open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прыпяцкае Палесьсе

**Прыпяцкае Палесьсе** — фізыка-геаграфічная акруга Беларускага Палесься, на поўдні Беларусі, ва ўсходняй частцы Берасьцейскай, заходняй часткі Гомельскай, на поўдні Менскай і крайнім паўднёвым захадзе Магілёўскай абласьцей. Працягласьць з захаду на ўсход ад 175 да 280 км, з поўначы на поўдзень ад 83 да 140 км. Вышыня 127—140 м, максымальная 174 м (на захад ад мястэчка Лагішын Пінскага раёну).

## Рэльеф
Нізінная тэрыторыя ўяўляе сабой сыстэму алювіяльных, абалонавых, азёрна-алювіяльных раўнін зь дзялянкамі водна-ледавіковых і марэнавых раўнін, моцна дэнудаваных краявымі ледавіковымі грудамі й градамі. Характэрна наяўнасьць буйных затарфаваных балотных масіваў і рэшткавых азёраў. Азёрна-алювіяльныя раўніны працягнулася на паўночны захад уздоўж ракі Арэса да возера Чырвонае і паміж Сьцьвігай і Ўбарцю (адносныя вышыні 0,5—2 м). Складзеныя пясковымі адкладаньнямі, перакрытымі маламагутным торфам. Дзялянкі водна-ледавіковых раўнін разьмешчаныя на паўночным усходзе і паўночным захадзе і на левабярэжжа ракі Гарынь. Паверхня іх ускладненая эолавымі градамі вышынёй 3—5 м, асобнымі марэнавымі грудамі, невялікімі лагчынамі. Даліна Прыпяці ўлучае абалону і дзьве надабалонавыя тэрасы. Шырыня нізкай, забалочанай абалоны ад 2—3 да 8—9 км, пры ўпадзеньні Піны і Гарыні да 16—18 км. Першая алювіяльная надабалонавая тэраса плоская, месцамі ўскладненая эолавымі ўтварэньнямі, складзеная сярэдне- і дробназярновымі пяскамі. Другая (вышыня над зрэзам вады 7—15 м, шырыня ад 200—500 м да 18 км) — цокальная плоскахвалістая, ускладненая эолавымі грудамі й градамі, рэшткамі марэнавай раўніны. Характэрныя адкрытыя травяныя балоты.

## Глебы
Характэрна стракатасьць і мазаічнасьць глебаў (дзярнова-падзолістыя, тарфяна-балотныя, дзярновыя забалочаныя, абалонавыя і іншых).

## Гідраграфія
Па тэрыторыі Прыпяцкага Палесься працякае рака Прыпяць зь левымі прытокамі Піна, Ясельда, Бобрык 1-ы, Цна, Лань, Случ, Пціч, Трэмля, Іпа і правымі — Стыр, Гарынь, Сьцьвіга, Убарць (нізоўі). Азёры: Чырвонае, Выганашчанскае, Чорнае, Спораўскае, Бабровіцкае, Белае.

## Расьліннасьць
Лясістасьць у Жыткавіцкім раёне да 57%, на поўначы Лельчыцкага да 69%, у Пінскім да 32%. Пераважаюць хваёвыя (на выдмах), шыракаліста-хваёвыя, чорнаалешнікавыя лясы і дубровы. У паніжэньнях пухнатабярозавыя і чорнаалешнікавыя лясы. Пад балотамі каля 23% тэрыторыі (1/3 зь іх асушаюцца), пераважаюць нізінныя. Найвялікшыя балотныя масівы: Паддубічы, Выганашчанскае балота, Грычын, Булеў Мох, Хольча, Аброўскае балота, Межч. У абалонах зёлкавыя гідрамэзафітныя лугі зь дзялянкамі асотавых і абалонавых дуброваў, сустракаюцца буйназлакавыя мэзагідрафітныя лугі. Пад сельскагаспадарчымі ўгодзьдзямі каля 30% тэрыторыі. У межах Прыпяцкага Палесься Прыпяцкі ляндшафтава-гідралягічны запаведнік, Целяханская запаведна-паляўнічая гаспадарка, 8 заказьнікаў.

## Клімат
Сярэдняя тэмпэратура студзеня -5,5°С, ліпеня 18,3°С, ападкаў 632 мм за год (паводле дадзеных Палескай балотнай станцыі).

## Літаратура
* Природа Белоруссии. Популярная энциклопедия. — Мн.: БелЭн 1986. — 600 с.: ил.

Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
Воўчая гара

**Во́ўчая** — узгорак ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці на мяжы з Браслаўскім раёнам. Знаходзіцца за 6 км на паўночны захад ад Перабродьдзя і за 19 км на паўночны захад ад Мёраў. Даўжыня 1,6 км, шырыня 1,1 км. Вышыня над узроўнем мора 210.9 м, бачная вышыня 30 м.

Утварыўся 15—16 тыс. гадоў таму ў часы браслаўскай стадыі апошняга (паазёрскага) зьледзяненьня. Уяўляе краявое канцова-марэнавае ўтварэньне постмаксымальнай фазы. Адклады — марэнавыя супескі, суглінкі, грубыя пяскі.

## Гістарычныя зьвесткі
Да 1939 году пагорак знаходзіўся на тэрыторыі Польшчы, за 19,6 км на палўднёвы захад ад пункту сутыкненьня латыскай, польскай і савецкай межаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* География // Миорщина: мгновения прошлого и настоящего / Л.А. Мателенок ; фото О.В. Молодечкин, Л.А. Мателенок. — Новополоцк, 2006. — С. 5—6.
* Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / сост. В.А. Ермалёнок, П.И. Боголей; фото О.В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — 50 с.: ил. — (Краеведы Витебщины о любимом крае).
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г.М. Маняк [і інш.]. — Мн., 1998. — 630 с.

Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Вяршыні вышынёй да 1000 мэтраў
Катэгорыя:Геаграфія Мёрскага раёну
Катэгорыя:Геалягічныя заказьнікі мясцовага значэньня Беларусі
Лукомскае ўзвышша

**Луко́мскае ўзвы́шша** — узвышша на паўднёвым усходзе Вушацка-Лепельскага ўзвышша. Займае частку Лепельскага і Чашніцкага раёнаў Віцебскай вобласьці. Працягнулася з поўначы на поўдзень на 20 км, з захаду на ўсход — ад 6 да 24 км. Найвышэйшы пункт 279 м над узроўнем мора (за 6 км на паўночны ўсход ад вёскі Новыя Валосавічы Лепельскага раёну).

У фармаваньні паўднёвай часткі ўзвышша асноўную ролю адыграў сожаўскі ледавік, на паўночную частку ўзвышша паўплываў таксама й паазерскі ледавік. Марэнавы матэрыял узвышша па схілах укрыты маламагутным (0,5 м) покрывам лёсападобных суглінкаў. Рэльеф у цэнтры і на ўсходзе сярэдняўзгорысты і буйнаўзгорысты, у заходняй частцы дробнаўзгорысты, месцамі плятопадобны з ваганьнямі адносных вышыняў да 5 — 10 м.

Па ўзвышшы цякуць невялікія рэкі, што належаць да басэйну Заходняй Дзьвіны. Азёры: Турыцкае, Сарочынскае, Сьлідзец.

Пад лесам каля 20% тэрыторыі ўзвышша.

## Літаратура
* Лукомскае ўзвышша //  С. 60.

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Беларуская народная партыя

**Белару́ская наро́дная па́ртыя** — палітычная партыя Беларусі. Лідэрам партыі зьяўляўся Віктар Цярэшчанка. Кіруючы орган — Камітэт.

## Мэты
Садзейнічаньне пабудове ўнітарнай, дэмакратычнай, сацыяльна-прававой дзяржавы; садзейнічаньне правядзеньню эканамічных рэформаў у Рэспубліцы Беларусь садзейнічаньне забесьпячэньню гарантыяў грамадзянскіх правоў і воляў для кожнага чалавека.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1994 годзе. Дата рэгістрацыі — 8 сьнежня 1994 году.

На парлямэнцкіх выбарах 1995 году атрымала адзін мандат у Вярхоўным Савеце.

Партыя спыніла сваё існаваньне ў 1999 годзе (не прайшла перарэгістрацыю).

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Лібэральныя партыі Беларусі
Беларуская нацыянальная партыя

**Белару́ская нацыяна́льная па́ртыя** — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі зьяўляўся Анатоль Астапенка. Кіраўнічы орган — Вышэйшая рада.

## Мэты
Нацыянальнае адраджэньне, дасягненьне поўнай незалежнасьці Беларусі, стварэньне прававой дэмакратычнай дзяржавы.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 27 красавіка 1995.

Партыя спыніла сваё існаваньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1999 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Кансэрватыўныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Нацыянал-кансэрватыўныя партыі
Берасьцейскае Палесьсе

**Берасьце́йскае Пале́сьсе** — фізыка-геаграфічная акруга Беларускага Палесься на паўднёвым захадзе Берасьцейскай вобласьці. Разьмешчанае паміж раўнінай Загародзьдзе на ўсходзе і ракой Заходні Буг, на захадзе, мяжуе на поўначы з Прыбужанскай раўнінай, на поўдні з Валынскім узвышшам.

## Рэльеф
Рэльеф сфармаваўся пад узьдзеяньнем ледавікоў і іх адталых водаў, а таксама пад уплывам тэктанічных працэсаў. Невысокая (вышыня 140—160 м над узроўнем мора) плоскаўвагнутая аднастайная і забалочаная раўніна, паверхня якой нахіленая ў бок сутокаў Мухаўцу і Заходняга Бугу. Мінімальная абсалютная вышыня (123 м) адпавядае зрэзу Заходняга Бугу. Складзеная зандравымі, алювіяльнымі, балотнымі, радзей азёрнымі ўтварэньнямі. Вылучаюцца перапрацаваныя ветрам пясковыя парабалічныя выдмы (вышыня 8—10 м), грудкаватыя пясковыя палі. Распаўсюджаныя размытыя марэнавыя грады, плоскія рачныя даліны і невялікія азёрныя лагчыны. Характэрная асаблівасць Берасьцейскага Палесься — наяўнасьць шматлікіх скразных далінаў, звычайна арыентаваных у паўднёва-заходнім кірунку.

## Глебы
Глебы тарфяна-балотныя (буйныя масівы ўздоўж Дняпроўска-Бужанскага канала), дзярнова-падзолістыя, радзей карбанатна-перагнойныя, у далінах рэчак — абалонавыя. Тарфяна-балотныя глебы нізінных балатоў на значнай плошчы мэліяруюцца.

## Гідраграфія
Найбольшыя рэкі: Заходні Буг з прытокам Мухавец, правыя прытокі Заходняга Бугу — Спаноўка, Капаеўка, Серадовая Рэчка, левыя прытокі Мухаўцу — Рыта і Асіпоўка. Каналы: Дняпроўска-Бужанскі (заходняя частка), Белаазёрскі, Арэхаўскі і іншыя. Значныя азёры: Арэхаўскае, Олтускае, Любань, Белае, Рагазьнянскае; вадасховішча Лукаўскае.

## Расьліннасьць
Разаранасьць тэрыторыі ад 30 да 40%. Пад лесам у цэнтральнай частцы Берасьцейскага Палесься 10—20%, на поўдні да 40%. Распаўсюджаныя хваёвыя, шыракаліста-хваёвыя лясы, на поўдні сустракаюцца невялікія дзялянкі дубова-грабавых лясоў. На ўсходзе Берасьцейскага Палесься знаходзіцца Радостаўскі батанічны заказьнік.

## Літаратура
* Природа Белоруссии. Популярная энциклопедия. — Мн.: БелЭн 1986. — 600 с.: ил.
* Брест. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелЭн, 1987.

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Палесься
Катэгорыя:Геаграфія Берасьцейскай вобласьці
Беларуская рэспубліканская партыя

**Белару́ская рэспубліка́нская па́ртыя** — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі зьяўляўся Валер Артышэўскі. Кіруючы орган — Палітсавет.

## Мэты
Стварэньне сувэрэннай дзяржавы з падзелам і ўзаемадзеяньнем улад, прыярытэтнымі каштоўнасьцямі якога павінны стаць: матэрыяльны і духоўны дабрабыт народа, разьвіцьцё яго нацыянальнай культуры і традыцый.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 8 чэрвеня 1995.

Партыя спыніла сваё існаваньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Кансэрватыўныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Беларуская сацыялістычная партыя

**Белару́ская сацыялісты́чная па́ртыя** — палітычная партыя Беларусі. Лідэрам партыі зьяўляўся Міхаіл Падгайны. Кіруючы орган — Палітычны камітэт.

## Мэты
Стварэньне грамадзтва сацыялістычнай арыентацыі, будаўніцтва прававой сацыяльнай дэмакратычнай дзяржавы, стварэньне ўмоваў для годнага і шчасьлівага жыцьця ўсяго насельніцтва Беларусі.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 19 красавіка 1995 году. 

На парлямэнцкіх выбарах 1995 году атрымала адзін мандат у Вярхоўным Савеце. 

Партыя спыніла сваё існаваньне ў 1999 годзе (не прайшла перарэгістрацыю).

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1999 годзе
Балота Мох (заказьнік)

**Балота Мох** — гідралягічны заказьнік рэспубліканскага значэньня. Знаходзіцца ва ўсходняй часты Полацкай нізіны. Часткова займае тэрыторыю Перабродзкага сельсавету Мёрскага раёну.

## Апісаньне

Заказьнік быў заснаваны ў 1981 годзе. Ён мае плошчу 4,84 тыс. га, 86% паверхні якой займае тарфяны масіў Балота Мох, які зьяўляецца верхавым балотам і рэгулюе водны рэжым прылеглых тэрыторыяў і азёраў Абстэрна, Важа, Набіста і Укля. Пакладачная колькасьць торфу на тэрыторыі заказьніка складае 22,2 млн т.

На тэрыторыі заказьніка пераважаюць хваёва-хмызьнякова-сфангавыя, хмызьнякова-сфангавыя ўтварэньні з дадаткамі бярозы, ялінаў, асінаў. Сярод расьлінаў сустракаюцца рэдкія віды: пладаносячая марошка, якой больш нідзе няма на тэрыторыі рэспублікі, пікша, карлікавая бяроза. Таксама тут жывуць наступныя віды жывёлаў і птушак: кабан, касуля, лось, заяц, ліса, воўк, дзербнік, скапа, чорны бусел.

Тэрыторыя заказьніка — традыцыйнае месца збору ягадаў журавінаў, брусьніцаў, чарніцаў, дурніцаў, грыбоў.

Турыстычныя маршруты на тэрыторыі заказьніка яшчэ не распрацаваныя, але існуе водны шлях па рацэ Хараброўка на тэрыторыі заказьніка, якая злучае азёры Набіста і Шчоўна.

На тэрыторыі заказьніка дазволеная рыбалка ў адпаведнасьці зь дзейнымі ў рэспубліцы плавіламі аматарскага рыбалоўства, але забароненае паляваньне ў сувязі з вызначэньнем заказьніка як «ціхай зоны».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Заказьнікі Беларусі
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Мёрскага раёну
Марэна

**Марэ́на**:

* Марэна — род расьлінаў сямейства марэнавых;
* Марэна — геалягічнае цела, складзенае ледавіковымі адкладаньнямі;
* Марэна, Мара-Марэна, Маржана — агульнаславянская багіня ўрадлівасьці і жніва, таксама ўвасабляла сьмерць.

## Тапонімы
* Марэна — вёска ў Інданэзіі
* Марэна — населены пункт у Італіі
* Марэна — вёска ў Малі
* Марэна — вёска ў Паўночнай Македоніі
Балота Мох (неадназначнасьць)

Назву **Балота Мох** маюць:

* Балота Мох (заказьнік) — гідралягічны заказьнік рэспубліканскага значэньня ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Балота Мох — тарфяны масіў у складзе гідралягічнага заказьніка «Балота Мох»
Укля (возера)

**Укля** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 18 км на паўднёвы ўсход ад Браслава каля вёскі Укля. Належыць да групы Абстэрнаўскіх азёраў.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Вята. Плошча Уклі складае 9,83 км². Найбольшая глыбіня возера — 25 м, сярэдняя — 5,6 м. Даўжыня возера — 5,8 км, найбольшая шырыня — 2,8 км. Даўжыня берагавой лініі — 19,9 км. Аб’ём вады ў возеры складае 55,3 млн м³, плошча вадазбору возера — 69,3 км².

Схілы катлавіны возера на поўначы і поўдні маюць вышыню 10—12 м, на захадзе і ўсходзе схілы нізкія, забалочаныя. Берагі возера нізкія, пяшчаныя. На захадзе і ўсходзе берагі забалочаныя, на паўднёвым усходзе ў затоцы — высокія і знаходзяцца пад валунамі. Дно Уклі да глыбіні 3—3,5 м высланае пяском і апяшчаненым глеем, на большых блыбінях — сапрапэлем. Вадаём зарастае да глыбіні 2—2,5 м. З Уклі выцякае ручай у возера Абстэрна, упадаюць ручаіна з возера Інава, а таксама некалькі невялікіх ручаёў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Абстэрнаўскія азёры
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Мох (балота)

**Балота Мох** — тарфяны масіў у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці.

Балота Мох мае плошчу 4,13 тыс. га і знаходзіцца на тэрыторыі гідралягічнага заказьніка рэспубліканскага значэньня «Балота Мох». Да масіва з усходу, поўдня і захаду прымыкаюць азёры Абстэрнаўскай групы.

Тарфяны масіў складаецца зь верхавых і пераходных відаў торфаў. 40% плошчы паверхні балота пакрытае лесам, якое складаецца з рэдкалесься саснова-хмызьнякова-сфагнавых фітацэнозаў.

Балота рэгулюе водны рэжым прылеглых тэрыторыяў і азёр Абстэрна, Важа, Набіста і Укля.

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мёрскага раёну
Марэна (геалёгія)

**Марэна** — адклады, назапашаныя непасрэдна ледавікамі пры іх руху і ўтварэньні ложы. Паводле свайго складу марэны вельмі разнастайныя (ад суглінкаў да валуноў), несартаваныя, утрымоўваюць аточак і валуны зь ледавіковымі шнарамі і паліроўкай. У залежнасьці ад умоваў утварэньня бываюць канцавыя, паверхневыя, асноўныя, дновыя, бакавыя і іншыя тыпы марэнаў.
  
Усяго на тэрыторыі Беларусі вылучаюць наступныя палосы краявых марэнавых утварэньняў:

* Браслаўская паласа краявых утварэньняў;
* Віцебская паласа краявых утварэньняў;
* Аршанская паласа краявых утварэньняў;
* Ашмянская паласа краявых утварэньняў;
* Магілёўская паласа краявых утварэньняў;
* Прапойская паласа краявых утварэньняў;
* Мазырская паласа краявых утварэньняў;
* Столінская паласа краявых утварэньняў.

Аршанская і слаўгарадзкая палосы краявых утварэньняў пазначаюць межы паазерскага і сожаўскага ледавікоў (адпаведна). Астатнія жа палосы краявых утварэньняў пазначаюць толькі асобныя стадыі і фазы ў разьвіцьці ледавіковага полага чвэртычнага пэрыяду.

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Геалёгія
Перабродзьдзе

**Перабро́дзьдзе** — колішняе места, цяпер вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі, паміж азёрамі Абстэрна і Набіста. Адміністрацыйны цэнтар Перабродзкага сельсавету.

## Гісторыя
* 25 лютага 1571: кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст надаў паселішчу Магдэбурскае права; лічыцца, што мясцовыя жыхары атрымалі мескія прывы як узнагароду за тое, што паказалі значнай асобе брод праз возера.
* 1629: нягледзячы на прывілеі, Перабродзьдзе не дасягнула значнага разьвіцьця — тут былі 3 дамы на рынку і 7 на вуліцы.
* 1782: уладальнік Перабродзкага староства Ю. Каскоўскі збудаваў драўляную вуніяцкую царкву Сьв. Юр’я; пры ёй існавала школа з 38 вучнямі, сярод якіх — 5 дзяўчынак.
* 1790: у Перабродзьдзі налічвалася 23 дамы і адна заезная карчма, колькасьць жыхароў складала крыху больш за 160 асобаў.
* 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі.
* 3 чэрвеня 1792: атрымала герб «у блакітным полі гарчычная харугва з срэбнымі галунамі і манаграмай SA».

* 27 траўня 1820, 17 чэрвеня 1823: пацьверджаньне расейскім Сэнатам мескіх правоў Перабродзьдзя.
* 1921: у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Браслаўскім павеце.
* верасень 1939: у складзе Беларускай ССР.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1882 год — 350 чал. (174 мужчыны і 176 жанчын); 1886 год — 328 чал., зь іх 253 праваслаўныя, 72 каталікі і 23 юдаісты
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 331 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 233 чалавекі

## Славутасьці
* Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1933)
* Царква Сьвятога Георгія (1910)

## Крыніцы

## Літаратура
* Пераброддзе // 
* Przebrodź //  S. 125—126

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Беларуская экалягічная партыя

**Белару́ская экалягі́чная па́ртыя** — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі зьяўляўся Міхаіл Фрыдлянд. Кіруючы орган — Рада.

## Мэты
Стварэньне ў Беларусі грамадзтва, у якім будзе рэальна забясьпечана права грамадзян на здароўе, даўгалецьце і паўнавартаснае жыцьцё ў сацыяльна і экалягічна здароваму асяродзьдзю.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 24 сакавіка 1995.

На парлямэнцкіх выбарах 1995 году атрымала адзін мандат у Вярхоўным Савеце.

У лістападзе 1998 году Беларуская экалягічная партыя самаліквідавалася, яе чальцы ўвайшлі ў Беларускую экалягічную партыю зялёных.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Камы

**Ка́мы** (,  — шаман) — круглявыя ўзгоркі са стромкімі схіламі, складзеныя сартаванымі пластовымі пяскамі, аточыкамі і жвірам. Часам камы прыкрытыя зьверху плашчом марэны. 

Вышыня камовых грудоў звычайна вагаецца ад 6 да 12 м і толькі ў вельмі рэдкіх выпадках дасягае 30 м. Камы ўзьнікаюць ля ўнутранага боку мацерыковых ледавікоў пры раставаньні камлыгаў мёртвага лёду ў пэрыяд дэградацыі ледавіка.

Сустракаюцца адзінкава ці групамі ў Беларускім Паазер’і, а таксама ў буйна-ўзгорыстых раёнах Беларускай грады. Па-за межамі Беларусі камы сустракаюцца ў Прыбалтыцы, ў Расеі (Ленінградзкая вобласьць, Рэспубліка Карэліі).

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.

Катэгорыя:Геалёгія
Зандры

**Зандры** — раўніны, што ўтварыліся ля ўскраінаў старажытных покрыўных ледавікоў струменямі адталых водаў, складзеныя пяскамі і аточыкам.

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Ледавіковыя формы рэльефу
Дзярнова-карбанатныя глебы

**Дзярнова-карбанатныя [[глеба|глебы]]** зьяўляюцца азанальнымі і ўтвараюцца на карбанатных пародах, якія залягаюць на невялікай глыбіні.

Дзярнова-карбанатныя глебы сустракаюцца невялікімі дзялянкамі ва ўсіх абласьцях Беларусі, аднак, найбольшыя плошчы яны займаюць у басэйнах Прыпяці, Сьцьвігі і Гарыні.

Дзярнова-карбанатныя глебы разьвіваюцца ў аўтаморфных умовах і ў цэлым маюць прымітыўны тып воднага рэжыму. Дзякуючы высокаму ўтрыманьню кальцыю ў падсьцілаючай горнай пародзе, арганічныя кіслоты хутка нэўтралізуюцца і ў выглядзе гуматаў кальцыю назапашваюцца ў верхнім глебавым гарызонце. Менавіта таму перегнойны гарызонт мае цёмны колер, нэўтральную рэакцыю і добра выяўленую крупчастую структуру. Утрыманьне перагною ў дзярнова-карбанатных глебах вагаецца ад 5 да 7%. Дзярнова-карбонатные глебы падзяляюцца на тры падтыпы, кожнаму зь якіх уласьцівы свой марфалягічны профіль.

## Тыповыя дзярнова-карбанатныя глебы
Маюць добра разьвіты перагнойны гарызонт, які залягае непасрэдна на мацярынскай пародзе. Пласт карбанатаў прасочваецца ўжо на паверхні глебы або ў межах ад 0 да 30 см. Тыповым дзярнова-карбанатным глебам уласьцівае параўнальна высокае ўтрыманьне гумусу — 4 — 6%.

## Дзярнова-карбанатныя вышчалачныя глебы
Маюць у сваім профілі добра выяўлены пераходны гарызонт бураватага колеру, які ўскіпае ад салянай кіслаты з глыбіні 40 — 60 см. Гумусавы гарызонт мае нэўтральную або слабакіслую рэакцыю; зьмест гумусу складае 3 — 5%.

## Дзярнова-карбанатныя ападзоленыя глебы
Ніжэй перагнойнага гарызонту маюць добра выяўлены падзолісты гарызонт палевага колеру і слабакіслую рэакцыю. Закіпаньне ад салянай кіслаты пачынаецца з глыбіні каля 60 см. Утрыманьне гумусу ў дзярнова-карбанатных аподзоленых глебах не перавышае 3%.

Дзярнова-карбанатныя глебы ўсіх трох падтыпаў паўсюдна разараныя і інтэнсіўна выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы.

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Беларуская сялянская партыя

**Белару́ская сяля́нская па́ртыя** — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі быў Яўген Лугін. Кіроўны орган — Цэнтральная рада.

## Мэты
Абарона эканамічных інтэрасаў і палітычных правоў селяніна.

## Гісторыя
Створаная ў 1991 годзе. Дата рэгістрацыі — 22 лютага 1995.

Партыя спыніла сваё існаваньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Нацыянальна-дэмакратычная партыя беларусаў

**Нацыяна́льна-дэмакраты́чная па́ртыя белару́саў** — палітычная партыя Беларусі. Лідэрам партыі зьяўляўся Віктар Навуменка. Кіруючы орган — Вышэйшая рада.

## Мэты
Нацыянальнае адраджэньне беларускага народу; дасягненьне беларускай нацыяй і дзяржавай узроўню перадавых нацыянальнасьцяў і дзяржаваў сьвету; усталяваньне ў Беларусі прынцыпаў дэмакратыі.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 25 жніўня 1995 году. 

Партыя спыніла сваё існаваньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Партыя разумнага сэнсу

**Па́ртыя разу́мнага сэ́нсу** — палітычная партыя Беларусі. Лідэрам партыі зьяўляўся Ян Каравайчык. Кіруючы орган — Рада.

## Мэты
Усталяваньне прыярытэту правоў чалавека перад правамі дзяржавы.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 30 студзеня 1995.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Бурыя лясныя глебы

**Бурыя лясныя [[глеба|глебы]]** фармуюцца на ўзьнёслых дзялянках, складзеных друзлымі гор-ными пародамі. Дадзены тып глебаў разьвіваецца пад дубова-грабавымі, дубовымі і ялова-дубовымі лясамі. Для генэтычнага профілю бурых лясных глебаў характэрная бураватая афарбоўка ўсіх гарызонтаў, якая ўніз па профілю паступова зьнікае. Хімічныя элемэнты па глебавым профілю разьмяркоўваюцца даволі раўнамерна. Для перагнойнага гарызонту характэрнае высокае ўтрыманьне перагною — да 8%. Гэтыя глебы маюць слабакіслую або кіслую рэакцыю.

Бурыя лясныя глебы сустраюцца на паўночным захадзе Беларусі.

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Падзолістыя глебы

**Падзолістыя [[глеба|глебы]]** разьвіваюцца пад іглічнымі лясамі і мховай расьліннасьцю. Вельмі нязначныя рэшткі расьлінаў у працэсе распаду ўтвараюць вельмі кіслыя арганічныя злучэньні. Ападзоліваньне глебаў пачынаецца з самых верхніх гарызонтаў і выразна прасочваецца непасрэдна пад лясным подсьцілам (ападам), што і абумоўлівае адсутнасьць у іх профілі разьвітога перагнойнага гарызонту. Ніжэй падзолістага гарызонту разьмяшчаецца ілювіяльны гарызонт, узбагачаны жалезам і алюмініем. Падзолістыя глебы маюць кіслую рэакцыю, нізкае ўтрыманьне гумусу (менш за 1 %) і характарызуюцца ў цэлым нізкай урадлівасьцю. Пры расхінаньні яны лёгка пераўтворацца ў ветравейныя пяскі. 

## Крыніца
* Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. – Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. – 107 с.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Павал Валошын

**Павал Валошын** (28 чэрвеня 1891 в. Гаркавічы, Сакольскі павет, Гарадзенская губэрня — 3 лістапада 1937, Менская вязьніца) — беларускі палітычны дзяяч, пасол польскага Сойму (1922—1927).

## Біяграфія
Нарадзіўся 28 чэрвеня 1891 году ў вёсцы Гаркавічы Сакольскага павету, Гарадзенскай губэрні. Па сканчэньні школы з 1908 па 1912 гады працаваў у Крынках на пошце як тэлеграфіст.

З 1913 па 1917 гады служыў у расейскім войску. Сябра беларускай партыі эсэраў. Удзельнічаў у Першай сусьветнай вайне, быў паранены, трапіў у нямецкі палон. Пасьля кастрычніцкага перавароту служыў міліцыянэрам у Екацярынаслаўлі. З жніўня 1919 году — ў дзянікінскай арміі. Потым ваяваў на баку Чырвонай Арміі (у атрадзе Г. Катоўскага).

У 1922 годзе вярнуўся на радзіму. Уваходзіў у Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю, потым у Беларускую партыю незалежных сацыялістаў. 31 ліпеня 1923 году абраны дэпутатам польскага сейма (замест зьнятага і высланага з краіны Ўладзімера Каліноўскага), увайшоў у Беларускі пасольскі клюб. Адзін са стваральнікаў Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ), у 1926—1927 гадах быў членам яе цэнтральнага камітэту. У 1926 годзе стаў сябрам Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі. Пасьля расколу Пасольскага клюбу перайшоў да соймавага клюбу БСРГ.

У лютым 1927 году арыштаваны польскімі ўладамі. На працэсе над грамадоўцамі («працэс 56-і») асуджаны на 12 гадоў турмы. У выніку абмену палітычнымі зьняволенымі ў 1932 годзе трапіў у СССР.

З 1933 году — у Менску. Выступаў з лекцыямі і публікацыямі, займаўся грамадскай дзейнасьцю. Працаваў памочнікам дырэктара Беларускай дзяржаўнай бібліятэкі і ў Бібліяграфічным інстытуце пры гэтай бібліятэцы. Зьяўляўся адказным сакратаром ЦК аддзяленьня Міжнароднай арганізацыі дапамогі змагарам рэвалюцыі ў БССР.

1 верасьня 1933 году арыштаваны ў Менску па адрасе: Падгорны зав., д. 4, кв. 1 па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтру». 9 студзеня 1934 году Калегіяй АДПУ при СНК СССР паводле артыкула 58-4-6-11 КК РСФРР прыгавораны да расстрэлу, замененага 10 гадамі лягераў. Этапаваны ў Беламорска-Балтыйскі лягер НКУС. Адбываў пакараньне ў Салавецкім лягеры асаблівага прызначэньня (лягерны пункт «Анзер»).

9 кастрычніка 1937 году Асобай «тройкай» УНКУС па Ленінградскай вобласьці зноў прыгавораны да расстрэлу. Растраляны 3 лістапада 1937 году ў Менскай вязьніцы.

Рэабілітаваны па абодвух прыгаворах 16 жніўня 1956 году. Асабовая справа П. Валошына захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Беларускія парлямэнтарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі 3 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1937 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Расстраляныя
Беларуская гімназія ў Клецку

**Беларуская гімназія ў Клецку** — навучальная ўстанова ў Клецку, якая дзейнічала ў 1924—1931 гг. за часамі міжваеннай Польскай Рэспублікі.

## Гісторыя

Заснаваная (спачатку 1—4 клясы) ў 1924 годзе пад ціскам беларускай грамадзкасьці, пасьля заступніцтва паслоў Сейму, у тым ліку Браніслава Тарашкевіча, а таксама дзякуючы самаахвярным дзеяньням Язэпа Шнаркевіча.

Месьцілася па адрасе: *вул. Татарская, 4*. Існавала на ахвяраваньні і аптаце вучняў. Дырэктарам усесь час быў Рыгор Якубёнак.

У розны час тут працавалі выкладчыкамі: Вячаслаў Арэнь, Антон Валынчык, Я. Драчан, А. Кішкель, Ю. Мушкат,  Мікола Рудакевіч, В. Русак, В. Сініцына, Мікола Чарнецкі, Рыгор Якубёнак і інш. Пры гімназіі існаваў літаратурны гурток, які пасьля пераўтварыўся ў літаратурна-мастацкі, а таксама хор i аркестар, ставіліся спэктаклі па творах Голубка.

У 1926 быў арганізаваны інтэрнат для гімназістаў. 

У 1927 мела 8 асноўных клясаў і адну падрыхтоўчую, дзе навучалася каля 200 гімназістаў. 

У 1930/1931 навучальным годзе налічвала 160 вучняў.

У 1931 школа была ліквідаваная польскімі ўладамі на хвалі барацьбы зь беларускім рухам. За тры выпускі гімназіі яе скончыла 46 навучэнцаў.

## Вядомыя навучэнцы
* Міхал Вітушка — беларускі палітычны дзяяч, кіраўнік беларускага антысавецкага руху.
* Анатоль Іверс — беларускі паэт.
* Міхаіл Мінкевіч — беларускі грамадзкі і дзяржаўны дзеяч, міністар асьветы БССР у 1968–1985 гадах.
* Аляксандар Шыдлоўскі — беларускі кампазытар.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  
* 
* 
*  
* 
* 
* 	
* 


Катэгорыя:Беларускамоўная адукацыя Польшчы
Льюіс

**Льюіс** (, ) — брытанскае прозьвішча, паходзіць ад імя Людавік ().

## Асобы

* Артур Льюіс — брытанскі эканаміст
* Гілбэрт Ньютон Льюіс — амэрыканскі фізыкахімік
* Джэніфэр Льюіс — акторка, уладальніца прэміі «Оскар»
* Джэры Лі Льюіс — выканавец рок-н-ролу
* Джон Льюіс — брытанскі філёзаф — хрысьціянскі сацыяліст
* Джордж Гэнры Льюіс — ангельскі філёзаф і літаратурны крытык
* Джульет Льюіс — амэрыканская акторка валійскага паходжаньня
* Карл Льюіс — амэрыканскі лёгкаатлет, шматразовы алімпійскі чэмпіён
* Клайв Стэйплз Льюіс — ангельскі пісьменьнік і хрысьціянскі апалягет
* Ленакс Льюіс — брытанскі баксэр-прафэсіянал
* Ляона Льюіс — брытанская поп-сьпявачка
* Мэцью Льюіс — брытанскі раманіст пачатку XIX стагодзьдзя
* Сынклер Льюіс — амэрыканскі пісьменьнік
* Сондэрс Льюіс — валійскі нацыяналіст, паэт і грамадзкі дзеяч
* Эдвард Льюіс — амэрыканскі генэтык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне 1995 году

## Акрамя таго
* Льюіс — горад у Ангельшчыне, адміністрацыйны цэнтар графства Ўсходні Сусэкс
* Льюіс — найбуйная выспа ў складзе архіпэляга Гебрыдзкія выспы
* Льюіс — ангельскі кулямёт
* Льюіс — пэрсанаж мульт-сэрыялу «Сымпсаны»

## Глядзіце таксама
* Луіс
* Леві
Дзярнова-падзолістыя глебы

**Дзярнова-падзолістыя [[глеба|глебы]]** зьяўляюцца занальнымі і характарызуюцца найбольш шырокім распаўсюджваньнем, займаючы больш за 45,1 % тэрыторыі Беларусі. Яны прымеркаваныя да водападзельных дзялянак з глыбокім заляганьнем грунтавых водаў і разьвіваюцца пад сумесным дзеяньнем дзярновага і падзолістага працэсаў на пародах рознага мэханічнага складу. У залежнасьці ад будовы глебавага профілю дзярнова-падзолістыя глебы падпадзяляюцца на чатыры падтыпы.

## Дзярнова-палева-падзолістыя глебы
Разьвіваюцца на магутных лёсах і лёсападобных суглінках (ад 3 да 10 м). 
Гэтым глебам уласьцівыя невысокае ўтрыманьне гумусу ў перагнойным гарызонце (1,5 — 2 %) і кіслая рэакцыя. У профілі дзярнова-палева-падзолістых глебаў вылучаюць: 
# перагнойны гарызонт шэрага або палева-шэрага колеру.
# палевы падзолісты гарызонт.
# жаўтлява-буры або чырвона-буры ілювіяльны гарызонт.

У Беларусі распаўсюджаныя на Наваградзкім, Менскім і Аршанскім узвышшах і Аршанска-Магілёўскай раўніне.

## Дзярнова-падзолістыя глебы зь бялявым падзолістым гарызонтам
Разьвіваюцца на лёгкіх і сярэдніх марэнавых і водна-ледавіковых суглінках і супесках. У паўночнай частцы Беларусі гэтыя глебы моцна завалуненыя. У цэнтры і на поўдні краіны дзярнова-падзолістыя глебы зь бялявым падзолістым гарызонтам разьвіваюцца на марэнавых і водна-ледавіковых раўнінах з павольным узгорыстым рэльефам і маюць значна меншую ступень завалуненасьці. Верхні перагнойны гарызонт звычайна рэзка пераходзіць у ніжні падзолісты гарызонт бялявага колеру. Падзолісты гарызонт тонкімі языкамі пераходзіць у ілювіяльны гарызонт. У верхняй частцы глебавага профілю сустракаюцца канкрэцыі марганцу. У цэлым гэтыя глебы маюць кіслую рэакцыю і бедныя гумусам — ад 0,8 да 2 %.

## Дзярнова-падзолістыя глебы з кантактна-асьвятлёным (ападзоленым) гарызонтам
Фармуюцца на марэнавых суглінках або азёрных глінах і характарызуюцца кіслай рэакцыяй, інтэнсіўным вынасам жалеза і прыкметамі ападзоленьня. Гэтыя глебы маюць невысокае ўтрыманьне гумусу (ад 1,0 да 1,5 %) і прымеркаваныя да хвалістых раўнін паўночнай і цэнтральнай часткі Беларусі. 
  
## Дзярнова-падзолістыя глебы аглееныя зьнізу
У Беларусі найбольш распаўсюджаныя на плоскіх водападзелах басэйну Прыпяці. Верхнія гарызонты гэтых глебаў маюць добрую аэрацыю без прыкметаў пераўвільгатненьня. Аднак ужо на глыбіні каля 1 м пад узьдзеяньнем блізкіх грунтавых водаў зьяўляюцца першыя прыкметы забалочваньня ў выглядзе ржавых плямаў. Гэтыя глебы маюць кіслую рэакцыю і ў цэлым малапрадукцыйныя.

## Крыніца
* Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. – Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. – 107 с.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы

**Дзярно́ва-падзо́лістыя забало́чаныя [[глеба|гле́бы]]** ўтвараюцца пад травяністай, імхова-травяністай і лясной расьліннасьцю на выраўнаваных або паніжаных дзялянках, дзе застойваюцца атмасфэрныя ападкі або блізка да паверхні залягаюць грунтавыя воды.

У Беларусі яны займаюць каля 22,6% тэрыторыі і шырока распаўсюджаныя ў Палесьсі, а таксама на Цэнтральнабярэзінскай раўніне і Полацкай нізіне.

Паводле асаблівасьцяў увільгатненьня і ступені разьвіцьця дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы падзяляюцца на чатыры падтыпы. Усе яны маюць высокую ступень кіслотнасьці і ўтрымліваюць адносна мала даступных для расьлінных формаў фосфару і калію.

## Дзярнова-падзолістыя павярхоўна-слабаглеявыя глебы
У перагнойным, падзолістым і верхняй частцы ілювіяльнага гарызонтаў утрымліваюць канкрэцыі, іржава-охрыстыя плямы; аднак суцэльны глеевы гарызонт у іх адсутнічае.

## Дзярнова-падзолістыя глеяватыя глебы
Адметныя тым, што прыкметы пераўвільгатненьня фіксуюцца ва ўсіх гарызонтах (канкрэцыі, іржава-охрыстыя плямы і інш.).

## Дзярнова-падзолістыя глеявыя глебы
Маюць суцэльны глеевы гарызонт.

## Падзолы глеевыя ілювіяльна-гумусавыя
Маюць шчыльны ілювіяльна-жалезіста-гумусавы гарызонт і вельмі кіслую рэакцыю; утрыманьне гумусу складае 2 — 4,5%.

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы

**Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя [[глеба|глебы]]** фармуюцца ва ўмовах заліўняга ўвільгатненьня карбанатнымі грунтавымі водамі ў выніку ўзаемнага дзеяньня дзярновага і балотнага глебаўтваральных працэсаў. 

У Беларусі яны займаюць каля 9 % тэрыторыі і сустракаюцца на ўскраінах тарфяна-балотных масіваў, а таксама ў бяссьцёкавых лагчынах з неглыбокім заляганьнем жорсткіх грунтавых водаў. 

Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы маюць слабакіслую або нэўтральную рэакцыю, утрымліваюць каля 6 %  гумусу і нязначную колькасьць фосфару і калію. У цэлым гэтыя глебы даволі ўрадлівыя, але патрабуюць гідратэхнічнай мэліярацыі.

## Літаратура
* Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с. 

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Абалонавыя дзярнова-балотныя глебы

**Абалонавыя дзярнова-балотныя [[глеба|глебы]]** разьвіваюцца пад лугавой расьліннасьцю на алювіі рознага мэханічнага складу. Профіль абалонавых дзярнова-балотных глебаў слаба дыфэрэнцуецца на генэтычныя гарызонты. Гэтыя глебы маюць амаль нэўтральную рэакцыю і ўтрымліваюць ня больш за 4 % гумусу. 

## Крыніца
*Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. – Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. – 107 с. 

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Абалонавыя глебы

**Абалонавыя [[глеба|глебы]], алювіяльныя глебы** ўтвараюцца на алювіяльных адкладах у абалонах рэчак. Вылучаюць 2 тыпы абалонавых глебаў: абалонавыя дзярнова-балотныя і абалонавыя тарфяна-балотныя.

У Беларусі абалонавыя глебы займаюць каля 9 % сельскагаспадарчых зямель. Пашыраныя пераважна ў абалонах буйных рэчак (Дняпра, Прыпяці, Сажа, Бярэзіны, Нёмана і іх вялікіх прытокаў). Больш за ўсё іх у Гомельскай, Берасьцейскай і Магілёўскай абласьцях, найменш — у Віцебскай вобласьці.

Большасьць абалонавых глебаў маюць высокую прыродную ўрадлівасьць, пры слушным выкарыстаньні яны даюць высокія ўраджаі траваў добрай якасьці.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Абалонавыя тарфяна-балотныя глебы

**Абалонавыя тарфяна-балотныя [[глеба|глебы]]** прымеркаваныя да абалонаў буйных рэчак і ўтвараюцца ва ўмовах сталага залішняга ўвільгатненьня. Яны маюць слабакіслую або блізкую да нэўтральнай рэакцыю і характарызуюцца высокай ураджайнасьцю.

## Крыніца
*Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. – Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. – 107 с. 

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Мазырскае Палесьсе

**Мазы́рскае Пале́сьсе** — фізыка-геаграфічная акруга Беларускага Палесься.

Уяўляе сабой раўніну, узьнятую над Прыпяцкім і Гомельскім Палесьсем на 15—20 м. Межамі яго зьяўляюцца рэкі Прыпяць, Убарць, а таксама адгор’і Оўруцкага камлюка. Тут знаходзіцца Мазырская града, якая мае вышыні, найвялікшыя ня толькі для Мазырскага, але і для ўсёй тэрыторыі Палесься.  — 208 м, што на 94 м вышэй зрэзу Прыпяці.

Сучасны рэльеф утварыўся пераважна ў эпоху . Ледавік рухаўся з поўдня Швэцыі, Балтыйскага мора, Фінляндыі і дасягнуў межаў Рэчыцы, Мазыру, Маларыты. Найбольш актыўным ледавік быў у раёне Мазыра, дзе ўтварыўся рэльеф Мазырскай грады.

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Геаграфія Палесься
Глеба

**Глеба** — прыроднае ўтварэньне, якое складаецца з генэтычна зьвязаных гарызонтаў, якія фармуюцца ў выніку пераўтварэньня павярхоўных пластоў літасфэры пад узьдзеяньнем вады, паветра і жывых арганізмаў. Гэтыя павярхоўныя пласты літасфэры называюцца глебаўтваральнай пародаю. Склад глебаўтваральнай пароды – пясчаны, супясчаны, сугліністы, гліністы, тарфяны – вызначае многія ўласьцівасьці глебы. 

Працэс утварэньня глебы з глебаўтваральнай пароды называецца глебаўтваральным працэсам. Асноўнымі такімі працэсамі на Беларусі зьяўляюцца падзолісты, дзярновы, балотны і бураземны.

Падзолісты працэс патрабуе кіслага асяродзьдзя глебы і дастатковай колькасьці ападкаў. Характэрны для лясной зоны Эўропы, асабліва для яловых лясоў. У гэтых умовах шмат няўстойлівых мінэралаў разбураецца, а прадукты іх распаду зь верхняй часткі глебы вымываюцца ўніз.  У выніку адразу пад верхнім гумусавым слоем фармуецца бялёсы гарызонт, складзены большай часткай з крэменязёму. 

Дзярновы працэс патрабуе шчыльнага травянога покрыва, можа таксама адбывацца ў лясох на карбанатных пародах. Пры гэтым падчас раскладаньня арганічнага рэчыва утвараюцца нерастваральныя ў вадзе солі гумінавых кісьлін – гуматы. Яны спрыяюць назапашваньню ў глебе спажыўных рэчываў і ўтварэньню зярніста-камякаватай структуры глебы. Рэакцыя асяродзьдзя захоўваецца блізкай да нэйтральнай.

Балотны працэс адбываецца, калі вільгаці замнога, а кіслароду замала. Жалеза пераходзіць з трохвалентнай формы ў двухвалентную, а раскладаньне арганічнага рэчыва ажыцьцяўляецца анаэробнымі бактэрыямі. У скрайніх формах працэс вядзе да ўтварэньня магутнага тарфянога гарызонту.

Бураземны працэс найбольш характэрны для шыракалістых лясоў. Прыводзіць да назапашваньня ў верхняй частцы глебы калоідна-гліністых фракцый, узбагачаных кальцыем, магніем і жалезам.

Глеба складаецца з цьвёрдай, вадкай (глебавы раствор), газападобнай і жывой (фаўна і флёра) частак. Найважнейшай прыкметай глебы зьяўляецца ўрадлівасьць. 

Геаграфічнае распаўсюджваньне глебаў на раўнінах падпарадкаванае закону шыротнай занальнасьці, а ў горах — вышыннай паяснасьці. Разам з тым у разьмеркаваньні глебавага полагу праяўляюцца вызначаныя рысы інтразанальнасьці і азанальнасьці. 

У сельскай гаспадарцы глеба — асноўны сродак вытворчасьці і найважнейшы аб'ект працы.

На глебавай мапе Беларусі вылучана 27 асноўных відаў глебы.

## Глядзіце таксама
* Глебы Беларусі

## Крыніцы


Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Тарфяна-балотныя глебы нізіннага тыпу

**Тарфяна-балотныя [[глеба|глебы]] нізіннага тыпу** фармуюцца пад аўтатрофнай і мэзатрофнай расьліннасьцю, прадстаўленай асотамі, трысьнёгам, алешынай і гіпнавымі мохамі.

Даволі шырока распаўсюджаныя на тэрыторыі Беларусі, але асабліва часта яны сустракаюцца ў Палесьсі, дзе прымеркаваныя да плоскіх паніжэньняў рэльефу зь неглыбокім заляганьнем грунтавых водаў.

## Крыніца
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Тарфяна-балотныя глебы

**Тарфяна-балотныя [[глеба|глебы]]** разьвіваюцца ва ўмовах балотнага глебаўтваральнага працэсу пры залішнім увільгатненьні атмасфэрнымі ападкамі або грунтавымі водамі. 

У Беларусі яны займаюць каля 14,4 % тэрыторыі і маюць адносна прымітыўны глебавы профіль, які складаецца з тарфянога або тарфяна-глеевага гарызонтаў.
 
Паводле магутнасьці торфу гідраморфныя (тарфяна-балотныя) глебы падзяляюцца на наступныя віды:
# тафяніста-глеевые (маюць пласт торфу да 30 см); 
# тарфяна-глеевые (маюць пласт торфу ад 30 да 50 см); 
# тарфяна-балотныя маламагутныя (маюць пласт торфу ад 50 да 100 см); 
# тарфяна-балотныя сярэднемагутныя (маюць пласт торфу ад 1 да 2 м); 
# тарфяныя магутныя (з пластом торфу больш за 2 м). 

У залежнасьці ад паходжаньня і ўмоваў воднага жыўленьня тарфяна-балотныя глебы падзяляюцца на тры асноўныя тыпы:
* Тарфяна-балотныя глебы нізіннага тыпу
* Тарфяна-балотныя глебы верхавога тыпу
* Абалонавыя тарфяна-балотныя глебы

## Крыніца
* Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. – Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. – 107 с.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Тарфяна-балотныя глебы верхавога тыпу

**Тарфяна-балотныя [[глеба|глебы]] верхавога тыпу** прымеркаваныя да водападзелаў, спадзістых схілаў далінаў і надабалонавых тэрасаў і фармуюцца ва ўмовах залішняга ўвільгатненьня грунтавымі водамі і атмасфэрнымі ападкамі, беднымі мінэральнымі элемэнтамі.

Тарфяна-балотныя глебы верхавога тыпу характарызуюцца нізкай урадлівасьцю і хутка зьнясільваюцца.

## Крыніца
*Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. – Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. – 107 с. 

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія глебаў
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Падзолісты працэс

**Падзолісты працэс** — глебаўтваральны працэс, што працякае ва ўмовах прамыўнога або часткова прамыўнога воднага рэжыму пад іглічнымі лясамі на некарбанатных мацярынскімх пародах. У выніку адміраньня дрэвавай расьліннасьці штороку на паверхні глебы ўтвораюцца расьлінныя рэшткі невялікай магутнасьці, якія раскладаюцца грыбнай мікрафлёрай з утварэньнем светлаафарбаванай арганічнай кіслаты. Гэтая кіслата руйнуе глебавыя мінэралы і выносіць прадукты разбурэньня ў ніжнюю частку глебавага профілю або за ягоныя межы. Зьверху застаецца толькі аморфны крэмнязём, які па сваім колеры нагадвае попел. Гэты працэс назіраецца толькі пад іглічнымі лясамі з імховым, верасовым або лішайнікавым полагам на водападзельных дзялянках, складзеных бескарбанатнымі пяскамі.

На тэрыторыі Беларусі падзолісты працэс звычайна спалучаецца зь дзярновым, што вядзе да ўтварэньня дзярнова-падзолістых глебаў. 

Катэгорыя:Глебазнаўства
Дзярновы працэс

**Дзярновы працэс** — глебаўтваральны працэс, што разьвіваецца пад узьдзеяньнем травяністай расьліннасьці, якая штороку акумулюе значную колькасьць наземнай і падземнай фітамасы. Пад уплывам мікраарганізмаў (у асноўным бактэрыяў) мёртвыя рэшткі расьлінаў раскладаюцца з утварэньнем цёмна афарбаваных гумінавых кіслотаў, што вядзе да ўзбагачэньня верхняга глебавага гарызонту перагноем. Назапашваньне перагною істотна аслабляе працэсы вылугаваньня і ўзбагачвае верхні гарызонт мінэральнымі элемэнтамі. У выніку гэтага працэсу ўтворыцца цёмны перагнойны гарызонт з камякаватай або крупчастай структурай. Самыя спрыяльныя ўмовы для дзярновага працэсу складаюцца на карбанатных пародах (вапнякі, даляміты і мэргель). Арганічныя кіслоты на карбанатных пародах хутка нэўтралізуюцца кальцыем і ў выніку гэтай нэўтралізацыі ўтвараюцца гуматы кальцыю, вялікая частка якіх затрымліваецца ў верхніх глебавых гарызонтах. 

У Беларусі найбольш буйныя дзялянкі дзярновых глебаў знаходзяцца ў Гомельскай і Магілёўскай абласьцях. 

На тэрыторыі Беларусі дзярновы працэс звычайна спалучаецца з падзолістым, што вядзе да ўтварэньня дзярнова-падзолістых глебаў. 

Катэгорыя:Глебазнаўства
Беларускі хрысьціянска-дэмакратычны саюз

**Белару́скі хрысьція́нска-дэмакраты́чны саю́з** — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі зьяўляўся Пётар Сіпко. Кіруючы орган — Кардынацыйная рада.

## Мэты
Матэрыяльна-духоўнае, нацыянальнае, палітычнае і эканамічнае адраджэньне Беларусі, як прававой дзяржавы.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 27 чэрвеня 1995.

Партыя спыніла сваё існаваньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Хрысьціянска-дэмакратычны выбар

**Хрысьція́нска-дэмакраты́чны вы́бар** — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі зьяўляўся Валер Сарока. Кіруючы орган — Кардынацыйны савет.

## Мэты
Садзейнічаньне эканамічнаму, маральна-духоўнаму адраджэньню беларускай нацыі і кожнай асобы, падвышэньне актыўнасьці народа ў самакіраваньні і азначэньні лёсу, у рэальным забесьпячэньні яго сувэрэнітэту і правоў кожнай асобы.
 
## Гісторыя
Створаная ў 1995 годзе. Дата рэгістрацыі — 21 красавіка 1995.

Партыя спыніла сваё існаваньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Шыракалісты лес

**Шыракалістыя лясы** — лясы, якія складаюцца з дрэвавых пародаў з шырокімі ліставымі пласьцінкамі (дуб, бук, клён, ліпа, граб, ільм і іншыя). Шыракалістыя лясы распаўсюджаныя пераважна ва ўмераным кліматычным поясе Паўночнага паўшар’я.

На тэрыторыі Беларусі не ўтвараюць значных масіваў, а сустракаюцца асобнымі астраўкамі сярод іншых лясных фармацыяў. Найвялікшыя абшары шыракалістых лясоў знаходзяцца ў Белавескай і Налібоцкай пушчах, а таксама на Наваградзкім і Менскім узвышшах. Асноўнымі шыракалістымі пародамі ў Беларусі зьяўляюцца дуб чарэшчаты, граб звычайны, ясень звычайны, клён востралісты, ліпа драбналістая і вяз гладкі. У Паазер’і граб практычна адсутнічае і замяняецца елкай эўрапейскай. Сталымі спадарожнікамі шыракалістых пародаў у беларускіх лясах зьяўляюцца алешына чорная, бяроза барадаўчатая і асіна. Сярод усіх шыракалістых лясоў найвялікшую плошчу займаюць дубовыя: 2,8 тыс. км² або 4% усёй лесапакрытай паверхні краіны.

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі
Яловыя лясы

**Яло́выя лясы́**, **е́льнікі** — вечна зялёныя лясы з панаваньнем у дрэвавым ярусе елкі. Распаўсюджаныя ў Эўропе, Азіі і Паўночнай Амэрыцы. Бываюць чыстыя і мяшаныя зь іншымі іглічнымі і ліставымі пародамі яловыя лясы.

У Беларусі яловыя лясы займаюць плошчу каля 6,9 тыс. км², што складае каля 9,6 % усяго лесапакрытага абшара краіны. Часьцей за ўсё ельнікі сустракаюцца на поўначы Беларусі (прыкладна 70 % усіх яловых лясоў краіны), дзе займаюць тэрыторыі, складзеныя гліністымі і суглінкавымі горнымі пародамі. У кірунку з поўначы на поўдзень яловыя лясы істотна зьмяняюцца. Напрыклад, цёмна-іглічным ельнікам паўночнай часткі Беларусі ўласьцівыя ў першым і другім ярусах бяроза і асіна, у падлеску — ядловец. У больш паўднёвых раёнах краіны ў першым і другім ярусах яловых лясоў зьяўляецца дуб, ясень і граб, а ў падлеску — ляшчына і ракітнік.

Па ўскраінах нізінных і пераходных балотаў растуць своеасаблівыя травяна-асотавыя і асотава-сфагнавыя яловыя лясы, якія выконваюць важную водарэгулюючую функцыю — садзейнічаюць ўстойліваму пераводу павярхоўных водаў у грунтавыя падземныя воды. У падлеску і ў наглебавым полазе гэтых лясоў пераважаюць расьліны — гіграфіты.

## Літаратура
* Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. – Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. – 107 с

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі