Узброеныя сілы Расейскай Фэдэрацыі

**Узбро́еныя сі́лы Расе́йскай Фэдэра́цыі** — дзяржаўная вайсковая арганізацыя Расеі, заснаваная ў траўні 1992 году.

На 2022 год улучалі 3 віды ўзброеных сілаў: Сухаземныя войскі, Паветрана-касьмічныя сілы (ПКС) і Вайскова-марскі флёт (ВМФ). Таксама існавала 2 самастойныя роды войскаў: Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэньня (РВСП) і Паветрана-дэсантныя войскі (ПДВ). Паводле Канстытуцыі Расеі 1993 году, прэзыдэнт Расеі прызначаў і вызваляў ад пасадаў найвышэйшае камандаваньне Ўзброеных сілаў Расеі (артыкул 83), а таксама быў вярхоўным галоўнакаманднікам Узброенымі сіламі (артыкул 87). Згодна са 102-м артыкулам Канстытуцыі да вядзеньня Рады Фэдэрацыі Расеі адносілася рашэньне пытаньня аб магчымасьці выкарыстаньня Ўзброеных сілаў за межамі Расеі. У 24-м артыкуле Закону 2020 году «Аб Урадзе Расейскай Фэдэрацыі» прадугледжвалася, што урад Расеі ладзіць аснашчэньне Ўзброеных сілаў узбраеньнем і вайсковай тэхнікай, а таксама іх забесьпячэньне матэрыяльнымі сродкамі і паслугамі. Паводле 1-га артыкула Закону 1999 году «Аб вайсковых судах Расейскай Фэдэрацыі», судовую ўладу ва Ўзброеных сілах ажыцьцяўлялі акружныя і гарнізонныя вайсковыя суды, якія стваралі паводле тэрытарыяльнага прынцыпу ў месцах разьмяшчэньня вайсковых часьцей і ўстановаў.

## Віды і роды войскаў
На 2022 год Сухаземныя войскі Расеі мелі ўласнае Галоўнае камандаваньне і ўлучалі 8 радоў войскаў: 1) Мотастралковыя, 2) Танкавыя войскі, 3) Ракетныя войскі і артылерыю (РВА), 4) Войскі супрацьпаветранай абароны (ВСПА), 5) Выведвальныя злучэньні і вайсковыя часьці, 6) Інжынэрныя войскі, 7) Войскі радыяцыйнай, хімічнай і біялягічнай абароны (Войскі РХБА), 8) Войскі сувязі. Паветрана-касьмічныя сілы Расеі таксама мелі ўласнае Галоўнае камандаваньне і налічвалі 3 роды войскаў: Вайскова-паветраныя сілы (ВПС), Касьмічныя войскі і Войскі супрацьпаветранай і супрацьракетнай абароны (Войскі СПСРА). Вайскова-марскі флёт Расеі меў Галоўнае камандаваньне і 5 радоў войскаў: 1) Берагавыя войскі, 2) Надводныя сілы, 3) Падводныя сілы, 4) Марскую авіяцыю, 5) Аб’яднаньне флёту.

Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэньня Расеі мелі ўласнае Галоўнае камандаваньне і ўлучалі:
* 3 ракетныя арміі — 27-ю (Уладзімер), 31-ю (Арэнбург) і 33-ю (Омск);
* палігон Капусьцін Яр (Знаменск, Астраханская вобласьць)
* 3 вучэльні — 161-ю школу тэхнікаў (Знаменск-4, Астраханская вобласьць), 90-ю (Пераяслаў-Залескі, Яраслаўская вобласьць) і 47-ю вучэльні (Востраў-3, Пскоўская вобласьць);
* Вайсковую акадэмію імя Пятра Вялікага (Балашыха, Маскоўская вобласьць).

Паветрана-дэсантныя войскі Расеі мелі ўласнае Камандаваньне і складаліся з:
* 4-х паветрана-дэсантных і дэсантна-штурмавых дывізіяў — 7-й (Новарасейск, Краснадарскі край), 76-й (Пскоў), 98-й (Іванава) і 106-й (Тула);
* 4-х асобных дэсантна-штурмавых брыгадаў — 11-й (Улан-Удэ, Буратыя), 31-й (Ульянаўск), 56-й (Феадосія, Аўтаномная Рэспубліка Крым, Украіна) і 83-й (Усурыйск, Прыморскі край);
* 5 вучэльняў — Разанскай найвышэйшай каманднай вучэльні, Омскага кадэцкага корпусу, Ульянаўскай і Тульскай сувораўскіх вучэльняў, 242-й вучэльні малодшых спэцыялістаў (Омск); 
* 45-й брыгады спэцпрызначэньня (Кубінка, Маскоўская вобласьць);
* 2-х вайсковых часьцей забесьпячэньня — 38-й брыгады кіраваньня (Мядзьвежыя Азёры, Маскоўская вобласьць) і 150-га рамонтна-узнаўленчага батальёну (Арэхава-Зуева, Маскоўская вобласьць).

### Паветрана-касьмічныя сілы

На 2022 год Вайскова-паветраныя сілы Расеі мелі ўласнае Камандаваньне і ўлучалі:
* 3 авіячасьці — Камандаваньне далёкай авіяцыі, Камандаваньне вайскова-транспартнай авіяцыі і 8-ю авіядывізію асаблівага прызначэньня (Чкалаўскі аэрадром, Шчолкава, Маскоўская вобласьць);
* 4 авіяцэнтры — 4-ы цэнтар падрыхтоўкі авіяпэрсаналу (аэрадром «Ліпецк-2», Ліпецкі раён), 929-ы лётна-выпрабавальны цэнтар (Ахтубінск, Астраханская вобласьць), 185-ы (Прыволскі аэрадром, Астрахань) і 344-ы цэнтры баявой падрыхтоўкі (Таржок, Цьвярская вобласьць);
* 183-і навучальны цэнтар (Растоў-на-Доне);
* 2 найвышэйшыя навучальныя ўстановы — Вайскова-паветраную акадэмію імя Жукоўскага і Гагарына (Варонеж), Краснадарскую найвышэйшую вайсковую авіяцыйную вучэльню лётчыкаў.

Касьмічныя войскі Расеі мелі ўласнае Камандаваньне і зьмяшчалі ў сваім складзе: 15-ю армію асаблівага прызначэньня (Красназнаменск, Маскоўская вобласьць), 1-ы выправабальны касмадром «Плясецк» (Мірны, Архангельская вобласьць) і Вайскова-касьмічную акадэмію імя Аляксандра Мажайскага (Санкт-Пецярбург). Сярод іншага, 15-я армія ўлучала 3 галоўныя цэнтры: 153-і Галоўны выпрабавальны касьмічны цэнтар імя Германа Цітова (ГВКЦ; Красназнаменск), 820-ы Галоўны цэнтар папярэджаньня пра ракетны напад (ГЦПРН; Сонечнагорск-7, Маскоўская вобласьць) і 821-ы Галоўны цэнтар выведкі касьмічнай абстаноўкі (ГЦВКА; Нагінск-9, Маскоўская вобласьць). Пры гэтым, зь 2003 году ГЦПРН выкарыстоўваў радыётэхнічны вузел «Баранавічы» ў Клецкім раёне Беларусі.

Войскі супрацьпаветранай і супрацьракетнай абароны Расеі мелі ўласнае Камандаваньне і ўлучалі: 1-ю армію асаблівага прызначэньня (Балашыха, Маскоўская вобласьць) ў складзе 3-х дывізіяў супрацьпаветранай абароны (4-ю, 5-ю і 9-ю), а таксама 2 найвышэйшыя навучальныя ўстановы — Вайсковую акадэмію паветрана-касьмічнай абароны імя Георгія Жукава (Цьвер) і Яраслаўскую найвышэйшую вайсковую вучэльню супрацьпаветранай абароны.

### Вайскова-марскі флёт

На 2022 год Берагавыя войскі Расеі ўлучалі 2 роды войскаў: берагавыя ракетна-артылерыйскія войскі і марскую пяхоту. Аб’яднаньне флёту Расеі мела ў сваім складзе 4 фляты: Паўночны (Севераморск, Мурманская вобласьць), Балтыйскі (Калінінград), Чарнаморскі (Севастопаль, Украіна) і Ціхаакіянскі (Уладзівасток), а таксама Касьпійскую флятылію (Астрахань).

## Кіраваньне

Паводле 4-га артыкула Фэдэральнага закону 1996 году «Аб абароне», прэзыдэнт Расеі:
* аддае загад Узброеным сілам Расеі аб вядзеньні баявых дзеяньняў «у выпадках агрэсіі або непасрэднай пагрозы агрэсіі супраць Расейскай Фэдэрацыі, узьнікненьня ўзброеных канфліктаў, накіраваных супраць Расейскай Фэдэрацыі»;
* зацьвярджае канцэпцыі і пляны будаўніцтва і разьвіцьця Ўзброеных сілаў Расеі, а таксама Плян прымяненьня і Мабілізацыйны плян Узброеных сілаў Расеі;
* зацьвярджае адзіны пералік вайсковых пасадаў, якія падлягаюць замяшчэньня найвышэйшымі афіцэрамі ва Ўзброеных сілах Расеі і агульны лік вайсковых пасадаў, якія падлягаюць замяшчэньня палкоўнікамі (капітанамі 1-га ранку) ва Ўзброеных сілах;
* зацьвярджае будову і склад Узброеных сілаў Расеі, штатную колькасьць вайскоўцаў і цывільнага пэрсаналу Ўзброеных сілаў;
* ухваляе рашэньне аб разьмяшчэньні і перамяшчэньні Ўзброеных сілаў Расеі;
* зацьвярджае агульнавайсковыя статуты і Статут вайсковай паліцыі Ўзброеных сілаў Расеі, палажэньні аб парадку праходжаньня вайсковай службы, вайсковых радах, вайсковых каміраыятах і вайскова-возьніцкім абавязку;
* зацьвярджае палажэньні аб Міністэрства абароны Расеі і Генэральным штабе Ўзброеных сілаў Расеі;
* зацьвярджае пляны разьмяшчэньня ў Расеі збудаваньняў зь ядзернымі зарадамі, а таксама збудаваньняў па ліквідацыі зброі масавага зьнішчэньня і ядзерных адкідаў;
* вядзе перамовы і падпісвае міжнародныя дамовы аб удзеле Ўзброеных сілаў Расеі ў апэрацыях па падтрыманьні міру і міжнароднай бясьпекі;
* выдае ўказы аб закліку грамадзянаў Расеі на вайсковую службу і вайсковыя зборы з пазначэньнем колькасьці закліканых грамадзянаў і іх разьмеркаваньня між Узброенымі сіламі Расеі.

Згодна з 6-м артыкулам Закону «Аб абароне» Ўрад Расеі:
* ладзіць распрацоўку мабілізацыйных плянаў для задавальненьня патрэбаў дзяржавы і Ўзброеных сілаў Расеі;
* ажыцьцяўляе нагляд за падрыхтоўкай самаходаў для перадачы Ўзброеным сілам;
* вызначае ўмовы грашова-гаспадарчай дзейнасьці ўстановаў Узброеных сілаў.

## Прызначэньне і камплектаваньне

У 10-м артыкуле Закону «Аб абароне» згадвалася, што Ўзброеныя сілы Расеі прызначаюцца для «адбіцьця агрэсіі», накіраванай супраць Расеі, а таксама для «ўзброенай абароны цэласнасьці і недатыкальнасьці тэрыторыі» Расеі. Пагатоў, «дзеля абароны зацікаўленасьцяў» Расеі і яе грамадзянаў, «падтрыманьня міжнароднага міру і бясьпекі» фармаваньні Ўзброеных сілаў Расеі могуць апэратыўна выкарыстоўвацца за межамі Расеі «ў адпаведнасьці з агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права» і міжнароднымі дамовамі Расеі для:
# адбіцьця «ўзброенага нападу на фармаваньні Ўзброеных сілаў» Расеі за межамі Расеі;
# адбіцьця і прадухіленьня «ўзброенага нападу на іншую дзяржаву, якая зьвярнулася да Расейскай Фэдэрацыі з адпаведнай просьбай»;
# абароны грамадзянаў Расеі за межамі Расеі ад узброенага нападу на іх;
# змаганьня зь пірацтвам і забясьпячэньня бясьпекі дзяржавы.

Паводле 12-га артыкула Закону, камплектаваньне Ўзброеных сілаў Расеі ажыцьцяўляецца: 1) вайскоўцамі — шляхам закліку грамадзянаў Расеі вайсковую службу і шляхам добраахвотнага паступленьня грамадзянаў Расеі і замежных грамадзянаў на вайсковую службу; 2) фэдэральнымі дзяржаўнымі цывільнымі службоўцамі; 3) працаўнікамі.

## Забесьпячэньне законнасьці
Згодна з 25-м артыкулам Фэдэральнага закону «Аб абароне» нагляд за законнасьцю ва Ўзброеных сілах Расеі ажыцьцяўляецца генэральным пракурорам Расеі і падначаленымі яму пракурорамі. Пры гэтым, Вайсковая паліцыя Ўзброеных сілаў Расеі бярэ ўдзел у забесьпячэньні законнасьці ва Ўзброеных сілах.

## Узбраеньне
На 2022 год Сухаземныя войскі Расеі выкарыстоўвалі танкі «Т-72», «Т-80» і «Т-90», а таксама самаходныя супрацьтанкавыя гарматы «2С25», баявыя машыны пяхоты «БМП-1», «БМП-2» і «БМП-3», баявыя машыны дэсанта «БМД-1», «БМД-2», «БМД-3» і «БМД-4», бронетранспартэры «БТР-70», «БТР-80» і «БТР-82», бронеаўтамабілі ГАЗ-2975 «Тыгр» і «Івэка ЛМВ» (Італія), рэактыўныя сыстэмы залпавага агню «Град», «Ураган», «Сьмерч», «Тарнада», «Бураціна» і «Сонцапёк», ракетныя комплексы «Кропка» і «Іскандэр», сыстэмы супрацьпаветранай абароны «Бук», «Тор», «Панцыр», «С-300» і «С-400».

Паветрана-касьмічныя сілы Расеі мелі на ўзбраеньні зьнішчальнікі «МіГ-29», «МіГ-31», «Су-27», «Су-30» і «Су-35», франтавыя бамбавікі «Су-24» і «Су-34», штурмавікі «Су-25», далёкія і стратэгічныя бамбавікі-ракетаносцы «Ту-22», «Ту-95» і «Ту-160». У вайскова-транспартнай авіяцыі выкарыстоўвалі самалёты «Ан-22», «Ан-72», «Ан-124» і «Іл-76». Сярод іншага, на ўзбраеньні стаялі паветраныя танкеры «Іл-78», паветраныя камандныя пункты «Іл-80» і «Іл-96», радыёлякацыйныя самалёты «А-50». Таксама выкарыстоўвалі баявыя верталёты «Мі-8» і «Мі-24», «Мі-35» і «Мі-28», «Ка-50» і «Ка-52».

Вайскова-марскі флёт Расеі меў авіяносны крэйсэр «Адмірал Кузьняцоў», атамныя ракетныя крэйсэры праекту 1114 «Арлан» і ракетныя крэйсэры 1164 «Атлянт», вялікія фрэгаты праекту 1155, эсьмінцы праекту 956 «Сарыч», ахоўныя фрэгаты праектаў 11540, 1135, 1135М, 01090 і 11661К, карвэты праектаў 20380 «Вартаўнік» і 1124 «Альбатрос» і дэсантныя караблі праекту 775. У складзе падводных сілаў дзейнічалі тарпэдныя атамныя падлодкі праектаў 971 «Шчупак», 945 «Баракуда», 671 «Ёрш» і 877 «Палтус», а таксама атамныя падлодкі з крылатымі ракетамі праектаў 949 «Антэй» і 885 «Ясень», атамныя падлодкі з балістычнымі ракетамі праектаў 667БДРМ «Дэльфін» і 667БДР «Кальмар», 941 «Акула» і 955 «Барэй».

## Вайсковая служба

Паводле 22-га артыкула Фэдэральнага закону 1998 году «Аб вайсковым абавязку і вайсковай службе», закліку на вайсковую службу падлягаюць грамадзяне мужчынскай плоці ў веку ад 18 да 27 гадоў, якія стаяць на вайсковым уліку і абавязаныя стаяць на вайсковым уліку, якія не знаходзяцца ў запасе. Згодна з 25-м артыкулам Закону заклік на вайсковую служба грамадзянаў, якія не знаходзяцца ў запасе, ажыцьцяўляецца 2 разы ў год зь 1 красавіка па 15 ліпеня і зь 1 кастрычніка па 31 сьнежня на падставе ўказаў прэзыдэнта Расеі. У 34-м артыкуле прадугледжвалася, што 1-ы кантракт аб праходжаньні вайсковай службы маглі заключаць грамадзяне ў веку ад 18 да 40 гадоў і замежныя грамадзяне ў веку ад 18 да 30 гадоў. Пры гэтым, кантракт маюць права заключаць:
* вайскоўцы, у якіх сканчаецца папярэдні кантракт;
* вайскоўцы, якія праходзяць вайсковую службу паводле закліку і атрымалі да закліку сярэднюю прафэсійную або найвышэйшую асьвету;
* вайскоўцы, якія праслужылі прынамсі 3 месяцы паводле закліку;
* грамадзяне ў запасе;
* грамадзяне мужчынскай плоці не ў запасе, якія атрымалі сярэднюю прафэсійную або найвышэйшую асьвету;
* грамадзянкі жаночай плоці не ў запасе.

Паводле 38-га артыкула Закону, тэрмін вайсковай службы для закліканых вайскоўцаў складаў 12 месяцаў. Згодна з 47-м артыкулам службовыя асобы Міністэрства абароны Расеі ў адпаведнай вайсковай часьці прысвойвалі вайсковыя годнасьці да палкоўніка ў войску і да капітана 1-га рангу ў флёце. Прэзыдэнт Расеі прысвойваў годнасьці найвышэйшых афіцэраў. Гранічны ўзрост знаходжаньня на вайсковай службе для жанчынаў складаў 45 гадоў, а для мужчынаў ў годнасьці ніжэй за палкоўніка і капітана 1-га рангу — 50 гадоў. Для палкоўніка і капітана 1-га рангу — 55 гадоў. Для генэрал-маёра і генэрал-лейтэнанта, контар-адмірала і віцэ-адмірала — 60 гадоў. Для генэрал-палкоўніка і генэрала арміі, адмірала і адмірала флёту, а таксама маршала — 65 гадоў.

## Вайсковыя акругі

5 чэрвеня 2020 году расейскі прэзыдэнт Уладзімер Пуцін падпісаў Указ № 374 «Аб вайскова-адміністрацыйнам падзеле Расейскай Фэдэрацыі», якім ухваліў зь 1 студзеня 2021 году падзел на 4 вайсковыя акругі — Заходнюю (Санкт-Пецярбург), Паўднёвую (Растоў-на-Доне), Цэнтральную (Екацярынбург) і Ўсходнюю (Хабараўск), а таксама Паўночны флёт (Севераморск, Мурманская вобласьць).

## Мінуўшчына
7 траўня 1992 году расейскі прэзыдэнт Барыс Ельцын падпісаў Укаў № 466 «Аб стварэньні Ўзброеных сілаў Расейскай Фэдэрацыі», паводле якога пастанавіў «улучыць у склад Узброеных сілаў Расейскай Фэдэрацыі органы вайсковага кіраваньня, аб'яднаньні, злучэньні, вайсковыя часьці, установы, арганізацыі, вайскова-навучальныя ўстановы былых Узброеных сілаў Саюзу ССР, разьмешчаныя на тэрыторыі Расеі, а таксама групоўкі войскаў і сілаў флёту за межамі Расейскай Фэдэрацыі, якія знаходзяцца пад яе юрысдыкцыяй». Пры гэтым, прадугледжвалася, што «Стратэгічныя сілы на тэрыторыі Расейскай Фэдэрацыі ўваходзяць у склад Аб'яднаных узброеных сілаў Садружнасьці незалежных дзяржаваў. Паводле 3-га артыкула Ўказу, вызначылі, што кіраўніцтва Ўзброенымі сіламі Расеі ажыцьцяўляе прэзыдэнт Расеі — вярхоўны галоўнакамандуючы, а непасрэднае кіраваньне ўскласьці на 1-га намесьніка міністра абароны Расеі. 23 траўня 1992 году міністар абароны Расеі Павал Грачоў падпісаў Загад № 16 «Аб складзе Ўзброеных сілаў Расейскай Фэдэрацыі», у якія ўвайшлі ўстановы Ўзброеных сілаў былога СССР на землях Расеі, а таксама войскі пад юрысдыкцыяй Расеі на землях Закаўскаскай вайсковай акругі (Тбілісі, Грузія), Заходняй (Вюнсфорф, Нямеччына), Паўночнай (Лягніца, Польшча) і Паўночна-Заходняй (Рыга, Латвія) груповак войскаў, Чарнаморскага флёту (Севастопаль, Украіна), Балтыйскі флёт (Калінінград), Касьпійскую флятылію (Астрахань), 14-ю гвардзейскую армію (Тыраспаль, Малдова), злучэньні, вайсковыя часьці, установы, прадпрыемствы і арганізацыі на землях Манголіі (Улан-Батар, 39-я армія), Кубы (Радыёэлектронны цэнтар у Люрдэсе) і іншых дзяржаваў.

У 1994—1996 гадох Узброеныя сілы Расеі бралі ўдзел у 1-й расейска-чачэнскай вайне. У 1999—2009 гадох адбылася Другая расейска-чачэнская вайна. У 2008 годзе іх задзейнічалі ў Грузіна-расейскай вайне за Паўднёвую Асэтыю. На 1 студзеня 2010 году Ўзброеныя сілы Расеі мелі 2504 ядзерных боезарадаў. На красавік 2012 году, паводле даведкі Дзяржаўнага дэпартамэнту ЗША, у Расеі як дзяржаве-ўдзельніцы Праскай Дамовы аб захадах далейшага скарачэньня і абмежаваньня стратэгічных наступальных узбраеньняў 2010 году налічвалася 1492 разгорнутыя ядзерныя боегалоўкі, 494 апэратыўна разгорнутыя носьбіты ядзерных зарадаў, у тым ліку міжкантынэнтальныя балістычныя ракеты, цяжкія бамбавікі і балістычныя ракеты на падлодках, а таксама 881 пускавая ўстаноўка, у тым ліку неразгорнутая.

Зь 2014 году Ўзброеныя сілы Расеі ўдзельнічаюць у Расейска-ўкраінскай вайне. У 2015 годзе распачалі ўмяшаньне ў Грамадзянскую вайну ў Сырыі. 17 лістапада 2017 году расейскі прэзыдэнт Уладзімер Пуцін падпісаў Указ № 555 «Аб усталяваньні штатнай колькасьці Ўзброеных сілаў Расейскай Фэдэрацыі», якая склала 1 902 758 чалавек, у тым ліку 1 013 628 вайскоўцаў.


Файл:Military of the Russian Federation captured during the Battle of Sumy.jpg|Расейскія ваеннапалонныя, затрыманыя падчас баёў за Сумы (11 сакавіка 2022 г.)
Файл:Destruction of Russian tanks by Ukrainian troops in Mariupol (3).jpg|Падбіты пад Марыюпалем расейскі танк (7 сакавіка 2022 г.)


25 жніўня 2022 году Пуцін падпісаў Указ аб павелічэньні штатнай колькасьці расейскага войска на 137 000 чалавек да 2 039 758, зь якіх 1 150 628 складалі вайскоўцы.

### Начальнікі Генэральнага штабу
# Віктар Дубынін (10 чэрвеня — 22 лістапада 1992)
# Міхаіл Калесьнікаў (22 лістапада 1992 — 18 кастрычніка 1996)
# Віктар Самсонаў (18 кастрычніка 1996 — 22 траўня 1997)
# Анатоль Квашнін (22 траўня 1997 — 19 ліпеня 2004)
# Юры Балуеўскі (19 ліпеня 2004 — 3 чэрвеня 2008)
# Мікалай Макараў (3 чэрвеня 2008 — 9 лістапада 2012)
# Валеры Герасімаў (ад 9 лістапада 2012 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расеі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе