Андрэй Саковіч (ваявода)

**Андрэй Саковіч** (? — 1465) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста троцкі (1433—1440), намесьнік смаленскі (1440) і полацкі (1444—1457), ваявода троцкі (з 1458).

Валодаў часткай Немянчынскай воласьці, Дубравам ў Менскім павеце, Соламі і Мядзелам у Ашмянскім павеце ды іншымі маёнткамі агульнай колькасьцю каля 500 дымоў.

## Імя

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Andree Sakowicz*, *Andree Sakowycz* (*Andreas Sakowicz*; 1 верасьня 1431 году); *Andruskonis Szakovicz [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Andrusko Sakowicz Dubinensis [capitanei]* (27 лютага 1434 году); *Andruschkone Sakowicz* (1441 год); *панъ Ондрей Сакович* (1441—1443 гады, 8 студзеня 1452 году); *Andreas Sakouicz* (3 лютага 1443 году); *Andruschko Sakowicz* (21 лютага 1457 году); *Андреи Сакович*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Станіслава Сака гербу Памян, старосты дубінскага. Меў братоў Васіля, Яна, Станіслава, Алехну, Пятра і Фёдара.

Быў старостам троцкім у 1433—1440 гадох, намесьнікам смаленскім у 1440 годзе і полацкім у 1444—1457 гадох, ваяводам троцкім з 1458 году.

У час «Смаленскай замятні» 1440—1442 гадоў мусіў пакуніць места. Па здушэньні бунту вярнуўся ў Смаленск у якасьці намесьніка. У 1445 годзе быў адным з водцаў літоўскага войска ў пераможнай бітве з маскоўскім войскам пад Сухадровам. Выконваў розныя дыпляматычныя даручэньні. У 1432 і 1451 гадох браў удзел у перамовах з Тэўтонскім ордэнам. У 1453 годзе ў складзе пасольства наведаў Чэхію.

9 чэрвеня 1434 году зрабіў наданьне Віленскай катэдры, а 3 лютага 1443 году — парафіяльнаму касьцёлу ў Груздаве. 21 лютага 1457 году выдаў дароўную грамату для заснаванага ім парафіяльнага касьцёла ў Мядзеле.

Няма зьвестак пра імя і паходжаньне жонкі. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Багдан, ваявода троцкі
* Юры, ад якога бярэ пачатак род Насілоўскіх
* Міхайла
* Ганна, якая выйшла замуж за Вайдылу з Ушакова

## Мова і культура

У сваёй лацінамоўнай грамаце 1434 году ўпамінаў жыхароў Сьвянцянаў Войтку, двух Мікітаў, Кузьму Сямашыча (*Cusma Semaszicz*), Кастуся Пуршку (*Costhus alius Purschka*) ды іншых. Некаторыя зь іх былі ўдзельнікамі суполак бортнікаў, якія «*па-народнаму*» называліся «*сябрылы*» (*alias sabrili*); супольнік такой сябрылы называўся «*сябрыч*» (*alias sabricz*). У сваёй грамаце 1443 году надаваў касьцёлу ў Груздаве ральлю на чатыры «*сахі*» (*terram arabilem ad quatuor aratra alias sochi*), называную Сінякоўскай (*dictam Synakowska*), а таксама ўпамінаў загароджу на рацэ Бярэзіне, якая «*па-народнаму*» называлася «*яз*» (*obstaculum alias yaz*). У сваім наданьні касьцёлу ў Мядзеле, складзеным у 1457 годзе, упамінае народныя словы і выразы «*ўшадкі*» мёду (*vszadki mellis*), «*зь язам*» (*alias z jazem*), «*чэлядзь*» (*alias czeladzi*), «*пашня*» (*pasznia*), «*зь дзяльніцы нашай*» (*z dzielnice naszy*). Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

Да акту Чартарыйскага замірэньня (1431 год) прывесіў пячаць з лацінамоўным гатычным надпісам:
** ∗ s ∗ …ow…**

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам.
ПЕЧАТЬ АНДРИ САКОВЧ

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Вяроўкін-Шэлюта В. Саковічы //  — С. 536—537.
* 
* Урбан П. Да пытання этнічнай прыналежнасці старажытных ліцьвінаў. — , 1994. — С. 47—48.
* Kelma E. Ród Sakowiczów i jego majętności w XV i pierwszej połowie XVI wieku // Lituano-Slavica Posnaniensia. Studia Historica. — T. 3. — Poznań, 1989. — S. 155—177.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Попов А. Груздовская икона Божьей Матери, Молодечненская епархия. Официальный сайт.

Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія