open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Козікі (Берасьцейская вобласьць)

**Ко́зікі** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жытлінскага сельсавету.

## Гісторыя
26 чэрвеня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Козіцкага ў склад Жытлінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 253 чалавекі
* 1999 год — 335 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жытлінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Эрленд Лю

**Эрленд Лю** (, нар. 24 траўня 1969, Тронхейм) — нарвэскі пісьменьнік і сцэнарыст. 

Катэгорыя:Нарвэскія літаратары
Бу Карпэлян

**Бу Карпэлян** (шв. Bo Carpelan, 25 кастрычніка 1926, Хэльсынкі — 11 лютага 2011, Эспаа) — фінскі швэдзкамоўны паэт, пісьменьнік і перакладчык. 

Пачынаў сваю літаратурную дзейнасьць як паэт, пазьней стаў таксама пісаць прозу. Аўтар вялікай колькасьці апублікаваных паэтычных зборнікаў, кніг прозы, п'есаў, кніг для дзяцей і юнацтва. Быў адным з найбольш вядомых пісьменьнікаў Фінляндыі, пішучых на швэдзкай мове; многія яго творы былі перакладзеныя на розныя мовы сьвету.

## Творы
### Паэзія і проза
* Som en dunkel värme 1946
* Du mörka överlevande 1947
* Variationer 1950
* Minus sju 1951
* Objekt för ord 1954
* Landskapets förvandlingar 1957
* Den svala dagen 1961
* 73 dikter 1966
* Gården 1969
* Rösterna i den sena timmen 1971
* Källan 1973
* Din gestalt bakom dörren 1975
* I de mörka rummen, i de ljusa 1976
* Vandrande skugga: en småstadsberättelse 1977
* Jag minns att jag drömde 1979
* Dikter från 30 år 1980
* Dagen vänder 1983
* Marginalia till grekisk och romersk diktning 1984
* Armbandsuret 1986
* Axel 1986
* Det sjungande trädet 1988 (либретто для оперы)
* År som löv 1989
* Urwind 1993
* I det sedda 1995
* Novembercredo. Dikter i urval 1946—1996 1996
* Benjamins bok 1997
* Namnet på tavlan Klee målade: prosadikter 1999
* Ögonblickets tusen årstider 2001
* Diktamina 2003
* Berg:en roman 2005
* Staden: dikter och bilder från Helsingfors 2006
* Nya dikter 2007
* Barndom 2008
* Gramina 2010

Катэгорыя:Швэдзкія літаратары
Катэгорыя:Фінляндзкія літаратары
Шаленства

**Шале́нства** (іншыя назвы: *рабіес* (лац. rabies), састарэлае — *гідрафобія*, *вадабоязь*) — інфэкцыйнае захворваньне, выкліканае вірусам шаленства, па асаблівасьцях марфалёгіі ўключанага ў сямейства *Rhabdoviridae*, род *Lyssavirus*. Вірус шаленства выклікае спэцыфічны энцэфаліт (запаленьне галаўнога мозгу) у жывёлаў і чалавека. Перадаецца са сьліной пры ўкусе хворым жывёлам. Затым, распаўсюджваючыся па нэрвовых шляхах, вірус дасягае сьлінных залозаў і нэрвовых клетак кары галаўнога мозгу, амонавага рогу, бульбарных цэнтраў, і, пашкоджаючы іх, выклікае цяжкія незваротныя парушэньні. Штогод у сьвеце ад хваробы паміраюць звыш 55 тыс. чалавек.

## Папярэджаньне
Сродкам папярэджаньня разьвіцьця хваробы ёсьць вакцына, якую ў 1855 годзе распрацаваў францускі мікрабіёляг Люі Пастэр (1822—1895). Дзеля прадухіленьня заражэньня варта ўнікаць набліжэньня і дотыку да дзікіх жывёлаў, што не баяцца людзей і заходзяць у двары. Хатніх жывёлаў неабходна штогод прышчапляць і не дапускаць да бадзяжных жывёлаў.

## Праявы
Хвароба пачынаецца з галаўнога болю, зьніжэньня апэтыту, боляў у цягліцах, слабасьці і дэпрэсіі. Затым хворы перастае піць і есьці. Вада, вецер, яркае сьвятло і шумныя гукі выклікаюць сутаргі.

## Беларусь
У Беларусі ў больш як 60% выпадкаў вірусаносьбітамі зьяўляюцца лісы.
У 2009 г. у краіне лябараторна пацьвердзілася 995 выпадкаў хваробы ў розных відаў жывёлаў. Лячэньне прызначалася 1362 пацярпелым ад укусаў людзям. Два чалавекі загінулі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Пульс

**Пульс** (ад лац. Pulsus — удар, штуршок) — ваганьні сьценак крывяносных сасудаў. У клініцы адрозьніваюць артэрыяльны і вэнозны пульс.

## Артэрыяльны пульс
Артэрыяльны пульс — гэта штуршкападобныя ваганьні сьценак артэрыяў, зьвязаныя са зьмяненьнем іх напаўненьня крывёй.

### Мэтады дасьледаваньня
* Сфігмарафія.
* Пальпацыя.
* Пульсаксымэтрыя.
* Агляд.

## Уласьцівасьці артэрыяльнага пульсу

### Частасьць
Частасьць пульсу — велічыня, якая адлюстроўвае колькасьць ваганьняў сьценак артэрыі за адзінку часу. У залежнасьці ад частасьці адрозьніваюць пульс:

* умеранай частасьці 60-90 уд./хв.
* рэдкі (pulsus bradis) менш за 60 уд./хв.
* часты (pulsus tachis) больш за 90 уд./хв.

## Глядзіце таксама
* Электракардыястымулятар

Катэгорыя:Фізыялёгія сэрцава-судзіннай сыстэмы
Катэгорыя:Матэматыка ў мэдыцыне
Сьпіс самых высокіх будынкаў Г’юстану

** Сьпіс самых высокіх будынкаў Г’юстану** ранжыруе па вышыні вышынныя будынкі амэрыканскага гораду Г’юстану, штат Тэхас. Найвышэйшы будынак у Г’юстане — 75-павярховая JPMorgan Chase Tower вышынёй 305 мэтраў, пабудаваная ў 1982 годзе. Гэтая вежа займае 12 месца ў ЗША па вышыні і 45 у сьвеце. Вежа JPMorgan Chase зьяўляецца самым высокім пяцікутным будынкам у сьвеце. Другі і трэці па вышыні будынкі ў Г’юстане —  і .

Гісторыя гмахаў у Г’юстане пачалася ў 1904 годзе, калі было завершана будаўніцтва будынка , які адрозьніваўся сваёй вышынёй сярод малапавярховай забудовы гораду. У гэтым будынку усяго 8 паверхаў, вышыня невядомая.

Бум вышыннага будаўніцтва ў Г’юстане пачаўся ў 1970-х, 1980-х гадах. У гэты пэрыяд у горадзе было пабудавана 24 з 28 будынкаў вышынёй ад 150 мэтраў, якія існуюць на дадзены момант. Цяпер у Г’юстане 28 завершаных будынкаў вышынёй ад 150 мэтраў, яшчэ 1 будынак будуецца і праект аднаго абмяркоўваецца. У Г’юстане будуецца , вышыня якога будзе 192 мэтра. Абмяркоўваецца будаўніцтва будынка на тэрыторыі .

__TOC__


## Пабудаваныя будынка
}
| 
| 302 
| 71
| 1983
|

|-
| 3
| 
| 
| 275 
| 64
|  1983
| 
|-
| 4
| 
| 
| 240 
| 56
|  1983
| 
|-
| 5
| 
| 
| 232 
| 53
| 1987
| 
|-
| 6
| 
| 
| 230 
| 55
| 1980
| 
|-
| 7
| 
| 
| 225 
| 47
| 1974
| 
|-
| 8
| 
| 
| 223 
| 53
| 1984
| 
|-
| 9
| 
|
| 221 
| 52
|  1982
| 
|-
| 10
| 
| 
| 217 
| 50
| 1971
| 
|-
| 11
| 
|
| 211 
| 50
| 1983
|
|-
| 12
| 
| 
| 209 
| 50
| 1980
|
|-
| 13
| 
| 
| 207
| 48
| 1978
| 
|-
| 14
| 
|
| 202
| 49
| 1981
| 
|-
| 15
| 
| 
| 191
| 45
| 1984
| 
|-
| 16
| 
| 
| 185
| 44
| 1963
| 
|-
| 17
| 
| 
| 183
| 40
| 2002
| 
|-
| 18
| 
| 
| 180
| 42
| 1983
| 
|-
| 19
| 
| 
| 176
| 40
| 1974
| 
|-
| 20
| 
| 
| 171
| 41
| 1983
|
|-
| 21
| 
| 
| 168
| 43
| 1983
|
|-
| 22
| 
| 
| 167
| 40
| 1973
|
|-
| 23
| 
|
| 159
| 36
| 1976
|
|-
| 24
| 
| 
| 159
| 36
| 1978
|
|-
| 25
| 
| 
| 158
| 36
| 2003
|
|-
| 26
| 
|
| 158
| 35
| 1971
|
|-
| 27
| 
| 
| 153
| 34
| 1984
|
|-
| 28
| 
| 
| 153
| 33
| 1963
|
|}

## Што будуюцца і прапанаваныя да будаўніцтва будынка
}
| 
| 192
| 46
| 2011
|
|-
| 2
| Будынак 
| 
| 140
| 40
| невядома
|
|}

## Храналёгія найвышэйшых будынкаў Г’юстану
}
| 
| невядома
| 8
|1904—1908
| 
|-
| 2
| 
| 
| 41
| 10
| 1908—1910
| 
|- 
| 3
| 806 Main
| 
| 92
| 23
| 1910—1926
| 
|-
| 4
| 
|
| 99
| 22
| 1926—1927
| 
|-
| 5
| 
| 
| 125
| 32
| 1927—1929
| 
|-
| 6
| 
| 
| 131
| 36
| 1929—1963
| 
|-
| 7
| 
| 
| 185
| 44
| 1963—1971
| 
|-
| 8
| 
| 
| 218
| 50
| 1971—1980
| 
|-
| 9
| 
| 
| 230
| 55
| 1980—1982
| 
|-
| 10
| JPMorgan Chase Tower
| 
| 305
| 75
| 1982—…
| 
|}

## Крыніцы

Катэгорыя:Г’юстан
Катэгорыя:Збудаваньні ЗША
Катэгорыя:Сьпісы
Кастрацыя

**Кастрацыя** (таксама **пакладаньне**, **аскапленьне**, **лягчаньне**) — апэрацыя (часьцей за ўсё хірургічная), якая складаецца ў выдаленьні палавых залозаў у жывёлаў або чалавека з мэтай перадухіленьня натуральнага апладненьня. У выніку кастрацыі (у выпадку жывёлаў) рэзка зьніжаецца колькасьць палавых гармонаў у крыві, што прыводзіць да падаўленьня другасных палавых прыкметаў, а таксама становіцца немагчымай выпрацоўка народкаў або заплодкавых вузаў, што прыводзіць да немагчымасьці мець патомства. Выдаленьне яечкаў разам з чэлясам называецца падкладненьнем.

Катэгорыя:Хірургія
Катэгорыя:Асэксуальнасьць
Гаральд II (кароль Даніі)

**Гаральд II** (; 994? -1018) — кароль Даніі. Старэйшы сын караля Свэна Вілабародага. Быў рэгентам падчас ягонага паходу ў Агельшчыну ў 1013—1014 гадох і атрымаў у спадчыну трон пасьля ягонай сьмерці. Аказаў падтрымку свайму брату Кнуду ў барацьбе за ангельскі трон.

Катэгорыя:Дацкія манархі
Вішня

**Ві́шня** () — расьліна падроду Вішня роду сьліва.

## Батанічнае апісаньне

Дрэва вышынёй да 10-20 м.
Лісьце чаргаванае.
Кветкі найчасьцей белыя, зьвісаюць парасончыкамі.
Плод — касьцянка, сьветла- або цёмна-чырвонага, амаль чорнага колеру; утрымлівае цукры, арганічныя кіслоты, дубільныя рэчывы, вітаміны.
Костка круглая, гладкая.

## Віды
* Вішня звычайная — дрэва, парасткі якога растуць з карэньня; лісьце зусім голае, чаранкі лісьця без залозак.
* Вішня стэпавая — невысокі куст; усе часткі драбней, чым у вішні звычайнай; сустракаецца як дзікая расьліна ў Паўднёвай і Сярэдняй Расеі.
* Чарэшня — дрэва без карэнных парасткаў; лісьце зьнізу зьлёгку пушыстае; чаранкі лісьця ў аснове пласьцінкі забясьпечаны двума залозкамі.
* Сакура

## Культывацыя
Вішня — вельмі пашыраная пладовая культура, якая вызначаецца скарасьпеласьцю й штогадовым плоданашэньнем. З амаль 150 відаў падроду вішні ў стварэньні культурных сартоў выкарыстоўваліся галоўным чынам вішня кіслая й стэпавая. Пры гэтым першая ў дзікім стане не выяўлена й, як лічаць, зьяўляецца вынікам натуральнай гібрыдызацыі вішні стэпавай з чарэшняю.

На Беларусі расьце 6 відаў. Найбольшае гаспадарчае значэньне маюць вішня звычайная, ці кіслая, якая вырошчваецца па ўсёй тэрыторыі краіны, і чарэшня, якая ў большай ступені прымеркавана да паўднёвых рэгіёнаў. Пачынаюць плоданасіць на 3-4-ы год, пэрыяд гаспадарчага выкарыстаньня да 12-15 гадоў. Плады высьпяваюць пераважна ў ліпені. Выведзены сарты, якія адрозьніваюцца павышанай зімаўстойлівасьцю й плоднасьцю.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Ружавыя
Катэгорыя:Садавіна
Стортынг

**Стортынг** (, літар. «Вялікі сход») — парлямэнт Нарвэгіі.

## Агульныя зьвесткі
Месцазнаходжаньнем стортынга зьяўляецца сталіца Нарвэгіі — горад Осьлё. Колькасьць дэпутатаў, якія выбіраюцца ў нарвэскі парлямэнт, складае 169 чалавек, 150 зь якіх абіраюцца па партыйных сьпісах ад правінцый (фюльке), а пакінутыя 19 атрымліваюць так званыя «ўраўняльныя» мандаты.

Фармальна стортынг складаецца з 2 палатаў — *одэльстынг* і *лягтынг*. Аднак у 2007 годзе было прынята рашэньне, што пасьля наступных выбараў, у 2009 годзе, стортынг будзе аднапалатным. Узначальвае стортынг прэзыдэнт стортынга. У цяперашні час гэта Торб’ёрн Ягланд. Акрамя яго, у прэзыдыюм парлямэнта ўваходзяць віцэ-прэзыдэнт стортынга, прэзыдэнт і віцэ-прэзыдэнт одэльстынга, і прэзыдэнт і віцэ-прэзыдэнт лягтынга. Месцы ў прэзыдыюме разьмяркоўваюцца прапарцыйна, згодна з прадстаўленым у стортынгу партыям. Засядаюць дэпутаты ў пленарнай залі не фракцыйна, а групамі ад правінцый.

Асноўнымі задачамі стортынга зьяўляюцца:

* выданьне законаў
* прыняцьце бюджэту
* кантроль над працай урада

Катэгорыя:Нарвэская палітыка
Фэдэральны сход Аўстрыі

**Парлямэнт [[Аўстрыя|Аўстрыі]]** — **Фэдэральны сход** (*Bundesversammlung*). Складаецца зь дзьвюх палатаў:

**Фэдэральная рада** (*Bundesrat*; 64 месцы). Дэпутаты абіраюцца ляндтагамі (парлямэнтамі) земляў. Землі прадстаўлены рознай колькасьцю дэпутатаў (ад 3 да 12) у залежнасьці ад колькасьці насельніцтва. Тэрмін паўнамоцтваў дэпутата бундэсрату — 4 ці 6 гадоў у залежнасьці ад тэрміну паўнамоцтваў абраў іх ляндтага.

**Нацыянальная рада** (*Nationalrat*; 183 месцы). Дэпутаты абіраюцца па прапарцыйна-сьпісавай сыстэме. Партыйны бар’ер для трапленьня ў Нацыянальную раду — 4%. Тэрмін паўнамоцтваў — 4 гады.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аўстрыйская палітыка
Будынак парлямэнту Аўстрыі

[thumb|Статуя [Афіна|Афіны перад будынкам парлямэнту]]

**Будынак аўстрыйскага парлямэнту** ў Вене (, раней ) — будынак, у якім з 1918 году да сёньняшняга дня засядаюць нацыянальны і фэдэральны саветы парлямэнту Аўстрыі. Да гэтага часу ў будынку разьмяшчалася Палата дэпутатаў двуадзіны манархіі Аўстра-Вугоршчыны.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт парламента  
* Тур па будынку парлямэнту  
* Венскі парлямэнт на Nice-places.com

Катэгорыя:Вена
Катэгорыя:Будынкі эўрапейскіх парлямэнтаў
Мілі Мэджліс Азэрбайджану

**Мілі Мэджліс** ( — Нацыянальны сход) — парлямэнт Азэрбайджану. 28 траўня 1918 году Азэрбайджан абвясьціў сябе незалежным дзяржавай, сфармаваўшы вышэйшы орган улады краіны — нацыянальны сход Азэрбайджану (Мілі Мэджліс). 125 дэпутатаў. Неабходнай умовай для абраньня дэпутатам зьяўляецца ўзрост ня меншы за 25 гадоў. У парлямэнце Азэрбайджану працуюць сталы камітэт па прававой палітыцы і дзяржаўным будаўніцтве. Сядзіба знаходзіцца ў сталіцы Азэрбайджану Баку.

## Гісторыя
Мілі Мэджліс (Нацыянальны Савет) быў створаны на базе пагаджальнай парлямэнцкай камісіі Вярхоўнага Савету Азэрбайджану 26 лістапада 1991 году. Адпаведна канстытуцыі 1995 году ў Азэрбайджане ўведзены аднапалатны парлямэнт, дэпутаты ў які выбіраюцца на 5 гадоў усеагульным галасаваньнем. Выбары ў Мілі Мэджліс 4 скліканьня адбыліся 7 лістапада 2010 году. На іх былі абраныя 105 мужчын і 20 жанчын. Апошнія на сёньняшні дзень выбары ў Мілі Мэджліс прайшлі 1 лістапада 2015 году, на якіх былі вылучаныя 676 кандыдатаў. 26 верасьня 2016 году ў Азэрбайджане адбыўся рэфэрэндум з прапановай унесьці зьмены ў Асноўны Закон Азэрбайджану. Гэтыя зьмены, сярод іншага, надавалі магчымасьць прэзыдэнту Азэрбайджану распускаць Мілі Мэджліс.

## Апошнія выбары
Па выніках апошніх парлямэнцкіх выбараў месцы ў Мілі Маджлісе вызначыліся наступным чынам:

**Вынікі выбараў у 5-ы Мілі Маджліс Азэрбайджану**
|-style="background:#E9E9E9;"
!colspan="2" align="left"|Партыі
!Месцаў
!+/-
|-
|bgcolor="#0087DC"|
|align="left"|Новы Азэрбайджан
|69
|2
|-
|bgcolor="#808080"|
|align="left"|Незалежныя
|53
|12
|-
|bgcolor="#000066"|
|align="left"|Партыя грамадзкай салідарнасьці
|2
|1
|-
|bgcolor="#0000CD"|
|align="left"|Партыя радзімы
|1
|
|-
|}

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 


Азэрбайджан
Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Азэрбайджану
Катэгорыя:Збудаваньні Баку
Нацыянальны сход Армэніі

**Нацыянальны сход Армэніі** () — вышэйшы заканадаўчы орган Рэспублікі Армэнія.

Катэгорыя:Армянская палітыка
Армэнія
Катэгорыя:Аднапалатныя парлямэнты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1918 годзе
Народны сход Баўгарыі

**Наро́дны сход Баўга́рыі** — вярхоўны орган дзяржаўнай улады ў Рэспубліцы Баўгарыі, які выказвае волю баўгарскага народа і прадстаўляе яго сувэрэнітэт. Кіруе заканадаўчай уладай. Складаецца з 240 дэпутатаў, выбраных на агульнай і роўнай аснове на тайным галасаваньні на тэрмін 4 гады. Прахадны бар’ер складае 4%. У выпадку вайны, ваеннага або іншага надзвычайнага становішча, мандат Народнага сходу падаўжаецца да канца гэтых абставінаў.

Паўнамоцтвы Народнага сходу вызначаюцца трэцім разьдзелам Канстытуцыі Рэспублікі Баўгарыя (арт. 62 па арт. 91).

Катэгорыя:Баўгарская палітыка
Папская камісія па справах дзяржавы-гораду Ватыкана

**Папская камісія па справах дзяржавы-гораду Ватыкана** — заканадаўчы орган Ватыкана. Камісія складаецца з кардыналаў, прызначаных на пяцігадовы тэрмін папам рымскім.

Законы і ўстанаўленьня, прапанаваныя Камісіяй павінны быць прадстаўленыя папу рымскаму празь Дзяржаўны Сакратарыят Ватыкана да таго, як будуць апублікаваныя і ўступяць у сілу. Законы, устанаўленьня і інструкцыі, прадпісаныя Камісіяй, выдадзены ў Акце Acta Apostolicae Sedis.

Камісію ўзначальвае старшыня (ад 2011 году — кардынал Giuseppe Bertello).

Катэгорыя:Ватыкан
Нацыянальны сход Вугоршчыны

**Нацыяна́льны сход Вуго́ршчыны** () — аднапалатны прадстаўнічы і заканадаўчы орган (парлямэнт) Вугоршчыны.

## Склад
Нацыянальны сход уключае 199 дэпутатаў, абраных на чатырохгадовы тэрмін.

Дэпутаты абіраюцца па агульнанацыянальных акругах (з 5% бар’ерам).

## Старшыні
# Арпад Гёнц (2 траўня — 3 жніўня 1990)
# Золтан Гал (28 чэрвеня 1994 — 17 чэрвеня 1998)
# Янаш Адэр (18 чэрвеня 1998 — 14 траўня 2002)
# Каталіна Сілі (15 траўня 2002 — 14 верасьня 2009)
# Бела Катона (15 верасьня 2009 — 13 траўня 2010)
# Пал Шміт (14 траўня — 5 жніўня 2010)
# Ласла Кёвер (з 6 жніўня 2010 г.)
Рынга Стар

**Ры́нга Стар** (, сапраўднае імя **Рычард Старкі**, ;  7 ліпеня 1940, Лівэрпул, Ангельшчына) — папулярны брытанскі музыкант, аўтар песьняў, актор. Вядомы як ударнік гурта The Beatles.

## Крыніцы

Катэгорыя:The Beatles
Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Ударнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брытанскія сьпевакі
Сынтаксіс

**Сынтаксіс** — разьдзел граматыкі, які вывучае звышслоўныя значэньні (значэньні словазлучэньняў і сказаў), якія ўзьнікаюць у працэсе маўленьня пад уплывам граматычных правілаў. Прадметам дысцыпліны зьяўляюцца словазлучэньні і сказы, спосабы і сродкі іх сувязі, адносіны паміж імі і пад.

## Літаратура
* Курс беларускай мовы: Падручнік / Л. І. Сямешка, І. Р. Шкраба, З. І. Бадзевіч. — Мн.: Універсітэцкае, 1996. — 654 с ISBN 985-09-0043-1

Катэгорыя:Сэміётыка
Сафі Лярэн

**Сафі́ Лярэ́н**, **Сафія Лярэн** (; сапраўднае імя — **Сафія Віляні Шыкалёнэ** (); нарадзілася  году, Рым) — італьянская акторка і сьпявачка. Была замужам за Карлё Понці. У 1991 годзе ўзнагароджаная ганаровай прэміяй «Оскар». У 1998 годзе ўзнагароджаная «Залатым львом» за дасягненьні на працягу жыцьця на Вэнэцыянскім кінафэстывалі.

## Фільмаграфія
* Quo Vadis? (1951)
* «Аіда» (1953)
* «Золата Нэапалю» (1954)
* «Гонар і жарсьць» (The Pride and the Passion іншая назва Grant, 1957)
* «Хлопчык і дзяльфін» (Boy on a Dolphin, 1957)
* «Ключ» (The Key, 1958)
* «Гэта пачалося ў Нэапалі» (It Started in Naples, 1960)
* «Дзьве жанчыны» (1961, узнагароджаная «Оскарам» за найлепшую жаночую ролю)
* «Учора, сёньня і заўтра» (1963)
* «Вясельле па-італянску» (, 1964)
* «Лэдзі Л» (Lady L, 1965)
* «Графіня з Ганконга» (1967)
* Houseboat (1968)
* «Асаблівы дзень» (1977)
* «Храбрасьць» (Courage, 1986)
* «Дзевяць» (мюзыкал, 2009)

## Вонкавыя спасылкі

* Sophia Loren Britannica.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія акторкі
Катэгорыя:Ляўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Саўрмаг

**Саўрмаг I** (საურმაგი) — другі цар Ібэрыі (старажытнагрузінскай дзяржавы), прадстаўнік дынастыі Фарнавазідаў.

Паводле грузінскіх летапісаў з-за змовы дваран Саўрмаг быў вымушаны бегчы ў суседняе Дзурдуцкае царства, на радзіму яго маці. З дапамогай дзурдукаў Саўрмаг вярнуў сталец і сабраў новае дваранства, цалкам падпарадкаванае яго ўладзе.

З-за адсутнасьці дакладных крыніцаў, лічыцца, што ў Саўрмага не было сына, і таму сталец успадкаваў яго прыёмны сын Мірыян.

## Літаратура
* Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba, ISBN 90-429-1318-5.

Катэгорыя:Фарнавазіды
Катэгорыя:Цары Грузіі
Катэгорыя:Гісторыя Грузіі
Сасна Бальфура

**Сасна Бальфура** (*Pinus balfouriana*) — дрэва рода сосен зь сямейства сасновых.

Радзімай сасны Бальфура зьяўляюцца паўночныя прыбярэжныя рэгіёны Каліфорніі і цэнтральныя раёны С'ера-Нэвады. Мае значнае зьнешяе падабенства да сасны віда *Pinus aristata*, у параўнаньні з апошнім вызначаецца даўжэйшымі голкамі (да 4 см) зь некалькі гастрэйшыйшымі кончыкамі. Тыповыя для *Pinus aristata* белыя смалістыя пушынкі на голках сасны Бальфура адсутнічаюць. Расьцёртыя голкі маюць салодкі смаляністы арамат.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Хваёвыя
Яблыня

— род пладовых дрэваў сямейства ружавых.

Дрэвы вышынёй да 10 м. Лісьце чараньковае, эліптычнае, яйкападобнае або круглае. Кветкі найчасьцей ружовыя, у шчытках. Плод — яблык, мае сакавітую мякаць. Яблыкі ўтрымліваюць цукры, арганічныя кісьлі, каратын, вітаміны С і В, пэктыны.

На Беларусі расьце 6 відаў. Дзікія яблыні часам сустракаюцца ў шыракалістых і мяшаных лясах. Найбольшае гаспадарчае значэньне мае яблыня дамашняя — галоўная пладовая культура. Шмат сартоў яблынь вырошчваецца ў спэцыялізаваных гаспадарках, а таксама садаводамі-аматарамі. Скарасьпелыя сарты пачынаюць пладаносіць на 4—5 год, позьнія на 10—12 год пасьля пасадкі. Пэрыяд гаспадарчага выкарыстаньня да 40—50 гадоў. Плады высьпяваюць у жніўні — верасьні.

## Яблыня свойская
Культура яблыні зьявілася вельмі даўно, яшчэ ў дагістарычны пэрыяд.

## Крыніцы
Ясень

**Ясень** (*Fraxinus*) — род лістападных дрэў сямейства масьлінавых. Дрэвы вышынёй да 40 м. Крона разгалістая. Лісьце няпарнаперыстае. Кветкі ў шчыльных пучках або мяцёлках, зьяўляюцца раней за лісьце. Плод — крылатка. Сьветлалюбная, хуткарослая парода.

На Беларусі, асабліва на Палесьсі, пашыраны ясень звычайны, расьце на багатых, увільготненых глебах у дубровах і алешніках, утварае ясянёвыя лясы. Выкарыстоўваецца ў азеляненьні. Цьвіце ў красавіку-траўні. У батанічных садах і парках 11 інтрадукаваных відаў. Найбольш вядомы ясень ланцэтны, ясень пэнсыльванскі.

Драўніна прыдатна для вырабу мэблі.

Катэгорыя:Дрэвы
Ясакар

**Ясакар, таполя чорная** (*Populus nigra*) — лістападнае дрэва роду таполя сямейства вярбовых.

Дрэвы вышынёй да 30—35 м. Крона разгалістая, кара сьветла-шэрая, у ствалах дрэваў амаль чорная. Лісьце на доўгіх, сьціснутых чараньках, яйкападобна-трохкутнае або рамбічнае. Кветкі ў каташках. Плод — каробачка.

Ясакар — хуткарослая, марозаўстойлівая парода. Жыве да 300 гадоў.

Пашырана пераважна на поўдні Беларусі. Расьце па берагах рэк, азёр, старыц. Часта вырошчваецца як дэкаратыўная расьліна. Цьвіце ў красавіку.

Пупыршкі выкарыстоўваюцца ў мэдыцыне, драўніна прыдатна для будаўніцтва.

Катэгорыя:Дрэвы
Явар

**Я́вар, клён ілжэплятанавы** (*Acer pseudoplatanus*) — лістападнае дрэва роду клён сямейства кляновых.

Дрэвы вышынёй да 40 м. Крона густая, пірамідальна-шарападобная. Лісьце пальчаталопасьцевае, востраканцовае, чараньковае. Кветкі жоўта-зялёныя, духмяныя, у доўгіх паніклых гронках; плод — двухкрылка. Жыве да 100 і больш гадоў.

Радзіма явару — Паўднёвая Эўропа і Малая Азія.

На Беларусі вырошчваюць як дэкаратыўную расьліну ў садах і парках. Мае формы з пурпуровым і бела-стракатым лісьцем. Цьвіце ў чэрвені.

## Дыялекты
У розных дыялектах беларускай мовы *яварам* называюць цэлы шэраг іншых дрэваў, у тым ліку асіну, таполю, лістоўніцу.

## Літаратура
* Расьлінны сьвет: Тэматычны слоўнік. Мінск: Беларуская навука, 2001.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Двухдольныя
Эўкаліпт

**Эўкаліпт** (*Eucalyptus*) — род дрэваў і некаторых кустоў, налічваецца больш за 700 відаў.

## Вонкавыя спасылкі
* EUCLID Sample, CSIRO

Катэгорыя:Міртавыя
Катэгорыя:Дрэвы
Шаўкоўніца

**Шаўкоўніца, тутавае дрэва** (*Morus*) — род дрэваў і кустоў сямейства тутавых.

Вышыня 6-12 м. Лісьце яйкападобнае, суцэльнае ці лопасьцевае з прылісткамі. Кветкі ў коласападобных суквецьцях. Плады касьцянкападобныя, 2-3 см даўжынёй, белыя, чырвоныя, цёмна-фіялетавыя, у суплодзьдзях, ядомыя. Расьліны ўстойлівыя да гарадзкіх умоваў.

Радзіма — Японія, Кітай, Індыя, Малая Азія.

На Беларусі як пладовыя і дэкаратыўныя дрэвы вырошчваюцца шаўкоўніца белая і шаўкоўніца чорная. Цьвітуць у траўні-чэрвені.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Тутавыя
Чарэшня

**Чарэ́шня, ві́шня птушы́ная** (*Prunus avium*) — пладовае дрэва падроду вішня парадку ружакветных.

Дрэва вышынёй да 10-20 м. Лісьце чараньковае, прадаўгавата-яйкападобнае. Кветкі белыя, у парасоніках, распускаюцца разам зь лісцем. Плады — касьцянкі жоўтыя, ружовыя, чырвоныя, чорныя, з бясколерным або цёмна-ружовым сокам, кісла-салодкія або салодкія. Плады ўтрымліваюць цукры, арганічныя кісьлі, вітамін С.

На Беларусі чарэшня культывуецца пераважна ў паўднёвых рэгіёнах. Пачынае пладаносіць на 5-6-ы год. Пэрыяд гаспадарчага выкарыстаньня 10-15 гадоў. Плады выспяваюць у канцы чэрвеня-ліпені. Выведзены зімаўстойлівыя, высакаякасныя, буйнаплодныя сарты, прыстасаваныя да мясцовых умоваў.

Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Сьліва
Катэгорыя:Флёра Заходняй Азіі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флёра Эўропы
Катэгорыя:Віды, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Чарнаклён

**Чарнаклён, клён татарскі** (лац. *Acer tataricum*) — куст ці невялікае дрэва роду клён сямейства кляновых.

Вышыня расьліны да 6—10 м. Лісьце прадаўгавата-яйкападобнае. Кветкі зеленавата-белыя, у шчыткападобнай мяцёлцы, плод — ярка-чырвоная двухкрылка. Марозаўстойлівая і ценевыносьлівая расьліна.

«Астраўкі» дзікарослага чарнаклёну трапляюцца на поўдні Беларусі. Часам вырошчваецца як дэкаратыўная расьліна ў садах і парках. Цвіце ў красавіку — траўні.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Кусты
Ціс

**Ціс** (**Taxus**) — род вечназялёных хвойных дрэваў і кустоў сямейства цісавых.

Вышыня да 10 м. Крона яйкападобная. Кара чырванаватая або бура-чырвоная. Ігліца лінейная, адзіночная, разьмешчана сьпіральна або ў 2 рады.

Ценевынослівая расьліна. Жыве да 2-3 тыс. гадоў.

Радзіма Эўропа, Азія, Паўночная Амэрыка.

На Беларусі інтрадукавана 3 віды, растуць у дэндрарыях і выкарыстоўваюцца на азеляненьне. Найбольш вядомы ціс эўрапейскі, або ягадны, ці нягной-трава.

Ціс мае шмат садовых форм. Устойлівы да гарадзкіх умоў. Драўніна трывалая да гніення.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Цісавыя
Пясец

**Пясец**, **Палярная лісіца** (*Alopex lagopus* або *Vulpes lagopus*) — драпежны сысун сямейства сабачых, адзіны прадстаўнік роду пясцы (*Alopex*).

## Постаць
Параўнальна невялікая драпежныя жывёла, якая нагадвае лісіцу. Даўжыня цела 50-75 см, хваста — 25-30 см, вышыня ў карку — 20-30 см. Сярэдняя маса цела самца — 3,5 кг, максымальная — да 9 кг, саміцы — 3 кг.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сабачыя
Пугач рыбны

**Рыбны пугач** (*Bubo blakistoni* або *Ketupa blakistoni*) — від, які знаходзіцца на мяжы зьнікненьня. Завецца таксама далёкаўсходні рыбны пугач. Насяляе лясы Маньчжурыі, Прыамур'я і Прымор'я, Японіі. Памеры рыбнага пугача буйныя: агульная даўжыня каля 70 см, даўжыня крыла 51-56 см, вага самкі перавышае 4 кг. Гняздуецца ў лясах, у дуплах дрэваў, паблізу рэк. Харчуецца ў асноўным рыбай.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Совападобныя
Пугач

**Пугач** (*Bubo bubo*) — від драпежных птушак з атраду совападобных. Самая буйная з соваў сусьветнай фаўны.

Шырока распаўсюджаны ў Эўропе, паўночнай, цэнтральнай і ўсходніх частках Азіі. Від актыўны ў змрочны і начны час сутак.

## Распаўсюджанасьць у Беларусі
У Беларусі трапляецца як аседлая і вандроўная птушка ў лясах Палесься.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Чырвоная кніга Беларусі

Катэгорыя:Совападобныя
Птушка-сакратар

**Пту́шка-сакрата́р** (*Sagittarius serpentarius*) — птушка з атрада сокалападобных, адзіны від сямейства сакратароў. Яе своеасаблівае імя паходзіць ад чорных пёраў на галаве, якія нагадваюць гусіныя пёры, якія раней любілі ўстаўляць у свае парыкі судовыя сакратары.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сокалападобныя
Пляцэнтарныя

**Пляцэнтарныя** або **Вышэйшыя зьвяры** (ад  — Eutheria, Huxley, 1880; Placentalia, ад  — пляцэнта) — найбольш распаўсюджаная кагорта сысуноў, якая лічыцца таксама найбольш высокаразьвітай. Іншай кагортай зьяўляюцца Сумчатыя (Metatheria) або двуутробныя (Marsupialia). Адметнай прыкметай пляцэнтарных зьяўляецца нараджэнне ў адносна разьвітой стадыі.

## Клясыфікацыя
**Пляцэнтарныя** (Placentalia)
* Няпоўназубыя (Xenarthra) — атрады: Cingulata і Pilosa
* Afrotheria  — атрады: Afrosoricida, скакунчыкі (Macroscelidea), Tubulidentata, даманы (Hyracoidea), хобатныя (Proboscidea), сырэны (Sirenia)
* Boreoeutheria
** Euarchontoglires
*** Euarchonta — атрады: вавёрачнікі (Scandentia), Dermoptera, прыматы (Primates)
*** Glires — атрады: зайцападобныя (Lagomorpha), грызуны (Rodentia)
** Ляўразыятэрыі (Laurasiatheria) — атрады: мошкаедныя (Eulipotyphla), рукакрылыя (Chiroptera), парнакапытныя (Artiodactyla), няпарнакапытныя (Perissodactyla), пангаліны (Pholidota), драпежныя (Carnivora)

## Вонкавыя спасылкі
Патагонскі папугай

**Патагонскі папугай** (*Cyanoliseus patagonus*) — птушка сямейства папугаевых. Адзіны від роду.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 45 см, хваста 24 см. Афарбоўка аліўкавы-бурага колеру з карычневым адценьнем, на крылах і галаве — зь зеленаватым адценьнем. На жоўтым брушку маецца чырвоная пляма. Грудзі і горла шэра-карычневага колеру. Самец адрозьніваецца ад самкі крыху больш буйной галавой, вялікай па велічыні дзюбай і больш інтэнсіўнай чырвона-аранжавай афарбоўкай чэрава.

## Арэал
Жыве ў Чылі, Аргентыне і на поўдні Ўругвая.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Пастушок вадзяны

**Вадзяны пастушок**, таксама **пастушок** (*Rallus aquaticus*) — невялікая водная птушка сямейства пастушковых, якая гняздуе на балотах і ў трысьняговы хмызьняках у Эўропе і Азіі. Схаваная птушка, вядзе пераважна начны лад жыцьця.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вызначальнік — Ахова птушак Бацькаўшчыны. Пастушок

Катэгорыя:Пастушковыя
Пастушкі

**Пастушкі** (*Rallus*) — род водных птушак сямейства пастушковых, які ўключае ў сябе 9 відаў, якія жывуць ў Старым і Новым Сьвеце. Часам да дадзенага роду таксама адносяць птушак з родаў *[[Lewinia]]* і *[[Gallirallus]]*.

## Літаратура
* Taylor, P. Barry & van Perlo, Ber (1998): Rails : a guide to the rails, crakes, gallinules, and coots of the world. Yale University Press, New Haven. ISBN 0-300-07758-0
* John James Audubon «Audubon’s Birds of America: The Audubon Society Baby Elephant Folio» Abbeville Press 2003 ISBN 978-1-55859-128-8

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пастушковыя
Панцырныя малюскі

**Панцырныя малюскі**, таксама **хітоны** (*Polyplacophora*) — кляса малюскаў (*Mollusca*). Ракавіна падзяляецца на 8 пласьцінаў. У выпадку небясьпекі згортваюцца клубком. Каля 1000 відаў. Распаўсюджаныя практычна ва ўсіх морах.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Малюскі
Павукападобныя малпы

**Павукападобныя малпы** (*Atelidae*) — сямейства шыраканосых малпаў (*Platyrrhini*). Сямейства ўключае каля 30 сучасных відаў, распаўсюджаных выключна ў Новым сьвеце.

Катэгорыя:Малпы
Павукі-скакуны

**Павукі-скакуны** (*Salticidae*) — сямейства падатрада вышэйшых павукоў, у якое ўваходзіць больш за 550 родаў і 5000 відаў, гэта прыкладна 13 % усіх відаў павукоў. У павукоў-скакунчыкаў добры зрок, яны ім карыстаюцца для паляваньня і навігацыі. Павукі карыстаюцца лёгкімі і трахейнай сыстэмай, у іх бімадальная дыхальная сыстэма.

## Глядзіце таксама

* Звычайны павук-скакун

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Павукі
Звычайны павук-скакун

**Звычайны павук-скакун** або **Зебравы павук-скакун** (*Salticus scenicus*) - від павукоў-скакуноў сустракаецца ў галярктычным раёне.

## Апісаньне
Розьніцы ў памерах паміж самкай і самцом амаль няма: самкі 5-7 мм, а самец 5-6 мм. Галоўнай адметнай рысай, гэта вельмі вялікія вочы, што зьяўляецца характэрнай рысай і для іншых павукоў-скакунчыкаў. У іх восем вачэй, два зь якіх, пярэднія, вялікія і даюць павуку бінакулярны зрок. Звычайны павук-скакунчык чорны зь белымі палоскамі па ўсім целе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Павукі
Павукі-птушкаеды

**Павукі-птушкаеды** або **Павукі-птушкаяды** (*Theraphosidae*) — сямейства павукоў з падатрада мігаляморфных (*Mygalomorphae*). Дарослыя асобіны характарызуюцца буйнымі памерамі, часам перавышаюць 20 см у размаху лап. Шырока распаўсюджана выкарыстаньне птушкаедаў ў якасці экзатычных хатніх жывёлаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Павукі
Раі

**Раі Соўза Віейра дэ Алівэйра** (;  15 траўня 1965 году, Рыбэйран-Прэту, Бразылія) — былы футбаліст зборнай каманды Бразіліі. Гуляў на пазыцыі паўабаронцы. Чэмпіён сьвету 1994 году. Вядомы сваімі выступамі за бразыльскі «Сан-Паўлу» й францускі «Пары Сэн-Жэрмэн».

## Дасягненьні
### Клюбныя
**«Сан-Паўлу»**
* Чэмпіён штату Сан-Паўлу: 1987, 1989, 1991, 1992, 1998
* Чэмпіён Бразыліі: 1991
* Уладальнік Інтэркантынэнтальнага кубка: 1992
* Уладальнік Кубка Лібэртадорэс: 1992, 1993

**«Пары Сэн-Жэрмэн»**:
* Чэмпіён Францыі: 1994
* Уладальнік Кубка Францыі: 1995, 1998
* Уладальнік Супэркубка Францыі: 1995
* Уладальнік Кубка францускай лігі: 1995
* Уладальнік Кубка ўладальнікаў кубкаў: 1996

### Міжнародныя
**«Зборная Бразыліі»**:
* Чэмпіён сьвету: 1994
* Срэбраны прызэр Кубка Амэрыкі: 1991

## Крыніцы

## Літаратура
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Павіяны

**Павія́ны** (*Papio*) — род прыматаў зь сямейства мартышкавых (*Cercopithecidae*). Адносна колькасьці відаў, якія адносяцца да рода павіанаў, сярод заолягаў няма кансэнсусу. Некаторыя дасьледчыкі аб'ядноўваюць усіх павіянаў у адзін від, іншыя падзяляюць іх на пяць самастойных відаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прыматы
Паўхордавыя

**Паўхордавыя** (*Hemichordata*) — тып марскіх донных бесхрыбетных з групы другаснаротых. Навуковая назва паходзіць ад  — палова і  — струна. У сьвеце вядома каля 100 відаў паўхордавых.

Катэгорыя:Другаснаротыя
Паўднёвы каралеўскі альбатрос

**Каралеўскі альбатрос**, альбо **паўднёвы каралеўскі альбатрос** (*Diomedea epomophora*)— від марскіх птушак сямейства альбатросавых (*Diomedeidae*).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Альбатросавыя
Піскулька

**Піскулька** ці **гусь-піскулька** (*Anser erythropus*) — птушка сямейства качыных, дробная гусь. Назву сваю атрымала за піск, які выдае ў палёце.

## Агульная характарыстыка

Піскулька па афарбоўцы падобная да белалобай гусі, аднак значна меншая ростам. Таксама мае больш кароткую дзюбу. Дарослыя піскулькі маюць вялікую белую пляму на ілбе, якая распаўсюджваецца амаль да макаўкі галавы. Маса дарослай птушкі ад 1,6 да 2,5 кг.

Катэгорыя:Гусепадобныя
Канстантын Ельскі

**Канстантын Раман Ельскі** (, вёска Ляды Ігуменскага павету, цяпер Смалявіцкі раён Менскай вобласьці —  у Кракаве) — заоляг і падарожнік.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Ельскіх гербу Пелеш, сын Міхала, удзельніка падрыхтоўкі паўстаньня Тадэвуша Касьцюшкі, і Клятыльды з Манюшкаў. 

У 1853 годзе скончыў Менскую гімназію. У 1853—1856 гадох навучаўся на мэдычным факультэце Маскоўскага ўнівэрсытэту, у 1860 годзе скончыў матэматычна-прыродазнаўчыы факультэт Кіеўскага ўнівэрсытэту. Працаваў выкладнікам у Кіеўскай гімназіі і Кіеўскім ўнівэрсытэце. 

Вывучаў гмыз і малюскаў. За дасьледаваньне анатоміі малюска ў 1862 годзе атрымаў навуковую ступень магістра. Адзін зь першых у Расейскай імпэрыі падтрымаў эвалюцыйную тэорыю Чарлза Дарвіна. 

Браў удзел у падрыхтоўцы нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў ува Ўкраіне. Каб унікнуць арышту, эміграваў за мяжу. 

Як заоляг і геоляг працаваў у Турэччыне, Нямеччыне і Францыі. У 1865 годзе выехаў у Гвіяну, а ў 1869 годзе — у Пэру. Вывучаў фаўну гэтых краінаў. Адкрыў новы від жывёлы Dinonys. 3 1878 году жыў у Кракаве. 

У шлюбе з Аленай Корсак меў сына Антонія, а таксама дачок Канстанцыю Марыю Клятыльду і Марыю.

Па сьмерці К. Ельскага выйшла «Папулярнае прыродазнаўчае апавяданьне пра знаходжаньне ў францускай Гвіяне і часткова ў Пэру» (; Кракаў, 1898).

У гонар навукоўца адзін зь відаў ляўра атрымаў назву Ocotea Jelscii. Апісаньне шматлікіх птушак і зьвяроў давалася паводле калекцыі К. Ельскага, некаторыя віды атрымалі ягонае імя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Канстантын
Олуша паўночная

**Паўночная**, або **звычайная о́луша** (*Morus bassanus*) — буйная марская птушка сямейства олушавых (Sulidae) распаўсюджаная ў Паўночнай Атлянтыцы, гняздуюцца ў Заходняй Эўропе й на паўночным усходзе Паўночнай Амэрыкі. Гэта самая вялікая марская птушка ў паўночнай Атлянтыцы. Плоці падобныя па вонкавым выглядзе. Дарослая паўночная олуша мае ў асноўным белае абцякальнае цела з доўгай шыяй і доўгімі й тонкімі крыламі. Яго даўжыня 87-100 см  з размахам крылаў 170—180 см. Галава й патыліца маюць жоўтае адценьне, якое больш прыкметна ў пэрыяд размнажэньня, а крылы акаймаваны карычнева-чорнымі пёрамі. Доўгая завостраная дзюба блакітна-шэрая, кантрастуе з чорнай голай скурай вакол рота й вачэй. Маладыя асобіны ў асноўным шэра-карычневыя, пры сталеньні становяцца ўсё больш белымі на працягу пяці гадоў.

Вядомы прынамсі адзін выпадак, калі паўночная олуша заляцела выпадкам на тэрыторыю Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  

## Вонкавыя спасылкі
* Вызначальнік — Ахова птушак Бацькаўшчыны. Олуша паўночная
* 
 

Катэгорыя:Птушкі Эўропы
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Новападнябенныя
Нубійскі горны казёл

**Нубійскі горны казёл** (*Capra nubiana*) — сысун роду горных казлоў сямейства пустарогіх.

## Зьнешні выгляд

Нубійскі горны казёл — гэта самыя маленькія з усіх горных казлоў. Яны маюць добра выяўлены палавой дымарфізм: самкі ў сярэднім у тры разы меншыя за самцоў па памерах. Агульная даўжыня цела ў самцоў складае 125 см, а ў самак 105 см. Вышыня ў карку ў сярэднім 75 см у самцоў і 65 гл у самак. Сярэдняя маса цела самцоў 62,5 кг, самак — 26,5 кг.

Катэгорыя:Пустарогія
Белы насарог

**Белы насарог** (*Ceratotherium simum*) — найбуйнейшы прадстаўнік сямейства насарогаў.

## Зьнешні выгляд
Белы насарог — другая па велічыні сухапутная жывёла на плянэце, пасьля слана. Гэта велізарны сысун — маса старых самцоў дасягае часам 4—4,5 тон, часам нават да 5 (звычайна, зрэшты, 2—2,5 тоны), а даўжыня цела — 4,2 мэтра. Вышыня ў карку — 1,6—2 м.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Няпарнакапытныя
Мышы

**Мышы**, **мышыныя** (*Muridae*) — сямейства сысуноў атрада грызуноў (*Rodentia*). Даўжыня цела ад 5 см (мыш-малютка) да 48 см (пацук Phloeomys cumingi). Распаўсюджаныя паўсюдна, большасьць відаў — у лясах тропікаў і субтропікаў. Завезены ў Паўночную і Паўднёвую Амэрыку і на шматлікія выспы.

## Біялёгія
Мышы актыўныя на зьмярканьні і ноччу. Большасьць вядзе паўназемны лад жыцьця, сілкуюцца насеньнем, частка — жывёльнай ежай. Некаторыя — сынантрапныя жывёлы (дамавая мыш, некаторыя пацукі). Размножваюцца ў цёплы час году, у селішчах чалавека — цэлы год. Палавасьпелымі робяцца ў 1,5-3 месяца.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грызуны
Мухі

**Му́хі** (*Musca*) — род насякомых сямейства сапраўдныя мухі (*Muscidae*). Найбольш гаспадарча значныя віды: паўсюдна распаўсюджаная сынантропная муха хатняя (*Musca domestica Linnaeus*, **1758**) і базарная муха (*Musca sorbens Wiedemann*), якае трапляецца ў Закаўказьзі і Сярэдняй Азіі, яна зьяўляецца пераносчыкамі узбуджальніка халеры, дызэнтэрыі, брушнога тыфу. У аднаго зь відаў роду (*M. larvipara Portschinsky*) апісана жыванараджэньне.

Катэгорыя:Роды двухкрылых
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Катэгорыя:Сапраўдныя мухі
Катэгорыя:Хатнія вусякі-шкоднікі
Мунтжакі

**Мунтжакі** (*Muntiacus*) — род аленяў (*Cervidae*), што жывуць у Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Парнакапытныя
Морфа мэнэлай

**Морфа мэнэлай** (*Morpho menelaus*) — матылёк зь сямейства німфалідаў (*Nymphalidae*) атраду лускакрылых.

Колер зіхоткіх яркіх з мэталічным бляскам крылаў да цёмна-сіняга. Сустракаюцца асобіны і з прамежкавай афарбоўкай — блакітная, цёмна-блакітная, сіняя.

Катэгорыя:Німфаліды
Мэксыканскі чырвонакаленны павук-птушкаед

**Мэксыканскі чырвонакаленны павук-птушкаед** (*Brachypelma smithi*) - від павукоў-птушкаедаў з роду *Brachypelma*. 

Жыве ў раёнах ціхаакіянскага ўзьбярэжжа Мэксыкі і на поўдні ЗША. Аддае перавагу вільготным месцам пражываньня, хаваецца ў хмызьняках. 

Чырвонакаленныя павукі-птушкаеды- адны з самых папулярных відаў павукоў, якіх разводзяць ў няволі, з прычыны іх вялікага памеру і яркай афарбоўкі. З-за рэзкага зьніжэньня колькасьці чырвонакаленных павукоў-птушкаедаў паводле пагадненьня CITES гэты від быў аднесены да сьпісу забароненых да адлову ў мэтах продажу жывёлаў, а таксама быў ўведзена забарона на ўвоз або вываз любых павукоў роду Brachypelma. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Павукі
Начны папугай

**Начны папугай** (*Geopsittacus occidentalis*, сін. *Pezoporus occidentalis*) — птушка сямейства папугаевых. Адзіны від роду. У апошні час аб’ядноўваюць у адзін род зь земляным папугаем.

## Апісаньне
Шчыльнага целаскладу, невялікіх памераў (каля 24 см даўжынёй) і з някідкім апярэньнем. Афарбоўка жаўтавата-аліўкавая з лускападобным чорным малюнкам, чэрава жоўтае. Хвост адносна кароткі.

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Насарогавыя

**Насарогавыя** (*Rhinocerotidae*) — сямейства няпарнакапытных, якое ўтрымоўвае пяць сучасных відаў, распаўсюджаных у Афрыцы і Азіі.

## Сыстэматыка
**Насарогавыя** (*Rhinocerotidae*)
* *Ceratotherium*
** Белы насарог (*Ceratotherium simum*)
* *Dicerorhinus*
** Суматранскі насарог (*Dicerorhinus sumatrensis*)
* *Diceros*
** Чорны насарог (*Diceros bicornis*)
* *Rhinoceros*
** Яванскі насарог (*Rhinoceros sondaicus*)
** Індыйскі насарог (*Rhinoceros unicornis*)

## Крыніцы

Катэгорыя:Няпарнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Баляслаў Аскерка

**Баляслаў Аскерка** (1822, маёнтак Вадовічы Мазырскага павету — , Варшава) — мазырскі павятовы маршалак (1862—1863), удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Аскеркаў гербу «Мурдэліё», сын Паўла і Францішкі зь Яленскіх.

Навучаўся ў Дэрпце, дзе ў 1836 зрабіўся сябрамм таемнага таварыства Карла Гільдэбрандта, за што, у выніку выкрыцьця арганізацыі, яго зьняволелі расейскія ўлады. Жыў у маёнтку Ячонка Менскага павету. Валодаў паводле спадчыны маёнткам Вадовічы ў Рэчыцкім павеце, дзе ў 1850 налічвалася 542 рэвіскія душы. У 1862 на шляхецкіх выбарах у Менску  абіраўся на пасаду мазырскага павятовага маршалка (1862—1863).

Напярэдадні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня далучыўся да групоўкі «белых», атрымаў прызначэньне на паўстанцкага начальніка Менскага павету. Па арышце царскімі ўладамі, знаходзіўся ў Менску ў мескай вязьніцы («Пішчалаўскім замку»), за ўдзел у паўстаньні яго асудзілі на катаргу і 30 жніўня 1865 выслалі ў Іркуцкую губэрню.

Паводле даравальнага царскага маніфэсту ў 1875 вярнуўся на радзіму. З 1875 жыў у Варшаве.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Баляслаў
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Маскарэнскі папуга

**Маскарэнскі папугай** () — птушка сямейства папугаевых атрада папугаепадобныя.

## Апісаньне
Даўжыня цела 35 см. Галава бэзава-блакітная, перад галавы (твар) чорны. Чэрава — карычнева-дымчатае, сьпіна, крылы — цёмна-карычнева-дымчатыя. Подкрылья, падхвосьце — бледны перад. 12 хвастовых пёраў — чорна-карычневыя. 10 крайніх рулявых — белыя ў аснове на чвэрць даўжыні. Дзюба чырвоная. Радужка чырвоная. Калявокавае кольца чырвона-вішнёвае. Лапкі чырванаваты-вішнёва-цялесныя.

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Марская сьвінка

**Марская сьвінка** (*Cavia porcellus*) — сысун з атрада грызуноў сямейства сьвінкавых.

## Апісаньне
Даўжыня цела ад 25 — да 35 см залежыць ад пароды, хвост як правіла адсутнічае. Дарослы самец марской сьвінкі важыць 800—1500 г, а саміца — 600—1200 г. Прыродная афарбоўка карычнева-шэрая, з больш сьветлым брушкам. Выкарыстоўваюцца як дэкаратыўныя і лябараторныя жывёлы. Выведзена шмат парод, якія адрозьніваюцца структурай, даўжынёй і афарбоўкай поўсьці. Пароды свойскіх марскіх сьвінак падпадзяляюцца на групы: кароткапоўсьцевыя (сэлфы, агуці і многія іншыя), даўгапоўсьцевыя (шэлці, тэксэлі, мэрына і іншыя), шорсткапоўсьцевыя (абісінцы, амэрыканскія тэдзьдзі, рэкс і г. д.), парода без поўсьці (Болдуін, скініі). Будова цела хатніх марскіх свінак значна адрозьніваецца ад будовы цела іх дзікіх братоў.

Катэгорыя:Грызухавыя
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Катэгорыя:Сысуны, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Марскія сьвіньні

**Марскія сьвіньні** (*Phocoenidae*) — сямейства марскіх сысуноў падатрада зубатых кітоў. Раней адносіліся да сямейства дэльфінавых.

## Апісаньне
Адрозьніваюцца ад дэльфінаў будовай чэрапа і зубоў, якія маюць не канічную, а сплошчаную каронку. Марскія сьвіньні драбнейшыя за сапраўдных дэльфінаў, з даўжынёй цела 1,5-2,5 м і вагой каля 120 кг, больш шчыльнага целаскладу. Галовы невялікія, прытупленыя, пазбаўленыя дзюбы. Сьпінны плаўнік адсутнічае, альбо невялікі, трохкутнай формы; вельмі буйны ў самцоў віду *Phocoena dioptrica*. Пярэднія плаўнікі даволі кароткія. Афарбоўка цела кантрастная, з чорнымі, белымі і шэрымі ўчасткамі, альбо аднастайная. Сустракаюцца поўныя і частковыя альбіносы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Марская лісіца звычайная

**Марска́я лісі́ца звыча́йная** (*Alopias vulpinus*) — акула з атраду Lamniformes.

Дасягае ў даўжыню 5 м, харчуецца дробнай і буйной рыбай.

## Арэал
Жыве ў Ціхім акіяне, Атлянтыцы.

Гэтыя акулы зьяўляюцца патэнцыйна небясьпечнымі для чалавека. Зьяўляюцца жывароднымі акуламі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Акулы
Марскія зоркі

**Марскія зоркі** (*Asteroidea* ад грэц. Ἀστήρ — «зорка») — кляса бесхрыбетных тыпу іголкаваскурых. Прыкладна 1600 сучасных відаў. У выкапнёвым стане вядомыя з ардовіка.

## Апісаньне
Марскія зоркі маюць 5, 6, 7, 8 і нават 50 «прамянёў». На канцы кожнага знаходзяцца малюсенькія вочы, якія здольныя адрозьніваць сьвятло. Марскія зоркі бываюць розных яскравых колераў: жоўтыя, аранжавыя, чырвоныя, фіялетавыя, радзей зялёныя, блакітныя, шэрыя. Часам марскія зоркі дасягаюць памеру аднаго мэтру ў папярочніку, найменшыя — некалькі мілімэтраў.

Катэгорыя:Іголкаваскурыя
Марскія вожыкі

**Марскія вожыкі** (*Echinoidea*) — кляса іголкаваскурых. Апісана каля 940 сучасных відаў. У выкапняковым стане вядомыя з ардовіка.

## Зьнешні выгляд
Цела марскіх вожыкаў звычайна амаль сфэрычнай формы, памерам ад 2—3 да 30 см; пакрыта радамі вапнавых пласьцінак. Пласьцінкі, як правіла, злучаныя нерухома і ўтвараюць шчыльны панцыр (шкарлупіны), не дазваляе вожыку зьмяняць форму. Па форме цела (і некаторых іншых прыкметах) марскія вожыкі падзяляюцца на *правільных* і *няправільных*. У правільных вожыкаў форма цела амаль круглая, і пабудаваныя яны па строга радыяльнай пяціпрамянёвай сымэтрыі. У няправільных вожыкаў форма цела сплошчаная, і ў іх адрозьніваюцца пярэднія і заднія канцавіны цела.

Катэгорыя:Іголкаваскурыя
Людвік Ельскі

**Людвік Ельскі** (1785, вёска Масаляны Гарадзенскага павету — ) — вайсковы дзяяч, фінансіст. Капітан арміі Герцагства Варшаўскага (1812), маёр францускіх драгунаў (1813).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Ельскіх гербу «Пелеш», сын Францішка і Амэліі з Прозараў.

У 1807—1810 вывучаў эканоміку ў Парыжы. Службу ў напалеонаўскіх войсках апісаў у мэмуарах «Маршы і дзеі польскага корпусу ў маскоўскай кампаніі 1812 року. Ад Магілёва да канца наступальнай вайны» (1845).

Вярнуўся на Беларусь у 1815, ажаніўся з Клятыльдай Манюшка і пасяліўся ў яе маёнтку Ляды Ігуменскага павету. 3 1823 у Варшаве, прэзыдэнт Польскага банку (1828).

У часе вызвольнага паўстаньня 1830—1831 рокаў намесьнік міністра скарбу, потым у эміграцыі.

У першым шлюбе меў сына Ўладзімера і дачку Ізабэлу. Другі раз ажаніўся з Габрыеляй Разаліяй Дупаілаў (Dupaillau), якая нарадзіла яму сына Людвіка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Людвік
Манул

**Ману́л** (*Otocolobus manul*, 1776 Іншая лацінская назва — *Felis manul*. — драпежны сысун сямейства каціных. Сваю другую назву — **кот Паляса** — ён атрымаў у гонар нямецкага натураліста Пэтэра Паляса, які адкрыў манула на ўзьбярэжжы Касьпійскага мора ў 18 стагодзьдзі. Лацінская назва *Otocolobus* паходзіць ад грэцкага *us*, *otos* — вуха, *kolobos* — выродлівы, г.зн. «выродлівае вуха».

## Крыніцы
* Ross, S., Barashkova, Y., Farhadinia, mf, Appel, A., Riordan, P., Sanderson, J. & Munkhtsog, B. 2015. Otocolobus manul. The IUCN 
* Caithness, N. 2013. "Felis manul" (On-line), Animal Diversity Web 
* Otocolobus manul | ARKive 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — С. 240. — ISBN 0801880327. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каціныя
Малы куду

**Малы куду** (*Tragelaphus imberbis*) — афрыканская антылёпа.

## Зьнешні выгляд
Самцы малога куду значна буйнейшыя за самак і дасягаюць вагі да 100 кг пры росьце ў карку каля 1 м. Даволі буйныя, завічаныя рогі, якія налічваюць да 75 см, ёсьць толькі ў самцоў. Самкі важаць толькі 60 кг. Поўсць ў абодвух полаў шэра-бурая і пакрыта пятнаццаці тонкімі белымі палоскамі. На шыі знаходзяцца два акрэсьленыя белыя плямы. Ногі карычневыя зь лёгкім аранжавым адценьнем. Ратуючыся ўцёкамі, малы куду задзірае свой кароткі хвост, паказваючы яго белы ніжні бок.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Парнакапытныя
Малы жоўтахохлы какаду

**Малы жоўтахохлы какаду** (*Cacatua sulphurea*, сін. *Plyctolophus sulphurea*) — птушка сямейства какаду.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 33-35 см, хваста 11 см; вага да 500 г. апярэньне белае. Хахалок ў верхняй частцы і вобласьць вушэй жоўтая. Дзюба і лапы шэра-чорныя. Калявокавае кальцо бязь пёркаў, блакітнага колеру. Афарбоўка самцоў і саміц аднолькавая. У самцоў дзюба і галава буйнейшыя. Але галоўным адрозьнай палавой прыкметай зьяўляецца афарбоўка радужкі вачэй. У саміц яна чырвона-карычневая, а ў самцоў амаль чорная. Голас гучны, хрыплы. Пры спалоху рэзкі, пераходзячы ў візг.

## Распаўсюд
Насяляе Малыя Зондзкія выспы і Сулавэсі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Малая берагавая ластаўка

**Малая берагавая ластаўка**, ці проста **Малая ластаўка** (*Riparia paludicola*) — птушка роду берагавыя ластаўкі (*Riparia*) зь сямейства ластаўкавых (*Hirundinidae*).

## Зьнешні выгляд
Невялікая пералётная птушка драбнейшая за вераб’я, жывуць у Афрыцы і Паўднёва-Ўсходняй Азіі ў далінах рэк з абрывістымі берагамі. Сілкуюцца казуркамі, якіх ловяць, лётаючы. Афарбоўка верхняй боку цела буравата-шэрая, ніжні бок цела бялёсы, хвост амаль не мае выразкі. Выдае нягучнае ціўканьне.

## Лад жыцьця
Птушкі трымаюцца калёніямі, для гнёздаў ластаўкі рыюць норы на берагавых абрывах. Самка адкладае ад 2 да 6 белых яйкаў. Наседжваюць птушанят абодва бацькі на працягу 18—22 сутак.

Катэгорыя:Вераб’інападобныя