Гарадзенскі павет

**Гарадзе́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Троцкага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Плошча 11,7 тыс. км². Сталіца — места Горадня.

## Гісторыя
Утварыўся ў канцы XIV ст. на аснове Гарадзенскага княства. У 1413 годзе ўвайшоў у склад Троцкага ваяводзтва.

У 1528 годзе шляхецкае рушаньне Гарадзенскага павету налічвала 320 коньнікаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў да Гарадзенскага далучылі частку Мерацкага павету зь Бержнікамі, Вяйсеяй і Лейпунамі. У канцы XVI ст. Мастоўская і Ражанкоўская воласьці адыйшлі да Лідзкага павету.

Захавалася сьведчаньне азначэньня жыхароў Гарадзенскага павету ліцьвінамі: «*Осташко Троинский сказал: родом де он литвин, города Гродни, взят в полон в то время, как великий государь был под Вильною*» (1672 год). У матрыкуле Каралявецкага ўнівэрсытэту пад 1702 годам значыцца *Kopiewicz Vladislav., [[Заблудаў|Sabludov.]] Lithuan.* А ў 1645 годзе сярод вернікаў парафіі ў Бераставіцы ўпамінаецца старалітва, якую крыніцы зьвязваюць з русінамі.

У 1793 годзе, паводле пастановы Гарадзенскага сойму, утварылася Гарадзенскае ваяводзтва, у склад якога ўвайшлі Гарадзенскі і Мерацкі паветы. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) спыніў сваё існаваньне разам з Гарадзенскім ваяводзтвам.

## Геаграфія

На поўначы межаваў з Прусіяй і Троцкім паветам Троцкага ваяводзтва, на ўсходзе — зь Лідзкім паветам Віленскага ваяводзтва і Слонімскім паветам Наваградзкага ваяводзтва, на поўдні — з Ваўкавыскім паветам Наваградзкага ваяводзтва, на ўсходзе — з Падляскім ваяводзтвам.

У склад Гарадзенскага павету ўваходзіла тэрыторыя Гарадзенскага гродавава, Васількоўскага, Прывальскага, Прырослеўскага і Філіпаўскага старостваў, а таксама прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

На тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі Адэльск, Азёры, Алекшыцы, Бакаларава, Бержнікі, Бераставіца Вялікая, Васількаў, Віжайны, Вяйсея, Галынка, Гарадок, Гожа, Горадня, Друскенікі, Дуброва Гарадзенская, Дубна, Еленева, Заблудаў, Індура, Каменка, Карыцін, Крынкі, Кузьніца, Лейпуны, Ліпск, Лішкаў, Лунна, Масты, Новы Двор, Пераросьля, Прывалка, Рачкі, Саколка, Сапоцкін, Сейны, Сідра, Скідзель, Сувалкі, Супрасьля, Сухаволя, Філіпаў, Хорашч, Штабін, Шчэбра, Янаў. Магдэбурскае права мелі Бакаларава (XVI ст.), Бераставіца Вялікая (1754), Васількаў (8.12.1566), Віжайны (11.05.1693), Гарадок (XVI ст.), Горадня (1391), Дуброва Гарадзенская (XVII ст.), Заблудаў (XVI ст.), Крынкі (22.11.1569), Ліпск (8.12.1580), Новы Двор (12.08.1579), Пераросьля (21.11.1576), Прывалка (27.02.1792), Саколка (10.01.1609), Сувалкі (1720), Хорашч (1507).

## Дэмаграфія
У сярэдзіне XVII ст. у Гарадзенскім павеце налічвалася 25 тыс. дымоў (што адпавядала колькасьці насельніцтва каля 170 тыс. чалавек. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 174 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 115 тыс. чал. (17,7 тыс. дымоў).

На 1775 год павет налічваў 29 327 дымоў, што адпавядала колькасьці насельніцтва каля 240—250 тыс. чал.

## Ураднікі

Павятовы соймік праходзіў у Горадні, тамака ж месьціліся падкаморскі, земскі і гродзкі суды, склікалася паспалітае рушаньне. Гарадзенская шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 году дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад Вялікага Княства Літоўскага намінавалі кашталяна гарадзенскага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Казімер Вольмэр. Ён атрымаў прывілей 26 кастрычніка 1793 году, а ўжо ў сьнежні таго ж году ў выніку новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы Рэчы Паспалітай утварылася Гарадзенскае ваяводзтва з адпаведным кашталянам.

## Архітэктура
### Драўляная
На тэрыторыі Гарадзеншчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва.


Adelsk. Адэльск (1910).jpg|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, Адэльск
Aziory. Азёры (1941).jpg|Касьцёл Маці Божай Ружанцовай, Азёры
Aziory, Carkoŭnaja. Азёры, Царкоўная (1928).jpg|Духаўская царква, Азёры
Kotra, Juraŭskaja. Котра, Юраўская (1900).jpg|Юраўская царква, Котра


Małaja Bierastavica, Źmitraŭskaja. Малая Бераставіца, Зьмітраўская (1909).jpg|Зьмітраўская царква, Малая Бераставіца
Masty Pravyja. Масты Правыя (1901-39).jpg|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі, Масты Правыя
Pryvałka. Прывалка (1900).jpg|Касьцёл Сьвятога Тадэвуша, Прывалка
Skidziel, Rynak, Pakroŭskaja. Скідзель, Рынак, Пакроўская (1897).jpg|Пакроўская царква, Скідзель


### Мураваная
У XVII ст. у мураваную архітэктуру Гарадзеншчыны прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — віленскага барока і клясыцызму.


Horadnia, Kałoža. Горадня, Каложа (E. Hłoŭna, 1852).jpg|Калоская царква, Горадня
Horadnia, Pralny. Горадня, Пральны (N. Orda, 1860-77).jpg|Царква Раства Багародзіцы, Горадня
Horadnia, Stary Rynak. Горадня, Стары Рынак (N. Orda, 1876).jpg|Касьцёл езуітаў, Горадня
Horadnia, Kalučynskaja-Daminikanskaja. Горадня, Калючынская-Дамініканская (N. Orda, 1860-77).jpg|Касьцёл дамініканаў, Горадня


Krynki Dzwonnica bramna.jpg|Званіца, Крынкі
Sapockin. Сапоцкін (1930-39).jpg|Прачысьценская царква, Сапоцкін
Supraśl zespół klasztorny 11.JPG|Манастыр Зьвеставаньня, Супрасьля
Suprasl - Kaplica pw Wszystkich Swietych.jpg|Царкоўная званіца, Супрасьля



Horadnia, Padolnaja-Mastavaja. Горадня, Падольная-Маставая (XIX) .jpg|Касьцёл кармэлітаў, Горадня
Ансамбль былога кляштара бернардзінцаў.jpg|Касьцёл бэрнардынаў, Горадня
Franciscans Monastery.jpg|Касьцёл францішканаў, Горадня
Sejny Bazylika NMP fasada ze schodami.jpg|Касьцёл дамініканаў, Сейны



Гродзенскі замак Макоўскі.JPG|Стары замак, Горадня
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII).jpg|Новы замак, Горадня
Horadnia, Haradnicki, Tyzenhaus. Горадня, Гарадніцкі, Тызэнгаўз (1894).jpg|Палац Тызэнгаўзаў, Горадня
Horadnia, Haradnica, Valicki. Горадня, Гарадніца, Валіцкі (N. Orda, 1861-69).jpg|Палац Валіцкіх, Горадня


Horadnia, Čaćviarcinski. Горадня, Чацьвярцінскі (N. Orda, 1861-69).jpg|Палац Чацьвярцінскіх, Горадня
Horadnia, Stary Rynak. Горадня, Стары Рынак (E. Iberski, 1935).jpg|Ратуша, Горадня
Horadnia, Aŭgustovak. Горадня, Аўгустовак (N. Orda, 27.07.1861-77).jpg|Сядзіба, Аўгустовак
Bierastavickaja ratuša. Бераставіцкая ратуша (A. Kazarski, 1882).jpg|Ратуша, Бераставіца Вялікая


## Глядзіце таксама
* Гарадзенскае ваяводзтва
* Гарадзенская эканомія
* Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)
* Гарадзенскі павет (1919—1939)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Троцкае ваяводзтва

Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага