open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарбачы (Бераставіцкі раён)

**Гарбачы́** — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пагранічнага сельсавету.

## Гісторыя
З 25 верасьня 2003 году вёска ўваходзіла ў склад Пагранічнага пасялковага савету. Да гэтага часу ўваходзіла ў склад Кватарскага сельсавету Бераставіцкага раёну, які быў скасаваны рашэньнем Гарадзенскага абласнога Савету дэпутатаў. З 16 кастрычніка 2007 году вёска знаходзіцца ў складзе Пагранічнага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 23 чалавекі
* 1999 год — 45 чалавек

## Выбітныя мясьціны
У вёсцы знаходзіцца Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы (1860).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* вёска Гарбачы на Radzima.org

Катэгорыя:Пагранічны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёну
Грыцавічы (Гарадзенская вобласьць)

**Грыцаві́чы** — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пагранічнага сельсавету.

## Гісторыя
Да верасьня 1939 году ў складзе Польшчы. Наступствам пакту Молатава-Рыбэнтропа і нападу СССР на Польшчу 17 верасьня 1939 году апынулася ў складзе Беларускай ССР. З 1991 году ў складзе незалежнай Беларусі.

З 1940 да 1961 год — цэнтар Грыцавіцкага сельсавету. 2 сьнежня 1961 году сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучаная да Цецяроўскага сельсавету.

Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне Рэспублікі Беларусь.

## Насельніцтва
* 2010 год — 96 чалавек
* 1999 год — 156 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Пагранічны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёну
Клепачы (Бераставіцкі раён)

**Клепачы́** — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пагранічнага сельсавету. Паштовы індэкс — 231774.

Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне Рэспублікі Беларусь.

## Выбітныя мясьціны
У вёсцы знаходзіцца Сьвята-Крыжаўзьвіжанская царква (2-я палова 19 стагодзьдзя).

## Крыніцы

Катэгорыя:Пагранічны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёну
Трансфарматар

**Трансфарматар** — статычная (якая ня мае рухомых частак) электрамагнітная прылада для ператварэньня пры дапамозе электрамагнітнай індукцыі зьменнага току адной напругі ў зьменны ток звычайна іншай напругі пры нязьменнай частасьці і без істотных стратаў магутнасьці. Трансфарматары выкарыстоўваюцца для павелічэньня або памяншэньня зьменнага напружаньня ў электрычных сілавых ланцугах. З моманту вынаходзтва першага трансфарматару сталага напружаньня ў 1885 годзе, трансфарматары сталі важнымі прыладамі для перадачы, разьмеркаваньня і выкарыстаньня зьменнага току электрычнай энэргіі. У электронных і электрычных сілавых ланцугах на сёньня маецца шырокі асартымэнт трансфарматарных канструкцыяў.

## Гісторыя
Разьвіцьцё трансфарматараў пачалося ў 1831 годзе, калі Майкл Фарадэй адкрыў зьяву электрамагнітнай індукцыі. Гэтае адкрыцьцё зрабілася найбольш значным унёскам, бо на гэтай зьяве заснаваны прынцып работы кожнага трансфарматара. Упершыню прыкладныя накіды схемы трансфарматара зьявіліся ў працах Джозэфа Гэнры і Майкла Фарадэя.

Фарадэй праводзіў экспэрымэнты па індукцыі паміж віткамі дроту, у тым ліку абмоткі пары шпулек вакол жалезнага колца, такім чынам, ствараючы першы тараідальны трансфарматар з замкнёным сардэчнікам. Аднак ягоны трансфарматар выкарыстоўваў толькі асобныя імпульсы току, такім чынам Фарадэя ня выявіў сувязь паміж стаўленьнем віткоў і электрарухальнай сілай у абмотках. Першым тып трансфарматара, які атрымаў шырокае прымяненьне сталася індукцыйная шпулька, вынайдзены Нікаласам Каланам з Мэйнуцкага каледжа, што месьціцца ў Ірляндыі, у 1836 годзе. Ён быў адным зь першых дасьледчыкаў, якія выявілі, што чым большая другасная абмотка ў адносінах да першаснай абмотцы, тым большай будзе электрарухальная сіла другаснай абмотцы. Паміж 1830-мі і 1870-мі гадамі, намаганьні навукоўцаў і вынаходнікаў па стварэньні палепшаных індукцыйных шпулек, у асноўным мэтадам спробаў і памылак, павольна выявілі асноўныя прынцыпы трансфарматараў.

30 лістапада 1876 году Павал Яблачкаў атрымаў патэнт на трансфарматар з разамкнёным сардэчнікам.

## Склад
Усе трансфарматары складаюцца з:

* Двух навояў: першаснага і другаснага (магчымыя выпадкі, калі другасных навояў некалькі)
* Магнітаправод (выкананы з фэрамагнітнага матэрыяла)

## Каэфіцыент трансфармацыі
Ступень зьмяненьня (трансфармацыі) ацэньваецца пры дапамозе каэфіцыенту трансфармацыі ***K<sub>TP</sub>***

: 
{K_{TP}} = \frac{E_{1}}{E_{2}} = \frac{W_{1}}{W_{2}}


дзе:
: ***E<sub>1</sub>*** — ЭРС у першасным навоі
: ***E<sub>2</sub>*** — ЭРС у другасным навоі
: ***W<sub>1</sub>*** — колькасьць віткоў у першасным навоі
: ***W<sub>2</sub>*** — колькасьць віткоў у другасным навоі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сучасныя трансфарматары. 
* Трансфарматар. Physics is fun. 
* Схема трохфазнага трансфарматара. All About Circuits. 

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Катэгорыя:Электроніка
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Чандрасэкара Вэнката Раман

**Чандрасэкара Вэнката Ра́ман** (; 7 лістапада 1888, Тыручырапальлі, Брытанская Індыя — 21 лістапада 1970, Бангалор, Індыя) — індыйскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі 1930 за *працы па рассеяньні сьвятла і за адкрыцьцё эфэкту, названага ў яго гонар*.

## Жыцьцё і кар’ера
У 1906 годзе скончыў Прэзыдэнцкі коледж у Мадрасе. Ад 1917 г. прафэсар Калькацкага ўнівэрсытэту. У 1933 годзе стаў дырэктарам Інстытуту навукі ў Бангалоры. Сябра Індыйскай АН ад 1934 г. У 1947 г. абраны замежным сябрам АН СССР. Ад 1948 г. сумяшчаў працу з пасадай прэзыдэнта Індыйскай АН. У 1957 годзе атрымаў міжнародную Ленінскую прэмію.

## Унёсак у навуку
Навуковыя працы па оптыцы, малекулярнай фізыцы, фізыцы крышталёў, акустыцы. У 1928 годзе разам з К. С. Крышнанам адкрыў камбінацыйнае расьсеяньне сьвятла на вадкасьцях (эфэкт Рамана).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тыручырапаллі
Катэгорыя:Памерлі ў Бангалор
Катэгорыя:Фізыкі-дасьледчыкі
Катэгорыя:Індыйскія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Асьцёр

Назву **Асьцёр** маюць:

## Населеныя пункты
* Асьцёр — места ў Казялецкім раёне Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны

## Рэкі
* Асьцёр — рака ў Расеі і Беларусі, прыток Сажа.
* Асьцёр — рака ў Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны, прыток Дзясны
Асьцёр (горад)

**Асьцёр**, **Осьцер** () — места ў Казялецкім раёне Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны, на сутоках рэчак Дзясны і Асьцёру. Насельніцтва каля 6 тысяч чал.

Знаходзіцца за 43 км ад чыгуначнай станцыі Бобрык на лініі Кіеў — Бахмач. Прыстань.

## Гісторыя
* 1098: першыя згадкі ў Аповесьці мінулых часоў.
* ХII стагодзьдзе: фартэцыя Пераяслаўскага княства, зваўся *городцом Вострьским*.
* 1240: пацярпеў ад набегу Арды.
* 1356: увайшоў у склад Вялікага Княства Літоўскага.
* 1471: у Кіеўскім ваяводзтве.
* пачатак ХVI стагодзьдзя: перайшоў у валоданьне віленскага ваяводы А. Гаштольда, які збудаваў у месьце магутны замак і шэраг храмаў.
* 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі апынуўся ў Каралеўстве Польскім, цэнтар староства.
* 1635: у Чарнігаўскім ваяводзтве.
* 1662: атрымаў Магдэбурскае права.
* 1667: згодна з Андрусаўскім замірэньнем трапіў пад уладу Маскоўскай дзяржавай.
* 1802: у Чарнігаўскай губэрні.
* 1803: цэнтар павету.

## Насельніцтва
* 1896 год — 4752 чал. (2362 мужчынаў і 2390 жанчын), зь іх паводле стану: шляхты 89, ганаровых грамадзянаў і купцоў 167, духоўнага стану 21, мяшчанаў 3791, вайсковага стану 428, сялянаў 219, іншых станаў 37; пводле вызнаньня: праваслаўных 3580, раскольнікаў 62, каталікоў 25, пратэстантаў 14, юдасітаў 1013, магамэтанаў 18, іншых вызнаньняў 40.
* 2009 год — 6524 чал.

## Славутасьці
* Гарадзішча
* Уваскрэсенская царква (1845—1857)
* Юрава бажніца (ХІ ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* Ostr //  S. 667—674
* Остер // 

Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласьці
Маладыя Дэмакраты (аб’яднаньне)

**Аб’яднаньне «Маладыя Дэмакраты»** () — правацэнтрысцкая арганізацыя хрысьціянска-дэмакратычнай, лібэральнай і кансэрватыўнай моладзі і студэнтаў у Польшчы. Блізка зьвязаная з партыяй Грамадзянская Плятформа, але мае вялікую аўтаномію і свабоду сваіх рашэньняў.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Цымес

**Цы́мес** () — дэсэртная страва габрэйскай кухні. Салодкае рагу з гародніны. Складнікі могуць вар’іравацца ў залежнасьці ад тэрыторыі. Адпаведна адрозьніваюць моркаўны, фасолевы, нутавы і іншыя віды цымесу.

Цымес разам з гранатам, буракамі, фаршыраванай рыбай і інш. зьяўляецца абавязковай стравай на габрэйскі Новы год. Нягледзячы на простыя складнікі, лічыцца вялікім далікатэсам і ласункам, менавіта таму ў пераносным значэньні гэта слова ўжываецца ў значэньні «тое, што трэба», «найлепшае».

## Рэцэпты прыгатаваньня

### Цымес зь мясам

Складнікі:
* морква — 1 кг
* мука — 60—70 г
* тлустае мяса — 0,6 кг
* тук
* соль, цукар на смак.

Моркву пачысьціць, нарэзаць кружочкамі, працерці з мукой, дадаць разынкі, чарнасьліў, цукар, соль, алей, 1/2 шклянкі вады. Тушыць на малым агні да гатоўнасьці прадуктаў. Тлустае мяса разрэзаць на порцыі, зьлёгка абсмажыць. Дадаць сюды прыгатаваную моркву, крыху вады і туку, соль і цукар. Тушыць да гатоўнасьці мяса і моркву ў чыгуне, накрыўшы крышкай.

### Цымес з морквы, яблык і разынак

Складнікі:
* морква — 600—700 г
* разынкі — 1 шклянка
* яблыкі кіслыя — 2 шт.
* масла — 3 ст. лыжкі
* цукар — 2 ст. лыжкі
* соль — 1/3 ч. лыжкі.

Моркву дробна нарэзаць саломкай, кубікамі ці кружочкамі. Пакласьці ў глыбокую патэльню, крыху пасаліць, дадаць лыжку масла, крыху вады і паставіць на агонь. Як вада закіпіць, агонь зьменшыць і варыць пад крышкай да мяккасьці. Разынкі перабраць, добра прамыць, яблыкі ачысьціць ад лупінаў і нарэзаць дробнымі кавалкамі. Усё гэта пакласьці ў моркву, дадаўшы 2 сталовыя лыжкі цукру і 2 сталовыя лыжкі сьметанковага масла. Перамяшаць і патрымаць на вагні яшчэ хвілін 15. На патэльні з морквай уся вада мусіць выпарыцца. Падаваць у гарачым выглядзе. Пры жаданьні можна паліць сьмятанай.

## Этымалёгія

Магчыма, пайшло ад нямецкіх словаў *zum* (для) і *essen* (ежа). Некаторыя лічаць, што гэта направільнае напісаньне слова *simmer* (спосаб прыгатаваньня ежы ў вадкасьці, якая ледзь не даводзіцца да кіпеньня).

## Мінуўшчына
У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай цымес найчасьцей гатавалі з пасіраванай морквы, да якой маглі дадаваць яблыкі. Пазьней сталі дадаваць таматы, фасолю і бульбу. На габрэйскі Новы год увосень яго гатавалі з глазураваных мёдам колцаў морквы ў якасьці абрадавай стравы на сьвяточную вячэру. У якасьці галоўнай стравы салодкі мясны цымес сярод літвакоў гатавалі зь ялавічыны і сушаных сьліваў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Габрэйская кухня
Катэгорыя:Словы і выразы на ідышы
Катэгорыя:Стравы, запяканыя ў глыбокай форме
Катэгорыя:Стравы з морквы
Кіты

**Кіты́** ( — *марская пачвара*) — марскія млекакормячыя з атраду кітападобных, якія не адносяцца ні да дэльфінаў, ні да марскіх свіньняў.

Касаткі («кіты-забойцы») і грынды маюць слова «кіт» у сваіх неафіцыйных назвах, хоць яны зьяўляюцца дэльфінамі паводле строгай клясыфікацыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кітападобныя
Камэдыя

**Камэдыя** ( — «вясёлая працэсія») — адзін з жанраў драмы і кіно, у якім характары, падзеі, зьявы паказваюцца праз прызму камічнага. Як твор «нізкага жанру» проціпастаўлялася «высокаму жанру» — трагедыі.

## Літаратура
* Камедыя //
Кампілятар

**Кампіля́тар** — кампутарная праграма (ці збор праграмаў), якая пераўтварае крынічны код, напісаны на мове праграмаваньня, у іншую кампутарную мову (мэтавую, звычайна машынную). Звычайна вынікам кампіляцыі зьяўляецца аб’ектны машынны код, які загружаецца апэрацыйнай сыстэмаю, але таксама можна атрымаць пасьля кампіляцыі і чытэльны код.

Першаснай функцыяй кампіляцыі ёсьць атрыманьне выканальнага файла праграмы. Кампілятарамі называюць праграмы, якія пераўтвараюць код вышэйшага ўзроўню ў код ніжэйшага ўзроўню. Праграмы, якія, наадварот, пераўтвараюць код ніжэйшага ўзроўню ў вышэйшы, называюць дэкампілятарамі.

Кампілятар звычайна выконвае наступныя апэрацыі: падзяляе код на лексэмы, апрацоўвае тэкст, разьбірае яго, аналізуе сынтаксіс і правільнасьць, аптымізуе код, і, нарэшце, стварае выканальны код.
Камсамольская плошча (Масква)

**Камсамольская плошча** (да 1932 — Каланчоўская плошча) — плошча ў Маскве, на якой разьмяшчаюцца адразу тры вакзала: Казанскі, Яраслаўскі і Ленінградзкі, з-за чаго таксама ўсталявался й неафіцыйная назва — плошча Трох Вакзалаў. Непадалёк ад плошчы знаходзіцца яшчэ станцыя Каланчоўская.

Плошча была створаная ў сувязі з чыгуначным будаўніцтвам у другой палове XIX ст. У XVIII ст. гэтае месца называлася Каланчоўскім полем, якое і дало першую назву плошчы. Назва поля адбылося ад стаяўшай на яго паўночна-заходняй ускраіне вежы (каланчы), драўлянага будынка царскага палаца (вядомага як Каланчоўскі). У «Камсамольскую» плошча была перайменаваная ў 1932 годзе ў гонар камсамольцаў — будаўнікоў мэтрапалітэна (пад плошчай прайшла першая чарга першае лініі маскоўскага мэтро).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масква
Казанскі вакзал

**Казанскі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Казанская, адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы. Разьмешчаны на Камсамольскай плошчы. Будынак вакзалу пабудаваны ў 1862—1864 гадах для Разанскай чыгункі, з 1894 таксама і для Казанскай чыгункі. Першы цягнік па маршруту Масква — Каломна адыйшоў ад Казанскага вакзалу 20 ліпеня 1862 года. Будаўніцтва сучаснага будынку Казанскага вакзалу пачалося ў 1913 і скончылася ў 1940. Будынак выраблены ў псэўдарускім стылі А. В. Шчусевым з аўтарскім калектывам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Транспарт Расеі
Амура-Якуцкая магістраль

**Амура-Якуцкая магістраль** () — чыгунка, якая будуецца ў Рэспубліцы Саха (Якутыя). Цягнецца на 830 км ад Бэркакіта (канцавы пункт галіны БАМу Тында-Бэркакіт) у мэрыдыянальным кірунку да Якуцку. Будаўніцтва пачалося ў 1985 г. У 2004 г. быў адкрыты пасажырскі рух на ўчастку Алдан — Тамот (вагон Тамот — Масква ідзе 5,5 тыдня). Пры гэтым разглядаецца два варыянты канцовага пункту:

* пасёлак Ніжні Бесьця́х на супрацьлеглым ад Якуцку беразе Лены;
* непасрэдна Якуцк з будаўніцтвам 3-кілямэтровага чыгуначна-аўтамабільнага мосту празь Лену.

Будаўніцтва чыгункі значна палепшыць транспартнае становішча Якуціі і яе адміністрацыйнага цэнтру.

## Вонкавыя спасылкі
* Схема АЯМ

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Катэгорыя:Якутыя
Аўтамагістраль Амур

**Фэдэральная траса М58 «Амур»** — аўтамабільная дарога фэдэральнага значэньня ў Расеі ад Чыты да Хабараўску. Працягласьць 2100 км.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Аўтамагістраль Волга

**Федэральная траса М7 «Волга»** — аўтамабільная дарога фэдэральнага значэньня ў Расеі: Масква — Уладзімер — Ніжні Ноўгарад — Казань — Уфа. Працягласьць 1342 км.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Аўтамагістраль Калыма

**Федэра́льная аўтамабі́льная даро́га «Калыма́»** (*Калымская траса*, *Калымскі тракт*) — дзеючая аўтадарога фэдэральнага значэньня ў Расеі паміж Якуцкам і Магаданам. Працягласьць 2032 км, зь якіх 1197 км на тэрыторыі Якуціі, 835 км — Магаданскай вобласьці.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Аўтамагістраль Кола

**Фэдэра́льная аўтамабі́льная даро́га М18 «Кола»** — дзеючая аўтадарога фэдэральнага значэньня ў Расеі Санкт-Пецярбург — Петразаводзк — Мурманск — Севераморск. Працягласьць аўтамагістралі — прыблізна 1376 кілямэтраў. Уваходзіць у эўрапейскую дарогу E105 Кіркенэс — Ялта.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Аўтамагістраль Усуры

**Фэдэральная аўтамабільная дарога М60 «Усуры»** — аўтамабільная дарога фэдэральнага значэньня ў Расеі ад Хабараўска да Уладзівастока. Працягласьць 760 км. Зьяўляецца часткай азіяцкага маршрута AH6.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Каланчоўская (станцыя)

**Каланчоўская** () (таксама **Масква-Каланчоўская**, **Масква-Тэхнічная-Курская**) — чыгуначная станцыя ў Маскве на Аляксееўскай злучальнай лініі. Зьявілася ў 1865 годзе.

Пасажырская плятформа разьмешчаная каля трох вакзалаў (Яраслаўскага, Ленінградзкага і Казанскага) на Камсамольскай плошчы, перасадка на станцыі мэтро Камсамольская (Кальцавой лініі) ды Камсамольская (Сакольніцкай лініі).

На станцыі спыняюцца электрацягнікі Курскага, Рыскага і Смаленскага кірункаў Маскоўскай чыгункі.

## Гісторыя

На заходняй плятформе знаходзіцца вакзальны будынак — павільён пабудовы 1896 году. Меркавалася, што менавіта гэты Імпэратарскі вакзал павінен стаць вакзалам, які будзе абслугоўваць прыём і адпраўку ўрадавых і іншых важных цягнікоў, пачынаючы зь цягніка з імпэратарам Мікалаем II, які накіроўваўся на каранацыю. Аднак, пляны былі зьмененыя — каранацыйны цягнік зь Пецярбургу прыбыў на *Берасьцейскі вакзал* (цяпер Беларускі). Пазьней імпэратарскія цягнікі з імпэратарам і манаршай сям’ёй усё ж такі зрэдку выкарыстоўвалі гэты спэцвакзал. 

Пасьля рэвалюцыі 1917 году вакзал стаў звычайнай пасажырскай чыгуначнай станцыяй для прыгарадных цягнікоў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Расеі
Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1865 годзе
Павялецкі вакзал

**Павялецкі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Павялецкая, адзін з 9 чыгуначных вакзалаў Масквы.

Вакзал быў пабудаваны ў 1900 годзе па праекце архітэктара А. Красоўскага для абслугоўваньня Разанска-Ўральскай чыгункі. Назва дадзеная па пасёлку Павялец Разанскай вобласьці. Павялецкі вакзал злучае сталіцу зь Сярэднім і Ніжнім Паволжам; з вакзалу ідуць прыгарадныя электрацягнікі да аэрапорта «Дамадзедава» і па Павялецкім кірунку да станцыі Ўзунава.

З павялецкага вакзалу адыходзяць цягнікі на Астрахань, Баку, Балакава, Балашоў, Валгаград, Варонеж, Грозны, Данецк, Ялец, Краснадар, Ліпецк, Ліскі, Луганск, Махачкала, Назрань, Новамаскоўск, Новарасейск, Саратаў, Стаўрапаль, Тамбоў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Транспарт Расеі
Савёлаўскі вакзал

**Савёлаўскі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Бутырская, адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы, адзіны вакзал у горадзе, які абслугоўвае толькі прыгарадныя электрацягнікі. Код станцыі: 196004. З Савёлаўскага вакзалу адпраўляюцца цягнікі да Далгапруднага, Лобні, Яхрамы, Дзьмітрава, Дубны і да станцыі Савёлава (горад Кімры).

Дзейнічае маршрут да аэрапорта Шарамецева.

Будынак вакзала быў пабудаваны ў 1902 годзе. Рэканструяваны ў 1992 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Транспарт Расеі
Чуйскі тракт

**Магістральная федэральная аўтамабільная дарога М52 «Чуйскі тракт»** — аўтамабільная дарога фэдэральнага значэньня ў Расеі ад Новасыбірску праз Ташанту да дзяржаўнае мяжы з Манголійя. Працягласьць 953 км. Пралягае па тэрыторыі Новасыбірскай вобласьці, Алтайскага края і Рэспублікі Алтай. Зданы ў эксплуатацыю 1 студзеня 1935 года.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Ленінградзкі вакзал

**Ленінградзкі вакзал** () — пасажырскі тэрмінал станцыі «Масква-Пасажырская-Кастрычніцкая» (*«Москва-Октябрьская»*), адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы. Разьмешчаны на Камсамольскай плошчы. Зьяўляецца тупіковым (нетранзытным).

Будынак вакзалу пабудаваны ў 1844—1849 гадах па праекце архітэктара Канстанціна Тона для Пецярбурска-Маскоўскай чыгункі, рух па якой пачаўся ў 1851 годзе. Зьяўляецца дакладнай копіяй Маскоўскага вакзалу ў Санкт-Пецярбургу. З 1856 па 1924 году насіў назву Мікалаеўскі вакзал.

Зь Ленінградзкага вакзалу адпраўляюцца пасажырскія цягнікі ў Санкт-Пецярбург, Вялікі Ноўгарад, Мурманск, Петразаводзк, Хэльсынкі, Талін і іншыя.
Ажыцьцяўляюцца прыгарадныя перавозкі Ленінградзкага напрамку да станцый Крукава, Падсонечная (Санечнагорск), Клін, Цьвер.  

## Перасадкі
*на станцыі мэтро Камсамольская (Кальцавой лініі) ды Камсамольская (Сакольніцкай лініі);
*на цягнікі з Яраслаўскага ды Казанскага вакзалаў;
*на чыгуначную плятформу Каланчоўская (''«Каланчёвская»'').

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Транспарт Расеі
Рыскі вакзал

**Рыскі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Рыская, адзін з 9 чыгуначных вакзалаў Масквы. Разьмешчаны на Рыскай плошчы, на скрыжаваньні Праспэкта Міру і Сушчэўскага вала. Да 1930 вакзал называўся «Віндаўскі», да 1942 — «Балтыйскі», да 1946 — «Ржэўскі».

Будынак вакзалу пабудавана ў 1897—1901 гадах у рамках будаўніцтва Віндаўскай чыгункі (цяпер Рыскі кірунак Маскоўскай чыгункі) па праекце пецярбурскага архітэктара Станіслава Бржазоўскага, аўтара Віцебскага вакзалу Санкт-Пецярбургу. Будаўніцтва вакзалу вялося пад кіраўніцтвам архітэктара Ю. Ф. Дзідэрыхса.

З рыскага вакзалу адыходзяць у содні два цягнікі Масква — Рыга і адзін Масква — Вялікія Лукі. Таксама з вакзалу адпраўляюцца прыгарадныя электрацягнікі (каля 60 у дзень, па стане на пачатак кастрычніка 2007) да станцыяў: Нахабіна, Дзедаўск, Новаерусалімская, Валакаламск, Шахоўская і іншых.

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Транспарт Расеі
Фінляндзкі вакзал

**Фінляндзкі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Санкт-Пецярбург-Фінляндзкі, адзін зь пяці дзейных чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбургу. Разьмешчаны на плошчы Леніна, 5.

Першы будынак вакзалу пабудаваны ў 1870 годзе (архітэктар Пётар Купінскі) для чыгункі, якая зьвязала сталіцу зь Вялікім княствам Фінляндзкім. Дарога была пракладзеная ў 1862—1870 гадах да станцыі Рыхімякі, якая знаходзілася на пабудаванай у 1858—1862 гадах першай у Фінляндыі чыгункі паміж гарадамі Тавастгус (Хямээнліна) і портам Гельсынгфорс (Хэльсынкі). У 1950-х была праведзеная комплексная рэканструкцыя вакзалу.

Зь Фінляндзкага вакзалу цяпер адпраўляюцца прыгарадныя цягнікі ў паўночна-заходнім і паўночна-ўсходнім кірунках, а таксама цягнікі далёкага рушаньня «Рэпін» і «Сыбэліюс» зносінамі Санкт-Пецярбург — Хэльсынкі. У левым крыле вакзалу — наземны вэстыбюль станцыі мэтро «Плошча Леніна».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1870 годзе
Адміралцейства (Санкт-Пецярбург)

**Адміралцейства** — адзін з шэдэўраў архітэктуры Санкт-Пецярбургу, помнік расейскага клясыцызму. Карабель на сьпічаку Адміралцейства — адзін з сымбаляў гораду побач зь Медным вершнікам і відарысамі разьведзенага Палацавага моста на фоне Петрапаўлаўскага сабору.

Адміралцейства было закладзена 5 лістапада 1704 году. Першапачаткова Адміралцейства будавалася як вэрф паводле чарцяжоў самога Пятра I.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Анічкаў мост

**Ані́чкаў мост** () — адзін з самых вядомых мастоў Санкт-Пецярбурга.

Каменны мост быў перакінуты праз Фантанку па лініі Неўскага праспэкту ў 1785 годзе. Сваёй назвай мост абавязаны падпалкоўніку-інжэнеру Міхаілу Анічкаву, батальён якога ў часы імпэратрыцы Ганны дысляцыраваўся за Фантанкай у так званай Анічкавай слабадзе.

## Этымалёгія назвы
Народная этымалёгія, якая ўзводзіць назву да нейкай Ганны ((, альбо Аничка), як і націск на першы склад няправільныя. Карэнныя пецярбуржцы, між тым, ставяць націск на другі склад: Ан`ічкаў мост.

Катэгорыя:Масты Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Калій, альбо пра прыгажосьць

«**Калій, альбо пра прыгажосьць**» () — нязьдзейсьнены аб’ёмны артыкул нямецкага пісьменьніка і паэта Фрыдрыха Шылера, які мусіў быць створаны на выснове ліставаньня Шылера зь ягоным сябрам Хрыстыянам Ґотфрыдам Кёрнэрам на тэму сутнасьці прыгажосьці.

Лісты, якія складаюць зьмест перапіскі двух нямецкіх літаратараў маюць зьбіральную назву *Kallias-Briefe*.

## Літаратура
* Kurt Wölfel: Friedrich Schiller. dtv, München 2004, .

Катэгорыя:Творы Фрыдрыха Шылера
Эўраскептыцызм

**Эўраскептыцы́зм** — тэрмін, якім пазначаюць скептычнае, нэгатыўнае стаўленьне да працэсу інтэграцыі ў межах Эўрапейскага зьвязу. Эўраскептыцызм як паняцьце зьявілася ў Вялікабрытаніі сярод праціўнікаў членства краіны ў ЭЗ. З таго часу тэрмін пашырыўся на многія іншыя краіны Эўропы. Акрамя агульнага непрыманьня інтэграцыі ў ЭЗ, эўраскептыкі выступаюць супраць асобных палітык зьвязу, у прыватнасьці супраць увядзеньня адзінае валюты эўра, эўраканстытуцыі, наддзяржаўных утварэньняў, фэдэралізацыі зьвязу і іншага.

Вельмі часта эўраскептыкі выступаюць з пазыцыяў падтрымкі нацыянальных дзяржаваў, іх сувэрэнітэту, і выказваюць засьцярогі, што далейшая інтэграцыя размые нацыянальны сувэрэнітэт іх дзяржаваў. Нягледзячы на гэта, эўраскептыцызм зьяўляецца асобнай аформленай ідэалёгіяй. Прадстаўнікі розных краінаў, розных рухаў выказваюць сваю незадаволенасьць асобнымі аспэктамі зьвязу, якія зьяўляюцца непрымальнымі для іх. Мэты шматлікіх эўраскептыкаў таксама адрозьніваюцца — ад поўнага выйсьця са зьязву, выйсьця з валютнай зоны да жаданьня рэфармаваць зьвяз не выходзячы зь яго.
Эўрапейскі цэнтральны банк

**Эўрапейскі цэнтральны банк** (ЭЦБ) — агульная валютная ўстанова краінаў-удзельніц Эўрапейскага валютнага зьвязу, якая ўтварае разам з нацыянальнымі цэнтральнымі банкамі дзяржаваў Эўрапейскага Зьвязу Эўрапейскую сыстэму цэнтральных банкаў (ЭСЦБ). ЭЦБ зьяўляецца наднацыянальнай установай, якая была заснаваная ў 1998 у рамках Эўрапейскага эканамічнага і валютнага зьвязу. Банк месьціцца ў Эўратаўэры (Eurotower) у Франкфурце-на-Майне. Дзейнасьць ЭЦБ рэгулюецца Маастрыхцкай дамовай, а таксама адмысловымі пратаколамі. 

Галоўныя задачы ЭЦБ: 
* вызначэньне і правядзеньне грашовае палітыкі,
* правядзеньне валютных апэрацыяў,
* кіраваньне агульнымі валютнымі рэзэрвамі,
* забесьпячэньне эканомікі грошамі, і бесьперашкоднасьць плацяжоў.

Прэзыдэнтам ЭЦБ зьяўляецца з 2011 году Марыё Драгі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эўрапейскі Зьвяз
Катэгорыя:Міжнародныя фінансавыя арганізацыі
Катэгорыя:Франкфурт-на-Майне
Катэгорыя:Органы Эўрапейскага зьвязу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Антарктычны аазіс

**Антарктычныя аазісы** — вольныя ад ледавіковага покрыву ўчасткі краявой зоны Антарктыды. Плошчы бываюць ад некалькіх да соцень км² (напрыклад, аазіс Бангера ў заходняе частцы Зямлі Уілкса дасягае 952 км²). У аазісах пераважаюць камяністыя пустэльні. Расьлінны й жывёльны сьвет вельмі бедны. Зрэдку трапляюцца імхі, лішайніклішайнікі. Месцамі гняздуюцца буравеснікі, паморнікі, у некаторых аазісах — пінгвіны. У аазісах размешчаны большасьць палярных навуковых станцыяў (напрыклад, станцыя Навалазараўская ў аазісе Шырмахера на Зямлі Каралевы Мод).

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Ааліт

**Ааліт** ( «яйка» + lithos — «камень») — акруглыя, шара- альбо эліпсападобныя ўтварэньні з вуглякіслае вапны, аксыдаў і сылікатаў жалеза, марганцу ды інш., якія маюць канцэнтрычна-слаістую, зрэдку радыяльна-прамяністую будову. Памеры ад 0,05 да 25 мм. Утвараюцца пры асадканамнажэньні ў цёплых крыніцах, азёрнай і марской вадзе ў выніку калёідна-хімічных і біяхімічных працэсаў. Ядром ааліту бываюць дробныя часткі ракавін, пясчынкі ды інш.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геалёгія
Катэгорыя:Пэтралёгія
Агнэта Фэльтскуг

**Агнэ́та Фэ́льтскуг** (, нарадзілася 5 красавіка 1950, Ёнчэпінг, Швэцыя) — швэдзкая сьпявачка, аўтар песень, музычны прадусар, найбольш вядомая як салістка гурта ABBA.

## Дыскаграфія
Альбомы, зборныя кружэлкі і кампакт-дыскі

* 1968 — Agnetha Fältskog
* 1969 — Agnetha Fältskog Vol.2
* 1970 — Som Jag Är
* 1971 — När En Vacker Tanke Blir En Sång
* 1973 — Agnetha Fältskog - Bästa (зборная кружэлкка)
* 1975 — Elva Kvinnor I Ett Hus
* 1979 — Tio År Med Agnetha (зборны альбом)
* 1980 — Nu Tändas Tusen Juleljus — Agnetha&Linda
* 1983 — Wrap Your Arms Around Me
* 1985 — Eyes Of A Woman
* 1986 — Sjung Denna Sång (зборная кружэлкка)
* 1987 — Kom Följ Med I Vår Karusell — Agnetha&Christian
* 1987 — I Stand Alone
* 1994 — Geh' Mit Gott (зборны кампакт-дыск на нямецкай мове)
* 1996 — My Love, My Life (зборнік з 2 кампакт-дыскаў)
* 1997 — My Love, My Life (зборнік з 3 кампакт-дыскаў)
* 1998 — That's Me: Greatest Hits (зборны кампакт-дыск)
* 2004 — My Colouring Book
* 2004 — De Första Åren /Agnetha Fältskog 1967—1979 (камплект з 6 кампакт-дыскаў)
* 2008 — My Very Best /Agnetha Fältskog 2008 (зборнік з 2 кампакт-дыскаў)

## Вонкавыя спасылкі
* Фансайт Агнэты
* The Agnetha Fältskog Archives
* IMDb Agnetha Fältskog
* NNDB Agnetha Fältskog
* Mikory's '''ABBA''' blog
* Сайт '''ABBA'''

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швэцыі
Катэгорыя:Швэдзкія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:ABBA
Дударскі клюб

**Дуда́рскі клюб** — творчае аб’яднаньне музыкаў, якія граюць на дудах, і майстроў, якія вырабляюць гэты інструмэнт. Галоўная мэта — рэгулярна ладзіць вечарыны, дзе б выконвалася дудовая музыка, дзе б танчылі пад гэны інструмэнт, а таксама запрашаць замежных музыкаў. Таксама праводзіць майстар-клясы гульні на дудзе.

## Ідэя
Ідэя стварэньня творчага аб’яднаньня такога кшталту ўзнікла пасьля таго, як менская моладзь пачала штотыднёва зьбірацца ў парках места на танцавальныя вечарыны пад дуду. Вечарыны ў межах Дударскага клюбу сталі працягам гэтай традыцыі. Дударскі клюб зьяўляецца цалкам прыватнай ініцыятывай, але мерапрыемствы адкрыты й для дзяржаўных ансамбляў і майстроў.

## Гісторыя
28 лістапада 2007 году — дата стварэньня Дударскага клюбу, што адбылося ў клюбе «Катакомбы» (Менск, вул. Рабкораўская, 2) — адбылася прэзэнтацыя творчага аб’яднаньня беларускіх майстроў і музыкаў, якія займаюцца адраджэньнем беларускай (ліцьвінскай) дуды. Аўтарамі ідэі выступілі майстры Тодар Кашкурэвіч, Юрась Панкевіч, Зьміцер Сасноўскі і Дзяніс Сухі. Для стварэньня адпаведнай творчай і традыцыйнай атмасфэры клюб «Катакомбы» быў аздоблены фатаздымкамі беларускіх дудароў 19—20 стст.

## Кіраўніцтва
Кіраўніком клюбу абраны майстар і музыка, кіраўнік гурта Testamentum Terrae Юрась Панкевіч. Ініцыятыва падтрымана гуртамі, якія выкарыстоўваюць гэты інструмэнт: «Стары Ольса», Testamentum Terrae, Litvintroll, Galiarda, «Келіх кола», «Ліцьвінскі хмель», «Яварына», RR і інш.

* Юрась Панкевіч — фальклярыст, майстар, дудар (кіраўнік гурта Testamentum Terrae, аўтар артыкулаў аб беларускай аўтэнтычнай тэхніцы граньня на дудзе.
* Зьміцер Сасноўскі — фальклярыст, дудар (кіраўнік гурта «Стары Ольса»)

## Дзейнасьць
Дзейнасьць *Дударскага клюбу* заклікана планамерна рыхтаваць правядзеньне Дударскіх фэстаў і развіваць ідэю аб вяртаньні традыцыйнай дуды ў якасьці асноўнага музычнага інструмэнта на ўсёй тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага. У межах Дударскага клюбу праводзяцца канцэрты гуртоў, якія выкарытоўваюць дуду, творчыя сустрэчы з музыкамі, прэс-канфэрэнцыі, танцавальныя вечарыны.

На працягу ўсяго году ладзяцца вечарыны й спатканьні:
* *Клюб «Катакомбы»* — з кастрычніка па красавік (цяпер не праходзяць)
* *На карчы* — пляцоўка ў яблыневым садзе ля ст. метро *Ўсход* (у летні час) — цяпер на гэтым месцы не ладзяцца (з-за пачатку будаўніцтва)
* *Кавярня «Бастыён»* — з кастрычніка па красавік (вечарыны перанесены з клюбу «Катакомбы»)
* *Кавярня «Жар-Птушка»* — танцавальныя вечарыны пад дуду
* *Клюб «Сфэра»* — танцавальныя вечарыны пад дуду (ладзяцца з 2010 году)

## Глядзіце таксама
* Дуда
* Дударства

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Хатняя старонка Дударскага фэсту й Дударскага клюбу
* Беларуская дударская суполка/«Усё пра дуды й дудароў тутэйшых»
* Старонка Майстра Юрася Панкевіча

Катэгорыя:Беларускія творчыя аб’яднаньні і калектывы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Беларуская музыка
Катэгорыя:Дуда
Марыя Шутовіч

**Марыя Шутовіч** (1897—1975) — беларуская нацыянальная дзяячка.

## Біяграфія
З 1919 году — малодшая загадчыца дзіцячага прытулку пры Беларускай гімназіі ў Вільні. Але мела ў прытулку большы голас бо «*больш нахайлівая, дасужая, без яе нідзе не абышлося, каб яна ня ўсунула носу*», дзеці з прытулку наракалі, што Шутовіч нажываецца за іх кошт і крадзе харчы.

У 1926 годзе прымала ўдзел у арганізацыйным паседжаньні Віленскага адзелу БІГіК.

Пасьля закрыцьця прытулку працавала пакаёўкаю ў ксяндза Адама Станкевіча. У кастрычніку 1944 году а. Станкевіч адправіў яе ў Менск да пісьменьніка Кузьмы Чорнага з прапановай сумеснага звароту да кіраўніцтва БССР, каб спыніць ганеньні біскупа Р. Ялбжыкоўскага на сьвядомых беларусаў-каталікоў.

Менавіта яна захавала пасьля арышту ксяндза ягоную бібліятэку і асабістыя рэчы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1897 годзе
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Віленская беларуская гімназія
Катэгорыя:Памерлі ў 1975 годзе
ABBA

**ABBA** — швэдзкі музычны квартэт, названы па першых літарах імёнаў выканаўцаў (**A**gnetha, **B**jörn, **B**enny, **A**nni-Frid). Зьяўляецца адным з найбольш пасьпяховых калектываў за ўсю гісторыю папулярнае музыкі. Зьяўляецца самым вядомым гуртом, які быў створаны ў Скандынавіі. Квартэт займаў першыя месцы ў сусьветных чартах зь сярэдзіны 1970-х да пачатку 1980-х. Яны засталіся ў плэй-лістах радыёстанцыяў, і іх альбомы працягваюць прадавацца па сёньняшні дзень. Запісы гурта па ўсім сьвеце былі прададзеныя тыражом большым за 350 мільёнаў.

Яны былі першымі прадстаўнікамі кантынэнтальнае Эўропы, хто заваяваў першыя месцы ў чартах ўсіх вядучых ангельскамоўных краінаў (ЗША, Вялікабрытанія, Канада, Ірляндыя, Аўстралія і Новая Зэляндыя).

Гурт ABBA ўключаны ў Залю славы рок-н-ролу 15 сакавіка 2010 году. 7 траўня 2013 году ў Стакгольме была адкрытая пастаянная выстава, прысьвечаная гурту.

Фармальна гурт ніколі не распадаўся, але ў 1982 годзе была абвешчана «паўза», якая доўжылася ажно да 2017 году, калі чальцы гурта зноў сабраліся разам, каб працаваць над новым альбомам. Гэты альбом — Voyage пабачыў сьвет у 2021 годзе.

## Салісты
* Агнэта Фэльтскуг ()
* Б'ёрн Ульвэўс ()
* Бэні Андэрсан ()
* Ані-Фрыд Люнгстад ()

## Дыскаграфія
*  — Ring Ring
*  — Waterloo
*  — ABBA
*  — Greatest Hits (зборная кружэлка)
*  — Arrival
*  — The Album
*  — Greatest Hits Vol. 2 (зборнік)
*  — Voulez-Vous
*  — Gracias Por La Música (зборнік на гішпанскай мове)
*  — Super Trouper
*  — The Visitors (гэта быў першы ў сьвеце камэрцыйны Audio CD)
*  — The Singles: The First Ten Years (зборная кружэлка на двух дысках)
*  — ABBA Live (канцэртны альбом)
*  — ABBA Gold: Greatest Hits (зборнік)
*  — ABBA Oro: Grandes Éxitos (зборнік на гішпанскай мове)
*  — More ABBA Gold: More ABBA Hits (зборны кампакт-дыск)
*  — Mas Oro — Mas Exitos (зборнік на гішпанскай мове)
*  — Thank You for the Music (кніжка-каробка з 4 кампакт-дыскаў)
*  — Singles Collection 1972—1982 (каробка з 27 кампакт-сынглаў)
*  — Oro/Grandes Exitos (зборнік на гішпанскай мове)
*  — The Definitive Collection (зборнік на 2 кампакт-дысках)
*  — The Complete Studio Recordings (каробка з 9 кампакт-дыскаў і 2 відэадыскаў)
*  — The Albums (каробка з 9 кампакт-дыскаў: 8 студыйных альбомаў з арыгінальным трэк-лістом + 1 дыск з бонусамі)
*  — Voyage


Катэгорыя:Поп-гурты Швэцыі
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Швэцыя на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Дзісна (неадназначнасьць)

* Дзісна — места ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі.
* Дзісна — рака ў Летуве і Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Дзясна (неадназначнасьць)
Ода да маладосьці

**«Ода да маладосьці»** () — верш Адама Міцкевіча, напісаны 26 сьнежня 1820 году. Лічыцца энтузіяскай пахвалой у філамацкім духу. Гэта першы твор у гісторыі польскай літаратуры, дзе маладосьць трактуецца не як зьява біялягічнага альбо сацыялягічнага кшталту, а як кампанэнт унівэрсальнага ўпарадкаваньня сьвету.

Шмат сучасьнікаў Міцкевіча бачылі ў тэксьце «Оды да маладосьці» яўнае падабенства з паэмай Фрыдрыха Шылера «Да радасьці» (), а таксама зь іншымі творамі нямецкага паэта.

## Вонкавыя спасылкі
* Ода да маладосьці на library.by

Катэгорыя:Творчасьць Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1820 годзе
Дагда

**Да́гда**, **Даґда** () — места ў Латвіі, на возеры Дагдзе. Адміністрацыйны цэнтар Дагдзкага краю. Насельніцтва на 2016 год — 2178 чалавек. Знаходзіцца за 267 км на паўднёвы ўсход ад Рыґі, каля беларуска-латвійскай граніцы, на аўтамабільнай дарозе Краслаўка — Люцын.

Дагда — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы, помнік архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім

Упершыню Дагда ўпамінаецца ў XVII ст. як паселішча гандляроў і рамесьнікаў, уладаньне Гільзенаў. У 1740-я гады тут збудавалі мураваны касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Дагда апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні. У 1801 годзе мястэчка набылі Буйніцкія. На 1878 год у Дагдзе было 50 будынкаў, працавала паштовая станцыя.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Дагду занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Дагда ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі мястэчка Латвіі.

У 1992 годзе Дагда атрымала статус места. У 2009 годзе яна стала цэнтрам Дагдзкага краю.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1878 год — 455 чал.; 1897 год — 1516 чал., зь іх 377 каталікоў і 1026 юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2008 год — 2563 чал.; 2016 год — 2178 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1740-я)

### Страчная спадчына
* Сядзіба Буйніцкіх (XIX ст.)

## Асобы
* Казімер Буйніцкі — пісьменьнік і краязнаўца
* Юры Мікалай Гільзен (1692—1775) — дзяржаўны і рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, пісьменьнік і перакладнік

У Дагдзе прайшло дзяцінства філёзафа Мікалая Лоскага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт места

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Усерасейскі фэстываль аўтарскай песьні імя Валерыя Грушына

**Грушынскі фэстываль** — песенны фэстываль, які з 1968 году рэгулярна праводзіцца пад Самарай, на Маструкоўскіх азёрах. (Валер Грушын, у гонар якога названы фэстываль, — студэнт Куйбышаўскага авіяцыйнага інстытута ім. С. П. Каралева, загінуў падчас турыстычнага паходу па рацэ Удзе (Сыбір), ратуючы начальніка мэтэастанцыі Хадома і ягоных дзяцей).

Штогод на Грушынскі зьязджаюцца сотні тысячаў аматараў песьні з усяго сьвету. Тэматыкай фэсту на працягу яго гісторыі была турыстычная, студэнцкая, патрыятычная, аўтарская песьня. У эпоху СССР фармальнае шэфства над фестывалям ажыцьцяўляў УЛКСМ. З канца 1990-х фэст пачаў камэрцыялізавацца і губляць сваю арыентацыю выключна на аўтарскую песьню.

Катэгорыя:Фэстывалі аўтарскай песьні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Фэстывалі СССР
Катэгорыя:Фэстывалі Расеі
Сьлепата

**Сьлепата**, **сьлепасьць** (у «Беларускай граматыцы для школ» Браніслава Тарашкевіча — **сьляпота**) — мэдычны тэрмін, які разумее пад сабой поўную адсутнасьць зроку альбо сур’ёзнае яго пашкоджаньне. Розныя шкалы былі распрацаваны дзеля апісаньня ступені страты зроку й вызначэньня сьлепаты. Поўная сьлепасьць ёсьць поўная адсутнасьць якой-небудзь формы аптычнага ўспрыманьня сьвятла.

Тэрмін «сьлепата» часьцяком выкарыстоўваецца дзеля апісаньня цяжкіх парушэньняў здольнасьці гляджэньня пры захаваньні пэўнага рэшткавага зроку. Такім чынам, з адукацыйнага й (рэ)абілітацыйнага пункту гледжаньня існуюць наступныя катэгорыі сьлепаты:
* Татальная (цалкавітая, поўная) сьлепата
** Татальная сьлепата без адчуваньня сьвятла (чалавек у такім стане ня бачыць абсалютна нічога);
** Сьлепата з адчуваньнем сьвятла, якая падзяляецца на дзьве катэгорыі ў залежнасьці ад здольнасьці асобы пазначыць крыніцу сьвятла;
** Сьлепата з адчуваньнем колераў
* Практычная (частковая, з рэшткавым зрокам) сьлепата ()
** Сьлепата з адчуваньнем руху рукі перад тварам
** Сьлепата з рэшткавым сылюэтным (контурным) зрокам
** Сьлепата з рэшткавым формава-прадметным зрокам («частковы зрок»)
Апошнюю катэгорыю («сьляпыя з рэшткавым формава-прадметным зрокам» замест «часткова відушчых») запрапанавала Вэнэра Дзяніскіна, расейскі дэфэктоляг і рэабілітоляг, якая сама належыць да гэтае катэгорыі невідушчых. Паводле заканадаўства большае часткі краінаў сьвету да сьляпых (невідушчых) залічваюцца асобы, што маюць ня больш за 4% рэшткавага зроку, асобы з рэштаю зроку ад 5 да 40 адсоткаў лічацца *слабавідушчымі*. Аднак у ЗША максымальная рэшта зроку, што дазваляе сьцьвярдзіць сьлепасьць чалавека, складае 10% (0,1), то бок, згодна з амэрыканскім заканадаўствам, невідушчым лічыцца кожны чалавек, які ня здольны ўбачыць другі радок на табліцы вастрыні зроку.

Адчуваньне сьвятла ў невідушчых можа мець правільную альбо няправільную праекцыю. Людзі, што маюць адчуваньне сьвятла з правільнаю праекцыяй, здольныя пазначыць ня толькі наяўнасьць сьвятла, але й кірунак, зь якога яно паходзіць.

У Паўночнай Амэрыцы й большасьці краінаў Эўропы, практычная сьлепата вызначаецца як вастрыня зроку ў 6/60 альбо менш. Гэта азначае, што сьляпы чалавек павінен стаяць у 6 мэтрах ад аб’екта (ці бліжэй), каб яго ўбачыць з дапамогай карэктуючых лінзаў з той жа ступеньню выразнасьці, зь якой чалавек з добрым зрокам можа яго ўбачыць на адлегласьці 60 мэтраў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зрок
Катэгорыя:Захворваньні вачэй
Катэгорыя:Захворваньні нэрвовай сыстэмы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Страчаны рай

**Стра́чаны рай** () — эпічная паэма, напісаная ангельскім паэтам Джонам Мілтанам, упершыню апублікаваная ў 1667 годзе ў дзесяці кнігах, якія складаюцца з больш чым дзесяці тысячаў радкоў, напісаных белым вершам. Наступнае другое выданьне паэмы 1674 году зьмяшчала ўжо 12 кнігаў (на манер Энэіды Вэргілія); амаль увесь зьмест паэмы Мілтан пісаў, ужо будучы цалкам сьляпым і вымушаным дыктаваць прыдуманыя радкі.

Паэма апісвае біблейскую гісторыю грэхападзеньня чалавека: спакушэньня Адама і Евы падшым анёлам Шатанам і іхняе выгнаньне з Эдэму.

Катэгорыя:Эпасы
Катэгорыя:Паэзія Джона Мілтана
Гук

**Гук** — фізычная зьява, якая выклікаецца вагальнымі рухамі часьцінак асяродзьдзя, звычайна паветра, якую мы ўспрымаем слыхам. Мэханічныя вібрацыі, якія атаясамліваюцца з гукам, могуць распаўсюджвацца ва ўсіх формах рэчыва: газах, вадкасьці, цьвёрдых целах і ў плязьме. Гук ня можа ісьці праз вакуўм. Гук з частасьцю большай за 20 кГц завецца ультрагукам. Лічыцца, што чалавечы слых успрымае гукі з частасьцю паміж 16 Гц і 20 кГц. Верхняя мяжа звычайна зьмяншаецца з узростам. Слыхавы апарат многіх жывёлаў успрымае гукі ў значна больш шырокім дыяпазоне частасьцяў. У агульным выпадку гэты тэрмін вызначаецца працэс распаўсюджваньня абурэньняў у розных фізычных уласьцівасьцях асяродзьдзя, пры якіх аднаўленчая сіла, якая спрабуе вярнуць абураную часьцінку ў раўнавагу, зьяўляецца сілай элястычнасьці. Хвалевыя ўзбурэньні, якія вызначаюцца як гук, зьяўляюцца аб’ектыўнай рэальнасьцю і існуюць незалежна ад успрыманьня любой жывой істоты.

Распаўсюджваньне гуку ў асяродзьдзі носіць характар пругкіх хваляў. Як і ўсялякай хвалі, гуку ўласьціва амплітуда, хуткасьць і частасьць. Вывучэньнем гуку займаецца навука акустыка.

## Утварэньне гукаў
Гукі мовы чалавека ўтвараюцца ў выніку складанай работы моўнага апарату. Да яго органаў адносяцца лёгкія, гартань, глотка, галасавыя зьвязкі, цьвёрдае і мяккае паднябеньне, губы, поласьць носа і поласьць рота, язык і зубы.

## Клясыфікацыя гукаў
* Галосныя — гукі, якія вымаўляюцца пры ўдзеле голасу.
* Зычныя — гукі, якія складаюцца з шуму або з голасу і шуму.

## Глядзіце таксама
* Ультрагук

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Sound. Encyclopædia Britannica.
* Гук і слых. HyperPhysics.
* Уводзіны ў фізыку гуку. Podcomplex.


Катэгорыя:Слых
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Славатычы

**Славатычы** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Бугу. Цэнтар сельскай гміны Бельскага павету Люблінскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2006 год — 2738 чалавек. Знаходзіцца за 50 км ад Белай, каля беларуска-польскай граніцы.

Славатычы — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Берасьцейшчыны, побач зь якім праходзіць паўднёва-заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў. 

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Славатычы датуецца 1499 годам. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яны ўвайшлі ў Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва.

У XVI ст. Славатычы перайшлі ад Ляшчынскіх да Радзівілаў. У 1577 годзе з ініцыятывы Караля Станіслава Радзівіла места атрымала Магдэбурскае права, а 15 лютага 1693 году — герб «*ў залатым полі чорны арол пад княжацкай мітрай, на грудзях якога блакітны шыльд з гербам „Ражкі“*».

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Славатычаў ліцьвінамі: у матрыкуле Каралявецкага ўнівэрсытэтуту пад 1775 годам значыцца *Pusch Dan. Gottlob Ernest., Slawaticza-Litthuan[us]*.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Славатычы апынуліся ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX ст. — у складзе Расейскай імпэрыі, ува Ўладаўскім павеце Седлецкай губэрні. Гэта адарвала мястэчка ад губэрняў зь пераважна беларускім насельніцтвам. На 1827 год у Славатычах было 249 будынкаў, на 1864 год — 207.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Славатычы занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Славатычы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1939 годзе Славатычы занялі войскі Трэцяга Райху.

У 1944 годзе Славатычы занялі савецкія войскі, па чым іх зноў перадалі Польшчы.

## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 1602 чал.; 1864 год — 1923 чал. 
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 2738 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Маці Божай Ружанцовай (1913-1919)
* Могілкі: каталіцкія, праваслаўныя, юдэйскія
* Царква Покрыва Багародзіцы (1910–1912; мураўёўка)

### Страчная спадчына
* Царква Покрыва Багародзіцы (XVIII ст.)

## Галерэя

Sławatycze kościół par. p.w. MB Różańcowej (1913-1919) 02 JoannaPyka.JPG|Касьцёл Маці Божай Ружанцовай
Slawatycze-kosciol-rk-009.jpg|Інтэр'ер касьцёла
Sławatycze Cerkiew prawosławna fil. p.w. Wniebowzięcia NMP ob. p.w. Opieki Matki Boskiej (XIX-XX) 02 JoannaPyka.JPG|Пакроўская царква-мураўёўка
Sławatycze Cerkiew prawosławna fil. p.w. Wniebowzięcia NMP ob. p.w. Opieki Matki Boskiej (XIX-XX) 03 JoannaPyka.JPG|Інтэр'ер царквы


## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  

Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Пяшчатка

Назву **Пяшчатка** маюць:

* Пяшчатка — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі
* Пяшчатка — колішняе места, цяпер вёска ў Бельскім павеце Люблінскага ваяводзтва Польшчы
Трубаправод

**Трубаправод** — штучнае збудаваньне, прызначанае для транспартаваньня газападобных і вадкіх рэчываў, а таксама цьвёрдага паліва ды іншых цьвёрдых рэчываў у выглядзе завісі пад узьдзеяньнем розьніцы ціскаў у папярочных перасеках трубы. Трубаправоды могуць засьцерагацца ад разбурэньня з-за перавышэньня ціску ахоўнымі клапанамі. З мэтай засьцярогі ад карозіі могуць быць пакрытыя эмалямі.

## Глядзіце таксама
* Нафтаправод «Гомель — Горкі»

## Крыніцы
Дыфэрэнцыйнае зьлічэньне

**Дыфэрэнцы́йнае зьлічэ́ньне** — разьдзел матэматыкі, які вывучае вытворныя функцыі, дыфэрэнцыялы і іх ужываньне для даследаваньня функцыяў. Разам зь інтэгральным зьлічэньнем складае курс матэматычнага аналізу. У якасьці асобнага матэматычнага мэтаду дыфэрэнцыйнае зьлічэньне было створанае анельскім навукоўцам Ісакам Ньютанам і нямецкім матэматыкам Готфрыдам Ляйбніцам у XVII стагодзьдзі.

## Глядзіце таксама
* Дыфэрэнцыйнае раўнаньне

## Вонкавыя спасылкі

* Дыферэнцыяльнае злічэнне //  С. 120
Сьцяг Масквы

**Сьцяг Масквы** зьяўляецца сымбалем Масквы. Прыняты 1 лютага 1995 году.

## Апісаньне
Сьцяг Масквы ўяўляе сабой прастакутнае палатно з адносінамі шырыні да даўжыні 2:3, цёмна-чырвонага колеру, з двухбаковым малюнкам у цэнтры сьцяга асноўнага элемэнта герба горада Масквы — разгорнутага ад дрэўка Сьвятога Георгія Пераможцы. Габарытная шырыня малюнка асноўнага элемэнта герба на сьцягу гораду Масквы павінна складаць 2/5 часткі даўжыні палатна сьцяга.

## Глядзіце таксама
* Герб Масквы

### Вонкавыя спасылкі
* Закон города Москвы «О гербе и флаге города Москвы»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Масква
Тытанамахія

**Тытанамахія** ( «бітва») — у старажытнагрэцкай міталёгіі — бітва багоў-алімпійцаў з тытанамі. Поле бітвы знаходзілася паміж гарамі Офрыс і Алімп у Фэсаліі.

Алімпійцы атрымалі перамогу з дапамогай цыклёпаў і гекатанхейраў.

Катэгорыя:Тытаны
Фотасынтэз

**Фотасы́нтэз** (ад  — «сьвятло» і σύνθεσις — «сынтэз») — працэс утварэньня арганічнага рэчыва з дыяксыда вуглярода і вады на сьвятле пры ўдзеле фотасынтэтычных пігмэнтаў асыміляцыі й фэрмэнтаў, як то хлярафіла ў расьлінаў, бактэрыёхлярафіл і бактэрыёрадапсін у бактэрыяў. Гэта адзін з самых важных біяхімічных працэсаў на Зямлі. Гэты працэс падтрымлівае высокі ўзровень кіслароду ў атмасфэры й спрыяе павелічэньню колькасьці арганічнага вугляроду, павелічэньню масы арганічнага рэчыва за кошт неарганічнай матэрыі.

Фотасынтэз адбываецца ў два этапы — этап сьвятла, гэтак званы этап зьмены энэргіі, у якім сьвятло паглынаецца й ягоная энэргія пераўтвараецца ў энэргію хімічных сувязяў і ў якасьці пабочнага прадукта вылучаецца кісларод, і цёмную фазу, гэтак званы этап зьмены фазы рэчыва, дзе энэргія хімічных сувязяў злучэньняў, якія ўтварыліся ў фазе сьвятла, выкарыстоўваюцца для сынтэзу арганічных злучэньняў. Абедзьве фазы адбываюцца адначасова й пры наяўнасьці сьвятла. Эфэктыўнасьць пераўтварэньня энэргіі сьвятла ў энэргію хімічных сувязяў вугляводаў складе 22—33%.

Фотасынтэз ёсьць адзіным працэсам у біясфэры, які прыводзіць да засваеньня энэргіі Сонца й забясьпечвае існаваньне як расьлінаў, гэтак і ўсіх гетэратрофных арганізмаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тыпы фотасынтэзу
* Анімацыя фотасынтэзу
* «Фотасынтэз» у навуковым даведніку
* Фотасынтэз. Science Aid


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы