open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крупнік (суп)

**Кру́пнік**, ***крупе́ня*** — рэдкая страва зь ячных або прасяных круп. Забельваюць малаком або вараць зь мясам, бульбай. Часам вараць на сыроватцы, са сьвіной крыві і круп.

## Рэцэпт прыгатаваньня

### Складнікі
* Пярловая крупа — 500 г
* Бульба — 1 кг
* Тлушч або масла — 150 г
* Рэпчатая цыбуля — 500 г
* Соль

### Прыгатаваньне
На сярэднім агні растапіць у чыгунку тлушч і абсмажыць цыбулю да залатога колеру. Выкладаем на талерку. У каструлю з тлушчам высыпаць крупу і заліць 2-ма літрамі халодной вады. Варыць пад крышкай да гатовасьці. Дадаць бульбу, нарэзаную кубікамі, і варыць яшчэ паўгадзіны. Як бульба пачне разварвацца, дадаць цыбулю разам з тлушчам, пасаліць і падаць на стол.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія супы
Катэгорыя:Польскія супы
Пра грацыю і годнасьць

«**Пра гра́цыю і го́днасьць**» () — філязофскі ліст Фрыдрыха Шылера, апублікаваны ў сярэдзіне чэрвеня 1793 году ў часопісе «Новая талія». У гэтым творы Шылер упершыню рознабакова прааналізаваў філязофію Імануіла Канта.

## Погляды
Паэт выступаў супраць суровага і адарванага кантаўскага аскетызму ў вобласьці маралі. Ён разглядаў патрабаваньні Канта аб падаўленьні ўсіх пачуцьцёвых імкненьняў дзеля абстрактнага маральнага абавязку ў якасьці пурытанскае варожасьці зямным уцехам жыцьця.

У супрацьвагу гэтаму Шылер абараняў пачуцьцёвую прыроду чалавека і імкнуўся абгрунтаваць ідэал вольнага, гарманічнага разьвіцьця чалавечае асобы. Гэты ідээл ён характарызаваў пры дапамозе паняцьцяў «грацыі» і «прыгожай душы», супрацьпастаўляючы іх выключна фізычнае прыгажосьці, з аднаго боку, і ідэі абстрактнага аскетычнага абавязка, зь іншага. 

Па Шылеру, гармонію паміж «грацыяй» і «годнасьцю» павінна аднавіць «прыгожая душа», якая апрыёрна надзеленая маральнымі якасьцямі.

Катэгорыя:Творы Фрыдрыха Шылера
Пошукавая сыстэма

**Пошукавая сыстэма** — сукупнасьць запісаў іскры (устава або праграма), які падае магчымасьць пошуку інфармацыі ў Сеціве. Пад пошукавай сыстэмай звычайна маецца на ўвазе сайт, на якім разьмешчаны інтэрфэйс (фронт-энд) сыстэмы. Праграмнай часткай пошукавай сыстэмы зьяўляецца пошукавая машына (пошукавы рухавічок) — комплекс праграм, які забясьпечвае дзейнасьць пошукавай сыстэмы і звычайна зьяўляецца камэрцыйнай тайнай кампаніі-распрацоўшчыка пошукавай сыстэмы.

Большасьць пошукавых сыстэм шукаюць інфармацыю на сайтах Сусьветнага павуціньня, але існуюць таксама сыстэмы, здольныя шукаць файлы на FTP-сэрвэрах, тавары ў інтэрнэт-крамах, а таксама інфармацыю ў групах навін Usenet.

Паляпшэньне пошуку — гэта адна з прыярытэтных задач сучаснага Сеціва (гл. пра асноўныя праблемы ў працы пошукавых сістэм у артыкуле Глыбокае павуціньне).

Па даных кампаніі Net Applications, у лістападзе 2011 года выкарыстаньне пошукавых сыстэм размяркоўвалася наступным чынам:

* Google — 83,87 %;
* Yahoo! — 6,20 %;
* Baidu — 4,22 %;
* Бінг — 3,69 %;
* Яндэкс — 1,7 %;
* Ask — 0,57 %;
* AOL — 0,36 %.

## Глядзіце таксама
*  Сеціўная пошукавая сыстэма

## Крыніцы

Катэгорыя:Пошукавыя сыстэмы
Катэгорыя:Інфармацыйныя сыстэмы
400-я

**400-я**

Стагодзьдзі: ІV стагодзьдзе - V стагодзьдзе - VI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
350-я
360-я
370-я
380-я
390-я
**400-я**
410-я
420-я
430-я
440-я
450-я


Гады: 
400, 401, 402, 403, 404, 405, 406, 407, 408, 409

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Навуковая фантастыка

**Навуко́вая фанта́стыка** — паджанр фантастыкі, асаблівасьцю якога зьяўляецца ўлік вядомых на момант напісаньня навуковых законаў ці гіпотэзаў. Мастацкія адхіленьні ад іх, як, напрыклад, надзвычайныя зьявы, ці амаль цалкам адсутнічаюць, ці рацыянальна абгрунтаваныя. Навуковая фантастыка заснаваная на прыродазнаўчанавуковай базе, у адрозьненьне ад іншых фантастычных жанраў.

## Крыніцы
Пошукавая машына

**Сеціўная пошукавая сыстэма** — пошукавая сыстэма, створаная для пошуку інфармацыі ў Сеціве. Перш за ўсё, прызначаныя для пошуку тэкставае інфармацыі, але новыя альгарытмы дазваляюць шукаць выявы, аўдыё- і відэазапісы. У адрозьненьне ад інтэрнэт-каталёгаў, пошукавыя сыстэмы шукаюць і рангуюць інфармацыю адмысловымі альгарытмамі, калі каталёгі пашыраюцца людзьмі.

## Беларусь
На сьнежань 2013 году на амэрыканскі пошукавік «Гугл» і расейскі «Яндэкс» прыпадала па 50 % пошукавых запытаў у Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Інтэрнэт
Касьцёл Сьвятой Вэранікі і кляштар рохітаў (Менск)

**Касьцёл Сьвятой Вэранікі і кляштар рохітаў** — помнік архітэктуры XVIII ст. у Менску. Знаходзіўся ў канцы  Койданаўскай вуліцы. Твор архітэктуры драўлянага барока.

Комплекс складаўся з касьцёла, кляштару, шпіталя і гаспадарчых пабудоваў, аточаных парканам з брамай. У сярэдзіне XIX ст. улады Расейскай імпэрыі зруйнавалі касьцёл і кляштар.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
2 жніўня 1752 року ксёндз Тамаш Стацэвіч заснаваў шпіталь, які перадаў манахам-. Свае грошы на ўтрыманьне кляштару і шпіталю ахвяравалі ўнукі Лукаша Шышкі — Юры, Базыль, Тодар і Міхал.

Дзякуючы гэтым ахвяраваньням на вуліцы Койданаўскай, каля мескай брамы паўстала дабрачынная ўстанова зь невялікім касьцёлам і сваёй фундацыяй, якая складала 7000 срэбрам.

У 1788 року М. Ансялеўскі падараваў кляштару 2 сенажаці непадалёк ад места. У XVIII — пачатку XIX стагодзьдзяў кляштару належалі некалькі пляцаў з пабудовамі ў месьце, а таксама фруктовы сад каля вуліцы Няміскай і вятрак пры дарозе на Сьмілавічы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793) касьцёл і кляштар працягвалі дзейнічаць. На 1796 рок у рэзыдэнцыі было 5 манахаў. У 1824 року кляштар рохітаў разам з усёй маёмасьцю далучылі да Менскага кляштару баніфратаў.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня 1830—1831 рокаў расейскія ўлады ліквідавалі кляштар, зруйнавалі ягоныя збудаваньні, а тэрыторыю паступова забудавалі жылымі дамамі.

## Архітэктура
Паводле візыты 1796 року, невялікі 2-вежавы драўляны касьцёл галоўным фасадам выходзіў на вуліцу Койданаўскую. Інтэр’ер упрыгожвалі 3 драўляныя разныя алтары. У галоўным алтары знаходзіліся абразы сьвятых Роха, Веранікі і Юзэфа.

На тэрыторыі кляштару знаходзіўся 1-павярховы драўляны шпіталь на 30 ложкаў, а таксама 3 драўляныя жылыя дамы (у адным зь іх жыў ксёндз-капэлян), комплекс гаспадарчых пабудоваў і гарод. Тэрыторыю кляштарнага комплексу атачаў драўляны паркан, галоўная брама разьмяшчалася з боку вуліцы Койданаўскай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Касьцёл Сьв. Веранікі і кляштар рохітаў (Менск), Radzima.org

Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі
Мансон

**Мансо́н** () — горад у паўночна-ўсходняй Гішпаніі. Уваходзіць у склад аўтаномнай супольнасьці Арагону. Мансон займае плошчу 155,01 км², колькасьць насельніцтва складае каля 17 000 чалавек.

## Гісторыя
Мансон характэрны тым, што зьвязаны зь дзейнасьцю тампліераў, а таксама зьяўляўся парлямэнцкім цэнтрам у каралеўстве Арагоне, паміж XII і XVII стагодзьдзямі. Справа ў тым, што розныя часткі каралеўства мелі свае законы й парлямэнты, але часьцяком зьбіраліся сумесныя пасяджэньні гэтак званым «агульным парлямэнтам», Мансон, як раз, быў важным перавалачным пунктам паміж Сарагосай і Барсэлёнай, таму было звычайным месцам для такіх сустрэчаў.

У мясоцвым замку ў 1109 годзе Урака Кастыльская выйшла замуж за свайго другога мужа Альфонса I, нягледзячы на пярэчаньні царквы. Хаймэ I Заваёўнік правёў частку свайго юнацтва ў Мансоне, пасьля таго, як ягоны бацька Пэдра II Каталік, памёр у бітве пры Мюрэ ў 1213 годзе, то бок Хаймэ знаходзіўся пад апекай тампліераў у Мансоне.

Кардынал Рышэльё і Гаспар дэ Гусман Аліварэс падпісалі тут у 1626 годзе дамову, якая сканчвала канфлікт вакол Вальтэліны.

## Гарады-сябры
* Барсэлёна, Гішпанія
* Мюрэ, Францыя

## Асобы
* Хаакін Коста (1846—1911), палітык
* Канчыта Мартынэс (1972), тэнісыстка

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Муніцыпалітэты Ўэскі
Катэгорыя:Гарады Ўэскі
Міжнародны фанэтычны альфабэт

**Міжнаро́дны фанэты́чны альфабэ́т**, **МФА** (, ) — сыстэма сымбаляў для запісу транскрыпцыяў, заснаваная на лацінскім альфабэце. Распрацаваны і падтрымліваецца Міжнароднай фанэтычнай асацыяцыяй. МФА на практыцы выкарыстоўваецца выкладчыкамі замежных моваў і студэнтамі, лінгвістамі, лягапэдамі, акторамі і іншымі людзьмі, хто мае дачыненьне да іншамоўнае фанэтыцы.

МФА быў распрацаваны дзеля адлюстраваньня непасрэдна тых якасьцяў маўленьня, якія выдзяляюцца ў вусным маўленьні: фанэмаў, інтанацыяў, падзелаў словаў і складаў.

## Глядзіце таксама
* фанэтычны альфабэт
* Трансьлітарацыя

## Крыніцы


Катэгорыя:Юнікод
Публічная кампанія

**Публічная кампанія** — прадпрыемства, акцыі якога дазволеныя да абарота на фондавай біржы.

Звычайна, дзяржаўнае заканадаўства надае некаторыя патрабаваньні па адкрытасьці інфармацыі пра кампаніі, акцыі якіх могуць быць прапанаваныя для набыцьця неабмежаванаму колу зацікаўленных асобаў і/ці абарочвацца на фондавай біржы. Калі кампанія выконвае гэтыя патрабаваньні, яна завецца *публічнай кампаніяй*.

## Глядзіце таксама
* Прыватная кампанія
* Адкрытае акцыянэрнае таварыства / Акцыянэрнае таварыства

## Крыніцы

Катэгорыя:Эканоміка
Лісты пра эстэтычнае выхаваньне чалавека

**Лісты пра эстэтычнае выхаваньне чалавека** () — асноўная тэарэтычная праца Фрыдрыха Шылера па эстэтыцы, якая прадстаўляе сабой праграмны твор нямецкае клясычнае літаратуры канца XVIII — пачатку XIX ст. Выдадзеная ў 1794 годзе ў форме лістоў. Тэарэтычныя пытаньні, выкладзеныя ў «Лістах», кранаюць важнейшыя пытаньні разьвіцьця грамадзтва і культуры, вылучаныя падзеямі буржуазна-дэмакратычнае рэвалюцыі ў Францыі. У гэтым творы Шылер найболей сыстэматычна разьвіў свае погляды на сувязь мастацтва з гістарычным разьвіцьцём грамадзтва і падсумаваў раскіданыя па астатніх артыкулах развагі па пытаньнях літаратуры і мастацтва.

Катэгорыя:Творы Фрыдрыха Шылера
Пра наіўную і сэнтымэнтальную паэзію

«**Пра наіўную і сэнтымэнтальную паэзію**» () — тэарэтычны артыкул Фрыдрыха Шылера па эстэтыцы, у якім у сыстэматычнай форме разгледжанае пытаньне аб істотных прыкметах мастацтва новага часу, зробленая спроба абгрунтаваць сувязь эстэтычных праблемаў з разьвіцьцём грамадзтва і спэцыфічнымі асаблівасьцямі культуры на розных этапах яе разьвіцьця. У гэтым артыкуле Шылер распрацоўвае ідэю гістарычнага разьвіцьця мастацтва і абгрунтоўвае сваё вучэньне пра «сэнтымэнтальную паэзію», як пра спэцыфічную форму паэзіі буржуазнага грамадзтва, у адрозьненьне ад «наіўнай», антычнае паэзіі. 

## Погляды
Шылер дасьледуе асаблівасьці антычнага і сучаснага мастацтва і прыходзіць да высновы, што першае было наіўным, а другое — сэнтымэнтальным. Агульнай уласьцівасьцю наіўных паэтаў Шылер лічыць аб’ектыўны характар іх творчасьці, тое, што яны не выпінаюць сваю асобу, а хаваюцца за сваімі творамі і да падзеяў, якія апісваюцца ставяцца адасоблена. Акрамя антычных паэтаў, аўтар прылічае да наіўных і тых паэтаў новага часу, якія падыходзяць да наіўных па духу (напрыклад, Ўільям Шэксьпір). Наадварот, навейшыя паэты ўкладваюць у свае творы сваё сэрца, сваю асобу, сваё стаўленьне да падзеяў, якія апісваюць. Пагэтаму характэрнай рысай наіўнага паэта неабходна лічыць аб’ектыўнасьць і неперадузятасьць, новага ж паэта — суб’ектыўнасьць і чульлівасьць (сэнтымэнтальнасьць).

Шылер вызначае антычную паэзію, як мастацтва, якое ўзьнікла ва ўмовах наіўнага адзінства ідэала і рэчаіснасьці, у той час як паэзія новага часу разьвіваецца ў зусім іншых абставінах, калі існуе разрыў паміж рэчаіснасьцю і ідэалам паэта. Шылер выводзіць і абгрунтоўвае тры паэтычныя роды ў паэзіі новага (буржуазнага) часу (сатыра, элегія і ідылія) і наіўнай паэзіі (эпас, лірыка, драма). Апошні разьдзел артыкула прысьвечаны характарыстыцы двух тыпаў мастакоў — рэаліста і ідэаліста.

Артыкул «Пра наіўную і сэнтымэнтальную паэзію» быў апошняй сыстэматычнай працай Шылера па пытаньнях эстэтыцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы Фрыдрыха Шылера
Маўнтын-Вію

**Маўнтын-Вію** () — места ў акрузе Санта-Клара, штат Каліфорнія. Места атрымала назву () з-за непасрэднае набліжанасьці да гор Санта-Круз. Па выніках перапісу 2000 году места мела 70 708 жыхароў.

## Эканоміка
Маўнтын-Вію зьяўляецца аднім з галоўных местаў, што складаюць Крамянёвую даліну. Тут разьмешчаныя шматлічоныя офісы і штаб-кватэры розных вядомых кампаніяў:
* AOL
* штаб-кватэра «Гугл» (Googleplex)
* «Майкрасофт»
* Mozilla Foundation/Mozilla Corporation
* «Нокія»
* Opera Software
* Red Hat
* VeriSign

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1902 годзе
Пол Бакгайт

**Пол Бакхайт** () — амэрыканскі праграміст і прадпрымальнік. Зьяўляецца творцам і галоўным распрацоўшчыкам Gmail. Прататып Google AdSense быў ім зроблены ў якасьці часткі працы над Gmail. Ён таксама прапанаваў дэвіз Google «*[[Don't be evil]]*» у 2000 годзе на сустрэчы, на якой абмяркоўвалася галоўная стратэгія і каштоўнасьці кампаніі.

Пол Бакхайт — бізнэс-анёл і заснавальнік FriendFeed, які Facebook пагадзіўся набыць у жніўні 2009 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Супрацоўнікі Google
Аўтарскае права

**Аўтарскае права** — галіна грамадзянскага права, якая рэгулюе правазносіны, датычныя стварэньня і выкарыстаньня (распаўсюду, паказу і гэтак далей) твораў мастацтва, навукі і літаратуры, якія зьяўляюцца аб’ектыўным вынікам творчае дзейнасьці людзей у гэтых галінах. Праграмнае забесьпячэньне і базы зьвестак таксама ахоўваюцца аўтарскім правам. Зь юрыдычнага пункту гледжаньня яны разглядаюцца як літаратурныя творы і зборы, адпаведна. У суб’ектыўным разуменьні «капірайт» ( — права на капіяваньне) права на стварэньне копіяў. У Беларусі аўтарскае права абароненае, у першую чаргу, артыкулам №51 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, Грамадзянскім кодэксам Рэспублікі Беларусь і Законам Рэспублікі Беларусь «Аб аўтарскім праве і прылеглых правах» № 262-З ад 17 мая 2011 году.

## Аўтарскае права ў літаратуры

#### Аляксандар Блок

#### Бэрнард Шоў

## Глядзіце таксама
* Інтэлектуальная ўласнасьць
Катэгорыя:Грамадзянскае права
Крытыка Гугла

**«[[Гугл]]»** — амэрыканская карпарацыя, якая зьбірае інфармацыю ў Сеціве і робіць яе адшукваемай.

Хоць заяўленая «Гугл» місія «*упарадкаваць усю інфармацыю і зрабіць яе лёгка дасяжнай і карыснай*» выконваецца, але дзеяньні, прынятыя для дасягненьня гэтае мэты, уздымаюць вельмі спрэчныя дыскусіі, як на сеціўнай прасторы, гэтак і па-за яе межамі. «Гугл» неаднаразова крытыкавалася за парушэньне аўтарскіх правоў, права на прыватнае жыцьцё, а таксама за цэнзураваньне пошукавых вынікаў. Большасьць крытыкі «Гугл» не была аднесеная да кіберправа.

Зьвесткі пра карыстальніка выдаляюцца «Гугл» праз 9 месяцаў (IP-адрасы, кукі — праз 18 месяцаў).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гугл
Галіна Макарава

**Галі́на Кліме́ньцеўна Мака́рава** (імя пры нараджэньні — **Агата Чаховіч**; 27 сьнежня 1919, Старобін — 28 верасьня 1993, Масква) — беларуская і савецкая акторка тэатру і кіно, Народная артыстка БССР (1967), Народная артыстка СССР (1980). Акторка Купалаўскага тэатру (з 1938 году), каля 50 роляў у кіно — сярод якіх у фільмах «Белыя росы», «Альпійская балада» і іншых.

## Фільмаграфія
* «Шчасьце трэба берагчы» (1958)
* «Альпійская балада» (1965)
* «Палянэз Агінскага» (1971)
* «Пасьля кірмашу» (1973)
* «Дзень вяртаньня» (1979) — *маці паліцыянта*
* «Белыя росы» (1983)
і іншыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Люди театра и кино. Галина Макарова
* Актеры советского и российского кино. Галина Макарова

Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Старобіне
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Цеплаэлектрацэнтраль

**Цеплаэлектрацэнтраль** (*ЦЭЦ*) — прадпрыемства, якое вырабляе электрычную і цеплавую энэргіі.

Цеплавыя электрастанцыі, як і ўсе цеплавыя рухавікі, падчас працы выкідваюць у навакольнае асяродзьдзе цеплату (гл. другі закон тэрмадынамікі). На ЦЭЦ гэтую цеплату перадаюць спажыўцам, пры гэтым эканоміцца паліва, якое ў адваротным выпадку было б спалена ў кацельнай. Цеплата ад ЦЭЦ да спажыўцоў звычайна падаецца ў выглядзе пары або гарачай вады.

Выдзяляюць прамысловая (для цеплазабясьпячэньня прамысловых прадпраемстваў) і ацяпляльныя (для ацяпленьня і забесьпячэньня гарачай вадой жылых і грамадзкіх памяшканьняў) ЦЭЦ. Існуюць таксама прамыслова-ацяпляльныя ЦЭЦ.

ЦЭЦ могуць быць на арганічным або ядзерным паліве. Апошнія называюцца *атамнымі цеплаэлектрацэнтралямі* (*АЦЭЦ*) і шырокага ўжытку не атрымалі, у першую чаргу з-за неабходнасьці знаходжаньня ядзернага рэактару ў раёне вялікага цепласпажываньня, а значыць — у месцы пражываньня вялікай колькасьці людзей.

На ЦЭЦ могуць выкарыстоўвацца розныя тыпы рухавіка для прывада электрагенератара: паравая, газавая турбіны, рухавік унутранага згараньня.

Патрэбнасьць у цяпле ад ЦЭЦ на працягу году звычайна нераўнамерная, таму, дзеля зьніжэньня выдаткаў на абсталяваньне, максымум цепласпажываньня пакрываюць не за кошт камбінаванага спосабу, а з дапамогай спэцыяльных танных пікавых крыніцаў цеплаты: воданагравальных, паравых катлоў. Адносіна колькасьці цеплаты, якая выпрацоўваецца на ЦЭЦ камбінаваным спосабам, да ўсяго цяпла, якое выпрацоўвае ЦЭЦ, называецца каэфіцыентам цеплафікацыі.

Адлегласьць, на якую рацыянальна транспартаваць цеплавую энэргію ад ЦЭЦ, абмяжоўваецца некалькімі кілямэтрамі — пры перадачы цяпла парам і да 20 — 30 км — для вадзяных цеплавых сетак. Таму магутнасьць ЦЭЦ абмежавана.

ЦЭЦ невялікай магутнасьцью (да некалькі мэгават) называюць *міні-ЦЭЦ*.

Катэгорыя:Энэргетыка
Касьцёл і шпіталь сясьцёр міласэрнасьці (Менск)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і шпіталь сясьцёр міласэрнасьці** — помнік архітэктуры XIX ст. у Менску. Знаходзіцца на Траецкай Гары. У наш час у будынках комплексу разьмяшчаецца Менская сувораўская вайсковая вучэльня. Твор архітэктуры ампіру.

## Гісторыя
Па пажары 14 жніўня 1809 году, у якім згарэў Фарны касьцёл, біскуп менскі Якуб Дадэрка зрабіў спробу заснаваць на Траецкай Гары новую сьвятыню. На заказ Менскага дабрачыннага таварыства архітэктар М. Чахоўскі распрацаваў праект пабудовы на рынкавым Траецкім пляцы комплексу касьцёла і шпіталя сясьцёр міласэрнасьці. 30 жніўня 1810 году Я. Дадэрка ўрачыста асьвяціў пачатак будаваньня і падмуркі новага касьцёла Найсьвяцейшай Панны Марыі. Пры комплексе дзейнічаў шпіталь, у якім манашкі ордэна Сьвятога Вінцэнта даглядалі сіротаў, старых і жабракоў.

Але муры комплексу ўзьвялі толькі часткова. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня ў 1840-я ўлады Расейскай імпэрыі змусілі Менскае таварыства дабрачыннасьці прадаць касьцёл і шпіталь Маскоўскаму патрыярхату пад духоўную сэмінарыю, якая разьмясьцілася тамака ў 1854 годзе.

За савецкім часам у будынках колішняй Духоўнай сэмінарыі працавалі Менскія пяхотныя курсы, якія ў 1924 трасфармаваліся ў Аб’яднаную беларускую школу — сярэднюю вайсковую навучальную ўстанову зь беларускай мовай навучаньня.

Па вайне ў колішнім сакральным комплексе разьмясьцілася Сувораўскай ваенная вучэльня. У 1953 годзе старыя будынкі істотна перабудавалі.

## Архітэктура
Ад пачатку дамінантай комплексу быў вялікі мураваны касьцёл — помнік архітэктуры стылю ампір. Да яго з двух бакоў далучаліся кляштарныя карпусы.

Па перабудове ў 1953 годзе да касьцёла і будынкаў шпіталя дабудавалі два паверхі, у выніку чаго комплекс набыў рысы савецкага нэаклясыцызму.

## Дадатковыя зьвесткі
У некалькіх сучасных публікацыяў сустракаецца памылковае атаясамленьне касьцёла і шпіталя сясьцёр міласэрнасьці (шарытак) з кляштарам марыявітак, які знаходзіўся на Францішканскай вуліцы

## Галерэя

Miensk, Trajeckaja hara, Šarycki. Менск, Траецкая гара, Шарыцкі (A. Paŭłovič, 1904-09).jpg|да 1905
Miensk, Trajeckaja hara, Šarycki. Менск, Траецкая гара, Шарыцкі (1904-17) (3).jpg|да 1905 
Miensk, Trajeckaja hara, Šarycki. Менск, Траецкая гара, Шарыцкі (1901-17).jpg|да 1918 
Suvorovskoe.jpg|да 1918 


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Менску
Менск
Лютэранская кірха (Менск)

**Лютэранская кірха** — пратэстанцкі храм у Менску. Збудаваная ў 1846 року, зьнішчаная пасьля Другой Сусьветнай вайны. Стаяла на Новым Месьце прыкладна на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца будынак з уваходам на станцыю мэтро Кастрычніцкая і рэстарацыяй «Патыё Піцца».

## Гісторыя
У 1846 року на Захараўскай вуліцы на месцы ранейшага драўлянага храму ўзьвялі мураваную лютэранскую царкву (кірху) даволі ўнушальных памераў.

У 1930-я рокі савецкія ўлады ліквідавалі лютэранскую грамаду, а храм зачынілі і перарабілі на першы ў Беларусі дзіцячы гукавы кінатэатар «Навіны дня».

Будынак быў пашкоджаны падчас Другой Сусьветнай вайны, пазьней канчаткова зруйнаваны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Кірха на Менск стары і новы

Менск
Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску
Катэгорыя:Зборы Беларусі
Катэгорыя:Зьнішчаныя кірхі Беларусі
Палац Чапскага (Менск)

**Палац Чапскага** — палац графа Караля Чапскага ў Менску. Збудаваны ў 1894 року, за часамі Другой сусьветнай вайны нязначна пашкоджаны, зьнішчаны ў паваенны час. Цяпер на гэтым месцы знаходзіцца будынак зь ювэлірнай крамай «Чараўніца» і кінатэатрам «Цэнтральны» (прасп. Незалежнасьці, 13).

## Гісторыя
Палац узьведзены ў 1894 року паводле праекту архітэктара Віктара Шрэтэра.

Апрача жылых памяшканьняў, на першым паверсе палацу (якраз там, дзе аркады) разьмяшчалася Менскае таварыства сельскай гаспадаркі. У 1906 року ў будынку палацу адчынілася лясная біржа, пры якой з 27 сьнежня 1908 року па 3 студзеня 1909 року прайшоў Калядны лясны кірмаш. У 1912 року біржа зрабілася агульнатаварнай.

Пасьля Другой сусьветнай вайны, калі праектавалася першая чарга новай забудовы тагачаснай вул. Савецкай, каля 1949 року палац Чапскага быў зьнесены, хоць ён зусім не замінаў трасіроўцы новага праспэкту.

## Архітэктура
Трохпавярховы эклектычны палац упрыгожваў ніжні ярус аркадаў, а акцэнтам усяго будынка быў эркер, які выступаў з асноўнага аб’ёму палацу на ўсю яго вышыню.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску
Катэгорыя:Колішнія палацы Беларусі‎
Мэнла-Парк (Каліфорнія)

**Мэнла-Парк** () — горад у акрузе Сан-Матэо, Каліфорнія, ЗША. Паводле зьвестак на 2008 год горад меў 30 014 жыхароў.

## Гісторыя
У XIX стагодзьдзі два ірляндзкія эмігранты, Дэніс Олівэр і Д. Макглін, набылі кавалак зямлі плошчай 6,9 км², на месцы якога існуе сучасны Мэнла-Парк. У 1850-х яны ўсталявалі драўляныя брамы з надпісам «Menlo Park» (цяпер перакрыжаваньня *Middle Avenue* і *El Camino Real*). У 1863 годзе ля Мэнла-Парк зьявілася чыгуначная станцыя чыгункі Сан-Францыска — Сан-Хасэ. У 1870 годзе зьявілася паштовая станцыя і ўжо ў 1874 годзе мястэчка набыло статус гораду.

## Дадатковыя зьвесткі
4 верасьня 1998 году на гараж у якасьці юрыдычнага адрасу была зарэгістраваная *[[Google Inc.]]*

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Сема

**Се́́ма** — дыфэрэнцыяльны семантычны прызнак, кампанэнт значэньня, які выяўляецца пры супастаўленьні значэньняў розных словаў. Напрыклад: слова *добры* — *кепскі* адрозьніваюцца семай адмаўленьня.

Катэгорыя:Семантыка
Катэгорыя:Лексыкалёгія
Зюзя

**Зю́́зя** (*Маро́з, Ледзяны́ Дзед*) — бог зімы ў беларускай міталёгіі. Паходзіць ад дзеяслова «зюзець» — мерзнуць, калець ад марозу. Зьяўляецца ўвасабленьнем зімовае сьцюжы, а таксама каляндарнага пэрыяду ад Калядаў да веснавога раўнадзеньня. Пэрсанаж блізкі да Дзеда Мароза, Санта-Кляўса.

## Этымалёгія
Сэмантыка імя Зюзі зьвязаная з такімі беларускімі словамі, як «зюзець» (мерзнуць, *калець ад марозу*), «азызнуць» (*азглець, зьмерзнуць на марозе*). Імаверна, этымалягічна імя гэтае стасуецца са словамі  і , у аснове сэмантыкі якіх — сема «быць пякучым»,  (*пякучы*).

Па-палеску «зюзя» азначае *холад, мароз*.

## Уяўленьні беларусаў
Паводле паданьняў Зюзя ўяўляецца як дзед нізкага росту, зь белымі валасамі ды доўгай сівой барадой. Жыве ў лесе, ходзіць басанож, без капелюшу, у белым кажуху. У руцэ трымае жалезную булаву. Брат Перуна і Чарнабога. Верылі, што большую частку зімы Зюзя праводзіць у лесе, але часам наведвае і вёскі, прыносячы туды моцную сьцюжу. Раззлаваўшыся, Зюзя б’е булавой па пні, спрычыняючы траскучыя маразы.

Пад Новы год беларусы варылі для Зюзі куцьцю, каб задобрыць.

Зюзя мае памочніка — дзядулю з чырвоным ці сінім носам, *Мароза* (*Дзед Мароз*, *Ледзяны Дзед*).

## Прымаўкі
* «Зюзя ў хаце, а тут ужо ні снапа на палаце…»
* «Зюзя на дварэ — куцьця на стале»

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Зюзя // 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларуская міталёгія
Катэгорыя:Зімовыя фальклёрныя пэрсанажы
Мастакі (верш)

**Мастакі** — верш Фрыдрыха Шылера, пачаты ўвосені 1788 года і апублікаваны ў лютым 1789 годзе ў часопісе Хрыстофа Марціна Вілянда «Нямецкі Мэркурый».

## Погляды
У сваім творы Фрыдрых Шылер апісвае мастацтва як пачуцьцёвы сродак дасягненьня звышпачуцьцёвае мэты, якое неабходна для ўзвышэньня чалавека над яго эгаістычнай, чуллівай прыродай. Чалавек ня здольны зразумець ісьціну ва ўсёй яе глыбіні і боскасьці, пакуль яна не зьявіцца перад ім у вобразе прыгажосьці. Пакуль не было мастацтва, грамадзтва было барбарскім і нявольным, але пасьля зьяўленьня масткакоў, якія з дапамогай прыгажосьці пазнаёмілі чалавека зь ісьцінай і маральнай дабрадзейнасьцю, эра барбарства саступіла месца эры гармоніі і гуманнасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* «Мастакі» ў перакладзе В. Сёмухі

Катэгорыя:Вершы Фрыдрыха Шылера
Ташкент

**Ташкент** () — сталіца і найбуйнейшы горад Узбэкістану. Насельніцтва складае 2 180 000 чалавек (2008). У горадзе ёсьць мэтрапалітэн.

## Ураджэнцы
* Аляксандар Стажараў (нар. 1946) — беларускі біяхімік

## Вонкавыя спасылкі
Тымаці Снайдэр

**Тымаці Снайдэр** (, нар. 1969) — амэрыканскі гісторык. Доктар гістарычных навук. Выкладае ў Ельскім унівэрсытэце (ЗША). Аўтар шматлікіх публікацыяў і манаграфіяў, прысьвечаных гісторыі Ўсходняй Эўропы.

## Дзейнасьць
У сваёй працы «Рэканструяваньне нацыяў: Польшча, Украіна, Летува, Беларусь (1569—1999 гг.)» гісторык выявіў вытокі шматлікіх гістарыяграфічных мітаў: у прыватнасьці, што летувіскі нацыянальны праект выбудаваны на скажэньні гісторыі, а цаной яго рэалізацыі сталася разбурэньне ўнікальнай культурнай прасторы з цэнтрам у Вільні.

1 траўня 2010 году ў выдавецтве «Беларускага гістарычнага агляду» выйшаў у сьвет беларускі пераклад кнігі Т. Снайдэра «Рэканструяваньне нацыяў: Польшча, Украіна, Летува, Беларусь (1569—1999 гг.)». На беларускую мову працу пераклаў Генадзь Сагановіч, а сам аўтар напісаў уступ да беларускага выданьня.

19 траўня 2010 году ў Інстытуце Гётэ Т. Снайдэр выступіў у Менску зь лекцыяй на тэму паходжаньня народаў Усходняй Эўропы, адначасова адбылася прэзэнтацыя ягонай кнігі.

## Беларускія пераклады

* Рэканструкцыя нацый: Польшча, Украіна, Літва і Беларусь, 1569―1999 : пераклад з англійскай / Тымаці Снайдэр. Мінск : Медысонт, 2010. 978-985-6887-74-4
* Крывавыя землі. Еўропа паміж Гітлерам і Сталіным / Тымаці Снайдэр ; [навуковыя рэдактары: Г. Сагановіч, У. Калаткоў] ; пераклад з англійскай [мовы С. Петрыкевіча]. Мінск : Медысонт, 2013. 978-985-6982-62-3
* Рэканструкцыя нацый: Польшча, Украіна, Літва і Беларусь, 1569—1999 : [пераклад з англійскай мовы] / Тымаці Снайдэр ; [навуковы рэдактар Г. Сагановіч]. Варшава : [б. в.], 2014. 978-985-6887-74-4
* Крывавыя землі : Еўропа паміж Гітлерам і Сталіным / Тымаці Снайдэр ; [адказны рэдактар Г. Сагановіч] ; пераклад з англійскай [мовы С. Петрыкевіча]. Мінск : Зміцер Колас, 2015. 978-985-6992-70-7

## Крыніцы
 

## Вонкавыя спасылкі

* Тыматы Снайдэр. Часткі з кнігі «Рэканструяваньне нацыяў: Польшча, Украіна, Летува, Беларусь (1569–1999 гг.)»

Катэгорыя:Гісторыкі ЗША
408

## Падзеі
* верасень — Аларык І, на чале вэстготаў пачаў асаду Рыму

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 1 траўня — Аркадыюс, імпэратар Усходняй Рымскай імпэрыі
407

## Падзеі
* у Галію ўварваліся вандалы, суэвы і аланы
* Гундэрык стаў каралём вандалаў

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 14 верасьня - Ян Залатавусны, архіяпіскап Канстантынопальскі, багаслоў, каталіцкі і праваслаўны сьвяты

## Вонкавыя спасылкі
406

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Годызыгель, кароль вандалаў
* Гу Кайджы, кітайскі мастак
405

## Падзеі
* рымскі імпэратар Ганорыюс забараніў правядзеньне глядыятарскіх баёў у Калізэі
* быў вынайдзены армянскі альфабэт

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
404

## Падзеі
* Народнае паўстаньне ў Канстантынопалі.

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
403

## Падзеі
* вэстготы пакінулі Італію пасьля паразы ад рымскага войска

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
Цапэрка

**Цапэ́рка** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Цапэрка ўваходзіць у склад Красназьвёздаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 37 чалавек
* 1999 год — 74 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Катэгорыя:Красназьвёздаўскі сельсавет
Марыя Багушэвіч

**Марыя Багушэвіч**, партыйныя мянушкі: Рэгіна, Ванда, Вянеда (нар. 4 студзеня 1865 году ў вёсцы Цапэрка Слуцкага павету Менскай губэрні — пам. у 1887 годзе ў Краснаярску) — беларуская рэвалюцыянэрка.

Пахадзіла зь зьбяднелай дваранскай сям’і, была ўнучкай сястры Тадэвуша Касьцюшкі. Яе бацька Уладзімер Багушэвіч удзельнічаў у паўстаньні 1863 году. Сям’я была таксама зьвязаная з родам Францішка Багушэвіча. Нарадзілася й да 10 гадоў жыцьця пражывала ў вёсцы Цапэрка ў Слуцкім павеце. У 1874 годзе яе бацькі прадалі гаспадарку й пераехалі ў Варшаву. Пасьля заканчэньня сярэдняй школы працавала прыватнай настаўніцай.

Дзейнічала ў партыі «Пралетарыят». Пасьля арыштаваньні расейцамі шматлікіх сярод сяброў арганізацыі ў 1884 годзе, стала на чале Цэнтральнага камітэту партыі. Арыштаваная ў ноч 29 на 30 верасьня 1885 году, была зьмешчаная ў Х Павільён Варшаўскае цытадэлі. У траўні 1887 году пакарана высылкаю на 5 гадоў у Сыбір. У дарозе вяла «Дзёньнікі». Не даехаўшы да месца ссылкі, памерла ў краснаярскай перасыльнай турме.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Вязьні Варшаўскай цытадэлі
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Катэгорыя:Памерлі ў 1887 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Краснаярску
402

## Падзеі
* рымскае войска перамагло вэстготаў

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Абалонь (станцыя мэтро)

**Абалонь** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Абалонска-Церамкоўскай лініі. Адкрытая 19 сьнежня 1980 году пад назвай «Праспэкт Карнейчука». 2 лютага 1993 году перайменаваная ў «Абалонь», назва дадзена паводле жыльлёвага масіву, пад якім разьмешчаная станцыя.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка станцыі на афіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Абалонска-Церамкоўская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Сяргей Брын

**Сярге́й Міха́йлавіч Брын** (;  21 жніўня 1973, Масква) — амэрыканскі мільярдэр, прадпрыемца й распрацоўнік расейскага паходжаньня, вядомы больш за ўсё як сузаснавальнік карпарацыі «Гугл».

У 2009 годзе часопіс Forbes абраў Брына на 26-е месца ў сьпісе найбагацейшых людзей сьвету.

## Біяграфія
Сяргей Брын нарадзіўся 21 жніўня 1973 году ў Маскве ў сям’і патомных матэматыкаў, у веку 6 гадоў пераехаў з бацькамі ў Злучаныя Штаты.

## Крыніцы

Катэгорыя:Супрацоўнікі Google
Таварыства ўзаемнага крэдыту (Менск)

**Таварыства ўзаемнага крэдыту**, **дом Фота** (г.зв. *«Польскі банк»*) — помнік архітэктуры пачатку XX ст. у Менску. Знаходзілася ў Новым Месьце, пад адрасам *[[Вуліца Савецкая (Менск)|вуліца Захараўская]], 59*. Адзін з найбольш адметных твораў архітэктуры мадэрну ў месьце. У 1944 року савецкія ўлады зьнішчылі помнік.

## Гісторыя
Таварыства ўзаемнага крэдыту ў Менску заснавалі ў 1893 року сябры Менскага таварыства сельскай гаспадаркі. У склад Таварыства ўзаемнага крэдыту ўваходзілі ў асноўным буйныя і сярэднія мясцовыя зямяне (галоўным чынам, каталікі). Напрыклад, у 1901 року земляўласьнікі ўсіх веравызнаньняў складалі 80% сяброў таварыства.

У 1910 року Таварыства ўзаемнага крэдыту пачало арандаваць памяшканьні ў новазбудаваным паводле праекту беларускага архітэктара Станіслава Гайдукевіча доме мяшчаніна Фота. Максымальны памер крэдыту для асобы або юрыдычнай установы дасягаў 25 тысячаў рублёў. Маштабам сваёй фінансавай дзейнасьці Таварыства ўзаемнага крэдыту складала канкурэнцыю камэрцыйным банкам (у 1914 року налічвала 1131 юрыдычную асобу).

У 1933—1934 роках будынак рэканструявалі пад Менскі ГУМ, урачыстае адкрыцьцё якога адбылося 28 траўня 1934 року.

У час Другой Сусьветнай вайны будынак атрымаў нязначныя пашкоджаньні. У 1944 року помнік зьнішчылі пры будаваньні ансамблю цэнтральнага праспэкту.

## Галерэя

Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1915) (2).jpg|не пазьней за 1915 р.  
Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1915) (3).jpg|не пазьней за 1915 р.  
Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1910-17) (3).jpg|да 1918 р.  
Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1917-19).jpg|1917—19 рр. 


Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1918).jpg|1918 р. 
Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (28.05.1934).jpg|28 траўня 1934 р. 
Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1936).jpg|1934—39 рр.
Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zacharaŭskaja. Менск, Фэліцыянаўская-Захараўская (1941-44).jpg|З боку гістарычнай Фэліцыянаўскай вуліцы, 1941—44 р.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску
Катэгорыя:Мадэрнісцкія збудаваньні Беларусі
394

## Падзеі
* рымскі імпэратар Тэадорык І забараніў Алімпійскія гульні

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
390-я

**390-я**

Стагодзьдзі: ІII стагодзьдзе - IV стагодзьдзе - V стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
340-я
350-я
360-я
370-я
380-я
**390-я**
400-я
410-я
420-я
430-я
440-я


Гады: 
390, 391, 392, 393, 394, 395, 396, 397, 398, 399

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Летнія юнацкія Алімпійскія гульні 2010 году

**Летнія юнацкія Алімпійскія гульні 2010 году**, афіцыйна вядомыя як **Сынгапур-2010 Юнацкія Алімпійскія гульні** (*Singapore 2010 Youth Olympic Games*) — праходзілі ў Сынгапуры з 14 жніўня па 26 жніўня 2010 году.

## Кандыдаты
Гарады, якія падалі заяўкі на правядзеньне гульняў і трапілі ў сьпіс для галасаваньня МАК:
* Сынгапур — першае месца (53 галасы)
* Масква, Расея — другое месца (44 галасы)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гульняў
* Навіна пра абвяшчэньне Сынгапуру сталіцай Гульняў на сайце МАК

Катэгорыя:Юнацкія Алімпійскія гульні
Катэгорыя:Падзеі 2010 году
391

## Падзеі
* усе нехрысьціянскія храмы ў Рымскай імпэрыі былі зачынены

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
390

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Марцыян, імпэратар Усходняй Рымскай імпэрыі

## Сьмерці
*
Лэры Пэйдж

**Лорэнс Эдвард «Лэры» Пэйдж** (; 26 сакавіка 1973, ЗША) — амэрыканскі кампутарны распрацоўшчык і прадпрыемца, вядомы як сузаснавальнік «Гугла».

## Бізнэс

У 1998 годзе Лэры Пэйдж і Сяргей Брын, асьпіранты Стэнфардзкага ўнівэрсытэту, заснавалі «Гугл». У 2007 годзе Пэйдж, разам з Брынам і Эрыкам Шмідтам былі зьмешчаныя на першае месца ў сьпісе 50 найгалоўнейшых у Сеціве людзей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Супрацоўнікі Google
Кляштар марыявітак (Менск)

**Кляштар марыявітак** — помнік архітэктуры XIX ст. у Менску. Знаходзіўся на Францішканскай вуліцы. У 2-й палове XIX ст. расейскія ўлады зруйнавалі кляштар.

## Гісторыя
26 чэрвеня 1771 году жонка старосты паройскага Кунэгунда Рушчыц (з Матушэвічаў) заснавала ў Менску кляштар каталіцкага манаскага ордэна марыявітак і ахвяравала яму пляц на Францішканскай вуліцы. У канцы XVIII ст. Менск заставаўся ледзьве не адзіным местам, у якім інтэнсіўна пашыралася дзейнасьць сясьцёр-марыявітак. Гэты каталіцкі ордэн не патрабаваў пажыцьцёвай адмовы ад сьвецкага жыцьця і аб’ядноўваў набожных жанчынаў, якія жадалі прысьвяціць сябе пропаведзі хрысьціянства ў асяродзьдзі юдэяў.

Паводле візытаў пачатку XIX ст., на тэрыторыі кляштару знаходзіўся вялікі драўляны жылы дом на мураваным падмурку, які законьніцы здавалі ў арэнду, драўляная афіцына (узьведзеная ў 1817 годзе), дзе яны жылі, стайня і вазоўня, хлеў, іншыя гаспадарчыя пабудовы і невялікі гарод. Тэрыторыю кляштару аддзяляў ад Францішканскай вуліцы драўляны паркан з брамай, завершанай каванай манаграмай Імя Панны Марыі.

Пры кляштары працавала школа, у якой выхаванак навучалі мовам, дамаводзтву і арытмэтыцы. Існавала невялікая бібліятэка, у якой налічвалася 26 кніг. У кляштары стала знаходзіліся 3—4 законьніцы, якія ня мелі капліцы і хадзілі на набажэнствы ў касьцёл езуітаў.

У 1850 годзе ўлады Расейскай імпэрыі зачынілі кляштар марыявітак, а ягоны пляц разам з будынкамі прадалі пад забудову жылымі дамамі.

## Дадатковыя зьвесткі
* У Менску рэшту жыцьця правёў заснавальнік ордэна марыявітак віленскі ксёндз Язэп Турчыновіч (памёр ў 1773 годзе)
* У некаторых сучасных публікацыях сустракаецца памылковая лякалізацыя кляштару на Траецкай Гары, дзе знаходзіўся касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і шпіталь сясьцёр міласэрнасьці

## Крыніцы

## Літаратура
* Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Ч. 1. Будслаўскі, Вілейскі і Мінскі дэканаты / Тэкст і фота А. Яроменкі. Уводзіны Ул. Трацэўскага. — Менск: «Про Хрысто», 2003. — 256 с.
* 
* 

Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску
Куплеты і прыпевы

***Куплеты і прыпевы*** — першы сольны альбом Лявона Вольскага. Выйшаў у лічбавым фармаце 16 красавіка 2008 году.

## Зьмест
# «Рабяты з бадунца»
# «Жыдамасоны»
# «ЖРЭА-ЖЭС»
# «Эўравізія»
# «Прапіска»
# «Дэпутаты»
# «Палітычны каментатар»
# «Пасат-універсал»
# «Тэрмінатар»
# «Служы-служы, салдацік»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Лявон Вольскі — ''Куплеты і прыпевы''
Сана

**Сана** () — сталіца і найбуйнейшы горад Емэну. Насельніцтва складае  чалавек (2023). Горад ёсьць сталіцай губэрнатарства Сана, але не ўваходзіць у ягоны склад, бо ўтварае асобную адміністрацыйную адзінку. Згодна з канстытуцыяй Емэну, Сана ўважаецца сталіцай краіны, але рэзыдэнцыя емэнскага ўраду на сёньня месьціцца ў Адэне, якая некалі была сталіцай Паўднёвага Емэну. Гэта павязана з тым, што на сёньня горад кантралююцца групоўкай хусітаў. Адэн быў абвешчаны часовай сталіцай тагачасным прэзыдэнтам Абд Рабу Мансурам аль-Гадзі ў сакавіку 2015 году.

Стары горад Саны, аб’ект Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, мае адметны архітэктурны характар, асабліва прыкметнымі ёсьць ягоныя шматпавярховыя будынкі, упрыгожаныя геамэтрычнымі ўзорамі. На паўднёвай ускраіне гораду месьціцца найвялікшы ў краіне мячэт Аль-Салег. Падчас канфлікту востраў фазы Емэнскай грамадзянскай вайны ў 2015 годзе стары горад пацярпеў ад баявых дзеяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Емэну
Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Футурама

**Футурама** () — амэрыканскі анімацыйны sci-fi сыткам, створаны Мэтам Грэйнінгам. Для Fox сэрыял быў выраблены самім Грэйнінгам і Дэвідам Коэнам, стваральнікамі іншага папулярнага сэрыялу — «Сымпсаны». У сэрыяле распавядаецца гісторыя кур’ера ў адной зь нью-ёрскіх піцэрыяў, Філіпа Фрая, напрыканцы XX стагодзьдзя, які быў замарожаны ў крыягеннай камэры і, патрапіўшы ў 3 тысячагодзьдзе, і ўладкаваўся ў Planet Express — міжплянэтную кур’ерскую кампанію.

На экраны амэрыканскае тэлевізіі пілётная сэрыя выйшла 23 сакавіка 1999 году. Цалкам было выраблена 72 сэрыі, якія былі паказаныя ў сетцы Fox да 10 жніўня 2003 году. У Расеі паказ у перакладзе быў распачаты 10 сьнежня 2001 году на канале РЕН-ТВ. З 2007 па 2009 год на DVD выйшлі яшчэ чатыры паўнамэтражныя анімацыйныя фільмы, якія былі разьбітыя на сэрыі для паказу па тэлевізіі. 9 чэрвеня 2009 году студыя «20th Century Fox» абвясьціла пра працяг сэрыялу на канале Comedy Central. 24 чэрвеня 2010 году быў пачаты паказ 26 сэрыяў новага сэзону.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Футурама на Кінакіпа


Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
380-я

**380-я**

Стагодзьдзі: ІII стагодзьдзе - IV стагодзьдзе - V стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
330-я
340-я
350-я
360-я
370-я
**380-я**
390-я
400-я
410-я
420-я
430-я


Гады: 
380, 381, 382, 383, 384, 385, 386, 387, 388, 389

----

## Асноўныя падзеі
*
389

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Гейсэрык, кароль вандалаў і аланаў

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Менскі замак

**Менскі замак** — абарончае збудаваньне ў Менску, узьведзенае на правым беразе ракі Сьвіслач, ля месца ўпадзеньня ў яе Нямігі. Мясьціна, якую абкружалі замкавыя сьцены, атрымала назву Замчышча.

Апошнія ўмацаваньні Менскага замка зьнішчылі ў пач. XIX ст. А ў 1950-я рокі савецкія ўлады скапалі замкавую гару ды вывезьлі яе за межы места. Да нашага часу захаваліся рэшткі культурнага пласта.

## Гісторыя
Менскі ўмацаваны дзядзіцец быў узьведзены ў XI ст.. У XII—XIII стагодзьдзях замак налічваў 80—82 двары і каля 400—500 жыхароў.

Драўляныя ўмацаваньні неаднаразова гарэлі (1505, 1547, 1552, 1569 рокі і інш.), але зноў адбудоўваліся. Напрыканцы XV — пачатку XVI стагодзьдзяў замак меў значную колькасьць гарматаў і сталкоў з гэтага віду зброі.

З 1581 року ў Менскім замку адзін раз на два рокі на працягу дваццаці тыдняў адбываліся пасяджэньні дзяржаўнага трыбуналу. Да сярэдзіны XVII ст. замак служыў рэзыдэнцыяй велікакняжацкаму намесьніку і быў па-ранейшаму адным з грамадзкіх месцаў места. На тэрыторыі цьвердзі (у адной зь вежаў) разьмяшчаліся вязьніца, таксама былі жылыя дамы, царква Нараджэньня Багародзіцы, склады, стайні, крамы і іншыя пабудовы. У 1612 року ў будынку замкавага суду знаходзіўся мескі архіў.

У дакумэнтах XVII—XVIII стагодзьдзяў Менскі замак згадваецца пераважна як месца правядзеньня шляхецкіх соймікаў, аднак яшчэ ў 1750 року ў ім стаяла замкавая залога.

Апошні ўспамін пра існыя замкавыя ўмацаваньні датуецца 1793 рокам і зьмешчаны ў люстрацыі, складзенай па ўваходжаньні Менску ў склад Расейскай імпэрыі. Пазьней замкавыя збудаваньні перайшлі ў прыватныя рукі.

## Апісаньне
Менскі замак быў пабудаваны з дрэва, абгароджаны высокім земляным валам (шырынёй да 22 мэтраў, пазьней — да 30—32 мэтраў, вышынёй — каля 15 мэтраў) і апаясаны глыбокім ровам, напоўненым вадой. У пляне ён меў форму, набліжаную да авала, плошчаю 3 га. Уезд у замак уяўляў сабою добра абаронены праход шырынёю 3,4 мэтры, які замыкаўся мінімум на тры брамы.

З XVII ст. у замку існаваў мураваны будынак гродзкага (замкавага) суду, вядомы па малюнках Я. Драздовіча і старых фатаздымках 1-й паловы XX ст.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску
Катэгорыя:Гісторыя Менску
385

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Аросіюс, гісторык і тэоляг

## Сьмерці
* Аўсоніюс, рымскі паэт

## Вонкавыя спасылкі
383

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 25 жніўня — Гратыянус, рымскі імпэратар

## Вонкавыя спасылкі
Марыя Ст’юарт (п’еса)

**Мары́я Ст’ю́арт** () — аналітычная трагедыя Фрыдрыха Шылера ў пяці дзеях. Сюжэт п’есы заснаваны на гісторыі жыцьця шатландзкае каралеўны Марыі Ст’юарт.

Работа над творам была пачатая ў чэрвені 1779 году. У траўні году былі скончаныя першыя чатыры дзеі трагедыі. Над апошняй пятай дзеяй Шылер працаваў у адасобленым замку Этэрсбург і здолеў скончыць твор сёлета 9 чэрвеня. Тэатральная прэм’ера «Марыі Ст’юарт» адбылася 14 чэрвеня 1800 году на сцэне Ваймарскага тэатра. У 1801 г выйшлі першыя два кніжныя выданьні гэтае п’есы.

## Крыніцы
Сярод крыніцаў, якія Шылер выкарыстоўваў для вывучэньня гісторыі Ангельшчыны маюцца працы на ангельскай, нямецкай, францускай і лацінскай мовах:
* лацінамоўнае сачыненьне ангельскага гісторыка Ўільяма Кэмдэна — «Аналы валадарыньня Лізабэты» (1615)
* кніга францускага гісторыка Брантома — «Жыцьцё вядомых жанчынаў» (фр. *Vie des dames illustres*)
* двухтомнае выданьне шатляндзкага гісторыка Ўільяма Робэртсана — «Гісторыя Шатляндыі» (анг. *The history of Scotland*)
* сачыненьне Ёгана Вільгельма Архенгольца — «Гісторыя Лізабэты, каралевы ангельскай»

У характарыстыцы эпохі рэфармацыі і контррэфармацыі, асабліва ў характарыстыцы Марыі Сьцюарт і ў адзнакі ролі Лізабэты ў сьмяротным пакараньні шатландзкае каралеўны, Шылер абапіраўся на гістарычную працу Ёгана Вільгэльма Архенгольца. Некаторыя спрэчныя моманты ў біяграфіі шатляндзкае каралеўны Шылер прыняў у асьвятленьні менавіта Архенгольца. Так, у Шылера Марыя вінаватая ў забойстве мужа, але ня мае дачыненьня да змовы Бабінгтона. Яе захапленьне графам Ботвэлем успрымаецца, як гістарычны факт, у той час як францускі гісторык Брантом лічыць чуткі аб гэтай палкасьці Марыі няслушнымі.

Акрамя таго, Шылер уводзіць у сваю драму тры негістарычных факта: каханьне Лейстэра і Марыі, змову Морцімэра з мэтай гвалтоўнага разьняволеньня Марыі з турмы і сустрэчу Марыі зь Лізабэтай.

## Асобы

* **На баку Лізабэты**
* **Лізабэта**, каралева Ангельшчыны
* Ўільям Сэсіль, барон Бэрлі, вялікі лорд-скарбахавальнік
* Граф Кент
* Вільям Дэвісан, дзяржаўны сакратар
* Эм’яс Полет, рыцар, ахоўнік Марыі
* Дрэджэн Друры, другі ахоўнік Марыі

* **На баку Марыі**
* **Марыя Ст’юарт**, каралева Шатляндыі, у ангельскай турме
* Мортымэр, пляменьнік Полета
* О’Кэлі, сябар Морцімера
* Мэльвіль, пакаёвы слуга Марыі
* Ганна Кенэдзі, карміцелька Марыі
* Маргарыта Кэрл, пакаёўка Марыі

* **Іншыя**
* Робэрт Дэдлі, граф Лейстэр
* Джордж Толбат, граф Шрусбэры
* Граф Абэпін, францускі пасол
* Граф Бэльеўр, надзвычайны пасол Францыі
* Бэргаэн, ўрач Марыі
* Шэрыф графства
* Афіцэр каралеўскае варты
* Францускія і ангельскія кавалеры
* Варта
* Прыдворныя кавалеры каралевы Ангельшчыны
* Слугі і служанкі каралева Шатляндыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* П’еса «Марыя Ст’юарт» у перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Творы нямецкай літаратуры
Катэгорыя:П’есы Фрыдрыха Шылера
Ўільям Кэмдэн

**Ўільям Кэмдэн** () (2 траўня 1551 — 9 лістапада 1623) — ангельскі гісторык з г. зв. школы антыквараў і археоляг.

## Асноўныя працы
Усё жыцьцё Кэмдэн зьбіраў матэрыялы па гісторыі, геаграфіі і археалёгіі Ангельшчыны. Вынікам яго шматгадовых дасьледваньняў было зьяўленьне ў 1586 сачыненьня «Britannia, sive florentissimorum regnorum Angliae, Scotiae, Hiberniae et Insularum adjacentium ex intima antiquitate chorographica Descriptio». Гэткае сачыненьне, за якое сучасьнікі называлі Кэмдэна «ангельскім Страбонам», мела вялікі посьпех і цягам чатырох гадоў вытрымала пяць выданьняў (ангельскі пераклад яго зьявіўся ў 1610, затым у 1695 і ў 1789, зь істотнымі дапаўненьнямі Richard Gough).

Іншыя працы Кэмдэна: сьпіс эпітафіяў Вэстмінстэрскага абатства (1600), збор старажытных хронікаў (Франкфурт, 1603), нарыс валадарыньня Элізабэты І «Annales Rerum Gestarum Angliae et Hiberniae Regnante Elizabetha» (1615; перакладзены на ангельскую і францускую мовы; лічыцца істотным матэрыялам для вывучэньня валадарыньня Элізабэты) і інш. У гонар заслугаў Кэмдэна яго імем названае гістарычнае таварыства (Camden-Society), заснаванае ў 1838 з мэтай публікацыі нявыданных матэрыялаў па гісторыі Ангельшчыны.

## Вонкавыя спасылкі

* Britannia (1607) — лацінскі тэкст работы Кэмдэна з ангельскім перакладам Філемона Холянда.
* Annales (1615 и 1625) — лацінскі тэкст работы Кэмдэна з ангельскім перакладам.

Катэгорыя:Брытанскія археолягі
Катэгорыя:Ангельскія гісторыкі
382

## Падзеі
* 3 кастрычніка — Рымская імпэрыя заключыла мірную дамову з вэстготамі, дазволіўшы ім сяліцца на поўдзень ад Дунаю

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
380

## Падзеі
* студзень/люты, ахрышчаны рымскі імпэратар Тэадорык І
* пачалося ўварваньне вандалаў на тэрыторыю Рымскай імпэрыі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Фрытыгерн, кароль вэстготаў

## Вонкавыя спасылкі
Граза

**Граза́** — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці. Граза ўваходзіць у склад Зябраўскага сельсавету. Насельніцтва на 2009 год — 13 чалавек.

Знаходзіцца за 16 км на паўднёвы ўсход ад Гомелю і за 2 км ад чыгуначнай станцыі Зябраўка на лініі Гомель — Церахоўка, каля аўтадарогі Зябраўка — Гомель.

## Гісторыя
Заснаваная напачатку XX ст. перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 року ў пасёлку створанае аддзяленьне сувязі, у складзе Лагойскага сельсавету Насовіцкага раёну Гомельскай акругі.

У 1959 року ў складзе элітнай насеннай гаспадаркі «Гомельская» з цэнтрам у вёсцы Клімаўка.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1926 год — 55 двароў, 257 жыхароў; 1926 год — 219 жыхароў (паводле перапісу); 1999 год — 36 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 19 двароў, 25 жыхароў; 2009 год — 13 жыхароў

## Забудова
У 2004 годзе ў пасёлку было 19 жылых хат. Плянаваньне складаецца зь дзьвюх кароткіх, шырынёвых вуліцаў. Забудова двухбаковая. Жылыя дамы драўляныя, сядзібнага тыпу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зябраўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёну