open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Subversion

**Subversion** () — вольная цэнтралізаваная сыстэма кіраваньня вэрсіямі, створаная ў 2000 годзе кампаніяй CollabNet Inc. (цяпер вядомая як Digital.ai)

Назва Subversion зьяўляецца гульнёй словаў: яе можна перакласьці і як «падвэрсія» (што кажа пра прызначэньне праграмы), і як «зьвяржэньне» (праграма распрацавана спэцыяльна для замены састарэлай сыстэмы CVS). Subversion валодае ўсімі асноўнымі функцыямі CVS (хоць некаторыя зь іх выконвае іншымі спосабамі) і вольная ад шэрагу яе недахопаў і хібаў.

Subversion выкарыстоўваецца многімі суполкамі распрацоўнікаў адкрытага праграмнага забесьпячэньня. У іх ліку такімі вядомымі праектамі, як Apache, KDE, GCC, Free Pascal, Python, Ruby, Mono, FreeBSD, Haiku. Хостынг Subversion для праектаў з адкрытым кодам прадастаўляюць SourceForge.net і Tigris.org. Subversion выкарыстоўваецца ў сыстэмах Google Code і BountySource. Таксама Subversion шырока выкарыстоўваецца ў карпаратыўнай сфэры.

У 2007 годзе незалежная кампанія Forrester Research, параўноўваючы перавагі і недахопы розных сыстэм, ацаніла Subversion як «аднаасобнага лідэра ў катэгорыі Standalone Software Configuration Management (SCM) і моцнага ўдзельніка ў катэгорыі Software Configuration and Change Management (SCCM)».

Subversion часта называюць «SVN», па назьве кліенцкай праграмы, якая ўваходзіць у яе дыстрыбутыў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кніга «Кіраваньне вэрсіямі праз Subversion»

Катэгорыя:Сыстэмы кіраваньня вэрсіямі
Катэгорыя:Праграмнае забесьпячэньне для Windows
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Delphi

**Delphi** ([*дэ́лфі*]) — ангельскае напісаньне назвы старажытнагрэцкага гораду Дэльфы, якая выкарыстоўваецца як гандлёвая марка пэўных праграмных прадуктаў кампаніі Embarcadero Technologies.

* **[[Delphi (асяродзьдзе распрацоўкі)]]** — асяродзьдзе распрацоўкі кампаніі Embarcadero Technologies
* **[[Delphi (мова праграмаваньня)]]** — мова праграмаваньня, якая ўпершыню была рэалізаваная ў асяродзьдзі рапрацоўкі Delphi

Таксама **Delphi** можа мець наступныя значэньні:
* **[[Delphi Corporation]]** — амэрыканская кампанія, найбуйнейшы выбворца аўтамабільных камплектуючых у сьвеце
* **[[Мэтад Дэльфі]]** (у мэтадалёгіі экспэртных ацэнак) — мэтад групавой завочнай ацэнкі, на кожнай з этапаў якой экспэрты індывідуальна адказваюць на пытаньні анкуты з улікам статыстычна апрацаванай інфармацыі, атрыманай ад усіх экспэртаў на папярэднім этапе.
Delphi (мова праграмаваньня)

**Delphi** — мова праграмаваньня, якая выкарыстоўваецца ў аднайменным асяродзьдзі распрацоўкі. Спачатку мова называлася Object Pascal. Пачыная з асяродзьдзя распрацоўкі Delphi 7.0, у афіцыйных дакумэнтах Borland пачалі выкарыстоўваць назву Delphi для пазначэньня мовы Object Pascal.

Распрацоўка новага асяродзьдзя праграмаваньня пачалася з моманту калі Borland вырашылі, што патрэбны Pascal з больш прадуманай рэалізацыяй аб’ектна-арыентаванага праграмаваньня, і пачалі распрацоўку *[[Delphi (асяродзьдзе распрацоўкі)|Delphi]]*, якая выкарыстоўвала ідэі *[[Object Pascal]]*, прапанаваныя кампаніяй *[[Apple Inc.|Apple]]* за аснову. *Borland* таксама называў сваю рэалізацыю *Object Pascal* у першых вэрсіях *Delphi*, аднак зьмяніў назву на «мова праграмаваньня *Delphi*» ў далейшым. Асноўнае дапаўненьне ў параўнаньні з папярэднімі вэрсіямі — заснаваная на спасылках (*reference-based*) аб’ектная мадэль, віртуальныя канструктары і дэструктары, і ўласьцівасьці. Існуе некалькі кампілятараў, заснаваных на гэтым дыялекце.
Ад 2008 году замест Borland Delphi пачала выпускацца Embarcadero Delphi.

## Знакамітыя праграмы, зробленыя на Delphi
Сярод самых распаўсюджаных праграмаў, зробленых на Delphi, магчыма знайсьці:
* Відэа і аўдыё прайгравальнікі: The KMPlayer, X-Player, AIMP, Snow Player.
* Абмен інфармацыяй у інтэрнэце: Skype, QIP, QIP Infium і R&Q, The Bat! і si.Mail, PopTray, FeedDemon, XanaNews, Xnews.
* Вэб-распрацоўка: Macromedia HomeSite (HTML-рэдактар), TopStyle, Pro (CSS-рэдактар), Macromedia Captivate, Quick Page 2008.
* Вэб-браўзэры: Avant Browser, Netcaptor.

Катэгорыя:Аб’ектна-арыентаваныя мовы праграмаваньня
Катэгорыя:Мовы праграмаваньня
Антыльскія астравы

**Антыльскія астравы** — група астравоў у Карыбскім моры, фармуюць большую частку Вэст-Індыі. Падзяляюцца на дзьве групы: Вялікія і Малыя Антыльскія астравы.

У Вялікія Антыльскія астравы ўваходзяць: Куба, Гаіці, Ямайка і Пуэрта-Рыка.

Катэгорыя:Астравы Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Карыбскае мора
Запінскі павет

**Запі́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтар — мястэчка Столін.

У 1792 року Пінска-Зарэчны павет перайменаваны ў Запінскі. У 1793 року павет скасаваны Гарадзенскім соймам.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 647
*  С. 18, 42

Катэгорыя:Берасьцейскае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Столін
Катэгорыя:Паветы, створаныя ў 1792 годзе
Катэгорыя:Паветы, скасаваныя ў 1793 годзе
Карэйскі каляндар

**Карэйскі каляндар** — традыцыйны месяцова-сонечны каляндар, які, як і іншыя традыцыйныя календары ўсходне-азіяцкіх краінаў, быў заснаваны на кітайскім календары. Даты вылічваюцца з мэрыдыяну Карэі, а рытуалы і сьвяты календара заснаваныя на карэйскай культуры.

Грэгарыянскі каляндар быў афіцыйна прыняты ў 1895 годзе, але традыцыйныя сьвяты і сьветаўспрыманьне старых пакаленьняў усё яшчэ заснаваныя на старым календары. Найбуйнейшым сьвятам ў Карэі цяпер зьяўляецца *Сэолнаал*, першы дзень традыцыйнага карэйскага Новага году. Іншымі важнымі сьвятамі зьўляюцца Дэборэўм, таксама вядомы як Барэўмдаал (першая поўня), Дана (сьвята вясны) і Часэк (сьвята жніва).

## Гісторыя
Традыцыйны каляндар вызначаў свае гады праз назвы Карэйскай эры з 270 па 963 год. Пасьля гэтага выкарыстоўваліся назвы Кітайскай эры да 1895 году, калі афіцыйны ўжытак месяцовага календара быў спынены.

Грэгарыянскі каляндар пачаў ужывацца новай Карэйскай імпэрыяй 1 студзеня 1895 году, але з нумарацыяй гадоў ад заснаваньня дынастыі Часон у 1393 годзе. З 1897 году для календара выкарыстоўваліся назвы Карэйскай эры да часу, пакуль у 1910 годзе Японія не далучыла Карэю да сваёй тэрыторыі. Пасьля гэтай падзеі для падліку гадоў Грэгарыянскага календара, што выкарыстоўваўся ў Карэі, ужываліся назвы Японскай эры да часу, пакуль японская акупацыя Карэі ня скончылася ў 1945 годзе.

З 1945 да 1961 году ў Паўднёвай Карэі гады Грэгарыянскага календара адлічваліся ад заснаваньня Качасона ў 2333 годзе да н. э. (які зьяўляўся першым годам) — паводле легендаў, даты заснаваньня Карэі Тангунам. З гэтай прычыны нумары гэтых гадоў складалі ад 4278 да 4294. Такая нумарацыя неафіцыйна выкарыстоўвалася ў Карэйскім месяцовым календары да 1945 году, але цяпер яна выкарыстоўваецца толькі зрэдчасу.

У Паўночнай Карэі з 1997 году выкарыстоўваецца каляндар Чучхэ для адліку гадоў ад нараджэньня Кім Ір Сэна.

## Глядзіце таксама
* Кітайскі каляндар
* Традыцыйная карэйская культура

## Крыніцы

Катэгорыя:Каляндар
Катэгорыя:Карэйская культура
Тайскі сонечны каляндар

**Тайскі [[сонечны каляндар|сонечны]] каляндар** — афіцыйны і найбольш распаўсюджаны каляндар у Тайляндзе. Каляндар быў уведзены Чулалангкорнам ў 1888 годзе н. э., і пры гэтым ён замяніў тайскі месяцовы каляндар.

Годазьлічэньне вядзецца паводле будысцкай эры () (б. э.), якая пачалася на 543 гады раней Хрысьціянскай эры, таму  год нашай эры паводле Грэгарыянскага календара зьяўляецца  годам будысцкай эры.

## 12 месяцаў

## 7 [[суткі|дзён]]

## Глядзіце таксама
* Будысцкі каляндар

Катэгорыя:Каляндар
Катэгорыя:Культура Тайлянду
Бізантыйскі каляндар

**Бізанты́йскі калянда́р**, **Эра Сусьвету** () — месяцова-сонечны каляндар, які афіцыйна ўжываўся Канстантынопальскім Патрыярхатам у 691—1728 гадах, Бізантыйскай імпэрыяй у 988—1453 гадах, ва ўсходнеславянскіх княствах, а потым у Расеі — у 988—1700 гадах. Паводле зьвестак сэптуагінцкай вэрсіі Торы быў выбраны пачатак зьлічэньня: за 5509 да Нараджэньня Хрыстова — што не было новай зьявай у тую пару (юдэі таксама мелі каляндар *ад [[стварэньне сьвету|стварэньня сьвету]]*).

Катэгорыя:Каляндар
Катэгорыя:Бізантыйская імпэрыя
Збараж

**Збараж** () — места ў Тарнопальскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Гнезьне. Адміністрацыйны цэнтар Збараскага раёну. Насельніцтва на 2025 год — 13 900 чал.

Знаходзіцца за 22 км ад Тарнопалю, каля аўтамабільнай дарогі Адэса — Берасьце. Чыгуначная станцыя на ліні Тарнопаль — Шапятоўка.

## Гісторыя
* 1211: першы пісьмовы ўспамін, места Галіцка-Валынскага княства.
* сяр. XIV стагодзьдзя: у складзе Вялікага Княства Літоўскага.
* сяр. XV стагодзьдзя: уладаньне князя Васіля Нясьвіцкага, адна галіна роду якога назвалася Збараскімі.
* XV—XVII стагодзьдзі: неаднаразова цярпеў ад нападаў татараў і турак (у тым ліку ў 1483, калі крымскія татары зруйнавалі Збараж).
* 1565/66: у Крэменецкім павеце Валынскага ваяводзтва.
* 1569: паводле ўмоваў Люблінскай уніі перайшоў да Каралеўства Польскага.
* 1583: у Збаражы было 284 будынкі.
* XVII—XVIII стагодзьдзі: у Збаражы дзейнічала славяна-руская школа, створаная мясцовым брацтвам.
* 1636: у валоданьні Я. Вішнявецкага.
* 1649: вытрымаў аблогу войскаў Б. Хмяльніцкага.
* 1772: у выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Аўстрыі.
* 1921: у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Тарнопальскім ваяводзтве.
* 1939: у складзе УССР.

## Насельніцтва
* XVI стагодзьдзе: 1583 — 1420 чал.
* XIX стагодзьдзе: 1890 — 8785 чал., у тым ліку 2995 рыма-каталікоў, 2161 грэка-каталік, 3632 юдаісты.
* XX стагодзьдзе: 1991 — 14,1 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2004 — 13&nbsp;053 чал.

## Эканоміка
Заводы: «Квантар», цукровы, тарны і іншыя.

## Славутасьці

* Замак (1626—1631)
* Касьцёл і кляштар бэрнардынаў (1626), заснаваны Ю. Збараскім
* Сынагога (1537)
* Царква Праабражэньня Гасподняга (1600)

## Месты-сябры
* Глубчыцы, Польшча
* Медзьна, Польшча

## Асобы
* Пятро Любовіч (1826—1869) — украінскі кампазытар
* Сьцяпан Тамасевіч (1859—1932) — галіцкі маляр і карыкатурыст

## У мастацтве
Збараж згадваецца ў рамане Генрыка Сянкевіча «Агнём і мячом», тамака ж здымаўся аднайменны фільм.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Тарнопальскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Сьпіс прэм'ер-міністраў, якія атрымалі вотум недаверу

Сьпіс прэм’ер-міністараў, якія сышлі з пасады ў выніку парлямэнцкага вотуму недаверу.

## Сьпіс міністраў, якія атрымалі вотум недаверу
### [[Аўстралія]]
* Стэнлі Брус (1929)
* Джэймз Скулін (1931)
* Артур Фадэн (1941)
* Малькальм Фрэйзэр (1975)

### [[Канада]]
* Артур Мэен (1926)
* Джон Дыфэнбэйкер (1963)
* П’ер Трудо (1974)
* Джо Кларк (1979)
* Пол Мартын (2005)
* Стывэн Гарпэр (2011)

### [[Чэхія]]
* Мірэк Тапаланэк (2009)

### [[Данія]]
* Кнуд Крыстэнсан (1947)

### [[Эстонія]]
* Март Лаар (1994)

### [[Францыя]]
* Жорж Пампіду (1962)

### [[Нямеччына]]
* Гэльмут Шміт (1982)
* Гэльмут Коль (1982)
* Гергард Шрэдэр (2005)

### [[Вугоршчына]]
* Фэрэнц Д’юрчань (2009)

### [[Індыя]]
* Вішванат Пратап Сынгх
* Хараданахалі Додэгоўда Дэвэ Гоўда
* Атал Біхары Ваджпаі

### [[Ізраіль]]
* Іцхак Шамір (1990)

### [[Італія]]
* Бэніта Мусаліні (1943)
* Амінторэ Фанфані (1954)
* Рамана Продзі 1-ы (1998)
* Рамана Продзі 2-і (2008)

### [[Японія]]
* Кацура Тара (1913)
* Сыгэру Ёсыда 2-гі (1948)
* Сыгэру Ёсыда 4-ы (1953)
* Масаёшы Охіра (1980)
* Кііці Міядзава (1993)

### [[Мальта]]
* Альфрэд Сант (1998)

### [[Нідэрлянды]]
* Ё Кальс (1966)
* Руўд Любэрс (1989)

### [[Новая Зэляндыя]]
* Томас Макензі (1912)

### [[Нарвэгія]]
* Крыстафэр Горнсруд (1928)
* Эйнар Герхардсэн (1963)
* Джон Лінг (1963)

### [[Папуа-Новая Гвінэя]]
* Майкл Томас Самарэ (1980)
* Паяс Вінгці (1988)

### [[Польшча]]
* Ганна Сухоцкая (1993)
* Марэк Бэлька (2004)

### [[Румынія]]
* Эміль Бок (2009)
* Міхай Унгурану (2012)

### [[Славенія]]
* Лойзэ Пэтэрле (1992)
* Янэз Дрноўшэк (2000)
* Борут Пагор (2011)
* Янэз Янша (2013)

### [[Саламонавы астравы]]
* Фрэнсіс Білі Хілі (1994)
* Манасэ Сагаварэ (2007)

### [[Швэцыя]]
* Інгвар Карлсан (1990)

### [[Турэччына]]
* Ісмэт Інёню (1964)
* Бюлент Эджэвіт (1977)
* Тансу Чылер (1993)

### [[Тувалу]]
* Бікэнібэў Паэніў (1999)
* Фаімалага Лука (2001)
* Саўфату Сапаанга (2004)

### [[Украіна]]
* Валер Пуставойтэнка (1999)
* Віктар Юшчанка (2001)
* Віктар Януковіч (2004)
* Юлія Цімашэнка (2010)

### [[Вялікабрытанія]]
* Фрэдэрык Норт (1782) — першы выпадак аказаньня вотуму недаверу ў гісторыі
* Джон Расэл (1866)
* Бэнджамін Дызраэлі (1868)
* Ўільям Юўарт Гладстан (1885)
* Робэрт Артур Толбат Гаскойн-Сэсіл Солсбэры (1886)
* Ўільям Юўарт Гладстан (1886)
* Робэрт Артур Толбат Гаскойн-Сэсіл Солсбэры (1892)
* Арчыбальд Прымроўз (1895)
* Стэнлі Болдўін (студзень 1924)
* Рэмзі Макдональд (кастрычнік 1924)
* Джэймз Калаган (1979)

### [[Тэркс і Кэйкас]]
* Майкл Місік (2009)

### [[Вануату]]
* Сэрж Вахор (2004)

## Іншыя палітыкі, якія сышлі з пасады ў выніку вотуму недаверу

### Прэзыдэнты
У асноўным гэтыя краіны зьяўляюцца парлямэнцкімі рэспублікамі, у якіх прэзыдэнт выбіраецца парлямэнтам і служыць у якасьці галавы дзяржавы.

#### [[Маршалавы астравы]]
* Літоква Томэінг (2009)

#### [[Науру]]
* Кінза Годфры Клёдумар (1998)
* Бэрнард Давіёга (2001)
* Людвіг Дэрангадагэ Скоцьці (2003, 2007)

## Глядзіце таксама
* Вотум недаверу

Катэгорыя:Сьпісы кіраўнікоў
Радзім (імя)

**Радзі́м** — славянскае мужчынскае імя.

Вытворныя формы: *Радзя*, *Радзімэк*, *Дзіма*, *Радэк*. Зьмяншальныя формы: *Радзік*, *Радэк*, *Радзімэк*, *Радзя*, *Радан*, *Радзімка*, *Радзімірэк*, *Мірэк*.

## Этымалёгія
Існуюць некалькі вэрсіяў паходжаньня і значэньня імя ***Радзім***.

* Скарочаная форма ад *[[Радзімір]]* або *[[Радзімер]]* (ра́дзіць + мір = «змагацца за мір», «дзеля міру»; альбо радзі + мер = «змагацца за веліч», «дзеля велічы»).
* Проста ад слова *рад* — «радавацца», «цешыцца». Цікава, што ў лацінскай мове ёсьць падобнае па значэньні імя Гаўдэнцый (ад лац. *gaudentius* — «чалавек зь вясёлым норавам»).
* Балцкае паходжаньне. Згодна з гэтай вэрсіяй, блізкае па гучаньні летувіскае слова *radimis* («знаходка») карэлюе з Іванам Найдзёнам — героем казкі, запісанай у некалькіх варыянтах у Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губэрні, гэта значыць на карэнных землях радзімічаў. Прыхільнікі гэтае вэрсіі лічаць Івана Найдзёна правобразам першапродка радзімічаў Радзіма.

## Мяніны
Чэскія Радзімы сьвяткуюць свае мяніны 25 жніўня, славакі — 14 студзеня, палякі — 12 лютага.

## Славутыя асобы
* У «Аповесьці мінулых гадоў» узгадваецца князь Радзім — першапродак славянскага племяннога зьвязу радзімічаў. Разам са сваім братам Вяткам жыў «на ляхах». Адтуль ён прыйшоў са сваім родам і асеў на рацэ Сож.
* Радзім Гарэцкі: акадэмік, геоляг, чалец Саюзу беларускіх пісьменьнікаў і Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына», пляменьнік беларускага пісьменьніка Максіма Гарэцкага.
* Радзім Гаўдэнцый (блаславёны Радзім) — арцыбіскуп гнезьненскі, першы польскі арцыбіскуп.

## Геаграфічныя назвы
* Населеныя пункты Польшчы: Радзім (), Радзімавічы (), Радзімуў (), Радзымін ().
* Населеныя пункты Чэхіі: Радзім (), Радзімавічы (), Радзімеж ().
* У Славаччыне: вёска і муніцыпалітэт Радзімаў (), а таксама гара Радзім ()
* Населеныя пункты Румыніі: Радзімна ()
* Населеныя пункты Босьніі і Герцаговіны: Радзімля ()
* Населеныя пункты Альбаніі: Радзімішт ()

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Чэскія імёны
Катэгорыя:Славацкія імёны
Ляндскап

**Ляндскап** () — назва гістарычных абласьцей Швэцыі. У самой швэдзкай мове ўжываецца таксама і ў дачыненьні да гістарычных абласьцёў некаторых іншых краінаў. Ляндскапы склаліся ў сярэднявеччы; іх ня варта блытаць з лэнамі — адміністрацыйнымі абласьцямі. Усяго ў сучаснай Швэцыі існуе 25 ляндскапаў, іх межы, у асноўным, не супадаюць зь межамі лэнаў (выключэньне складаюць Блекінге й Готлянд). Ляндскапы зьяўляюцца часткамі трох буйных гістарычных абласьцёў: Норлянду, Свэалянду і Ёталянду. Кожны ляндскап мае свае сымбалі: герб, кветку, жывёлу. Некаранаваныя чальцы швэдзкай каралеўскай сям’і маюць тытулы герцагаў розных ляндскапаў (напрыклад, кароль Карл XVI Густаў да таго, як стаць каралём, зьяўляўся герцагам Емтлянду).

*Сьпіс швэдзкіх ляндскапаў (у парадку з поўначы на поўдзень, з захаду на ўсход):*
Дурбан

**Дурбан** (, старая назва Порт-Натал, *Port Natal*) — другі паводле насельніцтва горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, разьмешчаны ў гарадзкой акрузе Этэквіні правінцыі Квазулу-Натал. Найбуйнейшы порт у рэгіёне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Мозэз Мабіда (стадыён)

**Мозэз Мабіда** () — футбольны стадыён у Дурбане, ПАР, адзін са стадыёнаў Чэмпіянату сьвету по футболе 2010.

Названы ў гонар былога генэральнага сакратара Паўднёваафрыканскай Камуністычнай партыі Мозэса Мабіды.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт стадыёну

Катэгорыя:Стадыёны ПАР
Эліс Парк

**Эліс Парк** (), таксама вядомы з-за яго субсідаваньня The Coca-Cola Company як **Кока-Кола Парк** () — стадыён саюзу рэгбі і футбольны стадыён у горадзе Яганэсбург, правінцыя Гаўтгэнг, ПАР. Выкарыстоўваецца таксама для правядзеньня іншых мерапрыемстваў, такіх як канцэрты.

Стадыён названы ў гонар Дж. Д. Эліса, які спрыяў выдзяленьню зямлі пад будаўніцтва арэны. У 2008 годзе права на тое, каб назваць стадыён сваім імём, за 450 мільёнаў рэндаў ($58 мільёнаў/£ 30 мільёнаў) выкупіла кампанія Кока-Кола.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт стадыёну

Катэгорыя:Стадыёны ПАР
Вікторыя (кронпрынцэса Швэцыі)

**Вікторыя Інгрыд Аліс Дэзірэя** з дынастыі Бэрнадотаў (; нарадзілася , Стакгольм) — кронпрынцэса Швэцыі й герцагіня Вэстэр'ётлянду. Зьяўляецца дачкой караля Швэцыі Карла XVI Густава й каралевы Сыльвіі, а таксама старэйшай сястрой прынца Карла Філіпа й прынцэсы Мадлен. Пры народжаньні мела тытул прынцэсы, бо каралеўская ўлада ў Швэцыі дагэтуль пераходзіла толькі па мужчынскай лініі. Аднак пасьля зьменаў, унесеных Рыксдагам (парлямэнтам) у асноўны закон краіны 1 студзеня 1980 году, якія прадугледжваюць, што спадчыннасьць стальцу пераходзіць да старэйшага дзіця незалежна ад полу, яна стала кронпрынцэсай.

## Сям’я
19 чэрвеня 2010 году Вікторыя выйшла замуж за свайго былога фітнэс-трэнэра Даніэля Вэстлінга, які паходзіць са звычайнай швэдзкай сям’і. З гэтага часу ён мае тытул Даніель, прынц швэдзкі й герцаг Вэстэр’ётлянду. 23 лютага 2012 а 04:26 па швэдзкім часе кронпрынцэса нарадзіла ад яго дачку. Нованароджаную прынцэсу назвалі ***Эстэль''' Сыльвія Эва Мары'', яна мае тытул герцагіні [[Эстэр'ётлянд (ляндзкап)|Эстэр’ётляндзкай]] і зьяўляецца другой у парадку швэдзкай спадчыннасьці стальцу адразу пасьля сваёй маці. [[2 сакавіка]] [[2016]] году ў кронпрынцэсы Вікторыі й прынца Даніеля нарадзіўся сын ***Оскар*' Карл Улёф*, які мае тытул герцага Сконэ і зьяўляецца трэцім у парадку швэдзкай спадчыннасьці стальцу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стакгольме
Катэгорыя:Асобы Швэцыі
Катэгорыя:Бэрнадоты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Зоркі Румыніі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна За заслугі перад Фэдэратыўнай Рэспублікай Нямеччына
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Стара Планіна»
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Трох Зорак
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Сьвятога Олафа
Экзыстэнцыялізм — гэта гуманізм

**«Экзыстэнцыялізм — гэта гуманізм»** () — філязофская праца Жана-Поля Сартра, напісаная ў 1946 годзе. Лічыцца адной з вызначальных твораў экзыстэнцыялісцкага руху.

У сваёй працы Сартр сьцьвярджае, што вызначальным тэзам экзыстэнцыялізму зьяўляецца тое, што існаваньне чалавека папярэднічае яго сутнасьці. Гэта азначае, што нягледзячы на факт існаваньня пэўнае асобы, у сьвеце няма нічога што бы навязвала ёй сваю манэру сьветабачаньня, жыцьцёвыя мэты, характар і г. д. Толькі сам чалавек можа вызначыць і пабудаваць сваю існасьць:

Чалавек спачатку існуе, сустракае сябе, паўстае ў сьвеце, і толькі пасьля ён сябе вызначае.

Такім чынам, Сартр адмаўляе г. зв. «дэтэрміністычныя апраўданьні» () і сьцьвярджае, што людзі павінны несьці адказнасьць за свае ўчынкі, бо кожны ўчынак закранае ўсё чалавецтва, зьяўляючыся прыкладам для іншых:

Калі, зь іншага боку, існаваньне папярэднічае сутнасьці і калі мы хочам існаваць, ствараючы адначасова наш вобраз, дык гэты вобраз мае істотнае значэньне для ўсёй нашае эпохі ў цэлым. Гэткім чынам, нашая адказнасьць куды большая, чым можна было б меркаваць, бо распаўсюджваецца на ўсё чалавецтва  Гэтак я адказваю за сябе самога і за ўсіх і ствараю пэўны вобраз чалавека, які выбіраю: выбіраючы сябе, я выбіраю чалавека ўвогуле.

Сартр вызначае «трывогу» () і «роспач» () як эмоцыі, якія людзі адчуваюць пры ўсьведамленьні адказнасьці за ўсе свае ўчынкі:

Па-першае, што трэба разумець пад **трывогай**? Экзыстэнцыяліст упэўнена скажа, што чалавек — гэта трывога. А гэта значыць, што чалавек, які на штосьці адважваецца і ўсьведамляе, што ён яшчэ і заканадаўца, які выбірае адначасова з сабою і ўсё чалавецтва, ня можа ўцячы ад пачуцьця поўнае і глыбокае адказнасьці.

Ён таксама апісвае стан, у якім чалавек усьведамляе, што Бога няма і адсюль трэба рабіць пэўныя высновы. Гэты стан Сартр называе «самастойнасьцю» (), дакладней — «закінутасьцю»:

Гаворачы пра **самастойнасьць**... мы хочам сказаць толькі тое, што Бога няма і што ў сувязі з гэтым трэба зрабіць пэўныя высновы  Мы захоўваем усе вядомыя нормы сумленнасьці, прагрэсу, гуманізму; толькі Бог ператварыўся для нас ва ўстарэлую гіпотэзу, якая памалу і спакойна сама сабою адамрэ. Экзыстэнцыялісты... занепакоеныя адсутнасьцю Бога, бо разам з Богам зьнікае ўсялякая магчымасьць знайсьці якія-небудзь каштоўнасьці ў спасьцігальным розумам сьвеце  Дастаеўскі пісаў неяк, што «калі Бога няма, дык усё дазволена». Гэта пачатак пачаткаў экзыстэнцыялізму. Насамрэч, усё дазволена, калі Бог не існуе, а таму чалавек самотны, яму няма на што абаперціся ні ў сабе, ні па-за сваёй асобай  Гэткім чынам, ні за сабою, ні перад сабою — у сьветлым царстве каштоўнасьцей — мы ня маем ані апраўданьняў, ані дараваньняў. Мы самотныя, і ніхто нам нічога не даруе. Гэта і ёсьць тое, што я выказваю ў словах: чалавек асуджаны быць свабодным.

## Вонкавыя спасылкі
* L’existentialisme est un humanisme поўны францускі тэкст лекцыі

Катэгорыя:Экзыстэнцыялізм
Катэгорыя:Творы экзыстэнцыялізму
Катэгорыя:Кнігі Жана-Поля Сартра
Катэгорыя:Літаратура па кагнітыўных навуках
Рассылка электроннай пошты

**Рассы́лка электро́ннай по́шты**, **сьпіс рассы́лкі** () — адзін зь відаў паштовай рассылкі, які дзейнічае праз электронную пошту. Зьяўляецца адным са спосабаў да распаўсюджваньня электроннага ліста сярод вялікай колькасьці Інтэрнэт-карыстальнікаў. Шараговая рассылка электроннай пошты ўяўляе зь сябе прынамсі чатыры часткі: сьпіс паштовых адрасоў, людзі («падпісчыкі»), якія адсылаюць і атрымліваюць лісты, самі лісты, а таксама *рэфлектар*, які перасылае дасланыя на адзіны для рассылкі адрас лісты ўсім падпісчыкам.

## Глядзіце таксама
* Google Groups

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Mailing List Management Packages 

Катэгорыя:Электронная пошта
Кейптаўн (стадыён)

**Стадыён Кейптаўн** () — футбольны стадыён у Кейптаўне, ПАР, адзін са стадыёнаў Чэмпіянату сьвету па футболе 2010 году. Пасьля будаўніцтва некаторы час меў назву «Грын Пойнт», у 2009 годзе гарадзкая рада Кейптаўну прыняла рашэньне аб зьмене назвы на «Стадыён Кейптаўн».

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка стадыёну на WorldStadiums.com

Катэгорыя:Стадыёны ПАР
Тод Філіпс

**Тод Філіпс** (; нар. 20 сьнежня 1970 году) — амэрыканскі кінарэжысэр, сцэнарыст і прадусар, аўтар фільма «Хлапечнік у Вэгасе», «Road Trip» і «Old School». У 2003 годзе намінаваўся на «Оскар» у якасьці сцэнарыста.

## Фільмаграфія
* *Hated: GG Allin and the Murder Junkies* (1994)
* *Frat House* (1998)
* *Road Trip* (2000)
* *Bittersweet Motel* (2000)
* *Old School* (2003)
* *[[Старскі і Гатч (фільм)|Старскі і Гатч]]* (2004)
* *School for Scoundrels* (2006)
* *[[Хлапечнік у Вэгасе]]* (2009)
* *Due Date* (2010)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Наветраныя астравы

**Наветраныя Антыльскія астравы** або **Карыбскія астравы** () — усходняя частка архіпэлягу Малыя Антыльскія астравы ў Карыбскім моры. Адкрытыя Хрыстафорам Калюмбам у 1493—1502 гадах.

Катэгорыя:Астравы Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Карыбскае мора
Інтэрнацыянальная вуліца (Гомель)

**Інтэрнацыянальная вуліца** (был. Кавальская) — вуліца, разьмешчаная ў Цэнтральным раёне гораду Гомля. Названая ў 1920-я гады. Працягласьць каля 1120 м, ад Праспэкта Леніна да Кавальскага пуцеправода.

На вуліцы месьціцца швейная фабрыка ААТ «Камінтэрн».

## Перасякае вуліцы
* Праспэкт Леніна
* Катуніна
* Гагарына
* Маісеінкі
* Фрунзэ
* Талстога
* Барыкіна (праз пуцеправод Кавальскі-2)

## Вонкавыя спасылкі

Інтэрнацыянальная
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Цэнтральны раён (Гомель)

**Цэнтральны раён** — адзін з раёнаў гораду Гомля. Разьмешчаны ва ў усходняй яго частцы. Заснаваны паводле ўказа Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета БССР ад 1 ліпеня 1940 году.

Насельніцтва болей за 80 000 чалавек (1999 год), плошча каля 2110 Га (1999 год). Асноўныя вуліцы раёну — Савецкая, Кірава, Мазурава, Інтэрнацыянальная.

## Установы
На Інтэрнацыянальнай вуліцы месьціцца швейная фабрыка ААТ «Камінтэрн». На вул. Кірава — Інстытут мэханікі мэталапалімэрных сыстэмаў імя Ўладзімера Белага. На вул. Пралетарскай — Інстытут лесу Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Управа
Раён мае сваю ўправу &mdash; Адміністрацыя Цэнтральнага раёна места Гомель.

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыі Цэнтральнага раёна

Катэгорыя:Раёны Гомля
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1940 годзе
Рыгор Скаварада

** Рыго́р Са́віч Скаварада́** (; , Чарнухі, Любенскі полк — , Іванаўка, Харкаўшчына) — ўсходнеславянскі асьветнік-гуманіст, філёзаф і паэт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Григорій Сковорода. Кантата «Сад Божественних Пісень»  
* Григорий Сковорода. Сочинения

Катэгорыя:Бандурысты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнухах
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія кампазытары
Катэгорыя:Украінскія паэты
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія філёзафы
Катэгорыя:Выпускнікі Кіева-Магілянскай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Харкаўскага калегіюму
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя населеныя пункты
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Асобы на ўкраінскіх манэтах
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Лацінскія пісьменьнікі
Катэгорыя:Хрысьціянскія філёзафы
Паўночная Караліна

**Паўно́чная Каралі́на** () — штат ЗША, разьмешчаны на атлянтычным узьбярэжжы краіны. Штат мяжуе з Паўднёвай Каралінай і Джорджыяй на поўдні, з Тэнэсі на захадзе і зь Вірджыніяй на поўначы. Паўночная Караліна складаецца з больш чым ста акругаў, найбольш вялікі горад — Шарлот.

## Крыніцы


Файл:Alamance County Courthouse and Confederate Memorial from NE Corner.jpg
Файл:View from Newfound Gap Road, Great Smoky Mountains National Park, NC.jpg
Файл:Cape Hatteras Lighthouse from beach 01.jpg
Лофтус Фэрсфэлд (стадыён)

**Лофтус Фэрсфэлд** () — стадыён у горадзе Прэторыя, ПАР. Умяшчальнасьць стадыёну 51 762 глядачы. Адзін са стадыёнаў Чэмпіянату сьвету па футболе 2010 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя на афіцыйным сайце ФІФА

Катэгорыя:Стадыёны ПАР
226

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Ванг Бі, кітайскі філёзаў

## Сьмерці
*
Рынгольд

**Рынго́льд** (*Рынгольт*, *Рынгальд*) — мітычны вялікі князь літоўскі з роду Палямонавічаў, меркаваны бацька Міндоўга.

## Імя

Рынгалт або Рынгольд (Ringolt, Ringold) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова рынг- (рынк-) (імёны ліцьвінаў Рынгель, Рынкун; германскія імёны Ringel, Ringun) паходзіць ад германскага hring 'кольца', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. Такім парадкам, імя Рынгольд азначае «кольца ўлады».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ryngolt* (Хроніка Быхаўца); *Ринголт [[Альгімонт|Алгимунтовичь]]… Рингалдови* (Хроніка літоўская і жамойцкая).

## Біяграфія
Сын Альгімонта. Упершыню ўпамінаецца ў другой рэдакцыі Літоўскай хронікі (каля 1515 году). У хроніцы Рынгольд вяртаецца ў Наваградак па перамозе над мангола-татарамі каля Магільны на ўзьбярэжжы Нёману, побач зь Менскам. Гэтыя падзеі маглі мець месца ў гісторыі, бо манголы ў канцы 1230-х — пачатку 1240-х гадоў напраўду уварваліся ў Літву. Аднак у гэты час вярхоўнай уладай у Літве ўжо валодаў Міндоўг.

Хроніка цьвердзіць, што Рынгольд быў бацькам трох сыноў і пакінуў Наваградак аднаму зь іх, Войшалку. Аднак зь іншых тагачасных крыніц вядома, што Войшалк быў сынам Міндоўга. Каб абысьці гэтую супярэчнасьць, у трэцяй рэдакцыі Літоўскай кронікі («Хроніка Быхаўца») Рынгольд быў запісаны бацькам Міндоўга. Такая легендарная вэрсія была пашыраная Стрыйкоўскім ды іншымі сярэднявечнымі гісторыкамі, і праіснавала да нашых часоў. Напраўду верагодных зьвестак пра бацьку Міндоўга не існуе, а ў Лівонскай вершаванай хроніцы ён упамінаецца без імя, а толькі як «*магутны князь (кароль)*» (*könig gros*).

## Глядзіце таксама
* Даўгерд
* Палямонавічы

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Легендарныя князі Літвы
Народныя промыслы і рамёствы беларусаў (манэты)

**Сэрыя памятных манэт «Наро́дныя про́мыслы і рамё́ствы белару́саў»** — сэрыя беларускіх юбілейных манэт Нацыянальнага банку Беларусі, прысьвечаная беларускім народным промыслам і рамёствам.

Сэрыя распачата манэтаю, прысьвечанай саломапляценьню, 6 лістапада 2009.

На сёньняшні час выбіты наступныя манэты:
* Саломапляценьне — 6 лістапада 2009
* Кавальства — 29 сьнежня 2010
* Ганчарства — 27 сьнежня 2012

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Сэрыі беларускіх манэт
Portishead (альбом)

***Portishead*** — другі студыйны альбом брытанскага гурта Portishead, выдадзены ў 1997 годзе пад лэйблам GO! Beat Records. Альбом дасягнуў 2-й пазыцыі ў UK Album Chart і 21-й у чарце Billboard 200.

3 сьнежня 2008 Universal Music Japan выпусьціла альбомы *[[Dummy]]* і *Portishead* абмежаванай SHM-CD вэрсіяй.

## Водгукі
* *[[Melody Maker]]* (12/20-27/97, С.66-67) — разьмясьціў на #18 у сьпісе найлепшых альбомаў за 1997 год — «Albums of the Year»
* *[[NME]]* (12/20-27/97, С.78-79) — разьмясьціў на #32 паводле галасаваньня крытыкаў
* *[[Q (часопіс)|Q]]* (1/98, С.114) — уключыў у сьпіс 50 найлепшых альбомаў 1997 году — «50 Best Albums of 1997»
* *[[Spin (часопіс)|Spin]]* (1/98, С.86) — разьмясьціў на #6 у сьпіс 20-і найлепшых альбомаў году — «Top 20 Albums of the Year» 
* *[[Village Voice]]* (2/24/98) — разьмясьціў на #14 паводле галасаваньня крытыкаў Pazz & Jop Critics' Poll

## Сьпіс кампазыцыяў
Капазыцыі напісаныя Джэфам Бэраў, Бэт Гібанз і Адрыянам Атлі, акрамя «Cowboys» і «Undenied», якія пісаліся толькі Джэфам Бэраў і Бэт Гібанз, і кампазыцыі «Only You», да аўтарства якой прыклалі руку амэрыканскі кампазытар Кен Торн і амэрыканскі гіп-гоп-гурт «The Pharcyde»

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы Portishead
Катэгорыя:Брытанскія музычныя творы
Канеў

**Канеў** () — места ў Чаркаскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Дняпры. Адміністрацыйны цэнтар Канеўскага раёну. Насельніцтва на 2025 год — 23 849 чал.

Знаходзіцца за 75 км ад Чаркасаў, за 45 км ад чыгуначнай станцыі Таганча. Рачны порт.

## Этымалёгія назвы
Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня назвы места. Дзьве зь іх тлумачаць яе як слова татарскага паходжаньня, якое значыць «ханскі перавоз» або «месца крыві». Паводле народнага паданьня, тапонім паходзіць ад назвы птушкі — канюка.

## Гісторыя
* 1078: першы пісьмовы ўспамін пра Канеў.
* 1360-я: у Вялікім Княстве Літоўскім.
* 1471: у Кіеўскім ваяводзтве.
* 1536: адбылося Канеўскае паўстаньне, выкліканае самаўпраўнасьцю мясцовага старосты А. Дашковіча.
* 1569: паводле ўмоваў Люблінскай уніі перайшоў да Каралеўства Польскага.
* 1578: у Канеўскі манастыр перавезьлі парэшткі Івана Падковы.

* 1600: атрымаў Магдэбурскае права.
* 1616: паводле люстрацыі Кіеўскага ваяводзтва ў Каневе было 1346 «непаслухмяных» казацкіх і 160 «паслухмяных» двароў. 
* 1625: каля места адбыўся бой паміж атрадамі гетмана Канецпольскага і казакамі, які адступілі.
* 1672—1686: пад уладай Турэччыны.
* 1775: уладаньне Станіслава Аўгуста Панятоўскага.
* 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.
* 1837: цэнтар павету Кіеўскай губэрні. 
* 1920: у складзе Ўкраінскай ССР.
* 1923: цэнтар раёну.
* 15 жніўня 1941 — 1 студзеня 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* 1849 год — 5138 чал. (2863 мужчыны і 2275 жанчын).
* 1911 год — 12&nbsp;228 чал.
* 1971 год — 18,8 тыс. чал.
* 1991 год — 29,7 тыс. чал.
* 2004 год — 13&nbsp;053 чал.

## Эканоміка
Электрамэханічны завод «Магніт» і інш.; харчовая прамысловасьць.

На Канеўскім вадасховішчы працуе ГЭС.

## Славутасьці

* Магіла-помнік Т. Шаўчэнку на Тарасавай гары
* Царква Сьв. Георгія (XII ст.)

## Месты-сябры
* Санома, ЗША
* Фірзэн, Нямеччына
* Лямбэрсат, Францыя

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Kaniów //  S. 806—819
* Канев // 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Чаркаскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі
Месяцова-сонечны каляндар

**Месяцо́ва-со́нечны калянда́р** — тып календара ў большасьці культур, які адлюстроўвае як месяцовыя фазы, гэтак і сонечны год. Калі сонечны год вызначаць як трапічны год, то з дапамогай месяцова-сонечнага календара можна вызначыць поры году. Калі ж прыняць за сонечны год сыдэрычны, то каляндар будзе вызначаць сузор’е, у якім можа адбыцца поўня. У некаторых календарах існуе дадатковае патрабаваньне з тым, што год не заўсёды мае 12 месяцаў, а дадаецца трынаццаты — раз на тры ці два гады.

## Прыклады
Габрэйскі, будысцкі, індуісцкі месяцова-сонечны, тыбецкі, традыцыйны бірманскі, віетнамскі, мангольскі і карэйскі календары зьяўляюцца месяцова-сонечнымі.
Еўна Полацкая

**Еўна** (? — 1345) — дачка князя Івана Полацкага і жонка Гедзіміна, вялікага князя літоўскага. Еўна вядома з Раўданскага рукапісу і з Хронікі Быхаўца. 

Паводле Раўданскага рукапісу, Гедзімін ажаніўся зь Еўнай прыкладна ў 1298 годзе, пасьля сьмерці сваёй жонкі Вольгі Ўсеваладаўны, смаленскай княжны. Новаю жонкаю Гедзіміна стала Еўна (або Ева) Іванаўна, дачка полацкага князя Івана Ўсеваладавіча, брата зьмерлай Вольгі. Сынамі Гедзіміна ад Еўны былі Любарт (нарадзіўся ў 1299 г.), Яўнут (1301 г.) і Карыят (1306 г.). Такім чынам, Раўданскі рукапіс пацьвярджае аўтэнтычнасьць зьвесткі Хронікі Быхаўца пра «княгіню Еўну», маці Яўнута, і праясьняе, што гэта не «летувіска» зь «летувіскім» імем «Яўна» (як бездаводна заяўляюць летувіскія аўтары) — а полацкая княжна Еўна Іванаўна.

Хроніка Быхаўца апавядае, што, калі "*княгіня Евна умерла*" (1345 г.), браты Альгерд і Кейстут сталі незадаволеныя Яўнутам, якога Гедзімін абраў у якасьці свайго спадкаемцы, і неўзабаве скінулі яго зь вялікакняскага стальца. Калі разглядаць гэты эпізод як сьведчаньне апекі Еўны над Яўнутам, то ён кажа аб уладзе і ўплыве вялікай княгіні ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1280 годзе
Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1344 годзе
Бітва на рацэ Ірпень

**Бітва на рацэ Ірпень** — бітва, якая адбылася, паводле розных зьвестак, у пачатку 1320-х гадоў паміж войскамі Гедыміна, вялікага князя літоўскага, і кіеўскага князя Станіслава зь яго саюзьнікамі: Алегам Пераяслаўскім, Раманам Бранскім і Ільвом Данілавічам Луцкім. На невялікай рацэ Ірпень, працягласьцю ў 23 км на паўднёвы захад ад Кіева, Гедымін разграміў Станіслава і яго хаўрусьнікаў. Затым ён асадзіў і заваяваў Кіеў, пасьля чаго адправіў Станіслава, апошняга нашчадка дынастыі Рурыкаў, у выгнаньне спачатку ў Бранск, а затым у Разань. Фёдар, брат Гедыміна, і Альгімонт, сын Міндоўга з роду Гальшанскіх, былі пасаджаныя на трон Кіева. Хроніка Быхаўца апісвае гэта так:

У выніку гэтых падзеяў правіцелі Кіева і іншых земляў, якія раней складалі асноўную частку Кіеўскай Русі, былі вымушаныя прыняць старшынства вялікіх князей літоўскіх. Тым ня менш, згадка 1331 году паказвае, што Фёдар усё яшчэ выплочваў даніну манголам. Літоўцы атрымалі поўны кантроль над горадам толькі ў 1362 годзе пасьля Бітвы на Сініх Водах супраць Залатой Арды.

## Ход падзеяў

Выступіўшы з Берасьця, войска ВКЛ на чале з Гедымінам рушыла на кіеўскія землі. Захапіўшы крэпасьць Оўруч, яно падышло да Жытоміру, які таксама быў узяты пасьля непрацяглай асады. Пасьля гэтага літоўскае войска рушыла на Кіеў. Яму насустрач выступіла рускае войска на чале са Станіславам і саюзнымі яму князямі. Абодва войска сышліся на полі каля ракі Ірпень, але ліцьвіны хутка прымусілі рускае войска кінуцца наўцёкі і «гнали, б’ючи, сікучи і беручи в полон». Загінулі князі Леў ды Алег.

Пасьля перамогі ліцьвіны рушылі на Кіеў, які вымушаны быў здацца на правах васалалітэту. Войскам ВКЛ былі таксама захолены Пераяслаўль, Пуціўль, Вышгарад, Канеў і Белгарад. Тое, як лёгка былі ўзятыя тыя гарады, вызначае значнасьць бітвы на рацэ Ірпень. Вялікі князь Станіслаў Кіеўскі ўцёк у Разанскае княства. Намесьнікам у Кіеве был прызначаны Міндоўг Гальшанскі.

## Вынікі
Гэтая бітва ўсталявала ўладу ВКЛ на некалькі стагодзьдзяў над сучаснымі ўкраінскімі землямі — Галіччынай, Падольлем, Валыньню, Брацлаўшчынай ды Кіеўшчынай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы на Ўкраіне
Катэгорыя:Бітвы Кіеўскай Русі
Бітва на рацэ Ірпень
Стэнлі

**Стэнлі**, таксама вядомы як **Порт-Стэнлі** () — сталіца Фолклэндзкіх астравоў. Месьціцца на высьпе Ўсходні Фолклэнд. Насельніцтва складае 2115 чалавек (2006).

## Крыніцы

Катэгорыя:Фолклэндзкія астравы
Ўільям Гібсан

**Ўільям Гібсан** (, нар. 17 сакавіка 1948, Паўднёвая Караліна) — канадзкі пісьменьнік, родапачынальнік літаратурнога жанру «кібэрпанк». 

Ягоны раман «Нэўрамантык» (1984) разыйшоўся на ўсім сьвеце накладам, большым за 6,5 млн асобнікаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нэўрамантык (пер. Аляксей Ігнатовіч), ARCHE № 12 (52) - 2006

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Канадзкія літаратары
225

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 20 студзеня — Гардыян ІІІ, рымскі імпэратар

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Прэзыдэнцкія выбары ў Польшчы 2010 году

**Прэзыдэнцкія выбары ў Польшчы 2010 году** — датэрміновыя выбары, якія былі прызначаныя празь сьмерць прэзыдэнта Польшчы Леха Качынскага ў авіякатастрофе пад Смаленскам 10 красавіка 2010 году. Першы тур адбыўся 20 чэрвеня, у ім ні адзін з кандыдатаў не набраў большасьці галасоў. У другім туры 4 ліпеня Браніслаў Камароўскі перамог Яраслава Качынскага.

## Працэдуры
Выбары прызначыў, у адпаведнасьці з канстытуцыяй, маршалак сойму Браніслаў Камароўскі 21 красавіка 2010 году. Каб прайсьці афіцыйную рэгістрацыю, кожны жадаючы стаць кандыдатам у прэзыдэнты мусіў сабраць сто тысячаў подпісаў грамадзян. Змаглі гэта зрабіць 10 асобаў.

## Вынікі выбараў

Першы тур выбараў адбыўся 20 чэрвеня 2010 году. Паколькі ніводны кандыдат ня здолеў атрымаць больш за 50% галасоў, быў прызначаны другі тур выбараў, які адбыўся 4 ліпеня. У ім узялі ўдзел двое кандытатаў, якія атрымалі найбольшую колькасьць галасоў — гэта Браніслаў Камароўскі (41,54%) ды Яраслаў Качынскі (36,46%).

### Першы тур

### Другі тур

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Дзяржаўнай выбарчай камісіі Польшчы

2010
Катэгорыя:Выбары 2010 году
Барань (Віцебская вобласьць)

**Бара́нь** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Барань ўваходзіць у склад Вусьценскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 101 чалавек
* 1999 год — 375 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Барань на Radzima.org 

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Вусьценскі сельсавет
Порт-Элізабэт

**Порт-Элізабэт** () — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы. Заснаваны ў 1820 годзе. Насельніцтва складае 3 737 600 чалавек (2005). З лютага 2021 г. імя Геберга, ад імя Хоса пасёлка Вальмер, было аформлена ўрадам Паўднёвай Афрыкі для прызначэння горада Порт-Элізабэт.

Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Пётар Бакач

**Пётар Бакач** ( 1910, Вільня ці  Ізабэліна — ?) — беларускі грамадзка-культурны дзяяч. Кандыдат філязофіі.

## Жыцьцяпіс
Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі. У лістападзе 1932 асуджаны на чатыры гады зьняволеньня за працу ў Грамадзе.

Пасьля вызваленьня выехаў у Прагу, скончыў Карлаў унівэрсытэт, браў удзел у працы беларускай эміграцыі ў Чэхаславакіі. Працаваў на розных падсобных працах. Сябраваў з Ларысай Геніюш.

Аўтар «*Падручніка нямецкага языка для Беларусаў*». Кніга выдавалася вельмі пасьпешна, паводле ўспамінаў выдавецкай групы: «*Кніжка гэтая, у пачатку сваім апрацаваная кандыдатам філёзофіі Петрам Бакачом, у кароткім часе (няпоўныя тры месяцы), падчас здаваньня яе часткамі ў друк, зьмянялася і дапаўнялася*». У апрацоўцы падручніка супрацоўнічалі з аўтарам бэрлінскія дзеячы Мікалай Шкялёнак, Э. і Анатоль Шкуткі і С. Саўчук, а праскі прадпрымальнік В. Русак аказваў Бакачу матэрыяльную дапамогу падчас яго працы над рукапісам. Падручнік зацікавіў бэрлінская выдавецкая фірма *Bernard und Graefe*, якая яго надрукавала ва ўласнай друкарні ў красавіку або на пачатку траўня 1941 г. Нягледзячы на даволі значны аб’ём (357 старонак) і наклад у некалькі тысячаў асобнікаў, ні аўтар, ні выдавецтва не баяліся фінансавай рызыкі, паколькі запатрабаваньне на гэтую кнігу перавышала ўсе разьлікі і спадзяваньні. Як паведамлялася ў прадмове, ужо падчас друку падручніка была прададзена авансам амаль палова накладу.

Напрыканцы 1940 тэхнічны супрацоўнік выдавецтва «Карэспандэнцыйных курсаў беларусаведы».

Пісаў артыкулы ў часопісе «Іскры Скарыны» (Прага) і «Рэха» (Парыж), дасьледчык гісторыі беларускай літаратуры.

Сакратар Самапомачы ў Празе. Як згадвала Ларыса Геніюш: «Камітэт ніякай дзейнасьці не праводзіў, а невялікую суму членскіх узносаў я проста аддавала пад распіску Бакачу, бо сапраўды ён ня меў з чаго жыць».

Высланы Ермачэнка на працу ў Нямеччыну. Напрыканцы 1943 узначаліў бэрлінскі філіял Беларускага камітэту самапомачы, працаваў у беларускім аддзеле міністэрства прапаганды. 20 студзеня 1945 уведзены ў склад Беларускай цэнтральнай рады. Пасьля капітуляцыі Нямеччыны арыштаваны СМЕРШам у Бэрліне, сасланы ў Магаданскі лягер, зь якога пасьля сьмерці Сталіна быў вызвалены.

Далейшы лёс невядомы.

## Творчасьць
* Падручнік нямецкага языка для Беларусаў. — Бэрлін, 1941

## Крыніцы

## Літаратура
* Бакач Пётар // 

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Сябры БСРГ
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Каена

**Каена** () — сталіца Францускай Гвіяны, заморскага дэпартамэнту Францыі. Насельніцтва складае 55 198 чалавек (2012).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Францускай Гвіяны
Катэгорыя:Сталіцы Паўднёвай Амэрыкі
Нажніцы

**Нажні́цы** — прылада для разразаньня, якая складаецца з пары мэталічных лёзаў, зьяднаных для ўтварэньня рычага, які зьмяншае патрабаваную моц, прыкладзеную для лёзаў. Лёзы слізгаюць адно па другім, у выніку чаго адбываецца разразаньне прадметаў. Нажніцамі часта разразаюць паперу, кардон, тонкую плястмасу, тканіну, кабэлі і іншыя прадметы. Акрамя звычайных нажніц існуюць таксама прамысловыя варыянты (напрыклад, для разразаньня мэталу). Ратаўнікамі часта выкарыстоўваюцца гідраўлічныя нажніцы.

## Гісторыя

Даволі магчыма, што нажніцы былі вынайдзеныя ў 1500 гадах да нашай эры ў старажытным Эгіпце. Самыя старыя, знойдзеныя ў Мэсапатаміі, нажніцы адносяць да 1—2 тысячагодзьдзяў да нашай эры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прылады
Заля славы рок-н-ролу

**Заля і музэй славы рок-н-ролла** () — музэй у Кліўлэндзе (Агаё, ЗША) прысьвечаны найбольш знакамітым і ўплывовым выканаўцам, прадусарам і іншым асобам, аказаўшым значны ўплыў на музычную індустрыю, у прыватнасьці на рок-музыку.

## Сьпіс
* Леанард Коэн

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Залі славы ЗША
Пінска-Зарэчны павет

**Пі́нска-Зарэ́чны паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтар — вёска Плотніца.

Утвораны Чатырохгадовым соймам у 1791 року шляхам падзелу Пінскага павету (улучыў землі на поўдзень ад ракі Прыпяць). У 1792 року павет перайменаваны ў Запінскі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 647
*  С. 18, 66

Катэгорыя:Берасьцейскае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Паветы, створаныя ў 1791 годзе
Катэгорыя:Паветы, скасаваныя ў 1792 годзе
Ракітна

Назву **Ракі́тна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Ракітна — вёска ў Лунінецкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Ракітна — вёска ў Гарадзенскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Ракітнік
* Ракітніца
Добрая Воля

Назву **До́брая Во́ля** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Добрая Воля — вёска ў Лунінецкім раёне
** Добрая Воля — вёска ў Пінскім раёне

## Глядзіце таксама
* Воля
* Красная Воля
Ян Кішка

**Ян Кі́шка** (1552 — 26 ліпеня 1592) — дзяржаўны і культурны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Крайчы (1569—1579) і падчашы вялікі літоўскі (1579—1588), староста жамойцкі (1579—1588), кашталян віленскі (з 1588).

Валодаў 70 местамі і 400 вёскамі. Быў дзяржаўцам быстрыцкім і цівуном эйрагольскім.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Кішкаў гербу Дуброва, сын Станіслава, ваяводы віцебскага, і Ганны з Радзівілаў. У пачатку 60-х гадоў XV стагодзьдзя навучаўся ў Базылі, Цюрыху, Рыме, Нэапалі і Балёньні.

Па вяртаньні на Радзіму ў 1569—1579 гадох быў крайчым вялікім літоўскім, у 1579—1588 гадох — падчашым вялікім літоўскіх, у 1579—1588 гадох — старостам жамойцкім, з 1588 году — кашталянага віленскага.

Браў удзел у выправах Стэфана Баторыя на Маскоўскую дзяржаву. За свой кошт выставіў 400 коньнікаў і 120 чалавек пяхоты.

Заснаваў Іўеўскую арыянскую акадэмію, друкарню ў Вэнграве на Падляшшы (1570 год), Лоскую друкарню. Быў аўтарам некалькіх рэлігійных трактатаў.

На арыянскіх сынодах у 1578, 1581 і 1582 гадох выступаў супраць радыкальнай плыні ў арыянскім руху. На сойме Рэчы Паспалітай у 1589 годзе выступіў у абарону верацярпімасьці.

Да 1575 года ажаніўся з Альжбетай Астроскай (памерла ў 1599), не пакінуў нашчадкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія

Катэгорыя:Старосты берасьцейскія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Ваяводы берасьцейскія
Катэгорыя:Пратэстанцкія дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Ян
Катэгорыя:Старосты быстрыцкія
Катэгорыя:Польскія унітарыяне
Катэгорыя:Удзельнікі Інфлянцкай вайны (бок Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага)
Холмшчына

**Хо́лмшчына**, **Хо́лмская зямля́** — гістарычны рэгіён на левым беразе ракі Заходні Буг з цэнтрам у месьце Холм. У XIV ст. уваходзіла ў склад Кароны Каралеўства Польскага.

У XVI—XVIII стагодзьдзях у складзе Рускага ваяводзтва Каралеўства Польскага існаваў Холмскі павет, які ахопліваў землі Заходняга Палесься, у тым ліку сёлы Радастава, Лелікава і іншыя (паўднёвая частка сучасных Кобрынскага і Дарагічынскага раёнаў Беларусі).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Польшчы
Народны Блёк Літвіна

**Народны Блёк Літвіна** () — блёк, створаны для ўдзелу ў парляменцкіх выбарах ва Ўкраіне 2006 году, а таксама для ўдзелу ў мясцовых выбарах. Лідэр блёку — тагачасны галава Вярхонай Рады Ўкраіны, Уладзімер Літвін. Блёк атрымаў 619 905 галосоў выбаршчкаў, альбо 2,44% ад ўсіх галасоў, і, такім чынам, ня здолеў 3% бар’ер.

## Глядзіце таксама
* Блёк Літвіна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Народнай Партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Рэюньён

**Рэюньён** () — францускі востраў у Індыйскім акіяне, на ўсход ад Мадагаскару і за 200 км на паўднёвы захад ад Маўрыцыю. Адміністрацыйна Рэюньён зьяўляецца заморскім дэпартамэнтам Францыі. Сталіца вострава — Сэн-Дэні.

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Катэгорыя:Астравы Францыі
Сьпіс вынікаў выбараў у абласныя рады ва Ўкраіне 2006 году

## Вынікі па абласьцёх

### Аўтаномная Рэспубліка Крым

### Адэская вобласьць

### Валынская вобласьць

### Віньніцкая вобласьць

### Данецкая вобласьць

### Днепрапятроўская вобласьць

### Жытомірская вобласьць

### Закарпацкая вобласьць

### Запароская вобласьць

### Івана-Франкоўская вобласьць

### Кіеўская вобласьць

### Кіраваградзкая вобласьць

### Луганская вобласьць

### Львоўская вобласьць

### Мікалаеўская вобласьць

### Палтаўская вобласьць

### Ровенская вобласьць

### Сумская вобласьць

### Тэрнопальская вобласьць

### Харкаўская вобласьць

### Хэрсонская вобласьць

### Хмяльніцкая вобласьць

### Чаркаская вобласьць

### Чарнавіцкая вобласьць

### Чарнігаўская вобласьць

### Кіеў

### Севастопаль

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мясцовыя выбары ва Ўкраіне