open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свабода (газэта, 1990)

**Свабода** — грамадзка-палітычная газэта, якая выдавалася з 25 сакавіка 1990 па 1997 год у Менску на беларускай мове, спачатку — штотыднёвік, далей — 3 разы на тыдзень. Заснавальнік — Павал Жук, галоўны і першы рэдактар — Ігар Гермянчук.

## Зьмест
Газэта асьвятляла пытаньні грамадзка-палітычнага, эканамічнага, культурнага і духоўнага жыцьця Беларусі, знаёміла чытачоў зь міжнароднымі падзеямі, друкавала матэрыялы па гісторыі Беларусі. Рэдакцыя выданьня стаяла на нацыянальна-дэмакратычных пазыцыях, крытычна адносілася да дзеючых на Беларусі органаў улады.

Рэдакцыя лічыла сваю газэту пераемніцай выданьня «Свабода», адзіны нумар якога быў падрыхтаваны ў 1902 годзе. Наваствораная пераемніца праіснавала сем гадоў. 

## Закрыцьцё газэты
24 лістапада 1997 году Вышэйшы гаспадарчы суд зьліквідаваў газэту пасьля двух афіцыйных папярэджаньняў за парушэньне «Закону аб СМІ», якія вынес выданьню Дзяржкамітэт друку. На той момант «Свабода» ўжо мела шэсьць папярэджаньняў. Вышэйшы Гаспадарчы Суд забараніў выпуск газэты «Свабода» на чале з судзьдзёю М. Клімянковаю.

Нягледзячы на закрыцьцё выданьня, журналісцкі калектыў не распаўся. На працягу двух месяцаў «Свабода» працягвала выходзіць — але ўжо не на паперы, а ў Інтэрнэце.

## Працяг дзейнасьці
З 16 студзеня 1998 году газэта выходзіла пад назвай «Навіны», з 25 лютага 2000 — «Наша Свабода».

## Глядзіце таксама
* Пагоня (газэта)

## Заўвага

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1997 годзе
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Беларуская рэвалюцыйная партыя

**Беларуская рэвалюцыйная партыя** (БРП) — нелегальная арганізацыя, якая была створана на аснове беларускага студэнцкага гуртку, што існаваў у Санкт-Пецярбурзе. Мяркуецца, што гэта адбылося на пачатку 1902 году.

У БРП ўваходзілі Вацлаў Іваноўскі, Вінцэнт Валейка, Лявон Малецкі, Іван Луцкевіч, Антон Луцкевіч, Алаіза Пашкевіч (Цётка) і інш.

У 1902 годзе БРП распачала выдавецкую дзейнасьць. В. Іваноўскі для гэтай мэты купіў гектограф. Першай публікацыяй БРП, надрукаванай на гектографе, стала адозва «Да інтэлігенцыі», якая выйшла ўвосень 1902 году на польскай мове. Аўтары адозвы заклікалі даць люду асьвету на роднай мове, пазнаёміць яго з роднай гісторыяй, заняцца выданьнем беларускіх газэтаў і кнігаў.

Наступнай ініцыятывай стала спроба нелегальна выдаць часопіс «Свабода», адзіны нумар якога падрыхтавалі ў 1902 В. Іваноўскі, В. Валейка, Р. Мілер, І. Луцкевіч, А. Пашкевіч і інш.

У 1903 року сябры БРП падрыхтавалі да друку некалькі агітацыйных брашураў на беларускай мове, але не змаглі сабраць сродкі для таго, каб пакрыць кошт друку.

Пазьней паўстала суперніцтва паміж Іваноўскім і братамі Луцкевічамі, якія былі незадаволеныя польскім уплывам. БРП распалася. Іваноўскі заняўся асьветніцтвам (Круг беларускай народнай прасьветы і культуры), а Луцкевічы заснавалі ў Менску новае палітычнае аб’яднаньне — Беларускую рэвалюцыйную грамаду (БРГ), якая, аднак, не адзначалася актыўнай дзейнасьцю.

БРП не была партыяй у поўным сэнсе гэтага слова, яна стала толькі пачаткам арганізаванага беларускага нацыянальнага руху.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1900-я гады
Амброжы Кастравіцкі

**Амброжы Самуіл Кастравіцкі** (1871—1937) — лекар, беларускі грамадзкі дзяяч, брат Казімера Кастравіцкага (Каруся Каганца), бацька Самуіла Кастравіцкага.

## Жыцьцяпіс
Амброжы Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў Чувашыі, падчас вяртаньня сям’і з высылкі. Скончыў гімназію ў Пецярбургу і мэдыцынскае аддзяленьне Маскоўскага ўнівэрсытэту (1897).

У 1901-20 А. Кастравіцкі працаваў лекарам у Лідзе, Сьвянцянах і Менску. Ён удзельнічаў у беларускім руху, фінансаваў выданьне літаратурных твораў на беларускай мове (Круг беларускай народнай прасьветы і культуры), сябраваў з Вацлавам Іваноўскім.

У 1916-17 А. Кастравіцкі ўдзельнічаў у менскім аддзяленьні Камітэта дапамогі ахвярам вайны. У сакавіку 1917 быў старшынём Зьезда беларускіх нацыянальных арганізацый у Менску, на якім быў створаны Беларускі Нацыянальны камітэт.

3ь лета 1920 А. Кастравіцкі жыў у Варшаве, у 1925 атрымаў гаспадарку ў Белагрудзе, пад Лідай.

Памёр А. Кастравіцкі ў 1937 у Белагрудзе. Сям’я (ўдава і дзьве дачкі) 10 лютага 1940 была дэпартаваная ў Азіяцкую частку СССР, рэабілітаваная ў 1996.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія лекары
Катэгорыя:Памерлі ў 1937 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Гарадзенскай вобласьці
Белагруда

**Белагру́да** — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца на рацэ Дзітве, за 17 км на паўднёвы захад ад Ліды, 2 км ад чыгуначнай станцыі Белагруда. Побач зь вёскай знаходзіцца зона адпачынку. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавету.

## Гісторыя
Праўдападобна, што людзі жылі ў гэтай мясцовасьці з глыбокай старажытнасьці: на поўнач ад вёскі, за сучаснымі могілкамі знойдзены рэшткі стаянкі каменнага веку.

Пад сучаснай назвай паселішча вядома з XVI ст., як прыватнае ўладаньне ў складзе Лідзкага павету ВКЛ. Упершыню згадваецца ў сувязі з тым, што каля 1500 году Белагрудзкі двор падзелены на 2 часткі, яго левабярэжная частка адышла віленскаму цівуну Андрэю Завішу, а правабярэжная Юрыю Завішу.

На пачатку ХХ ст. Белагруда — фальварак Тарноўскай воласьці Лідзкага павету Віленскай губэрні. Побач з фальваркам знаходзілася сядзіба касьцёла.

У 1921—1939 гадах фальварак у складзе Тарноўскай гміны Лідзкага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. Паводле перапісу насельніцтва 1921 году налічвала 10 жылых пабудоваў, 69 жыхароў. Побач з фальваркам знаходзілася асада Белагруда, 4 жылыя пабудовы, 31 жыхар.

З 1954 па 1974 год Белагруда — цэнтар сельсавету.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1970 год — 18 двароў, 77 жыхароў; 1996 год — 36 двароў, 80 жыхароў; 1999 год — 62 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 57 жыхароў, 24 двары; 2010 год — 50 жыхароў

## Помнікі

* Касьцёл сьвятога Міхаіла арханёла — пабудаваны ў 1900—1905 гадах з цэглы на месцы драўлянага храма, помнік архітэктуры нэараманскага стылю
* Селішча — за 1 км на поўдзень ад вёскі, на правым беразе ракі Дзітвы, належыць да банцараўскай культуры (VI—VIII стагодзьдзі) і раньнефэадальнага часу (XII—XIII стагодзьдзі)

## Асобы
* Амброжы Кастравіцкі (1871—1937) — лекар, беларускі грамадзкі дзяяч, брат Казімера Кастравіцкага (Каруся Каганца), бацька Самуіла Кастравіцкага

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Белагруда на Радзіме.орг
* Падарожжа Дылетанта. Белагруда

Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Тамаш Зан (Армія Краёва)

**Тамаш Зан** (21 верасьня 1902, Дукшты Віленскай губ. (суч. Летува) — 11 траўня 1989, Варшава) — польскі вайсковы дзяяч.

Падчас І сусьветнай вайны эвакуаваўся ў Расею, служыў у польскіх вайсковых фармаваньнях.

Удзельнічаў у верасьнёўскай кампаніі 1939 году, у 1940 — рэзыдэнт польскай выведкі ў Коўне, арыштаваны летувіскімі ўладамі, уцёк у Варшаву, прызначаны шэфам выведкі СУБ-АК на паўночна-ўсходнім абшары (Беларусь і Прыбалтыка). 3 лютага 1942 у Кедыве, пазьней — начальнік штаба Палескай дывізіі АК.

Пасьля вайны вярнуўся ў Польшчу. У 1951-54 быў зьняволены.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы
Катэгорыя:Афіцэры Арміі Краёвай
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Народнай Рэспубліцы
Катэгорыя:Памерлі 11 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1989 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Браслаўская ГЭС

**Бра́слаўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Друйка. Вызначаная магутнасьць 300 кВт. Усталяваны два энэргаблёкі тыпу ГЭУ вызначанай магутнасьцю па 150 кВт кожны.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
ГЭС Вайтаўшчызна

**ГЭС «Вайтаўшчызна»** — малая гідраэлектрастанцыя ў Гарадзенскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Сьвіслач (прыток Нёмана). Вызначаная магутнасьць 200 кВт. Капітальна адрэмантаваная (1997). Работы выконвала ТАА «Малая энэргетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Войкаўская ГЭС

**Войкаўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Дзьвінаса ў Лагойскім раёне каля г.п. Плешчаніцы.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Воўпенская ГЭС

**Воўпенская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Гарадзенскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Рось. Вызначаная магутнасьць 500 кВт.

Воўпенская ГЭС працуе на абсталяваньні ўсталяваным у 1950-я гг. Да 1999 году эксплюатацыяй ГЭС займаліся супрацоўнікі мясцовых электрычных сетак, яны выконвалі дробныя рамонты, якія не патрабавалі спэцыяльных ведаў. Бягучыя і капітальныя рамонты абсталяваньня не рабіліся. Адсутнасьць тэхнічнай дакумэнтацыі і спэцыяльных ведаў, неведаньне правілаў эксплюатацыі гідраэнэргетычных збудаваньняў прычынілася да частковага размыву рысбермы на Воўпенскай ГЭС, бо пропуск паводкаў ажыцьцяўляўся толькі адным затворам з шасьці.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
ГЭС
Самуіл Кастравіцкі

**Самуіл Андрэй Кастравіцкі** (4 сьнежня 1902, Ліда — 12 жніўня 1953, Буэнас-Айрэс) — польскі і беларускі вайсковы дзяяч.

Самуіл Кастравіцкі быў сынам лекара, беларускага грамадзкага дзеяча Амброжыя Кастравіцкага. У 1915—1918 гадах вучыўся ў менскай гімназіі. Пазьней служыў у Войску Польскім, скончыў школу падхарунжых у Варшаве, у сьнежні 1921 звольнены ў запас. У 1923 вывучаў права ва ўнівэрсытэце Стэфана Баторыя ў Вільні. У 1930-я гг. працаваў у Варшаўскай зямельнай Палаце.

Перад самай вайной С. Кастравіцкі пасяліўся ў Вільні. Пасьля верасьнёўскай кампаніі спачатку хаваўся ў Вільні, а пад канец 1939 прыбыў у Варшаву, удзельнічаў у кансьпірацыйных вайсковых арганізацыях. У канцы 1940 стаў членам Партыі беларускіх нацыяналістаў (ПБС), таксама супрацоўнічаў з СУБ-АК.

У 1941 шэф выведкі СУБ-АК на паўночна-ўсходнім абшары палкоўнік Тамаш Зан даручыў С. Кастравіцкаму кіраўніцтва выведвальным прадстаўніцтвам аддзела Галоўнага Камандаваньня ў Менску. У гэты ж час Кастравіцкі запісаўся ў Беларускі камітэт, дзе на сваіх членаў глядзелі як на будучых кандыдатаў да займаньня разнастайных пасад у цывільнай адміністрацыі на Беларусі. У жніўні 1941 разам з В. Буткевічам С. Кастравіцкі выехаў ненадоўга ў Баранавічы і Вільню, але пасьля спатканьня з добра яму знаёмым В. Іваноўскім вярнуўся ў Варшаву. У канцы лістапада С. Кастравіцкі прыбыў у Менск з мэтай арганізаваць на месцы выведвальную ячэйку СУБ, зь ім прыехаў В. Буткевіч. Пасьля сустрэчы з В. Іваноўскім, які быў прызначаны на пасаду бургамістра Менска, С. Кастравіцкі вярнуўся ў Варшаву, а ў Менску застаўся В. Буткевіч, які атрымаў пасаду ў гарадзкой управе. У далейшым С. Кастравіцкі трымаў зь ім канал сувязі. Пасьля вяртаньня ў Варшаву Кастравіцкі застаўся ў контрвыведчым сэктары на пасадзе кіраўніка ячэйкі, якая займалася, між іншым, беларускімі справамі. На гэтай пасадзе ён прымаў захады дзеля падрыхтоўкі ў Галоўным камандаваньні СУБ-АК спрыяльнай глебы для перамоў з прадстаўнікамі ПБН, але яго высілкі не прынесьлі плёну.

У ліпені 1944 Самуіл Кастравіцкі атрымаў званьне маёра запасу. Пасьля Варшаўскага паўстаньня апынуўся ў лягеры палонных Лямсдорф, затым Волдэнбэрг. Са жніўня 1945 служыў у ахоўных ротах у Нямеччыне. Быў дэмабілізаваны ў 1948. Пасьля дэмабілізацыі эміграваў у Аргентыну.

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы
Катэгорыя:Памерлі 12 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1953 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Буэнас-Айрэсе
Катэгорыя:Беларусы ў Аргентыне
Катэгорыя:Сябры Арганізацыі беларускіх нацыяналістаў
Беларуская сацыялістычная грамада

**Белару́ская Сацыялісты́чная Грамада́ (БСГ)** — беларуская палітычная партыя леванародніцкага кірунку, першая беларуская нацыянальная палітычная партыя. Існавала ў 1902—1918 гадах. Пасьля 1903—1904 партыя цесна супрацоўнічала з блізкімі ідэйна партыяй эсэраў і Летувіскай сацыял-дэмакратычнай партыяй.

Сярод стваральнікаў і кіраўнікоў: Антон і Іван Луцкевічы, А. Пашкевіч (Цётка), А. Бурбіс, К. Кастравіцкі (Карусь Каганец), В. Іваноўскі, Ф. Умястоўскі і іншыя.

Праграма была вызначана на I (1903) і II (1906) зьездах партыі і прадугледжвала скіданьне самадзяржаўя і ўстанаўленьне сацыялістычнага ладу, стварэньне Расейскай фэдэратыўнай дэмакратычнай рэспублікі са свабодным самавызначэньнем і культурна-нацыянальнай аўтаноміяй народнасьцяў. Для Беларусі партыя патрабавала аўтаноміі зь мясцовым соймам Вільні, выступала за свабоднае разьвіцьцё беларускай нацыянальнай культуры і мовы.

Партыя ўдзельнічала ў I Усебеларускім зьезьдзе (1917), выступіла зь ініцыятывай стварэньня БНР. У 1918 распалася з-за рознагалосьсяў у кіраўніцтве.

## Сябры партыі
* Аляксандар Адамовіч
* Палута Бадунова

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* .
*  .
* .
* .
* .
* ,
* .
* .
* 

Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі‎ Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі‎ Беларусі‎
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1903 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Віхранская ГЭС

**Віхранская ГЭС**, **ГЭС «Віхраны»** — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Віхра каля вёскі Каробчына ў Амсьціслаўскім раёне. Пабудаваная ў 1926 годзе, вызначанай магутнасьцю 75 кВт. Рэканструяваная — 250 кВт.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
ГЭС Ганалес

**ГЭС «Ганалес»** — малая гідраэлектрастанцыя ў Менскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Сьвіслач (прыток Заходняй Бярэзіны). Вызначаная магутнасьць 300 кВт. Адноўленая (1994). Работы выконвалі УП «Менскводаканал» і ТАА «Малая энэргетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
ГЭС гідравузла № 1 Дубой

**ГЭС гідравузла № 1 «Дубой» Дняпроўска-Бускага каналу** — малая гідраэлектрастанцыя. Гадавая выпрацоўка электраэнэргіі ~1,4 млн кВт*гадзін.

У 2006 адмыслоўцы РУЭБП «Дняпроўска-Бужанскі водны шлях» распрацавалі праект рэканструкцыі суднаходнага шлюзу «Дубой» і пабудовы на яго няжняй галаве малай ГЭС. Паводле праекта на ГЭС устаноўлена два тыпы гарызантальных ГЭУ — вызначанай магутнасьцю 75 кВт і 160 кВт вытворчасьці ТАА «Прамысловы саюз — Энэргія» (агульным лікам 3), абсталяваныя сухімі генэратарамі. У склад збудаваньняў ГЭС на гідравузле «Дубой» уваходзяць вадазабор, падводзячы і адводзячы вадаводы, будынак станцыі, вадавыпуск і адводзячы канал. Будынак ГЭС — невялікая пабудова напаўзаглыбленнага тыпу з цяжкага бэтону.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Дняпроўска-Бужанскі канал
Гомельская ГЭС

**Гомельская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Віцебскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Тураўлянка. Вызначаная магутнасьць 250 кВт. Адноўленая (1996). Работы выконвала ТАА «Малая энэргетыка». Пабудавана у 1953 годзе.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Дабрамысьльская ГЭС

**Дабрамысьльская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Віцебскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Чарніца. Вызначаная магутнасьць складае 212 кВт.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Дуброўская ГЭС

**Дуброўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя на Дуброўскім вадасховішчы ў Смалявіцкім раёне. Вызначаная магутнасьць 150 кВт, штогадовая выпрацоўка электраэнэргіі ~1 млн кВт*гадзін, што дастаткова для забесьпячэньня электраэнэргіяй ~750 прыватных дамоў. Уведзена ў эксплюатацыю ў 2002 годзе. Будаўніцтва пачалося ў сьнежні 2001, работы выконвала ПМК-79 ААТ «Салігорсквадбуд». У турбіннай камэры ўсталяваныя дзьве турбіны вытворчасьці ТАА «Прамысловы саюз – Энэргія» (Горадня) па 75 кВт кожная. Ад вадазаборнага збудаваньня да турбін вада падаецца па бэтонным галерэям, далее — па двум вадаводам дыямэтрам 1400 мм і даўжынёй 30 мэтраў.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Жэмыслаўская ГЭС

**Жэмыслаўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Гаўя. Вызначаная магутнасьць 200 кВт. Адноўленая (1994). Работы выконвала ТАА «Малая энэргетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Івейскі раён
Клясьціцкая ГЭС

**Клясьціцкая ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Віцебскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Дрысьвята. Вызначаная магутнасьць 520 кВт. Капітальна адрэмантаваная (1994). Работы выконвалі РУП «Віцебскэнэрга» і ТАА «Малая энэргетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Лахазьвінская ГЭС

**Лахазьвінская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Берасьцейскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Лахазва і возеры Гаць (фактычна вадасховішча створанае ў 1934 годзе). Вызначаная магутнасьць 100 кВт, працавала ў 1950—1965 гг., затым закінутая. Адноўленая ў 1995 годзе, работы выконвала ТАА «Малая энэргетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Лукомская ГЭС

**Лукомская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Віцебскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Лукомка. Пабудаваная ў 1951 годзе. Вызначаная магутнасьць 300 кВт. Адноўленая і рэканструяваная, 1-я чарга (аднаўденьне) — 150 кВт (1999), 2-я чарга (будаўніцтва) — 150 кВт (2000). Работы выконвалі ТАА «Лукомльэнэргамантаж» і ТАА «Малая энэргетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Наваельнянская ГЭС

**Наваельнянская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Дзятлаўка ў г.п. Наваельня Гарадзенскай вобласьці. Закінутая. Адноўленая і ўведзеная ў эксплюатацыю ў 2002 годзе.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
ГЭС Нёмнава

**ГЭС «Нёмнава»** (**Нёмнаўская ГЭС**) — малая гідраэлектрастанцыя на Аўгустоўскім канале, на шлюзе-рэгулятары «Куркуль». Будаўніцтва пачалося ў 2003 годзе. Вызначаная магутнасьць 250 кВт. Штогадовая выпрацоўка электраэнэргіі ~1,2 млн кВт/гадзін, што дастаткова, каб забясьпечыць патрэбы турыстычных аб’ектаў Аўгустоўскага каналу, якія плянуецца пабудаваць, і г.п. Сапоцкін. На Нёмнаўскай ГЭС усталяваная пакуль адзіная ў Беларусі модульная гарызантальная гідраэнэргетычная ўстаноўка. Тэрмін акупнасьці 11 гадоў.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Аўгустоўскі канал
ГЭС Паперня

**ГЭС «Папе́рня»** — малая гідраэлектрастанцыя ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці на рацэ Зэльвенцы. Пабудаваная ў 1946 годзе на сродкі мясцовых жыхароў, мела вызначаную магутнасьць 100 кВт, забясьпечвала электраэнэргіяй два дзясяткі навакольных вёсак. Закрытая ў сувязі з пускам Бярозаўскай ДРЭС. У 2006 годзе пасьля рэканструкцыі зноў ўведзеная ў эксплюатацыю з вызначанай магутнасьцю 200 кВт (два агрэгаты на 100 кВт кожны), забясьпечвае электраэнэргіяй СПК ААТ «Зеляневічы» і суседнія вёскі.

Работы па рэканструкцыі пачаліся ў верасьні 2004 году. Работы выконваў ПМК-52 «Берасьцеводбуд», падчас земляных работ выпадкова былі знойдзеныя чалавечыя парэшткі, імаверна часоў Вялікай Айчыннай вайны. Далейшую працу зь імі праводзіў 52-і асобны спэцыялізаваны пошукавы батальён МА РБ, былі выяўлены парэшткі 6 чырвонаармейцаў, якія былі перазахаваныя з воінскай пашанай у брацкай магіле на вайсковых могілках у вёсцы Слабудка.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Пружанскага раёну
Катэгорыя:Электрастанцыі Берасьцейскай вобласьці
Рачунская ГЭС

**Рачунская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя. Разьмешчана на рацэ Ашмянка (36 км ад вусьця), за 13 км на паўночны захад ад горада Смаргонь, каля вёскі Рачуны. Уведзена ў эксплюатацыю ў 1959 годзе. Перапыніла выпрацоўку электраэнэргіі ў пач. 1970-х гг. і была закінута. Раканструявана і зноў уведзена ў эксплюатацыю 5 лютага 2001 г. Вызначаная магутнасьць 300 кВт. Гадавая выпрацоўка электраэнэргii ~1,5 млн кВт*гадзiн. Вадасховішча выкарыстоўваецца для рыбагадоўлі.

Рэканструкцыя пачалася ў 1999 годзе, былі адрэмантаваныя турбіны і напраўляўючыя апараты, цалкам разабрана абсталяваньне і заменены з'амартызаваныя часткі. Усталяваныя новыя генэратары. Работы выконвала НВТАА «Малая энэргетыка» і «Горадняэнэрга». Уведезена ў эксплюатацыю 5.2.2001 г. з вызначанай магутнасьцю 200 кВт. У 2004 дадаткова ўсталяваная турбіна вытворчасьці «Прамышлены саюз-Энэргія» тыпу ГЭУ-100 (вызначанай магутнасьцю 100 кВт).

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Сакаўшчынская ГЭС

**Сакаўшчынская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Заходняя Бярэзіна каля вёскі Сакаўшчына Валожынскага раёну. Закінутая. Узноўленая, на плаціне якая захавалася, вызначанай магутнасьцю 120 кВт. Часткова рэканструявалася за кошт доўгатэрміновага крэдыту ААТ «Белаграпрамбанку». Турбіны набываліся за кошт інавацыйнага фонду РУП «Менскэнэрга».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Сяляўская ГЭС

**Сяляўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Менскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Югна. Вызначаная магутнасьць 110 кВт. Адноўленая (2003). Работы выконвалі ТАА «Лукомльэнэргамантаж» і ТАА «Малая энэргетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Чыгірынская ГЭС

**Чыгірынская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Магілёўскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Друць. Вызначаная магутнасьць 1500 кВт. 

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Цяцерынская ГЭС

**Цяцерынская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Магілёўскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Друць. Вызначаная магутнасьць 370 кВт. Капітальна адрэмантаваная (1996). Работы выконвала ТАА «Белэнэргарэмналадка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Янаўская ГЭС

**Янаўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Гарадзенскай вобласьці, разьмешчаная на рацэ Лоша. Вызначаная магутнасьць 160 кВт.

Адноўленая ў 1997 годзе, усталяваныя дзьве экспэрымэнтальныя капсульныя гідраэнэргетычныя устаноўкі ГЭУ-60 (60 кВт) і ГЭУ-100 (100 кВт) вытворчасьці ТАА «Прамысловы саюз-Энэргія» (Горадня). На ГЭУ-60 для павялічэньня надзейнасьці быў павялічаны зазор паміж ротарам і статаром. ГЭУ-100 таксама была мадэрнізаваная, генэратар шляхам усталёўкі рэдуктара быў вынесены з воднага струменя.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Полацкая гідраэлектрастанцыя

**Полацкая гідраэлектрастанцыя** — гідраэлектрастанцыя Беларусі, запушчаная ў чэрвені 2017 году на рацэ Дзьвіне на паўднёвым усходзе Полацкага раёну.

Вызначаная магутнасьць – 21,66 МВт. Увод эксплюатацыю плянуецца на 2010 год. У 2007 плянуецца вызначаць графік будаўніцтва гідраэлектрастанцыі. Пляцоўка для яе ўжо знойдзена – у 10 кілямэтрах вышэй Полацку. Генэральны праекціроўшчык новай ГЭС — БелНІПІЭнэргапрам, які выйграў тэндар, у якім удзельнічалі праектныя інстытуты з Расеі і Ўкраіны. Паводле папярэдніх зьвестак, для будаўніцтва абраны тып станцыі, які не патрабуе вадасховішча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Полацкі раён)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2017 годзе
Неманаўская ГЭС

**Нёманаўская ГЭС** — плянаваная да будаўніцтва да 2013 году гідраэлектрастанцыя ў Беларусі на рацэ Нёман каля вёскі Польніца, ніжэй па цячэньні за Горадню. Плянаваная плошча вадасховішча ~500 га, вызначаная магутнасьць — 18 МВт, гадавая выпрацоўка электраэнэргіі ~100—110 млн кВт*гадзін.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Гарадзенская ГЭС

**Гарадзенская ГЭС** — 1-я ў Беларусі гідраэлектрастанцыя сярэдняй магутнасьці, запушчаная на Нёмане каля Шчачынава ў жніўні 2012 году.

Месьцілася вышэй па цячэньні за Горадню. Плошча вадасховішча перад плацінай складала каля 20 кв.км. Вызначаная магутнасьць — 17 мэгаватаў. Праектная гадавая выпрацоўка электраэнэргіі — 84,4 млн кіляват-гадзіна.

## Узьвядзеньне
У траўніь 2008 году ў Гарадзенскім раёне пачалі ўзводзіць Гарадзенскую гідраэлектрастанцыю з агульным коштам праекту 131,26 млн рублёў у цэнах 1991 году «Гарадзенская ГЭС на р. Нёман Гарадзенскай вобласьці». Dадавая выпрацоўка электраэнэргіі мела скласьці 87,6 млн кВт-гадзіна.

31 жніўня 2012 году на Нёмане запусьцілі Гарадзенскую гідраэлектрастанцыю, якая стала 1-й у Беларусі ГЭС сярэдняй магутнасьці. Папярэдне на рацэ стварылі вадасховішча абсягам 2 млн кубамэтраў, якое адгарадзілі жалезабэтоннай плацінай. Агульную магутнасьць 17 мэгаватаў (МВт) выдавалі 5 чэскіх генэратараў «Мавэл» па 3,4 МВт кожны. Праектная гадавая выпрацоўка электраэнэргіі мела складаць 84,4 млн кіляват-гадзіна (кВт-гадз). Пры гэтым, за 2013 год атрымалі 91,7 млн кВт-гадз. Гэта адпавядала 25 300 тонам паліва і задавольвала патрэбу ў электрычнасьці насельніцтва Бераставіцкага, Гарадзенскага і Шчучынскага раёнаў. У сакавіку 2014 году кіраўнік Гарадзенскай ГЭС Уладзімер Шатэрнік паведаміў: «Атрыманьне за год такой колькасьці «чыстай» электраэнэргіі дазволіла краіне ня спальваць за сэзон 22,3 млн кубічіных мэтраў газу і скараціць выкід шкодных рэчываў у атмасфэру на 28 тонаў. Атрыманая эканомія па паліве дасягае 15 млн даляраў, бо сабекошт вытворчасьці энэргіі склаў па выніках году 2,6 цэнты ЗША за кВт-г». Будаўніцтва Гарадзенскай ГЭС каштавала 118,4 млн даляраў з акупнасьцю цягам каля 20 гадоў. Створанае для ГЭС вадасховішча мела плошчу каля 20 кв.км, даўжыню каля 44-х км і шырыню каля 1500 мэтраў. У выніку вадасховішча заняло землі ў межах паплавоў Нёману падчас веснавой паводкі, таму ўдалося пазьбегнуць затапленьня сельскагаспадарчых земляў, зносу пабудоваў і адсяленьня жыхароў. Пры гэтым, добраўпарадкавалі 3 кв.км закінутых земляў і пабудавалі мост з новай дарогай. Пад рыбаводзтва адвялі 105 гектараў. Сабекошт вадасховішча склаў 30 млн даляраў. Урэшце, Гарадзенскую ГЭС праектавалі і будавалі пераважна беларускія прадпрыемствы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Нёман
Катэгорыя:Збудаваньні Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Гідраграфія Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Путрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2012 годзе
Ганцкая ГЭС

**Ганцкая ГЭС** — колішняя малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Белая Ганча ў Летуве. Вызначаная магутнасьць — 650 кВт.

## Гісторыя
Пабудаваная ў 1955 годзе. 12 лютага 1958 году адбылася аварыя на гідраэлектрастанцыі — абрынуўся ніжні схіл наземнай плаціны.

Да нашага часу захаваліся плаціна і будынак электрастанцыі.

## Галерэя

Leipalingio sen., Lithuania - panoramio (28).jpg|Плаціна Ганцкай ГЭС
Baltosios_Ančios_HES,_2.JPG|Будынак Ганцкай ГЭС
Kapčiamiesčio sen., Lithuania - panoramio (2).jpg|Будынак Ганцкай ГЭС з адвадным каналам


Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Летувы
Гарэніцкая ГЭС

**Гарэніцкая ГЭС** — колішняя малая гідраэлектрастанцыя каля в. Гарэнічы Бярэзінскага раёна на рацэ Клява. Будаўніцтва пачалося 15 красавіка 1948, уведзена ў эксплюатацыю ў канцы сьнежня 1956 году. Забясьпечвала электраэнэргіяй в. Гарэнічы і п.г.т. Беразіно. Вызначаная магутнасьць 150 кВт.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Ключагорская ГЭС

**Ключагорская ГЭС** — колішняя малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Обаль (32 км ад вытокаў). Захавалася плаціна.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Сялецкая ГЭС

**Сялецкая ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя каля вёскі Сялец у Амсьціслаўскім раёне. Пабудаваная у 1932 годзе, вызначанай магутнасьцю 75 КВт. Цяпер закінутая.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Амсьціслаўскі раён
Малая гідраэлектрастанцыя

**Малая гідраэлектрастанцыя**, **малая ГЭС**, **міні ГЭС**, **МГЭС** — гідраэлектрастанцыя, якая мае параўнальна невялікую вызначаную магутнасьць. Пэўнай агульнапрынятай ва ўсіх краінах вялічыні вызначанай магутнасьці для прылічэньня гідраэлектрастанцый да катэгорыі малых няма. Часьцей да малых гідраэлектрастанцый прылічваюць гідраэнэргетычныя ўстаноўкі, вызначаная магутнасьць якіх не перавышае 5 МВт (Аўстрыя, Нямеччына, Польшча, Гішпанія і інш.). У Латвіі і Швэцыі, малымі лічаць ГЭС вызначанай магутнасьцю да 2 МВт, у некаторых іншых краінах – да 10 МВт (Грэцыя, Ірляндыя, Партугалія). Час ад часу адбываюцца зьмены клясыфікацыі, у ЗША, дзе былі прынятыя меры стымуляваньня разьвіцьця малой гідраэнэргетыкі (праз спрашчэньне ліцэнзійнай працэдуры афармленьня праектаў будынкаў малых ГЭС), першапачаткова да іх прылічвалі ГЭС вызначанай магутнасьцю да 5 МВт, затым верхняя мяжа была павялічаная да 15 МВт, а ў 1980 іх максымальная вызначаная магутнасьць была абмежаваная 30 МВт. У СССР паводле БНіП 2.06.01-86 да малых прылічвалі ГЭС, вызначанай магутнасьцю да 30 МВт пры дыямэтры працоўнага кола турбіны да 3 м. У Беларусі малымі электрастанцыямі лічацца электрастанцыі з вызначанай магутнасьцю да 6 МВт, а канцэрн «Белэнэрга» мусіць разьлічвацца з малымі электрастанцыямі за пастаўленную электраэнэргію па падвоенных тарыфах. Прыкладна так і ў Латвіі, дзяржава гарантуе закуп электраэнэргіі ад малых ГЭС па падвойным тарыфе на працягу 8 гадоў пасьля ўводу ў эксплюатацыю. З малых ГЭС умоўна вылучаюць мікра ГЭС, вызначаная магутнасьць якіх не перавышае 0,1 МВт.

У Швэцыі дзейнічае 1,35 тыс. малых ГЭС (2006), якія выпрацоўваюць 10% неабходнай краіне электраэнэргіі, у Кітаі каля 83 тыс. малых ГЭС (2006). У Беларусі да стварэньня адзінай Беларускай энэргетычнай сыстэмы існавала 179 малых ГЭС, якія забясьпечвалі электраэнэргіяй сельскую гаспадарку, пасьля большасьць зь іх была закінутая, цяпер робяцца спробы ўзнавіць іх (гл. таксама: Гідраэнэргетыка Беларусі). У Расеі ААТ «ГідраАГК» лічыць за малыя гідраэлектрастанцыі вызначанай магутнасьцю меней за 25 МВт. Будаўніцтва падобных станцый вулучана кампаніяй ў асобную праграму, апэратарам якой зьяўляецца даччыная арганізацыя прадпрыемства — фонд «Новая энэргія». Паводле праграмы, да 2010 заплянавана ўвесьці ў эксплюатацыю малых ГЭС агульнай вызначанай магутнасьцю 150 МВт, а да 2020 — ня менш чым 1000 МВт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі
Генадзь Кісялёў

**Гена́дзь Васі́левіч Кісялёў** (19 сакавіка 1931, Каломна, Маскоўская вобласьць, цяпер Расея — 14 лістапада 2008, Менск) — беларускі гісторык, літаратуразнавец, пісьменьнік і археограф. Доктар філялягічных навук (1994) і кандыдат гістарычных навук. Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1990) за кнігі гістарычна-літаратурных дасьледаваньняў «Разыскивается классик…» і «Спасьцігаючы Дуніна-Марцінкевіча».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і службоўцаў. Сярэднюю школу скончыў у Віцебску (1948). Па заканчэньні Маскоўскага гістарычна-архіўнага інстытуту (1953), працаваў у архіўных установах Летувіскай ССР. У 1956—1959 гадах вучыўся ў асьпірантуры пры Маскоўскім гістарычна-архіўным інстытуце. У 1960—1971 — навуковы супрацоўнік Цэнтральнага дзяржаўнага гістарычнага архіву ЛетССР. З 1971 — навуковы супрацоўнік Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Сябар СП СССР (з 1964). Быў жанаты, меў дзьвюх дачок — Лію і Натальлю, унука Яна.

У друку дэбютаваў у 1958 годзе. Аўтар зборнікаў гістарычна-літаратурных нарысаў «Сейбіты вечнага» (1963), «З думай пра Беларусь» (1966), «Героі і музы» (1982), дасьледаваньняў «Загадка беларускай „Энеіды“» (1971), «Пошукі імя» (1978), «Спасьцігаючы Дуніна-Марцінкевіча» (1988), літаратуразнаўчай дылёгіі «Разыскивается классик…» (1989), гістарычных нарысаў «Паплечнік Каліноўскага» (1976), «На пераломе дзьвюх эпох: Паўстаньне 1863 года на Міншчыне» (1990). Аўтар зборнікаў гістарычна-літаратурных матэрыялаў «Пачынальнікі» (1977), «Пуцявінамі Янкі Купалы» (1981), «З жыцьцяпісу Якуба Коласа» (1982), «Шляхам гадоў» (1990). Адзін са складальнікаў зборнікаў дакумэнтаў «Рэвалюцыйны ўздым у Літве і Беларусі 1861—1862 гг.» (1964), «Паўстаньне ў Літве і Беларусі 1863—1864» (1965).

Дасьледаваў беларускую літаратуру і нацыянальны рух 19 ст., жыцьцё і творчасьць К. Каліноўскага, В. Дунін-Марцінкевіча, Ф. Багушэвіча, А. Вярыга-Дарэўскага, П. Шпілеўскага, Я. Коласа і Я. Купалы. Атрыбутаваў аўтарства «Энэіды навыварат» і «Тараса на Парнасе». Таксама працаваў над скарыназнаўчымі тэмамі, дзе сам сябе лічыў за «нэафіта», хаця насамрэч і тут зрабіў значны ўклад.

Памёр ураніцу 14 лістапада 2008 году ў Менску пасьля цяжкай хваробы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Кісялёў Генадзь // 
* Памёр Генадзь Кісялёў // Наша Ніва, 14 лістапада 2008

## Вонкавыя спасылкі
* Марат Горевой. На 78-м году скончался историк и литературовед Геннадий Киселев // БелаПАН, 14 лістапада 2008
* Валянціна Аксак. Вянок памяці: Генадзь Кісялёў // Радыё Свабода, 14.11.2008

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каломне
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія археографы
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа
Крыніца

Назву **Крыні́ца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Крыніца — вёска ў Пружанскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Крыніца — былы хутар у Астравецкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Крыніца — былы пасёлак у Прапойскім раёне

* Менская вобласьць:
** Крыніца — вёска ў Валожынскім сельсавеце Валожынскага раёну
** Крыніца — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёну
** Крыніца 1 — вёска ў Вялейскім раёне
** Крыніца 2 — вёска ў Вялейскім раёне
** Крыніца — вёска ў Ігуменскім раёне
** Крыніца — вёска ў Капыльскім раёне
** Крыніца — вёска ў Маладэчанскім раёне
** Крыніца — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Крыніца — былы пасёлак у Слуцкім раёне
** Крыніца — былая вёска ў Смалявіцкім раёне, цяпер у складзе Смалявічаў

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Крыніца — вёска ў Беластоцкім павеце
** Крыніца — вёска ў Гайнаўскім павеце

### [[Расея]]
* Крыніца — сяло ў Пшадзкай сельскай акрузе Гелянджыку

### [[Украіна]]
* Крыніца — сяло ў Стараканстантынаўскім раёне Хмяльніцкай вобласьці
* Белая Крыніца — пасёлак гарадзкога тыпу ў Вялікааляксандраўскім раёне Хэрсонскай вобласьці

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Крыніца — рака ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Крыніца — ручай, левы прыток ракі Асьліку (басэйн ракі Друці)
* Крыніца — ручай, правы прыток ракі Дражні
* Крыніца — ручай, левы прыток ракі Крупні

## Іншае
* ААТ «Крыніца» — беларускі бровар у Менску
* Крыніца — вадасховішча на паўночным захадзе Менску
* «Крыніца» — газэта беларускіх хрысьціянскіх дэмакратаў (БХД) у 1917—1940 гадах
* «Крыніца» — беларускі часопіс
* «Крыніца» — раман амэрыканскай пісьменьніцы Айн Рэнд

## Складаныя тэрміны
* Крыніца — выхад падземных водаў на паверхню
** Гідратэрмальныя крыніцы сярэдня-акіянічных хрыбтоў
* Крыніца бесьперабойнага сілкаваньня
* Крыніца гонару — тэрмін з гісторыі права
* Крыніца права — юрыдычнае паняцьце
* Крыніца сілкаваньня — радыёэлектронная прылада, прызначанае для забесьпячэньня розных прылад электрычным сілкаваньнем
* Іённая крыніца — прылада для атрыманьня накіраваных струменяў (пучкоў) іёнаў
* «Крыніца цяпла» — сынгл беларускага музычнага праекту UltraВожык
* Крыніцазнаўства

## Падвойныя назвы
* Гомельская Крыніца
* Другая Крыніца
* Крыніца Гомельская
* Крыніца Горкі
* Крыніца Гушчоўская
* Крыніца Сьвятая
* Першая Крыніца

## Глядзіце таксама
* Закрынічча
* Крыніцы
* Крынічка
* Крынічкі
* Крынічнае
* Крынічная
* Крынічны
* Крынічча
* Крынічына
* Падкрыніца
Вінцэсь Каратынскі

**Вінцэнт Аляксандравіч Каратынскі** (1831; в. Селішча, цяпер Карэліцкі раён, Гарадзенская вобласьць, Беларусь — 1891; Варшава, цяпер Польшча) — беларускі пісьменьнік і перакладнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і былога прыгоннага селяніна Аляксандра Каратая, бацька атрымаў вольную ад свайго пана Яна Залескага, верагодна, на просьбу Марка Татароўскага, апекуна Юзафаты з Далідовічаў — шляхцянкі зь якой Аляксандар Каратай хацеў ажаніцца. Калі ў Аляксандра зь Юзафатай было ўжо трое сыноў — Вінцэсь, Ян і Міхал, ён утапіўся ў Нёмане, а празь нейкі час Юзафата выйшла замуж за свайго былога апекуна. Адукацыю Вінцэсь Каратынскі набыў самавукам, пад наглядам мясцовага арганіста. Навучыў чытаць і пісаць малодшых братоў. Працаваў хатнім настаўнікам. У 1850—1862 гадох быў сакратаром Улідзіслава Сыракомлі. За кароткі час самавукам атрымаў выдатную адукацыю, апроч беларускай і польскай, валодаў расейскай, чэскай, францускай і нямецкай мовамі, троху ведаў з лаціны. Граў на скрыпцы. Разам з расейскім пісьменьнікам Мікалем Лясковым вандраваў Літвой (Беларусьсю). Супрацаваў з польскімі газэтамі і часопісамі, друкаваў артыкулы, тэматычна зьвязаныя зь беларускім краем.

Дэбютаваў у друку ў 1856 годзе. Аўтар зборнік паэзіі «Чым хата багата, тым рада» (па-польску, 1857), паэмы «Таміла» (па-польску, 1858), таксама Вінцэсю Каратынскаму прыпісваюць ананімныя антыцарскія творы «Гутарка старога дзеда» і «Гутарка суседзяў». Зь беларускамоўных твораў захаваліся вершы «Уставайма, братцы, за дзела, за дзела», «Далі бог-то, Арцём…», «Туга на чужой старане». У 1994 годзе выйшаў збонік твораў.

Перакладаў на польскую мову творы Гайнрыха Гайнэ, Аляксандра Пушкіна, Міхаіла Лермантава ды іншых. Пакінуў шмат біяграфічных нататкаў пра Адама Міцкевіча, гістарычна-краязнаўчых нататкаў пра Наваградак і Наваградчыну.

На беларускую мову яго творы перакладалі Раіса Баравікова, Рыгор Барадулін, Пятро Бітэль, Уладзімер Мархель, Генадзь Тумаш.

Варшаўская літаратурная і журналісцкая супольнасьць называла Каратынскага «барадатым ліцьвінам».

## Бібліяграфія
* Каратынскі В. Творы / Уклад., прадм. і камент. У. Мархеля. 2-е выд., дап. Мн., 1994.

## Крыніцы

## Літаратура
* Мальдзіс А. Вінцэсь Каратынскі // Мальдзіс А. Падарожжа ў ХІХ стагоддзе. Мн., 1969. С. 64—74.
* Каратынскі В. Творы / Уклад., прадм. і камент. У. Мархеля. 2-е выд., дап. Мн., 1994.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карэліцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Сяргей Жылкін

**Сяргей Фёдаравіч Жылкін** (20 чэрвеня 1960, Орск — 15 лістапада 2008, Тальяці) — былы мэр гораду Тальяці, былы рэктар Тальяцінскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

## Біяграфія
З 1962 году жыў у г. Тальяці, дзе і скончыў Тальяцінскі політэхнічны інстытут па спэцыяльнасьці «інжынэр-электрамэханік». Пасьля заканчэньня інстытуту працаваў на АўтаВАЗе. Быў начальнікам штабу «Камсамольскага пражэктара». У 1990 годзе стаў старшынём райвыканкаму Аўтазаводзкага раёну г. Тальяці. У 1992 годзе стаў кіраўніком раённай адміністрацыі. У чэрвені 1994 году абраны мэрам г. Тальяці, у 1996 годзе перамагае на пераабраньнях. У 2000 годзе добраахвотна склаў зь сябе паўнамоцтвы мэра гораду. У 2001 годзе абіраецца рэктарам Тальяцінскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 2006 годзе абраны прэзыдэнтам тальяцінскага «Ротары-клюбу».

Скончыў Міжнародную школу кіраваньня Вялікабрытаніі, Акадэмію дзяржаўнай службы пры прэзыдэнце РФ па спэцыяльнасьці «Эканоміка і кіраваньне».

15 лістапада 2008 году, каля 08:50 па маскоўскім часе (09:50 па мясцовым часе), на ўсходах санаторыя «Прылесьсе» на яго быў зьдзейсьнены замах. Двое невядомых зрабілі Жылкіну каля 10 удараў нажом (па іншых зьвестках, завострываньнем) — у жывот і вобласьць сэрца. У выніку атрыманых траўмаў празь некалькі гадзін ён сканаў у лякарні.

## Сям'я
У Сяргея Фёдаравіча засталіся жонка, сын і двое дочак.

## Навуковая дзейнасьць
Доктар эканамічных навук (у 2007 годзе абараніў дысэртацыю на тэму «Эканоміка рэгіянальных гарадоў»), дацэнт.

## Узнагароды
Узнагароджаны мэдалём «Мікалай Рэрых».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Пэрсоны Тальяці
* Жылкін: былыя ў сучаснасці
* http://www.rian.ru/incidents/20081115/155190592.html

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Орску
Катэгорыя:Былыя мэры гарадоў Расеі
Катэгорыя:Асобы Тальяці
Катэгорыя:Памерлі ў Тальяці
Жылкін

**Жылкін** — расейскае прозьвішча.

* Аляксандар Жылкін (нар. 1959) — губэрнатар Астраханскай вобласьці.
* Сяргей Жылкін (1960—2008) — мэр г.Тальяці 1994—2000 гг., рэктар Тальяцінскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту 2001—2008 гг.

Катэгорыя:Расейскія прозьвішчы
Мальта на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

Мальту прадставіла на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2008» сьпявачка **Марэна**, але яна не мінула ў фінал конкурсу і заняла 14 месца з 38 баламі ў другім паўфінале.

## Нацыянальны адбор
Да 13 лістапада было атрымана 225 заявак на ўдзел у нацыянальным адборы. У паўфінале (24 лютага) удзельнічала 16 песень, 8 песень, якія мінулі ў фінал, абрала журы. У фінале (26 лютага) пераможца вызначалі тэлегледачы (80%) і журы (20%).
 

## Галасаваньне
### У паўфінале

### У фінале

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Нарвэгія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

Нарвэгію на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2008» у першым паўфінале прадставіла *Марыя* зь песьняй «Hold On Be Strong». Песьня мінула ў фінал, заняўшы 5 месца і набраўшы 182 ачкі.

## Нацыянальны адбор
Каля 600 заявак былі атрыманыя арганізатарамі нацыянальнага нарвэскага адбору *Melody Grand Prix*, 34% зь іх былі пададзеныя нарвэскімі кампазытарамі, астатнія жа паступілі зь іншых краінаў. Аднак, у апошні момант арганізатары адбору прынялі рашэньне дапусьціць да ўдзелу толькі нарвэскіх аўтараў.

Дзьве кампазыцыі з кожнага паўфіналу, вызначаныя тэлегаласаваньнем вышлі ў фінал, які прайшоў 9 лютага ў Осьлё. Мінулі тры паўфіналу і раўнд «другі шанец», такім чынам, у фінале апынуліся 8 песень; перамагла «Нold On Be Strong».

## Галасаваньні

### У паўфінале

### У фінале

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня
* Нарвэгія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Македонія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

На «Эўрабачаньні-2008» Македонію прадставілі **Тамара**, **Vrčak** і **Адрыян** зь песьняй «Let Me Love You», але яны не прайшлі ў фінал і занялі 10 месца з 64 баламі ў другім паўфінале.

## Відэакліп
Відэакліп на песьню быў зьняты пасьля сустрэчы кіраўнікоў дэлегацыяў «Эўрабачаньня», таму яго не паказвалі падчас агляду ўдзельнікаў. Кліп быў зроблены для ўнутранага рынку Македоніі, але яго можна афіцыйна паглядзець у інтэрнэце. Кліп мае шэсьць вэрсіяў, розьніца паміж імі ў мове выкананьня.

## Нацыянальны адбор
Фінал нацыянальнага адбору на Конкурс песьні Эўрабачаньне-2008 мінуў 23 лютага 2008 году, у фінале ўдзельнічала 15 выканаўцаў. Пераможца вызначаўся журы (50%) і тэлегледачамі (50%). Усе песьні на **Skopje Fest 2008** былі на македонскай мове.
 

## Галасаваньне
### У паўфінале

### У фінале

## Глядзіце таксама
* Паўночная Македонія на конкурсе песьні Эўрабачаньне

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Малдова на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

Малдову на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2008» у першым паўфінале прадставіла Жэта Бурлаку зь песьняй «A Century of Love». Песьня не мінула ў фінал, заняўшы 12 месца і набраўшы 36 ачкоў.

## Нацыянальны адбор
Нацыянальны адбор мінуў 9 лютага. У роўных дзелях у галасаваньні ўдзельнічалі: 1) асноўнае журы; 2) тэлегаласаваньне; 3) адмысловая камісія з канала *TRM*. Перамагла на адборы Жэта Бурлаку зь песьняй «A Century of Love».

## Галасаваньні
### У паўфінале

### У фінале

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня 
* Малдова на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008 (esckaz.com)

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Нідэрлянды на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

Нідэрлянды прадставіла на «Эўрабачаньні-2008» сьпявачка **[[Хайнд Лароўсі|Hind]]**, якая не мінула ў фінал конкурсу і заняла 13 месца з 27 баламі ў першым паўфінале.

## Унутраны адбор
Канал **NOS** вырашыў сам абраць выканаўца на ролю прадстаўніка Нідэрляндаў на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2008». Кандыдатур было шмат, але **Hind** была адной з самых папулярных сьпявачак у Нідэрляндах. Музыку напісала сама **Hind** і яшчэ два кампазытары (**Бас ван дэн Геўвэл**, **Цьерд ван Занэн**), а словы таксама **Hind** і **Цьерд ван Занэн**. Прэзэнтацыя песьні «Your Heart Belongs to Me» адбылася 7 сакавіка.

## Галасаваньне
### У паўфінале
Так як сьпявачка **Hind** зь Нідэрляндаў зь песьняй «Your Heart Belongs to Me» не змагла трапіць у фінал, то за яе галасавалі толькі ў першым паўфінале.

### У фінале

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Нямеччына на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

На «Эўрабачаньні-2008» Нямеччыну прадставіў гурт *No Angels* зь песьняй «Disappear». Выканавец адразу мінуў у фінал конкурсу, бо Нямеччына ўваходзіць ў «Вялікую чацьвёрку». Песьня заняла перадапошняе месца, набраўшы 14 балаў.

## Нацыянальны адбор

### Вынікі нацыянальнага адбору
6 сакавіка 2008 мінуў нацыянальны адбор. 50 % журы і 50 % тэлегаласоў вызначылі пераможца.




### Выканавец
У складзе групы выступілі: (зьлева направа на выяве)
* Джэсіка Вальс 
* Сэндзі Мёлінг
* Надзя Бэнаіса
* Люцыя Дзякоўска

## Глядзіце таксама
* Нямеччына на конкурсе песьні Эўрабачаньне

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Катэдральны сабор сьвятога Вігілія (Трэнта)

**Катэдральны сабор Сьвятога Вігілія** () — галоўны касьцёл гораду Трэнта й Трыдэнцкае архідыяцэзіі.

Зьмешчаны на Катэдральнай плошчы, збудаванай у гонар Сьвятога заступніка Трэнта — Сьвятога Вігілія, на месцы яго магілы, дзе некалі быў паганскі храм.

Пачаткова сабор меў выгляд рымскае базылікі памерамі 14×45 мэтраў, збудаванай у антычным стылі, з апсыдай, зьвернутай на ўсход.

Біскуп Ульрых II (1022—1055), вырашыў зрабіць рэканструкцыю гэтай старой рымскай базылікі. Пры ім будынак быў значна пашыраны, у ім зьявіліся тры нэфы, апсыды якіх былі пабудаваныя на падмурку рымскайепабудовы. На ўзроўні старой базылікі былі зьмешчаны магілы выбітных жыхароў гораду.

Альтэман (1124—1149), зрабіў рэканструкцыю магілаў (у такім выглядзе яны знаходзяцца і сёньня), дадаў да касьцёла новыя памяшканьні і разам са справай Ульрыха ІІ, выдаліў элемэнты клясычнае забудовы. Біскуп Фэдэрыка Ванга (1207—1218) вырашыў рэканструяваць гэтую базыліку, пачынаючы з фундамэнту, і дзеля гэтага запрасіў найлепшых майстроў сваёй справы, на чале з Адамо д’Ароньнё. Рэканструкцыя пачалася ў 1212 годзе, але пасьля сьмерці Фэдэрыка Вангі ў Сьвятой зямлі, рэканструкцыя апынулася ў крызе. Рэканструкцыя касьцёла вялася на ўласныя сродкі і ахвяраваньні грамадзянаў гораду.

У 1236 годзе памёр Адамо д’Ароньнё і яго справу працягнуў сын — Энрыка дзі Фона д’Ароньнё, але будаўніцтва значна запаволілася з-за недахопу сродкаў. У канцы ХIII стагодзьдзя, зьявілася вялікая ружа, якую жыхары назвалі «кола фартуны». З 1305 па 1307 год Эджыліё да Кампіёнэ кіраваў усімі працамі, і дабудаваў паўднёвую частку касьцёла і ніжэйшую частку звоньніцы. З 1321 году, сын Эджыліё, Баніна да Кампіёнэ, скончыў усе разоны і дадаў да касьцёла элемэнты готыкі.

У 1628 годзе пад кіраўніцтвам Джузэпэ Альбэрці, была даданая капліца Ўкрыжаваньня на Крыжы, збудаваная ў стылі барока.

Касьцёл Сьвятога Віджылія ёсьць помнікам мураванага дойлідзтва. У гэтым касьцёле зьмешаныя чатыры стылі: антычным, рэнэсанс, готыка і барока. Пасьля правядзеньня археалягічных раскопак, падмурак касьцёла быў пераўтвораны ў музэй, у якім праводзіцца выстаўка рэшткаў старой рымскай базылікі і могілкаў выбітных жыхароў гораду.

## Вонкавыя спасылкі

* La Cattedrale di San Vigilio — Архідыяцэзія Трэнта
* Duomo di Trento — Аддзел турызму ў Трэнта і Монтэ-Бадонэ

Трэнта
Катэгорыя:Трэнта
Башкартастан

**Рэспу́бліка Башкартаста́н** (, ) — суб’ект Расейскай Фэдэрацыі, уваходзіць у склад Прыволскай фэдэральнай акругі. Сталіца — горад Уфа.

Мяжуе зь Сьвярдлоўскай, Чалябінскай і Арэнбурскай абласьцямі, Пермскім краем, а таксама з рэспублікамі Татарстан і Ўдмуртыя.

Утвораная 23 сакавіка 1919 году.

## Гаспадарка
На 2021 год аднымі з буйнейшых прамысловых прадпрыемстваў былі «Нафтакамскі аўтазавод» і «Ўфімскае маторабудаўнічае вытворчае аб’яднаньне».

## Геаграфія

Башкартастан разьмешчаны на схілах Паўднёвага Ўралу і ў Прыўральлі.

## Насельніцтва
Колькасьць насельніцтва рэспублікі паводле зьвестак Дзяржаўнага камітэту статыстыкі Расеі на 2013 рок склала 4 060 957 чал., шчыльнасьць насельніцтва ў суб’екце — 28,41 чал./км², дзел\ мескага насельніцтва — 67,01%. На 2010 год насельніцтва паводле нацыянальнае прыкметы разьмяркоўваецца наступным чынам:

* расейцы — 36,1%;
* башкіры — 29,5%;
* татары — 25,4%;
* чувашы — 2,7%;
* марыйцы — 2,6%;
* украінцы — 1%;
* асобы іншых нацыянальнасьцяў — 2,7%. Усяго ў рэспубліцы пражываюць прадстаўнікі 160 нацыянальнасьцяў.

Найбуйнейшыя гарады — Уфа (адміністрацыйны цэнтар, 1 077 719 чал.), Стэрлітамак (275 798 чал.), Салават (154 884 чал.), Нефцекамск (123 540 чал.), Акцябарскі (111 551 чал.).

96,4% насельніцтва валодае расейскай мовай. Башкірскай мовай валодае 25,8%, татарская — 34,0% насельніцтва.

У рэспубліцы 54 адміністрацыйныя раёны, 21 горад, 4674 паселішчы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт