Джозэф Ўітэкер

**Джозэф Ўітэкер** (; 1813—1894) — брытанскі батанік, які ў 1839 годзе наведаў Аўстралію. 33 расьлінаў з таго падарожжа былі перавезеныя ў сады К’ю, і 2200 засушаных асобнікаў — у Музэй і мастацкую галерэю Дэрбі.

## Біяграфія

### Раньнія гады
Дакладная дата нараджэньня Ўітэкера невядома. Ахрышчаны 8 лютага 1813 году. Яго бацька, таксама Джозэф, быў чорнарабочым, яго жонку звалі Сара.

### Падарожжа ў Аўстралію

У 1838 годзе пасада Ўітэкера ўказваецца як «садоўнік». На службе ў Джорджа Гоўлера, прызначанага другім губэрнатарам Паўднёвай Аўстраліі, ён разам зь сям’ёй Гоўлера і яшчэ сям’ю слугамі адправіўся ў Адэлаіду, куды прыбылі 12 кастрычніка 1838 году. Далей яны зьдзейсьнілі чатырохмесячнае падарожжа праз Тэнэрыфэ і Рыё-дэ-Жанэйра. Прыбыўшы на месца, яны знайшлі такія благія ўмовы, што садаводзтва пачало займаць далёка не галоўны прыярытэт.

Ўітэкер стаў вядомым за расьліны, якія ён зьбіраў у навакольлях Адэлаіды ў Паўднёвай Аўстраліі ў 1839—1840 гг. У часе вакацыяў ён падарожнічаў па розных месцах Паўднёвай Аўстраліі, уключаючы раку Мурэй, раку Торэнс і іншыя месцы, зьбіраючы гербарый. Ўітэкер быў першым чалавекам, які мэтанакіравана калекцыянаваў расьліны Флёро і шэрагу іншых рэгіёнаў.

Ўітэкер быў у Аўстраліі 19 месяцаў, пакуль 11 красавіка 1840 году не адплыў на караблі Кэтрын Ст’юарт Форбс (*Katherine Stuart Forbes*) з порта Адэлаіды. На шляху дамоў яго карабль рабіў прыпынкі чатыры разы — на востраве Кенгуру, востраве Сьвятая Гэлена, Маўрыкія і востраве Корва Азорскіх астравоў. Ўітэкер зьбіраў і сушыў расьліны і тут, пакуль карабль стаяў у гэтых партах.

### Жыцьцё ў Ангельшчыне

23 верасьня 1840 Ўітэкер вярнуўся ў Ангельшчыну, і да пачатку 1844 году працягнуў зьбіраньне расьлінаў. Яго дзейнасьць дасягнула свайго піка ў 1851—1852 гг. зь перапынкам каля 1867 году. Ён зьбіраў у розных частках Дэрбішыру, але часам выязджаў па-за межы акругі, у тым ліку ў Булуўэл, Рыл і Дэнбі.

У 1846 годзе ён жыў у Брэдсэле ў Дэрбішыры, дзе працаваў настаўнікам у школе для хлопчыкаў, фінансаванай сям’ёй Гарпэр Кру. Адтуль ён ліставаўся з сэрам Ўільямам Дж. Гукерам, дырэктарам батанічных садоў К’ю, у спробе абмяняць некаторыя з сваіх аўстралійскіх і зьвязаных зь імі узоры для шэрагу кнігаў па брытанскай батаніке. Ўітэкер сабраў каля 300 расьлінаў, якія ўрэшце былі набытыя К’ю. У гонар Ўітэкера быў названы від расіцы *Drosera whittakeri*.

У лютым 1847 году Ўітэкер быў абраны чальцом Батанічнага таварыства ў Лёндане. Неўзабаве ён уступіў у «Botanical Exchange Club» і, урэшце, у «Botanical Locality Record Club». Пад 1847 год ён накапіў дастаткова батанічнай інфармацыі для публікацыі «сьпісу рэдкіх расьлінаў, знойдзеных у ваколіцах Брэдсэла, Дэрбішыр». Публікацыя зьмяшчае сумесь рэдкіх і адносна папулярных відаў, і дае добрае ўяўленьне пра тагачасную батанічную разнастайнасьць вобласьці.

Напрыканцы 1850-х гг. Ўітэкеры жылі ў маленькай вёсцы Морлі непадалёк ад Дэрбі ў Фэрэбі Брук. Жонку Джозэфа звалі Мэры. Джозэф працягваў выкладаць, прымаючы ў сваіх клясах да 12 вучняў, якія, як правіла, ужо скончылі школу, ва ўзросьце ад 8 да 18 гадоў. Тут ён стварыў вялікую калекцыю жывых расьлінаў. Мясцовыя садаводчыя групы паведамлялі, што ён вырошчваў больш за 1300 розных відаў. У 1864 годзе ён апублікаваў работу аб лякальным выміраньні *Cypripedium calceolus*. Пад 1871 год ён ужо не быў настаўнікам, а «сейбітам і флярыстам». У 1881 годзе ён апісваецца ўжо як «разводчык і фэрмэр», з двума слугамі, якія жывуць у ягоным доме, і 25-гадовым Ўільямам Ўатгэдам, які стаў партнэрам у яго справе.

У канцы 1880 гадоў Ўітэкер дапамог Ўільяму Ганту Пэйнтэру з публікацыяй кнігі пра флёру Дэрбішыру.

Ўітэкер памер 2 сакавіка 1894 году; мэмарыяльна гравіраваная латунная шыльда была ўсталяваная паводле папулярнай падпіскі ў царкве сьвятога Матфея, дзе ён быў царкоўным старастай і дзе быў пахаваны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія батанікі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі