішчы
Гункі

**Гункі** () — літаратурны жанр, японскія вайсковыя эпапеі, якія сталі асноўнай апавядальнай літаратурай пэрыяду Камакура (XII—XIV стагодзьдзі).  Асновай сюжэту гункі зьяўляюцца гістарычныя падзеі. Паданьням уласьцівыя шматлікія рысы, характэрныя для эпасу, галоўная зь якіх — маштабнасьць падзеяў. Для гункі ўласьціва гіпэрбалізацыя падзеяў. Лічыцца, што гункі запісваліся ў манастырах, з апавяданьняў біва-хосі (манахаў-сьляпцоў, якія вандравалі па краіне й распавядалі гісторыі пад акампанэмэнт лютні біва), доказам гэтаму служыць тое, што твор хэйкэ-манагатары вядома больш, чым у сотні варыянтаў.  Доўгія сьпісы тытулаў і званьняў, апавяданьні аб будаўніцтве храмаў збліжаюць гункі з кронікамі й гістарычнымі запісамі.

## Літаратура
* "Gunki Monogatari." Traditional Japanese Literature. Ed. Haruo Shirane. Columbia University Press, 2006.

Катэгорыя:Японская літаратура
Катэгорыя:Японскія кронікі
Біясфэра

**Біясфэ́ра** (ад  — жыцьцё й σφαῖρα — сфэра, шар) — абалонка Зямлі, заселеная жывымі арганізмамі, якая знаходзіцца пад іхных узьдзеяньнем і занятая прадуктамі іхнай жыцьцядзейнасьці; «плёнка жыцьця»; глябальная экасыстэма Зямлі. Першыя ўяўленьні пра біясфэру сфармуляваў францускі навуковец Жан-Батыст Лямарк (1802). Тэрмін «біясфэра» ўвёў аўстрыйскі геоляг Эдуард Зюс у 1875 годзе. Стварэньне цэласнага вучэньня пра біясфэру належыць расейскаму навукоўцу Уладзімеру Вярнадскаму (1926).

Біясфэра ўключае арганізмы, іхныя рэшткі, прыземную частку атмасфэры да вышыні азонавага экрану (20—30 км), усю гідрасфэру і верхнюю частку літасфэры; усе яны ўзаемазвязаны працэсамі міграцыі рэчыва й энэргіі. Ніжняя мяжа біясфэры складае на сушы на глыбіні да 3—4 км ад паверхні зямной кары, у сусьветным акіяне на 1—2 км ніжэй за дно.

У біясфэры, паводле Вярнадзкага, адрозьніваюць 7 розных, але ўзаемазвязаных тыпаў рэчываў: жывое рэчыва (расьліннае, жывёльнае й мікраарганізмы), біягеннае рэчыва (прадукты жыцьцядзейнасьці жывых арганізмаў — гаручыя выкапнёвыя, вапнякі і іншыя рэчывы), косныя рэчывы (горныя пароды магматычнага, неарганічнага паходжаньня, вада і іншае), біякосныя рэчывы (прадукты распаду й перапрацоўкі горных і асадкавых пародаў жывымі арганізмамі), радыёактыўнае рэчыва, расьсеяныя атамы й рэчыва касьмічнага паходжаньня (мэтэарыты, касьмічны пыл). Асноўнай функцыяй біясфэры зьяўляецца выкарыстаньне сонечнай энэргіі (фотасынтэз) і біялягічны кругаварот рэчываў і энэргіі, які забясьпечвае разьвіцьцё ўсіх жыцьцёвых працэсаў.

Жывыя арганізмы (жывое рэчыва) і іхнае жыцьцёвае асяродзьдзе арганічна зьвязаны паміж сабой і ўтвараюць сыстэмы глябальнага, рэгіянальнага й лякальнага ўзроўняў. У рэгіянальных і лякальных сыстэмах вылучаюць структурныя адзінкі біясфэры: біёмы, біягеацэнозы (экасыстэмы), прыродныя зоны на раўнінах і вышынныя (вэртыкальныя) прыродныя паясы ў гарах.

Біясфэра мазаічная паводле структуры й саставу адлюстроўвае геахімічную й геафізычную неаднароднасьць аблічча Зямлі (мацярыкі й акіяны, прыродныя зоны й паясы, раўніны й горы і іншыя) і нераўнамернасьць у разьмеркаваньні жывога рэчыва. Больш за 90% усяго жывога рэчыва біясфэры прыпадае на наземную расьліннасьць. Агульная маса жывога рэчыва ў біясфэры ацэньваецца ў 1,8—2,5×1012 т (у пераліку на сухое рэчыва) і складае нязначную частку масы біясфэры (3×1018 т).

На стан біясфэры моцна ўплывае гаспадарчая дзейнасьць чалавека. Антрапагеннае ўзьдзеяньне стымулюе пераход біясфэры ў якасна новы стан — наасфэру. Ахова біясфэры прадугледжвае сыстэму мерапрыемстваў, як то вядзеньне біясфэрнага маніторынгу, арганізацыю біясфэрных запаведнікаў і іншыя дзеяньні, накіраваныя на захаваньне арганізмаў і біягеацэнозаў. Праводзіцца комплексная міжнародная праграма «Чалавек і біясфэра»

## Літаратура
* Семянюк Г. Біясфера // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.

## Вонкавыя спасылкі
* Вызначэньне біясфэры
* GLOBIO.info. Праграмма, якая адлюстроўвае мінулае, цяперашняе й будучыя ўзьдзеяньні дзейнасьці чалавека на біясфэру


Катэгорыя:Агульная біялёгія
Катэгорыя:Супэрарганізмы
Гандвана

**Гандва́на** — назва буйнога кантынэнту, які доўгі час існаваў у паўднёвым паўшар’і Зямлі. Гандвана складалася з сучасных мацерыкоў Афрыка, Паўднёвая Амэрыка, Антарктыда, Аўстралія, а таксама з вострава Індастану, які пасьля сутыкненьня зь Ляўразіяй стаў паўвостравам.

Гандвана ўзьнікла прыкладна 530—750 млн гадоў таму й доўгі час разьмяшчалася вакол Паўднёвага полюсу. У раньнім палеазоі яна паступова перамяшчалася на поўнач і злучылася ў эпоху каменнавугальнага пэрыяду (360 млн гадоў таму) з паўночнаамэрыканскім-скандынаўскім мацерыком у гіганцкі протакантынэнт Пангэя.

Аднак падчас юрскага пэрыяду каля 180 млн гадоў таму Пангэя зноўку раскалолася на Гандвану й паўночны кантынэнт Ляўразію, якія падзяліў акіян Тэтыс. 30 млн гадоў пасьля, у тым жа юрскім пэрыядзе Гандвана сама пачала распадацца на вышэйпералічаныя (цяперашнія) мацерыкі. Спачатку, 150 млн гадоў назад, Гандвана раскалолася на дзьве часткі, адна зь якіх ўключала Афрыку й Паўднёвую Амэрыку, іншая — Аўстралію, Антарктыду й паўвостраў Індастан. Канчаткова ўсе сучасныя мацерыкі вылучыліся з Гандваны толькі ў канцы крэйдавага пэрыяду, 70—80 мільёнаў гадоў таму.

## Вонкавыя спасылкі
* Paleogeography — сайт пра гісторыю зямной кары

Катэгорыя:Колішнія супэркантынэнты
Катэгорыя:Палеагеаграфія палеазою
Катэгорыя:Палеагеаграфія мэзазою
Ніджат Мамэдаў

**Ніджат Мамэдаў** (, 2 красавіка 1985, Нахічэвань) — азэрбайджанскі шахматыст, гросмайстар (2006). У складзе зборнай Азэрбайджана ўдзельнік 34-й алімпіяды (2000) ў Стамбуле.

## Вонкавыя спасылкі
* Асабістая картка Ніджата Мамэдава на сайце 365chess.com
* Асабістая картка Ніджата Мамэдава на сайце OlimpBase.org

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нахічэвані
Катэгорыя:Азэрбайджанскія шахматысты
Манастыр Сьвятога Антонія

**Манасты́р сьвято́га Анто́нія** (*Deir Mar Antonios*) — найстаражытнейшы хрысьціянскі манастыр Эгіпту. Знаходзіцца на поўдні мугафазы Суэц у Арабійскай пустэльні, належыць Копцкай праваслаўнай царкве.

## Гісторыя
У гэтых месцах у скальным гроце вышэй за манастыр вёў аскетычны адасоблены лад жыцьця й памёр бацька манаства — сьвяты Антоні Вялікі. Стагодзьдзем пазьней грэцкі навуковец Анастас напісаў «Жыцьцё Сьвятога Антонія». Пасьля скону сьвятога месца ягонай адзіноты стала зьбіраць шматлікіх паломнікаў з Сырыі, Этыёпіі, Эгіпту й іншых краінаў.

Першыя пабудовы манастыра былі закладзены ў III стагодзьдзі. У VI стагодзьдзі ў манастыр Сьвятога Антонія з-за сталых набегаў бэдуінаў пачалі перасяляцца манахі з Вадзі-Натрун. У XI стагодзьдзі манастыр быў разрабаваны й разбураны арабамі, але быў адноўлены коптамі праз сто гадоў. У Сярэднявеччы манастыр падоўгу стаяў закінутым, безь дзьвярэй, насельнікаў было ўсяго некалькі.

Царква сьвятога Антонія, якая знаходзіцца ля паўднёвых сьценаў манастыра, была пабудавана ў XVI стагодзьдзі. На захад ад яе разьмешчаны храм Сьвятых Апосталаў. У гэтай царкве захавалася фрэска X стагодзьдзя з выявай арханёлаў Міхаіла й Гаўрыіла, а ў ейнай невялікі капэле фрэскі XI—XIII стагодзьдзяў з выявамі першых Александрыйскіх патрыярхаў: эвангеліста Марка, Пятра, Апанаса, Тэафіла, Кірылы і іншых.

## У цяперашні час
Літургія зьдзяйсьняецца ў храме сьвятога Марка, пабудаваным у XVIII стагодзьдзі. Як і ў манастырах Вадзі-Натрун, у манастыры сьвятога Антонія захоўваюцца старажытныя рукапісы (1700 манускрыптаў) з тэкстамі пераважна на копцкай і арабскай мовах.

Месцам сталага пілігрымства зьяўляецца пячора сьвятога Антонія, разьмешчаная вышэй манастыра на вышыні 276 м ці 680 м над узроўнем Чырвонага мора.

## Літаратура
* Ed., Bolman, Elizabeth. 2002. Monastic visions : wall paintings in the Monastery of St. Antony at the Red Sea. Cairo, Egypt: American Research Center in Egypt.
* Meinardus, Otto Friedrich August. 1989. Monks and Monasteries of the Egyptian Deserts. Cairo, Egypt: The American University in Cairo Press.
* Evetts, B.T.A. (Trans.) Abu Salih the Armenian. 2002. The Churches and Monasteries of Egypt and Some Neighboring Countries. Gorgias Press.
* Dalrymple, William. 1998. From the holy mountain : A journey among the Christians of the middle east. New York: H. Holt.
* Dunn, Marilyn. 2000. The emergence of monasticism : From the desert fathers to the early Middle Ages. Oxford, UK; Malden, Mass.: Blackwell Publishers.
* Gabra, Gawdat, Hany N. Takla, Saint Mark Foundation., and Saint Shenouda the Archimandrite Coptic Society. 2008. Christianity and monasticism in upper Egypt.
* McClellan, Michael W., and Otto Friedrich August Meinardus. 1998. Monasticism in Egypt : Images and words of the desert fathers. Cairo, Egypt: American University in Cairo Press.

Катэгорыя:Хрысьціянскія манастыры Эгіпту
Катэгорыя:Суэц (мугафаза)
Катэгорыя:Антоні Вялікі
Катэгорыя:Міяфізыцкія манастыры Эгіпту
Субтропікі

**Субтро́пікі** — кліматычная зона Зямлі. Субтропікі разьмешчаны паміж тропікамі й умеранымі шыротамі, якія знаходзяцца ля экватару, гэта значыць прыкладна паміж 30° і 45° паўночнай і паўднёвай шыраты. У гэтых рэгіёнах, як правіла, назіраюцца трапічнае лета й нетрапічная зіма. Субтропікі часьцяком падзяляюць на арыдныя (міжземнаморскі клімат), вільготныя й паўвільготныя. У гэтым рэгіёне назіраюцца ўлетку трапічныя, а ўзімку ўмераныя паветраныя масы, значныя сэзонныя адрозьненьні тэмпэратуры й ападкаў. Часам у зоне субтропікаў магчымыя сьнегапады.

Распаўсюджаная дэфініцыя вызначае клімат субтрапічным, калі сярэднегадавая тэмпэратура складае больш за 14 °С, але сярэдняя тэмпэратура найбольш халоднага месяца (студзеня ці ліпеня, часам — лютага ці жніўня) знаходзіцца ніжэй за гэтую адзнаку, але перавышае 0 градусаў.

У субтропіках захаваліся рэлікты раньняга кайназою (прыкладна палеагенавы пэрыяд).

## Літаратура
* Алисов Б. П., Полтараус Б. В. Климатология. — М.: Издательство Московского университета, 1962. 225 стр.

Катэгорыя:Прыродныя зоны
Катэгорыя:Клімат
Фальканэт

**Фальканэ́т** (, ) — артылерыйская гармата калібру 45—100 мм.

Фальканэты знаходзіліся на ўзбраеньні войска й флёту шэрагу дзяржаваў у XVI—XVIII стагодзьдзях. Стрэлы рабіліся волававымі ядрамі, перавозіліся 1—2 коньмі. У некаторых краінах у XVIII стагодзьдзі фальканэтамі называлі палкавыя гараматы калібру 45—55 мм.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Фальконет // Вялікая савецкая энцыкляпэдыя 

Катэгорыя:Гарматы
Катэгорыя:Пальная зброя
Бугаку

**Бугаку** () — японскае музычна-танцавальнае прадстаўленьне. Зьяўляецца часткай гагаку — выканальніцкіх традыцыяў, якія незалежна ад паходжаньня й формаў апякуюцца імпэратарскім дваром. Створаны ў 701 годзе з мэтай практычнага засваеньня прыдворнай культуры Кітая, бугаку да канца пэрыяду Хэян (794—1185) існаваў толькі як тэатар пры двары, а затым зрабіўся часткай будысцкіх рытуалаў і сынтаісцкіх абрадаў і сьвятаў ва ўсёй Японіі, адначасова захоўваючы свой ​​статус пры двары.

У межах бугаку ўпершыню быў распрацаваны й ужыты дзё-ха-кю (уступ—разьвіцьцё—завяршэньне), то бок кампазыцыйна-рытмічны прынцып, які зрабіўся ўнівэрсальным і для іншых тэатральных формаў Японіі. Сучасны рэпэртуар бугаку складаюць маскачныя й безмаскавыя танцы.

Катэгорыя:Японская музыка
Катэгорыя:Будызм у Японіі
Катэгорыя:Сынтаізм
Якудза

**Яку́дза** () — традыцыйная форма арганізаванай злачыннасьці ў Японіі, групоўкі якой маюць лідэрскае становішча ў крымінальным сьвеце краіны. Узьнікла ў 1612 годзе ад вандроўных самураяў. Чальцы групоўкі карыстаюцца самурайскім рытуаламі й для ідэнтыфікацыі выкарыстоўваюць татуіроўкі. Традыцыйна займаюцца наступнымі відамі злачынстваў: вымагальніцтва, шантаж, кантрабанда, гандаль наркотыкамі, прастытуцыя, азартны бізнэс, кантралююць шэраг рэстаранаў і кавярняў, кампаніі грузаперавозак. У пачатку 1960-х гадоў чальцоў якудзы налічвалася каля 180 тысячы чалавек. Яны аб’яднаны ў 2000 бандаў, дробныя групоўкі ўваходзяць у склад буйных крымінальных груповак. Групоўкі маюць строгую герархію, строгі кодэкс паводзінаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Peter B. E. Hill: The Japanese mafia. Yakuza, mafia and the state. Oxford 2003
* Taro Yamada, Guido Keller (Hrsg.): Bizzaria. 555 japanische Eigenarten und Mafia-Adressen. Angkor Verlag, 2002, ISBN 3-936018-07-3.

## Вонкавыя спасылкі
* YAKUZA Wiki
* Japanese Tattoo Designs

Катэгорыя:Японія
Катэгорыя:Субкультуры
Катэгорыя:Злачынства
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1612 годзе
Ямасакі Ансаі

**Ямасакі Ансаі** (; 24 студзеня 1619, Кіёта — 16 кастрычніка 1682, Кіёта) — японскі філёзаф, прыхільнік нэаканфуцыянства Чжу Сі.

Быў будысцкім манахам, пазьней адмовіўся ад будызму. Пераапрацаваў маральныя законы канфуцыянства пад рэлігійную канцэпцыю сынтаізму. Стварыў філязофскую сыстэму, якая мела вялікі ўплыў, і базавалася на легендах сынтаізму й канцэпцыі нэаканфуцыянства. Філязофія Ямасакі зрабілася папулярнай у Японіі, крыніцай нацыяналізму й шанаваньня імпэратара.

## Літаратура
* Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Ossolineum, 1984. .

Катэгорыя:Японскія філёзафы
Неарктыка

**Неа́рктыка**&nbsp;— адзін з васьмі буйных біягеаграфічных рэгіёнаў Зямлі. Яна ахоплівае амаль усю Паўночную Амэрыку, Грэнляндыю, а таксама мэксыканскае высакагор’е. Тыя часткі абодвух амэрыканскіх кантынэнтаў, якія не ўваходзяць у Неарктыку, адносяцца да Нэатропікі.

Паўночная і Паўднёвая Амэрыка, злучаныя ў наш час Панамскім перашыйкам, 180 мільёнаў гадоў назад былі аддзеленыя адна ад адной. На іх разьвіваліся зусім розныя віды расьлін і жывёл. У той час як Паўночная Амэрыка была часткай паўночнага супэркантынэнту Лаўразія, Паўднёвая Амэрыка адносілася да паўднёвага супэркантынэнту Гандвана. Пасьля ўтварэньня Атлянтычнага акіяну Паўночная Амэрыка аддзялілася ад будучай Эўразіі, аднак пасьля ізноў злучылася зь ёй праз натуральны мост на месцы сёньняшняга Бэрынгава праліва. Гэта дазволіла абодвум кантынэнтам у чарговы раз «зраўнаваць» шматлікія віды флёры і фаўны. Таму ў Нэарктыкі і Палеарктыкі сёньня маецца шмат агульных біялягічных відаў і іх нярэдка аб’ядноўваюць у агульную экалягічную зону Галарктыка.

Тым не менш, шматлікія буйныя жывёлы, такія як конь, вярблюд, мамант, мастадонт, шаблязубы тыгр і кароткаморды мядзьведзь, вымерлі ў Неарктыцэ ў эпоху апошняга ледавіковага пэрыяду. Адначасова пачалося і яе засяленьне чалавекам. Экалягічныя нішы, якія ў выніку вызваліліся, змаглі заняць такія віды, як бізон, грызлі і вапіці.

Сямействы, якія выйшлі з Неарктыкі:
* Сабачыя (сабакі, ваўкі, лісы, каёты)
* Вярблюдавыя (вярблюды, ламы)
* Коневыя (коні, аслы)
* Віларогія (віларог)

Гепард таксама першапачаткова зьявіўся ў Паўночнай Амэрыцы і распаўсюдзіўся ў Азію і Эўропу, аднак сёньня сустракаецца амаль выключна ў Афрыцы.

Катэгорыя:Біягеаграфія
Дзёруры

**Дзёруры** () — жанр драматычнай рытмаванай прозы Японіі, прызначанай адмыслова для сьпеваў. Прататыпам для дзёруры было мастацтва вандроўных манахаў, якія зьбіралі міласьціну чытаньнем урыўкаў з самурайскіх гераічных кронікаў.

Дзёруры ўзьнік у другой палове XVI стагодзьдзя. Са стварэньнем дзёруры неўзабаве ўводзіцца ва ўжываньне трохструнны «сэмісэн», зьмест тэкстаў падвяргаецца грунтоўнай рэдакцыі. Гэтак, напрыклад, чароўны волат самурайскіх кронікаў, грозны Усівакамару, у дзёруры выступае ў абліччы закаханага хлопчыка, які цалкам залежыць ад лёсу.

Гісторыя дзёруры падзяляецца на дзьве стадыі. У першай дзёруры ўяўляе сабой невялікія тэксты для сьпеваў. Другая стадыя пачынаецца з канца XVI стагодзьдзя, калі дзёруры было прыстасаванае для музычнага суправаджэньня лялечных паказаў — улюбёнага відовішча гарадзкога насельніцтва. Росквіт дзёруры як жанру вакальнага мастацтва й як жанру драматычнай прозы адносіцца да першай паловы XVIII стагодзьдзя й зьвязаны з імёнамі знакамітага сьпевака Такэмота Гідаю, селяніна з Сэтцу, і пісьменьніка Тыкамацу, які стварыў цыкль дзёруры на тэмы з жыцьцяў мяшчанаў.

## Літаратура
* Рубель В. А. Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність. — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.

## Вонкавыя сапсылкі
* Віды японскага тэатру

Катэгорыя:Японская літаратура
Катэгорыя:Японскі тэатар
Мінім

**Мінім** () — адно з трох штучных азёраў Вэнсэнскага лесу. Плошча люстэрка возера складае каля 0,06 км². Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Вэнсэнскага лесу. На возеры маецца тры выспы. Як і тры іншых возера парку, як то Сэн-Мандэ, Гравэль і Дамэніль, Мінім зьяўляецца часткай гідрасыстэмы Вэнсэнскага лесу, якая забясьпечвае падсілкоўваьнне азёраў водамі Сэны. Возера было выкапана ў 1857 годзе, падчас пераўтварэньня Вэнсэнскага лесу ў парк, пад кіраўніцтвам інжынэра Жана-Шарля Альфана. Сваю назву возера атрымала ад разьмешчанага непадалёк былога кляштара ордэна мінімаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азёры Парыжа
Катэгорыя:Азёры Францыі
Галарктыка

**Гала́рктыка**, альбо **галаркты́чная во́бласьць** (ад &nbsp;— увесь, цэлы і *ἄρκτος*&nbsp;— поўнач)&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, які вылучаецца ў флярыстычным і фаўністычным раянаваньнях. Ахоплівае большую частку Паўночнага паўшар’я і зьяўляецца найбуйнейшым з усіх біягеаграфічных рэгіёнаў. Паўднёвая мяжа Галарктыкі праходзіць па поўначы Мэксыкі, уключае выспы Каба-Вэрдэ, праходзіць далей па паўночным боку Сахары, Арабійскаму паўвостраву, Гімалаям, поўдні Кітая, уключае Тайвань і Японію.

## У флярыстычным раянаваньні

У флярыстычным раянаваньні Галарктыка мае статут царства, якое дзеліцца на некалькі падцарстваў. Існуюць розныя вэрсіі яго дзяленьня.

Характэрнымі прадстаўнікамі расьліннага сьвету Галарктыкі зьяўляюцца роды сямействаў Хваёвыя (*Pinaceae*), Бярозавыя (*Betulaceae*), Букавыя (*Fagaceae*), Вярбовыя (*Salicaceae*), а таксама Казяльцовыя (*Ranunculaceae*) і Ружовыя (*Rosaceae*). Пераважна ў Галарктыцы сустракаюцца Капусныя (*Brassicaceae*), Гвазьдзіковыя (*Caryophyllaceae*), Сітнікавыя (*Juncaceae*) і Асаковыя (*Cyperaceae*).

Зьледзяненьні плейстацэну прывялі да зьбядненьня флёры Эўропы. Вялікая частка флёры, якая сустракалася тут у пліяцэне, вымерла. Некаторыя сямействы, такія як Магноліевыя (*Magnoliaceae*), Гамамелісавыя (*Hamamelidaceae*) і Стыраксавыя (*Styracaceae*) засталіся толькі ў Паўночнай Амэрыцы і ў Азіі.

## У фаўністычным раянаваньні

У фаўністычным раянаваньні Галарктыка падзяляецца на два рэгіёны: Неарктыку і Палеарктыку. Выразнай мяжы на поўдні не існуе, але маецца пераходная зона да іншых біягеаграфічных рэгіёнаў. На амэрыканскім кантынэнце да яе адносіцца Цэнтральная Амэрыка, на афрыканскім&nbsp;— Сахара. У заходняй Азіі пераходнай зонай зьяўляецца Арабійскі паўвостраў, ня лічачы яго паўднёвай часткі.

Характэрнымі сысунамі Галарктыкі зьяўляюцца ласі (*Alcinae*), алені (*Cervinae*), рысі (*Lynx*), козы (*Caprinae*), бабровыя (*Castoridae*), краты (*Talpidae*), землярыйкавыя (*Soricidae*), тушканчыкавыя (*Zapodinae*) і палёўкавыя (*Arvicolinae*). Тыповымі сямействамі птушак зьяўляюцца цецеруковыя (*Tetraoninae*), чысьцікавыя (*Alcidae*) і амялушкі (*Bombycillidae*). Сярод казурак у Галарктыцы сустракаюцца сямействы матылёў тоўстагалоўкі, блакітніцы, соўкі, хахлаткі, німфаліды, бялянкі, аксамітніцы і бражнікі.

## Літаратура
* 
*
Кабінда (неадназначнасьць)

**Кабінда** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Кабінда — горад у Анголе
* Кабінда — правінцыя ў Анголе
Паўднёвы Саскачэван

**Паўднёвы Саскачэван** () — адна з асноўных рэк Канады, якая цячэ на поўдні краіны ад ракі Паўночны Саскачэван, разам зь якой утварае раку Саскачэван. Паўднёвы Саскачэван працякае праз правінцыі Альбэрта і Саскачэван. Рака бярэ свой пачатак ад рэк Олдман і Боў, цячэ ў паўночна-заходнім кірунку да мястэчка Саскатун, дзе злучаецца з Паўночным Саскачэванам. Даўжыня ракі 800 кілямэтраў, сярэдні сьцёк складае 249 м³/с. Плошча басэйну складае  км², 1800 км² зь якіх знаходзяцца ў штаце Мантана (ЗША) і 144 300 км² у Канадзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Канады
Намібе (неадназначнасьць)

**Намібе** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Намібе — горад у Анголе
* Наміб — пустэльня на поўдні Афрыкі
* Намібе — правінцыя ў Анголе
Бужумбура (неадназначнасьць)

**Бужумбура** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Бужумбура — сталіца Бурундзі
* Бужумбура-Мэры — правінцыя ў Бурундзі
* Бужумбура-Рураль — правінцыя ў Бурундзі
Рутана (неадназначнасьць)

**Рутана** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Рутана — горад у Бурундзі
* Рутана — правінцыя ў Бурундзі
* Рутана — неарабскія мовы ў Судане
Атакара

**Атакара** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Атакара — горы ў Афрыцы
* Атакара — рака ў Афрыцы
* Атакара — дэпартамэнт у Бэніне
Афратропіка

**Афратро́піка**&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, да якога адносяцца часткі Афрыкі, якія разьмешчаныя на поўдзень ад пустэльні Сахары. Раней ён зваўся *этыёпскай экалягічнай зонай*.

Мадагаскар і прылеглыя выспы складаюць у ім адмысловы, выразна адрозны падрэгіён, у якім існуюць шматлікія эндэмічныя віды жывёл, напрыклад, лемуры. Гэта абумоўленае тым, што Мадагаскар і Сэйшэльскія выспы адшчапіліся ад Афрыкі некалькі дзясяткаў мільёнаў гадоў назад і эвалюцыйныя працэсы на іх пайшлі асобным шляхам. Іншыя выспы ў Індыйскім акіяне, такія як Каморскія або Маскарэнскія выспы, зьяўляюцца выспамі вульканічнага паходжаньня, і іх век больш юны.

Яшчэ адным асобным субрэгіёнам Афратропікі зьяўляецца Капская вобласьць на поўдні кантынэнту, ахарактарызаваная кліматам, падобным на міжземнаморскі. Тут таксама існуюць шматлікія эндэмічныя віды.

Катэгорыя:Біягеаграфія
Катэгорыя:Геаграфія Афрыкі
Катэгорыя:Тропікі
Канакры (неадназначнасьць)

**Канакры́** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Канакры — сталіца Гвінэі
* Канакры — рэгіён у Гвінэі
Канкан (неадназначнасьць)

**Канкан** — шэраг назваў.
Значэньні:

* Канкан — танец
* Канкан — горад у Гвінэі
* Канкан — рэгіён у Гвінэі
* Канкан — аэрапорт, які асблугоўвае горад Канкан
Кіндыя (неадназначнасьць)

**Кіндыя** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Кіндыя — горад у Гвінэі
* Кіндыя — рэгіён у Гвінэі
Абок (неадназначнасьць)

**Абок** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Абок — горад у Джыбуці
* Абок — рэгіён у Джыбуці
* Абок — аэрапорт у Джыбуці
Джыбуці (неадназначнасьць)

**Джыбуці** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Джыбуці (*афіцыйна*: **Рэспубліка Джыбуці**) — краіна на паўночным-усходзе Афрыкі
* Джыбуці — сталіца ў краіне Джыбуці
Кіншаса (неадназначнасьць)

**Кіншаса** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Кіншаса — сталіца Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
* Кіншаса — правінцыя у Дэмакратычнай Рэспубліке Конга
Найробі (неадназначнасьць)

**Найробі** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Найробі — сталіца Кеніі
* Найробі — правінцыя у Кеніі
Эль-Мардж (неадназначнасьць)

**Эль-Мардж** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* эль-Мардж — горад у Лібіі
* эль-Мардж — муніцыпалітэт у Лібіі
Сырт (неадназначнасьць)

**Сырт** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Сырт — узвышша ў Заволжы
* Сырт — горад у Лібіі
* Сырт — муніцыпалітэт у Лібіі
Завія

**Завія** — шэраг назваў.
Значэньні:

Гарады:
* Эз-Завія — горад у рэгіёне Салфіт, Палестынская аўтаномія
* Эз-Завія — горад у рэгіёне Наблус, Палестынская аўтаномія
* Эз-Завія — горад у Лібіі

Горы:
* Завія — гара ў Сырыі

Муніцыпалітэты:
* Эз-Завія — муніцыпалітэт у Лібіі

Іншае:
* Завія — суфійскія кельлі
Індамалайя

**Індамала́йя**&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, які ўключае тэрыторыю ад Паўднёвай Азіі да паўднёвых частак Далёкага Ўсходу

Катэгорыя:Геаграфія
Катэгорыя:Азія
Палеарктыка

**Палеа́рктыка**&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, які ўключае Эўропу, Азію на поўнач ад Гімалаяў і без Арабійскага паўвостраву, а таксама паўночную Афрыку да паўднёвай мяжы Сахары. Да яго адносяцца і выспы, разьмешчаныя блізу пазначаных частак мацярыкоў. Палеарктычны рэгіён зьявіўся ў эпоху палеагену, калі ў ім разьвіліся новыя формы расьлін і жывёл. Палеарктыка ўтварае разам з Неарктыкай (Паўночная Амэрыка да Мэксыкі і Грэнляндыя) біягеаграфічны рэгіён Галарктыку, які ахоплівае амаль усё паўночнае паўшар’е.
Нэатропіка

**Нэатро́піка**&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, які ахоплівае ўсю Паўднёвую Амэрыку, частку Цэнтральнай Амэрыкі, астравы Карыбскага басэйну, а таксама Флорыду. Да таго, як Паўднёвая і Паўночная Амэрыка былі злучаныя Панамскім перашыйкам, на абодвух кантынэнтах існавалі розныя заалягічныя і батанічныя міры. Нягледзячы на некаторае ўзаемапранікненьне біялягічнымі відамі, адрозьненьні кантынэнтаў захаваліся і да нашага часу. У Нэатропіке, як і ў Антарктыдзе і Аўстраліі, пераважаюць віды, успадкаваныя ад старажытнага кантынэнту Гандвана.

Катэгорыя:Геаграфія
Катэгорыя:Паўднёвая Амэрыка
Катэгорыя:Тропікі
Акіянія (біягеаграфія)

**Акія́нія**&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, які ахоплівае астравы і астраўныя групы ў Ціхім акіяне: Мікранэзія, Фіджы і большую частку Палінэзіі за выняткам Новай Зэляндыі. Новая Зэляндыя і Мэланэзія, уключна з Новай Гвінэяй, Вануату, Саламонавымі астравамі і Новай Гвінэяй, разам з Аўстраліяй уваходзяць у Аўстралазію.

Катэгорыя:Геаграфія
Катэгорыя:Акіянія
Акіянія (неадназначнасьць)

Назва **Акія́нія** мае некалькі сэнсаў. Калі ласка, выберыце той, які вас цікавіць:

* Акіянія
* Акіянія (біягеаграфія)
Аўстралазія (біягеаграфія)

**Аўстралазія**&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, які амаль супадае з геаграфічным рэгіёнам Аўстралазія, але адрозьніваецца зь ім у вызначэньні. Гэты біягеаграфічны рэгіён складаецца з Аўстраліі, выспы Новая Гвінэя (уключна з Папуа-Новая Гвінэя і інданэзійскай правінцыяй Папуа), ўсходняй часткі інданэзійскага архіпэлягу ўключна з выспай Сулавэсі, з Малукуанскіх выспаў (інданэзійскія правінцыі Малуку і Паўночны Малуку) і выспаў Ламбок, Сумбава, Сумба, Флёрэс, Тымор. Таксама ўключае некалькі ціхаакіянскіх астраўных групаў: Архіпэляг Бісмарка, Вануату, Саламонавы астравы, Новая Каледонія. Новая Зэляндыя зьяўляецца адасобленым падрэгіёнам Аўстралазіі, а рэшта Інданэзіі ўваходзіць у Індамалайскую зону.

З экалягічнага пункту гледжаньня Аўстралазія&nbsp;— гэта адасоблены рэгіён з агульнай геалягічнай і эвалюцыйнай гісторыяй, які мае шмат унікальных элемэнтаў флёры і фаўны. 

## Глядзіце таксама
* Аўстралазія
* Акіянія
Антарктыка (біягеаграфія)

**Анта́рктыка**&nbsp;— біягеаграфічны рэгіён, які ўключае Антарктыку і шэраг астраўных групаў у паўднёвых частках Атлянтычнага і Індыйскага акіянаў.

Катэгорыя:Геаграфія
Катэгорыя:Антарктыка
Антарктыка (неадназначнасьць)

Назва **Анта́рктыка** мае некалькі сэнсаў. Калі ласка, выберыце той, які вас цікавіць:

* Антарктыка
* Антарктыка (біягеаграфія)
Боў (рака)

**Боў** () — рака ў паўднёва-заходняй частцы Канады ў правінцыі Албэрта. Пры злучэньні з ракой Олдман утварае раку Паўднёвы Саскачэван.

Боў бярэ свой пачатак ад ледавіка Боў, што ў Скалістых гарах. Цячэ на поўдзень да вёскі Лэйк-Луіс. Потым рака паварочвае на ўсход і працякае праз гарады Банф і Канмор. Далей па цячэньні на рацэ знаходзіцца водасховішча Гост-Лэйк, даўжыня якога складае 13,5 кілямэтру. Ніжэй водасховішча Боў працягвае цячы на ўсход, працякаючы праз буйны цэнтар правінцыі, горад Калгары. Ніжэй за Калгары рака цячэ ва ўсходнім і паўднёва-ўсходнім кірунку да злучэньня з ракой Олдман каля вёскі Грасі-Лэйк у паўднёвай Албэрце. Даўжыня ракі складае 587 кілямэтраў, плошча басэйну 26 200 км². Максымальны сьцёк ракі складае 1640 м³/с, мінімальны — 3 м³/с.

Першыя людзі зьявіліся на рацэ прыкладна 11 тысяч гадоў назад. Яны займаліся паляваньнем на мамантаў і вялізных бізонаў. Першым эўрапейцам на берагах ракі стаў дасьледчык Дэйвід Томпсан. У 1787 року разам з індзейцамі пікані перазімаваў на раце. У 1875 року на месцы злучэньня рэк Боў і Элбоў быў заснаваны Калгары. Рака зьяўляецца галоўнай крыніцай чыстай вады для насельніцтва ў рэгіёне.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Канады
Біягеаграфічны рэгіён

**Біягеаграфі́чны рэгіё́н**, альбо **эказо́на**&nbsp;— найбуйнейшая адзінка пры дзяленьні зямной паверхні на зоны ў адпаведнасьці з разьмеркаваньнем жывых арганізмаў. 

**Эказона** ахоплівае вялікія тэрыторыі, на якіх арганізмы разьвіваліся ў адноснай ізаляцыі на працягу доўгага часу, аддзеленыя адны ад другіх геаграфічнымі аб’ектамі: акіянамі, пустэльнямі, высокімі горнымі градамі, якія ўяўляюць зь сябе натуральныя перашкоды для міграцыі. Такім чынам, біягеаграфічныя рэгіёны прызначаны для вызначэньня агульнага групаваньня арганізмаў на аснове іх геаграфічнага разьмеркаваньня.

Катэгорыя:Біягеаграфія
Гульня тронаў

«**Гульня́ тро́наў**» ці «**Гульня́ стальцо́ў**» () — амэрыканскі драматычны тэлесэрыял у жанры фэнтэзі, створаны па матывах цыкля раманаў «Сьпеў лёду і агню» пісьменьніка Джорджа Мартына. Сэрыял здымаецца для кабэльнага тэлеканала HBO пад кіраўніцтвам Дэйвіда Бэніёфа і Дэніэла Ўайса. Здымкі тэлесэрыяла вядуцца ў некалькіх краінах, уключаючы Паўночную Ірляндыю, Мальту, Харватыю, Ісьляндыю і Марока. Прэм’ера першага сэзону ў ЗША адбылася на канале HBO 17 красавіка 2011 году, а па стане на 2013 год былі цалкам паказаны тры сэзоны. У красавіку 2013 году сэрыял быў падоўжаны на чацьвёрты сэзон, які будзе паказаны ўвесну 2014 году. У Расеі тэлесэрыял паказвалі тэлеканалы Fox Life, РЕН ТВ і Amedia Premium. У Беларусі тэлесэрыял паказвае 8 тэлеканал.

Дзеяньне «Гульні стальцоў» адбываецца ў выдуманым сьвеце, які нагадвае сярэднявечную Эўропу, у канцы доўгага лета. У сэрыяле адначасова дзейнічае мноства пэрсанажаў і разьвіваецца некалькі зьвязаных адзін з адным сюжэтных лініяў. Адна зь іх прысьвечана барацьбе некалькіх уплывовых сямействаў за сталец каралеўства; другая — аб спробах зьбяднелага ордэна, які ахоўвае старажытную Сьцяну на поўначы краіны, супрацьстаяць звышнатуральнай пагрозе звонку; трэцяя — аб падарожжы выгнанай прынцэсы-спадчыньніцы таго ж стальцу па краінах усходу ў спробах знайсьці сабе хаўрусьнікаў для вяртаньня на радзіму. У сэрыяле зьяўляюцца фантастычныя істоты, такія, як цмокі і нежыць. Для «Гульні стальцоў» характэрна адсутнасьць строга станоўчых і строга адмоўных пэрсанажаў, многія героі зьдзяйсняюць неадназначныя ўчынкі і могуць загінуць на экране нечакана для гледача. У сэрыяле закранаюцца пытаньні палітыкі, рэлігіі, грамадзянскай вайны, становішча жанчынаў у грамадзтве, злачынства і пакараньня. Спэцыяльна для сэрыяла былі распрацаваны некалькі штучных моваў, як то датракійская мова.

Тэлесэрыял зьяўляецца адным з самых буйнабюджэтных праектаў на сучасным амэрыканскім тэлебачаньні і самым дарагім у жанры фэнтэзі. Паказаныя сэзоны «Гульні стальцоў» атрымалі высокія водгукі крытыкаў, хоць многія зь іх адмоўна паставіліся да празьмернасьці ў сэрыяле крывавага гвалту і эратычных сцэнаў. Вакол «Гульні стальцоў» паўстала шырокая фан-супольнасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сьпеў Лёду і Агню
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2011 году
Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Фэнтэзійныя тэлесэрыялы
Катэгорыя:Тэлесэрыялы тэлеканала HBO
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Мазамбіку

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Мазамбіка** — падзел тэрыторыі Мазамбіка на пэўныя часткі ў мэтах эфэктыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіраваньня й мясцовага самакіраваньня.

## Правінцыі

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Мазамбік
Іньямбанэ (правінцыя)

**Іньямбанэ** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на поўдні краіны, мае выхад да Індыйскага акіяну. Адміністрацыйны цэнтар — Іньямбанэ. Плошча — 68 615 км², насельніцтва складае 1 301 967 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Маніка (правінцыя)

**Маніка** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на захадзе краіны й мае мяжу з Зымбабвэ. Адміністрацыйны цэнтар — Шымоё. Плошча — 61 661 км², насельніцтва складае 1 438 476 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Кабу-Дэлгаду

**Кабу-Дэлгаду** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на паўночным усоходзе краіны, мае мяжу з Танзаніяй. Адміністрацыйны цэнтар — Пэмба. Плошча — 82 625 км², насельніцтва складае 1 632 065 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Газа (Мазамбік)

**Газа** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на поўдні краіны, мае мяжу з Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікай і Зымбабвэ. Адміністрацыйны цэнтар — Шаі-Шаі. Плошча — 75 709 км², насельніцтва складае 1 251 323 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Мапуту (правінцыя)

**Мапуту** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на поўдні краіны й мае агульную Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікай і Сўазілэндам. Адміністрацыйны цэнтар — Мапуту, які аднак не ўваходзіць у правінцыю, але зьяўляецца асобнай тэрытарыяльнай адзінкай як сталіца краіны. Плошча — 25 756 км², насельніцтва складае 1 233 143 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Ньяса (правінцыя)

**Ньяса** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на поўначы краіны й мае агульную мяжу з Танзаніяй і Малаві. Адміністрацыйны цэнтар — Лішынга. Плошча — 129 056 км², насельніцтва складае 1 182 393 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Сафала (правінцыя)

**Сафала** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца ў цэнтры й мае выхад да Індыйскага акіяну. Адміністрацыйны цэнтар — Бэйра. Плошча — 68 018 км², насельніцтва складае 1 671 864 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Тэтэ (правінцыя)

**Тэтэ** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на захадзе краіны й мае агульную мяжу з Малаві, Замбіяй і Зымбабвэ. Адміністрацыйны цэнтар — Тэтэ. Плошча — 100 724 км², насельніцтва складае 1 801 528 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Маніка (неадназначнасьць)

**Маніка** — шэраг назваў.
Значэньні:

* Маніка — горад у Мазамбіку
* Маніка — правінцыя ў Мазамбіку
* Маніка — племя ў Зымбабвэ
* Маніка — старажытнарымскі дасьпех для абароны рукі
Замбэзія

**Замбэзія** () — адна з адзінаццаці правінцыяў Мазамбіка, якая месьціцца на ўсходзе краіны й мае агульную мяжу з Малаві, а таксама выхад да Індыйскага акіяну. Адміністрацыйны цэнтар — Келіманэ. Плошча — 105 008 км², насельніцтва складае 3 897 064 чалавек (на 2007 год).

## Крыніцы
Мапуту (неадназначнасьць)

**Мапуту** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Мапуту — сталіца Мазамбіка
* Мапуту — заліў Індыйскага акіяну
* Мапуту — правінцыя ў Мазамбіку
* Мапуту — рака ў Афрыцы, якая працякае па тэрыторыях Мазамбіка, ПАР і Сўазілэнда
Іньямбанэ (неадназначнасьць)

**Іньямбанэ** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Іньямбанэ — горад у Мазамбіку
* Іньямбанэ — правінцыя ў Мазамбіку
Рызэспор Рызэ

«**Рызэспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Рызэ. Заснаваны ў 1953 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рызэ
Ньяса (неадназначнасьць)

**Ньяса** — шэраг назваў.

Тапонімы:
* Ньяса — возера ў Афрыцы
* Каралева Ньяса — дэкаратыўная акварыюмная рыба
* Ньяса — правінцыя ў Мазамбіку

Іншае:
* Ньяса — народ у Афрыцы
* Ньяса — мова народу Ньяса
* Ньяса — від маніпуляцыяў падчас зьдзяйсьненьня абрадаў ёгі
Піс

**Піс** () — рака ў Канадзе, якая бярэ свой пачатак у Скалістых гарах паўночнай Брытанскай Калюмбіі і цячэ на паўночны ўсход па поўначы Албэрты. Піс упадае ў раку Слэйв, прыток Макензі. Рака Макензі займае 12-е месца ў сьвеце па даўжыні. Асноўным прытокам ракі Піс зьяўляецца рака Фінлэй, якая ў сваю чаргу разглядаецца як галоўная крыніца Макензі.

Піс мае даўжыню 1923 км. Плошча басэйну ракі складае 306 000 км². Максымальны сьцёк Піс — 9790 м³/с, мінімальны — 344 м³/с.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Канады
Катэгорыя:Рэкі Паўночна-Заходніх тэрыторыяў
Рональд Мотлі

**Рональд Мотлі** (1944—2013) — амэрыканскі юрыст, які ў 1998 годзе дамогся найвялікшага ў ЗША спагнаньня з тытунёвых прадпрыемстваў ($246 млрд) на карысьць ахвяраў тытунепаленьня. Ганарар за справу склаў прынамсі мільярд даляраў. Яго маці памерла да таго ад раку лёгкіх праз паленьне. Пазьней выступаў абаронцам зацікаўленасьцяў больш чым 6500 сваякоў ахвяраў тэрарыстычных нападаў 11 верасьня 2001 году ў пазове супраць «Аль-Каіды».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Юрыдычнае прадпрыемства «Мотлі Райс»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў ЗША
Катэгорыя:Праваабаронцы ЗША
Катэгорыя:Юрысты
Катэгорыя:Тытунепаленьне
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Дашэвічы

**Дашэ́вічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Дзьмітравіцкі сельсавет.

Дашэвічы месьцяцца за 16&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 55&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск (лінія Берасьце&nbsp;— Беласток).

За 500&nbsp;м ад вёскі курганны могільнік.

## Гісторыя
* 1857: у вёсцы 166 рэвіскіх душ, дзяржаўная ўласнасьць.
* 2-я палова XIX ст.: у Дзьмітравіцкай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі.
* 1890: Дашэвіцкая сельская грамада мела 25 дзесяцінаў сядзібнай зямлі, 100&nbsp;— ворыўнай зямлі, 35 дзесяцінаў лесу.
* 1897: паводле перапісу 44 двары, 256 жыхароў, хлебазапасная крама.
* 1905: 45 гаспадарак, 259 жыхароў.
* 1921: у выніку польска-савецкай вайны па Рыскай мірнай дамове ў складзе Польшчы, у складзе Дзьмітравіцкай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1923: 33 двары, 166 жыхароў.
* 1939: у выніку пакту Молатава — Рыбэнтропа ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Дзьмітравіцкім сельсавеце Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці, 53 двары, 262 жыхары.
* 1948: у пачатковай школе 25 вучняў.
* 1959: у вёсцы 201 жыхар.
* 1970: 206 жыхароў, у саўгасе «Белавескі».

## Насельніцтва
* 2010 год — 42 жыхары
* 1999 год — 57 жыхароў

## Інфраструктура
У складзе ААТ «Камянецкая пушча».

## Транспартныя сувязі
Каля паўднёвай мяжы вёскі праходзіць аўтадарога рэспубліканскага значэньня «Абход тэрыторыі нацыянальнага парку „Белавеская пушча“» ().

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;42.

Катэгорыя:Дзьмітравіцкі сельсавет (Камянецкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Смуга (возера)

**Сму́га** — возера ў Камянецкім раёне Віцебскай вобласьці, знаходзіцца за 11&nbsp;км на паўночны захад ад Камянца, каля вёскі Унучкі.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Заходні Буг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азёры Беларусі
Катэгорыя:Азёры Камянецкага раёну
Георг Отс

**Гео́рг Отс** (; 21 сакавіка 1920, Петраград, Расейская СФСР — 5 верасьня 1975, Талін, Эстонская ССР) — эстонскі опэрны і эстрадны сьпявак. Народны артыст СССР (1960), ляўрэат дзьвюх Сталінскіх (1950, 1952) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1968). Сын знакамітага тэнара Карла Отса.

## Жыцьцяпіс
Георг Отс навучаўся ў Францускім ліцэі, скончыў талінскую вайсковую вучэльню, атрымаўшы званьне афіцэра, паступіў на падрыхтоўчы курс вайскова-тэхнічнае вучэльні. У 1939 стаў чэмпіёнам Эстоніі па плаваньні на маратонскую дыстанцыю 1500 м, а ў 1940 — у эстафэце 4×200 м вольным стылем. Аднак у 1940 працягнуў навучаньне ў Талінскім тэхнічным унівэрсытэце.

У 1941 годзе, скончыўшы першы курс, быў мабілізаваны ў РСЧА. Адплыў на параходзе «Сыбір» у Ленінград для залічэньня ў воінскую частку. 18 жніўня ля вострава Гоглянд карабель быў падбіты немцамі, Отса зь іншымі пасажырамі падабраў мінны тральшчык. Сьпярша перавезены ў Ленінград, пасьля пад Чалябінск, адкуль у канцы студзеня 1942 быў накіраваны камандзірам супрацьтанкавага ўзводу. На чыгуначнай станцыі ён спаткаў рэжысэра Прыйта Пылдроаса, якія запрасіў яго ў ствараныя ў Яраслаўлі «Дзяржаўныя ансамблі Эстоніі», дзе Георг пачаў прафэсійна займацца сьпевам.

З 1944 году — артыст хору, з 1945 году — саліст тэатру опэры і балету «Эстонія». У 1951 годзе скончыў Талінскую кансэрваторыю.

Чалец ВКП(б) з 1946 году. Дэпутат Вярхоўнага Савету СССР 9-га скліканьня.

Памёр 5 верасьня 1975 году ў Таліне. Пахаваны на Лясных могілках у талінскім раёне Пірыта.

## Прэміі і ўзнагароды
* Сталінская прэмія другой ступені (1950) — за выкананьне галоўнай партыі ў опэрным спэктаклі «Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1952) — за выкананьне ролі ў фільме «Сьвятло ў Коардзі»
* Заслужаны артыст Эстонскай ССР (1953)
* Народны артыст Эстонскай ССР (1956)
* Народны артыст СССР (1960)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1968)
* Дзяржаўная прэмія Эстонскай ССР (1975)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцягу (1956)
* Ордэн Знак Пашаны (1950)

## Памяць
* Імя Георга Отса мае вуліца ў цэнтры Таліну, дзе знаходзяцца Эстонскі драматычны тэатар і Нацыянальная опэра Эстонія
* Талінская музычная вучэльня імя Георга Отса
* «Георг Отс» — пасажырская судзіна
* астэроід «1977 QAI» у 1996 року быў названы ягоным імем

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Савецкія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Эстонскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Эстонскія опэрныя сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатру
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Памерлі ў Таліне
Катэгорыя:Пахаваныя на Лясных могілках Таліну
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Асобы на марках
Абаб’е

**Аба́б’е** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, знаходзіцца за 16&nbsp;км на паўночны ўсход ад Браслава, каля вёскі Вялікае Абаб’е (Плюскі сельсавет).

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Друйка (Дзьвіна). Плошча яго паверхні&nbsp;— 1,4&nbsp;км², вадазбору (пласкахвалісты, 57&nbsp;% пад лесам)&nbsp;— 32,8&nbsp;км², найбольшая глыбіня&nbsp;— 2,9&nbsp;м, працягласьць берагавой лініі&nbsp;— 10,5&nbsp;км.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Пратокамі злучанае з азёрамі Дубрай, Вялікай Ельняй, Дуброкам, з возера выцякае рака Абабіца. У выніку мэліярацыі ўзровень возера панізіўся на 1&nbsp;м.

## Будова
Берагавая лінія зьвілістая, утварае некалькі доўгіх вузкіх заліваў. Берагі нізкія, абалона шырынёй 10—50&nbsp;м, на поўначы да 300&nbsp;м, балоцістая.

Катлавіна тэрмакарставага тыпу, лопасьцевай формы, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы вышынёй 1—4&nbsp;м, спадзістыя, парослыя лесам і хмызьняком, на захадзе разараныя.

Дно плоскае, пакрытае сапрапэлем, уздоўж берагоў пясчанае. Зарастае падводнай расьліннасьцю па ўсёй плошчы.

## Фаўна
Водзяцца карась, лін, шчупак, акунь, лешч, краснапёрка, укляя.

## Крыніцы

## Літаратура
* . С. 28.
* . С. 16.
* . С. 199.

Катэгорыя:Азёры басэйну Друйкі
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Пастафарыянства

**Пастафарыя́нства** () альбо **Царква́ Лята́ючага Макаро́ннага Мо́нстра** () — парадыйная рэлігія, заснаваная Бобі Гэндэрсанам у 2005 годзе ў знак пратэсту супраць рашэньня дэпартамэнту штату Канзас, якое патрабавала ўвесьці ў школьны курс канцэпцыю Разумнай задумы як альтэрнатыву эвалюцыйнаму вучэньню. 
У адкрытым лісьце на сваім вэб-сайце Гэндэрсан апавяшчае пра веру ў звышнатуральнага Стваральніка, падобнага на макароны й тэфтэлі — *Лятаючага Макароннага Монстра* (ЛММ), і заклікае да вывучэньня пастафарыянства ў школах разам зь іншымі рэлігіямі, тым самым выкарыстоўваючы аргумэнт reductio ad absurdum (Давядзеньне да абсурду). Нягледзячы на парадыйнасьць, рэлігія мае афіцыйны статус і існуе на тых жа правах, што й астатнія рэлігіі.

Назва рэлігіі заснаваная на гульні словаў, і асацыюецца з растафарыянствам і італьянскім словам «паста» (pasta), якое абазначае макаронныя вырабы, а яе пасьлядоўнікі называюць сябе пастафарыянцамі (альбо пастафарыянамі).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Царквы Лятаючага Макароннага Монстра

Катэгорыя:Рэлігійныя пародыі
Салад

**Сала́д** (сала́да, салет;  — ракавінападобны) — шлем, створаны на аснове бацынету на пач. 15 ст. у Італіі (першае згадваньне — 1407). Масава ўжываўся ў эўрапейскіх войсках цягам 15 — сярэдзіны 16 ст. Найбольш пашырыўся ў Францыі і Нямеччыне. Архітыповы шлем 2-ой паловы Стогадовай вайны. Пачаў выцясьняцца з ужытку пад пач. 16 ст. тыпамі армэ і бургіньёт, але яшчэ ў сяр. 16 ст. у дапрацаваным выглядзе ўжываўся ў рыцарскіх турнірах. У Вялікім Княстве Літоўскім зьявіўся прынамсі з канца 15 ст. і пашырыўся да сярэдзіны XVI ст., прычым мог дапаўняцца заслонамі, падобнымі да заслонаў шлемаў «армэ».

Звон шлема меў паўкруглы або місавідны выгляд з разьвітым напатылічнікам без брыля. Пярэдняя частка спускалася на твар і мела візуру. Пазьней была выразанай і закрывалася заслонай, падыманай на скроневых шарнірах. Напатылічнік мог быць раскладным. Вельмі доўгія напатылічнікі найчасьцей сустракаліся ў Нямеччыне (нямецкі салад), а ўмеркавана доўгія — у Францыі (францускі салад). Праз адсутнасьць аховы для ніжняй часткі твару і шыі салады дапаўняліся бартамі.

Галоўнае клясыфікацыйнае адрозьненьне ад канструкцыйна блізкіх капалінаў — немень сымэтрычнага брыля, ад барбютаў — параўнальная неглыбокасьць звону, хоць існуе шэраг клясыфікацыяў, у якіх барбюты залічваюца да простых, «салдацкіх» саладаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Шлемы
Катэгорыя:Рыцары
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя
Тэраса

Назву **Тэра́са** маюць:

* Тэраса (архітэктура) — адкрытая вонкавая пляцоўка, якая прымыкае да дому або кватэры
* Тэраса (геамарфалёгія) — прыступка-падобная форма рэльефу з гарызантальнымі ці зьлёгку нахіленымі пляцоўкамі на схілах гор, рачных далін, азёр, яроў, узьбярэжжах мораў
Барысаўка (рака)

**Бары́саўка** (**Сму́га**, альбо **Барысаўскі канал**)&nbsp;— рака ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці, левы прыток Сяхновіцкага канала (басэйн Заходняга Бугу).

Пачынаецца за 1&nbsp;км на поўнач ад вёскі Вярхі, вусьце на паўночны ўсход ад вёскі Шпіталі. Даўжыня 9,2&nbsp;км. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура
* . С.&nbsp;55.

Катэгорыя:Басэйн Заходняга Бугу
Катэгорыя:Рэкі Жабінкаўскага раёну
Сусі

**Су́сі** (*сушы*) — японская страва з рысу, сырой рыбы, воцату, васабі (хрэн), водарасьцяў (парфіра) і падлівы з соі або імбіру. Атрымала распаўсюджаньне па-за Японіяй з 1980-х гадоў. Стылі і віды сусі моцна адрозьніваюцца, але адзіным ключавым інгрэдыентам ёсьць адмысловы рыс, які мае назву сары альбо сумэсі.

Мяркуецца, што вынаходнікам сучасных сусі ёсьць Ганая Ёгэй, які вынайшаў нігіры-сусі, тып сусі, найбольш вядомы на сёньня, у якім морапрадукты зьмяшчаюцца на уласнаруч зьлеплены кавалак рысу, аздоблены воцатам, каля 1824 году ў пэрыяд Эда. У тую эпоху такая страва лічылася фаст-фудам клясы цёнін. Сусі традыцыйна гатуюцца зь сярэднязерневага белага рысу, але страву можна прыгатаваць з карычневага рысу або каротказерневага рысу. Вельмі часта сусі аздабляецца морапрадуктамі, як то кальмарам, вугарам, стронгай, тунцом і мясам крабу. Часам гатуюцца без морапрадуктаў і пазыцыянуюцца як вэгетарыянская страва. Сусі часам блытаюць з сасімі, падобнай стравай у японскай кухні, якая складаецца з тонка нарэзанай сырой рыбы альбо часам мяса.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Як гатаваць сусі.

Катэгорыя:Азіяцкая кухня
Катэгорыя:Японская кухня
Катэгорыя:Стравы
Шэкі (неадназначнасьць)

Назва **Шэкі** (, ) мае некалькі сэнсаў. Калі ласка, выберыце той, які вас цікавіць:

* Шэкі — вёска Засьценкаўскага сельсавету Дубровенскага раёну Віцебскае вобласьці Беларусі.
* Шэкі — места ў Шэкінскім раёне Азэрбайджану.
Стэнаграфія

**Стэнагра́фія** ( — *вузкі* + *пісаць*) — хуткі запіс вуснай мовы з дапамогай спэцыяльных знакаў і скарачэньняў словаў. Дазваляе паскорыць напісаньне прынамсі ўчацьвёра. Зьявілася ў IV ст. да н.э. ў Старажытнай Грэцыі.

Адрозьніваюць курсіўны (графічны) і геамэтральны спосабы (склаўся ў Ангельшчыне). У 1602 г.  тэрмін увёў Джон Ўіліс у кнізе «Мастацтва скорапісу». Курсіўныя знакі складаюцца з частак звычайнага пісьма, злучанага валасяной лініяй. Гемэтральныя знакі ўжываюцца для кароткіх словаў і складаюцца з геамэтрычных фігураў у непасрэдным спалучэньні з простай рознага нахілу. Паводле прыёму скарачэньня падзяляецца на:

# *каранёвы* (марфалягічны) з артаграфіяй звычайнага пісьма і скарачэньнем словаў пачатковымі літарамі,
#  *[[слых]]авы* (фанэтычны) з выкіданьнем невыразных гукаў пры скарачэньні.

У 2009 г. першы адпаведны беларускамоўны падручнік выдаў Станіслаў Суднік.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пісьменства
Рудзенка

Назву **Рудзенка** маюць:

* Рудзенка — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці
* Рудзенка — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці
ПАС Яніна

**ПАС** () — грэцкі футбольны клюб з гораду Яніны. Заснаваны ў 1966 годзе, як вынік зьліцьця двух мясцовых футбольных клюбаў — «Янінон» і «Пас Абэраф». Пры гэтым клюб «Янінон» сам быў вынікам зьліцьця клюбаў «Атромітас» і «Алімпіякос», якія аб’ядналіся ў 1962 годзе. На лягатып навастворанага клюбу патрапіў вол, бо некалі ён месьціўся на старажытнай манэце Эпірскай лігі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Яніна
Татнафта

**«Татнафта»** — расейскае адкрытае акцыянэрнае таварыства па перапрацоўцы нафты і прыроднага газу. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Альмецьеўску (рэспубліка Татарстан).

## Дзейнасьць
Асноўныя кірункі дзейнасьці «Татнафты»:

* здабыцьцё і перапрацоўка нафты й газу;
* вытворчасьць нафтапрадуктаў;
* банкаўскія паслугі.

«Татнафта» мае разгалінаваную сетку АЗС у Расеі і Ўкраіне, а таксама некалькі аўтазаправак у Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Расейскія нафтавыя кампаніі
Катэгорыя:Расейскія газавыя кампаніі
Катэгорыя:Татарстан
Катэгорыя:1950 год у СССР
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Расеі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1950 годзе