open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Санкт-Морыц

**Санкт-Морыц** () — горад-курорт у Швайцарыі. Месьціцца на паўднёвых схілах Альбульскіх Альпаў, ніжэй за пункт Піц-Наір (3056 м), з выглядам на пляскатую і шырокую ледавіковую даліну Верхняга Энгадына і возера Санкт-Морыц. У 1928 і 1948 гадах тут ладзіліся зімовыя Алімпійскія гульні.

## Гісторыя
Прадметы абярэгу, мячы і іголкі бронзавага веку, знойдзеныя ля падножжа крыніц у Санкт-Морыцы, сьведчаць аб тым, што тут даўно жылі кельты. Санкт-Морыц упершыню згадваецца ў крыніцах блізу 1137—1139 гадоў. Вёска была названая ў гонар Сьвятога Маўрыцыя, раньняга хрысьціянскага сьвятога з паўднёвага Эгіпту, які, як кажуць, быў закатаваны ў III стагодзьдзі рымскім імпэратарам Максыміянам у Швайцарыі.

Пілігрымы падарожнічалі да Сьвятога Маўрыцы, дзе яны пілі ваду з добраславёнай і бурлівай крыніцы імя сьвятога ў надзеі на акрыяньня. У 1519 годзе папа Леў X абяцаў поўнае адпушчэньне грахоў кожнаму, хто зьдзейсьніць паломніцтва ў царкву крыніцы. У XVI стагодзьдзі былі складзеныя першыя навуковыя трактаты пра мінэральныя крыніцы Санкт-Морыцу. У 1535 годзе Парацэльс, вялікі практык натуральных лекаў, правёў некаторы час у Санкт-Морыцы.

Не зважаючы на тое, што летам места наведвалі некаторыя госьці, слава як курорт зьявілася ў верасьні 1864 году, калі піянэр гатэльнага бізнэсу ў Санкт-Морыцы Каспар Бадрут паўшоў у заклад з чатырма брытанскімі гасьцямі, якія мусілі былі прыехаць сюды зімой, і калі вёска ім не спадабаецца, ён павінен быў кампэнсаваць ім выдаткі на падарожжа. Гэта паклала пачатак ня толькі зімоваму турызму ў Санкт-Морыцы, але і зімоваму турызму ва ўсіх Альпах. У тым жа годзе ў вёсцы было адкрытае першае турыстычнае бюро ў Швайцарыі. Санкт-Морыц хутка пашыраўся ў канцы XIX стагодзьдзя. Першае электрычнае асьвятленьне ў Швайцарыі зьявілася ў 1878 годзе ў гатэлі «Кульм», а першы турнір па кэрлінгу на эўрапейскім кантынэнце адбыўся ў 1880 годзе. Да 1896 году Санкт-Морыц стаў першай вёскай у Альпах, дзе пачалі працу электрычныя трамваі. Першая лыжная школа ў Швайцарыі была адкрытая ў Санкт-Морыцы ў 1929 годзе.

Санкт-Морыц арганізоўваў зімовыя Алімпійскія гульні 1928 году і зноў у 1948 годзе. Тут шматкроць ладзіліся чэмпіянаты сьвету па гарналыжным спорце. Акрамя таго, тут арганізуюцца безьліч спаборніцтваў у розных відах спорту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Калябарацыянізм

**Калябарацыянізм** (ад  — «супрацоўніцтва») — панятак, які абазначае добраахвотнае супрацоўніцтва грамадзян акупаванай краіны з уладамі акупанта. Найчасьцей выкарыстоўваецца ў дачыненьні да Другой сусьветнай вайны, калі частка насельніцтва розных краінаў супрацоўнічала з нацысцкай Нямеччынай і яе хаўрусьнікамі.

Слова  упершыню набыло нэгатыўнае значэньне ў Францыі падчас нямецкай акупацыі (1940—1944). Яно стала азначаць супрацоўніцтва з акупацыйным рэжымам і здраду нацыянальным інтарэсам.

Калябарацыянізм мог мець розныя формы:
* палітычнае супрацоўніцтва (стварэньне пранямецкіх урадаў і адміністрацыяў);
* вайсковае супрацоўніцтва (фармаваньне ўзброеных частак на баку акупанта);
* эканамічнае супрацоўніцтва (забесьпячэньне акупанта рэсурсамі і працоўнай сілай);
* ідэалягічнае супрацоўніцтва (прапаганда, культурная падтрымка акупацыйнай улады).

## Калябарацыянізм у розных краінах

## У Беларусі

Падчас нямецкай акупацыі Беларусі (1941—1944) існавалі структуры, якія супрацоўнічалі з нацыстамі: мясцовыя адміністрацыі, паліцыя, а таксама асобныя вайсковыя фармаваньні. Матывацыяй для ўдзелу ў калябарацыянісцкіх арганізацыях былі розныя фактары — ад антысавецкіх настрояў да жаданьня захаваць уласнае жыцьцё.


Катэгорыя:Палітычныя нэалягізмы
Рух супраціву

**Рух супраціву** — агульная назва арганізаваных формаў барацьбы насельніцтва супраць акупацыйных уладаў, найчасьцей маецца на ўвазе ў час Другой сусьветнай вайны. Ён ахопліваў партызанскія дзеяньні, падпольныя арганізацыі, дывэрсіі і іншыя формы актыўнага супраціву.

Тэрмін *рух супраціву* шырока ўжываецца ў гістарыяграфіі для абазначэньня дзейнасьці цывільных і вайсковых групаў, якія выступалі супраць акупантаў. Найбольш вядомы прыклад — Францускі Рух супраціву (), які дзейнічаў супраць нацысцкай акупацыі ў 1940—1944 гады.

## Формы дзейнасьці
* Партызанская барацьба — узброеныя дзеяньні ў лясах і сельскай мясцовасьці.
* Падпольныя арганізацыі — сеткі кансьпірацыі, якія займаліся прапагандай, зборкай інфармацыі, дапамогай уцекачам.
* Дывэрсіі — падрывы чыгунак, мастоў, камунікацыяў.
* Культурны супраціў — захаваньне нацыянальнай ідэнтычнасьці, распаўсюджваньне нелегальнай літаратуры.

## Рух супраціву ў розных краінах

### У Беларусі
Падчас нямецкай акупацыі Беларусі (1941–1944) дзейнічаў шырокі партызанскі рух, які стаў адным з найбуйнейшых у Эўропе. Беларускія партызаны праводзілі дывэрсіі на камунікацыях, нападалі на гарнізоны і садзейнічалі Чырвонай Арміі.
Каралеўства Італія

**Каралеўства Італія** — канстытуцыйная манархія ў Эўропе, якая існавала з 1861 да 1946 году пад уладай Савойскай дынастыі; дзяржаўнае ўтварэньне, што ўзьнікла ў выніку аб’яднаньня італьянскіх земляў (Рысарджымэнта) і стала папярэдніцай сучаснай Італьянскай Рэспублікі.

## Гісторыя

### Аб’яднаньне Італіі
У сярэдзіне XIX стагодзьдзе стагодзьдзя Італія была падзеленая на шэраг княстваў і каралеўстваў: Сардынскае каралеўства, Каралеўства абедзьвюх Сыцыліяў, Папская дзяржава, Вэнэцыя і Лямбардыя пад уладай Аўстрыі. Працэс нацыянальнага аб’яднаньня (*[[Рысарджымэнта]]*) аб’яднаў гэтыя землі ў адзінае дзяржаўнае ўтварэньне.

17 сакавіка 1861 году парлямэнт у Турыне абвесьціў стварэньне Каралеўства Італія. Першы кароль — Віктар Эмануіл II з Савойскай дынастыі. Сталіца спачатку знаходзілася ў Турыне, потым у Флярэнцыі, а з 1870 году — у Рыме, пасьля яго далучэньня да каралеўства.

### Разьвіцьцё дзяржавы
У другой палове XIX стагодзьдзя Італія перажывала індустрыялізацыю, аднак эканамічнае разьвіцьцё было няроўным, то бок Поўнач хутка мадэрнізавалася, а Поўдзень заставаўся пераважна аграрным і бедным.

Італія імкнулася стаць каляніяльнай дзяржавай. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя яна захапіла тэрыторыі ў Афрыцы: Эрытрэю, Самалі і Лібію. Гэта павінна было ўзьняць міжнародны прэстыж краіны, але каляніяльныя войны былі цяжкімі і непапулярнымі.

### Першая сусьветная вайна
У 1915 годзе Італія далучылася да Першай сусьветнай вайны на баку Антанты. Вайна была вельмі цяжкай для краіны: вялікія страты, цяжкія баі на франтах супраць Аўстра-Вугоршчыны.

Па вайне Італія атрымала новыя тэрыторыі — Трыест, Паўднёвы Тыроль і Істрыю. Аднак чаканьні грамадзтва былі большымі, і шмат хто лічыў вынікі «няпоўнай перамогай». Гэта выклікала палітычную нестабільнасьць і рост радыкальных рухаў.

### Фашысцкі пэрыяд
У 1922 годзе да ўлады прыйшоў Бэніта Мусаліні, які ўсталяваў фашысцкую дыктатуру. Каралеўства Італія фармальна захоўвала манархію, але фактычна стала таталітарнай дзяржавай.

Фашысцкі рэжым праводзіў агрэсіўную палітыку: у 1935 годзе Італія захапіла Этыёпію, у 1939 годзе — Альбанію. Краіна ўступіла ў саюз з нацысцкай Нямеччынай і стала часткай «Восі».

### Другая сусьветная вайна
У 1940 годзе Італія далучылася да Другой сусьветнай вайны на баку Нямеччыны. Ваенныя кампаніі былі няўдалымі: паразы ў Афрыцы, на Балканах і ў самой Італіі.

У 1943 годзе Мусаліні быў зрынуты, а краіна падзеленая. На поўначы існавала марыянэткавая Італьянская сацыяльная рэспубліка, а на поўдні ўсталявалася ўлада хаўрусьнікаў.

### Канец манархіі
Пасьля вайны Італія апынулася ў цяжкім стане. У чэрвені 1946 году адбыўся рэфэрэндум, на якім большасьць грамадзянаў прагаласавала за рэспубліку. Апошні кароль — Умбэрта II — пакінуў краіну.

2 чэрвеня 1946 году была абвешчаная Італьянская Рэспубліка, якая існуе дагэтуль.
Украінская вызваленчая армія

**Украінская вызваленая армія** (УВА, таксама вядомая як Украінскае вызвольнае войска, ) — калябарацыянісцкія вайсковыя фармаваньні, створаныя падчас Другой сусьветнай вайны ў складзе вэрмахта з украінскіх ваеннапалонных і добраахвотнікаў. Яна існавала з 1943 да 1945 году і ўдзельнічала ў баях як супраць савецкіх войскаў на Усходнім фронце, гэтак і супраць хаўрусьнікаў на Захадзе.

Ідэя стварэньня ўкраінскага войска ўзьнікла ў асяродзьдзі нацыяналістычных дзеячоў і былых афіцэраў Арміі УНР. У 1941–1942 гадах украінскія добраахвотнікі служылі ў дапаможнай паліцыі (*[[шуцманшафт]]*) і ў невялікіх падразьдзяленьнях пры нямецкіх частках.

10 лютага 1943 году была абвешчаная Украінская вызваленая армія як аб’яднаньне ўсіх украінскіх калябарацыянісцкіх фармаваньняў.

УВА ўваходзіла ў склад вэрмахта і афіцыйна лічылася пяхотнымі падразьдзяленьнямі. Колькасьць арміі дасягала каля 50 тыс. чалавек у 1944 годзе, а ў 1945 годзе — да 80 тыс. чалавек.

Камандзірамі выступалі вядомыя вайсковыя дзеячы, у тым ліку Міхайла Амельяновіч-Паўленка і Пятро Дзячэнка.

На Усходнім фронце УВА ўдзельнічала ў баях супраць савецкіх войскаў і партызанаў. У 1944–1945 гадах падразьдзяленьні былі перакінутыя на Захад, дзе бралі ўдзел у баях супраць хаўрусьнікаў.

Асноўныя задачы арміі палягала на ахоўнай службе, барацьбе з партызанамі і падтрымцы нямецкіх апэрацыяў.

Катэгорыя: Украінская вызваленчая армія
Эльвіра Эбэрг

**Эльві́ра Э́бэрг** (; 26 лютага 1999 году) — швэдзкая біятляністка. Уладальніца залатога і срэбных мэдалёў зімовых Алімпійскіх гульняў.

## Кар’ера
Пачала займацца біятлёнам дзякуючы старэйшай сястры Ганны. У 2017 годзе пачала браць удзел у юніёрскіх спаборніцтвах.

Дэбют у Кубку сьвету для спартоўкі адбыўся 1 сьнежня 2019 году ў родным Эстэрсундзе, дзе яна адразу заняла 12-е месца, разьмясьціўшыся ў пратаколе адразу за сваёй сястрой. На гэтым жа этапе ў складзе швэдзкай каманды заняла трэці радок у эстафэце. Маючы здавальняючыя вынікі ў першай частцы сэзону была ўлучаная ў заяўку на ўдзел у чэмпіянаце сьвету ў Антгольцы, дзе ейным найлепшым асабістым вынікам быў 13-ы радок у спрынце. У першым паўнавартысным сэзоне 2020—2021 гадоў біятляністка стала ўладальніцай сваіх першых мэдалёў Кубка сьвету, але ў другой палове сэзону вынікі пагоршыліся.

Два пераднавагодніх этапы ў канцы 2021 году сталі найлепшым адрэзкам для спартоўкі ў каляндарным годзе, бо яна здабыла першую асабістую перамогу ў гонцы перасьледу ў Ансі ды там жа перамагла і ў гонцы агульнага старту. Да зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году ў Пэкіне Эбэрг падыходзіла на трэцім радку ў агульным заліку і была адною з галоўных прэтэндэнтак на мэдалі. У выніку швэдка ўзяла два срэбныя мэдалі ў асабістым старце ды стала алімпійскай чэмпіёнкай у складзе зборнай у эстафэце. Па Алімпіядзе этапы склаліся для атлеткі агулам няўдала, але ў агульным заліку Кубка сьвету яна была другой.

На чэмпіянаце сьвету 2024 году ў Новэ-Места швэдка ўзяла два бронзу ў мяшанай эстафэце і срэбра ў жаночай эстафэце. Кубак сьвету скончыўся для спартоўкі на 7-м радку ў агульным заліку. Эбэрг вельмі ўдала правяла чэмпіянат сьвету 2025 годзе, дзе ўзяла тры мэдалі розных гатункаў. Пры гэтым золата было здабытае ў мас-старт, срэбра атрыманае ў перасьледзе ды бронза была ўручаная за вынік у эстафэце. Паводле вынікаў сэзону Кубка сьвету спартоўка была чацьвертай. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году стала срэбнай прызэркай у эстафэце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на IBU.

Катэгорыя:Швэдзкія біятляністкі
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 году
Паўночная вайна (1655—1660)

**Паўночная вайна 1655–1660** — гэта ваенны канфлікт паміж Швэцыяй і кааліцыяй дзяржаваў (Рэч Паспалітая, Данія-Нарвэгія, Брандэнбург-Прусія, Аўстрыя і іншыя), які адбываўся на тэрыторыях Польшчы, Летувы, Балтыкі, Скандынавіі і Паўночнай Нямеччыны. Вайна была часткай шырэйшага суперніцтва за панаваньне ў Балтыйскім рэгіёне і завяршылася складаньнем Аліўскага міру ў 1660 годзе.

## Прычыны
Саслабленьне Рэчы Паспалітай у сярэдзіне XVII стагодзьдзя стала галоўным фактарам, які падштурхнуў Швэцыю да вайны. Дзяржава была вычарпаная праз доўгую вайну з казакамі (1648–1654), ачоленымі Багданам Хмяльніцкім, а таксама празь цяжкія страты ў вайне з Маскоўскай дзяржавай (1654–1667). Унутраныя канфлікты і эканамічны заняпад зрабілі краіну ўразьлівай для зьнешняга ўварваньня.

Швэцыя ў гэты час імкнулася да гегемоніі ў Балтыйскім моры. Пасьля посьпехаў у папярэдніх войнах яна ўжо кантралявала значную частку балтыйскіх земляў і хацела замацаваць сваю дамінацыю над гандлёвымі шляхамі і портамі. Стакгольм бачыў у слабасьці Рэчы Паспалітай магчымасьць пашырыць свае ўладаньні і атрымаць новыя тэрыторыі.

Дадатковым фактарам стала міжнародная сытуацыя. Пасьля перамогаў Маскоўскай дзяржавы над Рэччу Паспалітай у 1654 годзе Швэцыя баялася ўзмацненьня Масквы і вырашыла скарыстаць момант, каб заняць польскія і летувіскія землі першай. 

## Хада вайны
У ліпені 1655 году швэдзкія войскі пад кіраўніцтвам караля Карла Х Густава ўварваліся ў межы Рэчы Паспалітай. Яны хутка занялі Варшаву, Кракаў і значную частку Вялікага Княства Літоўскага. Шматлікія магнаты і шляхта, бачачы слабасьць дзяржавы, прызналі ўладу швэдзкага манарха. Аднак ужо ў канцы таго ж году пачаліся сялянскія і гарадзкія паўстаньні супраць акупацыі, якія атрымалі назву «швэдзкі патоп».

У 1656 годзе Рэч Паспалітая заключыла Віленскае замірэньне з Маскоўскай дзяржавай, каб вызваліць сілы для барацьбы са Швэцыяй. У выніку Масква распачала ўласную вайну супраць швэдаў, што зьмяніла баланс сілаў у рэгіёне. У 1657 годзе Брандэнбург-Прусія, якія раней падтрымлівалі Швэцыю, перайшлі на бок Рэчы Паспалітай, падпісаўшы Веляўска-Быдгаскі трактат. Гэта значна аслабіла швэдзкія пазыцыі. У 1658 годзе ў вайну ўступіла Данія, але пасьля паразы пад Капэнгагенам была вымушаная падпісаць Роскільскі мір, страціўшы частку тэрыторыяў. Тым ня менш, супраціў Даніі і падтрымка з боку Нідэрляндаў і Аўстрыі не дазволілі Швэцыі цалкам замацаваць свае заваёвы.

Да канца 1659 году швэдзкія войскі страцілі большую частку сваіх здабыткаў у Рэчы Паспалітай, і канфлікт паступова перайшоў да мірных перамоваў, якія завяршыліся падпісаньнем Аліўскага міру ў 1660 годзе.

Катэгорыя:Войны Швэцыі
Катэгорыя:Войны Масковіі
Катэгорыя:Войны Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Войны Даніі
Катэгорыя:Войны Аўстрыі
Віленскае замірэньне

**Віленскае замірэньне** — пагадненьне паміж Маскоўскай дзяржавай і Рэччу Паспалітай пра спыненьне ваенных дзеяньняў і сумесную барацьбу супраць швэдзкай агрэсіі. Было складзенае 3 сакавіка 1656 у маёнтку Немянчын пад Вільняй. У час вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 на землі Вялікага Княства Літоўскага й Польшчы ўварваліся (1655) швэдзкія войскі Карла Х Густава. Баючыся ўмацаваньня Швэцыі, расейскі ўрад пачаў захады дзеля замірэньня з Рэччу Паспалітай. На перагаворы прыбыла расейская дэлегацыя на чале з князем Мікітам Адоеўскім, а дэлегацыю Рэчы Паспалітай ачольваў ваявода полацкі Ян Красінскі, а пасрэднікам паміж імі быў аўстыйскі дыплямат Алегрэцьці. Не дамовіўшыся пра ўмовы міру, дэлегацыі склалі замірэньне і пастанавілі пачаць сумесныя ваенныя дзеяньні супраць Швэцыі.

Катэгорыя:Мірныя пагадненьні XVII стагодзьдзя
Лю Жанмано

**Лю Жанмано́** (; 28 кастрычніка 1998 году) — француская біятляністка. Шматразовая чэмпіёнка сьвету ды прызэрка этапаў Кубка сьвету. Чэмпіёнка і прызэрка Алімпійскіх гульняў.

## Кар’ера
Ейным першым відам спорту была гімнастыка. Пазьней пачала займацца лыжнымі гонкамі і горным роварам. У веку 14 гадоў далучылася да біятлёну. Няблага выступала на юнацкім узроўні.

У сэзоне 2020—2021 гадоў дэбютавала на Кубку сьвету ў Новэ-Места-на-Мораве ў спрынце, дзе фінішавала на 30-м радку і набрала свае першыя пункты ў залік. Аднак, першы паўнавартасны сэзон пачала ў 2022 годзе. Спартоўка здабыла сваю першую перамогу на Кубку сьвету ў эстафэце ў Гохфільцэне. На наступным этапе ў Ансі ўпершыню трапіла да цырымоніі ўзнагароджаньня, заняўшы 6-е месца ў масавым старце. На этапе ў Паклюцы ўзяла срэбра ў адзіночнай зьмяшанай эстафэце з Антанэнам Гігана. Ейны першы асабісты подыюм быў у індывідуальнай гонцы ў Рупольдынгу, дзе яна фінішавала другой. Яна пачала сэзон 2023—2024 гадоў зь перамогі ў зьмяшанай эстафэце ў Эстэрсундзе. На гэтым жа этапе ўзяла залаты мэдаль у спрынце, а затым фінішавала першай у гонцы перасьледу, апярэдзіўшы немку Францыску Пройс на 0,3 сэкунды. Такім чынам, яна стала чацьвертай францужанкай у гісторыі, якая адзначылася дублем у спрынце і гонцы перасьледу. У 2024 годзе яна стала чэмпіёнкай сьвету ў індывідуальнай зьмяшанай эстафэце разам з Кентэнам Фіёнам Мае ды ў жаночай эстафэце. Яна таксама была ўладальніцай бронзавых мэдалёў у спрынце і масавым старце. Сэзон для спартоўкі скончыўся на другім месцы ў агульным заліку Кубка сьвету, дзе яна саступіла толькі італьянцы Лізе Вітоццы.

Сэзон 2024—2025 гадоў таксама ааказаўся неблагім. Чэмпіянат сьвету 2025 году ў Ленцэргайдэ яна пачала з залатога мэдаля ў зьмяшанай эстафэце, затым стала ўладальніцай бронзавага мэдаля ў індывідуальнай гонцы на 15 км і яшчэ аднага залатога мэдаля ў клясычнай эстафэце. У сакавіку ў Паклюцы яна выйграла малы крыштальны глёбус Кубка сьвету, але зноў была другой у агульным заліку. На сваіх першых Алімпійскіх гульнях, якімі сталі гульні 2026 году ў Міляне, францужанка стала чэмпіёнкай у мяшанай і жаночай эстафэтах, а таксама ўзяла срэбра і бронзу ў індывідуальнай гонцы і спрынце адпаведна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на IBU.

Катэгорыя:Францускія біятляністкі
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 году
Суві Мінкінэн

**Су́ві Мі́нкінэн** (; 8 сьнежня 1994 году) — фінская біятляністка. Акрамя біятлёну, таксама брала ўдзел у спаборніцтвах па лыжных гонках на нацыянальным узроўні.

## Кар’ера
У 2013 і 2014 гадах Мінкінэн брала ўдзел у юніёрскіх чэмпіянатах сьвету па біятлёне, але значных посьпехаў ёй бракавала. Пэўны час сумяшчала біятлён з лыжнымі гонкамі, беручы ўдзел у спаборніцтвах нацыянальнага ўзроўню. У сэзоне 2017—2018 гадоў спартоўка дэбютавала на этапе Кубак сьвету. Тады ў Эстэрсундзе скончыла на 78-м радку ў індывідуальнай гонцы і была 87-й у спрынце. У лютым 2018 года ў складзе зборнай Фінляндыі ўзяла ўдзел у зімовых Алімпійскіх гульнях, але мела толькі 69-ы вынік у індывідуальнай гонцы.

У 2019 годзе фінка ўпершыню выступіла на чэмпіянаце сьвету, а найлепшым для яе сталася 22-е месца ў эстафэце. У 2022 годзе брала ўдзел у зімовых Алімпійскіх гульнях у Пэкіне. На тых гульнях у складзе мяшанай каманды ў эстафэце фінішавала на 11-м радку. Першы подыюм на этапах Кубка сьвету здабыла ў сэзоне 2023—2024 гадоў на спаборніцтвах у Осьлё, заваяваўшы бронзавы мэдаль у адзіночнай мяшанай эстафэце. У 2024 годзе Мінкінэн стала ўладальніцай двух срэбных мэдалёў летняга чэмпіянату сьвету па біятлёне.

У сэзоне 2024—2025 гадоў на першым этапе ў Фінляндыі спартоўка здабыла бронзавы мэдаль Кубка сьвету ў індывідуальным спрынце. У Ленцаргайдэ на чэмпіянаце сьвету 2025 году стала бронзавай прызэркай у спрынце на 7,5 км. 5 сьнежня 2025 году перамагла ў спрынце на этапе Кубка сьвету ў Эстэрсундзе. Праз два дні ў тым жа месьце была другім у гонцы перасьледу, паўтарыўшы посьпех праз амаль два тыдні ў Ансі. У лютым на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году разжылася першым алімпійскім мэдалём, то бок бронзай у гонцы перасьледу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка на IBU.

Катэгорыя:Фінскія біятляністкі
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 году
Ганна Эбэрг

**Га́нна Э́бэрг** (; 2 лістапада 1995 году) — швэдзкая біятляністка. Алімпійская чэмпіёнка ды чэмпіёнка сьвету. Ейная малодшая сястра Эльвіра таксама прафэсійна займаецца біятлёнам.

## Кар’ера
Пачала браць удзел у Кубку ІБУ ў сэзоне 2015—2016 гадоў. У дэбютнай спрынтарскай гонцы, якая адбылася 28 лістапада 2015 году ў Ідрэ, заняла 40-е месца і ўзяла свае першыя пункты. Найлепшым вынікам у першым сэзоне сталася 11-е месца ў спрынце на этапе ў Мартэльлё. На чэмпіянаце Эўропы 2016 году ў Цюмені, які таксама адбываўся ў рамках Кубка ІБУ, спартоўка стала 40-й у спрынце, 22-й у гонцы перасьледу, 13-й у масавым старце і чацьвертай у адзіночнай мяшанай эстафэце.

У 2016 годзе стала срэбнай прызэркай чэмпіянату Швэцыі ў гонцы перасьледу, а ў спрынце была чацьвертай. З сэзону 2016—2017 гадоў пачала спаборнічаць у розыгрышы Кубку сьвету. 27 лістапада 2016 году ўзяла ўдзел у мяшанай эстафэце, дзе была шостай. 29 лістапада ў індывідуальнай гонцы, якая стала ейнай першай асабістай гонкай на Кубку сьвету, заняла восьмы радок. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году ў Рэспубліцы Карэі ў індывідуальнай гонцы на 15 км дала рады на стрэльбішчы, маючы найлепшы час, што прынесла ёй тытул алімпійскай чэмпіёнкі, а праз тыдзень яна здабыла срэбны мэдаль у эстафэтнай гонцы. На чэмпіянаце Эўропы 2019 году ў Раўбічах упершыню стала чэмпіёнкай Эўропы, выйграўшы індывідуальную гонку на 15 км.

Эбэрг паўтарыла свой алімпійскі посьпех на чэмпіянаце сьвету 2019 году на хатняй арэне ў Эстэрсундзе, дзе зноў перамагла ў індывідуальнай гонцы з ідэальнай стральбою, раней фінішаваўшы чацьвертай у спрынце і пятай у перасьледзе. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году ўзяла залаты мэдаль у складзе зборнай у жаночай эстафэце. У той камандзе поруч зь ёй была сястра спартоўкі Эльвіра Эбэрг. На чэмпіянаце сьвету 2023 году ў Обэргофе зноў стала чэмпіёнкай у індывідуальнай гонцы, а таксама была наймацнейшай у масавым старце. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году стала срэбнай прызэркай у эстафэце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка на IBU.

Катэгорыя:Швэдзкія біятляністкі
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 году
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі

**Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** — найвышэйшы орган дзяржаўнай улады Беларускай ССР цягам большай часткі савецкага пэрыяду. Ён працаваў з 1938 па 1991 гады, спачатку ў якасьці савецкага парлямэнту ў рамках аднапартыйнай сыстэмы.

## Статус, склад і парадак фармаваньня
Паводле Канстытуцыі БССР, Вярхоўны Савет быў «найвышэйшым органам дзяржаўнай улады» рэспублікі. Ён фармаваўся на аснове ўсеагульных, роўных, прамых выбараў пры таемным галасаваньні. Першапачаткова выбары былі безальтэрнатыўнымі (у выбарчы бюлетэнь уносіўся толькі адзін кандыдат, зацьверджаны камуністычнай партыяй). Тэрмін паўнамоцтваў да Канстытуцыі 1978 году складаў 4 гады, пазьней — 5 гадоў. Колькасьць дэпутатаў зьмянялася: ад 273 у 1938 годзе да 360 у апошніх скліканьнях. У пэрыяды паміж сэсіямі (якія звычайна зьбіраліся на некалькі дзён у год) яго паўнамоцтвы ажыцьцяўляў Прэзыдыюм Вярхоўнага Савета, то бок стала дзейны орган.

## Кампэтэнцыя і функцыі
У рамках савецкай сыстэмы Вярхоўны Савет меў шырокія паўнамоцтвы толькі ўмоўна, але фактычна ўхваляў рашэньні, падрыхтаваныя кіраўніцтвам Камуністычнай партыі БССР. Да яго афіцыйных функцыяў стасаваліся прыняцьце й зьмяненьне Канстытуцыі БССР і законаў, стварэньне іншых дзяржаўных органаў (Найвышэйшага суда, Пракуратуры, Савету Міністраў), зацьверджаньне народнагаспадарчых плянаў і бюджэту рэспублікі, ратыфікацыя міжнародных дамоваў. У рэальнасьці ён выконваў перадусім «дэкаратыўную» функцыю, санкцыянуюючы ўжо ўхваленыя партыйныя рашэньні.

## Гістарычная роля ў пэрыяд перабудовы і нацыянальнага адраджэньня (1989—1991)
Самы важны этап у гісторыі Вярхоўнага Савета БССР пачаўся з выбараў у сакавіку 1990 году. Гэта былі першыя ў гісторыі БССР альтэрнатыўныя й даволі дэмакратычныя выбары. У выніку сфармавалася апазыцыйная фракцыя — Дэпутацкая група Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне» (БНФ), якая складала каля 10% ад агульнага складу, але мела значную ідэйную й грамадзкую падтрымку. Дванаццатае скліканьне (1990-1991) стала парлямэнтам нацыянальнага сувэрэнітэту. Менавіта ён зацьвердзіў найважнейшыя гістарычныя рашэньні, як то 27 ліпеня 1990 году была прыянатая Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай ССР. Гэты дакумэнт абвяшчаў прыярытэт законаў БССР над саюзнымі, самастойнасьць у замежнай палітыцы й эканоміцы, што стала першым крокам да незалежнасьці. 25 жніўня 1991 году, пасьля няўдалага жнівеньскага путчу ў Маскве, Вярхоўны Савет надаў Дэклярацыі аб сувэрэнітэце статус канстытуцыйнага закону. Фактычна гэта быў акт аб дзяржаўнай незалежнасьці. 19 верасьня 1991 году Вярхоўны Савет ухваліў Закон аб назьве дзяржавы, паводле якога Беларуская ССР была перайменаваная ў Рэспубліку Беларусь, а ейнымі дзяржаўнымі сымбалямі сталі бел-чырвона-белы сьцяг і герб «Пагоня». Такім чынам, Вярхоўны Савет, створаны як інструмэнт савецкай улады, на апошнім этапе свайго існаваньня сыграў ключавую легальную й інстытуцыйную ролю ў аднаўленьні беларускай дзяржаўнасьці.
Тадэвуш Навагродзкі

**Тадэвуш Антонавіч Навагродзкі** (нар. , в. Арцюшы, Шчучынскі раён, Гарадзенская вобласьць) — беларускі этнограф, этнолаг, гісторык і пэдагог.

## Жыцьцяпіс
Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1991), паступіў у асьпірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (ІМЭФ) НАНБ. У 1994—1997 гадах — навуковы супрацоўнік аддзела этналёгіі ІМЭФ НАНБ. З 1997 г. — дацэнт катэдры археалёгіі, этнаграфіі і дапаможных гістарычных дысцыплін, з 2001 — дацэнт, з 2008 — загадчык кафедры этналогіі, музэялёгіі і гісторыі мастацтва гістарычнага факультэта БДУ. Доктар гістарычных навук (2016). Прафэсар (2017). На працягу 30 гадоў праводзіць палявыя этнаграфічныя дасьледаваньні ў розных гістарычна-этнаграфічных рэгіёнах Беларусі, вынікі якіх часткова надрукаваны ў этнаграфічных зборніках. З 1997 кіраўнік студэнцкіх этнаграфічных экспедыцый БДУ. Сфэра навуковых інтарэсаў: традыцыйная беларуская культура, гістарыяграфія этналёгіі Беларусі, мэтодыка палявых этнаграфічных дасьледаваньняў, міжэтнічныя адносіны ў Рэспубліцы Беларусь.

Аўтар 210 прац, у т.л.8 манаграфіяў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія этнографы
Фантастычная ноч

***Фантастычная ноч*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1942 годзе. Рэжысэры кіно: Марсэль Лярб'е. 

## Зьмест
Стужка пра выдумку ў Францыі.

## Глядзіце таксама
* Фартуна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фантастычная ноч

Катэгорыя:Фільмы 1942 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1942 году
Катэгорыя:Кінакамэдыі 1942 году
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1940-я
Катэгорыя:Францускія камэдыйныя фільмы на францускай мове
Фартуна (фільм)

***Фартуна*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1960 годзе. Рэжысэры кіно: Алекс Жафэ. Экранізацыя раману пісьменьніка Мішэля Брэйтмана.

## Зьмест
Стужка пра Другое Сусьветнае Вайны ў Францыі.

## Глядзіце таксама
* Францыя гэта імпэрыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фартуна

Катэгорыя:Фільмы 1960 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1960 году
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 1960 году
Катэгорыя:Кінакамэдыі 1960 году
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 1960 году
Катэгорыя:Італьянскія камэдыйна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Францускія камэдыйна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Ваенныя фільмы 1960 году
Катэгорыя:Італьянскія ваенныя фільмы
Катэгорыя:Францускія ваенныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1960-я
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Францускія фільмы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Італьянскія фільмы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Фільмы паводле францускіх раманаў
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы пра 1940-я
Катэгорыя:Францускія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Італьянскія чорна-белыя фільмы
Францыя — гэта імпэрыя

***Францыя — гэта імпэрыя*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1939 годзе. Рэжысэрам кіно выступіў Жан д’Агрэў.

## Зьмест
Фільм распавядае пра францускія заморскія ўладаньні.

## Глядзіце таксама
* *[[Французы, каб вы ведалі…]]*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Францыя гэта імпэрыя''

Катэгорыя:Фільмы 1939 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1939 году
Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы 1939 году
Катэгорыя:Францускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Францускія прапагандысцкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1930-я
Катэгорыя:Францускія фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Францускія чорна-белыя фільмы
Французы, каб вы ведалі…

***Французы, каб вы ведалі…*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1973 годзе. Рэжысэры кіно: Андрэ Гарыс, Ален дэ Саду.

## Зьмест
Стужка пра Другое Сусьветнае Вайны ў Францыі.

## Глядзіце таксама
* Французы, у вас кароткая памяць!

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Французы, каб вы ведалі…

Катэгорыя:Фільмы 1973 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1973 году
Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы 1973 году
Катэгорыя:Францускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Ваенныя фільмы 1973 году
Катэгорыя:Францускія ваенныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1970-я
Катэгорыя:Францускія фільмы на францускай мове
Французы, у вас кароткая памяць!

***Французы, у вас кароткая памяць!***  () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1942 годзе. Рэжысэры кіно: Жак Шаван і Жан Марэль.

## Зьмест
Стужка пра Другое Сусьветнае Вайны ў Францыі і пра пагрозу панаваньня бальшавікоў.

## Глядзіце таксама
* Фюрэр дурэе

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Французы, у вас кароткая памяць!''

Катэгорыя:Фільмы 1942 году
Катэгорыя:Францускія фільмы
Катэгорыя:Францускія фільмы 1942 году
Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы 1942 году
Катэгорыя:Францускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Прапагандысцкія фільмы
Катэгорыя:Францускія прапагандысцкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1940-я
Катэгорыя:Францускія фільмы на францускае мове
Фюрэр дурэе

***Фюрэр дурэе***  () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1974 годзе. Рэжысэр кіно: Філіп Клер.

## Зьмест
Стужка пра Другое Сусьветнае Вайны ў Францыі.

## Глядзіце таксама
* *[[Хірасіма, мае каханьне]]*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фюрэр дурэе

Катэгорыя:Фільмы 1974 году
Катэгорыя:Заходненямецкія фільмы 1974 году
Катэгорыя:Нямецкія фільмы 1974 году
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 1974 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1974 году
Катэгорыя:Заходненямецкія кінакамэдыі
Катэгорыя:Нямецкія кінакамэдыі
Катэгорыя:Італьянскія камэдыйныя фільмы
Катэгорыя:Францускія камэдыйныя фільмы
Катэгорыя:Кінакамэдыі 1974 году
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1970-я
Катэгорыя:Францускія фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Кінапародыя
Катэгорыя:Фільмы пра футбол
Катэгорыя:Фільмы пра Адольфа Гітлера
Францыска Пройс

**Францы́ска Пройс** (; 11 сакавіка 1994 году) — нямецкая біятляністка. Чэмпіёнка сьвету, а таксама ўладальніца крыштальнага глёбуса як пераможца Кубка сьвету 2024—2025 гадоў.

## Кар’ера
На чэмпіянаце Эўропы 2013 году ў баўгарскім Банска заваявала золата ў эстафэце і срэбра ў гонцы перасьледу.

Дэбют у Кубку сьвету для Францыскі Пройс адбыўся ў сэзоне 2013—2014 гадоў. У першай гонцы ў швэдзкім Эстэрсундзе яна заняла 44-е месца. У складзе нямецкай каманды выйграла эстафэту на этапе ў Ансі. Паказаўшы здавальняючыя вынікі ў першай частцы сэзону была ўлучаная ў заяўку на ўдзел у зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году ў Сочы, дзе ейным найлепшым асабістым вынікам стала 40-е месца ў гонцы перасьледу. У наступным сэзоне спартоўка ў складзе жаночай эстафэты перамагла ў адным з этапаў Кубка сьвету. 18 студзеня 2015 году на этапе ў Рупольдынгу маладая немка ўпершыню трапіла на подыюм, гэтак у масавым старце яна саступіла толькі Дар’і Домрачавай і заняла другое месца. На чэмпіянаце сьвету 2015 году ў фінскім Кантыёлахці ў складзе жаночая зборная перамагла ў эстафэце, а ў гонцы з агульным стартам была другой.

На чэмпіянаце сьвету 2020 году Пройс выступіла ва ўсіх 7 відах праграмы і ва ўсіх заняла месца не ніжэйшае за 8-е. Яна здабыла срэбныя мэдалі ў жаночай эстафэце і сынгл-міксьце. Гісторыя паўтарылася на чэмпіянаце сьвету 2021 году ў Паклюцы. Гэтым разам біятляністка ўзяла срэбра толькі ў жаночай эстафэце. У тым жа годзе паводле вынікаў Кубка сьвету яна была трэцяй у агульным заліку. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году Пройс заваявала бронзу ў жаночай эстафэце, у асабістых дысцыплінах найлепшым жа вынікам быў 8-ы радок у масавым старце.

У 2025 годзе на чэмпіянаце сьвету ў Ленцэргайдэ Пройс здабыла залаты мэдаль у гонцы перасьледу, срэбра ў спрынце і два бронзавыя мэдалі ў мяшанай эстафэце і ў адзіночнай мяшанай эстафэце. Сэзон 2024—2025 гадоў на Кубку сьвету быў для спартоўкі трыюмфальным. Атрымаўшы чатыры перамогі і стабільна выступаючы цягам сэзону Францыска перамагла ў агульным заліку, заваяваўшы Кубак сьвету і два малыя кубкі ў спрыньце і масавым старце. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году ўзяла бронзавы мэдаль у мяшанай эстафэце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на IBU.

Катэгорыя:Нямецкія біятляністкі
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 году
Хірасіма, мае каханьне

***Хірасіма, мае каханьне*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1959 годзе. Рэжысэры кіно: Ален Рэнэ.

## Зьмест
Стужка пра Японію і пра асобу, якая жыве ў м. Хірасіма.

## Глядзіце таксама
* Хроніка аднаго лета

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Хірасіма, мае каханьне''

Катэгорыя:Фільмы 1959 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1959 году
Катэгорыя:Японскія фільмы 1959 году
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 1959 году
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы Японіі
Катэгорыя:Францускія рамантычныя фільмы
Катэгорыя:Японскія рамантычныя фільмы
Катэгорыя:Рамантычныя фільмы 1959 году
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1950-я
Катэгорыя:Францускія фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Фільмы пра міжрасавае каханьне
Катэгорыя:Фільмы пра атамнае бамбардаваньне Хірасімы і Нагасакі
Хроніка аднаго лета

***Хроніка аднаго лета*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1961 годзе. Рэжысэры кіно: Жан Руш.

## Зьмест
Стужка пра жыцьцё ў Францыі ў 1960-я гады і пра Другую Сусьветную Вайну ў Францыі.

## Глядзіце таксама
* *[[Чалавек, які мне падабаецца]]*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Хроніка аднаго лета''

Катэгорыя:Фільмы 1961 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1961 году
Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы 1961 году
Катэгорыя:Францускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1960-я
Катэгорыя:Францускія дакумэнтальныя фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Францускія чорна-белыя фільмы
Чалавек, які мне падабаецца

***Чалавек, які мне падабаецца*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1969 годзе. Рэжысэры кіно: Клёд Лялюш.

## Глядзіце таксама
* *[[Зьвер-чалавек]]*
* *[[Чалавек зь Лёндану]]*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Хроніка аднаго лета''

Катэгорыя:Фільмы 1969 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1969 году
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 1969 году
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1960-я
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Фільмы пра здраду мужа і жонкі ў Францыі
Катэгорыя:Фільмы пра здраду мужа і жонкі ў ЗША
Чалавек зь Лёндану

***Чалавек зь Лёндану*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1943 годзе. Рэжысэры кіно: Анры Дэкуэн.

## Зьмест
Стужка пра дэтэктыў у Францыі.

## Глядзіце таксама
* Цераз Парыж

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Чалавек зь Лёндану''

Катэгорыя:Фільмы 1943 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1943 году
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 1943 году
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1943 году
Катэгорыя:Францускія крымінальныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1940-я
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Францускія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы паводле бэльгійскіх раманаў
Катэгорыя:Фільмы пра чыгунку
Цераз Парыж

***Цераз Парыж*** () — француская стужка, якая выйшла ў пракат у 1956 годзе. Рэжысэры кіно: Клёд Атан-Ляра.

## Глядзіце таксама
* 451 градусаў па Фарэнгейту

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Цераз Парыж''

Катэгорыя:Фільмы 1956 году
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 1956 году
Катэгорыя:Францускія фільмы 1956 году
Катэгорыя:Кінакамэдыі 1956 году
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 1956 году
Катэгорыя:Італьянскія камэдыйна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Францускія камэдыйна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Ваенныя фільмы 1956 году
Катэгорыя:Францускія ваенныя фільмы
Катэгорыя:Італьянскія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Францускія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове ў 1950-я
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Італьянскія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Францускія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Францускія фільмы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Італьянскія фільмы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Экранізацыі францускіх апавяданьняў
Люблінскі сойм

**Люблінскі сойм** — сойм Вялікага Княства Літоўскага й Каралеўства Польскага, скліканы 10 студзеня 1569 году ў горадзе Люблін (на тэрыторыі сучаснай Польшчы) з мэтай заключэньня дзяржаўнай уніі паміж двума краінамі. Сойм працягваўся зь перапынкамі да 12 жніўня 1569 году й завяршыўся падпісаньнем акта аб стварэньні Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў ().

## Перадумовы
Перадумовы аб’яднаньня былі доўгатэрміновымі й складаліся з розных фактараў. Асноўнай вайскова-палітычнай прычынай была сталая зьнешняя пагроза. Вялікае Княства Літоўскае вяло цяжкую Інфлянцкую вайну з Маскоўскай дзяржавай Івана Жахлівага й мела патрэбу ў ваеннай і фінансавай дапамозе Польшчы. Сумесныя дзеяньні лічыліся неабходнымі для супрацьстаяньня таксама Крымскаму ханству й Асманскай імпэрыі. Існавалі й унутраныя інтарэсы элітаў. Польская шляхта й магнаты імкнуліся атрымаць роўныя правы й магчымасьць набываць вялікія маёнткі на тэрыторыі ВКЛ. Частка літоўскай (беларускай) шляхты таксама была зацікаўленая ў роўных з польскай шляхтай прывілеях і „залатых вольнасьцях”, такіх як свабода выбару манарха. Акрамя таго, папярэдняя дынастычная унія (зьвяз праз агульнага манарха) пасьля Крэўскай уніі 1385 году ўжо існавала. Але яна была няўстойлівай і час ад часу парывалася. Абодва бакі адчувалі патрэбу ў больш трывалым і інстытуцыйным аб’яднаньні, якое б гарантавала сталы зьвяз незалежна ад асобы караля-князя.

## Хада падзеяў
Сойм адкрыўся 10 студзеня 1569 году. Літоўская дэлегацыя, на чале з гетманам Рыгорам Хадкевічам, адстойвала праект фэдэратыўнай уніі: дзьве роўныя дзяржавы з агульным манархам і соймам, але з асобнымі ўрадамі, войскам, скарбам і законамі. Польскі бок, падтрыманы каралём Жыгімонтам Аўгустам, настойваў на больш цесным аб’яднаньні, фактычна на інкарпарацыі (далучэньні) ВКЛ. Перамовы зайшлі ў тупік з-за прынцыповай розьніцы ў поглядах. На знак рашучага пратэсту супраць польскага ціску, 1 сакавіка 1569 году літоўскія паслы таемна пакінулі Люблін, зрываючы сойм. Кароль Жыгімонт Аўгуст скарыстаўся адсутнасьцю літоўскай дэлегацыі як нагоды для аднабаковых дзеяньняў. Пад яго ціскам польскі сойм прыняў пастановы пра далучэньне (інкарпарацыю) да Кароны Польскай ключавых памежных земляў ВКЛ: Падляшша (28 сакавіка), а затым Валыні, Кіеўшчыны й Падольля. Гэта былі багатыя й стратэгічныя тэрыторыі. Мясцовая шляхта пераходзіла пад уладу кароны. Пад пагрозай поўнай страты дзяржаўнасьці й далучэньня ўсіх земляў, літоўская дэлегацыя была вымушаная вярнуцца ў Люблін у чэрвені. Цяпер яны вялі перамовы з значна слабейшых пазыцыяў, бо частка іх дзяржавы ўжо была анэксаваная. У ліпені—жніўні ішлі перамовы над канчатковым тэкстам пагадненьня. 12 жніўня 1569 году быў урачыста падпісаны Акт Люблінскай уніі. Ён замацоўваў стварэньне фэдэрацыі — Рэчы Паспалітай, але на ўмовах, значна больш выгадных для Польскага каралеўства.

Катэгорыя:Люблінскі сойм
Клеман Наэль

**Клема́н Наэ́ль** (; 3 траўня 1997 году) — францускі гарналыжнік, які спэцыялізуецца на слаламе. Алімпійскі чэмпіён 2022 году.

## Кар’ера
Запачаткаваў выступы на этапах Кубку сьвету ў лістападзе 2016 году ў фінскім Леві. 26 сакавіка 2017 году стаў чэмпіёнам краіны па слаламе ў элітнай клясе, а ў канцы год 10 сьнежня 2017 году на трасе ў Валь-д’Ізэр набраў свае першыя пункты ў Кубку сьвету, заняўшы 20-ы радок у слаламе. 21 студзеня 2018 году ўпершыню трапіў у дзясятку найлепшых, заняўшы восьмае месца ў слаламе ў Кіцбюэлі.

20-гадовы Наэль выступіў на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году ў Пхёнчхане і заняў чацьвертае месца ў слаламе, саступіўшы ўсяго 0,04 сэкунды бронзаваму прызэру Міхаэлю Мату. Гарналыжнік таксама выступаў у камандных спаборніцтвах, дзе французы дакрочылі да паўфіналу, але спачатку саступілі швайцарцам, а затым у барацьбе за трэці радок былі пераможаныя нарвэжцамі. 13 студзеня 2019 году ўпершыню ўзьняўся на подыюм на этапах Кубка сьвету, што адбылося ў Адэльбадэне, дзе ён паказаў другі час паводле суме дзьвюх спробаў у слаламе. 20 студзеня 2019 году ў швайцарскім Вэнгене ўпершыню перамог на этапе Кубку сьвету, хутка зрабіўшы тое самае двойчы да канца сэзону. У выніку француз скончыў сэзон на другім месцы ў заліку слаламу. У наступныя тры сэзоны стала фінішаваў паводле вынікаў на другім радку слаламнай клясыфікацыі. Пры гэтым спартовец стала зьяўляюся на подыюмах.

16 лютага 2022 году здабыў залаты мэдаль у слаламе на зімовых Алімпійскіх гульнях у Пэкіне. У першай спробе Наэль быў шостым паводле часу, але ў другой апярэдзіў усіх канкурэнтаў. Найбліжэйшы супернік Яганэс Штрольц быў апярэджаны на 0,61 сэкундаў. У выніку Наэль стаў адзіным французам, які разжыўся золатам у гарналыжным спорце на гульнях. У сэзоне 2023—2024 гадоў ня здолеў узяць аніводнай перамогі на этапах Кубка сьвету, але ў наступным сэзоне чатыры разы запар у сваіх выступах перамагаў на этапах Кубка сьвету. Паводле вынікаў сэзону ўпершыню трапіў у першую дзясятку ў агульным заліку.

На чэмпіянаце сьвету 2025 году ў Заальбах-Гінтэрглеме Наэль лідаваў у слаламе пасьля першай спробы, але сышоў з дыстанцыі ў другой.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Францускія гарналыжнікі
Катэгорыя:Гарналыжнікі і гарналыжніцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году
Катэгорыя:Гарналыжнікі і гарналыжніцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 году
Катэгорыя:Гарналыжнікі і гарналыжніцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Ляік Мэяр

**Ляі́к Мэя́р** (; 29 кастрычніка 1996 году) — швайцарскі гарналыжнік, які спэцыялізуецца на слаламе і гіганцкім слаламе. Алімпійскі чэмпіён 2026 году.

## Кар’ера
11 студзеня 2014 году дэбютаваў на этапе Кубка Эўропы ў хуткасным спуску ў Вэнгене. 10 студзеня 2015 году запачаткаваў выступы ў Кубку сьвету ў гіганцкім слаламе ў Адэльбадэне. На чэмпіянаце сьвету 2017 году ў Санкт-Морыцы адбыўся ягоны сусьветны дэбют, дзе маладзён заняў 21-ы радок у гіганцкім слаламе. Браў удзел у зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году. 19 і 20 сьнежня таго ж году двойчы запар узьнімаўся на другую прыступку подыюма на этапе Кубка сьвету ў аўстрыйскім Заальбах-Гінтэрглеме. Гэта былі першыя высокія дасягненьні спартоўца на этапах Кубка сьвету. На сваім трэцім чэмпіянаце сьвету ў 2021 годзе спартовец выйграў два бронзавыя мэдалі ў паралельным гіганцкім слаламе і камбінацыі.

17 лютага 2023 году гарналыжнік заваяваў срэбра ў гіганцкім слаламе на чэмпіянаце сьвету ў Куршавэле, саступіўшы толькі Марка Одэрмату. 3 сакавіка 2024 году перамог у слаламе на этапе Кубка сьвету ў Аспэне. 16 сакавіка выйграў гіганцкі слалам на фінальным этапе Кубка сьвету ў Заальбаху, перапыніўшы сэрыю перамог у гэтай дысцыпліне Марка Одэрмата, які заўжды быў першым у гіганцкім слаламе ўвесь сэзон да таго. За 2 тыдні Мэяр узяў перамогі ў столькі ж этапах Кубка сьвету, колькі рабіў гэта за ўсю кар’еру да гэтага. Паводле вынікаў сэзону 2023—2024 заняў найвышэйшае ў кар’еры другое месца ў агульным заліку Кубка сьвету, саступіўшы таму самаму Одэрмату. Таксама быў другім у заліку гіганцкага слалама.

У лютым 2025 году на чэмпіянаце сьвету ў аўстрыйскім Заальбаху заваяваў тры мэдалі. Сярод іх былі золата ў каманднай камбінацыі ў пары з Франьё фон Альмэнам, дзе Мэяр выступаў у слаламе, а фон Альмэн спаборнічаў у хуткасным спуску, таксама былі золата ў слаламе і бронзу ў гіганцкім слаламе. Перамога Мэяра ў слаламе стала для швайцарцаў першай на чэмпіянатах сьвету за апошнія 75 гадоў, то бок з 1950 году. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году стаў чэмпіёнам у слаламе. На тых жа гульнях узяў таксама срэбны мэдаль у каманднай камбінацыі і бронзавы мэдаль у гіганцкім слаламе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Швайцарскія гарналыжнікі
Катэгорыя:Гарналыжнікі і гарналыжніцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году
Катэгорыя:Гарналыжнікі і гарналыжніцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году
Катэгорыя:Гарналыжнікі і гарналыжніцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 году
Сьюдад-дэ-ля-Пас

**Сьюда́д-дэ-ля-Пас** (, ), раней **Аяла** () — сталіца Экватарыяльнай Гвінеі, якая заменіць старую сталіцу Маляба (мяркуецца перанесьці цэнтар дзяржаўнай улады з астраўной часткі краіны ўглыб яе кантынэнтальнай тэрыторыі). Горад ёсьць таксама сталіцай новай правінцыі Джыблё. З гішпанскай мовы перакладаецца як «горад міру».

## Прычыны пераносу
Рухальнай сілай пераносу сталіцы стаў кіроўны з 1979 году прэзыдэнт краіны Тэадора Абіянг Нгема Мбасога, які імкнуўся такім чынам саслабіць уплыў апазыцыі, якая спрабавала яго зрынуць. Адной з такім спробаў зьвяржэньня адбылася ў 2004 годзе брытанскім наймітам Сайманам Манам. Гэтая невялікая краіна ёсьць трэцім паводле велічыні ў Афрыцы вытворцам нафты. Праз адкрыцьцё радовішчаў і здабычу нафты ў час з 1995 па 2007 гады ў краіне назіраўся 117-разовы рост эканомікі з $170 млн да $19,83 млрд, а самая дзяржава ўзьнялася з апошніх месцаў на адное зь першых на кантынэнце паводле ВУП на душу насельніцтва. Аднак, прыбыткі ў ёй разьмяркоўваюцца вельмі нераўнамерна. Большасьць насельніцтва працягвае жыць па-за рысай беднасьці.

## Стварэньне
Будаўніцтва пачалося ў 2011 годзе з расчысткі вялікай пляцоўкі ад джунгляў. У лютым 2017 году адбыўся пераезд урада ў новы горад у джунглях, у якім да таго моманту былі пабудаваныя пяцізоркавы гатэль, канфэрэнц-цэнтар, новы ўнівэрсытэт і поле для гольфу. Была створаная новая правінцыя Джыблё, і Аяла стала таксама ейнай сталіцай. Паводле праекту плошча горада складае 8150 га, насельніцтва мусіць быць 200 тысячаў чалавек, што складзе каля 15 % насельніцтва краіны. Праект сталіцы быў распрацаваны партугальскім архітэктурным бюро ІPF (Іdeіas para o Futuro). Ён прадугледжвае стварэньне першай у сьвеце сталіцы, якая на 100 % залежыць толькі ад аднаўляльных крыніц энэргіі.

Завяршэньне будаўніцтва плянавалася ў 2020 годзе, аднак цяпер аднесенае на нявызначаны тэрмін. У 2020 годзе горад атрымаў новае імя — Сьюдад-дэ-ля-Пас. 4 студзеня 2026 году горад стаў сталіцай Экватарыяльнай Гвінеі.

## Геаграфія
Горад разьмешчаны на ўсходзе кантынэнтальнай часткі краіны, на рацэ Бэніта (вядомай таксама пад назвай Мбіні), у трапічным лесе. Ён месьціцца за 20 км ад Міжнароднага аэрапорта імя прэзыдэнта Абіанга Нгемы і за 50 км ад усходняй мяжы з Габонам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Экватарыяльнай Гвінэі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі