open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Салярыс (фільм, 1972)

«**Саля́рыс**» — драма, зьнятая Андрэем Таркоўскім у 1972 годзе па матывах аднайменнага раману польскага пісьменьніка-фантаста Станіслава Лема пра этычныя праблемы чалавецтва праз прызму кантактаў з пазазямным розумам. Шырокаэкранны фільм складаецца зь дзьвюх роўных частак.

Узнагароджаны Гран-пры Канскага кінафэстывалю.

## Сюжэт фільму
Дзеяньне адбываецца ў будучыні. Салярыстыка — навука, якая вывучае далёкую плянэту Салярыс, — зайшла ў тупік. На Зямлі разгараецца дыскусія — ці працягваць марнаваць рэсурсы на дасьледаваньні плянэты або канчаткова згарнуць іх. Спрэчкі падагравае сьведчаньне пілёта Бэртана, некаторыя робяць зь яго выснову, што акіян плянэты, магчыма, мае розум. Псыхоляг, доктар Крыс Кельвін вылятае на Салярыс, каб прыняць рашэньне на месцы.

На вялізнай арбітальнай напаўзакінутай навуковай станцыі «Салярыс» ужо некалькі гадоў жывуць толькі трое навукоўцаў: Снаўт, Сарторыюс і Гібарыян. Апынуўшыся на станцыі, скептычна настроены Крыс выяўляе, што яе экіпаж змучаны невытлумачальнымі зьявамі: да людзей прыходзяць «госьці» — матэрыяльнае ўвасабленьне іх самых пакутлівых успамінаў. Пазбавіцца ад «гасьцей» немагчыма ніякім чынам — яны вяртаюцца зноў і зноў. Снаўт цалкам дэмаралізаваны, Сарторыюс ратуецца пад маскай халоднага, цынічнага дасьледчыка, а Гібарыян скончыў жыцьцё самагубствам незадоўга да прыбыцьця Кельвіна. Зямляне, напэўна, самі сталі аб’ектам дасьледаваньняў з боку разумнага акіяну плянэты.

Пакуль Кельвін сьпіць, «госьць» прыходзіць і па яго. Акіян матэрыялізуе вобраз яго загінулай дзесяць гадоў таму жонкі, Хары. Спачатку Кельвін, як і іншыя салярысты, спрабуе пазбавіцца ад двайніка, але марна. З часам Кельвін пачынае ставіцца да «госьця» як да жывога чалавека. Копія Хары таксама паступова ўсьведамляе сваю сутнасьць. Разумеючы, што сваім існаваньнем яна робіць Кельвіну пакуты, яна спачатку спрабуе забіць сябе, а пасьля няўдачы просіць Снаўта і Сарторыюса яе зьнішчыць, што яны й робяць шляхам анігіляцыі. Потым Сарторыюс і Снаўт праводзяць экспэрымэнт, паслаўшы энцэфаляграму Кельвіна акіяну, і ён прыносіць вынік — візыты «гасьцей» спыняюцца. Затое акіян пачаў праяўляць іншую незразумелую актыўнасьць — пачалі зьяўляцца дзіўныя астравы на яго паверхні.

У фінале Крыс Кельвін вяртаецца да бацькі, і абодва застываюць на парозе дома ў позе пэрсанажаў «Вяртаньня блуднага сына» Рэмбранта. Пасьля гэтага камэра падымаецца ўверх, верагодна, што на самай справе гэта не Зямля, а востраў у акіяне Салярыс.

## Акторы
* Данатас Банёніс — Крыс Кельвін
* Натальля Бандарчук — Хары
* Анатоль Саланіцын — Сарторыюс
* Юры Ярвет — Снаўт
* Уладзіслаў Дваржэцкі — Анры Бертон
* Мікалай Грынько — бацька Крыса Нік Кельвін
* Сос Саргсян — Гібаран
* Вольга Барнэт — маці Крыса ў маладосьці
* Аляксандар Мішарын — старшыня камісіі
* Юліян Сямёнаў — старшыня навуковай канфэрэнцыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы Андрэя Таркоўскага
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Станіслава Лема
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы
Катэгорыя:Савецкія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1972 году
Катэгорыя:Фільмы пра будучыню
Катэгорыя:Фільмы «Масфільму»
Катэгорыя:Фільмы на расейскай мове
Катэгорыя:Фільмы паводле раманаў
Агнэса Моніка

**Агнэса Моніка** (; сапраўднае імя **Агнэса Моніка Mулдата** , нарадзілася 1 ліпеня 1986 году, Джакарта, Інданэзія) — інданэзійская сьпявачка, пачала сваю кар’еру ў забаўляльнай індустрыі ў шэсьць год. Агнэса выпусьціла тры альбомы, дзякуючы часу набыла папулярнасьць у 1990-я гады. Акрамя кар’еры сьпявачкі Агнэса таксама працавала тэлевядоўцай некалькіх дзіцячых тэлевізійных шоў. У юнацтве Агнэса пачала акторскую кар’еру, зьявіўшыся ў мыльнай опэре *Раньні шлюб* (2001). Акрамя таго, Агнэса здымалася ў сэрыі мыльных опэраў, дзякуючы чаму зьяўлялася самай высокааплатнай акторкай-юнаком на той час.

## Дыскаграфія
### Студыйныя альбомы
* 2011: *[[Agnes Is My Name]]*
* 2013: *[[Agnez Mo]]*

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Агнэса Моніка на Internet Movie Database.

Катэгорыя:Інданэзійскія сьпевакі і сьпявачкі
Рэфэрэндум пра статус Крыму

**Рэфэрэндум пра статус Крыму** () — незаконны рэфэрэндум, які 16 сакавіка 2014 году з махінацыямі і распальваньнем нянавісьці правялі ўсталяваныя акупацыйнымі расейскімі дэсантнымі войскамі ўлады Аўтаномнай Рэспублікі Крым (АРК) і гораду Севастопаль. Напярэдадні, 14 сакавіка, Канстытуцыйны суд Украіны прызнаў неканстытуцыйнай пастанову Рады АРК аб правядзеньні рэфэрэндуму.

На абмеркаваньне было вынесенае пытаньне пра будучы статус Крыму, якое прадугледжвала выбар аднаго з двух варыянтаў адказу: **«Вы за ўзьяднаньне Крыму з [[Расея]]й на правах суб’екту Расейскай Фэдэрацыі?»** альбо **«Вы за аднаўленьне дзеяньня Канстытуцыі Рэспублікі Крым 1992 году і за статус Крыму як часткі [[Украіна|Ўкраіны]]?»**.

Бюлетэні для правядзеньня рэфэрэндуму 16 сакавіка ўтрымлівалі варыянты адказу на трох мовах: расейскай, украінскай і крымскататарскай.

27 сакавіка Генэральная Асамблея ААН пастанавіла адмовіць рэфэрэндуму ў праўнай сіле. 15 красавіка міжнародныя назіральнікі ААН, якія працавалі ва Ўкраіне да 2 красавіка ўключна, адзначылі ў сваёй справаздачы махінацыі з рэфэрэндумам у Крыме і пасьлядоўнае распальваньне нянавісьці з боку расейскай прапаганды пры адначаснай адсутнасьці пагрозы для расейцаў. 5 траўня Рада пры прэзыдэнце Расеі ў справе разьвіцьця грамадзянскай супольнасьці і правоў чалавека згадала ў сваёй справаздачы аб удзеле ў рэфэдэндуме толькі 30% выбарцаў, зь якіх толькі палова (15% ад агульнага ліку выбарцаў) галасавала за адарваньне Крыму ад Украіны.

## Глядзіце таксама
* Расейская вайсковая інтэрвэнцыя ва Ўкраіну
* Рэспубліка Крым
* Крымская крыза
* Блякада ўкраінскага флёту на возеры Данузлаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт «Агульнакрымскі рэфэрэндум»
* Старонка рэфэрэндуму на сайце Вярхоўнай Рады Аўтаномнай Рэспублікі Крым
* Адрасы выбарчых участкаў у Севастопалі

Катэгорыя:Рэфэрэндумы
Катэгорыя:Украінская палітыка
Катэгорыя:2014 год ва Ўкраіне
Visual Studio

**Visual Studio** () — інтэграванае асяродзьдзе распрацоўкі Microsoft, што выпускаецца з красавіка 1995 году. Дазваляе распрацоўваць праграмы пад Windows і вэб-сайты, вэб-дадаткі, вэб-службы ў родным і кіраваным кодах з падтрымкай плятформаў Microsoft Silverlight, Windows API, Windows Forms, Windows Presentation Foundation і Windows Store. Улучае рэдактар зыходнага коду з падтрымкай   і . Убудаваны адладнік дазваляе выпраўляць зыходны і родны коды. Астатнія ўбудаваныя прылады складаюцца з рэдактара формаў для стварэньня графічнага інтэрфэйсу, вэб-рэдактара, дызайнэра клясаў і дызайнэра схемы базы зьвестак. Дазваляе ствараць і падлучаць дадаткі для падтрымкі кантролю вэрсіяў зыходнага коду (Subversion і Visual SourceSafe), рэдагаваньня і візуальнага праектаваньня коду на прадметна-арыентаваных мовах праграмаваньня і дапаможных прыладаў цыклю распрацоўкі праграмнага забесьпячэньня (Team Explorer для працы з Team Foundation Server).

Мае ўбудаваную падтрымку моваў праграмаваньня С, C++, C#, F#, VB.NET. Асобнай устаноўкі вымагаюць мовы M, Python і Ruby. Таксама падтрымліваюцца XML/XSLT, HTML/XHTML, JavaScript і CSS. Архітэктура праграмы падтрымлівае дадаткі іншых распрацоўнікаў, што пашыраюць магчымасьці асяродзьдзя распрацоўкі. Найбольш ужываныя зь іх: ReSharper, Visual Assist X, AnkhSVN.

## Складнікі
* Visual Basic .NET
* Visual C++
* Visual C#
* Visual F#
* Microsoft SQL Server

## Уласьцівасьці выданьняў

## Мінуўшчына
Да выхаду 4-ай вэрсіі асяродзьдзі распрацоўкі Visual Basic 3, Visual C++, Visual FoxPro і SourceSafe пастаўляліся ў якасьці самастойных пакетаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Вырабы і дадаткі
* Падтрымка
* Прылады распрацоўкі і мовы
* 

Катэгорыя:Праграмнае забесьпячэньне для Windows
Катэгорыя:Дастасоўнае праграмнае забесьпячэньне
Катэгорыя:Праграмнае забесьпячэньне Майкрасофт
Катэгорыя:Распрацоўка праграмнага забесьпячэньня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Яланда Вугорская

**Яла́нда Вуго́рская** (, , , , ; каля 1216, Эстэргам, каралеўства Вугоршчына — 9 кастрычніка 1251, Уэска, Арагонская карона) — каралева Арагонская, другая жонка караля Якуба I Заваёўніка з вугорскай дынастыі Арпадаў.

## Жыцьцяпіс
Яланда была дачкою вугорскага караля Андрэя II і каралевы Яланды дэ Куртэнэ. Па бацьку даводзілася сястрой баўгарскай імпэратарцы Ганне Марыі, каралю Бэле IV, сьвятой Лізавеце Вугорскай і галіцкаму князю Каламану. Па сьмерці Яланды дэ Куртэне ў 1233 року (Яландзе Вугорскай тады было 17 гадоў) ейны муж ажаніўся з Бэатрысай д’Эстэ, зь якой яны мелі сына Сьцяпана.

У 1235 року Яланда выйшла за Якуба I, які разьвёўся з каралевай Элеанорай, ад якой меў сына Альфонса. Зь Яландай Якуб I меў 10 дзяцей:
# Яланда (1236—1301), жонка кастыльскага караля Альфонса X
# Канстанцыя (1239—1269), інфанта Кастыліі
# Пётар III Арагонскі (1240—1285)
# Якуб II (1243—1311), кароль Мальёркі
# Фэрдынанд (1245—1250)
# Санча (1246—1251)
# Ізабэля (1247—1271), каралева Францыі
# Марыя (1248—1267), манашка
# Санча (1250—1275), арцыбіскуп Таледа
# Элеанора (нарадзілася ў 1251, памерла ў маленстве)

Побач з мужам Яланда была ўплывовай асобай у дзяржаве і адной з найбольш таленавітых ягоных дарадцаў. Яе меркаваньні паўплывалі на заключэньне такіх істотных міжнародных дамоваў, як Альмісранская з Кастыліяй у 1244 року. Угода была падпісаная з умовай, што Саян ібн Марданіш вызваліць Валенсію, куды Яланда з мужам урачыста ўвайшлі 9 кастрычніка 1238.

Яланда памерла ў 1253 року (паводле іншых зьвестак у 1251). Пахаваная разам з дачкой Санчай у кляштары Санта-Марыя дэ Вальбона ў Вальбоне-дэ-лес-Манжэс (Каталёнія). У 2002 вугорскі ўрад вылучаў 12 000 эўра на рэстаўрацыю ейнае магілы, аднак кляштар ня даў дазволу на ўскрыцьцё саркафагу. Такім чынам Яланда засталася адзінай прадстаўніцай Арпадаў, чыя магіла засталася непатурбаванай.

Ейны муж пасьля ажаніўся яшчэ раз са сваёй каханкай Тарэзай Жыль дэ Відор.

## Памяць
З XIX стагодзьдзя ў гонар каралевы пачалі называць вуліцы ў Барсэлёне, Сарагосе й іншых местах былое Арагонскае кароны.

Валенсійская грамада 9 кастрычніка адзначае дзень хрысьціянскае адваёвы места і ўзгадвае ўваход караля Якуба I і Яланды. Сьвята завецца Макадарада сьвятога Дыяніса, паколькі ў гэты дзень адзначаецца ўспамін пра Дыянісія Парыскага. Мужчыны дораць сваім жонкам шарф (макадор) зь печанай садавінай і гароднінай; паводле легенды, менавіта гэтыя дарункі ўручалі валенсійскія мусульмане Якубу і Яланце падчас іхняга ўваходу ў заваяванае места.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1216 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эстэргаме
Катэгорыя:Арпадзкая дынастыя
Катэгорыя:Вугорскія прынцэсы
Катэгорыя:Барсэлёнскія графіні
Катэгорыя:Валадары Арагону
Катэгорыя:Валадары Валенсіі
Катэгорыя:Валадары Мальёркі
Сяргей Астравец

**Сярге́й Астраве́ц**, сапр. **Сяргей Аляксандравіч Астраўцоў** ( 11 красавіка 1959 году, Менск) — беларускі пісьменьнік, эсэіст, журналіст.

## Жыцьцяпіс
Бацька — вайсковец, маці — выкладчыца гісторыі і геаграфіі. З бацькамі жыў у НДР у прыгарадах Бэрліна, школу скончыў у Летуве. Служыў два гады ў Савецкім войску. У 1979—1984 гадах навучаўся ў БДУ, атрымаў дыплём журналіста. Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў, Саюзу беларускіх пісьменьнікаў, Беларускага ПЭН-цэнтру.

З 1984 году жыве ў Горадні.

## Творчасьць
Восем гадоў працаваў у рэдакцыі абласной газэты. У 1992—1993 гадах рэдагаваў тыднёвік «Пагоня», пасьля быў рэгіянальным карэспандэнтам газэт «Свабода», «Навіны», «Наша Свабода». З 1993 году супрацоўнічае з Радыё Свабода.

Зь ліпеня 2007 году рэгулярна вёў літаратурны дзёньнік на сваім блогу «Праз гарадзенскія акуляры», які разьмяшчаўся на інтэрнэт-сайце газэты «Наша Ніва». За тры гады надрукаваў там паўтары сотні эсэ, тэмы: каралеўскі горад Горадня, літаратурная праца, беларускія пытаньні. У 2012 годзе ў электронным выглядзе выйшлі дзьве яго кнігі. «Райскія яблычкі. Апавяданьні з берагоў Нёмана і Гараднічанкі», сярод твораў «Мармур не сьмяецца», «Фабрыка сфінксаў», «Флёт каўчэгаў». Аўтар разважае над лёсам каралёў Стэфана Баторыя і Станіслава Аўгуста Панятоўскага, якія жылі ў Горадні. З 2009 году мае блог на сайце Радыё Свабода, з 2011-га — пад назвай «Дзённік пісьменьніка».

## Узнагароды
* кніга «Цэнзарскія нажніцы» адзначана прэміяй «Гліняны Вялес».
* У 2010 годзе атрымаў месячную стыпэндыю для творчай працы ў Балтыйскім цэнтры пісьменьнікаў і перакладчыкаў у Швэцыі ў Вісьбю на востраве Готлянд.

## Бібліяграфія
* «Янычары» (1993)
* «Цэнзарскія нажніцы» (2000)
* «Лісты да хома саветыкуса» (2003)
* «Кактэйль Молатава» (2006)
* «Каты Ёзафа Ратцынгера» (2009)
* «Райскія яблычкі» (2012)
* «Жалезная заслона з арнамэнтам» (2012)

## Крыніцы

## Літаратура
* Каты Ёзафа Ратцынгера: апавяданьні, эсэ, зацемкі, рэпартажы з Горадні / Сяргей Астравец. — Вільня, 2009.

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Гліняны Вялес»
Стратэгія

**Стратэ́гія** ( — «палкаводзтва») — разуменьне дасягненьня найлепшым чынам дакладнай мэты ў сутыкненьні. Вызначае вартасьць уступленьня ў змаганьне, час і спосаб яго вядзеньня, як і спосаб найбольшага павелічэньня выніковасьці ў змаганьні за дасягненьне вызначанай мэты. Улучае дзеяньні па выкарыстаньні вынікаў перамогі. Дае ўяўленьне разьвіцьця і спалучэньня складнікаў захадаў для найлепшага спрыяньня дасягненьню мэты праз выкарыстаньне азначаных згуртаваньняў у драбнейшых дзеяньнях. Прадугледжвае ўлік у часе дзеяньня розных патрабаваньняў пры ўжыцьці некалькіх відаў змаганьня.

## Распрацоўка
Пры распрацоўцы акрэсьліваецца мэта, вызначаецца спосаб адзнакі выніковасьці намаганьняў дзеля яе дасягеньня, што дазваляе скласьці дакладнае патрабаваньне для яе дасягненьня. Улічваюцца: 1) перашкоды на шляху да мэты; 2) чыньнікі дасягненьня мэты; 3) сілы праціўніка; 4) слабасьці праціўніка; 5) надзейнасьць крыніцаў сілы праціўніка; 6) уласныя сілы; 7) уласныя слабасьці,; 8) спосаб пераадоленьня ўласнай слабасьці; 9) стаўленьне, здольнасьць ды спосаб падтрымкі трэціх бакоў. Разглядаецца шэраг задачаў: 1) вызначэньне дакладнай мэты захадаў; 2) выбар найдарэчнейшых спосабаў ажыцьцяўленьня націску і перашкодаў крыніцам сілы праціўніка; 3) пераадоленьне наступстваў гаспадарчых захадаў пасьля перамогі; 4) папярэдняе вызначэньне найлепшых будовы кіраваньня, сродкаў прыняцьця рашэньняў і сувязі для пачатку змаганьня і забесьпячэньня бесьперапыннага кіраўніцтва; 5) вяшчаньне аб змаганьні без падрыву даверу; 6) заснаваная на асабістых магчымасьцях стваральная дзейнасьць для задавальненьня ўласных патрэбаў у ходзе разьвіцьця сутыкненьня; 7) вызначэньне пажаданага віду зьнешняй дапамогі без пагрозы зьнешняй залежнасьці.

## Крыніцы


Катэгорыя:Мысьленьне
Катэгорыя:Вайна
Вайсковая тактыка

**Та́ктыка** ( — «пастраеньне войска») — выкарыстаньне сілаў з найбольшай выгадай у бязвыгадным становішчы для дасягненьня абмежаванай мэты. Выбар засноўваецца на разуменьні найлепшага выкарыстаньня сродкаў змаганьня на пэўнай ступені сутыкненьня для ажыцьцяўленьня стратэгіі. Ёсьць абмежаваным дзеяньнем у рамках стратэгіі, зьвязаным са змаганьнем. Ужываецца ў карацейшы адцінак часу ў вузейшай галіне з больш абмежаваным лікам людзей і абмежаванымі спосабамі, чымся стратэгія. Для дасягненьня стратэгічнай мэты абіраецца наступальнае дзеяньне. Ёсьць сродкам стварэньня спрыяльных для нанясеньня рашучага ўдару па праціўніку ўмоваў. Вымагае навучанасьці ўдзельнікаў выкарыстаньню выбраных спосабаў дзеяньня.

## Крыніцы
Калікст III (папа рымскі)

**Па́па Ка́лікст III** () або **Каліст III** (; 31 сьнежня 1378, Канальс, Валенсія, Арагонская карона — 6 жніўня 1458, Рым, Папская дзяржава), ад нараджэньня ***Альфонс дэ Борха (Борджыя)*** (, ) — Папа рымскі (8 красавіка 1455 — 6 жніўня 1458). Апошні папа, які ўзяў пасьля абраньня імя Калікст.

## Жыцьцяпіс
Альфон дэ Борха нарадзіўся ў Ля Тарэце, цяпер у ваколіцах Канальсу (Гішпанія).

Падчас заходняй схізмы падтрымаў антыпапу Бэнэдыкта XIII. Выкладаў права ва ўнівэрсытэце Льейды, пазьней быў дыпляматам пры двары каралёў Арагону, у прыватнасьці падчас Базэльскага сабору (1431—1439). Калі дзякуючы ягоным намаганьням кароль Нэапалю Альфонс I прызнаў папам Марціна V, апошні прызначыў Альфонса біскупам Валенсіі. У 1444 року папа Эўгеніюш IV падняў яго да кардынальскай годнасьці.

На канкляве 1455 року Альфон дэ Борха быў абраны Папам у вельмі сталым веку як кампрамісны кандыдат. На стальцы ўсяляк прасоўваў на царкоўныя пасады прадстаўнікоў і прыхільнікаў роду Борджыя. 20 лютага 1456 надаў двум сваім пляменьнікам званьні кардыналаў. Адзін зь іх, Радрыга дэ Борха (Борджыя), пазьней стаў Папам Аляксандрам VI, які запомніўся сваёй карумпаванасьцю і распустай; другім быў Люіс Хуліян дэ Міля.

У 1456 Калікст III выдаў Партугаліі папскую булу *Inter Caetera*, якой пацьвярджаў правы партугальцаў на заняволеньне няверных і маўраў, нададзеныя ім ранейшымі буламі *[[Romanus Pontifex]]* і *[[Dum Diversas]]*, што фактычна пацьвярджала згоду папства на прыгнёт афрыканцаў. Такім чынам, ягоная *Inter Caetera* наўпрост супярэчыла сьцьвярджэньню ў буле *Sicut Dudum* Эўгеніюша IV (1435), паводле якой няверныя былі прызнаныя стварэньнямі паводле падабенства Божага і мелі душу, а значыцца, хрысьціяне ня мелі права пазбаўляць іх волі.

Адной з галоўных мэтаў ягонага пантыфікату была арганізацыя крыжовага паходу супраць туркаў, што захапілі ў 1453 року Канстантынопаль. Насуперак гераічным намаганьням, ніхто з эўрапейскіх кіраўнікоў не адгукнуўся на заклік. Аднак Калікст усё ж здолеў сабраць даволі буйны флёт, які вызваліў некаторыя з Эгейскіх астравоў.

29 чэрвеня 1456 Калікст загадаў званіць ва ўсе званы апоўначы як заклік да малітвы, а пазьней да малітвы ў падтрымку абаронцаў Бялграду. Пасьля перамогі над туркамі 22 ліпеня аблога Бялграду была спыненая, і ў гонар гэтай падзеі Калікст III пастанавіў сьвяткаваць 6 жніўня сьвята Перамяненьня, якое й дагэтуль абавязковае ва ўсёй Заходняй царкве.

Калікст загадаў перагледзець працэс над Жаннай д’Арк, і 7 ліпеня 1456 року яна была апраўданая.

Ён зацьвердзіў заснаваньне ў 1456 року Грайфсвальдзкага ўнівэрсытэту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канальсе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Гішпанскія Папы
Катэгорыя:Арцыбіскупы Валенсіі
Катэгорыя:Борджыя
Катэгорыя:Каталіцкія арцыбіскупы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Санта-Марыя ін Мансэрата
Якуб I Арагонскі

**Якуб I Заваёўнік** (, , , ; 2 лютага 1208 — 27 ліпеня 1276) — граф Барсэлёны, кароль Арагону, Валенсіі, Мальёркі і лорд Манпэлье (1213—1276). За час свайго доўгага валадараньня ўлада Барсэлёнскае дынастыі пашырылася ва ўсе бакі: на Валенсію з поўдню, Лянгедок з поўначы і Балеарскія астравы з усходу. Падпісаўшы пагадненьне зь Людовікам IX, ён вырваў Барсэлёну з-пад намінальнага францускага сюзэрэнітэту і далучыў яе да сваёй кароны. Ягоны ўдзел у Рэканкісьце ў міжземнаморскай Гішпаніі параўнальны са зробленым Фэрдынандам III Кастыльскім у Андалюзіі.

Як заканадаўца і арганізатар ён займае высокае месца сярод гішпанскіх каралёў. Якуб склікаў *[[Кансулят мора]]*, які кіраваў марскім гандлем і дапамагаў умацаваць каталёнскае пераўзыходзтва ў заходнім Міжземнамор’і. Ён быў істотным дзеячом у разьвіцьці каталянскае мовы, спансаваў каталянскую літаратуру і напісаў квазі-аўтабіяграфічную хроніку свайго валадараньня «Libre dels feyts» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хронікі Якуба I Арагонскага
* 1911 encyclopedia.org

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манпэлье
Катэгорыя:Валадары Арагону
Катэгорыя:Валадары Мальёркі
Катэгорыя:Графы Барсэлёны
Катэгорыя:Лорды Манпэлье
Катэгорыя:Хрысьціянскія манархі
Катэгорыя:Памерлі ў Валенсіі
Катэгорыя:Каталёнскія пісьменьнікі
Русізм

**Русі́зм**, дакладней **маскалі́зм** або **расеяні́зм** — слова або выраз, запазычаныя з расейскай мовы. Русізм уваходзіць у склад іншай мовы, асвойваецца ёю і становіцца элемэнтам яе сыстэмы; можа быць толькі фактам маўленьня. Русізмам называюць само слова і ягоныя асобныя структурныя элемэнты (гукі, словаўтваральныя марфэмы і інш.). У адпаведнасьці з гэтым вылучаюць русізмы лексычныя, фанэтычныя, граматычныя, словаўтваральныя.

## У беларускай мове
Русізмы як запазычаньні шырока прадстаўленыя ў беларускай мове, што абумоўлена структурнай блізкасьцю абедзьвюх моваў. У беларускай мове сярод запазычаньняў з расейскай мовы вылучаюць беспасярэдне русізмы і словы, запазычаныя зь іншых моваў праз пасярэдніцтва расейскай. Ужываньне русізмаў у маўленьні абумоўленае інтэрфэрэнцыяй або мэтавай устаноўкай носьбіта мовы. Найчасьцей русізмы назіраюцца як факты інтэрфэрэнцыі ў вусным маўленьні беларуска-расейскіх білінгваў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Запазычаньні
Катэгорыя:Расейская мова
Катэгорыя:Беларуская мова
Бінамінальная намэнклятура

**Бінаміна́льная,** або **біна́рная,** або **бінаміяльная намэнклятура** — прыняты ў біялягічнай сыстэматыцы спосаб пазначэньня відаў пры дапамозе двухслоўнай назвы (**бінамэна**), якая складаецца са спалучэньня дзьвюх назваў або імёнаў: імя роду і імя віду (паводле тэрміналёгіі, прынятай у заалягічнай намэнклятуры) ці імя роду і краявіднага эпітэту (паводле батанічнай тэрміналёгіі).

Імя роду *заўсёды* пішацца зь вялікай літары, імя віду (краявідны эпітэт) — *заўсёды* з маленькай (нават калі ўтвараецца ад імя ўласнага). У тэксьце бінамэн, як правіла, пішацца *курсівам*. Імя віду (краявідны эпітэт) ня варта прыводзіць асобна ад імя роду, паколькі без імя роду яно пазбаўленае сэнсу. У некаторых выпадках дапускаецца скарачэньне імя роду да адной літары або стандартнага скарачэньня.

Па традыцыі, якая ўсталявалася ў айчыннай біялёгіі, у заалягічнай літаратуры атрымала распаўсюджваньне словазлучэньне *біномная намэнклятура* (ад ), а ў батанічнай — *бінарная*, ці *бінамінальная намэнклятура* (ад ).

## Вонкавыя спасылкі
* International Code of the Zoological Nomenclature (Чацьвертае выданьне, 2000)
* International Code of the Botanical Nomenclature (Vienna, 2005)
*: Miller J, Funk V, Wagner W, Barrie F, Hoch P, Herendeen P (2011). Outcomes of the 2011 Botanical Nomenclature Section at the XVIII International Botanical Congress. PhytoKeys 5: 1-3. doi: 10.3897/phytokeys.5.1850
* Curiosities of Biological Nomenclature

Катэгорыя:Біялёгія
Украінізм

**Украіні́зм** — словы, фразэалягізмы, а таксама сынтаксычныя й граматычныя канструкцыі ўкраінскае мовы, якія выкарыстоўваюцца ў іншай мове.

## У беларускай мове
У беларускай мове ўкраінізмы вядомыя з XV ст. Рэалізаваліся ў зьмяшэньні **и**—**ы** (*печаты* |*и*|, *влади* |ы|-*ка*); **ѣ**—**и** (*види(ѣ)ти*, *терпи(ѣ)ти*).

Трапляюцца ў помніках старажытнага пэрыяду, што ўзьніклі на аснове ўкраінскіх крыніцаў, напрыклад «Чэцьця-мінея» (1489). Узбагачэньне беларускае лексыкі найбольш інтэнсіўна адбывалася з 1-й паловы XVII ст. (пасьля перамяшчэньня цэнтру праваслаўнае культуры зь Вільні ў Кіеў), праз помнікі, створаныя на суседняй з украінскімі землямі паўднёва-заходняй тэрыторыі сучаснай Беларусі, напрыклад, Мазырскі сьпіс «Александрыі» (1697), Маскоўскі (бел.) сьпіс «Дыярыюша» Афанасія Філіповіча (1638—1648).

Пранікненьню ў беларускую мову ўкраінізмаў спрыялі пісьменьнікі, якія паходзілі з Украіны, але стваралі свае творы на беларускіх землях, напрыклад «Евангельле вучыцельнае» (1616) і «Казаньне пахвальнае» (1620) Мялеція Сматрыцкага. У некаторыя беларускія помнікі траплялі словы з украінскай агаласоўкай (*котрий*, *що*, *сокіра*), а таксама лексычныя й словаўтваральныя ўкраінізмы (*бучный* — раскошны, *зволокати* — адцягваць, марудзіць, *прохати* — прасіць, *шадок* — нашчадак).

У 1920-я гады пры распрацоўцы навуковае тэрміналёгіі некаторыя тэрміны беларускае мовы былі ўтвораныя паводле ўкраінскіх узораў: грамадзка-палітычныя (*барацьба*, *барацьбіт*), лінгвістычныя (*дзеяслоў*, *дзеепрыметнік*, *займеньнік*, *дзеепрыслоўе*, *чаргаваньне*).

Лексычныя ўкраінізмы, зьвязаныя з абазначэньнем спэцыфічна ўкраінскіх (сучасных і гістарычных) рэаліяў, захоўваюцца ў перакладах з украінскае мовы. Напрыклад, у перакладах Янкі Купалы твораў Тараса Шаўчэнкі на беларускую мову трапляюцца ўкраінізмы *байдак*, *байрак*, *гайдамак*, *кабзар* і інш. Традыцыі ўкраінскае мовы аказаліся найбольш устойлівымі ў беларускім народна-гутарковым маўленьні (паўднёва-заходні дыялект беларускае мовы), чым у літаратурнай мове: *доня* — дачка, *худоба* — жывёла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Запазычаньні
Катэгорыя:Украінская мова
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Расейская мова
Віктор Каталя

**Катарына Альбэрт і Парадыс** (; Ль’Эскаля, Гішпанія, 1869—1966, псэўданім **Віктор Каталя**) — гішпанская пісьменьніца, удзельніца мадэрнісцкага руху, стваральніца аднаго з ключавых твораў жанру — «Solitud» («Самота», 1905).

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталёнскія літаратары
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Катэгорыя:Каталёнскі мадэрнізм
Эрмэсэнда Каркасонская

**Эрмэсэнда Каркасонская** (; каля 972 — 1 сакавіка 1058) — француская шляхцянка, графіня Барсэлёны, Жыроны і Ўзоны.

## Жыцьцяпіс
Эрмэсэнда Каркасонская была дачкою каркасонскага графа Ражэ I. Каля 991 року выйшла за барсэлёнскага графа Рамона Барэля і разам зь ім кіравала на сходах і судах. Па сьмерці мужа ў 1018 року стала рэгэнткай пры сваім сыне Бэрэнгеры Рамоне да ягонага сталеньня (1023), а пасьля сукіраўніцай.

Эрмэсэнда падтрымлівала вайну з мусульманамі на поўдні ў адрозьненьне ад свайго сына, схільнага да мірнае палітыкі, якая, аднак, не задавальняла шляхту. Па ягонай сьмерці ў 1035 Эрмэсэнда стала рэгэнткай пры сваім унуку да ягонага паўналецьця ў 1044.

## Глядзіце таксама
* Барсэлёна (графства)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Cawley, Charles. Toulouse, nobility // Foundation for Medieval Genealogy

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каркасоне
Катэгорыя:Памерлі ў Сант Кірзэ дэ Бэсоры
Катэгорыя:Рэгенткі
Вадкі тлен

**Ва́дкі тлен** (ВТ, ) — вадкасьць бледна-сіняга колеру, адносіцца да моцных парамагнэтыкаў. Зьяўляецца адным з чатырох агрэгатных станаў тлену. ВТ мае ўдзельную шчыльнасьць 1,141 г/см³ і мерна крыягенныя ўласьцівасьці з пунктам замярзаньня 50,5 K (-222,65 °C) і пунктам кіпеньня 90,188 K (-182,96 °C). Вадкі тлен актыўна выкарыстоўваецца ў касьмічнай і газавай галінах вытворчасьці, пры эксплюатацыі падводных лодак, шырока выкарыстоўваецца ў мэдыцыне. Звычайна прамысловае атрыманьне грунтуецца на фракцыйнай перагонцы паветра. Каэфіцыент пашырэньня тлену пры зьмене агрэгатнага стану на газападобны складае 860:1 пры тэмпэратуры 20 °C, што часам выкарыстоўваецца ў сыстэмах забесьпячэньня тлена для дыханьня ў камэрцыйных ды вайсковых самалётах.

## Вонкавыя спасылкі
* Тлен на сайце Webelements 

Катэгорыя:Тлен
Каўдэнбіт (футбольны клюб)

«**Каўдэнбіт**» () — шатляндзкі футбольны клюб з гораду Каўдэнбіту. Заснаваны ў 1881 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Каўдэнбіт
Пумпэў Фабра

**Пумпэў Фабра і Пох** (, ; 20 лютага 1868, в. Грацыя каля Барсэлёны, Гішпанія — 25 сьнежня 1948, Прада дэ Канфлент, Францыя) — каталёнскі інжынэр і граматык. Асноўны аўтар нарматыўнай рэформы сучаснай каталянскай мовы.

## Жыцьцяпіс
Бацькі — Хасэп Фабра і Рока і Караліна Пох і Марці — мелі яшчэ 11 дзяцей.

Пумпэў навучаўся ў Барсэлёне, выкладаў у інжынэрнай школе ў Більбао, дзе ўзяў удзел у Першым міжнародным кангрэсе каталёнскай мовы. Пасьля гэтага зацікавіўся лінгвістыкай, стаў прафэсарам каталянскай мовы і сябрам навастворанага Інстытуту каталёнскіх дасьледаваньняў. У 1912 выдаў па-гішпанску *Gramática de la lengua catalana*. Найбольш вядомая ягоная праца — «Diccionari General de la Llengua Catalana» (1932), якая пазьней стала афіцыйным слоўнікам інстытуту.

У 1932 быў адзінагалосна абраны прафэсарам рэспубліканскага *Universitat Autònoma de Barcelona*, а пасьля прэзыдэнтам рады ўнівэрсытэту, з-за чаго быў у 1934 року зьняволены пасьля «падзеяў 6 кастрычніка». Пасьля выбараў 1936 року адноўлены на пасадзе, аднак з пачаткам грамадзянскае вайны быў вымушаны пакінуць краіну. Жыў у Францыі, памёр у каталёнамоўным рэгіёне.

## Крыніцы

## Літаратура
* The Architect of Modern Catalan: selected writings /Pompeu Fabra (1868—1948). Translation by by Alan Yates. John Benjamins Publishing Co., Amsterdam, the Netherlands.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гішпаніі
Катэгорыя:Гішпанскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Памерлі ў Францыі
Гудзішкі

Назву **Гудзішкі** маюць:

* Гудзішкі — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Гудзішкі — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Бісэксуальнасьць

**Бісэксуальнасьць** (&nbsp;— «двойчы» + «плоць»)&nbsp;— гэта рамантычная альбо сэксуальная цяга ці паводзіны ў адносінах да мужчын і жанчын (бінарная плоць), да больш чым адной плоці ці гендэру, альбо да людзей як адной плоці ці гендэру, так і розных плоцей ці гендэраў. Гэтае паняцьце таксама можа ўключаць рамантычную ці сэксуальную цягу да людзей незалежна ад іхнай плоці ці гендэрнай ідэнтычнасьці, што таксама вядома як пансэксуальнасьць.

Тэрмін «бісэксуальнасьць» у асноўным выкарыстоўваецца для абазначэньня людзей, якія адчуваюць як гетэрасэксуальную, так і гомасэксуальную цягу. Бісэксуальнасьць&nbsp;— адна з трох асноўных клясыфікацыяў сэксуальнай арыентацыі, нараўне з гетэрасэксуальнасьцю й гомасэксуальнасьцю, якія існуюць у гетэрасэксуальна-гомасэксуальным кантынуўме. Бісэксуальная ідэнтычнасьць не абавязкова азначае роўную сэксуальную цягу да абедзьвюх плоцяў; як правіла, людзі, якія адчуваюць відавочную, але не выключную сэксуальную перавагу ў дачыненьні адной плоці ў параўнаньні з другой, таксама адносяць сябе да бісэксуалаў.

Навукоўцы ня ведаюць дакладнай прычыны сэксуальнай арыентацыі, але мяркуюць, што яна выкліканая складаным узаемадзеяньнем генэтычных, гарманальных і экалягічных фактараў, і не разглядаюць яе як выбар. Хоць ні адна тэорыя аб прычыне сэксуальнай арыентацыі пакуль не атрымала шырокай падтрымкі, навукоўцы аддаюць перавагу біялягічным тэорыям. Існуе значна больш доказаў на карысьць несацыяльных, біялягічных прычынаў сэксуальнай арыентацыі, чым сацыяльных, асабліва для мужчын.

Бісэксуальнасьць назіралася ў розных чалавечых грамадзтвах, а таксама ў жывёльным сьвеце, на працягу ўсёй гісторыі чалавецтва. Тэрмін «бісэксуальнасьць», як і тэрміны «гетэрасэксуальнасьць» і «гомасэксуальнасьць», быў уведзены ў XIX стагодзьдзі Чарлзам Гілбертам Чэдакам. 

Бісэксуальнасьць таксама можа абумоўліваецца абставінамі вымушанай  ў войску і турме.

## Глядзіце таксама
* Бісэксуальная парнаграфія

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэксуальная арыентацыя
Сьпіс памерлых у 2011 годзе

## Студзень

## Люты

## Сакавік

## Красавік
* 22 красавіка: Сяргей Лагун (22) — беларускі цяжкаатлет, чэмпіён сьвету і Эўропы сярод юніёраў, удзельнік Алімпійскіх гульняў 2008 году.

## Травень
* 2 траўня: Усама бін Ладэн (54) — лідэр ісламскай тэрарыстычнай арганізацыі «Аль-Каіда».

## Чэрвень
* 6 чэрвеня: Уладзімер Конан (77) — беларускі філёзаф, літаратуразнаўца, крытык.
* 11 чэрвеня: Віталь Сіліцкі (39) — беларускі палітоляг.

## Ліпень
* 21 ліпеня: Казімер Сьвёнтак (96) — кардынал, арцыбіскуп-мітрапаліт Менска-Магілёўскі (1991—2006).

## Жнівень

## Верасень
* 7 верасьня: Руслан Салей (36) — беларускі хакеіст, заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
* 7 верасьня: Сяргей Астапчук (21) — беларускі і расейскі хакеіст.

## Кастрычнік

## Лістапад

## Сьнежань

## Крыніцы


2011
Сошна

**Со́шна** — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Сошненскага сельсавету. Празь вёску праходзіць аўтастрада .

## Насельніцтва
* 2010 год — 681 жыхар
* 2005 год — 746 жыхароў, 273 двары
* 1999 год — 746 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Сошненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Ставок

**Ставо́к** — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ставоцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 337 жыхароў
* 2005 год — 157 двароў, 384 жыхары
* 1999 год — 407 жыхароў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ставоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Стытычава

**Стыты́чава** — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Плешчыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 655 жыхароў
* 2005 год — 684 жыхароў, 231 двароў
* 1999 год — 655 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Плешчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Хлябы

**Хлябы́** — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лапацінскага сельсавету. Празь вёску праходзіць аўтастрада .

## Насельніцтва
* 2010 год — 47 жыхароў
* 2005 год — 59 жыхароў, 31 двор
* 1999 год — 65 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Лапацінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Малая Плотніца

**Мала́я Пло́тніца** — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Бабрыкоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 230 жыхароў
* 2005 год — 243 жыхары, 106 двароў
* 1999 год — 301 жыхар

## Крыніцы

Катэгорыя:Бабрыкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Вуйвічы

**Ву́йвічы** — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Барычавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 86 жыхароў
* 2005 год — 118 жыхароў, 68 двароў
* 1999 год — 153 жыхары

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Барычавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Рудка (Пінскі раён)

**Ру́дка** — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мерчыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 120 жыхароў
* 2005 год — 130 жыхароў, 66 двароў
* 2010 год — 75 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мерчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Рудка

Назву **Рудкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Рудка — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Рудка — вёска ў Пінскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Рудка — вёска ў Пастаўскім раёне

### [[Польшча]]
* Рудка — вясковая гміна ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Гідронімы
* Рудка (рака)

## Глядзіце таксама
* Руда
* Рудава
* Рудакі
* Рудакова
* Рудаўка
* Рудкі
* Руды
Асэксуальнасьць

**Асэксуа́льнасьць** ( +  — «без» + «плоць») — поўная адсутнасьць плоцевай зацікаўленасьці ў дарослых людзей, што суправаджаецца алібідэміяй і анаргазьміяй. Прычынай бывае нэўраэндакрыннае парушэньне, атручаньне наркотыкам, снатворным, нэўралептыкам і транквілізатарам, солямі цяжкіх мэталаў, арганічная хвароба галаўнога і сьпіннога мозга, гіпаплязія плоцевага апарату, дэпрэсія, мазахісцкія і садысцкія схільнасьці. У прыроджаным выглядзе празь целасклад сустракаецца ў 0,5% жанчынаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сэксалёгія
Катэгорыя:Сэксуальнасьць чалавека
Катэгорыя:Жанчына
*
Вадкі вадарод

**Ва́дкі вадарод** — ва́дкі агрэгатны стан вадароду, зь нізкай удзельнай шчыльнасьцю 0.07 г/см³ і крыягеннымі ўласьцівасьцямі з кропкай замярзаньня 14.01 K (-259.14 °C) ды кропкай кіпеньня 20.28 K (-252.87 °C). Зьяўляецца бескаляровай вадкасьцю бяз паху. Вадарод зьяўляецца выбухованебясьпечным рэчывам — пры зьмешваньні з паветрам дыяпазон каэфіцыента ўзгараньня складае 4-75%. Сьпінавыя суадносіны ізамэраў у ва́дкім вадародзе складаюць: 99,79% — паравадарод; 0,21% — ортавадарод. Каэфіцыент пашырэньня вадароду пры зьмене агрэгатнага стану на газападобны складае 848:1 пры тэмпэратуры 20 °C.

Як і для любога іншага газу, звадкаваньне вадароду прыводзіць да зьмяншэньня яго аб’ёму. Пасьля звадкаваньня вадкі вадарод захоўваецца ў тэрмічна ізаляваных ёмістасьцях пад ціскам. Вадкі вадарод (, **LH2**, **LH<sub>2</sub>**) актыўна выкарыстоўваецца ў прамысловасьці, у якасьці формы захоўваньня газу, і ў касьмічнай галіне прамысловасьці як ракетнага паліва.

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Катэгорыя:Вадарод
Сярэдняе (Берасьцейская вобласьць)

**Сярэ́дняе** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шаняўскога сельсавету. Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы захад ад Пружанаў, 15 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 жыхароў
* 2005 год — 9 жыхароў, 6 двароў
* 1999 год — 12 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Транссэксуальнасьць

**Транссэксуальнасьць** ( — «скрозь» + «плоць») — устойлівая неадпаведнасьць  чалавека яго сапраўднай генэтычнай і  плоці. Скажэньне плоцевай самасьвядомасьці выклікаецца  мазгавых структураў, адказных за плоцевыя паводзіны. Плоцевае выхаваньне станоўча ўплывае пры выпраўленьні скажэньня. Непрыманьне свайго цела і плоцевых органаў узмацняецца ў час .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Сэксалёгія
Катэгорыя:Сэксуальнасьць чалавека
Запазычаньне

**Запазы́чаньні** — лексычныя, марфалягічныя, фанэтычныя і іншыя сродкі пэўнай мовы, што перайшлі зь іншай мовы ў выніку моўнага ўзаемадзеяньня. Запазычаньні абумоўленыя сацыяльна-эканамічнымі, дзяржаўна-палітычнымі й культурнымі зносінамі паміж народамі.

Пранікаюць непасрэдна з моваў-крыніцаў і праз пасрэдніцтва іншых моваў вусным (размоўныя кантакты) і пісьмовым (кнігі, афіцыйныя дакумэнты, перапіска) шляхам. Найбольш актыўна праяўляюцца ў галіне слоўнікавага складу. Падпарадкоўваюцца законам фанэтыкі, граматыкі, правілам словаўтварэньня й сэмантычнай сыстэмы мовы-рэцэптара. 

Паводле ступені асыміляцыі падзяляюцца на цалкам засвоеныя й часткова засвоеныя (экзатызмы). Асобны разрад запазычаньняў складаюць барбарызмы, якія проці экзатызмаў амаль заўсёды знаходзяцца па-за літаратурнай мовай і не адлюстроўваюцца ў слоўніках.

У залежнасьці ад мовы, зь якой запазычанае слова, такія словы называюць англіцызмы, германізмы, палянізмы, беларусізмы і г.д. Запазычаньні з адной мовы ў некалькі, зь мінімальнай зьменай вонкавага аблічча й значэньня, завуцца інтэрнацыяналізмамі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Лексыкалёгія
М’ельбю Гэлевік

«**М’ельбю**» () — швэдзкі футбольны клюб зь вёскі Гэлевіку (камуна Сёльвэсборг, лэн Блекінге). Заснаваны ў 1939 годзе. Чэмпіён Швэцыі (2025).

## Гісторыя
«М’ельбю» быў заснаваны ў 1939 годзе ў невялікай прыбярэжнай вёсцы абшчыне Гэлевіку, што месьціцца ў грамадзе Сёльвэсборг. Клюб быў створаны групай мясцовых футбольных энтузіястаў, якія прагнулі займець сталую футбольную прысутнасьць у гэтым рэгіёне. У першыя дзесяцігодзьдзі свайго існаваньня каманда брала ўдзел у найніжэйшых рэгіянальных дывізіёнах швэдзкай футбольнай лігі. Цягам 1940-х і 1950-х гадоў дружына спаборнічала пераважна на аматарскім узроўні, паступова разьвіваючы сваю інфраструктуру і рэпутацыю.

Да сярэдзіны 1970-х гадоў «М’ельбю» пачаў уздымацца ў дывізіёнах, стаўшы адным з найбольш канкурэнтаздольных клюбаў на поўдні Швэцыі па-за межамі буйных гарадоў. Ключавы момант надыйшоў у канцы 1970-х, калі клюб упершыню прабіўся ў другі дывізіён, што заклала пачатак ягонага ўздыму да нацыянальнага прызнаньня. У гэты час таксама адбыліся перабудовы на стадыёне Страндвален, што павялічыла зьмяшчальнасьць мясцовай арэны.

«М’ельбю» ўпершыню дасягнуў найвышэйшага дывізіёну ў 1980 годзе. Дэбютны сэзон у элітным дывізіёне ўважаўся за велічэзнае дасягненьне. Не зважаючы на ​​тое, што яны вылецелі ўсяго праз сэзон, усьцяж 1980-х і 1990-х гадоў яны некалькі разоў вярталіся ў найвышэйшую лігу, выбудоўчаючы рэпутацыю добра зарганізаванай і ўстойлівай каманды. Клюб стаў вядомы як адзін з клясычных швэдзкіх клюбаў «ліфтара», які пераходзіў з Альсвэнскан у Супэрэтан, але здолеў захаваць ідэнтычнасьць стабільнай каманды і адданых заўзятараў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гэлевік
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Аляксейкі

Назву **Аляксейкі** маюць:

* Аляксейкі — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Аляксейкі — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці
Жадзены

**Жадзе́ны** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пружанскага сельсавету. Знаходзіцца за 8 км на поўнач ад Пружанаў, 18 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Насельніцтва
* 1999 год — 225 жыхароў
* 2005 год — 192 жыхары, 102 двары
* 2010 год — 139 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пружанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Швэдзка-беларуская практычная транскрыпцыя

**Швэ́дзка-белару́ская [[практычная транскрыпцыя]]** — уніфікаваныя правілы перадачы швэдзкіх уласных імёнаў і неперакладальных рэаліяў на пісьме беларускай мовай.

Рэкамэндацыі па ўласна швэдзка-беларускай практычнай транскрыпцыі ніколі не публікаваліся і няма зьвестак пра рыхтаваньне падобных выданьняў у навуковых установах ці мовазнаўцамі Беларусі. Ніжэй зьмешчаныя рэкамэндацыі складзеныя на аснове «Кароткай граматыкі швэдзкай мовы» (адтуль пра швэдзкую фанэтыку, pdf, 0,9 MB) аўтарства В. У. Цьвіркі, пад агульнай рэдакцыяй Л. Баршчэўскага, якая выйшла ў 2009 годзе і пакуль зьяўляецца адзіным беларускім падручнікам швэдзкай мовы.

## Націск
Звычайна націск імкнецца да першага складу. Аднак ёсьць выключэньні, якія абазначаюцца акутам над галоснай (апроч літары **i**). Суфікс -**in** заўсёды націскны (**Aulin** Аўлі́н).

## Табліца

## Заўвагі
Традыцыйныя напісаньні застаюцца нязьменнымі, нягледзячы на рэальнае вымаўленьне. Традыцыйнымі лічацца напісаньні, зафіксаваныя ў Беларускай энцыкляпэдыі ў 18 тамах або ў Беларускай савецкай энцыкляпэдыі. Напрыклад,  (, ) трэба было б пісаць **Ётэбо́рй**, блізка да швэдзкага вымаўленьня, але ў традыцыйным напісаньні **[[Гётэборг]]**.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Цвірка В. У.* Кароткая граматыка шведскай мовы / В. У. Цвірка. — Мн.: Радыёла-плюс, 2009. — 88 с — (Серыя «Беларускія ЕўраГраматыкі»). ISBN 978-985-448-095-4

Катэгорыя:Швэдзкая мова
Бельчыцы

**Бе́льчыцы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавету. Знаходзіцца за 19 км на поўнач ад Пружанаў, 31 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Насельніцтва
* 1999 год — 123 жыхары
* 2005 год — 105 жыхароў, 50 двароў
* 2010 год — 79 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мокраўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Бортнавічы

**Бо́ртнавічы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Хараўскога сельсавету. Знаходзіцца за 9 км на ўсход ад Пружанаў, 21 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Насельніцтва
* 1999 год — 39 жыхароў
* 2005 год — 18 жыхароў, 13 двароў
* 2010 год — 9 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Бортнавічах

Катэгорыя:Хараўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Боркі (Пружанскі раён)

**Бо́ркі** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету. Знаходзіцца за 32 км на паўночны захад ад Пружанаў, 49 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Насельніцтва
* 1999 год — 121 жыхар
* 2005 год — 76 жыхароў, 53 двары
* 2010 год — 46 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Борках

Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Бушнякі

**Бушнякі́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Шчыбы. Уваходзяць у склад Зеляневіцкага сельсавету Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзяцца за 50 км на паўднёвы ўсход ад Пружанаў, за 36 км ад чыгуначнай станцыі Ваўкавыск (лінія Баранавічы — Сьвіслач), каля аўтамабільнай дарогі  Ярашэвічы — Зіновічы — Рачкі.

## Гісторыя
У XIX стагодзьдзі Бушнякі ўваходзілі ў склад Зельзінскай воласьці Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі, 150 дзесяцінаў, уласнасьць Яна Быхаўца.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бушнякі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Бушнякі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у гміне Лыскаў Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Бушнякі ўвайшлі ў склад БССР. На 2005 год у вёсцы было 13 двароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 29 жыхароў
* 2005 год — 31 жыхар
* 2010 год — 10 жыхароў

## Асобы
* Васіль Акуневіч — выканаўца абавязкаў старшыні Таварыства беларускай культуры ў Летуве (2014—2015)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Брантоўцы

**Бранто́ўцы** (таксама — *Брантаўцы*) — вёска ў Беларусі, на рацэ Шчыбе. Уваходзяць у склад Зеляневіцкага сельсавету Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзіцца за 54 км на паўночны ўсход ад Пружанаў, за 40 км ад чыгуначнай станцыі Ваўкавыск (лінія Баранавічы — Сьвіслач).

## Назва

Бранда або Бранта (Brando, Branto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бранд- (-брант-) паходзіць ад германскага *branða 'лязо мяча'.

## Насельніцтва
* 1999 год — 42 жыхары
* 2005 год — 28 жыхароў, 19 двароў
* 2010 год — 14 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Вашчынічы

**Вашчы́нічы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Хараўскога сельсавету. Знаходзіцца за 12 км на паўночны ўсход ад Пружанаў, 24 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Насельніцтва
* 1999 год — 233 жыхары
* 2005 год — 228 жыхароў, 94 двары
* 2010 год — 174 жыхары

## Асобы
* Аркадзь Дзенісевіч — мастак, мастацтвазнаўца, паэт, пэдагог

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Хараўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Верчыцы

**Ве́рчыцы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ружанскага сельсавету. Знаходзіцца за 44 км на паўночны ўсход ад Пружанаў, 29 км ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Варанілавіцкага сельсавету ў склад Ружанскага пасялковага савету, які 29 траўня 2015 году быў ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 36 жыхароў
* 2005 год — 55 жыхароў, 38 двароў
* 1999 год — 82 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Верчыцах

Катэгорыя:Ружанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Каробкі

Назву **Каробкі** маюць:

* Каробкі — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці
* Каробкі — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Мюнхэнскае пагадненьне

**Мюнхэнскае пагадненьне 1938 году** (у савецкай гістарыяграфіі звычайна **Мюнхэнская змова**; , , , , , ) — пагадненьне, складзенае ў Мюнхэне 29 верасьня 1938 году і падпісанае 30 верасьня таго ж году прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі Нэвілам Чэмбэрленам, прэм’ер-міністрам Францыі Эдуарам Даляд’е, райхсканцлерам Нямеччыны Адольфам Гітлерам і прэм’ер-міністрам Італіі Бэніта Мусаліні. Пагадненьне тычылася перадачы Чэхаславаччынай Нямеччыне Судэцкай вобласьці.

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Трэцяга Райху
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Другой сусьветнай вайны‎
Катэгорыя:Падзеі 29 верасьня
Катэгорыя:Падзеі 30 верасьня
Ваські (Берасьцейская вобласьць)

**Ваські́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету. Знаходзіцца за 22 км на захад ад Пружанаў, 34 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Гісторыя
29 траўня 2015 году Шарашэўскі пасялковы савет, у які ўваходзіла вёска, ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 12 жыхароў
* 2005 год — 24 жыхароў, 17 двароў
* 1999 год — 33 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Варотнае

**Варо́тнае** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавету. Знаходзіцца за 13 км на поўдзень ад Пружанаў, 5 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Насельніцтва
* 1999 год — 118 жыхароў
* 2005 год — 84 жыхары, 47 двароў
* 2010 год — 65 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Лінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Чарнаморац Бургас

«**Чарнаморац**» () — былы баўгарскі футбольны клюб з гораду Бургас. Заснаваны ў 2005 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бургас
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе