open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аахэнская катэдра

**Аахэнская катэдра** () — катэдра япархіі Аахэну, у якой на працягу стагодзьдзяў каранаваліся імпэратары Сьвятой Рымскай імпэрыі. Сучасная катэдра складаецца зь некалькіх частак: у сярэдзіне знаходзіцца найстаражытная яе частка — каралінгаўскі актагон (васьмікутнік), які быў пабудаваны яшчэ пры Карле Вялікім у VIII стагодзьдзі. Астатнія яе часткі, у т.л. гатычны хор, былі пабудаваныя ў сярэднявеччы. У 1978 годзе Аахэнская катэдра адной зь першых у сьвеце была уключаная ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Будаўніцтва катэдры распачаў у 800 годзе Карл Вялікі, запрасіўшы для гэтага спэцыялістаў з Рыму й Бізантыі. У 805 годзе катэдра была асьвечаная папам Лявом III. У 814 у Палацавай капліцы быў пахаваны Карл Вялікі. З 936 да 1531 году Аахэнская катэдра была месцам каранацыі трыццаці імпэратараў Сьвятой Рымскай імпэрыі. Трон імпэратара і ў нашыя дні знаходзіцца ў Палацавай капліцы. Каб мець магчымасьць прымаць як мага больш паломнікаў, з 1355 да 1414 быў пабудаваны новы хор.

У скарбніцы катэдры, якая належыць да найбольш значных царкоўных скарбніцаў Паўночнай Эўропы захоўваюцца шэдэўры мастацтва эпохаў Каралінгаў, Атонаў і Штаўфэнаў, сярод якіх Крыж Лётара, бюст Карла Вялікага, саркафаг Празэрпіны і інш.

## Галерэя

Aachener Dom bei Nacht.jpg|Выгляд у начы
Aachener Dom BW 2016-07-09 16-20-40.jpg|У Актагоне
Aachen Dom 8.1.jpg|Паўднёва-заходні фасад з фігурамі Сьвятых
Barbarossaleuchter.jpg|Ліхтар Барбаросы
AachenerDomOsten.jpg|Выгляд з усходу (Заля Хору, капліца Мацьвея)
Aachener Dom BW 2016-07-09 13-53-18.jpg|Каралеўскі (імпэратарскі) трон
Karlsschrein front side left.jpg|Труна Карла Вялікага
Karl der große.jpg|Бюст Карла Вялікага


## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Імпэрскія катэдры
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Паўночнага Райну — Вэстфаліі
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы пад купалам
Катэгорыя:Каралінгавая архітэктура
Катэгорыя:Пахавальні Каралінгаў
Катэгорыя:Каранацыйныя хрысьціянскія храмы
Катэгорыя:Збудаваньні Аахэну
Чарназёмаўка

Назву **Чарназёмаўка** маюць:

* Чарназёмаўка — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Чарназёмаўка — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Пераклад Бібліі Гадлеўскага

**Перакла́д Гадле́ўскага** — чатыры беларускамоўныя Эвангельлі й Апостальскія дзеі, выдадзеныя лацінкай у 1938 року ў перакладзе ксяндза Вінцэнта Гадлеўскага.

## Перадумовы
У 1930 выйшла з друку «Historyja świataja abo Biblijnaja Staroha Zakonu», а праз два гады — «Historyja świataja abo Biblijnaja Nowaha Zakonu», якія зьяўляліся аўтарскай інтэрпрэтацыяй тэкстаў Бібліі. Адным зь першых Гадлеўскі паказаў лінгвістычныя магчымасьці беларускай мовы ў жанры біблійнае гісторыі. Гэтая праца стала для яго падрыхтоўчай у справе перакладу на беларускую мову Бібліі.

У сувязі з выхадам пратэстанцкага перакладу Новага Запавету (Дзекуць-Малей/Луцкевіч) група каталіцкіх сьвятароў зьвярнулася да папы рымскага Пія XI з мэмарандумам пра тое, што «народ можа стаць ахвяраю „сэктанцкіх“ уплываў, калі каталіцкія сьвятары ў Беларусі і далей ня мецьмуць магчымасьці карыстацца роднай мовай». Паводле згадкі Гая Пікарды, Вінцэнт Гадлеўскі пачаў працу над перакладам у 1933 року, «каб проціпаставіцца посьпеху нядаўна выдадзенага перакладу гэтай кнігі, зробленага мэтадыстамі, які мае дагматычныя памылкі, а таксама шматлікія недасканаласьці ў беларускай мове».

## Пераклад
Пераклад быў зроблены з лацінскага тэксту Вульгаты, а таксама зь нямецкіх, польскіх, францускіх ды грэцкіх тэкстаў. «Čatyry Ewanelii i Apostalskija Dziei» былі падрыхтаваныя ў 1938 року і выдадзеныя лацінкай у 1939. Перакладнік выкарыстоўваў уласьцівую для польскай мовы рэлігійную тэрміналёгію і карыстаўся польскай тапанімікай.

Гай Пікарда, параўноўваючы гэты пераклад з варыянтам Луцкевіча, называў яго больш дакладным, але ж горшым у літаратурным сэнсе; пазьнейшыя ж пераклады Пятра Татарыновіча і Яна Станкевіча, без сумневу, саступалі варыянту Гадлеўскага.

Вінцэнт Гадлеўскі пачаў працу над перакладам і Старога Запавету, аднак загінуў падчас савецка-нямецкай вайны ад рук гестапа. Ягоную працу працягнуў Пётар Татарыновіч, выдаўшы ў 1954 у Рыме камэнтаваныя «Sviatuju Evaneliju i Apostolskija Dziei», а ў 1974 — «Listy Sviatych Apostalau». Аднак ягоны пераклад, зазнаўшы значны ўплыў выданьня Гадлеўскага, таксама моцна насычаны палянізмамі.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Чатыры Эванэліі і Апостальскія Дзеі ў перакладзе кс. Вінцэнта Гадлеўскага

Катэгорыя:Каталіцкія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Вінцэнт Гадлеўскі
Пераклад Бібліі Станкевіча

**Перакла́д Бі́бліі Я́на Станке́віча** — пераклад Бібліі на беларускую мову аўтарства Яна Станкевіча ў супрацоўніцтве з гебраістам Майсеем Гітліным.

Пераклад быў ініцыяваны «Беларускім Біблійным камітэтам», створаным у 1965 у ЗША з мэтаю выдаць і распаўсюдзіць беларускую Біблію. У склад камітэту ўвайшлі Майсей Гітлін (дырэктар), Янка Станкевіч і Т. Сайка (сябры).

Іхні пераклад складзены паводле пратэстанцкага канону і зроблены з арыгіналу (Стары Запавет — з габрэйскай, Новы Запавет — з грэцкае мовы), тэкстуальна не саступае ў даставернасьці пераўтварэньня клясычным перакладам.

Пераклад быў выдадзены паэтапна. У 1970 годзе быў выдадзены «Новы Закон» (у Нью-Ёрку), у 1973 годзе — уся «Сьвятая Бібля». Абедзьве часткі — тарашкевіцай.

Адной з адметных асаблівасьцяў перакладу зьяўляецца яго насычанасьць архаічнымі старабеларускімі формамі ды нэалягізмамі. Моўны пурызм Янкі Станкевіча зрабіў гэты пераклад цяжкачытэльным. Сучасная літаратурная мова значна адрозьніваецца ад прапанаванага варыянту перакладу.

## Бібліяграфія
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвятая Бібля ў перакладзе Яна Станкевіча (за дапамогаю Майсея Гітліна)

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на беларускую мову
Рабінзон Круза

**«Рабінзо́н Кру́за»** (, ) — раман Даніеля Дэфо, апублікаваны 25 красавіка 1719. Першае выданьне было выдадзенае пад назваю «Жыцьцё і дзіўна незвычайныя прыгоды Рабінзона Круза, марахода зь Ёрку; які пражыў дваццаць і восем гадоў на самоце на ненаселеным востраве ля ўзьбярэжжа Амэрыкі, ля вусьця ракі Арынока; выкінуты на бераг падчас караблекрушэньня, у якім загінулі ўсе, акрамя яго; з выкладаньнем ягонага дзіўнага вызваленьня піратамі» () і прадстаўляла аўтарам самога Рабінзона Круза. Насамрэч прататыпам галоўнаму герою быў рэальны марак з Шатляндыі Аляксандар Сэлькірк, які правёў на ненаселеным востраве ў Ціхім акіяне чатыры гады.

Кніга займела вялікі посьпех у літаратурным сьвеце; яе часта называюць пачынальніцай жанру «рэалістычная літаратура». Да канца 1719 року «Рабінзон Круза» быў перавыдадзены чатыры разы, і да цяперашняга часу зьяўляецца адной з найбольш выдаваных кніг у гісторыі. Акрамя шматлікіх працягаў, гісторыя Рабінзона Круза адаптаваная для сцэнічнага, кіна- і тэлемастацтва.

Даніель Дэфо стварыў і працягі прыгодаў Рабінзона Круза пад назовамі «Далейшыя прыгоды Рабінзона Круза» (1719) і «Сур’ёзныя разважаньні Рабінзона Круза» (1720).

## Пераклад на беларускую мову
У 1976 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура» пабачыла сьвет выданьне «Рабінзона Круза» па-беларуску, у перакладзе Алены Васілевіч. Аднак гэты пераклад быў зроблены не з арыгіналу, а з вольнага перакладу Карнея Чукоўскага на расейскую мову.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* «Рабінзон Круза» на праекце «Гутэнбэрг»

Катэгорыя:Кнігі 1719 году
Катэгорыя:Творы Даніеля Дэфо
Катэгорыя:Прыгодніцкая літаратура
Катэгорыя:Гістарычная літаратура
Катэгорыя:Творы ангельскай літаратуры
Катэгорыя:Творы на ангельскай мове
Сьпіс гарадоў Паўночнай Македоніі

У **[[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]]** налічваецца 34 гарады, у якіх пражывае каля 60% усяго насельніцтва краіны. Ніжэй даецца сьпіс усіх гарадоў і прадстаўлена іх насельніцтва па зьвестках перапісу 2002 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Перапіс 2002 году
Нітра (футбольны клюб)

«**Ні́тра**» () — славацкі футбольны клюб з гораду Нітры. Заснаваны ў 1909 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нітра
Нітра (неадназначнасьць)

Назву **Ні́тра** () маюць:

* Нітра
* Нітра (раён)
* Нітра (рака)
* Нітра (футбольны клюб)
Зялёны (неадназначнасьць)

Назву **Зялёны** маюць:

* Зялёны колер — адзін з трох асноўных колераў
* Зялёны — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
Эрл Стэнлі Гарднэр

**Эрл Стэнлі Гарднэр** () (17 ліпеня 1889 — 11 сакавіка 1970) — амэрыканскі празаік, клясык дэтэктыўнага жанру.

Выдаў больш за 100 раманаў і мноства апавяданьняў. Галоўны герой 72 раманаў Гарднэра, напісаных на працягу сарака гадоў, — адвакат Пэры Мэйсан.

Да пачатку літаратурнай кар’еры Гарднэр сам працаваў адвакатам, а ў 1946—1960 гг. быў удзельнікам камітэту «Суд апошняй надзеі», праваабарончай арганізацыі па пераглядзе сьмяротных выракаў. За дакумэнтальную кнігу пра гэтую арганізацыю яму была прысуджаная прэмія Эдгара По Амэрыканскай асацыяцыі дэтэктыўных пісьменьнікаў (1962).

## Беларускія пераклады
* Ключ да загадкі раскіданых рубінаў

## Крыніцы

Гарднэр, Эрл Стэнлі
Мэтэарызм

**Мэтэары́зм** ( — уздуцьце) — зьбіраньне ў кішачніку завялікай колькасьці газаў у выніку іх павышанага ўтварэньня і парушэньня вывядзеньня. Ускладненьне хваробы выклікае нэўроз, перабоі ў працы сэрца, пачашчанае сэрцабіцьцё, боль у цягліцах і парушэньне сну. Найбольш пашыраны сярод дзяцей і людзей пажылога ўзросту.

## Чыньнікі
Газаўтварэньне ўзмацняецца праз ужыцьцё вугляводаў і грубай расьліннай абалоніны, газаваных напояў, зброджвальных (бараніна, квас, піва, разынкі і чорны хлеб) і малочных вырабаў. Таксама немачы спрыяе павышанае заглытваньне паветра (аэрафагія) пры размове падчас ежы, пасьпешлівым праглынаньні ежы, піцьці праз саломінку, жаваньні гумкі, паленьні і нашэньні зубных пратэзаў. Нядужасьць можа выклікацца і хваробамі стрававальнага тракта (атанія кішачніка, дысбактэрыёз, каліт і панкрэатыт).

## Праявы
Пры немачы адзначаецца ўздуцьце і буркатаньне жывата. Хвароба суправаджаецца прыступамі болю (газавая коліка) перад выхадам газаў, млоснасьцю, адрыжкай, непрыемным прысмакам у роце і зьніжэньнем апэтыту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Гастраэнтэралёгія
Цэнтральная акруга (Ізраіль)

**Цэнтра́льная акру́га** (, *Meḥoz haMerkaz*; ) зьяўляецца адной зь сямі адміністрацыйных акругаў дзяржавы Ізраіль. 

На поўначы мяжуе з Хайфскай акругай, на ўсходзе — з акругай Юдэя і Самарыя, на паўднёвым усходзе — зь Ерусалімскай акругай, на поўдні — з Паўднёвай акругай, на захадзе атачае Тэль-Авіўскую акругу і мае выйсьце да Міжземнага мора.

Адміністратыўны цэнтар — Рамла, найбуйнейшы горад — Рышон-ле-Цыён.

Агульная плошча акругі — 1294 км².

## Геаграфія

### Падакругі і прыродныя зоны

## Дэмаграфія
Па дадзеных Цэнтральнага статыстычнага бюро Ізраілю ў 2011 годзе ў акрузе агулам пражывала 1 894 900 чалавек, у тым ліку:
* Па нацыянальнасьці:
** Жыды: 1 665 600 (87.9%)
** Арабы: 156 400 (8.3%)
** Іншыя: 72 400 (3.8%)
* Па веравызнаньню:
** Юдэі: 1 665 600 (87.9%)
** Мусульмане: 152 100 (8%)
** Хрысьціяне: 9 100 (0.5%)
** Іншыя: 67 400 (3.6%)
* Шчыльнасьць насельніцтва: 1464/км²

## Муніцыпальны падзел

## Крыніцы
Вэлес

**Вэлес** () — места ў Паўночнай Македоніі. Цэнтар аднайменнага муніцыпалітэту. Насельніцтва 43 716 чал. (2002).

## Вонкавыя спасылкі
* Перапіс 2002 году

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Македоніі
Кніга прарока Ісаі

**Кні́га праро́ка Іса́і** — 23-я кніга кананічнага Старога Запавету, дванаццатая частка Танаху. Аўтарства традыцыйна прыпісваюць прароку Ісаю.

## Зьмест
Кніга складаецца з асобных прамоваў Ісаі, згрупаваных ня ў строга храналягічным, а ў сыстэматычным парадку. Першая частка кнігі (1—39 разьдзелы) мае характар выкрывальны, другая (40—66 разьдзелы) — суцяшэньні ізраільскаму народу з прычыны бабілёнскага палону, які чакае яго.

Сучасная навука агульна прызнала падзел кнігі на тры разьдзелы, створаныя прынамсі трыма рознымі аўтарамі, хоць ня ўсе біблеісты пагадзіліся з гэтым. Аўтара 40—55 разьдзелаў умоўна клічуць **Друга-Ісаям** (таксама Дэўтэраісаям, ці Друга-Ешаяху), а аўтара 56—66 разьдзелаў — **Трэце-Ісаям** (таксама Трытаісаям, ці Трэце-Ешаяху). Друга-Ісая жыў у сярэдзіне VI стагодзьдзя да н. э., Трэце-Ісая — імаверна, у сярэдзіне V стагодзьдзя да н. э.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Кніга прарока Ісаі ў перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Нэвіім
Крыніца Q

**Крыніца Q** ( — «крыніца») — гіпатэтычны зборнік выслоўяў Хрыста, які аўтары Эвангельляў ад Мацьвея і Лукі незалежна адзін ад аднаго выкарыстоўвалі ў якасьці крыніцы разам з Эвангельлем ад Марка.

Здагадка пра існаваньне падобнай крыніцы было вылучана яшчэ ў XIX стагодзьдзі на падставе таго факту, што значную частку агульнага матэрыялу Эвангельляў ад Мацьвея і Лукі, адсутнага пры гэтым у Эвангельлі ад Марка, складаюць выслоўі (лёгіі, ) Ісуса.

У цяперашні час гіпотэза пра існаваньне крыніцы *Q* шырока выкарыстоўваецца ў біблеістыцы для абгрунтаваньня розных рашэньняў сынаптычнай праблемы. У прыватнасьці, яна ляжыць у аснове гіпотэз дзьвюх і чатырох крыніц Эвангельляў ад Мацьвея і Лукі.

Паводле гіпотэзы аб чатырох крыніцах агульнай матэрыялу Мацьвея і Лукі, прызнаюць існаваньне, разам з *Q* і Эвангельлем ад Марка, яшчэ дзьвюх крыніц адмысловага матэрыялу гэтых Эвангельляў, якія пазначаюцца адпаведна *M* і *L*. Гэтая гіпотэза зьяўляецца адной з самых уплывовых у сучаснай біблеістыцы.

## Літаратура
* Гатри Д., *«Введение в Новый Завет»*: Синоптическая проблема

Катэгорыя:Эвангельлі
Катэгорыя:Біблія
Сынаптычныя Эвангельлі

**Сынапт́ычныя Эва́нгельлі** ( *syn-opsis, сын-опсыс*)&nbsp;— разам (сумесна) назіраць)&nbsp;— назва трох кананічных Эвангельляў: ад Мацьвея, Марка і Лукі. Гэтыя Эвангельлі ўключаюць у сябе шматлікія аднолькавыя гісторыі, часта ў той жа пасьлядоўнасьці, падобныя фармулёўкі. Гэтая ступень паралелізму ў зьмесьце, разьмяшчэньні, мове і структуры апавяданьня можа быць растлумачана за кошт літаратурнай узаемазалежнасьці. Шматлікія навукоўцы лічаць, што гэтыя Эвангельлі напісаны з аднаго пункту гледжаньня і выразна зьвязаныя паміж сабой у адрозьненьне ад чацьвёртага кананічнага Эвангельля паводле Яна.

На думку большасьці дасьледчыкаў, Марк быў першым, хто напісаў сваё Эвангельле. Мацьвей і Лука затым, магчыма, выкарыстоўваюць Эвангельле паводле Марка як крыніцу, таксама ў дасьледчыцкай сьфэры прыводзяцца гіпатэтычныя выказваньні пра існаваньне Эвангельля, вядомага як Крыніца Q. У Эвангельлі паводле Мацьвея і Лукі таксама ўключаныя ўнікальныя матэрыялы і крыніцы для гэтага матэрыялу вызначаныя, адпаведна як M і L.

Сынаптычныя Эвангельлі зьяўляюцца асноўнай крыніцай гістарычных зьвестак пра Ісуса.

Апакрыфічныя Эвангельлі, а таксама кананічнае Эвангельле паводле Яна, маюць пэўныя адрозьненьні ад сынаптычных Эвангельляў.

Назва «*сынаптычныя Эвангельлі*» выкарыстоўваецца пачынаючы з XVIII стагодзьдзя, калі Ёган Якуб Грысбах выдаў тры Эвангельлі ў 1776 у выглядзе *сынопсысу* (сьціслага выкладу) паралельнымі радкамі.

## Літаратура
* P. Benoit, M-E. Boismard, *Synopse des quatre évangiles en français avec parallèles des apocryphes et des Pères*, Tome I, Textes, Éditions du Cerf, Paris, 1965
* M-E. Boismard, P. Benoit, A. Lamouille et P. Sandevoir, *Synopse des quatre évangiles en français*, vol. II, Commentaire, Éditions du Cerf, Paris, 1972.

Катэгорыя:Кнігі Новага Запавету
Катэгорыя:Хрысьціянства
Гаўгесун (футбольны клюб)

«**Гаўгесун**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Гаўгесуну. Заснаваны ў 1993 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гаўгесун
Кніга прарока Ераміі

**Кні́га праро́ка Ерамі́і** ( — *Сэфэр Ірмеяху*) — 24-я кніга кананічнага Старога Запавету, трынаццатая частка Танаху. У пазьнейшых прароках знаходзіцца паміж кнігамі Ісаі ды Езэкііля. Напісаная прарокам Ераміям (Ірміяху) прыкладна ў VI стагодзьдзі да н. э.. Ахоплівае пэрыяд ад 647 да 580 да н. э. — часы валадараньня цара Ёсіі і захопу Юдэі Бабілёнам.

Гэта найбольшая з прарочых кнігаў Старога Запавету, складаецца з 52 разьдзелаў. Кніга напісаная складанай і паэтычнай гэбрайскай мовай, за выняткам вершу 10:11, які напісаны па-арамэйску.

## Аўтарства
Прарок Ерамія жыў у эпоху заняпаду Юдэйскага царства. Ягоная зямля стала арэнаю барацьбы дзьвюх «звышдзяржаваў» старажытнага сьвету — Эгіпту і Бабілёну, што прыйшоў на зьмену Асырыі. Апошнія цары Юдэі, а разам зь імі і ўвесь народ, становяцца закладнікамі гэтае барацьбы. Цар Ёсія быў забіты эгіпцянамі; ягоны сын, цар Ёахаз, быў вывезены ў Эгіпет; унук Ёсіі, цар Ёакім, быў вывезены ў Бабілён; пасьля туды ж вывезены і малодшы сын Ёсіі, цар Сэдэкія.

У 586 (або 587) да н. э. Ерусалім і храм дашчэнту зруйнаваныя войсками Навухаданосара, дзяржава зьнішчаная. Ерамія выпраўляецца ў выгнаньне ў Эгіпет. Праўдападобна, падчас перабываньня там ён напісаў 37—44 разьдзелы кнігі.

Кніга Ераміі рэдагавалася другазаконьнікамі ці аўтарамі Паўторанага закону, якія прасоўвалі рэлігійную рэформу. Гэта заўважна ў паралельным выкарыстаньні мовы ў Другазаконьні і кнізе Ераміі. Так, у Ер. 11:4 і Друг. 4:20 выкарыстаная мэтафара жалезнае печы. Аднак невядома, ці быў Ерамія прыхільнікамі другазаконьніцкай школы, бо ён нідзе ня згадвае ані Паўтораны закон, ані рэлігійную рэформу Ёсіі.

## Зьмест
Кніга ўмоўна можа быць падзеленая на 6 частак, у якіх стылі тэксту мяняюцца ад паэтычнага праз апавядальны да біяграфічнага. Часткі:

* Разьдзелы 1—25 — сутнасьць Ераміінага пасланьня
* Разьдзелы 26—29 — біяграфічныя зьвесткі і стасункі зь іншымі прарокамі
* Разьдзелы 30—33 — Божае абяцаньне аднаўленьня, у тым ліку заключэньне «новага запавету», што ёсьць магчымай адсылкай да хрысьціянскага Новага Запавету
* Разьдзелы 34—45 — збольшага стасункі з Сэдэкіям і падзеньне Ерусаліму
* Разьдзелы 46—51 — Боскае пакараньне народам вакол Ізраілю
* Разьдзел 52 — дадатак, які пераказвае 2-ю кнігу Цароў 24:18—25:30)

Галоўныя мэсіянскія прароцтвы знаходзяцца ў наступных фрагмэнтах: 23:1-8; 31:31-40 і 33:14-26.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Кніга прарока Ераміі ў перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Нэвіім
Катэгорыя:Ерамія
Бітала

**Бі́тала** () — места ў Паўночнай Македоніі. Цэнтар аднайменнага муніцыпалітэту. Насельніцтва 80 550 чал. (2002).
Места разьмешчанае за 105 км на поўдзень ад сталіцы (Скоп’е), ля мяжы з Грэцыяй. Важны транспартны вузел.
У месьце ад 1979 году працуе дзяржаўны Бітальскі ўнівэрсытэт імя Клімэнта Охрыдзкага.

Места заснаванае Філіпам II Македонскім як Гераклія-Лінкестыс (ст.-грэц. Ηράκλεια Λυγκηστίς). Ад часоў раньняга Сярэднявечча вядомае пад славянскай назвай Бітала, то бок «манастыр» (грэц. Μοναστήρι, тур. Manastır, альб. Manastiri).

## Галерэя


Bitola 2007.JPG|Адна з вуліцаў
Clocktower bitola.jpg|Вежа з гадзіньнікам
BitolskiKorzo.JPG|Адна з вуліцаў
Čaršija.JPG|Рынак
Jevrejsko groblje.JPG|Габрэйскія могілкі
CrkvaBair.JPG|Царква 40 пакутнікаў
Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg|Царква Сьв. Багародзіцы


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Перапіс 2002 году
Прылеп

**Пры́леп** () — места ў Паўночнай Македоніі. Цэнтар аднайменнага муніцыпалітэту. Насельніцтва 66 246 чал. (2002).

## Гаспадарка
На 2024 год у Прылепе працавала харчовае прадпрыемства «Вітамінка».

## Гісторыя
У антычнасьці рэгіён Прылепа быў часткай старажытнай Пэлягоніі, якую засялялі пэлягоны, старажытнагрэцкае племя Верхняй Македоніі, якія, паводле Страбона, былі эпірскімі малясамі. Рэгіён быў далучаны да Македонскага царства ў IV стагодзьдзі да н. э. У верасьні 2007 году археалягічныя раскопкі ў Бончы, вёсцы ля места, выявілі магілу, якая, як мяркуюць, была месцам пахаваньня македонскага кіраўніка IV стагодзьдзя да н. э. Каля Прылепа, недалёка ад вёскі Чэпігава, месьцяцца руіны старажытнага македонскага гораду Стыбэра, спачатку местаў Македоніі, а потым Рымскай імпэрыі. Стыбэра, хоць і была зьнішчаная готамі ў 268 годзе, але пэўны час заставалася часткова заселенай.

Горад быў упершыню згаданы ў грэцкіх крыніцах Прыляпан у 1014 годзе, як месца, дзе баўгарскі цар Самуіл нібыта меў сардэчны прыступ, пабачыўшы, што тысячы ягоны жаўнераў былі пасьлепленыя бізантыйцамі пасьля бітвы пры Клейдыёне. Бізантыя страціла места на карысьць Другому Баўгарскаму царству, але пазьней места вярнулася ў Бізантыю. Прылеп быў здабыты ў 1334 годзе сэрбскім каралём Душанам, а пасьля 1365 году горад належаў каралю Вукашыну, суправіцелю сына Душана, цара Стэфана Ураша V. Па сьмерці Вукашына ў 1371 годзе Прылепам кіраваў ягоны сын Марка. У 1395 годзе места было далучанае да Асманскай імпэрыі, часткай якой заставалася да 1913 году, калі быў анэксаваны Каралеўствам Сэрбіі.

8 красавіка 1941 году, усяго праз два дні пасьля пачатку ўварваньня краінаў Восі ў Югаславію, Прылеп быў акупаваны спачатку нямецкім войскам, а 26 красавіка 1941 году баўгарскім войскам. Поруч з большай часткай Вардарскай Македоніі Прылеп быў анэксаваны Баўгарыяй з 1941 па 1944 гады. Пасьля дзяржаўнага перавароту 9 верасьня камандуючы баўгарскім гарнізонам адмовіўся сысьці і застаўся ў горадзе зь югаслаўскімі партызанамі, здолеўшы ўтрымліваць яго на 10 дзён, блякуючы рух нямецкіх войскаў. Пасьля нямецкія войскі вярнулі горад пад сваё ўтрыманьне. Прылеп быў канчаткова вызвалены партызанамі-камуністамі 3 лістапада 1944 году. Уваходзіў у склад Сацыялістычнай Фэдэратыўнай Рэспублікі Югаславія ў складзе Сацыялістычнай Рэспублікі Македонія. З 1991 году належыць Паўночнай Македоніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Перапіс 2002 году
Падстраўнікавая залоза

**Падстраўнікавая залоза** — залоза ўнутранай сакрэцыі ў хрыбетных, што вырабляе гармоны (глюкагон, інсулін, падстраўнікавы поліпэптыд і саматастатын) і падстраўнікавы сок з фэрмэнтамі для засваеньня пажыўных рэчываў і страваваньня ў тонкай кішцы. Адначасна зьяўляецца органам стрававальнага тракту і эндакрыннай сыстэмы. У птушак і сысуноў падстраўнікавую залозу абгінае 12-палая кішка. У чалавека ляжыць ззаду страўніка на задняй брушной сьценцы ў надбрушшы з заходам у левае падрабрыньне. Ззаду прылягае да ніжняй полай вены, левай нырачнай вены і аорты.

## Хваробы
* Панкрэатыт

Катэгорыя:Органы
Катэгорыя:Сыстэма страваваньня
Катэгорыя:Эндакрынная сыстэма
Кічэва

**Кічэва** () — места ў Паўночнай Македоніі. Цэнтар аднайменнага муніцыпалітэту. Насельніцтва 27 067 чал. (2002).

## Вонкавыя спасылкі
* Перапіс 2002 году

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Македоніі
Тэадосія

**Тэадосія** () — места Ўкраіны. З 2014 году пад расейскай акупацыяй. Цэнтар аднайменнага муніцыпалітэту. Насельніцтва 69 461 чал. (2013).

## Вонкавыя спасылкі
* Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року, Київ-2013

Катэгорыя:Гарады Крыму
Сакі (горад)

**Са́кі** () — места Ўкраіны. Цэнтар аднайменнага муніцыпалітэту. З 2014 году пад расейскай акупацыяй. Насельніцтва 23 655 чал. (2013 год).

## Вонкавыя спасылкі
* Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року, Київ-2013

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Гарады Крыму
Судак (горад)

**Судак** () — украінскі горад на ўсходзе паўвостраву Крым, на беразе Чорнага мора. З 2014 году пад расейскай акупацыяй. Дэ-юрэ ў складзе Ўкраіны, дэ-факта — частка Расеі. Цэнтар аднайменнага муніцыпалітэту. Напачатку сваёй гісторыі Судак быў пунктам Вялікага шоўкавага шляху. Гэта быў добра ўмацаваны гандлёвы цэнтар ва ўладаньні генуэзцаў. Да сёньняшняга часу ацалела старажытная Генуэская фартэцыя. На мора выходзіць Консульскі замак і храм 13 стагодзьдзя. У 2013 годзе насельніцтва складала  чал.. Штогод ад сярэдзіны ліпеня да канца жніўня ў фартэцыі праходзіць міжнародны рыцарскі фэст «Генуэскі шлем». Сёньня Судак – шматлюдны курорт. Улетку ў горадзе здаюцца пакоі ў кожнай кватэры. У Судаку знаходзяцца 3 санаторыі. Судак знаходзіцца ў 1 гадзіне 45 хвілінах на аўтобусе ад Сімфэропалю. Таксама злучаны аўтамабільнай дарогай з Феадосіяй. У 7 км ад Судака знаходзіцца папулярны пляж «Новы Сьвет» ().

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Гарады Крыму
Бахчысарай

**Бахчысара́й** (, , ) — места Ўкраіны. Цэнтар аднайменнага району. З 2014 году пад расейскай акупацыяй. Насельніцтва на 2013 год — 26 482 чал.

## Вонкавыя спасылкі

* Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року, Київ-2013
Берое Стара Загора

«**Берое**» () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Стара-Загоры. Заснаваны ў 1916 годзе. Чэмпіён Баўгарыі (1986), двухразовы ўладальнік Кубка Баўгарыі (2010, 2013).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Стара Загора
Кніга прарока Езэкііля

**Кні́га праро́ка Езэкіі́ля** (, *Сэфэр Ехезкэль*) — 26-я кніга кананічнага Старога Запавету, чатырнаццатая частка Танаху. Напісаная прарокам Езэкіілем да 591 да н. э. у Бабілёне. Складаецца з 48 разьдзелаў, апісвае падзеі часоў Першага Храму і Бабілёнскага палону (613 — каля 591 да н. э.).

Аўтарства кнігі й ейная прыналежнасьць да біблійнага канону ніколі не аспрэчваліся. Кніга ўвайшла ў канон у часы Эздры і зьяўляецца ў каталёгах сьвятых пісаньняў часоў раньняга хрысьціянства; напрыклад, у сьпісе канону, складзенага Арыгенам.

## Кароткі зьмест
* Рзд. 1—3: бачаньне славы Гасподняй і пакліканьне Езэкііля да прароцкага служэньня.
* Рзд. 4—24: 13 выкрывальных прамоваў супраць юдэяў і сымбалічныя дзеі, якія паказваюць падзеньне Ерусаліму
* Рзд. 25—32, 35: выкрывальныя прамовы супраць паганцаў: юдэйскіх суседзяў, жыхароў Тыру. Прароцтвы пра эгіпцянаў. Вершы 13—19 28 разьдзелу адносяцца да д’ябла, увасабленьнем якога стаў тырскі цар.
* Рзд. 33: новыя абавязкі прарока.
* Рзд. 34, 36—37: адноўлены Ізраіль і ўваскрошаньне мёртвых.
* Рзд. 38—39: нашэсьце Гога і Магога.
* Рзд. 40—48: бачаньне новага Храма

## Вонкавыя спасылкі
* Кніга прарока Езэкііля ў перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Нэвіім
Пасланьне да Філімона

**Пасланьне да Філімона** — адзін зь лістоў апостала Паўла, які ўвайшоў у сьпіс кніг Новага Запавета, пасьля Пасланьня да Тытуса.

## Адрасат
Філімон быў аднім з кіраўнікоў царквы ў Калёсах. Ён быў вельмі заможным чалавекам, у ягонай хаце зьбіралася маладая хрысьціянская суполка гораду. Ён меў шмат маёмасьці, а таксама рабоў. Апостал добра ведаў як Філімона, гэтак і ўсю ягоную сям’ю, таму ў лісьце Павал зьвяртаецца ня толькі да Філімона, але й да ягонай жонкі Апфіі, а таксама да ягонага сына Архіпа, якія таксама былі хрысьціянамі. Апостал называе Філімона й Архіпа сваімі супрацоўнікамі. Імя «Філімон» з грэцкай мовы перакладаецца як «той хто любе міласэрнасьць».

## Зьмест
міні|180пкс|зьлева|Частка старажытнага папіруса, які зьмяшчае пасланьне да Філісона (13—15)
Павал, знаходзячыся ў турэмным зьняволяньні ў Рыме, сутыкнуўся зь беглым рабом Анэсімам. Анэсім зрабіў свайму гаспадару Філімону нейкі злачынны ўчынак, хутчэй за ўсё абкраў яго, а потым зьбег. На той час беглыя рабы знаходзілі прытулак у вялікіх гарадох, дзе было лягчэй схавацца ад пагоні. Такім чынам Анэсім апынуўся ў Рыме, дзе зноўку зрабіў правіну й апынуўся ў турме. Там ён сустрэўся з Паўлам, дзякуючы якому стаў вернікам. Калі Анэсім атрымаў свабоду, Павал адправіў яго дадому з суправаджальным лістом да ягонага былога пана. У лісьце, які дайшоў да нас як пасланьне да Філімона, Павал замаўляў за Анэсіма абгульваючы ягонае імя. З грэцкай мовы «Анэсім» перакладаецца «каштоўны». Анэсім як для Паўла, гэтак і для Філімона, не безмоўная рэч, але каштоўны й любімы брат. Апостал вельмі б жадаў, каб Філімон дараваў волю Анэсіму, таму што Анэсім стаў для Паўла вельмі добрым памочнікам.

Пасланьне да Філімона самы кароткі зь лістоў Паўла, ён завяршае збор пасланьняў апостала. Ліст складаецца ўсяго з аднаго разьдзела. Акрама таго гэта адзіны асабісты ліст у Новым Запавеце. Павал паўстае ў ім горача любячым, дэлікатным чалавекам і глыбокім псыхолягам. Згодна паданьням, Анэсім апасьля стаў біскупам царквы ў Калёсах і, мабыць, дзякуючы яму ліст захаваўся, таму што ён быў вельмі каштоўны для яго.

### Кароткі плян
* Прывітаньне (1—3)
* Хвала Філімону (4—7)
* Замова за Анэсіма (8—22)
* Завяршэньне (23—25)

## Літаратура
* Библейские комментарии отцов Церкви и других авторов. Новый Завет. Т. IX.: Послания Колоссянам, Фессалоникийцам 1-е и 2-е, Тимофею 1-е и 2-е, Титу, Филимону, 2006, ISBN 5-901494-10-5, 480 с.
* Послание к Колоссянам и Филимону, Лукас, Р., Мирт, 2007, 207 с.
* Толкование книг Нового Завета: Колоссянам и Филимону, Джон МакАртур, Библия для всех, 2003 г., 437 с.
* Толковая Библия или комментарий на все книги Св. Писания Ветхого и Нового Завета. Издание преемников А. П. Лопухина. Том одиннадцатый. С-Петербург. 1913.
* У. Баркли, Послание к Филимону, ВСЕХБ, 1985.

## Вонкавыя спасылкі
* Пасланьне да Філімона ў перакладзе В. Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Новага Запавету
Андрэй Федарэнка

**Андрэй Міхайлавіч Федарэнка** (нар. 17 студзеня 1964 г., в. Бярозаўка Мазырскага раёну Гомельскай вобласьці) — беларускі пісьменьнік.

## Біяграфія
Скончыў Мазырскі політэхнічны тэхнікум і бібліятэчны факультэт Менскага інстытуту культуры (1985—1990). Служыў у Савецкай Арміі. Працаваў муляром у Мікашэвічах Лунінецкага раёну, на чыгунцы ў Каленкавічах Гомельскай вобласьці, старшым бібліятэкарам Бярозаўскае бібліятэкі № 2 Мазырскага раёну, карэктарам штотыднёвіку «7 дней», загадчыкам аддзелу навукі й мастацтва часопіса «Полымя», на кінастудыі «Беларусьфільм». У 2005—2011 гг. — загадчык аддзелу прозы ў часопісе «Маладосць». У 2011—2012 гг. — супрацоўнік аддзелу прозы й паэзіі газэты «Літаратура і мастацтва».

## Бібліяграфія
* «Гісторыя хваробы» (1989)
* «Смута» (1994)
* «Шчарбаты талер» (1999)
* «Афганская шкатулка» (2002)
* «Нічые» (2009)
* «Мяжа» (2011)
* «Ланцуг» (2012)
* «Ціша» (2014)

## Узнагароды
* другая прэмія конкурсу кароткага апавяданьня, які праводзіўся газэтай «Звязда» разам з саюзам пісьменьнікаў (1994, за апавяданьне «Каму стаім?»)
* Ляўрэат літаратурнай прэміі імя Івана Мележа (1995) за кнігу «Смута».
* Шорт-ліст прэміі імя Ежы Гедройца (2011), трэцяя прэмія за кнігу «Мяжа».
* Ляўрэат літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес» 2014 за кнігу «Ціша».

## Літаратура
* Андрэй Міхайлавіч Федарэнка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992—1995.

## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
Творы Андрэя Федарэнкі на сайце kamunikat.org

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 17 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскай вобласьці
Пасланьне да Тытуса

**Пасланьне да Тытуса** — адзін зь лістоў апостала Паўла, які ўвайшоў у сьпіс кніг Новага Запавета. Зьмяшчаецца пасьля Другога пасланьня да Цімафея і перад Пасланьнем да Філімона.

## Адрасат
Тытус быў аднім з самых адданых супрацоўнікаў Паўла. Невядома калі Павал узяў яго ў супрацоўнікі, бо ў кнізе Дзеяў Сьвятых Апосталаў ён не згадваецца. З Пасланьня да галятаў можна даведацца, што Тытус быў грэкам і насіў рымскае імя. Павал высока цаніў асабістыя якасьці Тытуса й шмат разоў дасылаў яго ўладжваць канфліктныя сытуацыі ў розных суполках. У канцы жыцьця, згодна пасланьня да Тытуса, ён быў старшынёй царквы на востраве Крыт.

## Зьмест

Павал хоча нагадаць Тытусу, што ён даслаў яго на Крыт зь некалькімі мэтамі. Па-першае, Тытус павінен паставіць старшынь (біскіпаў) у царкве. Яны павінны быць сумленнымі людзьмі, трымацца веры й цьвярозага вучэньня, здольны супрацьстаяць гарэзіям. Гэта было няпроста, таму крыцяне вылучаліся вельмі кепскім характарам і дурнымі паводзінамі. Больш за тое, у царкве зьявілася ілжэвучэньне, таму Тытус павінен быў рашуча змагацца зь ім. Затым Павал дае Тытусу практычныя парады, як ён павінен абыходзіцца з рознымі людзьмі: з малодшымі й старэйшымі, з мужчынамі й жанчынамі, з заможнымі й беднымі. Хрысьціяне павінны падпарадкоўвацца ўладам, быць гатовымі зрабіць любую добрую справу. Павал нагадвае Тытусу, што некалі ўсе хрысьціяне былі грэшнікамі, вялі сабе няварта, але дзякуючы Богу іх правіны былі дараваны. Таму вернікі павінны быць дбайнымі ў добрых учынках, а спрэчак вакол Закона наадварот цурацца, бо ў гэтым няма ніякай карысьці.

У заканчэньні ліста Павал паведамляе Тытусу, што дашле да яго Артэму ці Ціхіка, а той у свою чаргу павінен прыйсьці да апостала й клапаціцца пра вернікаў, якія спыніліся на Крыце.

## Месца й час напісаньня
Хутчэй за ўсё ліст быў напісаны зь Нікопаля (гораду ў Эпіры ці Кілікіі), які таксама згадваецца ў лісьце; а часам напісаньня лічыцца 67 год, прыкладна ў адзін час зь Першым пасланьнем да Цімафея.

## Структура
У пасланьне маецца 3 разьдзелы, таксама яно можа быць падзелена на тры часткі: у першай апостал загадвае паставіць старшыняў, у другой дае шэраг навучаньняў адносна працы Тытуса, у апошняй Павал заклікае да спакою. Ліст сканчваецца апавяданьнем пра асабістыя абставіны й прывітаньнямі.

### Кароткі плян
* Прывітаньні (1:1—4)
* Пытаньні кіраўніцтва Царквой (1:5—16)
* Абавязкі старшыні Царквы (2:1—15)
* Павучаньні й засьцярогі (3:1—11)
* Завяршэньне (3:12—15)

## Літаратура
* Райт Николас Томас. «Павел. Пастырские Послания. I и II Послания к Тимофею и Послание к Титу: популярный комментарий». ББИ, 2008г., 168с., ISBN 5-89647-193-9
* Св. Феофан Затворник. «Толкование Пастырских посланий к Титу, к Тимофею». 864 с.
* Генри Мэхен, "Комментарий новозаветных посланий", Евангелие и Реформация, 292 с., ISBN 0-85234-238-1

## Вонкавыя спасылкі
* Пасланьне да Тытуса ў перакладзе В. Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Новага Запавету
Ян (апостал)

**Ян Багаслоў**, таксама **Іаан Багаслоў** — паводле Новага Запавету адзін з апосталаў, адзін з самых блізкіх і любімых вучняў Ісуса Хрыста, яго давераная асоба, якому даручыў апеку над сваёй маці.

Сын галілейскага рыбака Зэвядзея й Саламіі. Легендарная біяграфія гэтага апостала складаецца з шэрагу цяжкіх выпрабаваньняў, якія яму давялося перанесьці за час свайго доўгага жыцьця. Ян церпіць розныя прасьледаваньні, зьняволеньні, ссылкі, спробы атруціць і нават зварыць у катле з кіпячым маслам, зь якога ён выйшаў цэлым і здаровым. Драматызацыя біяграфіі магчыма рабілася для таго, каб падкрэсьліць яго выключную стойкасьць і вернасьць вучэньню свайго настаўніка. Яну прыпісваецца аўтарства аднаго з кананічных тэкстаў Эвангельля, трох саборных пасланьняў і тэкст «Апакаліпсіса», нібыта створанага ім у час зьняволеньня на востраве Патмас у Эгейскім моры, хоць у сапраўднасьці яны — творы розных аўтараў.

## Літаратура
*
Марыя Магдаліна

**Марыя Магдаліна** (, , ) — хрысьціянская сьвятая, якая была пасьлядоўніцай і міраносіцай Ісуса Хрыста. Паводле Дабравесьця, ішла сьледам за Хрыстом, прысутнічала пры яго расьпяцьці й была сьведкай яго пасьмяротнага зьяўленьня.

У праваслаўнай і каталіцкай цэрквах шанаваньне Магдалены адрозьніваецца: праваслаўе шануе яе выключна як міраносіцу, якую вылечылі ад сямі дэманаў і фігуруе толькі ў некалькіх эвангельскіх эпізодах, а ў традыцыі каталіцкай царквы доўгі час было прынята атаясамліваць зь ёю вобраз блудніцы, што каецца, і Марыю зь Віфаніі, а таксама прыкладаць шырокі легендарны матэрыял.

## Жыцьцяпіс
Марыя паходзіла зь места Магдала на беразе Тыверыядзкага возера (Галілея, Рымская імпэрыя; цяпер Паўночная акруга, Ізраіль). Пасьля 30-га году ад Н.Х. атрымала ў Ісуса Хрыста ацаленьне ад душэўнага разладу, калі той спыняўся на беразе Тыверыядзкага возера ў ваколіцах Магдалы. Пасьля вылячэньня пастаянна суправаджала Ісуса і служыла яму. Была сьведкай расьпяцьця Ісуса Хрыста. На 3-і дзень пасьля яго расьпяцьця першай прыйшла да яго пахавальнай пячоры, якую знайшла пустой. У выніку стала першай, хто паведаміў вучням Ісуса, што Хрыстос уваскрос.

Памерла ў Эфэсе (правінцыя Азія, Рымская імпэрыя; цяпер правінцыя Ізьмір, Турэччына), калі суправаджала Багародзіцу Марыю, якая была маці Ісуса Хрыста.

## Мошчы
У 886 годзе мошчы Марыі Магдаліны перанесьлі з Эфэса ў канстантынопальскі манастыр сьвятога Лазара (Бізантыйская імпэрыя; цяпер Турэччына). 12 красавіка 1204 году крыжакі на чале з Баніфацыем І Манфэрацкім захапілі Канстантынопаль. У выніку галаву Марыі Магдаліны вывезьлі ў Праванскае княства. З 1280 году яна захоўваецца ў царкве Сэн-Максімэн-ля-Сэнт-Бом (цяпер дэпартамэнт Вар, рэгіён Праванс-Альпы-Лазурны бераг, Францыя). 29 траўня 1453 году асманскія войскі на чале з Мэхмэдам II Заваёўнікам захапілі Канстантынопаль. Пасьля гэтага частку мошчаў перанесьлі ў 4 манастыры на гары Атон (Асманская імпэрыя; цяпер вобласьць Сярэдняя Македонія, Грэцыя). Левая рука захоўваецца ў манастыры Сымона Пятра. Стапа — у манастыры Эсьфігмэну. Часьціцы — у манастырах Дахіяру і Кутлумушу.

## Беларусь
У 1847 годзе ў Менску пабудавалі Царкву Сьвятой Марыі Магдаліны (Старажоўка, цяпер Цэнтральны раён Менска).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Новага Запавету
Катэгорыя:Памерлі ў I стагодзьдзі
Катэгорыя:Сьвятыя Адзінай Царквы
Катэгорыя:Роўнаапостальныя
Катэгорыя:Жанчыны Новага Запавету
Катэгорыя:Жыды ў Рымскай імпэрыі
Ной

**Ной**&nbsp;— дзясяты й апошні зь біблейскіх дапатопных патрыярхаў. Паводле жыдоўскага тэксту Бібліі нарадзіўся ў 1056 ад с.с., паводле хрысьціянскага&nbsp;— у 1662 ад с.с. Паводле біблейскага паданьня, ён жыў у часы, калі ўсё чалавецтва паддалося разбэшчанасьці, за што бог вырашыў зьнішчыць яго сусьветным патопам, за выключэньнем праведнага Ноя й яго сям’і. У выніку чаго Ной стаў родапачынальнікам новага, пасьляпатопнага чалавецтва, а праз сваіх сыноў зрабіўся родапачынальнікам рас, якія вядуць сваё паходжаньне ад імя яго сыноў (сэміты, яфэты або арыйцы, хаміты). Ад патопу 600-гадовы Ной выратаваўся дзякуючы пабудаванаму ім па загадзе бога каўчэгу даўжынёю ў 300, шырынёю ў 50 і вышынёю ў 30 локцяў, на які былі таксама ўзятыя прадстаўнікі ўсіх відаў жывёлаў. Гэты дзівосны карабель вандраваў па вадзе 40 дзён, пакуль не спыніўся нябесны лівень.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Пасланьні Паўла

**Пасла́ньні Па́ўла** — трынаццаць кнігаў Новага Запавету, аўтарам якіх зьяўляецца апостал Павал. Некаторыя з гэтых лістоў зьяўляюцца аднымі з самых раньніх захавалых хрысьціянскіх дакумэнтаў. Яны даюць уяўленьне аб вераваньнях і супярэчнасьцях раньняга хрысьціянства і, як частка канону Новага Запавету, яны таксама былі й працягваюць заставацца асноўнай для хрысьціянскага багаслоўя й хрысьціянскай этыкі. Пасланьне да габрэяў традыцыйна адносяць да аўтарства Паўла, аднак у самім творы імя апостал не згадваецца, як гэтае маецца ў іншых пасланьнях.

Пасланьні апостала Паўла, як правіла, зьмяшчаюцца паміж Дзеяў Сьвятых Апосталаў і Пасланьнямі апосталаў, хоць у некаторых манускрыптах пасланьні апостала Паўла зьмяшчаюцца ў канцы Новага Запавету.

Пасланьні Паўла таксама каштоўныя згадкай асабістага жыцьця апостала. Павал называе шмат людзей па імю, часьцяком даючы падрабязную інфармацыю аб коштоўнасьці гэтых сяброўскіх адносінаў і заахвочваньні, якое яны яму далі.

## Сьпіс пасланьняў
Да аўтарства Паўла належыць 13 пасланьняў. Большасьць дасьледчыкаў уключаюць ананімнае Пасланьне да габрэяў да твораў апостала Паўла, але аўтарства гэтага твору некаторымі дасьледчыкамі аспрэчваецца. Раней у многіх кодэксах і рукапісах Новага Запавету Пасланьне да габрэяў было разтмешчаны паміж іншымі пасланьнямі Паўла, цяпер яно зьмяшчаецца ў канцы кнігаў Новага Запавету перад Адкрыцьцём Яна Багаслова.

## Апокрыфічныя пасланьні
* Трэцяе пасланьне да карыцянаў
* Пасланьне да ляадыкійцаў
* Пасланьне да александрыйцаў
* Эвангельле паводле Паўла

## Літаратура
* Aland, Kurt. «The Problem of Anonymity and Pseudonymity in Christian Literature of the First Two Centuries». Journal of Theological Studies 12 (1961): 39-49.
* Stowers, Stanley K. «Letter Writing in Greco-Roman Antiquity». Library of Early Christianity. Vol. 8. Ed. Wayne A. Meeks. Philadelphia: Westminster, 1989.
* Wall, Robert W. «Introduction to Epistolary Literature». New Interpreter’s Bible. Vol. 10. Ed. Leander E. Keck. Nashville: Abingdon, 2002. 369-91.

## Вонкавыя спасылкі
* The Marcionite Prologues to the Pauline Epistles. 
* Chronological Order of Paul’s Letters. 
* Chronology of Paul’s Letters. 

Катэгорыя:Кананічныя пасланьні
Катэгорыя:Старажытнагрэцкія творы паводле аўтараў
Катэгорыя:Хрысьціянскія тэксты I стагодзьдзя
Катэгорыя:Павал (апостал)
Катэгорыя:Эпісталы
Саборныя пасланьні

**Саборныя пасланьні** — сем кнігаў Новага Запавету, якія існуюць у выглядзе пасланьняў. Яны называюцца «агульнымі», таму што па большай частцы іхнай мэтавай аўдыторыяй зьяўляюцца хрысьціяне ў цэлым, а не асобныя людзі ці суполкі, як гэтае ёсьць у Пасланьнях Паўла. Тым ня менш у групу саборных пасланьняў уключаны Другое й трэцяе пасланьні Яна, нягледзячы на ​​іхны адрасны характар.

Існуюць некаторыя сумнёвы наконт аўтарства некаторых з пасланьняў. Шматлікія навукоўцы лічаць, што Другое пасланьне Пятра не належыць аўтарству Паўла. Пасланьні Якава й Юды традыцыйна прыпісваюцца братам Ісуса Якаву й Юдзе.

## Сьпіс пасланьняў
Да саборных пасланьняў адносяцца 7 твораў, якія належаць аўтарству чатырох чалавек, то бок Якаву, Пятру, Яну й Юдзе. 

## Глядзіце таксама
* Пасланьне

## Вонкавыя спасылкі
* Catholic Epistles. Catholic Encyclopedia 
* Chronological General epistles. ReligiousTolerance.org 

Катэгорыя:Кнігі Новага Запавету
Эвангелісты

[thumb|250px|Чатыры эвангелісты (мініятура [Ахенскае Эвангельле|Ахенскага Эвангельля, каля 820 году)]]
**Эвангелі́сты** ( — які апавяшчаюць пра добрую вестку) — апосталы, аўтары чатырох кананічных Эвангельляў — Мацьвей, Марк, Лука й Ян.

У старажытнасьці гэтая назва была больш шырокай; так зваліся ўсе прапаведнікі Эвангельля ці хрысьціянства. Сярод пратэстантаў такое ўжываньне слова захавалася: так завуцца місіянэры й іншыя асобы, якія прапаведуюць хрысьціянства, што заключаецца ў Эвангельлях. У старажытнай хрысьціянскай царкве была адменная ступень ці пасада эвангелістаў адмыслова для пропаведзі Эвангельля сярод юдэяў і язычнікаў.
Ерыхон

**Ерыхо́н** (, ) — горад у Палестыне, разьмешчаны на Заходнім беразе ракі Ярдан.

Горад узьнік ля ракі Ярдан за 22 км на паўночны ўсход ад Ерусаліму яшчэ ў нэалітычны пэрыяд на ўрадлівай раўніне. Гэта быў сталічны горад Ханаану, умацаваны шырокай сьцяной, які ляжаў на перакрыжаваньні гандлёвых шляхоў.

Ерыхон першым падвергся нападу габрэяў пры іхным уварваньні ў Палестыну, і непрыступныя ягоныя сьцены, паводле біблейскага паданьня, самі рассыпаліся ад гукаў сьвятых трубаў. Адсюль пайшоў выраз «ерыхонская труба». За доўгую гісторыю свайго існаваньня Ерыхон неаднаразова разбураўся й аднаўляўся. Яго разбуралі ня толькі ізраільцяне, але й асырыйцы, бабілёнскі цар Навухаданосар II, пэрсы й іншыя народы. Калі Юдэя была заваяваная Рымскай імпэрыяй, Ерыхон яшчэ лічыўся ў ліку ейных галоўных гарадоў, у якім Ірад пабудаваў шмат прыгожых будынкаў і свой пышны палац. У часы панаваньня Бізантыі зь цягам часу горад прыйшоў у заняпад і ў рэшце рэшт на ягоным месцы засталася толькі невялікая арабская вёска Эр-Рыха.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The walls of Jericho fell in 1550 BCE
* Jericho: Tel es-Sultan

Катэгорыя:Гарады Палестынскай аўтаноміі
Катэгорыя:Мясьціны юдэйскай Бібліі
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялікай рыфтавай даліны
Катэгорыя:Урадлівы паўмесяц
Ісаак

**Ісаа́к**, **Іса́к** ( *Іцхак*&nbsp;— літар. «будзе сьмяяцца»)&nbsp;— адзін зь біблейскіх патрыярхаў, сын Абрама й Сары, якая нарадзіла яго ў глыбокай старасьці. Драматычным момантам біблейскай біяграфіі Ісака зьяўляецца вядомае ахвяраваньне Абрама, яго бацькі. Бог загадаў апошняму прынесьці ў ахвяру свайго любімага сына Ісаака. Каб даказаць сваю вернасьць усявышняму, Абрам вырашыў выканаць яго волю, аднак у самы апошні момант, апавядаецца ў Бібліі, рука анёла адвяла занесены Абрамам нож ад зьвязанага ім Ісаака. Навукоўцы лічаць, што ў гэтым сюжэце знайшоў адлюстраваньне пачатак працэсу адмены ў першабытных плямёнаў чалавечага ахвярапрынашэньня й замены яго ахвярамі жывёлаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прарокі Старога Запавету
Пераклады Бібліі на латыскую мову

**Перакла́ды Бі́бліі на латы́скую мо́ву** — пераклады Бібліі, выкананыя ў розныя гістарычныя пэрыяды рознымі аўтарамі з мэтаю перакладу на латыскую мову.

## Гісторыя
1685 годам датуецца пераклад Бібліі на латыскую мову. Гэты пераклад быў выканаў лютэранскі пастар Ёган Эрнст Глюк.

Пераклад паводле Ёгана Эрнста Глюка неаднаразова перавыдаваўся. У другой палове ХХ стагодзьдзя ён падвяргаўся перагляду (1931 год), быў надрукаваны ў другой палове гэтага ж стагодзьдзя (1965 год) Аб’яднанымі Біблейскімі Таварыствамі ў Лёндане. Галоўным рэдактарам зьяўляўся прафэсар Эрнэстс Блэсэ. У гэтым перакладзе выкарыстоўваліся традыцыйныя спалучэньні й літары *ch* ды *ŗ* давайсковае Латвіі й латышоў у экзыле.

У 1995 годзе Латвійскае Біблейскае Таварыства (LBB) распачала працу над новым перакладам Бібліі — Эвангельлі й Дзеі (у 1999 годзе), а таксама ўвесь Новы Запавет (у 2007 годзе). Выдавецкі дом «Zinātne» () выпусьціў шэраг кнігаў Старога Запавету ў некалькіх выданьнях, між тым як пераклад Старога Запавету паводле LBB па-ранейшаму рыхтуецца да публікацыі. У 2005 годзе Латвійскім Біблейскім Таварыствам былі выдадзеныя Другакананічныя кнігі.
Назарэт

**Назарэ́т** () — горад у Ізраілі, які месьціцца ў паўночнай частцы краіны. Назарэт шануецца як горад, дзе рос Ісус Хрыстос, у ім шмат цэркваў, у тым ліку Храм Зьвеставаньня, самы вялікі храм на Блізкім Усходзе, які ўзвышаецца ў цэнтры гораду. Храм стаіць у тым месцы, дзе, як лічаць хрысьціяне, анёл Гаўрыіл паўстаў перад Марыяй і распавёў аб нараджэньні Хрыста. Невялікі час горад ляжаў на ажыўленай гандлёвай дарозе з Дамаску ў Эгіпет.

Цяпер Назарэт, калісьці пераважна хрысьціянскі, зьяўляецца па большай частцы мусульманскім горадам. У апошнія часы на лякальных выбарах перамагаюць камуністы.

## Геаграфія
У Назарэце знаходзіцца грот Зьвеставаньня, над якім пабудаваны найбуйнейшы на Блізкім Усходзе каталіцкі Храм Зьвеставання (1969), праваслаўная царква Арханёла Гаўрыіла й Сьвятой крыніцы над крыніцай Панны Марыі, а таксама многія іншыя хрысьціянскія цэрквы.

У навакольлях Назарэту разьмешчаны нацыянальны парк Сэпфорыс, старажытны юдэйскі горад Цыпоры, бацькоўскі дом Панны Марыі, рэшткі крэпасьці крыжакоў і іншыя археалягічныя славутасьці, на захад ад гораду, гара Фавор, дзе было Праабражэньня Гасподняга. На ўсход ад Назарэту месьціцца вёска, дзе Хрыстос стварыў свой першы цуд, ператварыўшы ваду ў віно на вясельлі.

## Насельніцтва
Гістарычны Назарэт населены ізраільскімі арабамі, прыкладна 31% зь якіх складаюць арабы-хрысьціяне розных веравызнаньняў, і каля 69% — мусульмане на 2010 год. Такім чынам Назарэт зьяўляецца самым хрысьціянскім горадам Ізраілю, а таксама адзіным горадам у краіне, дзе нядзеля зьяўляецца выходным днём.

## Гарады-сябры
* Флярэнцыя, Італія
* Гаага, Нідэрлянды
* Чанстахова, Польшча

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
Ханаан

**Ханаа́н** () — заходняя частка Ўрадлівага паўмесяца. Слова «Ханаан», магчыма, азначае «краіна пурпуру». Гэтае імя ў старажытнасьці мелі ўласна Фінікія, а ў біблейскія часы — краіна, якая распасьціралася на захад ад паўночна-заходняй лукавіны Эўфрату й ад Ярдану да берагу Міжземнага мора. У цяперашні час тэрыторыя Ханаану падзелена паміж Сырыяй, Лібанам, Ізраілем і Ярданіяй.

## Гісторыя
Старажытны Ханаан быў заселены рознымі народамі, як то хананэі, хеты, ебусэі, амарыі, і ўяўляў сабой цераспалосіцу варожых паміж сабой царстваў і гарадоў-дзяржаваў. Разьмешчаны паміж Міжрэччам і тэрыторыяй Старажытнага Эгіпту, Ханаан, з аднаго боку, знаходзіўся ў цэнтры цывілізацыі Старажытнага Ўсходу, а зь іншага боку, увесь час падвяргаўся зьнешнім нашэсьцям. Жыхары Ханаана першымі ў старажытным сьвеце навучыліся здабываць з малюскаў пурпур і афарбоўваць ім адзеньне. Выхадцы з гэтай зямлі, фінікійцы, заснавалі мноства калёніяў на берагах Міжземнага мора, у тым ліку Картаген. Ханаан зьяўляецца радзімай альфабэту, які лёг у аснову грэцкай і лацінскай сыстэмаў пісьма.

Ханаан быў заваяваны габрэйскімі плямёнамі ў сярэдзіне 2 тысячагодзьдзя да н. э. Самым вялікім дзяржаўным утварэньнем, якія існавалі на ягонай тэрыторыі, было аб’яднанае царства Ізраілю й Юдэі ў часы цароў Саула, Давыда й Саламону.

## Крыніцы

## Літаратура
* «Библейская энциклопедия» — ISBN 5-85524-022-3

## Вонкавыя спасылкі
* Canaan & Ancient Israel. University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology
* Cana, Canaanites. Catholic Encyclopedia
* Antiquities of the Jews. Flavius Josephus


Катэгорыя:Біблейскія месцы
Кніга прарока Асіі

**Кні́га праро́ка Асі́і** (, *сэфэр Хашэа' *) — 28-я кніга кананічнага Старога Запавету, пятнаццатая частка Танаху. Першая з кніг г. зв. малых прарокаў. Напісаная прарокам Асіям у Самарыі, напісаньне скончанае пасьля 745 да н. э. Складаецца з 14 разьдзелаў, апісвае падзеі 804 — 745 да н. э.

З кнігі амаль нічога не вядома пра аўтара, акрамя таго, што ён быў сынам Бээры́я. Асія прарочыў у апошнія рокі існаваньня Паўночнага царства Ізраілю, Юдэя ў кнізе згаданая толькі ўскосна. Прарок зусім ня згадвае Ерусалім, тым часам як пра найбуйнейшае пакаленьне Ізраіля, Яфрэмава, гаворыць 37 разоў, а пра сталіцу Ізраілю Самарыю — 6 разоў. Бог даручыў Асіі прамаўляць пра распаўсюджанае адступніцтва і разбэшчанасьць у Паўночным царстве і заклікаць сваіх суграмадзянаў да пакаяньня і вяртаньня да Бога.

## Зьмест
**Частка 1:** Смутак Асіі з-за ягонай жонкі, а таксама смутак Бога з-за Ізраілю 1-3

* Жонка і дзеці Асіі 1—2:1
* Няверны Ізраіль 2:2—23
* Асія здабывае сабе жонку 3

**Частка 2:** Бог Яхвэ любіць Ізраіль, але будзе яго судзіць 4—13

**Эпілёг:** Абяцаньне аднаўленьня, калі Ізраіль выкажа скруху 14

## Вонкавыя спасылкі
* Кніга Асіі ў перакладзе Васіля Сёмухі


Катэгорыя:Нэвіім