Ула

**У́ла**, **Ву́ла** — вёска ў Беларусі, пры ўтоку ракі Улы ў Дзьвіну. Цэнтар сельсавету Бешанковіцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 679 чалавек. Знаходзіцца за 27 км на паўночны захад ад Бешанковічаў, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Лоўжа (лінія Віцебск — Полацак). Аўтамабільныя шляхі злучаюць паселішча зь Бешанковічамі, Лепелем, Ушачамі і шашай Віцебск — Полацак. Рачная прыстань.

Ула — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Полаччыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі клясыцызму касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы, помнік архітэктуры XIX ст.

## Назва
Тапонім У́ла ўтварыўся ад назвы ракі. Тым часам гідронім, на думку беларускага географа Вадзіма Жучкевіча, мае славянскую аснову, сэнсавае значэньне якой — 'зьвязак, злучэньне' (тое ж, што і случ). Побач з афіцыйнай назвай таксама традыцыйна ўжываецца варыянт *Ву́ла*.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Паводле Энцыкляпэдыі Вялікага Княства Літоўскага сучасная Ула ўзьнікла ў Інфлянцкую вайну (1558—1582) як ўмацаваны пункт, і яе нельга блытаюць з аднайменным прыватным мястэчкам, што існавала за 35 км на поўдзень. У гэты час Ула ўваходзіла ў склад Полацкага ваяводзтва.

У 1563 год на загад караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста на мысе пры сутоках Дзьвіны і Улы пачалося ўзьвядзеньне замка, але работы, якімі кіраваў вэнэцыянскі інжынэр, спыніў напад аддзелу войскаў Маскоўскай дзяржавы; будаўнікі загінулі. Увосень 1568 году замак адбудавалі. Да сярэдзіны 1570-х гадоў пад сьценамі фартэцыі ўзьнікла *места Ула*. 10 красавіка 1577 году Жыгімонт Аўгуст надаў Уле пэўныя мескія правы. 27 студзеня 1577 году кароль і вялікі князь Стэфан Баторы надаў месту герб: «*у чырвоным полі замак зь вежай пасярэдзіне*» (*«замок и вежу одну»*). У 1580 год на загад Стэфана Баторыя вакол замка насыпалі магутны вал (6 м вышынёй). Па Інфлянцкай вайне места страціла сваё стратэгічнае значэньне і трапіла ў прыватныя рукі.

31 сакавіка 1648 году Ула атрымала Магдэбурскае права. У 1669 годзе тут збудавалі драўляны касьцёл Сьвятога Духа. На 1764 год у месьце было 8 вуліцаў і 2 слабады, 187 двароў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Ула апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Лепельскім павеце Полацкай (1793—1796), а з 1802 году — Віцебскай губэрняў. Статус паселішча панізілі да мястэчка, якое ў 1861 годзе стала цэнтрам воласьці.

На 1881 год у Вуле было каля 200 дамоў, існавалі валасная ўправа, 3 царквы, касьцёл, сынагога, школа, 4 габрэйскія школы, прыстань, 2 гарбарні, 48 крамаў, 6 заезных дамоў. Побач зь мястэчкам (за 1 км), у маёнтку Аўгустбэргу, працавалі бровар і вадзяны млын. Частка местачкоўцаў у якасьці лёцманаў нанімаліся на баркі і плыты, праводзілі іх Дзьвіною ў Рыгу.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Улу занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Ulski_zamak._Ульскі_замак_(XVI).jpg|Замак, XVI ст.
Ulski zamak. Ульскі замак (1568).jpg|Замак, 1568 г.
Uła. Ула (C. Faber du Faur, 26.07.1812) (2).jpg|C. W. von Faber, 26 ліпеня 1812 г.
Uła, Daminikanski. Ула, Дамініканскі (N. Orda, 1875-76).jpg|Н. Орда, 1875—1876 гг.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ула абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары мястэчка і воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Ула ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 году Улу вярнулі ў склад БССР, дзе яна стала цэнтрам раёну (з 1931 году ў Бешанковіцкім раёне). Зь ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

8 красавіка 2004 году афіцыйны статус Улы панізілі да пасёлку, а 24 сьнежня 2009 году паселішчу надалі афіцыйны статус «аграгарадку».


Uła. Ула (1901-17).jpg|Агульны выгляд, да 1918 г.
Uła, Prabojnaja. Ула, Прабойная (1901-17).jpg|Вуліца Прабойная, да 
Uła, Dźvina. Ула, Дзьвіна (1901-17).jpg|Параходная прыстань, да 1918 г.
Uła, Prabojnaja, Daminikanski. Ула, Прабойная, Дамініканскі (1913).jpg|Касьцёл, 1913 г.


Uła, Daminikanski. Ула, Дамініканскі (1913).jpg|Інтэр’ер касьцёла, 1913 г.
Uła, Prabojnaja. Ула, Прабойная (1941-44) (2).jpg|Касьцёл, 1941—44 гг.
Uła, Prabojnaja, Daminikanski. Ула, Прабойная, Дамініканскі (1941-44).jpg|Касьцёл, 1941—44 гг.
Uła. Ула (1941-44) (2).jpg|Царква-мураўёўка, 


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XVIII стагодзьдзе**: 1764 год — 0,9 тыс. чал.
* **XIX стагодзьдзе**:  1838 год — 1091 чал. (540 муж. і 551 жан.), зь іх шляхты 4 муж. і 3 жан., духоўнага стану каталіцкага 1 муж., духоўнага стану праваслаўнага 2 муж. і 2 жан., купцоў-юдэяў 12 муж. і 10 жан., мяшчанаў-юдэяў 226 муж. і 230 жан., сялянаў зямянскіх 287 муж. і 303 жан., аднадворцаў 2 муж. і 1 жан., адстаўных салдатаў 6 муж. і 2 жан.; 1850 год — 1041 чал.; 1892 год — 1800 чал.; 1900 год — каля 2,5 тыс. чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1999 год — 1200 чал.; 2000 год — 2240 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2002 год — 1,2 тыс. чал.; 2004 год — 1,4 тыс. чал.; 2010 год — 1069 чал.

### Адукацыя
У Вуле працуюць прафэсійна-тэхнічная вучэльня мэханізацыі сельскай гаспадаркі.

## Забудова

### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай і мясцовай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Земляная фартыфікацыя «Баторыеў шанец» (XVI ст.)
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1853—1864)
* Царква Сьвятой Тройцы (1896; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Замак (XVI ст.)
* Кляштар дамініканаў
* Могілкі каталіцкія. Капліца (XVIII ст.)
* Сынагога (XIX ст.)
* Царква Покрыва Багародзіцы (1857)

## Галерэя

Ула. Касцёл Св. Тройцы (02).jpg|Траецкі касьцёл
Belarus-Ula-Holy Trinity Catholic Church-2.jpg|Касьцёл, з боку апсыды
Belarus-Ula-Holy Trinity Orthodox Church-1.jpg|Траецкая царква-мураўёўка
Belarus-Ula-Holy Trinity Orthodox Church-4.jpg|Царква, помнік


## Асобы
* Міхаіл Данілевіч (1882—1956) — навуковец, мэдык-інфэкцыяніст, прафэсар

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Бітва на рацэ Вуле


Катэгорыя:Ульскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі