open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхайла Мінігайла

**Міхайла Мінігайла** (? — па 1413) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста ашмянскі (1387—1399) і віленскі (1393), першы кашталян віленскі (1413). На Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Равіч», да гэтага меў іншы герб.

Валодаў маёнткам Дзевянішкамі (тытуляваўся *de Dewenyszki*) на Ашмяншчыне. Апроч таго, меў уладаньні каля Салечнікаў.

## Імя

Мінігель, Мінгель або Мэнгель (Minigelus, Mingellus, Mengel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Альмін, Асьміна; германскія імёны Miniatus, Almin, Osminna) паходзіць ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Мінігайла азначае «жвавы думкамі» (тое ж, што і імя Гайлімін).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Michaele alias Minigal Gedigoldi capitanei de Oschmena* (17 лютага 1387 году); *Michaele alias Mingal Gedigowdi* (22 лютага 1387 году); *Michaele alias Minigal de Oszmena* (1 чэрвеня 1387 году); *Минкгайло изъ Ошмены* (1 ліпеня 1388 году, 18 чэрвеня 1389 году); *Минигайло* (16 сьнежня 1388 году); *Michaele alias Minigalone* (25 траўня 1391 году); *Minigalone* (2 лютага 1395 году); *Mynnegal houptman czur Aschmynne*, *Mynghail, capitaneus in Aschmyna* (12 кастрычніка 1398 году); *mit Mynnegeilen* (*Mynnegeil*; 1400 год); *Minigaylo Gedigoldi cum fratre germano Swiwilone* [*[[Сурвіла|Survilone]]*] (18 студзеня 1401 году); *Myngail* (17 жніўня 1404 году); *Mynygaylo* (13 студзеня 1407 году); *Michaele alias Minigallo de Dewenyszki* (20 красавіка 1411 году); *Michaele alias Minigalo* (31 траўня 1412 году); *cum genelogia Minigail castellani Wilnensis*, *Mingal [castellanus] Vilnensis*, *Mynigal castellanum Vilnensem* (2 кастрычніка 1413 году); *Myngal*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Гедыгольда. Меў брата Сурвілу.

Упершыню ўпамінаецца ў прывілеі Ягайлы Віленскай катэдры (1387 год). У 1387—1399 гадох быў старостам ашмянскім, у 1393 годзе — старостам віленскім. У 1388 годзе ў Маладэчне выконваў місію замірэньня Ягайлы з князем Дзьмітрыем Альгердавічам, які вярнуўся з Масковіі. У 1413 годзе быў кашталянам віленскім.

Браў удзел у падпісаньні Салінскай умовы (1398 год) паміж Вітаўтам і крыжакамі, у складаньні Віленска-Радамскай уніі (1401 год). У дакумэнтах Вітаўта подпіс Мінігайлы стаіць раней за Войцеха Манівіда і Братошу, што сьведчыць пра вялікую вагу сярод тагачаснай арыстакратыі.

## Мова і культура

Змацаваў дакумэнт Вітаўта для Тэўтонскага ордэну ад 14 кастрычніка 1398 году пячацьцю з лацінскім надпісам:
**…GAILE**

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Мінігайла Міхайла
Варапаеўскі сельсавет (Пастаўскі раён)

**Варапа́еўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Варапаева. 

## Гісторыя
10 жніўня 2013 году Варапаеўскі пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Пастаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 2013 годзе
Войцех Манівід (сын Івана)

**Войцех Манівід** (каля 1430 — 1475) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віленскі (з 1461), адначасна ваявода наваградзкі (з 1471) і падстолі вялікі літоўскі (1475).

Валодаў большасьцю Ашмянскага павету.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Манівідаў гербу «Ляліва», сын Івана (Івашкі), кашталяна віленскага, і Альжбеты зь нявызначанага роду.

Не пакінуў нашчадкаў, ягоныя вялізныя зямельныя ўладаньні адыйшлі да сясьцёр Соф’і (жонка Мікалая Радзівіла) і Ядвігі (жонка Алехны Судзімонтавіча)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Войцех
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Галбейскі сельсавет

**Галбе́йскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёну Маладэчанскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Галбея. 

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Дунілавіцкага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай).

16 ліпеня 1954 году сельсавет скасаваны.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 27

## Літаратура
*  С. 314
*  С. 233

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дунілавіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Пётар Гедыгольдавіч

**Пётар Сенька Гедыгольдавіч** (? — красавік ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак гаспадарскі (1429), намесьнік смаленскі (1447—1451), кашталян віленскі (1451).

Валодаў маёнткамі Вішневам, Волмай, Дзераўнай, Каменем, Налібакамі, Радашкавічамі ў Менскім павеце, Мірам і Сьвержанем у Наваградзкім павеце

## Імя

Формы імя ў гістарычных крыніцах: *Senkonis Gedigildi [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Szyenko Gyedigoldovycz* (28 траўня 1434 году); *Senko Gedigoldowicz* (27 лютага 1434 году); *Семен Кгедикговдович* (1440—1444 гады); *Сен(ь)ко Кгедкгольдович* (1440—1451 гады); *Сенько Кгедикголдович*, *Сенко Кгедкгольдовичъ* або *Семенъ Кгедикголдовичъ* (1440—1492 гады); *Сенько Дедикгодович* (1444—1459 гады); *Семен Кедикголдович* (27 сакавіка 1451 году); *Siemion Giedygoldowicz castellanus Vilnensis* (7 красавіка 1451 году); *Petrus Sienko Giedygoldowicz* (1477 год); *Senko Giedigoldowicz* (8 сакавіка 1485 году); *Petrus alias Szenko Gyedygoldowicz* (1485 год); *служилъ пану Сенку Дедикгалдовичу* (9 траўня 1510 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Юрыя Гедыгольда. Прыклаў да актаў Гарадзенска-Троцкай уніі (1432—1432) уласную пячаць з гербам «Ляліва».

У 1430 годзе разам з Шадзіборам Валімонтавічам быў сярод пасольства ў Рым у справе каранацыі Вітаўта.

Фундаваў касьцёлы ў Вішневе і Радашкавічах.

Ажаніўся зь Мілохнаю, дачкой Кезгайлы Валімонтавіча.

## Мова і культура

У сваёй лацінамоўнай грамаце, дадзенай 7 красавіка 1451 году касьцёлу ў Радашкавічах, упамінуў «*народныя*» тэрміны «*намесьнік*» (*capitaneus alias namiestnik*) і «*ўстаў*» (*alias ustaw*), а ў грамаце ад 9 красавіка 1451 году на заснаваньне касьцёла ў Вішневе ўпамінуў зямлю «*з пашняй*» (*cum agro alias z pasznia*) і лугі, «*па-народнаму*» называныя «*сенажаці*» (*prata alias sianozaczy*). Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з лацінамоўным гатычным надпісам:
**…i ∗ de ∗ wisch…ow**

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6. Nr 11—12. 1913.

Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Балеслаў Сьмелы (фільм)

**«Бале́слаў Сьме́лы»** () — польская гістарычная драма рэжысэра Вітальда Лясевіча, сфільмаваная ў 1971 року па матывах раману «Boleszczyce» Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага (1877).

## Сюжэт
Вавэль, 1079 рок. Кароль Балеслаў асуджае на сьмерць дэзэртыраў з войска, пасланага ў дапамогу рускаму князю Ўсеваладу. Частка каралеўскае рады, сярод якое ваявода Сецех і біскуп Станіслаў, працівяцца такой жорсткай кары. Кароль намагаецца заключыць хаўрус з Кіевам супраць нямецкага імпэратара, аднак адзін з паслоў, што прыехалі з гэтай мэтай у Кракаў, забіты. Балеслаў намагаецца знайсьці вінаватага і выкрыць змову супраць сябе…

У сцэнарыі фільму выкарыстаныя ўрыўкі раману Крашэўскага «Boleszczyce» і фрагмэнты драмы «Станіслаў і Багуміл» Марыі Дамброўскай.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* «Балеслаў Сьмелы» ў базе filmpolski.pl

Катэгорыя:Польскія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Польскія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1971 году
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага
Ян Кезгайлавіч

**Ян Кезгайлавіч** (**Ян Кезгайла**; каля 1415 — 1485) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста жамойцкі (з 1449) і адначасна кашталян віленскі (з 1458).

Атрымаў у 1451 годзе ад вялікага князя Казімера Мсьцібогаў у Ваўкавыскім павеце, паводле спадчыны па бацьку — частку Дзявялтова, Крожаў ды іншых маёнткаў на Жамойці. Па атрыманьні спадчыны бязьдзетных братоў стаў адным з найбагайцешых магнатаў у краіне.

## Імя

Геза або Кеза (Geso, Keso) і Гайла (Gailo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гез- (-гіз-, -кез-) (імёны ліцьвінаў Геска, Гізель, Гесмонт; германскія імёны Geske, Giesel, Gismondus) паходзіць ад гоцкага gais 'суліца, кап’ё', германскага gaizá 'завостраны кій', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Кезгайла азначае «жвавае кап’ё».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Johannes Gezgalouicz* (19 красавіка 1437 году); *староста жомоитскии, пан Ян Кезкгаилович* (1440—1492 гады); *dominis Joannę et fratre eius Debeslao filiis domini Kiesgał* (30 верасьня 1442 году); *Johann Kinsigal* (8 жніўня 1452 году); *Johannes Kenszgailowitcz, capitaneus tocius terre Samogittie* (3 ліпеня 1473 году); *Johannes eiusdem Gyeszgali* (28 лютага 1476 году); *пан троцкий пан Ян Кезкгейлович староста жомойтъский* (27 лютага 1477 году); *пан Виленскии, староста Жомоитскии пан Ян Кезгаилович* (25 жніўня 1484 году); *Johann Kynfsegallowitcz* (1484 год).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду Кезгайлаў гербу «Задора», сын Кезгайлы Валімонтавіча, кашталяна віленскага, і Алены (зь нявысьветленага роду). Меў братоў Міхайлу, Пятра, Дабяслава, Бутрыма і, магчыма, Таліята.

Меў сыноў Станіслава і Мікалая, ад якіх пайшлі дзьве лініі роду, а таксама дачку Алену.

## Мова і культура

У 1473 годзе разам з ваяводам троцкім Радзівілам Осьцікавічам, старостамі браслаўскім Багданам Саковічам і лідзкім Янам Кучуком уклаў на граніцы зь Інфлянцкім ордэнам акт аб размежаваньні «*нашых літоўскіх*» (*nostram Lythphanorum*) зямель зь Інфлянтамі; у акце ўпаміналіся межы, называныя «*граніцы*» (*granicies*), і пагорак, які «*па-народнаму*» называўся «*[[капец]]*» (*colliculum alias kopecz*), а таксама сьцьвярджаліся «*народнае вымаўленьне*» (*vulgo apellatarum*) літоўскіх адыменных назваў мясцовасьцяў Войшвілы (*Woyszwily*) і Шадзіборы (*Szedibory*). Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Ян
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Забельскі дамініканскі калегіюм

**Забельскі дамініканскі калегіюм** — адукацыйная ўстанова ў фальварку Забелах каля мястэчка Валынцаў, заснаваная на сродкі зямяніна Юрыя Шчыта пры дамініканскім кляштары Сьвятога Юрыя. Існавала ў 1716—1838 гадох.

Пры калегіюме дзейнічаў Забельскі школьны тэатар, у якім працаваў Каятан Марашэўскі, аўтар славутай «Камэдыі».

## Гісторыя
У 1787 годзе ў фундуш калегіюму ўваходзіла 5 фальваркаў (550 двароў, 2575 мужчынскіх душ, з даходам 2547 руб. штогод), апроч таго, манахі атрымлівалі штогод яшчэ 30 руб. (адсоткі з капітала) і 75 руб. (царкоўныя даходы).

У 1803 годзе калегіюм пераўтварылі ў павятовую вучэльню ў складзе Віленскай навучальнай акругі, у 1811 годзе — у гімназію. У 1821 годзе ад забельскіх выкладчыкаў у Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі паступіла прапанова стварыць на базе гімназіі акадэмію з трыма факультэтамі, але спроба аказалася беспасьпяховай.

Калектыў выкладчыкаў быў нешматлікім. У 1802 годзе тут працавала толькі шэсьць выкладчыкаў і восемдзясят навучэнцаў. Пры калегіюме дзейнічаў першы ўва Ўсходняй Эўропе школьны тэатар. Выкладчыкі М. Цяцерскі (аўтар п’ес «Доктар па прымусу», «Сапар», «Фэмістокл», «Камэдыя», «Шлюб, пастаўлены дагары нагамі штучкамі арлекіна» і лібрэта апэрэты «Апалён-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас»), І. Юрэвіч (аўтар п’ес «Крэз» і «Пышнагольскі») і іншыя былі аўтарамі сцэнічных дыялёгаў і твораў розных літаратурных жанраў.

## Выхадцы
* Арцём Вярыга-Дарэўскі (1816—1884) — паэт, драматург, пачынальнік новай беларускай літаратуры
* Канстанцін Тышкевіч (1806—1868) — археоляг, гісторык, этнограф, фальклярыст

## Крыніцы

## Літаратура
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі. — 2-е выд. — : Беларус. навука, 2010. — С. 43—46. — 582 с.
* 
* 

Катэгорыя:Забельскі дамініканскі калегіюм
Дабяслаў Кезгайла

**Дабяслаў Кезгайла** (**Добка Кезгайлавіч**; ? — каля 1460) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віленскі (з 1458).

## Імя

Геза або Кеза (Geso, Keso) і Гайла (Gailo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гез- (-гіз-, -кез-) (імёны ліцьвінаў Геска, Гізель, Гесмонт; германскія імёны Geske, Giesel, Gismondus) паходзіць ад гоцкага gais 'суліца, кап’ё', германскага gaizá 'завостраны кій', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Кезгайла азначае «жвавае кап’ё».

Форма імя ў гістарычных крыніцах: *Dobeslaus filius domini Kiesgal* (30 верасьня 1442 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду Кезгайлаў гербу «Задора», сын Кезгайлы Валімонтавіча, кашталяна віленскага, і Алены зь нявызначанага роду. Меў братоў Міхайлу, Яна, Пятра, Бутрыма і, магчыма, Таліята.

Упершыню ўпамінаецца пад 1442 годам. Значыцца як кашталян віленскі ў тэстамэнце Івашкі Манівідавіча, тагачаснага ваяводы віленскага.

Няма зьвестак пра жонку і нашчадкаў.

## Глядзіце таксама
* Судзівой Валімонтавіч
* Дабрагост Нарбутавіч
* Завіша Гудзігердавіч

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6. Nr 11—12. 1913.

Дабяслаў
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Камэдыя (п’еса)

«**Камэдыя**» — п’еса Каятана Марашэўскага, упершыню пастаўленая ў 1787 годзе навучэнцамі Забельскага дамініканскага калегіюма. У шэрагу з польскімі ўстаўкамі, большасьць сцэнаў п’есы напісаны беларускаю гутарковаю моваю. Агульнае абыймо беларускага тэксту ў п'есе складае каля 60%.

## Гісторыя публікацыі
Упершыню рукапіс п’есы быў апісаны ў 1909 годзе ў «Русском филологическом вестнике». Поўны тэкст «Камэдыі» з камэнтарамі быў апублікаваны У. Ператцам у 1911 годзе. Вялікія вытрымкі з п’есы былі апублікаваныя Я. Карскім у газэце «Беларусь» (1920, № 100, 106—107). Скарочаны тэкст «Камэдыі» надрукаваў А. Ф. Коршунаў у «Хрэстаматыі па старажытнай беларускай літаратуры» (Мн., 1959. С. 387—403). Поўны тэкст п’есы зь перакладам польскамоўнай яе часткі на беларускую мову быў зьмешчаны ў зборніку «Беларуская дакастрычніцкая драматургія» (Мн., 1978. С. 9—40).

## Жанр
Нягледзячы на тое, што твор напісаны ў эпоху Асьветніцтва, у яго аснову пакладзена контррэфармацыйная (барочная) ідэя пра ўсемагутнасьць Бога і нікчэмнасьць чалавека. Разам з тым, рысы асьветніцкага рэалізму выразна выяўляюцца ў тых сцэнах, якія апавядаюць пра жыцьцё беларусай вёскі.

С. Лаўшук адзначае, што нягледзячы на тое, што сваімі выяўленчымі парамэтрамі «Камэдыя» ня месьціцца ў нейкія кананічныя рамкі, у ёй на поўны голас загучалі ідэі беларускага асьветніцкага рэалізму.

## Ацэнкі
Высока ацаніў «Камэдыю» Францішак Аляхновіч, які лічыў яе творам пераходным, своеасаблівым мастком ад «няхітрых даўнішніх інтэрмэдый» да сапраўднай прафэсійнай драматургіі ў народным духу. Захоплены жывой беларускай мовай камэдыі, некаторыя часткі маналёгаў Дзёмкі драматург скарыстаў у сваёй п’есе «Птушка шчасьця».

Інакш успрымаў сацыяльную зьмястоўнасьць п’есу Максім Гарэцкі:

Твор Марашэўскага — сапраўдная камэдыя зь сялянскага жыцьця, хоць і ў духу ксяндзоўскае маралі і з дадаткам хрысьціянскай міталёгіі. Тым часам і гэтакія найлепшыя творы не зьяўляліся ў нашай літаратуры 18-га веку такім літаратурным этапам, зь якога бы шчыльна было зьвязана далейшае разьвіцьцё нашае слаўнае творчасьці. Чаму? Таму, што гэта не была творчасьць нацыянальная, зьвязаная з творчымі сіламі ўсяго народа і з ідэалёгіяй народа, гэта была забава паноў, пагарджаўшых народнаю культураю і тою моваю, у якой народ гаварыў...

Дасьледнік гісторыі даўняй беларускай літаратуры А. Коршунаў адзачаў, што «ў самыя змрочныя часы каталіцкай рэакцыі, насуперак асабістым жаданьням аўтара, аб’ектыўна прапагандавала жывую гутарковую беларускую мову... „Камэдыя“ Марашэўскага — гэта жывая бытавая замалёўка з жыцьця беларускага селяніна XVIII ст., пададзеная ў рэалістычным пляне».

## Крыніцы

## Літаратура
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. І. Мархель, В. А. Чамярыцкі. — 2-е выд. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 582 с.

Катэгорыя:П’есы Каятана Марашэўскага
Каятан Марашэўскі

**Каятан Марашэўскі** ( 1811 у Шумску на Віленшчыне) — драматург канца XVIII стагодзьдзя, манах-дамініканін, прафэсар, выкладнік паэтыкі і рыторыкі Забельскага дамініканскага калегіюму. Аўтар польскамоўнай трагедыі «Свабода ў няволі» і беларуска-польскай п’есы «Камэдыя» — першай беларускай камэдыі, дзе галоўныя пэрсанажы гавораць па-беларуску.

## Біяграфія
У 1787 годзе выкладаў рыторыку і паэтыку ў Забелах. У 1788 годзе перавёўся выкладаць у школу пры кляштары ў Аглоні. На момант сваёй сьмерці ў 1811 годзе быў прыёрам Шумскага дамініканскага кляштару. 

Дзейнасьць драматурга прыпадала на самы канец XVIII ст., у якім Беларусь перажыла сапраўдны тэатральны бум. Каятан Марашэўскі ня мог ня ведаць і пра агромністую папулярнасьць выступленьняў вандроўных артыстаў-блазьнюкоў. Не апошнюю ролю ў станаўленьні драматурга адыграла і асяродзьдзе, у якім яму давялося працаваць. Калектыў выкладнікаў Забельскага калегіюма быў нешматлікім. Прыкладам, у 1802 годзе ў калегіюме працавалі адно толькі шэсьць выкладнікаў і восемдзесят навучэнцаў.

## Творчасьць
У Забэльскім рукапісным зборніку захаваліся толькі два драматургічныя творы Каятана Марашэўскага. У «Камэдыі» паказана цяжкае жыцьцё прыгоннага селяніна Дзёмкі, выказваецца асьветніцкая думка, што шчасьце залежыць не ад лёсу, а ад чалавечых учынкаў. Твор напісаны ў адпаведнасьці з эстэтыкай клясыцызму, аднак адчуваецца ўплыў барочных інтэрмэдый, якія ўпершыню ў беларускай літаратуры сынтэзуюцца ў камэдыю. Ідэі асьветніцтва выявіліся ў трагедыі «Свабода ў няволі», дзе галоўны герой — рымскі палкаводзец Бэлізарыюс — вышэй за асабістыя інтарэсы ставіць інтарэсы радзімы.

Творы Каятана Марашэўскага захаваліся ў рукаіпісным зборніку, які зьберагаецца ў бібліятэцы Летувіскай АН. Сюжэт «Камэдыі» выкарыстоўвалі беларускія драматургі (п’еса Францішка Аляхновіча «Птушка шчасьця», 1920).

## Бібліяграфія
* Камедыя // Хрэстаматыя па гісторыі беларускага тэатра і драматургіі. 2-е выд. , 1997. Т. 1.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т. 2. Новая літаратура : другая палова XVIII—XIX стагоддзе / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т літ. імя Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі. — : Беларус. навука, 2007.
* Мальдзіс А. На скрыжаванні славянскіх традыцый. — , 1980. С. 320—335.
* Усікаў Я. Беларуская камедыя. — , 1979. С. 72—110.

Катэгорыя:Каятан Марашэўскі
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Забельскі дамініканскі калегіюм
Птушка шчасьця

«**Птушка шчасьця**» — камэдыя Францішка Аляхновіча, пастаўленая ў 1919 годзе. 

П'еса мае шмат запазычаньняў з «Камэдыі» Каятана Марашэўскага. Аднак у адрозьненьне ад п'есы папярэдніка Ф. Аляхновіч перастаўляе акцэнты з царкоўна-маралізатарскіх на зусім іншую дыдактыку — дыдактыку сацыяльнай актыўнасьці. 

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
*  
### Крытыка, рэцэнзіі
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:П’есы Францішка Аляхновіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Заўлецкі сельсавет

**Заўлецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёну Маладэчанскай вобласьці. 
Адміністрацыйны цэнтар — вёска Заўлечча.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Дунілавіцкага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай).

16 ліпеня 1954 году сельсавет перайменаваны ў Струкоўскі.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 19

## Літаратура
*  С. 314
*  С. 233

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дунілавіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Струкоўскі сельсавет

**Струко́ўскі сельсаве́т**, **Стру́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Струкі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны Заўлецкі сельсавет у складзе Дунілавіцкага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай).

16 ліпеня 1954 году сельсавет перайменаваны ў Струкоўскі.

20 студзеня 1960 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Глыбоцкага раёну.

## Літаратура
*  С. 52, 53, 314

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Кветка папараці

**«Кве́тка па́параці»** () — францускі кароткамэтражны мультфільм рэжысэра Ўладзіслава Старэвіча, сфільмаваны ў 1949 па матывах аднайменнага твору Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага (1877). Першы каляровы фільм Старэвіча.

## Сюжэт
Малады хлапец Джоні, які жыве ў вёсцы з маці і дзедам, у ноч на сьвятога Яна накіроўваецца ў лес, каб сарваць кветку папараці перш, чым засьпявае певень…

## Узнагароды
* Гран-пры Міжнароднага кінафэстывалю ў Вэнэцыі за лепшы анімацыйны фільм (1950)

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Францускія мультфільмы
Катэгорыя:Фільмы 1949 году
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага
Станіслаў Кезгайла (сын Яна)

**Станіслаў Кезгайла** (мянушка **Рэкуць**; каля 1450 — 1527) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста генэральны жамойцкі (з 1486) адначасна кашталян троцкі (1499—1522), гетман найвышэйшы (1501—1503) і кашталян віленскі (з 1522).

Пры падзеле бацькоўскіх маёнткаў атрымаў частку Дзевялтова, Крожаў і іншых на Жамойці, Мсьцібогаў, Ракаў, частку Бакштаў, паводле тэстамэнту цёткі Мілохны — частку Налібакаў і Дзераўную ў Менскім павеце. Ад вялікага князя Аляксандра атрымаў Зэльву ў Ваўкавыскім павеце, сёлы ў Любашанскім старостве, праз шлюб — Палачаны, Лужаны і Занарач у Ашмянскім павеце.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Кезгайлаў гербу «Задора», сын Яна, кашталяна віленскага. Меў брата Мікалая.

Ажаніўся зь Ядвігай, дачкой Алехны Судзімонтавіча. У шлюбе меў сыноў Мікалая, Яна і Станіслава, а таксама дачку Барбару, якая выйшла за Яна Забярэзінскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Станіслаў
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Дулінаўскі сельсавет

**Ду́лінаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Дуліна.

## Гісторыя
Сельсавет у складзе Мёрскага раёну. 12 лютага 1965 году сельсавет далучаны да Глыбоцкага раёну. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Шаркоўшчынскаму раёну.

## Літаратура
*  С. 53

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шаркоўшчынскага раёну
Савіцкі сельсавет

Назву **Са́віцкі [[сельсавет]]** маюць:

* Савіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці
* Савіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёну Гомельскай вобласьці
* Савіцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Каленкавіцкага раёну Гомельскай вобласьці
Андронаўскі сельсавет

**Андро́наўскі сельсавет**, **Андро́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Андроны.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Пастаўскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай, з 20 студзеня 1960 году — Віцебскай).

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 18

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 430
*  С. 184

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пастаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Інспэктарат Пружаны Арміі Краёвай

**Інспэктарат Пружана Арміі Краёвай**, ***Паўночны інспэктарат Арміі Краёвай*** — тэрытарыяльная структура акругі Палесьсе Арміі Краёвай.

## Арганізацыйная структура
* абвод Пружана
* абвод Высокае-Літоўскае

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Армія Краёва
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Гісторыя Камянецкага раёну
Галоўчыцы (Пружанскі раён)

**Гало́ўчыцы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Зеляневіцкага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — вёска ў Зельзінскай воласьці Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні, 789 дзесяцінаў; маёнтак Абаленскіх, з фальваркам Наталін 1045 дзесяцінаў.

За польскім часам — маёнтак і вёска ў гміне Падароск Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 1999 год — 138 чалавек
* 2010 год — 65 чалавек

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Ваўкавыск — Ружаны і  Кузявічы — Рачкі.

## Турыстычная інфармацыя
* Сядзіба Даранчынскіх (1840)

## Асобы
* Віктар Шыркавец — расейскі лекар найвышэйшае катэгорыі, «Найлепшы кіраўнік Расеі»-2007, чатырохразовы пераможца конкурсу «Найлепшы прадпрымальнік году»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
*  
* Надвор’е ў Галоўчыцах

Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Навасёлкаўскі сельсавет (Гадуцішкаўскі раён)

**Навасёлкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Цэнтрам савету была вёска Навасёлкі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Гадуцішкаўскага раёну Вялейскай вобласьці. 25 лістапада 1940 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Пастаўскага раёну.

## Літаратура
*  С. 448
*  С. 430

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пастаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Алёна Чабярук

**Алéна Івáнаўна** **Чабярук** (нар. 11 лістапада 1925 станцыя Прыяміна, Барысаўскі раён, Барысаўская акруга, БССР — 29 кастрычніка 2007) — беларуская мовазнаўца, дыялекталягіня. 

## Жыцьцяпіс
У 1951 годзе скончыла БДУ. Кандыдатка філялягічных навук (1969 г.). 

У 1952—1991 гадах працавала ў Інстытуце мовазнаўства АН Беларусі. Дасьледавала беларускую дыялекталёгію, балта-славянскія моўныя кантакты.

Аўтарка працы «*Лічэбнік у беларускіх гаворках*», суаўтарка «*Дыялектычнага атласа беларускай мовы*» (1963 г.)., «*Лінгвістычнай геаграфіі і групоўкі беларускіх гаворак*» (1968—1969 гады).

Ляўрэатка Дзяржаўных прэміяў Беларусі (2000 г.) і СССР (1971 г.).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лістапада
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім раёне
Мулярскі сельсавет

**Му́лярскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Муляры.

## Гісторыя
У 1988 годзе сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Камайскаму сельсавету.

## Вонкавыя спасылкі
* Пасялковы і сельсаветы Пастаўскага раёну

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пастаўскага раёну
Муляры

Назву **Муляры** маюць:

* Муляры — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Муляры — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Муляры — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
Інары-саамская мова

**І́нары-саа́мская мова** — адна з саамскіх моваў, на якой размаўляюць саамы, што жывуць у муніцыпалітэце Інары (поўнач Фінляндыі). На інары-саамскай размаўляюць людзі сталага й сярэдняга ўзросту. Мове пагражае выміраньне з нагоды слабае папулярнасьці сярод моладзі. Інары-саамская — адзіная саамская мова, што распаўсюджаная выключна на тэрыторыі Фінляндыі.

На інары-саамскай мове размаўляюць побач з возерам Інары у паселішчах Авээл, Аксуярві, Ііярві, Інары, Кааманэн, Мэнэсярві, Нелім, Партака, Рэпаёкі, Сэвэтыярві, Сюсярві і Тыра.

## Характарыстыка мовы

### Пісьмовасьць
Носьбіты інары-саамскае мовы карыстаюцца лацінскім альфабэтам. Гэты альфабэт атрымаў афіцыйны статус у 1996 годзе.

Выгляд інары-саамскага альфабэту.

У сучаснай інары-саамскай мове гукі, якія абазначаюцца літарамі ä і á, вымаўляюцца аднолькава. Аднак ёсьць разьмежаваньні стасоўна ўжытку гэтых літараў: ä ўжываецца ў першым складзе слова, калі ў другім складзе ёсьць літары е або і, у словах з адным коранем і ў дыфтонґу iä. Але літара ä не выкарыстоўваецца ў дыфтонґу uá.

## Гісторыя вывучэньня
У 1859 годзе зьявілася праца Anar sämi kiela aapis kirje ja doctor Martti Lutherus Ucca katkismus — першая кніга па-інары-саамску, якая была выдадзена Эдвардам Вільґельмам Борґам. Пачаткам інары-саамскай пісьмовасьці становіцца пераклад гісторыі Бібліі, які быў зроблены ў 1906 годзе Лаўры Арвідам Ітканэнам, які да гэтага перакладаў працы Мартына Лютэра на інары-саамскую мову.

Пасьля гэтага інары-саамская мова амаль што не ўжывалася ў літаратуры, бадай што ў працах лінґвістаў.

Актыўнае кнігавыданьне па-інары-саамску пачалося толькі напрыканцы ХХ стагодзьдзя праз падтрымку Саамскага парлямэнту Фінляндыі. У 1986 годзе створана асацыяцыя Anarâškielâ servi, якая выдала шмат кнігаў, календароў і падручнікаў.

## Грамадзкае жыцьцё
З 1992 году саамы атрымалі права на выкарыстаньне саамскіх моваў у муніцыпалітэтах Фінляндыі, якія зьяўляюцца традыцыйнай тэрыторыяй пражываньня народу, ажыцьцяўляюцца дзяржаўныя праґрамы па падтрымцы саамскіх моваў, напрыклад г. зв. «пагружэньне ў мову», калі дзеці ад 3 да 6 год вывучаюць мову ў дзіцячых садкох. Муніцыпалітэт Інары зьяўляецца чатырохмоўным на афіцыйным узроўні (ужываюцца фінская, паўночнасаамская, інары-саамская і колта-саамская мовы).

З 2007 году існуе інтэрнэт-выданьне Kierâš online.

Паводле меркаваньня міністра юстыцыі Фінляндыі Аны-Маі Генрыксан і Саамскага парлямэнту Фінляндыі, існуе значная пагроза саамскім мовам і пэрспэктыва іх зьнікненьня. Выказваюцца думкі аб недастатковай моўнай падтрымцы, адзначаецца нястача настаўнікаў, падручнікаў і г. д.

У шматлікіх дзіцячых садках Ляпляндыі выкарыстоўваецца поўнае саамскамоўнае навучаньне дзяцей, з нулявое па другую клясы мясцовых школаў выкладаньне таксама вядзецца выключна на саамскіх мовах. Паступова ў адукацыйны працэс дадаецца фінская мова і ў шостай клясе прапорцыя саамскае й фінскае дасягае прыкладнае прапорцыі 50 на 50.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Sámi Language Act

Катэгорыя:Саамскія мовы
Катэгорыя:Мовы Фінляндыі
Люі Габрыель Сюшэ

**Люі Габрыель Сюшэ** (, , Ліён — , Марсэль) — герцаг Альбуфэрскі (1-ы, 11 студзеня 1813), маршал Францыі (1811), пэр Францыі.

## Біяграфія
Сын фабрыканта шаўковых вырабаў у Ліёне. Пачаў службу ў 1792 годзе валянтэрам рэспубліканскіх войскаў. У 1798 годзе атрымаў генэральскі чын і прызначаны начальнікам штабу італьянскага войска. Асаблівыя заслугі аказаны былі ім пры абароне Генуі супраць значна праўзыходных сіл аўстрыйцаў (1800).

Сюшэ ўдзельнічаў у кампаніях 1805, 1806 і 1807 гадоў, па заключэньні Тыльзыцкага міру камандаваў корпусам, які стаў у Сылезіі, а ў канцы 1808 году павёў яго ў Гішпанію. Бліскучая вайсковая дзейнасьць яго ў гэтай краіне ўзнагароджана была ў 1812 годзе (пасьля заваёвы Валенсіі) тытулам герцага Альбуфэрскага.

Пасьля рэстаўрацыі Сюшэ падпарадкаваўся каралю, атрымаў у камандаваньне Паўднёвае войска і прызначаны пэрам Францыі, але ў 1815 годзе перайшоў на бок Напалеона. Прызначаны начальнікам альпійскага войска, ён уступіў у Савою, але перад напорам праўзыходных аўстрыйскіх сіл павінен быў адступіць. Выключаны каралём са сьпісу пэраў, ён у 1819 годзе быў адноўлены ў гэтым званьні.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Маршалы Напалеона I
Жан-Мат’ё-Філібэр Сэрур’е

**Жан-Мат’ё-Філібэр Сэрур’е** (; , Лян, Іль-дэ-Франс — , Парыж) — францускі граф з 3 чэрвеня 1808 году, ганаровы маршал Францыі зь 19 траўня 1804 году.

Сэрур’е нарадзіўся ў Ляне ў сям’і прыдворнага службоўцы, які адказваў за лоўлю кратоў у каралеўскіх стайнях. У сакавіку 1755 году прызваны ў войска (), з кастрычніка 1759 году — прапаршчык Амонскага пяхотнага палка каралеўскага войска.

Сэрур’е адзін зь нешматлікіх камандзіраў на чале Напалеона, якія ваявалі ў Сямігадовую вайну. У 1760 годзе ён быў паранены ў бітве пры Варбурзе. У 1762 годзе Сэрур’е атрымаў чын лейтэнанту і быў адпраўлены ў Партугалію.

## Рэвалюцыя і вайна
З пачаткам рэвалюцыі пачалася эміграцыя старога шляхцтва, у зьвязку з чым вызвалялася вялікая колькасьць камандных пасад. У сакавіку 1789 году, як раз перад пачаткам Францускай рэвалюцыі, Сэрур’е атрымаў чын маёру, а ўжо 1 студзеня 1791 году — падпалкоўніка.

Пасьля жнівеньскіх хваляваньняў 1792 году Сэрур’е стаў палкоўнікам 70-га пяхотнага палка, які стаіць гарнізонам у Пэрпіньяне. Народжаны ў арыстакратычнай сям’і і які апынуўся ў асяродзьдзі рэвалюцыйна наладжаных жаўнераў Сэрур’е ўжо думаў пра эміграцыю, аднак яго спыніла чарговае падвышэньне.

25 чэрвеня 1793 году ён быў падвышаны да брыгаднага, а 22 сьнежня 1794 году — да дывізіённага генэралу. У гэтым чыне Сэрур’е ваяваў у Італіі з 1793 па 1799 гады, спачатку пад камандаваньнем Келермана і Жазэфа Шэрэра, а затым і Напалеона Банапарта. Сэрур’е ўдзельнічаў у бітвах пры Лёана, Мандаві, Ля-Фаварытэ, П’яве, Тальямэнта, Градыскэ. 28 красавіка 1799 году ў бітве пры Адзе быў акружаны з усёй сваёй дывізіяй і склаў зброю, але неўзабаве быў адпушчаны Суворавым пад слова гонару.

## Консульства і Імпэрыя
Сэрур’е актыўна ўдзельнічаў у перавароце 18 брумэра. Пасьля гэтага ён зрабіў уражлівую кар’еру. Спачатку 27 сьнежня 1799 году ўведзены ў склад Дзяржаўнай рады, затым 22 сьнежня 1802 году прызначаны Напалеонам віцэ-прэзыдэнтам Сэнату. 23 красавіка 1804 году як адзін з найболей заслужаных вайскоўцаў, заняў ганаровую пасаду губэрнатара Дому інвалідаў. Падчас каранаваньня Напалеона 1804 году Сэрур’е нёс залатое кольца імпэратрыцы Жазэфіны. З 3 верасьня 1809 году Сэрур’е кіруе Нацыянальнай гвардыяй Парыжа.

Пасьля паразы францускага войска пад Парыжам у ноч з 30 на 31 сакавіка 1814 году загадаў спаліць у двары Дому інвалідаў 1417 трафэйных сьцягоў, захопленых французамі ў шматлікіх войнах пачынальна ад Людовіка XIV. Ён асабіста спаліў шпагу і пояс Фрыдрыха Вялікага. Попел быў кінуты ў Сэну.

## Рэстаўрацыя
Галасаваў за адхіленьне Напалеона ад улады, у падзяку за гэта Бурбоны далі яму тытул пэра Францыі. Падчас «Ста дзён» Напалеон увёў яго ў склад створанай ім Палаты пэраў. Пасьля канчатковай паразы Напалеона на судзе над маршалам Нэям галасаваў за сьмяротнае пакараньне. З 1815 году адпраўлены ў адстаўку. Пахаваны на могілках Пэр-Ляшэз (Парыж). У 1847 годзе перапахаваны ў Доме інвалідаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Маршал Сэрур’е
* Маршалы Напалеона. Жан-Мат’ё-Філібэр Сэрур’е

Катэгорыя:Удзельнікі Сямігадовай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Катэгорыя:Імёны, высечаныя пад Трыюмфальнай аркай (Парыж)
7-ы танкавы корпус (Вэрмахт)

**7-ы танкавы корпус** () — танкавы корпус вэрмахту.

## Гісторыя корпусу
Створаны 18 сьнежня 1944 году на падставе штабу 49-й пяхотнай дывізіі. У студзені 1945 году — ва Ўсходняй Прусіі. У лютым 1945 году — у Заходняй Прусіі.

## Склад корпусу
**У студзені 1945:**
* 24-я танкавая дывізія
* танкава-грэнадэрская дывізія «Вялікая Нямеччына»
* 18-я танкава-грэнадэрская дывізія
* 23-я пяхотная дывізія
* 299-я пяхотная дывізія

**У сакавіку 1945:**
* 7-я танкавая дывізія
* 4-я танкава-грэнадэрская дывізія СС

## Камандуючы корпусам
Генэрал танкавых войскаў Мартымэр фон Кэсэль

## Літаратура
* James Lucas: Die Wehrmacht 1939—1945. Zahlen, Daten, Fakten. Tosa Verlagsgesellschaft, Wien 2004, 

Катэгорыя:Танкавыя войскі Трэцяга райху
Сонечная сьвяцільнасьць

**Сонечная сьвяці́льнасьць** (L☉) — адзінка сьвяцільнасьці. Ужываецца ў астраноміі для вымярэньня ступені моцнасьці сьвятла зоркі. Адна адзінка роўная сьвяцільнасьці Сонца і складае 3,827·1026 Вт.

## Матэматычныя разьлікі
Сонечная сьвяцільнасьць зьвязаная з сонечнай радыяцыяй, якая вымяраецца на штучных спадарожніках альбо непасрэдна на Зямлі. Сярэднюю колькасьць сьвятла ў верхніх плястах атмасфэры часам называюць сонечнай пастаяннай, I☉. 

Асьветленасьць вызначаецца як моцнасьць на адзінку плошчы, з гэтага вынікае, што сонечная сьвяцільнасьць (агульная моцнасьць сонечнага выпраменьваньня) — гэта выпраменьваньне, атрыманае на Зямлі (сонечная пастаянная), памножанная на плошчу сфэры, радыюс якой зьяўляецца сярэдняй адлегласьцю паміж Зямлёй і Сонцам:

:L_\odot = 4\pi kI_\odot A^2\,

* А — адзінка адлегласьці (значэньне астранамічнае адзінкі ў мэтрах)
* k — пастаянная (значэньне якой вельмі блізкае да адзінкі), якая адлюстроўвае той факт, што сярэдняя адлегласьць ад Зямлі да Сонца дакладна ня роўная адной астранамічнай адзінцы.

## Глядзіце таксама
* Сонечны радыюс
* Сонечная маса

## Спасылкі
* LISIRD: the LASP Interactive Solar Irradiance Data Center

Катэгорыя:Сонца
Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня
Джордж Гершвін

**Джордж Ге́ршвін** (, сапраўднае імя *Jacob Gershowitz* — **Якаў**, або **Джэйкаб Гершавіц**; 26 верасьня 1898, Бруклін, Нью-Ёрк, ЗША — 11 ліпеня 1937, Галівуд, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі кампазытар.

Бацькі былі жыдамі-эмігрантамі з Санкт-Пецярбургу.

З 1914 году стаў прафэсійна займацца музыкаю. Адначасова мог ствараць як акадэмічную музыку, так і джазавыя опэры ды проста поп-песьні, якія адразу рабіліся сучаснай клясыкай.

Цяжкая хвароба Гершвіна пачалася з простага галаўнога болю і выявілася пухлінай мозгу. Дактары ня здолелі выратаваць кампазытара.

Адна з знакамітых песен Гершвіна — арыя «Summertime» з опэры «Поргі і Бэс» — выконвалася таксама джазавымі і блюзавымі выканаўцамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кампазытары ЗША
Бондараўшчына

Назву **Бондараўшчына** маюць:

* Бондараўшчына — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Бондараўшчына — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Вопратка

**Во́пратка**&nbsp;— сукупнасьць вырабаў (часьцей за ўсё тканых ці вязаных з розных матэрыялаў), якія людзі апранаюць паверх звычайнага паўсядзённага адзеньня для прыкрыцьця цела з мэтай абароны ад прыродных фактараў (холаду, гарачыні), упрыгожваньня, а таксама дзеля дапаможных (спэцвопратка, кішэні) і сыгнальных (інфармацыя пра сацыяльны статус, узрост, плоць, нацыянальнасьць, густ) функцыяў. Адзеньне таксама забясьпечвае абарону ад ультрафіялетавага выпраменьваньня. Найчасьцей крой вопраткі характарызуе наяўнасьць каўнеру, доўгіх рукавоў і разрэзу сьпераду, які закрываецца з дапамогай рэмняў, гузікаў, кнопак, маланак, гаплікоў, петляў, ліпучак ды іншых відаў зашпіляк, а таксама злучэньнем некалькіх зь пералічаных элемэнтаў з поясам.

## Глядзіце таксама
* Адзеньне

## Крыніцы

## Літаратура
* Antongiavanni, Nicholas: *The Suit*, HarperCollins Publishers, New York, 2006. ISBN 0-06-089186-6
* Byrd, Penelope: *The Male Image: men's fashion in England 1300—1970*. B. T. Batsford Ltd, London, 1979. ISBN 978-0-7134-0860-7
* Croonborg, Frederick: *The Blue Book of Men's Tailoring*. Croonborg Sartorial Co., New York and Chicago, 1907
* Cunnington, C. Willett; Cunnington, Phillis (1959): *Handbook of English Costume in the 19th Century*, Plays Inc, Boston, 1970 reprint
* Devere, Louis: *The Handbook of Practical Cutting on the Centre Point System (London, 1866)*; revised and edited by R. L. Shep. R. L. Shep, Mendocino, California, 1986. ISBN 0-914046-03-9
* Doyle, Robert: *The Art of the Tailor*, Sartorial Press Publications, Stratford, Ontario, 2005. ISBN 0-9683039-2-7
* Mansfield, Alan; Cunnington, Phillis: *Handbook of English Costume in the 20th Century 1900—1950*, Plays Inc, Boston, 1973 ISBN 0-8238-0143-8
* Stephenson, Angus (editor): *The Shorter Oxford Dictionary*. Oxford University Press, New York, 2007
* Unknown author: *The Standard Work on Cutting Men's Garments*. 4th ed. Originally pub. 1886 by Jno J. Mitchell, New York. ISBN 0-916896-33-1
* Vincent, W. D. F.: *The Cutter's Practical Guide. Vol II «All kinds of body coats»*. The John Williamson Company, London, circa 1893
* Waugh, Norah: *The Cut of Men's Clothes 1600—1900*, Routledge, London, 1964. ISBN 0-87830-025-2
* Whife, A. A (ed): *The Modern Tailor Outfitter and Clothier*; 4th revised ed. 3 vols. The Caxton Publishing Company Ltd, London, 1951
* Picken, Mary Brooks: *The Fashion Dictionary*, Funk and Wagnalls, 1957. (1973 edition ISBN 978-0-308-10052-7)
43-і армейскі корпус (Вэрмахт)

**43-і армейскі корпус** (), сфармаваны 15 красавіка 1940 году.

## Баявы шлях корпусу
У 1940—1941 — дысьлякаваўся на заходняй мяжы Нямеччыны, затым на ўзьбярэжжы Ля-Маншу.

З 22 чэрвеня 1941 году — удзел у нямецка-савецкай вайне, у складзе групы арміяў «Цэнтар». Баі ў Беларусі, затым у раёне Тулы. У 1942 годзе — баі ў раёне Юхнава, Спас-Деменска. У 1943 годзе — са жніўня ў складзе групы арміяў «Поўнач», баі ў раёне Невелю. У 1944 годзе — баі ў раёне Нарвы, адступ у Латвію.

У 1945 годзе — у сакавіку штаб корпусу перакінуты з Курляндыі ў паўночную Вугоршчыну, у траўні 1945 — адступіў у Аўстрыю.

## Склад корпусу
**У чэрвені 1941:**
* 131-я пяхотная дывізія
* 134-я пяхотная дывізія
* 252-я пяхотная дывізія
Часьці ўзмацненьня:
* 2-і гарматны дывізіён 68-га артылерыйскага палка (12-ць 105-мм гарматаў на паўгусенічных цягачах),
* 711-ы гарматны дывізіён (12-ць 105-мм гарматаў на паўгусенічных цягачах),
* 101-ы цяжкі гаўбічны дывізіён (12-ць 150-мм гаўбіц на паўгусенічных цягачах),
* 3-і мартырны дывізіён 109-га артылерыйскага палку (9-ць 210-мм мартыр на паўгусенічных цягачах),
* 611 лёгкі зенітны дывізіён СПА (12-ць 105-мм зенітных гарматаў ) на коннай цязе,
* бронецягнік № 29.
Акрамя таго 43-му корпусу былі нададзены: асобны сапёрны (часткова матарызаваны) і тры асобных будаўнічых батальёна, два штабы артылерыйскіх палкоў (матарызаваных), штаб інжынэрнага палка (матарызаваны), і іншыя дробныя часткі. Усе артылерыйскія часткі, акрамя зенітнага дывізіёну, былі матарызаваныя, і перасоўваліся на аўтамашынах, бронетранспартэрах і цягачах.

**У жніўні 1941:**
* 34-я пяхотная дывізія
* 258-я пяхотная дывізія

**У чэрвені 1942:**
* 31-я пяхотная дывізія
* 34-я пяхотная дывізія
* 137-я пяхотная дывізія

**У ліпені 1943:**
* 20-я танкава-грэнадэрская дывізія
* 205-я пяхотная дывізія

**У верасьні 1944:**
* 58-я пяхотная дывізія
* 225-я пяхотная дывізія
* 389-я пяхотная дывізія

## Камандуючыя корпусам
* Зь 17 чэрвеня 1940 — генэрал пяхоты Готгард Гайнрыцы
* Зь 1 лютага 1942 — генэрал пяхоты Курт Брэнэке
* З 24 студзеня 1943 — генэрал пяхоты Карл фон Офэн
* З 25 сакавіка 1944 — генэрал пяхоты Эрэнфрыд Бёге
* З 3 верасьня 1944 — генэрал горных войскаў Курт Фэрзак

## Літаратура
* Georg Tessin: *Verbande und Truppen der Deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945*. Biblio-Verlag, Bissendorf 1973, 

## Вонкавыя спасылкі
* http://journalborisgolodnitsky.tripod.com/49_strelkovaya.htm

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Нямецкія карпусы ў Другой сусьветнай вайне
16-ы матарызаваны корпус (Вэрмахт)

**16-ы матарызаваны корпус** (), сфармаваны 26 жніўня 1939 году (штаб корпусу быў створаны ў лютым 1938 году). 17 лютага 1941 году перафармаваны ў 4-ю танкавую групу.

## Баявы шлях корпусу
У верасьні-кастрычніку 1939 году — удзел у Польскай кампаніі.

У траўні-чэрвені 1940 году — удзел у захопе Бэльгіі і Францыі.

## Склад корпусу
**У верасьні 1939:**
* 1-я танкавая дывізія
* 3-я танкавая дывізія
* 14-я пяхотная дывізія
* 31-я пяхотная дывізія

## Камандуючы корпусам
* генэрал кавалерыі (з 19 ліпеня 1940 — генэрал-палкоўнік) Эрых Гёпнэр

## Літаратура
* Georg Tessin: *Verbande und Truppen der Deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945*. Biblio-Verlag, Bissendorf 1973, 

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Нямецкія карпусы ў Другой сусьветнай вайне
87-ы армейскі корпус (Вэрмахт)

**87-й армейскі корпус** (), сфармаваны 5 лістапада 1942 году.

17 сакавіка 1944 году — пераназваны ў **армейскую групу «фон Зангэн»** (*Armeeabteilung von Zangen*).

## Баявы шлях корпусу
Зь лістапада 1942 году па ліпень 1943 — дысьлякаваўся ў Францыі (паўвостраў Брэтань).

Са жніўня 1943 — дысьлякаваўся ў паўночна-заходняй Італіі (правінцыя Лігурыя).

## Склад корпусу
**У ліпені 1943:**
* 343-я пяхотная дывізія
* 346-я пяхотная дывізія

**У сьнежні 1943:**
* 356-я пяхотная дывізія

## Камандуючыя корпусам
* З 5 лістапада 1942 — генэрал артылерыі Эрых Маркс
* Зь 1 жніўня 1943 — генэрал пяхоты Густаў-Адольф фон Зангэн

## Літаратура
* Georg Tessin: *Verbande und Truppen der Deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945*. Biblio-Verlag, Bissendorf 1973, ISBN 3-7648-0871-3

 

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Нямецкія карпусы ў Другой сусьветнай вайне
1-ы армейскі корпус (Вэрмахт)

**1-ы армейскі корпус** (), падразьдзяленьне вэрмахту, сфармаванае 26 жніўня 1939 году (штаб корпусу быў створаны ўвесну 1935 году).

## Баявы шлях корпусу
У верасьні — кастрычніку 1939 году — удзел у Польскай кампаніі.

У траўні — чэрвені 1940 году — удзел у захопе Нідэрляндаў, Бэльгіі, Францыі.

З 22 чэрвеня 1941 году — удзел у нямецка-савецкай вайне, у складзе групы арміяў «Поўнач». Баі ў Летуве, Латвіі, Эстоніі, пад Ленінградам.

У 1942 — баі ў раёне Волхава.

У канцы 1943 — баі ў раёне Нэвелю.

У 1944 — адступ у Латвію. З восені 1944 — у Курляндзкім катле.

9 траўня 1945 году — здаўся савецкім войскам пасьля капітуляцыі Трэцяга райху.

## Склад корпусу
**У верасьні 1939:**
* танкавая дывізія «Кэмпф»
* 11-я пяхотная дывізія
* 61-я пяхотная дывізія

**У 1940:**
* 1-я пяхотная дывізія
* 11-я пяхотная дывізія

**У чэрвені 1941:**
* 1-я пяхотная дывізія
* 11-я пяхотная дывізія
* 21-я пяхотная дывізія

**У студзені 1942:**
* 11-я пяхотная дывізія
* 21-я пяхотная дывізія
* 254-я пяхотная дывізія
* 291-я пяхотная дывізія

**У студзені 1943:**
* 24-я пяхотная дывізія
* 121-я пяхотная дывізія
* 28-я егерская дывізія

**У сакавіку 1944:**
* 87-я пяхотная дывізія
* 205-я пяхотная дывізія
* 281-я ахоўная дывізія

**У сакавіку 1945:**
* 132-я пяхотная дывізія
* 218-я пяхотная дывізія

## Камандуючыя корпусам
* З 26 жніўня 1939 — генэрал артылерыі Вальтэр Пэтцэль
* З 26 кастрычніка 1939 — генэрал пяхоты Куна фон Бот
* Зь 1 красавіка 1943 — генэрал пяхоты Ота Вэлер
* Зь 15 жніўня 1943 — генэрал пяхоты Мартын Гразэ
* Зь 1 студзеня 1944 — генэрал пяхоты Карл Хільпэрт
* З 20 студзеня 1944 — генэрал-лейтэнант Вальтэр Хартман
* Зь 1 красавіка 1944 — генэрал пяхоты Карл Хільпэрт
* Зь 1 жніўня 1944 — генэрал пяхоты Тэадор Бусэ
* З 20 студзеня 1945 — генэрал пяхоты Фрыдрых Фангор
* З 21 красавіка 1945 — генэрал-лейтэнант Крыстыян Узынгэр

## Літаратура
* Georg Tessin:Deutschen Wehrmacht

## Вонкавыя спасылкі
* I. Armeekorps
* I. Armeekorps

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Нямецкія карпусы ў Другой сусьветнай вайне
Ўільям Тэкумсэ Шэрман

**Ўільям Тэкумсэ Шэрман** (; 8 лютага 1820 — 14 лютага 1891) — амэрыканскі палітык, вайсковы дзяяч і пісьменьнік. Праславіўся як адзін з найбольш таленавітых генэралаў Грамадзянскай вайны 1861—1865 гадоў, дзе ён ваяваў на баку Поўначы. У той жа час набыў сумную славу за сваю тактыку «выпаленай зямлі». Падобную тактыку ўжываў Кутузаў у 1812 годзе супраць Напалеона.

Імём генэрала названы танк часоў Другой сусьветнай вайны (M4 Sherman), а таксама адна з гіганцкіх сэквояў, якая носіць імя «Генэрал Шэрман» (у нацыянальным парку Сэквоя ў Каліфорніі).

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Commanding Generals and Chiefs of Staff of the Army

Катэгорыя:Нараділіся ў Агаё
Катэгорыя:Амэрыканскія генэралы
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Gentoo Linux

**Gentoo Linux** — кампутарная апэрацыйная сыстэма пабудаваная на ядры Linux і заснаваная на пакетным мэнэджары Portage. Зьяўляецца адкрытым праграмным забесьпячэньнем. У адрозьненьне ад бінарных дыстрыбутываў, у Gentoo праграмы зьбіраюцца з зыходных кадоў лякальна, на кампутары карыстальніка, што робіць магчымым іх дакладную канфігурацыю і аптымізацыю пад канкрэтнае апаратнае забесьпячэньне.

Катэгорыя:Linux
Катэгорыя:Апэрацыйныя сыстэмы PowerPC