Мэт’ю Гопкінз

**Мэт’ю Гопкінз** (; каля 1620, Грэйт-Ўэнгэм, Сафолк, Ангельшчына — 12 жніўня 1647, Манінгтры, Эсэкс, Ангельшчына) — ангельскі паляўнічы на ​​ведзьмаў, які дзейнічаў падчас Ангельскай рэвалюцыі. Сьцьвярджаў, што выконвае абавязкі галоўнага паляўнічага на ведзьмаў (), нягледзячы на тое, што такая пасада ніколі не засноўвалася парлямэнтам. Дзейнічаў пераважна ўва ўсходніх графствах: Сафолку, Эсэксе, Нарфолку, а таксама, менш актыўна, у Кембрыджшыры, Нартгэмптаншыры, Бэдфардшыры й Гантынгданшыры.

Кар’ера Гопкінза ў якасьці паляўнічага на ведзьмаў пачалася ў сакавіку 1645 году й скончылася ў 1647 годзе. У гэты пэрыяд Гопкінз і ягоныя памочнікі спрыялі большай колькасьці пакараньняў сьмерцю па абвінавачваньні ў вядзьмарстве, чым за мінулыя да гэтага 100 гадоў, акрамя таго, на іх ляжыць адказнасьць за агульнае павелічэньне колькасьці такіх абвінавачваньняў. Падлічана, што з XV па XVIII стагодзьдзі ў Ангельшчыне па абвінавачваньні ў вядзьмарстве было пакарана менш за 500 чалавек. Такім чынам, дзейнасьць Гопкінза й ягонага «калегі» Джона Стэрна склала (паводле мінімальных ацэнак) прыкладна 40% гэтага ліку. За 14 месяцаў сваёй дзейнасьці Гопкінз і Стэрн адправілі на сьмяротнае пакараньне больш людзей, чым усе астатнія паляўнічыя на ведзьмаў за 160 гадоў пераследу вядзьмарства ў Ангельшчыне.

## Раньнія гады
Пра жыцьцё Мэт’ю Гопкінза да 1644 году вядома вельмі мала; да нашага часу не дайшло дакумэнтаў, якія тычацца яго ў гэты пэрыяд або ягонай сям’і. Нарадзіўся ён у Грэйт-Ўэнгэме, графства Сафолк, і быў чацьвёртым з шасьці дзяцей Джэймза Гопкінза, пурытанскага сьвятара, вікарыя царквы Сьвятога Джона ў Грэйт-Ўэнгэме. У пэўны час сям’я Гопкінзаў валодала «землямі й пабудовамі ў Фрамлінггэме». Бацька Мэт’ю карыстаўся пэўнай папулярнасьцю сярод вернікаў, і ў 1619 годзе адзін зь іх ахвяраваў грошы на набыцьцё Бібліяў для трох сыноў вікарыя, Джэймза, Джона й Томаса. Такім чынам, Мэт’ю Гопкінз ня мог нарадзіцца раней за 1619 год, і памёр ён ва ўзросьце ня больш за 28 гадоў (а хутчэй за ўсё, яму было каля 25 гадоў). Незважаючы на тое, што Джэймз Гопкінз памёр у 1634 годзе, калі ў 1645 годзе Ўільям Даўзінг, накіраваны ў 1643 годзе парлямэнтарыстамі з Манчэстэра «для зьнішчэньня помнікаў ідалапаклонства й забабонаў» (гэта значыць алтароў, крыжоў, расьпяцьцяў і іншых сымбаляў веры), наведаў прыход, ён адзначыў, што «пераменаў не патрабавалася». Брат Мэт’ю Гопкінза Джон ў 1645 стаў сьвятаром у Саўт-Фэмбрыджы, але годам пазьней пазбавіўся пасады за грэбаваньне да сваёй працы.

У сваёй кнізе «Раскрыцьцё ведзьмаў» () Гопкінз сьцьвярджаў, што «ніколі не пускаўся ў далёкія падарожжы… для атрыманьня свайго досьведу». У пачатку 1640-х Гопкінз пераехаў у Манынгтры, што месьціцца ў графстве Эсэкс — горад прыкладна за 15 км ад Грэйт-Ўэнгэму, дзе рака Сторы аддзяляе ад Колчэстэру. Атрымаўшы ў спадчыну сотню марак ён выкарыстаў іх для набыцьця заезнага двара «Thorn Inn» у Містлі. Абапіраючыся на тое, што Гопкінз прадстаўляў свае сьведчаньні ў працэсах пра вядзьмарства, яго часам лічаць юрыстам па адукацыі, аднак зьвестак, якія маглі б гэта пацьвердзіць, захавалася мала.

## Паляваньне на ведзьмаў

Пасьля Ланкастарскага суду над ведзьмамі, які прайшоў у 1634 годзе, Ўільяму Гарві, лекару ангельскага караля Карла I, было даручана абсьледаваць чатырох абвінавачаных у вядзьмарстве жанчынаў, і пасьля гэтага зьявілася патрабаваньне прыводзіць матэрыяльнае пацьверджаньне падобных абвінавачваньняў. Праца Гопкінза й Стэрна складалася не абавязкова ў тым, каб знайсьці доказы зробленых абвінавачваным злачынстваў, а ў тым, каб даказаць факт ягонай зьдзелкі з д’яблам. Да гэтага моманту злачынства абвінавачванага разглядаліся нароўні з аналягічнымі дзеяньнямі іншых злачынцаў. Калі факт добраахвотнай зьдзелкі з д’яблам лічыўся даказаным, абвінавачваны станавіўся ерэтыком, што само па сабе было найвялікшым злачынствам. Як у кантынэнтальным, гэтак і ў рымскім праве вядзьмарства лічылася настолькі цяжкім злачынствам, што на яго не распаўсюджваліся звычайныя юрыдычныя працэдуры. Паколькі сам д’ябал ня мог «прызнацца» ў зьдзейсьненым злачынстве, лічылася неабходным атрымаць прызнаньне абвінавачанага чалавека.

Стэрн і Гопкінз дзейнічалі пераважна на тэрыторыі найбольшага пурытанскага й парлямэнтарысцкага ўплыву. У асноўным гэта былі вобласьці пад кантролем Усходняй Асацыяцыі — магутнай арміі прыхільнікаў Парлямэнту, якая з 1644 па 1647 гады базавалася ў Эсэксе. У Гопкінза й Стэрна былі пры сабе ахоўныя лісты для бесперашкодных падарожжаў па ўсходніх графствах. Згодна з кнігай Гопкінза «Раскрыцьцё ведзьмаў», ён пачаў сваю кар’еру паляўнічага на ведзьмаў пасьля таго як у сакавіку 1644 году падслухаў ў Манынгтры размову некалькіх жанчынаў, якія абмяркоўвалі свае сустрэчы з д’яблам. Фактычна, Джон Стэрн першым выступіў у якасьці абвінаваўцы па справе аб вядзьмарстве, а Гопкінз быў ягоным памочнікам. Працэс праходзіў ў 1645 годзе ў Чэлмзфордзе. З-за грамадзянскай вайны справу разглядаў не суд прысяжных, а сусьветны суд пад правадырствам графа Ўорыка. Чатыры з абвінавачаных памерлі ў турме, астатнія 19 былі асуджаныя й павешаны. У той жа час, згодна зь іншым запісам гэтага пэрыяду (акрамя Мідлсэкса й статутных гарадоў), усе прысуды па справах аб вядзьмарстве выносіліся судамі прысяжных. Гопкінз і Стэрн ў суправаджэньні жанчынаў (для выпрабаваньня ўколамі) неўзабаве ўжо падарожнічалі па ўсёй усходняй Ангельшчыне, сьцьвярджаючы, што выконваюць распараджэньне Парлямэнту. Іхныя паслугі добра аплачваліся, і мяркуецца, што гэта й быў матыў іхняй дзейнасьці. Гопкінз сьцьвярджаў, што «аплата ішла на забесьпячэньне ягонай кампаніі разам з трыма канямі», і што ён браў «па 20 шылінгаў з гораду». Зрэшты, згодна з запісам у Стоўмаркеце, Гопкінзу было выплачана 23 фунта стэрлінгаў (што адпавядае 6700 фунтам на 2011 год), не ўлічваючы дарожных выдаткаў. Выплаты Гопкінзу й ягонай кампаніі былі настолькі вялікімі, што ў Іпсўічы ў 1645 годзе прыйшлося ўвесьці адмысловы падатак для аплаты ягоных паслугаў. Парлямэнту было добра вядома аб дзейнасьці Гопкінза, пра што сьведчаць занепакоеныя справаздачы аб судах над ведзьмамі ў горадзе Бэры-Сэнт-Эдмэндз. Да пачатку працэсу ў Парлямэнт была накіравана справаздачу аб тым, што «магчыма, для атрыманьня прызнаньня выкарыстоўваліся недазволеныя сродкі», і ў Бэры выслалі спэцыяльную камісію () для правядзеньня суду над ведзьмамі. Пасьля суду й кары парлямэнцкае выданьне «Moderate Intelligencer», у выпуску ад 4—11 верасьня 1645 году, выказала сваю занепакоенасьць справамі ў Бэры.

### Мэтады расьсьледаваньня

Хоць катаваньні ў гэты час ужо былі забароненыя ў Ангельшчыне, Гопкінз нярэдка выкарыстоўваў розныя мэтады запалохваньня (дэпрывацыю сну, да прыкладу), каб дамагчыся ад сваіх ахвяраў прызнальных паказаньняў. Ён мог надрэзаць руку абвінавачанага тупым нажом — калі не пачынаўся крывацёк, абвінавачваньне ў вядзьмарстве лічылася даказаным. Яшчэ адно выпрабаваньне складалася ў тым, што меркаваную ведзьму прывязвалі да крэсла й кідалі ў ваду. Калі абвінавачванай атрымоўвалася выплыць, яе каралі сьмерцю як ведзьму. «Тэарэтычнае» абгрунтаваньне гэтага спосабу было ў тым, што вада не прыме ведзьмаў і ведзьмакоў, які адрынуліся ад сакрамэнту хросту. Гопкінз атрымліваў папярэджаньне аб недапушчальнасьці выкарыстаньня гэтага выпрабаваньня бяз згоды абвінавачанага. Як следзтва, да канца 1645 году выпрабаваньне вадой выйшла з ужываньня.

Гопкінз і ягоныя памочнікі, акрамя таго, шукалі на целе абвінавачаных «пазнаку д’ябла» — метку, якую д’ябал пакідае на целе ўсіх, хто складаў зь ім дамову, маленькае плямка, неадчувальнае да болю й крывацёку пры уколах. На самой справе такой «пазнакай» часьцей за ўсё аказвалася радзімка, родная пляма альбо лішні смочак. Лічылася, што з гэтай адзнакі фамільяр (часьцей за ўсё котка або сабака) будзе піць кроў ведзьмы, як немаўля п’е малако маці са смочку. Калі на целе абвінавачанага не было бачных метак, шукалі нябачныя — спэцыяльна нанятыя для гэтага жанчыны калолі ахвяру нажамі й спэцыяльнымі іголкамі. Часьцей за ўсё перад гэтым зь цела абвінавачанага згольвалі ўсю расьліннасьць.

### Процідзеяньне
Гопкінз і ягоныя памочнікі сутыкнуліся з супрацівам амаль адразу ж пасьля пачатку сваёй дзейнасьці. Адным з найбольш актыўных ягоных праціўнікаў быў вялебны Джон Голь, вікарый Грэйт-Стотана. Голь наведаў у турме жанчыну з Сэнт-Нэота, якая чакала прыбыцьця Гопкінза ў сувязі з абвінавачваньнем яе ў вядзьмарстве. Гопкінз, даведаўшыся пра гэта, даслаў у Сэнт-Нэота ліст, у якім цікавіўся, ці акажуць яму «добры прыём». Голь у адказ апублікаваў «Выбраныя справы, якія тычацца ведзьмаў і ведзьмарства» (, Лёндан, 1646 год), адрасаваную палкоўніку Валянтыну Ўолтану з палаты абшчынаў, а таксама пачаў сэрыю нядзельных пропаведзяў, якія асуджалі паляваньне на ведзьмаў. У Нарфолку суд прысяжных дапытаў Гопкінза й Стэрна пра катаваньні й аплаце, якая спаганяецца імі з гарадоў. Судзьдзяў цікавіла, ня робяць ці падобныя мэтады расьследаваньня саміх паляўнічых вінаватымі ў вядзьмарстве й не выкарыстоўваў ці Гопкінз «забароненых спосабаў і катаваньняў». Да часу, калі пачалася чарговая сэсія суда (у 1647 годзе) абодва паляўнічыя на ведзьмаў пакінулі Нарфолк: Гопкінз зьехаў у Манынгтры, а Стэрн у Бэры-Сэнт-Эдмундз.

### Уплыў на калёніі
Гопкінз выклаў свае мэтады ў кнізе «Раскрыцьцё ведзьмаў», якая была выдадзена ў 1647 годзе. Пазьней падобныя рэкамендацыі зьяўляліся й у іншых кнігах па праве. На працягу года, які рушыў пасьля выданьня кнігі Гопкінза, у калёніях Новай Ангельшчыны пачаліся следзтва й пакараньня па справах аб вядзьмарстве. Губэрнатар Джон Ўінтрап адзначаў у сваіх цыдулках, што доказы супраць першай з пакараных, Маргарэт Джонз, былі сабраныя з выкарыстаньнем прыёмаў Гопкінза. Пакараньне сьмерцю Джонз адкрыла пэрыяд паляваньня на ведзьмаў, які доўжыўся ў Новай Ангельшчыне з 1648 па 1663 гады. Па ўсёй Новай Ангельшчыне ў вядзьмарстве абвінавацілі каля 80 чалавек, зь якіх было пакарана 15 жанчынаў і двое мужчынаў. Аб некаторых мэтадах Гопкінза зноў згадалі падчас суду над сэйлемскімі ведзьмамі, які праходзіў у 1692—1693 гады пераважна ў Сэйлеме, штат Масачусэтс. У выніку судовага працэсу было пакарана 19 чалавек, яшчэ 150 апынуліся ў турме.

## Сьмерць і спадчына
Мэт’ю Гопкінз памёр у сваім доме ў Манынгтры ў Эсэксе 12 жніўня 1647 году, верагодна, ад хваробы на сухоты. Пахаваны праз некалькі гадзінаў пасьля сьмерці на могілках царквы Сьвятой Марыі ў Містлі-Гіт. Вакол абставінаў сьмерці Гопкінза паўстала «прыгожая легенда» (па словах гісторыка Джэймза Шарпа): нібыта ён падвергнуўся ўласнаму выпрабаваньню вадой і быў пакараны па абвінавачваньні ў вядзьмарстве. На самай справе прыходзкая мэтрычная кніга пацьвярджае ягонае пахаваньне ў Містлі.

Вобраз Гопкінза неаднаразова выкарыстоўваўся ў мастацтве:
* «Witchfinder General» (1966) — раман ангельскага пісьменьніка Рональда Лэсьлі Басэта
* «The Devil on the Road» (1978) — раман Робэрта Ўэстола
* «The Minister’s Daughter» (2005) — раман Джулі Гэрн
* «Вялікі інквізытар» (, 1968) — фільм жахаў па матывах рамана Басэта. Ролю Гопкінза згуляў актор Вінсэнт Прайс.
* «Hopkins (The Witchfinder General)» — песьня музычнага гурта Cathedral.
* Witchfinder General — брытанскі рок-гурт, які аказаў уплыў на разьвіцьцё дум-мэтала.

## Крыніцы

## Літаратура
* Boyer, Paul S.; Nissenbaum, Stephen, eds. (1972), «Salem-Village Witchcraft: A Documentary Record of Local Conflict in Colonial New England», Northeastern University Press, 
* Cabell, Craig (2006), «Witchfinder General: The Biography of Matthew Hopkins», Sutton Publishing, 
* Deacon, Richard (1976), «Matthew Hopkins: Witch Finder General», Frederick Muller, 
* Gaskill, Malcolm (2005), «Witchfinders: A Seventeenth-Century English Tragedy», John Murray, 
* Geis, Gilbert; Bunn Ivan (1997), «A Trial of Witches A Seventeenth–century Witchcraft Prosecution», Routledge, 
* Notestein, Wallace (1911), «A History of Witchcraft In England from 1558 to 1718», American Historical Association 1911 (reissued 1965) New York Russell & Russell, 
* Robbins, Rossell Hope (1959), «The Encyclopedia of Witchcraft and Demonology», Peter Nevill,  (for modern publication) 
* Russell, Jeffrey B (1981), «A History of Witchcraft», Thames & Hudson, 
* Seth, Robert (1969), «Children Against Witches», Robert Hale Co., 
* Sharpe, James (2002), «The Lancaster witches in historical context», in Poole, Robert, «The Lancashire Witches: Histories and Stories», Manchester University Press, pp. 1–18, 
* Thomas, Keith (1971), «Religion and the Decline of Magic – Studies in Popular Beliefs in Sixteenth and Seventeenth Century England», Penguin Books, 

## Вонкавыя спасылкі
* Працы Мэт’ю Гопкінза на праекце Гутэнбэрг
* The Discovery of Witches на праекце Гутэнбэрг
* Testing the Witch-finder General. Myths and Legends

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1620 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ангельшчыне
Катэгорыя:Паляваньне на ведзьмаў
Катэгорыя:Вядзьмарства
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Катэгорыя:Памерлі ў Ангельшчыне