open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2008

## Падзеі
* 1 студзеня — у Беларусі прапіску замянілі рэгістрацыяй пражываньня
* 4 студзеня — з прычыны тэрарыстычнах пагроз адмененае правядзеньне 30-га ў гісторыі Ралі Дакар
* 13 лютага — у Армэніі заснаваная «Паўднёва-Каўкаская чыгунка»
* 17 лютага — прынятая Дэклярацыя незалежнасьці Косава
* 19 лютага — Фідэль Кастра сышоў з пасады прэзыдэнта Рэспублікі Куба
* Красавік — Рада па правах чалавека ААН пачала Ўнівэрсальны пэрыядычны агляд
* 14 красавіка — выхад швайцарскай відэагульні «Сымулятар земляробства»
* 4 ліпеня — адбыўся выбух у цэнтры Менску, ад якога пацярпелі блізу 50 чалавек
* 7 жніўня — пачатак Другога ўзброенага грузіна-асэтынскага канфлікту
* 8—24 жніўня — Летнія Алімпійскія гульні ў Пэкіне
* 11 жніўня — адбылася першае выпрабаваньне працы вялікага гадроннага калайдэра
* 14 жніўня — Грузія выйшла са складу СНД
* 12 верасьня — у Белай (Польшча) адчыненая лава Язэпа Крашэўскага
* 28 верасьня — Парлямэнцкія выбары ў Беларусі 2008 году
* 4 лістапада — Барак Абама абраны 44-м прэзыдэнтам ЗША

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
2000-я

**2000-я**

Дзесяцігодзьдзі:
1950-я
1960-я
1970-я
1980-я
1990-я
**2000-я**
2010-я
2020-я
2030-я
2040-я
2050-я


Гады:
2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009

----

## Асноўныя падзеі
* Тэрарыстычныя акты 11 верасьня 2001 году
1990-я

**1990-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1940-я
1950-я
1960-я
1970-я
1980-я
**1990-я**
2000-я
2010-я
2020-я
2030-я
2040-я


Гады: 
1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999

----

## Асноўныя падзеі
* 1991 - Распад СССР

## Вонкавыя спасылкі
1980-я

**1980-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе — XX стагодзьдзе — XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1930-я
1940-я
1950-я
1960-я
1970-я
**1980-я**
1990-я
2000-я
2010-я
2020-я
2030-я


Гады:
1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989

----

## Асноўныя падзеі
* 1986 — Чарнобыльская катастрофа
2010

## Падзеі
* 1 студзеня — Мытны зьвяз Беларусі, Казахстану, Расеі
** Гішпанія пачала старшыняваць у Радзе Эўрапейскага зьвязу
* 4 студзеня — заснаваны «Тураўскі малочны камбінат»
* 12 студзеня — Землятрус на Гаіці, падчас якога загінула блізу 230000 чалавек
* 12 лютага — 28 лютага — Зімовыя Алімпійскія гульні ў Ванкувэры
* 20 сакавіка — пачалося вывяржэньне вулькана Эйяф’ядлаёкюдль у Ісьляндыі, што прывяло да адмены авіярэйсаў над амаль усёй кантынэнтальнай Эўропай на працягу 16-20 красавіка і эпізадычнай забароне палётаў на працягу траўня
* 7 красавіка — Дзяржаўны пераварот у Кіргізіі; 15 красавіка прэзыдэнт Бакіеў пакінуў краіну
* 10 красавіка — Катастрофа Ту-154 пад Смаленскам
* 11 красавіка — адкрылі помнік беларускім лётчыкам у Малэнчыне
* 20 красавіка — выбух на нафтаздабывальнай плятформе кампаніі British Petroleum у Мэксыканскай затоцы
* 4 траўня — У беларускай арміі зьявіліся першыя жанчыны‑палкоўнікі — Ларыса Бабушкіна і Марына Перавёртава
* 22 траўня — катастрофа самалёта Boeing 737 у Мангалоры (Індыя). Загінула 158 чаловек, захавалася 8
* 31 траўня — ізраільскі ваенна-марскі флёт захапіў Флятылію свабоды, што мелася даствіць гуманітарную дапамогу жыхарам Сэктара Газа (Палестынская аўтаномія); падчас штурму загінула 9 чалавек
* 11 чэрвеня — 11 ліпеня — у Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы прайшоў Чэмпіянат сьвету па футболе
* 19 чэрвеня — першае сьвята «Александрыя зьбірае сяброў»
* 25 кастрычніка — выбух на прадпрыемстве «Пінскдрэў», загінула ці памерла ад ран 14 чалавек (па стане на 7 лістапада)
* 19 сьнежня — адбыліся чацьвёртыя прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці

* 23 студзеня — Уладзімер Марук, беларускі паэт, перакладнік
* 27 студзеня — Джэром Сэлінджэр, амэрыканскі пісьменьнік (ЗША)
* 21 лютага — Базыль Белаказовіч, польскі літаратуразнавец, доктар філялёгіі, прафэсар
* 12 сакавіка — Мігель Дэлібэс, гішпанскі пісьменьнік
* 22 сакавіка — Валянціна Талкунова, савецкая і расейская сьпявачка
* 22 сакавіка — Кастусь Тарасаў, беларускі пісьменьнік, гісторык, дзяяч нацыянальна-дэмакратычнага руху
* 10 красавіка — Лех Качынскі, 8-мы прэзыдэнт Польшчы, загінуў у авіякатасторфе
* 1 чэрвеня — Андрэй Вазьнясенскі, савецкі расейскі паэт
* 18 чэрвеня — Жазэ Сарамагу, партугальскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры (нар. у 1922)
* 8 лістапада — Міхаіл Савіцкі, беларускі мастак
* 27 сьнежня — Тацяна Сапач, беларуская паэтка
2009

## Падзеі

* 1 студзеня — набылі моц Бюджэтны кодэкс Рэспублікі Беларусь, Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб зямлі і Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб нетрах
* 1 студзеня — Славаччына ўвяла эўра ў якасьці грашовай адзінкі
* 1 студзеня — Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь панізіў курс беларускага рубля на 20,5% адносна вартасьці асноўных сусьветных валют
* 30 студзеня — «Пагоня» стала гербам Віцебскай вобласьці
* 1 красавіка — Альбанія і Харватыя ўвайшлі ў NATO
* Утвораны 13-ы Каледж міжнароднай супольнасьці — у Маастрыхце
* 16 траўня — прадстаўнік Нарвэгіі Аляксандар Рыбак перамог на конкурсе Эўрабачаньне 2009
* 30 жніўня — на Radom Air Show у Радаме разьбіўся беларускі зьнішчальнік Су-27
* 1 верасьня — спыніла трансьляцыі Беларуская служба «Радыё Швэцыя»
* 26 кастрычніка — катастрофа BAe-125 пад Менскам
* 31 кастрычніка — катастрофа PZL «Kania» пад Высокім
* 24 сьнежня — заснаваны Амговіцкі заказьнік

## Нараджэньні
*

## Сьмерці

* 27 студзеня — Джон Апдайк, амэрыканскі пісьменьнік
* 13 лютага — Валянцін Тарас, беларускі паэт, публіцыст, перакладчык
* 3 сакавіка — Вітальд Карпыза, польскі краязнавец, грамадзкі дзяяч, мастак з Ваўкавышчыны
* 9 сакавіка — Лявон Мурашка, опэрны сьпявак
* 29 сакавіка — Марыс Жар, францускі й амэрыканскі кампазытар, шматразовы ўладальнік Оскару, уладальнік Грэмі
* 1 красавіка — Марыя Крысьціна Сапега, польская грамадзкая дзяячка
* 2 красавіка — Раіса Жук-Грышкевіч, дзяячка беларускай эміграцыі ў Канадзе
* 10 красавіка — Яўген Весьнік, савецкі актор
* 14 красавіка — Марыс Друон, францускі пісьменьнік
* 20 траўня — Алег Янкоўскі, савецкі, расейскі актор тэатру і кіно
* 30 траўня — Аба Шагаловіч, беларускі савецкі шахіст і трэнэр
* 31 траўня — Вячаслаў Нявінны, савецкі, расейскі актор тэатру і кіно
* 25 чэрвеня — Зінаіда Стагурская, беларуская прафэсійная раварыстка
* 25 чэрвеня — Майкл Джэксан, амэрыканскі сьпявак
* 17 ліпеня — Лешак Калакоўскі, польскі філёзаф
* 30 ліпеня — Юры Курненін, беларускі футбаліст, трэнэр
* 30 жніўня — Аляксандар Жураўлевіч — беларускі лётчык
* 30 жніўня — Аляксандар Марфіцкі — беларускі лётчык
* 8 верасьня — Аляксандар Аксёнаў, беларускі й савецкі палітык і дыплямат
* 14 верасьня — Патрык Сўэйзі, амэрыканскі актор
* 1 кастрычніка — Альгерд Невяроўскі — беларускі журналіст
* 1 лістапада — Клёд Леві-Строс, францускі антраполяг, пачынальнік структуралізму ў філязоіі
* 3 лістапада — Франсіска Аяла, гішпанскі пісьменьнік, перакладчык
* 15 лістапада — Паўле, патрыярх Сэрбскай Праваслаўнай царквы
* 30 лістапада — Міларад Павіч, сэрбскі пісьменьнік-постмадэрніст
* Ян Вуйцік — польскі паэт і пісьменьнік, «бард Палесься»
1960-я

**1960-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1910-я
1920-я
1930-я
1940-я
1950-я
**1960-я**
1970-я
1980-я
1990-я
2000-я
2010-я


Гады: 
1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969

----

## Асноўныя падзеі
* кастрычнік 1962 — Карыбскі крызіс
2010-я

**2010-я**

Стагодзьдзі: XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе - XXII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1960-я
1970-я
1980-я
1990-я
2000-я
**2010-я**
2020-я
2030-я
2040-я
2050-я
2060-я


Гады: 
2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019

----

## Асноўныя падзеі
*
1970-я

**1970-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе — XX стагодзьдзе — XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1920-я
1930-я
1940-я
1950-я
1960-я
**1970-я**
1980-я
1990-я
2000-я
2010-я
2020-я


Гады:
1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979

----

## Асноўныя падзеі
* 1973—1974: Арганізацыя краін-экспартэраў нафты ўвяла эмбарга, сусьветны эканамічны крызіс.
1950-я

**1950-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1900-я
1910-я
1920-я
1930-я
1940-я
**1950-я**
1960-я
1970-я
1980-я
1990-я
2000-я


Гады: 
1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1959

----

## Асноўныя падзеі
* 1960 годзе ўтворана АПЕК (Арганізацыя краін, экспартуючых нафту).
1940-я

**1940-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1890-я
1900-я
1910-я
1920-я
1930-я
**1940-я**
1950-я
1960-я
1970-я
1980-я
1990-я


Гады: 
1940, 1941, 1942, 1943, 1944, 1945, 1946, 1947, 1948, 1949

----

## Асноўныя падзеі
* 1939-1945 Другая сусьветная вайна
1930-я

**1930-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1880-я
1890-я
1900-я
1910-я
1920-я
**1930-я**
1940-я
1950-я
1960-я
1970-я
1980-я


Гады: 
1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1939

----

## Асноўныя падзеі
*

## Вядомыя людзі
* Сьцяпан Некрашэвіч

## Вонкавыя спасылкі
1900-я

**1900-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе - XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1850-я
1860-я
1870-я
1880-я
1890-я
**1900-я**
1910-я
1920-я
1930-я
1940-я
1950-я


Гады: 
1900, 1901, 1902, 1903, 1904, 1905, 1906, 1907, 1908, 1909

----

## Асноўныя падзеі
* 1905 - публікацыя спэцыяльнай тэорыі рэлятыўнасьці

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:1900-я
2020-я

**2020-я**

Стагодзьдзі: XX стагодзьдзе — XXI стагодзьдзе — XXII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1970-я
1980-я
1990-я
2000-я
2010-я
**2020-я**
2030-я
2040-я
2050-я
2060-я
2070-я


Гады: 
2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026, 2027, 2028, 2029

----

## Асноўныя падзеі
*
1920-я

**1920-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе — XX стагодзьдзе — XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1870-я
1880-я
1890-я
1900-я
1910-я
**1920-я**
1930-я
1940-я
1950-я
1960-я
1970-я


Гады:
1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929

----

## Асноўныя падзеі
* 1929 — пачатак вялікай дэпрэсыі

## Вядомыя людзі
* Сьцяпан Некрашэвіч

Катэгорыя:1920-я
1910-я

**1910-я**

Стагодзьдзі: XIX стагодзьдзе — XX стагодзьдзе — XXI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1860-я
1870-я
1880-я
1890-я
1900-я
**1910-я**
1920-я
1930-я
1940-я
1950-я
1960-я


Гады:
1910, 1911, 1912, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917, 1918, 1919

----

## Асноўныя падзеі
* 1914—1918 Першая сусьветная вайна

Катэгорыя:1910-я
Гвінэйскі франк

**Гвінэ́йскі франк** (, код ISO 4217: GNF) — афіцыйная валюта Гвінэі. 

## Першы гвінэйскі франк
Першы гвінэйскі франк быў уведзены ў 1959 годзе каб замяніць франк КФА. Былі ўведзены манэты вартасьцю 1, 5, 10 і 25 франкаў (вырабленыя з алюміну і бронзы) і банкноты (датаваныя 1958 годам) вартасьцю 50, 100, 500, 1000, 5000 і 10 000 франкаў. Другая сэрыя банкнотаў была ўведзена ў 1960 годзе без банкноты 10 000 франкаў. Гэта другая сэрыя мела тыя ж малюнкі, але іншыя колеры і дызайн адваротнага боку. Манэты новай сэрыі былі выраблены з мэльхіёру.

У 1971 годзе франк быў заменены на сайлі па курсе 1 сайлі = 10 франкаў.

## Другі гвінэйскі франк
Гвінэйскі франк вярнуўся ў якасьці гвінэйскай валюты ў 1985 годзе, замяніўшы сайлі. Былі выпушчаны манэты вартасьцю 1, 5 і 10 франкаў, 25 франкаў (у 1987 годзе) і 50 франкаў (у 1994 годзе). Банкноты былі выпушчаны вартасьцю 25, 50, 100, 500, 1000 і 5000 франкаў.

Другая сэрыя была ўведзена ў абарачэньне ў 1998 годзе, былі заменены банкноты 25 і 50 франкаў на манэты. У 2006 годзе была ўведзена трэцяя сэрыя банкнотаў вартасьцю 500, 1000 і 5000 франкаў. 11 чэрвеня 2007 году была ўведзена банкнота 10 000 франкаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гвінэя
Канакры

**Канакры́** () — сталіца Гвінэі, разьмешчана ў заходняй частцы краіны, на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяну. Адначасова зьяўляецца сталіцай гвінэйскага рэгіёну Канакры. Колькасьць жыхароў складае каля 2 млн чалавек.

Горад зьяўляецца самым буйным горадам краіны, культурным, навуковым і прамысловым цэнтрам. Тут знаходзіцца вялікі марскі порт, празь які ідзе большая частка зьнешняга гандлю краіны, міжнародны аэрапорт.

## Гісторыя
Канакры быў заснаваны ў 1880 годзе. У 1884 годзе горад быў заваяваны французамі, і ў канцы ХІХ стагодзьдзя Канакры стаў сталіцай пратэктарату Паўднёвае Ўзьбярэжжа, а потым Францускай Гвінэі.

Хуткае разьвіцьцё гораду пачалося пасьля Другой сусьветнай вайны, а асабліва пасьля атрыманьня Гвінэяй незалежнасьці ў 1958 годзе.

Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Катэгорыя:Гарады Гвінэі
Грыневіч

**Грыне́віч** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Антон Грыневіч (1877—1937) — беларускі грамадзка-культурны дзяяч.
* Тамаш Грыневіч (Грынкевіч) (1815—1863) — удзельнік Паўстаньня 1863—1864 гадоў, камандзір паўстанцкага атраду.
* Сяргей Грыневіч (1960) — беларускі сучасны мастак.

## Глядзіце таксама
* Грынкевіч

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Гана

**Га́на, Рэспубліка Гана** () — краіна ў Заходняй Афрыцы, мае выхад да Атлянтычнага акіяна (Гвінэйскай затокі). Мяжуе з Тога, Буркіна-Фасо і Кот д’Івуарам. Уваходзіць у брытанскую Садружнасьць нацыяў.

## Гісторыя
На тэрыторыі сучаснай Ганы першыя эўрапейцы зьявіліся ў XV стагодзьдзі. У той час тут існавалі некалькі племянных і дзяржаўных утварэньняў, самым вялікім зь якіх было Ашанці. У 1482 годзе на ўзьбярэжжы першымі высадзіліся партугальцы, а ў 1631 годзе — англічане.

За тэрыторыю Ганы вялася даволі жорсткая барацьба, якая да 1901 году скончылася ўсталяваньнем поўнага брытанскага кантроля над гэтай тэрыторыяй.

У 1940-х гадах пачалася вызваленчая барацьба ўзначаленая Квамэ Нкрумэ, якая скончылася абвяшчэньнем незалежнасьці 6 сакавіка 1957 году. Квамэ Нкрумэ пачаў праводзіць у краіне рэформы накіраваныя на павялічэньне дзяржаўнага сэктара эканомікі, зьнешняя палітыка кіравалася на СССР і Кітай.

У 1966 годзе Нкрума быў зьвергнуты ў выніку вайсковага перавароту. Пасьля гэтага зьмянілася некалькі вайсковых хунтаў і грамацкіх урадаў. У 1979 годзе да ўлады прыйшоў Джэры Раўлінг, які змог стабілізаваць эканамічнае становішча краіны і пабудаваць дэмакратычную сыстэму дзяржаўнай улады.

## Палітыка
Гана зьяўляецца рэспублікай, якую ўзначальвае прэзыдэнт. Яму належыць уся выканаўчая ўлада. Парлямэнт краіны аднапалатны і ў наш час ў ім прадстаўлены дзьве партыі: Новая Патрыятычная Партыя і Народны Дэмакратычны Кангрэс.

Былы сакратар ААН Кофі Анан паходзіць з Ганы.

## Адміністрацыйны падзел
Гана падзелена на 10 рэгіёнаў, якія ў сваю чаргу падзелены на 138 акругаў:

## Геаграфія

Гана мае выхад да Гвінэйскай затокі на некалькі градусаў паўночней экватара. Клімат краіны экватарыяльны. Самая высокая кропка краіны — Маўнт Афаджата (880 м). У Гане знаходзіцца возера Вольта — самае вялікае па плошчы штучнае возера ў сьвеце. Самая вялікая рака краіны — Вольта.

## Эканоміка
Сельская гаспадарка не атрымала значнага разьвіцьця. Асноўнай сельскагаспадарчай культураў зьяўляецца какава бабы, экспарт якіх складае 35% агульнага экспарту краіны. Гана зьяўляецца асноўным вытворцам гэтай сыравіны ў сьвеце. Для ўнутраных патрэбаў вырошчваюцца таксама: цытрусы, рыс, тытунь, кукуруза, бавоўна, проса, цукровы трысьнёг, гародніна.

Прамысловасьць зьвязана ў асноўным зь лесанарыхтоўкамі (35% тэрыторыі краіны займаюць трапічныя лясы).
 
Цяжкая прамысловасьць накіравана на забесьпячэньне патрэбаў здабываючай галіны. Існуюць радовішчы: золата, баксытаў, магнію і дыямэнтаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Maxim

**«Maxim»** () — міжнародны мужчынскі (з элемэнтамі эротыкі) часопіс, які мае сярод іншых расейскую і ўкраінскую вэрсіі. Заснаваны ў Вялікабрытаніі ў 1995 годзе. Расейскае выданьне, зона ахопу якога прыходзіцца й на Беларусь, выходзіць штомесяц з красавіка 2002 году. Паводле стану на 2009 год тыраж гэтага часопіса — самы вялікі з усіх мужчынскіх часопісаў, якія выдаюцца ў ЗША. А ў красавіку 2010 году было заяўлена, што ангельская вэрсія будзе выходзіць толькі ў сеціве.

Са знакамітасьцей для часопіса здымаліся Юлія Началава, Ліндсэй Логан, Памэла Андэрсан (тройчы), Жана Фрыске (двойчы), Ганна Семяновіч (тройчы), Анфіса Чэхава (двойчы), Кацярына Гусева, Анастасія Заваратнюк, Ціна Кандэлакі, Тацяна Наўка, Алекса, Юлія Бардоўскіх, Брытні Сьпірс, Ксенія Сабчак, Вікторыя Боня, Алена Ваданаева, групы «Фабрыка», «T.A.T.U.» (двойчы) і «ВИА Гра» (тройчы), Аліна Кабаева і шматлікія іншыя.

Галоўным рэдактарам расейскай вэрсіі зьяўляецца Аляксандар Маленкоў. Талісман часопіса з 2003 году — барадавачнік (парсюк) Фунцік — пэрсанаж папулярнага мультфільма 1990-х Кароль-Леў.

## Міс MAXIM
Конкурс праводзіцца з 2006 году ў розных краінах, галасаваньне ажыцьцяўляецца сярод чытачоў часопіса.
* 2006 — Аліса Шамай
* 2007 — Тацяна Андрыяш
* 2008 — Яўгенія Няронская
* 2009 — Вольга Казобіна
## Крыніцы


## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Расейская вэрсія 

Катэгорыя:Мужчынскія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Брытанскія часопісы
Антон Грыневіч

**Анто́н Грыне́віч** (1877—1937) — беларускі грамадзка-культурны дзяяч, зьбіральнік беларускага музычнага фальклёру.

У 1922—1923 сакратар ТБШ. З 1925 году жыў у Менску. Аўтар кніжак, выдадзеных у сваім выдавецтве ў Заходняй Беларусі:

* Беларускія песьні з нотамі (2 сшыткі),
* Дзіцячы сьпеўнік, 1928,
* Школьны сьпеўнік,
* Народны сьпеўнік,
* Навука сьпеву, 1923, 1932,
* Як трымацца змалку.

## Крытыка, рэцэнзіі
* 

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларусісты
Грыневіч, Антон
Грыневіч, Антон
Акра

**А́кра** () — сталіца і самы вялікі горад Ганы, разьмешчаны на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяна, галоўны порт краіны, сталіца сталічнай акругі. Слова «акра» паходзіць ад *Nkran* — «мурашы». Колькасьць жыхароў складае каля 2 млн чалавек.

Горад зьяўляецца культурным, навуковым, гаспадарчым цэнтрам краіны. Тут знаходзіцца міжнародны аэрапорт і ўнівэрсытэт.

Насельніцтва гораду складаецца ў асноўным з прадстаўнікоў племені га. Каля 15% насельніцтва — мусульмане. Сучасная Акра — адзін з самых багатых і сучасных гарадоў Афрыкі, з адным з самых высокіх узроўняў жыцьця на кантынэнце.

Акра знаходзіцца на поўдні краіны, займае частку раўніны, пакрытай саванай. Клімат у горадзе экватарыяльны. Тэмпэратура паветра вагаецца ад +23°С да +32°С. Ападкаў выпадае болей за 1000 мм у год. На клімат уплываюць Атлянтычны акіян і буйная рака Вольта.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ганы
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Вір

Назву **Вір** маюць:

## Азёры
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Вір — возера ў Жыткавіцкім раёне
** Вір — возера ў Чачэрскім раёне

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Вір — рака ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Іншае
* Вір — фізычная зьява
* Вір — альбом гурту «Стары Ольса»
* Вір — фільм Ота Прэмінгера 1949 году

## Падвойныя назвы
* Сінявір
* Чартоўскі Вір
* Чорны Вір

## Глядзіце таксама
* Віркаў
* Віркі
* Віркова
Вір (зьява)

**Вір** — кругавы рух вады, які ўзьнікае на ейнай паверхні. Зьява спараджаецца ў выніку непасрэднага сутыкненьня дзьвюх рознаскіраваных плыняў, і часьцей за ўсё асацыюецца з рухам вады ў адкрытых вадаёмах.

Катэгорыя:Фізыка
Катэгорыя:Гідралёгія
Ганскі сэдзі

**Ганскі сэ́дзі** (, код ISO 4217 — *GHS*) — афіцыйная валюта Ганы. Адно сэдзі дзеліцца на 100 песэвасаў. Сучасны сэдзі быў уведзены 3 ліпеня 2007 году, калі была праведзена дэнамінацыя па курсе 10 000 старых сэдзі за адзін новы. У нашы дні сэдзі мае самы высокі абменны курс сярод іншых афрыканскіх валютаў.

Слова «сэдзі» перакладаецца з аканскай мовы як «*ракушка*». У старажытнасьці ракушкі выкарыстоўваліся ў якасьці грошаў паміж мясцовымі плямёнамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гана
Гаўя

Назву **Гаўя** маюць:

* Гаўя — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
* Гаўя — рака ў Беларусі й Летуве, басэйн Нёману
* Гаўя — рака ў Латвіі і Эстоніі
* Гаўя — нацыянальны парк у Латвіі ў басэйне аднайменнай ракі
Гаўя (басэйн Нёмана)

**Га́ўя** () — рака ў Беларусі і Летуве, правы прыток Нёману. Цячэ ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 100 км, у межах Беларусі 68 км. Плошча вадазбору 1680 км². Выдатак вады ў вусьці 13,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Лынтупка, Апіта, Жыжма, Вядроўка
* *Левыя*: Вярсока, Падакупка, Клява, Якунька

## На рацэ
* *[[Мястэчка]]*: Дзевянішкі
* *Гістарычнае мястэчка*: Суботнікі
* *Помнік прыроды*: Жамыслаўскі ясень (на левым беразе каля вёскі Жамыслаўя)
* *ГЭС*: Жамыслаўская

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на паўднёва-заходніх схілах Ашмянскага ўзвышша Салечніцкага раёну Летувы.

Даліна ракі выразная, абалона лугавая, шырынёй 0,1—0,9 км. Рэчышча зьвілістае, на асобных дзялянках каналізаванае, шырыня яго вагаецца ў межах 12—20 м. Берагі стромкія, пясковыя або пяскова-тарфяністыя, парослыя хмызьняком.

Рэльеф пагорысты, у нізоўі — часткова забалочаная нізіна. Лясы мяшаныя, зь перавагай іглічных пародаў. Значных азёраў няма.

Замярзае ў канцы сьнежня, крыгалом у другой палове сакавіка. Рэжым ракі вывучаўся на 2 пастах, зь іх пост каля в. Лубянятаў дзейнічае ў наш час.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Івейскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Летувы
Лакота

**Лакота** — паўночнаамэрыканскае індзейскае племя, галіна індзейцаў сію. Племя лакота складаецца зь сямі падгруп: сыкангу, аглала, ізіпака, ханкпапа, мініконджу, сіхасапа і аайнупа. На сёньня племя ў асноўным пражывае ў штатах Паўночнай і Паўднёвай Дакоты.

## Вонкавыя спасылкі
* Лакоцкі моўны кансорцыюм.

Катэгорыя:Індзейцы
Найман-бэг

**Найман-бэг** — татарскі князь, продак шматлікіх татарскіх родаў у ВКЛ, удзельнік бітвы пад Грунвальдам.

Невядомае ўласнае імя, бо «Найман-бэг» ёсьць тытулам, што значыць князь найманаў. Тытул «бэг» значыць, што ён быў сваяком дынастыі ардынскіх ханаў, нашчадкаў Чынгісхана. Толькі яны маглі насіць тытул князь. Верагодна, што ягоным продкам быў водца Чынгісхана Джэбэ з роду Тайджыютаў, які напачатку XIII ст. захапіў племя найманаў, уключыўшы яго ў склад мангольскае імпэрыі, за што атрымаў тытул «князя найманаў».

Прыбыў у ВКЛ напачатку XV ст. як чалец татарскага аддзелу пад кіраўніцтвам Джалял-ад-Дына, высланага ханам Тахтамышам на дапамогу вялікаму князю Вітаўту ў вайне з крыжакамі. 

Застаўшыся ў ВКЛ, атрымаў маёнткі Багданава, Ціцін, Даўбуцішкі, Кадышэвічы, Каскевічы, Кена, Крычын, Мерашляны, Сельца, Старасельца й палац у Вільні на вуліцы, званай пасьля Татарскай.

Яго нашчадкі праз сваю шматлікасьць складалі адначасова дзьве харугвы: найманскую, якая была найвялікшай сярод татарскіх харугваў ВКЛ, і тыпірскую, званую пасьля кандрацкай.

Меў трох сыноў Пятра, Каўрата ды Алішку Наймановічаў. Нашчадкі старэйшага сына Пятра ўзначалілі найманскую харугву. Ад Пятра пайшлі наступныя роды: Андрысевічы, Андрэевічы (Андрэеўскія), Арслановічы, Кадышэвічы, Касымовічы, Малушэвічы, Мінбулатовічы, Мухарэмовічы, Пятровічы, Пятроўскія, Скірмунты, Сялецкія, Тамкевічы, Харумовічы, Ціцінскія, Шэйхі-Старасельскія, Якубовічы. Ад Каўрата пайшлі Адзыкічы, Базарэвічы, Ґелваноўскія, Завацкія, Казковічы, Крычынскія, Русіны, Сулевічы, Токашы, Улановічы. Ад Алешкі пайшлі Абуткі, Аскевічы, Болцюкі, Радэцкія, Станкевічы.

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Наймановічы
Крычынскія

**Крычы́нскія** (**Найман-мурза-Найманскія**; ***Kryčynskija***; па-польску: *Kryczyńscy*) — татарскі княскі род у ВКЛ гербу “Радван” і "Радван зьменены", адгалінаваньне Наймановічаў. У сваю чаргу ад Крычынскіх пайшлі наступныя роды: Каскевічы, Асановічы, Рацькі, Базарэвічы. Частка прадстаўнікоў роду, пераважна нашчадкі Мустафы Самуэлевіча, перайшла зь ісламу ў каталіцтва.

## Радавод

Алішка, харужы кандрацкае харугвы пасьля 1525. Сын Казка Мантыкавіча Наймановіча.
# Шчасны
## Казка, уладальнік маёнтку Казкевічы й часткі Крычыну.
### Асан Каскевіч, заснавальнік Каскевічаў, ж. – Багдана зь Пятровічаў-Ціцінскіх
#### Ях’я, заснавальнік Асановічаў
#### Роджка, заснавальнік Рацькаў
# Мартуза (?-каля 1600), харужы харугвы кандрацкае
## Базар, пачынальнік Базарэвічаў
### Алей
### Багдан
### Адам
### Якуб
### Фурс
## Абрагім (?-каля 1616), харужы харугвы кандрацкае ад каля 1600; ж. – 1) Хаўка Абдулаўна; 2) Нэта Карчэўская, ліцьвінка-хрысьціянка
### (ад 1) Сабаталь
### (ад 2) Ян Глухі, харужы харугвы кандрацкае ад каля 1616, выехаў на старасьць у Турэччыну
#### Аляксандар (?-1673), ротмістар татарскі, кіраўнік паўстаньня ліпкаў, бэй Бару
### (ад 2) Эльляш
#### Аляксандар (?-1704), загінуў у бітве пад Крышбаргам, ж. – 1) Гальшка Тарасоўская; 2) Хадыча Райжэўская
##### (ад 1) Самуэль, паручнік у каралеўскім палку
###### Мустафа, меў 4 сыны, сем унукаў, 9 праўнукаў і прынамсі 10 прапраўнукаў. Сярод ягоных прапраўнукаў былі Уладыслаў (дырэктар гімназіі ў Злочаве), Браніслаў (дырэктар гімназіі ў Мельцу), Разалія з Крычынскіх (маці Аляксандра Сулькевіча, блізкага паплечніка Юзафа Пілсудзкага)
##### (ад 1) Даніэль
###### Аляксандар
###### Давыд
##### (ад 1) Абрагім
##### (ад 2) Мустафа, ротмістар каралеўскі. Меў па мужчынскай лініі 10 унукаў, 17 праўнукаў, 34 прапраўнукі й прынамсі 20 прапрапраўнукаў. Сярод іх было 3 генэралы й 14 палкоўнікаў расейскае й польскае арміяў, ротмістраў, маёраў, капітанаў, у тым ліку сыны генэрала Канстантына браты Ольгерд (віцэ-міністар юстыцыі Азэрбайджану ў 1919-1920) і Леан (дырэктар канцылярыі Крымскага Ўраду ў 1918, гісторык, дасьледчык літоўскіх татараў) Крычынскія.  
###### Эльляш
###### Давыд
###### Аляксандар
##### (ад 2) Багдан, палкоўнік войск літоўскіх. Меў па мужчынскай лініі 8 унукаў, 7 праўнукаў, прынамсі 5 прапраўнукаў і 6 прапрапраўнукаў, у т.л. ротмістры й 1 палкоўнік.
###### Мустафа
###### Давыд
##### (ад 2) Білял
### (ад 2) Абрагім
### (ад 2) Самуэль
### (ад 2) Адам, ж. – Хава Тухтуеўна
#### Давыд
#### Абрагім
#### Самуэль
### (ад 2) Шагун
### (ад 2) Якуб
## Багдан
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія родыКатэгорыя:Польскія шляхецкія родыКатэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:НаймановічыКатэгорыя:Генэалёгія
Станкевічы (шляхецкі род)

**Станке́вічы** (***Stankievičy***; ) — татарскі княскі род у ВКЛ гербу Бонча, адгалінаваньне Наймановічаў. Род паходзіць ад Багдана, сына Станкі Аскевіча. Багдан меў трох сыноў Ахмэця, Ях’ю й Гасеня. Магчымы нашчадак Гасеня — Ян Станкевіч — быў у 1773 таварышам у палку варты пярэдніх войскаў каронных. Ягоныя нашчадкі ў 1862 пацьвердзілі сваё шляхецтва перад менскай дэпутацыяй.


Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Наймановічы
Завацкія

**Зава́цкія** (часам памылкова называюцца Завадзкімі) — татарскі княскі род у ВКЛ, адгалінаваньне Наймановічаў. У сваю чаргу ад Завацкіх пайшлі наступныя роды: Русіны, Адзыкічы, Сулевічы. Валодалі маёнткам Вака. Частка прадстаўнікоў роду перайшла ў хрысьціянства. Апошні вядомы прадстаўнік роду – Юзаф Завацкі, таварыш пярэдняе варты войска літоўскага ў 1772 годзе.

## Радавод
Казка Айдаравіч, сын Айдара Кандратовіча Наймановіча; валодаў маёнткам у Прудзянах
# Тан-Бэрдзей
## Муска
### Мулка, зьмяніў прозьвішча на Русін
#### Ахмэць (узг. 1631), апошні вядомы прадстаўнік Русінаў
### Адзыкій, пачынальнік роду Адзыкічаў
# Келды-Даўлець, уладальнік часткі маёнтку ў Прудзянах, маёнткаў у Кумелянах і Запрудзьдзі ў Ашмянскім павеце
## Нурум
### Сюлай, пачынальнік Сюлевічаў (Сулевічаў)
#### Ізмаэль
### Шэйх-Іслам, у 1601 годзе дакупіў частку Прудзянаў
#### Ях’я (Ян), ж. — Хава Абрагімаўна Тахтуеўна Старынская
##### Абрагім, у пасаг ад жонкі атрымаў Улановічы; ж. — ад 1660 Фатма Ўланаўна
##### Самуэль, у 1658 служыў у войску
##### Ахмэць, у 1658 служыў у войску
# Ісуп

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Наймановічы
Токашы

**Токашы** (па-польску: *Tokoszy*) – татарскі княскі род у ВКЛ, адгалінаваньне Наймановічаў. Валодалі часткай маёнтку Вака-Прудзяны. У ХVII-XX стст. Прадстаўнікі роду служылі ў войску ВКЛ, Польшчы й Расейскае імпэрыі.

## Радавод

Тукаш (Тогуш), сын Даўлета Гусэйнавіча Наймановіча, уладар часткі Вакі-Прудзянаў і Крычына
# Янус
## Сэлім (узг. 1631)
### Ян (узг. 1658)
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Гаўя (рака ў Латвіі)

**Га́ўя** (, ;) — другая па працягласьці рака Латвіі (пасьля Дзьвіны).

Даўжыня — 452 км , плошча басэйну — 8900 км², сярэдні расход вады — 78 м³/с, перапад вышыняў — 234 м (0,52 м/км), сярэдняя хуткасьць плыні — 0,2-0,4 м/с.

Сьцякае Ґаўя з Відзэмскага ўзвышша ў Цэсіскім раёне, а ўпадае ў Балтыйскае мора блізу Царнікава. Першапачатковы напрамак плыні — на ўсход, затым на поўнач і захад. Частка ракі ўтварае натуральную мяжу даўжынёй 24 км паміж Латвіяй і Эстоніяй. Самыя значныя прытокі ракі: зьлева — Амата (67 км.), справа — Мустыгі (Mustjõgi; 84 км.) . Сілкаваньне ракі зьмяшанае. Асноўныя крыніцы: талы сьнег (35 — 40%), ападкі й падземныя воды.

30% басэйну ракі пакрыта лесам, 5% прыпадае на балоты. У басэйне Ґаўі знаходзіцца каля 860 азёраў агульнай плошчай 55 км². У Ґаўі ловяцца акуні, язі, шчупакі, ляшчы, плоткі, галавачы, рыбцы, мянтузы.

Дно ракі пясчанае, плыткае (максымальная глыбіня падчас паводкі — 5 м.), але тут сустракаецца шмат віроў, якія пераносяць вялікія масы пяску й праз тое досыць часта мяняюць рэльеф дна. Хаця сама Ґаўя зусім не глыбокая, паміж Валміерай і Мур’яні яна цячэ па старадаўнім яры, што быў утвораны яшчэ ў дэвонскі пэрыяд. Вышыня адкладаў пескавіку на дадзеным этапе сягае 85 м. Гэтыя мясьціны зьяўляюцца сапраўднай прынадай для турыстаў. У верхнім цячэньні рака мае шмат парогаў, якія зьявіліся праз выхад на паверхню даламіту.

На берагох Ґаўі разьмешчаныя вельмі значныя для Латвіі ў гістарычным пляне гарады Цэсіс і Сыґулда, частка ракі таксама працякае праз аднайменны нацыянальны парк, слаўны сваімі прыроднымі і культурнымі багацьцямі. Так, побач з ракой на тэрыторыі парку месьціцца знакаміты Турайдзкі замак, пабудова якога была распачатая яшчэ ў 13 стагодзьдзі.

## Зацемы
Playboy

**«Playboy»** ( — абузьнік) — амэрыканскі парнаграфічны часопіс для мужчынаў, заснаваны ў 1953 годзе Г’ю Гэфнэрам ды яго калегамі. Цяпер *Playboy* адзін з самых вядомых брэндаў у сьвеце.

## Глядзіце таксама
* СНІД-ІНФА
* Пэнтгаўс
* Ірына Вароніна
* Шабака

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2020 годзе
Катэгорыя:Парнаграфічныя кінастудыі ЗША
Радэцкія

**Радэцкія** (***Radeckija***) - татарскі княскі род у ВКЛ, адгалінаваньне Наймановічаў. Род паходзіць ад Байраша Аскевіча, які меў сына Шэйха, які меў сыноў Раджыпа, Мустафу й Сулеймана. Іхныя нашчадкі расьсяліліся па абшарах ВКЛ і Польшчы. Алядын Радэцкі ў 1929 жыў у Некрашунцах. 
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія родыКатэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:НаймановічыКатэгорыя:Генэалёгія
Болцюкі

**Болцюкі** () — татарскі княскі род у ВКЛ, адгалінаваньне Наймановічаў. Прозьвішча паходзіць ад вёскі Болцюкаў, нададзенае каля 1530 Пётрашу Рамаданавічу Наймановічу. Ягоны прапраўнук Асман Абрагімавіч і стаў заснавальнікам роду, пакінуўшы трох сыноў Гусэйна, Рамадана ды Абрагіма. На гэтым інфармацыя пра род скончваецца. Магчыма, яго прадстаўнікі эмігравалі з Рэчы Паспалітае, а магчыма прынялі хрысьціянства й зьмянілі прозьвішча на Більдзюкевічы. У сярэдзіне XVII ст. былі вядомыя два Більдзюкевічы — Тамаш і Мікалай, сакратар каралеўскі — абодва татарскага паходжаньня.

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Асановічы

**Асановічы** (***Asanovičy***; ; ) — татарскі княскі род у ВКЛ гербу Акшак, адгалінаваньне Крычынскіх. У 1819 былі зацьверджаныя ў шляхецтве ў Віленскай губэрні. Апроч асобаў, што складваюцца ў генэалягічны ланцуг, вядомыя Асановічы, што валодалі маёнткамі й служылі ў расейскім і аўстрыйскім войсках.

## Радавод

Ях’я, сын Асана Каскевіча Крычынскага
# Багдан
## Давыд
### Самуэль
#### Ян
#### Юзаф
##### Аляксандар, у 1819 зацьвердзіў сваё шляхецтва
###### Стафан
###### Юзаф
###### Ян
## Багдан
# Адам
## Давыд
# Януш
# Асан

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Сэнэгал

**Сэнэга́л**, афіцыйна – **Рэспу́бліка Сэнэга́л** () — краіна, разьмешчаная ў Заходняй Афрыцы, мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Мяжуе з Маўрытаніяй, Малі, Гвінэяй, Гвінэяй-Бісаў і Гамбіяй.

## Гісторыя
Першыя чалавечыя паселішчы на тэрыторыі Сэнэгалу зьявіліся ў нэаліце і палеаліце, аб чым сьведчаць знойдзеныя тут каменныя прылады.

* XI стагодзьдзе — зьявіліся паселішчы племені Тукулераў. Пачалося пранікненьне ісламу.
* XIV стагодзьдзе — на тэрыторыі сучаснага Сэнэгалу ўтвараецца імпэрыя Джалоф.
* з XVII стагодзьдзя пачынаецца заваяваньне Францыяй.
* 1895—1958 — Сэнэгал уваходзіць у склад Францускай Заходняй Афрыкі.
* да 1958 году — француская калёнія.
* 1959—1960 — разам з Малі ўтвараецца Фэдэрацыя Малі, якая ўваходзіла ў склад Францускага Адзінства.
* 1960 год — атрыманьне незалежнасьці, першым прэзыдэнтам становіцца Леапольд Сэнгор.
* 1982—1989 — разам з Гамбіяй утварае канфэдэрацыю, якая мае назву Сэнэгамбія.
* 1982—2004 — вайсковы канфлікт з паўстанцамі Касаманка.

## Палітыка
Сэнэгал — гэта рэспубліка, выканаўчая ўлада ў якой належыць прэзыдэнту (тэрмін дзеяньня пяць гадоў), заканадаўчая аднапалатнаму парлямэнту, які выбіраецца тэрмінам на пяць гадоў і складаецца з 120 дэпутатаў. З 1976 году ў краіне дзейнічае шматпартыйная сыстэма. Колькасьць палітычных партыяў неабмежаваная (цяпер іх каля 20).

Са студзеня 2007 году быў прыняты закон аб разьмежаваньні галінаў улады, згодна зь якім большую ўладу атрымалі рэгіянальныя сходы.

## Адміністрацыйны падзел
Сэнэгал падзелены на 11 абласьцей:

## Геаграфія
На поўдні краіны клімат экватарыяльны, вільготны. На поўнач паступова пераходзіць у субэкватарыяльны, сухі. Сярэднегадавая тэмпэратура складае ад 25&nbsp;°C на ўзьбярэжжы да 30&nbsp;°C на мяжы з Малі.

Самая высокая кропка краіны — 581 м. Працягласьць узьбярэжжа складае 531 км. Паверхня раўнінная зь невялікімі ўзвышшамі на поўдні.

## Эканоміка
Эканоміка краіны не разьвітая. Каля 70% працаздольнага насельніцтва занятае ў сельскай гаспадарцы. Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі зьяўляюцца: цукровы трысьнёг, бавоўна, рыс.

## Дэмаграфія
Насельніцтва краіны налічвае каля 12,5 млн чалавек. Асноўная этнічная група гэта валофы (43% насельніцтва), якія засяляюць цэнтральную частку краіны, на поўнач і ўсход ад Дакару і тэрыторыі ўздоўж узьбярэжжа. Другая па велічыні група — гэта фуланы (23%), потым сэрэра (15%).

Каля 90% насельніцтва — мусульмане.

Афіцыйнай мовай зьяўляецца француская, але яе ўжывае толькі адукаваная меншасьць. 70% насельніцтва жывуць у сельскай мясцовасьці. У гарадах жывуць эўрапейцы (50 тыс.) у асноўным французы і лібанцы.

## Спорт
Футбольная каманда Сэнэгалу на чэмпіянаце сьвету ў 2002 годзе дайшла да чвэрцьфіналу.

## Вонкавыя спасылкі
Габрэйская Вікіпэдыя

**Габрэйская Вікіпэдыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на габрэйскай мове (іўрыце).

Гэта 33-і па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 8 ліпеня 2003 году. Зьмяшчае больш за 116 000 артыкулаў (на 6 красавіка 2011 году).

## Глядзі таксама
* Вікіпэдыя на мове ідыш

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка габрэйскай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Нарвэская Вікіпэдыя (нюношк)

**Нарвэская (нюношк) Вікіпэдыя** () — адзін з двух разьдзелаў Вікіпэдыі на нарвэскай мове, у стандарце *нюношк* (). Нарвэскі разьдзел Вікіпэдыі быў заснаваны 26 лістапада 2001 году. Спачатку кожны ўдзельнік пісаў на тым стандарце нарвэскай мовы, на якім ён пажадае (букмол, або нюношк). Аднак 31 ліпеня 2004 быў заснаваны асобны разьдзел у стандарце нюношк.

Цяпер гэта 43-і па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце. На 8 лютага 2007 году зьмяшчаў больш за 28 500 артыкулаў, на 11 чэрвеня 2009 — 50 000 артыкулаў, на 2 студзеня 2013 — больш за 94 200 артыкулаў.

## Глядзіце таксама
Нарвэская Вікіпэдыя (букмол)

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка нарвэскай (нюношк) Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Германскія Вікіпэдыі
Катэгорыя:Нарвэская мова ў сеціве
Катэгорыя:Ліпень 2004 году
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2004 годзе
Часопіс

**Часо́піс** (ча́сапіс, журна́л'; ) — друкаванае пэрыядычнае выданьне. Побач з газэтай, часопіс зьяўляецца адным з асноўных сродкаў масавай інфармацыі і прапаганды, аказвае ўплыў на грамадзкую думку, фармуючы яе ў адпаведнасьці з інтарэсамі вызначаных ідэалягічных групаў, грамадзкіх клясаў, палітычных партыяў, арганізацыяў.

Са зьяўленьнем тэхналёгій кампутарнай вёрсткі і распаўсюджваньнем камэрцыйных друкарняў з магчымасьцю поўнакаляровага друку ў Беларусі канца XX — пачатка XXI стагодзьдзя, часопісы сталі асноўным рэкляманосьбітам для тавараў кляса «прэміум». Часопісы як правіла, адрасаваныя да канкрэтнае аўдыторыі чытачоў.

У Беларусі, як увогуле і ў сьвеце часопісы былі адным з асноўных відаў СМІ на працягу XIX і XX стагодзьдзя. Зараз пад уплывам нарастаньня новых тэхналёгій перадачы інфармацы, кшталту Інтэрнэта, часопісы пачалі адмаўляцца ад папяровых вэрсій і выходзіць толькі ў электронным выглядзе. Так напрыклад вырашылі зрабіць выдаўцы часопіса *«[[Life]]»*.

## Віды
Часопісы, як і газэты, клясыфікуюцца:
* па пэрыядычнасьці — не бывае штодзённых часопісаў, распаўсюджаны штотыднёвыя і штомесячныя, а таксама бываюць такія, якія выходзяць два разы на месяц, раз у два месяца, раз на квартал;
* па фармаце;
* па тэматыцы;
* па характары падачы інфармацыі.

## Асаблівасьці
З-за таго, што часопісы выходзяць у сьвет радзей, чым газэты, яны адрозьніваюцца нізкай апэратыўнасьцю падачы інфармацыі, затое ў іх больш магчымасьцяў для падрабязнага аналізу падзеяў, разважаньняў, падвядзеньня вынікаў і г. д.

## Гісторыя
Першым часопісам у сьвеце лічыцца амэрыканскі «*[[The Gentleman's Magazine]]*», першы нумар якога зьявіўся ў 1731.

## Беларусь
У 2010 годзе з 885 найменьняў часопісаў толькі 147 (16%) выходзіла па-беларуску. З гадавога накладу ў 59 млн. асобнікаў на беларускай мове выдалі толькі 3,2 млн. (5,4%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Пэнтгаўс (часопіс)

**Penthouse** () — амэрыканскі забаўляльны часопіс для дарослых мужчынаў, заснаваны Бобам Гучыёнэ. Адрозьніваецца ад «*[[Плэйбой]]*» больш «жорсткім» сэксуальным зьместам. У ЗША прызнаны парнаграфічным. Правы на часопіс прыналежаць *General Media, Inc.*, у цяперашні час пераназванай у *[[Penthouse Media Group]], Inc.*, якая зьяўляецца даччынай кампаніяй *[[Penthouse International Group]], Inc*. Няглядзячы на тое што Гучыёнэ зьяўляецца грамадзянінам ЗША, часопіс быў заснаваны ў 1965 годзе ў Вялікабрытаніі, і толькі з 1969 году стаў прадавацца таксама і ў ЗША. У час посьпеху Гучыёнэ лічыўся адным з найбагацейшых людзей ЗША, патрапіўшы аднойчы ў сьпіс «400 найбагацейшых людзей ЗША» па вэрсіі часопіса «*[[Forbes]]*» (у 1982 годзе з станам $400 млн). У 2002 годзе паводле артыкула ў «*[[New York Times]]*», якая працытавала Гучыёнэ, актывы *Penthouse* вырасьлі да $3,5—4 млрд за 30 гадоў яго існаваньня, прыносячы амаль паўмільярда чыстага прыбытку.

## Мадэлі
* Брыяна Бэнкс
* Вераніка Земанава
* Трэйсі Лордс
* Клара Морган

## Глядзіце таксама
* СНІД-ІНФА
* Порначасопіс

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка site 
* Афіцыйная старонка часопісу 

Катэгорыя:Мужчынскія часопісы ЗША
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Мужчынскія парнаграфічныя часопісы
Сімфэропаль

**Сімфэро́паль** (), **Акмэсджыт** () — сталіца Аўтаномнай Рэспублікі Крым у складзе Ўкраіны. З 2014 году пад расейскай акупацыяй.

## Гісторыя
Афіцыйнай датай заснаваньня Сімфэропалю лічыцца 1784 год.

У 1978 годзе ў Сімфэропалі заснавалі вытворчае аб'яднаньне «Чарнаморнафтагаз».

## Клімат
* Сярэднегадавая тэмпэратура — +10,5 C°
* Сярэднегадавая хуткасьць ветру — 4,5 м/с
* Сярэднегадавая вільготнасьць паветра — 73 %

## Насельніцтва

ImageSize = width:510 height:280
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical 
AlignBars = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:405000
ScaleMajor = unit:year increment:100000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1839 color:gray1 width:1 
   from:0 till:7000 width:15 text:7000 textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1864 color:gray1 width:1 
   from:0 till:17000  width:15  text:"17 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1887 color:gray1 width:1 
   from:0 till:38000  width:15  text:"38 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1897 color:gray1 width:1 
   from:0 till:49000  width:15  text:"49 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1914 color:gray1 width:1 
   from:0 till:91000  width:15  text:"91 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1926 color:gray1 width:1 
   from:0 till:88000  width:15  text:"88 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1939 color:gray1 width:1 
   from:0 till:143000  width:15  text:"143 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1959 color:gray1 width:1 
   from:0 till:186000  width:15  text:"186 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1970 color:gray1 width:1 
   from:0 till:249000  width:15  text:"249 000" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:1989 color:gray1 width:1 
   from:0 till:364700  width:15  text:"364 700" textcolor:blue  fontsize:8px
  bar:2001 color:gray1 width:1 
   from:0 till:363600  width:15  text:"363 600" textcolor:blue  fontsize:8px


## Крыніцы


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Ромэры

**Ромэры** (, ) — шляхецкі род ВКЛ нямецкага паходжаньня.

## Найбольш вядомыя

# Міхал Юзаф Ромэр (1778—1853), грамадзка-палітычны дзеяч.
# Эдвард Ян Ромэр (1806—1878), грамадзкі дзеяч, літаратар, перакладчык i мастак.
# Альфрэд Ізідар Ромэр (1832—1897), жывапісец, скульптар, мэдальер, мастацтвазнавец, этнограф. Сын Эдварда Яна Ромэра.
# Эдўард Матэюш Ромэр (1848—1900), польскі жывапісец
# Міхал Піюс Ромэр (1880—1945), польскі й летувіскі навуковец, грамадзка-палітычны дзеяч; адзін з галоўных ідэолягаў лібэральна-дэмакратычнага крыла краёўцаў.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Ромэр Згуртаваньне Беларускай Шляхты


Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Остзэйскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Генэалёгія
Эдвард Ян Ромэр

**Эдвард Ян Ромэр** (14 траўня 1806-15 траўня 1878) — грамадзкі дзяяч, літаратар, перакладчык і мастак. З шляхецкага роду Ромэраў. Бацька Альфрэда Ізідара Ромэра.

Вучыўся ў Віленскім унівэрсытэце (1823—1828), жывапісу — у Я.Рустэма. У час паўстаньня 1830—1831 сябар Віленскага цэнтральнага паўстанцкага камітэту. У 1833 арыштаваны й асуджаны на пажыцьцёвую ссылку ў г. Волагда, аднак праз год атрымаў дазвол вярнуцца на радзіму. У 1834 усталяваў сувязь зь Літоўскім камітэтам (Вільня), падтрымліваў адносіны з эмігранцкім лягерам польскага «караля дэ-факта» А. Ю. Чартарыскага. У ліпені 1838 зноў арыштаваны па справе Ш. Канарскага, асуджаны да сьмяротнага пакараньня, замененага новай ссылкай у Волагду (да 1852). Пасьля вяртаньня ў Вільню быў пад наглядам паліцыі. Быў сябрам Музэю старажытнасьцяў і Віленскае археалягічнае камісіі (ад 1855), дырэктарам 2-га аддзелу Таварыства дабрачыннасьці (ад 1855), сябар шэрагу іншых таварыстваў. У час паўстаньня 1863—1864 пад хатнім арыштам. Пазьней працаваў у Таварыстве дабрачыннасьці, сябар праўленьня Зямельнага банку. Аўтар эпіграмаў на знакамітых сучасьнікаў, перакладаў, партрэтаў сына Альфрэда Ізідара і іншых сяброў сваёй сям’і.

Эдвард Ян
Катэгорыя:Нарадзіліся 14 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1806 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі 15 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1878 годзе
Міхал Піюс Ромэр

**Міхал Піюс Ромэр** (, ; 7 траўня 1880, в. Багдонішкі, Новааляксандраўскі павет, Ковенская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Панявескі павет, Летува — 22 лютага 1945) — грамадзка-палітычны дзяяч; адзін з галоўных ідэолягаў лібэральна-дэмакратычнага крыла краёўцаў, летувіскі навуковец.

## Біяграфія

З шляхецкага роду Ромэраў. Навучаўся ў Ягелонскім унівэрсытэце ў Кракаве (1901—1902 гады), Парыскай школе палітычных навук (1902—1905 гады).

У 1911—1915 гадох супрацаваў зь беларускай газэтай «Наша Ніва», сябар рэдакцыі віленскай газэты «Kurier Krajowy» (1913 год). Узначальваў віленскую масонскую ложу «Літва», сябрамі якой былі Антон Луцкевіч і Вацлаў Ластоўскі. Станоўча ацэньваў грамадзка-палітычнае й культурнае адраджэньне беларусаў, абараняў беларускі рух ад нападак польскіх і расейскіх шавіністычных колаў. У 1913—1915 гадох распрацаваў канцэпцыю новае Рэчы Паспалітай у выглядзе канфэдэрацыі Польшчы й «гістарычнае Літвы» як самастойных і дэмакратычных дзяржаваў. Дзеля разьвязаньня гэтае задачы ў 1915 годзе далучыўся да легіёнаў Юзэфа Пілсудзкага.

У 1919 годзе на даручэньне Пілсудзкага вёў у Коўне перамовы зь летувіскім кіраўніцтвам пра стварэньне канфэдэрацыі, але летувіскі бок не прыняў гэтай прапановы. У 1920 годзе асудзіў захоп Вільні войскамі генэрала Л. Жалігоўскага і ў знак пратэсту пераехаў у Летуву. Прафэсар права (1922 год) і рэктар Ковенскага (1927—1928, 1933—1939 гады), прафэсар Віленскага (1940—1945 гады) унівэрсытэтаў. У час нямецкае акупацыі арганізоваў у Вільні таемнае навучаньне, падтрымліваў сувязь з рухам Супраціву.

## Летувізацыя

У рэчышчы палітыкі леттувізацыі з спасылкай на летувіскае выданьне «Lietuvis» за 1907 год сьцьвярджаў, нібы апошні афіцыйны дакумэнт па-летувіску склалі ў Белай Царкве ваявода кіеўскі Адам Кісель, ваявода смаленскі Юры Глябовіч, стольнік Вінцэнт Гасеўскі і падсудак браслаўскі Міхал Касакоўскі. Абсурднасьць гэтага сьцьверджаньня паказаў яшчэ ў 1912 годзе гісторык Лявон Васілеўскі. На пашыраную ўжо ў тыя часы «манію» ўглядаць у кожным літоўскім паводле назвы мовы гістарычным дакумэнце жамойцкую мову зьвяртаў ўвагу ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца Аляксандар Брукнэр («*…сёньняшні літваман гатовы падумаць, што тое пра яго жамойцкую гаворку мова; нават… у „літоўскім“ лісьце русіна Кісяля ўгледзелі помнік жамойцкай мовы*»).

Разам з тым, на сваёй мапе 1908 году прызнаў той факт, што Вільня і Трокі з ваколіцамі не ўваходзілі ў летувіскамоўны арэал.

## Творы
* Römer M. Litwa. Studium odrodzenia narodu litewskiego. — Lwów, 1908.
** Тое ж па-летувіску: Lietuva. Studija apie lietuvių tautos atgimimą. .
* Konstitucinės ir teismo teisės pasieniuose. .

## Памяць
У 2004 годзе Летувіскаму ўнівэрсытэту права ў Вільні надалі імя Міхала Ромэра.

## Заўвагі

## Крыніцы

Міхал Піюс
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Летувіскія навукоўцы
Катэгорыя:Масонства
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Памерлі 22 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе
Цялкоўскія

**Цялкоўскія** (; ) — польскі шляхецкі род гербу Ястрабец. У 1834 годзе род быў зацьверджаны ў Расейскай імпэрыі. Найбольш вядомы прадстаўнік — Канстанцін Цыялкоўскі.

## Паходжаньне роду
Паводле легенды, заснавальнікам роду быў кіраўнік казацкага паўстаньня ў 1595—1596 у ВКЛ і Польшчы Севярын Налівайка (? — 1597). На думку Сяргея Самайловіча, нашчадкі Налівайкі былі сасланыя ў Плоцкае ваяводзтва, дзе парадніліся зь мясцовай шляхтай. Прозьвішча паходзіць ад маёнтку Цёлкава. Першыя ўзгадкі пра шляхецкі род Цялкоўскіх адносяцца да 1697, калі браты Станіслаў, Якуб і Валерыян удзельнічалі ў выбарах караля Аўгуста ІІ Моцнага. Першым дакладным прадстаўніком роду быў Мацей Цялкоўскі, бацька вышэй згаданых. Пасьля яго сьмерці Цёлкава было падзеленае паміж сынамі на вёскі Вялікае Цёлкава, Малое Цёлкава ды Сьнегава. У XVIII ст. частка прадстаўнікоў роду перасялілася на Ўкраіну.

## Радавод
Тамаш Адам (1747—1795), нашчадак Якуба, уладар Вялікага Цёлкава, у 1777 перасяліўся ў  Бярдзічаскі павет Кіеўскае губэрні, а пасьля ў Жытомірскі павет Валынскае губэрні.
# Ігнацы (1784 — ?), адвакат ў Роўна, у 1834 зацьвердзіў сваё шляхецтва
## Макары Эдвард Эразм (1820—1881), ж. — Марыя Юмашава (1832—1870)
### Дзьмітры (1851—1869), памёр ад белае гарачкі
### Канстанцін (1857—1935), расейскі навуковец, ж. — Варвара (1857—1940), д. адзінаверніцкага сьвятара Яўграфа Ягоравіча Сакалова (1822 — пасьля 1882)
#### Любоў (1881 — ?)
#### Ігнацы (1883—1902), зьдзейсьніў самагубства
#### Аляксандар (1885—1923), зьдзейсьніў самагубства
#### Іван (1888 — ?)
#### Лявонці (1892—1893), памёр ад коклюшу
#### Марыя (1894—1925)
### Ігнацы (1858—1876), памёр ад брушнога тыфусу

## Глядзіце таксама
* Станіслаў Цялкоўскі (1788—1840), расейскі генэрал


Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Кандыбы

**Канды́бы** — беларускі й украінскі шляхецкі род. Узыходзіць да XVI ст. і занесены ў VI і II часткі РК Віленскае, Гарадзенскае, Чарнігаўскае, Харкаўскае й Палтаўскае губэрняў. З украінскае галіны найбольш вядомыя:

* Фёдар Кандыба, украінскі вайсковы дзяяч
* Андрэй Кандыба (? — 1730), карсунскі палкоўнік

## Апісаньне гербу
У чырвоным шчыце срэбранае страпіла, абкружанае трыма залатымі зоркамі з васьмю промнямі, 2 і 1. Клейнод — птушка.


Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Украінскія шляхецкія роды