open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Расейскі рубель

**Расе́йскі рубе́ль** (; код **RUB**, да дэнамінацыі 1998 году — **RUR**) — афіцыйная валюта Расейскае Фэдэрацыі. 1 расейскі рубель раўняецца 100 капейкам (*копейка*). Эмітыяваныя банкноты наміналам у 5, 10, 50, 100, 500, 1000 і 5000 рублёў, а таксама манэты наміналам у 1, 5, 10, 50 капеек і 1, 2, 5, 10 рублёў.

## Назва
Рубель мае даўнюю гісторыю. Слова «*рубль*» паходзіць ад расейскага дзеяслова *рубить* («рубіць»). Гістарычна, рубель азначаў кавалак срэбра пэўнае вагі, адрублены ад большага зьлітку (грыўны). «Рубль» быў расейскім эквівалентам заходнеэўрапейскае маркі — адзінкі вымярэньня каштоўных мэталаў.

Назва дробнае манэты капейкі паходзіць ад расейскага слова *копьё* («дзіда»). Першыя капейкі друкаваліся ў Масковіі з 1478 году, пасьля заваёвы Наўгародзкага княства. На манэтах зьмяшчаўся герб Масквы — выява сьвятога Юры, працінаючага дзідаю цмока. Сьвяты Юры ёсьць і на сучасных расейскіх капейках.

## Гісторыя
Вага каштоўнага мэталу ў адным рублі зьмянялася зь цягам часу. У 1704 годзе паводле грашовае рэформы Пятра I была зацьверджаная колькасьць срэбра ў адным рублі — 28 ґ. Часьцей за ўсё рублі пячаталіся з срэбра, радзей — з золата, некаторыя манэты ў XIX стагодзьдзі былі зь плятыны. У 1897 годзе быў выпушчаны «залаты рубель», які раўняўся 0,774235 ґ золата.

У 1924 годзе савецкі ўрад пачаў эмісію савецкага рублю, які быў валютаю СССР да распаду краіны ў 1991 годзе.

У 1992 годзе зноў убачыў сьвет расейскі рубель. Эканамічная крыза ў Расеі прывяла да гіпэрінфляцыі, у 1995 годзе Цэнтральны Банк Расеі нават адмовіўся ад эмісіі мэталёвае манэты, а самая дробная банкнота мела намінал у 1000 рублёў. У 1998 годзе была паведзеная дэнамінацыя расейскае валюты — 1000 дэнамінаваных рублёў абменьваліся на 1 дэнамінаваны рубель.

На сёньняшні дзень манэты наміналам у 1 капейку сустрэць амаль немагчыма. Цэнтрабанк таксама плянуе спыніць выпуск манэт у 5 капеек. Прычынай гэтага зьяўляецца высокі сабекошт іх вырабу — напрыклад, выраб 1-капеечнай манэты каштуе 26 капеек.

Рэдкай зьяўляецца купюра ў 5 рублёў, у 2002 годзе замененая на манэты. У кастрычніку 2006 году ЦБ таксама абвясьціў пра свае пляны замены найболей папулярнай 10-рублёвай купюры манэтамі таго ж наміналу. Прычынай гэтага стаў кароткі тэрмін жыцьця купюры — 6—7 месяцаў супраць 10—15 гадоў для манэты. Цэнтрабанк, аднак, заяўляе, што ўсе выведзеныя з абароту банкноты і манэты будуць прымацца на працягу неабмежаванага часу.

У чэрвені 2006 году была ўведзеная новая купюра вартасьцю ў 5000 рублёў.

## Цікавае
У лістападзе 2004 году ў Дзімітраўградзе (Ульянаўская вобласьць) быў пабудаваны пяцімэтровы помнік рублю.

На некаторых мовах Расеі рубель завецца па-іншаму (напрыклад, па-татарску — *Сум*).

## Дэвальвацыі
У 2014 годзе з-за санкцыяў Захаду расейскі рубель абваліўся ўдвая, але пазней ўмацаваўся.

## Глядзіце таксама
* Грошы Расейскай Імпэрыі часу цараваньня Мікалая II

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цэнтральны Банк Расейскае Фэдэрацыі  
* «Гознак» — дзяржаўная расейская друкарня  
* Расейскі рубель — банкноты Расеі — у тым ліку банкноты былога СССР   

Катэгорыя:Эўрапейскія валюты
Катэгорыя:Эканоміка Расеі
ЭТА

**Э́ТА «Краі́на Ба́скаў і Во́ля»** ( (*ETA*)) — басконская ўзброеная нелеґальная падпольная арганізацыя ленінска-марксысцкага кірунку. Мае на мэце дасягненьне незалежнасьці ад Гішпаніі й Францыі й стварэньне сацыялістычнай басконскай дзяржавы — Эўскаль Эрыі (Радзімы Баскаў). Ужывае ў сваёй дзейнасьці тэрарыстычныя мэтады. Большасьць дэмакратычных дзяржаваў залічваюць гэтую арганізацыю да тэрарыстычных.

## Гісторыя
Створаная ў сьнежні 1958 году.
30 сакавіка

## Падзеі
* 1992 — Першая партыя беларускіх грашовых адзінак («зайчыкаў») дастаўлена ў Беларусь

## Нараджэньні
* 1651 — Аляксандар Мікалай Гараін, рымска-каталіцкі дзяяч ВКЛ
* 1686 — Мацей Карвацкі, езуіт ад 1 кастрычніка 1706 году
* 1746 — Франсыска Гоя, гішпанскі мастак
* 1820 — Андрэй Сладкавіч, славацкі пратэстанцкі сьвятар, паэт, перакладнік
* 1844 — Поль Вэрлен, францускі паэт
* 1853 — Вінцэнт ван Гог, галяндзкі мастак
* 1888 — Ян Цеханоўскі, нацыянальны дзяяч Заходняй Беларусі, пэдагог, дырэктар Наваградзкай беларускай гімназіі
* 1923 — Ежы Літвінюк, польскі перакладнік, паэт
* 1940 — Аляксей Марачкін, мастак і грамадзкі дзяяч
* 1956 — Хрысьціна Лялько, беларуская пісьменьніца

## Сьмерці
* 1689 — Казімер Лышчынскі, філёзаф
* 1407 — Конрад фон Юнгінгэн, 25-ы вялікі магістар Тэўтонскага ордэна
* 1767 — Ян Гляўбіц, сылескі архітэктар, клясык беларускай архітэктуры
* 1983 — Аўгіньня Каранеўская, актыўная дзяячка беларускага руху ў Аўстраліі
* 2015 — Аляксандар Доўбік, беларускі праваабаронца, палітычны вязень у СССР, настаўнік

## Сьвяты
*
Шрот

**Шрот** () — памолатае насеньне алейных расьлінаў пасьля экстракцыі зь іх тлушчу, пабочны прадукт алеяэкстрацыйнае вытворчасьці.

Выкарыстоўваецца як канцэнтраваны, багаты пратэінамі корм для сельскагаспадарчага быдла.

Катэгорыя:Корм
Катэгорыя:Збожжа
Катэгорыя:Броварства
Пакт Молатава — Рыбэнтропа

**Пакт Молатава — Рыбэнтропа** або **пакт [[Адольф Гітлер|Гітлера]] — [[Ёсіф Сталін|Сталіна]]** (афіцыйная назва — «*Дамова аб ненападзе між Нямеччынай і Савецкім Саюзам*»; ) — савецка-нямецкі пакт аб нянападзе, падпісаны 23 жніўня 1939 году ў Маскве міністрам замежных справаў Нямеччыны Ёахімам фон Рыбэнтропам і народным камісарам замежных справаў СССР Вячаславам Молатавым. Дамова прадугледжвала таксама нэўтралітэт абодвых падпісантаў у выпадку нападу трэцяга боку.

У сакрэтным дадатковым пратаколе прадугледжваўся падзел Усходняе Эўропы на сфэры ўплыву Савецкага Саюзу і нацысцкае Нямеччыны. Польская Рэспубліка дзялілася па рэках Нараў, Вісла і Сан. Узьядноўвалася БССР і Заходняя Беларусь улучна зь Вільняй, да Ўкраінскае ССР таксама адыходзілі вялікія ўкраінскія землі ў складзе Польшчы. Да савецкае сфэры ўплыву адыходзіла Бэсарабія (сёньняшняя Малдова), Эстонія і Латвія. У сакрэтным пратаколе прадугледжвалася высяленьне ў Нямеччыну насяляўшых савецкую зону немцаў (з Бэсарабіі, Балтыі, Букавіны).

У 1939 годзе Рыбэнтропа ўзнагародзілі па складаньні дамовы савецкім ордэнам Леніна.

## Вынік
Вынікам пакту стаўся перагляд дзяржаўных межаў пасьля заваёвы Нямеччынаю Польшчы (прыкладна пачатак кастрычніку 1939 году). Дадатковым пагадненьнем ад 28 верасьня 1939 году быў прадугледжаны адыход Летувы да савецкае зоны ўплыву ўзамен на перасоўваньне нямецкае мяжы ад Віслы да Бугу.

У знак замірэньня ў захопленым Берасьці, апынуўшымся на мяжы Савецкага Саюзу і Нямеччыны, прайшоў супольны парад савецкіх і нямецкіх войскаў.

Польская Рэспубліка ня здолела абараніцца ад нападу СССР і Трэцяга Райху. У адказ на напад Нямеччыны на Польшчу Вялікабрытанія абвесьціла вайну Нямеччыне. 1 верасьня 1939 году стала пачаткам Другое сусьветнае вайны.

Кіруючыся пактам, у 1940 годзе Савецкі Саюз выставіў ультыматум Румыніі, па якім яна вымушаная была аддаць Бэсарабію і паўночную Букавіну. Тры балтыйскія краіны — Эстонія, Латвія, Летува, у 1940 годзе таксама былі далучаныя да СССР.

22 чэрвеня 1941 году Адольф Гітлер парушыў пакт, напаўшы на Савецкі Саюз.

## Крыніцы

Катэгорыя:Другая сусьветная вайна
Катэгорыя:Падзеі 28 верасьня
Катэгорыя:Падзеі 1939 году
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні
Вальжына Морт

**Вальжы́на Морт** (сапраўднае прозьвішча: *Мартынава*; нарадзілася ў 1981 годзе ў Менску) — беларуская пісьменьніца, перакладчыца, паэтка.

## Біяграфія
Друкавалася ў часопісах Nihil, «Дзеяслоў», газэце «Наша ніва». Фіналістка літаратурнага конкурсу імя Натальлі Арсеньневай (вясна 2003 г.), яе творы трапілі ў сумесную кнігу «12 + 1». Іграла ў п’есе «Калекцыянэр» (аўтар і рэжысэр: Вольга Гапеева), першы і адзіны паказ якой адбыўся 2 кастрычніка 2003 году ў рамках фэстывалю «Тры дні». Атрымала прэмію на Міжнародным літаратурным фэстывалі «Віленіца-2004». Яе проза перакладзеная на ангельскую, баўгарскую, латыскую, летувіскую, нямецкую, польскую і ўкраінскую мовы. Сама перакладае з ангельскай і польскай (Рафал Ваячак). Творчасьць Вальжыны Морт характарызуецца экспрэсіўнасьцю лексыкі, сьмелым ужываньнем нецэнзурных словаў.

## Цытаты пра яе
А вось яе публічныя выступы — гэта выбух энэргіі, выклік, правакацыя, яўнае хуліганства, ледзь ня зьдзек з публікі — калі сядзіш агаломшаны, глыбока ўражаны, каб не сказаць «абражаны» — і хочацца крычаць: «Яшчэ! Яшчэ!».

## Бібліяграфія
*«12+1. Конкурс маладых літаратараў імя Натальлі Арсеньневай» (Менск: Логвінаў, 2004)
*«Я тоненькая як твае вейкі» (Менск: Логвінаў, 2005)
**Эпідэмія Ружаў* (Lohvinau 2017)
**Песні Для Мёртвых і Ўваскрэслых* (Pflaumbaum, 2022)
*Ільля Камінскі «Рэспубліка глухіх» (пер. з анг. разам зь Юляй Цімафеевай; Skaryna Press, 2023)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яе вершы ў часопісе «Nihil».
* Вальжына Морт як яна ёсьць — фрагмэнты з раману Морт і прадмова Андрэя Хадановіча. 
* «Мэтапаэзія і какетлівы дзявочы суіцыд» — артыкул у Arche. 
* Першы х. у бел. літ. — інтэрвію з Вальжынай Морт у часопісе «Студэнцкая думка»
* «…бо паэтамі трэба карыстацца» — інтэрвію з Вальжынай Морт
* Valzhyna Mort — вершы разам зь перакладамі на нямецкую мову.
*Вальжына Морт: вялікае інтэрв'ю — інтэрвію для моладзевага часопіса 34mag.net.

Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з ангельскай мовы
12 кастрычніка

## Падзеі
* 1492 — Хрыстафор Калюмб адкрыў Амэрыку
* 1920 — падпісаная Рыская дамова — савецка-польская прэлімінацыйная мірная дамова
* 1925 — у Бэрліне распачала працу Другая Ўсебеларуская канфэрэнцыя
* 1952 — у Нью-Ёрку беларускімі эмігрантамі была пастаўленая камэдыя «Паўлінка» Янкі Купалы

## Нараджэньні
* 1537 — Эдуард VI, кароль Ангельшчыны
* 1558 — Максімілян III Габсбург, эрцгерцаг аўстрыйскі з дынастыі Габсбургаў, трэці сын імпэратара Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі Максыміліяна II і Марыі Гішпанскай
* 1796 — Міхаіл Мураўёў-Віленскі, расейскі генэрал, кіраўнік падаўленьня паўстаньня 1863—1864 гадоў у Беларусі
* 1840 — Гэлена Маджэеўская, польская акторка
* 1926 — Міхаіл Бурнос,  сьвятар Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы ў Аўстраліі
* 1935 — Лючана Павароцьці, італьянскі сьпявак (тэнар)
* 1940 — Уладзімер Ясінскі, украінскі навуковец у галіне матэматычнай кібэрнэтыкі, акадэмік Акадэміі навук ВШ Украіны
* 1955 — Антэ Гатовіна, харвацкі генэрал
* 1984 — Аляксей Кудзін, беларускі кікбаксэр-прафэсіянал. Чэмпіён сьвету і Эўропы

## Сьмерці
* 1924 — Анатоль Франс, францускі раманіст і літаратурны крытык
* 1955 — Лаўрэнці Цанава, супрацоўнік савецкіх карных органаў, Наркам унутраных справаў НКУС БССР
* 1991 — Аркадзь Стругацкі, расейскі, савецкі пісьменьнік, сцэнарыст, перакладчык
* 2020 — Юрка Голуб, беларускі празаік, паэт, журналіст

## Вонкавыя спасылкі
Dni

***Dni*** — альбом беларускага рок-гурта Indiga, запісаны ў 2004 годзе.  Песьня «Тры сонцы» ў 2009 годзе трапіла й на складанку *[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]*. 

## Зьмест

## Удзельнікі
* Руся: сьпеў
* Зьміцер Дзямідаў: гітара
* Андрэй Ганчарык: бубны
* Зьміцер Астроўскі: бас-гітара

* Гурт «Тарпач»: дадатковы сьпеў (у трэку «Цэпэліны»)

## Крыніцы
Марцін Шміглецкі

**Ма́рцін Шмігле́цкі** (*Marcin Smiglecki*; 1562 ці 1564 — 1618) — езуіт, прафэсар філязофіі ў Віленскім унівэрсытэце. Паходжаньнем з Львова.

Аўтар падручніка па лёгіцы (1618) пад назвай «*Logica… selectis disputationibus et quaestionibus illustrata…*». Падручнік стаўся вельмі папулярным у Эўропе і быў тройчы перавыдадзены ў Оксфардзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Навукоўцы Вялікага Княства Літоўскага
Анатоль Франс

**Анато́ль Франс** (, сапраўднае імя *Jacques Anatole François Thibault*) (16 красавіка 1844 — 12 кастрычніка 1924) — францускі раманіст і літаратурны крытык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры за 1921 год.

Дэбютам Анатоля Франса стаў томік вершаў у стылі парнаскай школы «*L’Etui de Nacre*» і антычная драма ў вершах, «*Les Noces Corinthiennes*»; потым літаратар пісаў невялікія апавяданьні, аповесьці, псыхалягічныя і сацыяльныя раманы, крытычныя нарысы, газэтныя 'ронікі (доўгі час Франс быў штатным храністам у францускай газэце «*Temps*»).

## Выбраныя цытаты
* «Іронія — гэта апошняя фаза расчараваньня».
* «Выпадак — гэта псэўданім Бога, які не жадае пад чымсьці асабіста падпісацца».

## Творы
* «Чырвоная лілія», *Le lys rouge*
* «Гісторыі сучаснасьці», *Histoire contemporaine*
* «На белай скале», *Sur la pierre blanche*
* «Жыцьцё Жанны д'Арк», *Vie de Jeanne d'Arc*
* «Сад Эпікура», *Le Jardin d'Épicure*

## Беларускія пераклады
* Богі прагнуць. Мн., 1940.
* Крэнкебіль. *(2-выданьне)*, Мн., 1940.

На беларускую мову асобныя творы пераклалі А. Жукоўскі, М. Блісьцінаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Дачка Ліліт

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1844 годзе
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Памерлі 12 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Альмудэна Грандэс

**Альмудэ́на Ґра́ндэс-Эрна́ндэс** (;  7 траўня 1960 году - Мадрыд, 27 лістапада 2021 г) — гішпанская пісьменьніца.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Мадрыдзе. Закончыла гісторыка-геаграфічны факультэт мадрыдзкага ўнівэрсытэту «Камплутэнсэ».

## Бібліяграфія
* *Las edades de Lulú* (1989). («Узросты Лулу») Аповесьць.
* *Te llamaré Viernes* (1991). («І назаву цябе Пятніцай») Аповесьць.
* *Malena es un nombre de tango* (1994). («Малена… Ёсьць такое танга») Аповесьць.
* *Modelos de mujer* (1996). («Жаноцкія мадэлі») Апавяданьні.
* *Atlas de geografía humana* (1998). («Атлас геаграфіі чалавека») Раман.
* *Los aires difíciles* (2002). («Цяжкае паветра») Раман.
* *Castillos de cartón* (2004). («Картуновыя за́мкі») Аповесьць.
* *El corazón helado* (2007) («Зьледзянелае сэрца») Раман.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка пісьменьніцы

Катэгорыя:Гішпанскія літаратары
Блог

**Блоґ** (**блог**, , ад *web log* — «сеткавы часапіс падзей») — вэбсайт, асноўны зьмест якога — гэта запісы, якія рэгулярна дадаюцца уладальнікам блоґу, артыкулы або іншыя формы зьвестак. Характэрнымі для блоґаў зьяўляюцца кароткія запісы часовага значэньня.

## Агульная інфармацыя

Па аўтарскім складзе блоґі могуць быць асабістымі, групавымі (карпаратыўныя, клюбныя й г.д.) або грамадзкімі. Па зьмесьце — тэматычнымі або агульнымі.

Звычайным для блоґаў зьяўляецца мажлівасьць напісаньня камэнтараў (водгукаў) да ўсіх запісаў. Гэта мае важнае значэньне ва ўжываньні блоґаў у якасьці асяродку сеткавых зносінаў, якая мае шэраг яўных пераваг над электроннай поштай, чатамі або форумамі.

Вядзеньне блоґу робіцца магчымым пры наяўнасьці апраграмаваньня, якое дазваляе карыстальніку, ня ўмеламу ў вэб-распрацоўцы, дадаваць і зьмяняць запісы й рабіць іх дасяжнымі ў Сусьветным сеціве. Такое апраграмаваньне (якое звычайна завецца *рухавічком* блоґу (), і якое адносіцца да сыстэмаў кіраваньня зьместам) можа быць разьмешчанае на асабістым сайце аўтара, або ў адной з сыстэм, якія прадстаўляюць месца спэцыяльна для блоґаў. Звычайна запісы распаўсюджваюцца праз RSS-канал.

У беларускай частцы сусьветнага сеціва бальшыня блогаў гуртуецца на сыстэме вядзеньня асабістых і калектыўных дзёньнікаў LiveJournal. Блоґ-сыстэма LiveJournal дазваляе весьці ня толькі асабістыя блоґі, але і групавыя — гэтак званыя суполкі (па-ангельску *community*). Суполка — гэта блоґ, куды карыстальнікі зьмяшчаюць допісы, аб’яднаныя нейкай адной тэматыкай.

## Кшталты блоґаў

### Па аўтарах
* Асабісты блоґ — запісы дасылаюцца аднім аўтарам.
* «Прывідны» блоґ — блоґ, пра аўтара якога няма ніякіх зьвестак.
* Супольны блоґ — аўтарамі зьяўляюцца некалькі асобаў.
* Карпаратыўны блоґ — разнастайнасьць супольнага блоґу, аўтарамі якога зьяўляюцца працаўнікі адной кампаніі.

### Па тэматыцы

Звычайна асабістыя блоґі не зьяўляюцца тэматычнымі (нельга высьветліць адзіную тэматыку), але, як і ў супольных ці карпаратыўных, у асабістых блоґах можна адзначыць некалькі асноўных тэматык:
* Палітыка — блоґі, прысьвечаныя палітыцы. У гэтых блоґах удзельнікі абмяркоўваюць розныя палітычныя падзеі, тэндэнцыі.
: Супольны блоґ «Беларуская палітыка» — беларуская суполка ў Livejournal, дзе ўдзельнікі маюць права абмеркаваць розныя палітычныя справы Беларусі.
* Музыка — блоґі, у якіх аўтары выказваюць свае думкі наконт розных музыкаў, музычных гуртоў і твораў. Гэткія блоґі могуць прытрымлівацца як проста музычнай тэматыкі, гэтак і канкрэтных стыляў.

## Сыстэмы блоґаў

* Livejournal — адна з самых вядомых ў сьвеце сыстэмаў вядзеньня дзёньнікаў
* Blogger — папулярная англамоўная служба
* Medium — папулярная англамоўная служба
* Беларускі блоґінг — беларуская сыстэма блоґаў

## Рухавічкі блоґаў

Існуе шмат розных рухавічкоў. Адным з найбольш папулярных зьяўляецца WordPress. Таксама ёсьць шмат іншых рухавічкоў, якія адказваюць усім сучасным запатрабаваньням:

* Joomla
* Drupal
* Textpattern
* Nucleus CMS
* Movable Type
* B2evolution

## Глядзіце таксама
* Мікраблог
* Фармат RSS
* Подкастынг (аўдыёблоґ або радыёблоґ)
* Сьпіс блоґаў вядомых беларусаў

Катэгорыя:Блогі
Хуліё Картасар

**Карта́сар-Скот, Ху́ліё-Флярэ́нсіё** (па-гішпанску *Julio Florencio Cortázar Scott*; , Брусэль — , Парыж) — аргентынскі празаік, які жыў і працаваў пераважна ў Парыжы. Аўтар апавяданьняў з элемэнтамі побытавай фантастыкі і магічнага рэалізму, а таксама двух складаных арганізаваных, экспэрымэнтальных раманаў — «Гульня ў клясыкі» і «62. Мадэль для зборкі».

## Біяграфія
Картасар нарадзіўся 26 жніўня 1914 г. у Брусэлі, у сям’і супрацоўніка аргентынскага гандлёвага прадстаўніцтва. Пасьля Першай сусьветнай вайны Картасары вярнуліся на радзіму. Дзяцінства і юнацтва правёў у Буэнас-Айрэсе. Скончыўшы школу, паступіў на літаратурна-філязофскі факультэт сталічнага ўнівэрсытэта, але з-за адсутнасьці сродкаў праз год пакінуў вучобу і сем гадоў працаваў сельскім настаўнікам. У 1944 г. стаў выкладаць ва ўнівэрсытэце г. Мэндосы. Удзельнічаў у антыдыктатарскіх выступах інтэлігенцыі і быў змушаны кінуць пэдагагічную дзейнасьць.

У 1946 г. вярнуўся ў Буэнас-Айрэс, стаў службоўцам у Кніжнай палаце. Атрымаўшы ў 1951 г. літаратурную стыпэндыю, зьехаў у Эўропу, дзе давеку жыў у Парыжы, доўгія гады працаваў перакладнікам пры ЮНЭСКО. Пачаў пісаць вельмі рана, у 1938 г. дэбютаваў як паэт-сымбалізм зборнікам санэтаў «Прысутнасьць». Вершы працягваў складаць на працягу ўсяго жыцьця, але не публікаваў іх; пасьмяротна была выдадзеная лірычная кніга «Толькі зьмярканьне» (1984), куды ўвайшлі вершы і паэмы, створаныя ад пачатку 1950-х да 1983 г.

Пісьменьнік памёр у Парыжы ад лейкеміі 12 лютага 1984 г. Пахаваны на парыскіх могілках Манпарнас.

## Бібліяграфія

* *Presencia* (1938).
* *La otra orilla* (1945).
* *Los Reyes* (1949).
* *Bestiario* (1951).
* *Final de Juego* (1956).
* *Las armas secretas* (1959).
* *Los premios* (1960).
* *Historias de cronopios y de famas*(1962).
* *Rayuela* (1963).
* *Todos los fuegos el fuego* (1966).
* *La vuelta al día en ochenta mundos* (1967).
* *El perseguidor y otros cuentos* (1967).
* *La vuelta al día en 80 mundos* (1967).
* *Buenos Aires, Buenos Aires* (1967).
* *62/modelo para armar* (1968).
* *Último round* (1969).
* *Casa tomada* (1969).
* *Último round* (1969).
* *Relatos* (1970).
* *Viaje alrededor de una mesa* (1970).
* *La isla a mediodía y otros relatos* (1971).
* *Pameos y meopas* (1971).
* *Prosa del observatorio* (1972).
* *Libro de Manuel* (1973).
* *La casilla de los Morelli* (1973).
* *Octaedro* (1974).
* *Fantomás contra los vampiros multinacionales* (1975).
* *Estrictamente no profesional* (1976).
* *Alguien que anda por ahí* (1977).
* *Territorios* (1978).
* *Un tal Lucas* (1979).
* *Queremos tanto a Glenda* (1980).
* *Deshoras* (1982).
* *Los autonautas de la cosmopista* (1982).
* *Nicaragua tan violentamente dulce* (1983).
* *Silvalandia* (1984).
* *Salvo el crepúsculo* (1985).
* *Divertimento* (1986).
* *El examen* (1986).
* *Diario de Andrés Fava* (1995).
* *Adiós Robinson* (1995).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нехта Лукас і яго засмучэньні
* Скрадзены дом
* Дзёньнік Андрэса Фавы

Картасар, Хуліё
Лацінскі альфабэт

**Лаці́нскі альфабэ́т** — альфабэт, якім паслугоўваюцца для запісу большасьці эўрапейскіх (у тым ліку беларускай) і шмат якіх іншых моваў. Найбольш распаўсюджаны альфабэт у сьвеце — ім карыстаецца каля 35% чалавецтва. Паходзіць ад сыстэмы, якая служыць дзеля запісу лацінскай мовы.

## Гісторыя
Лацінскі альфабэт паходзіць ад этрускага альфабэту і ў 2 стагодзьдзі да н. э. ён складаўся з 21 знаку:


**A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X**


На пачатку была яшчэ адна дробная розьніца: паміж **F** і **H** была літара **Z**. Яе выдалілі ў IV стагодзьдзі да н. э. палічыўшы залішняй (у лацінскай мове няма гуку, які адпавядаў бы літары **Z**). На яе месцы паявілася літара **G**, якая зьяўляецца графічным варыянтам літары **C**. Перш чым гэтак сталася, літара **C** служыла дзеля перадачы як гуку /К/, гэтак і /G/, а пасьля рэформы **C** азначала выключна гук /К/. Гэтыя зьмены выклікалі таксама абмежаваньне ўжытку літары **Q**, а літара **K** амаль зусім выходзіць з ужытку.

Літара **Y** была дададзеная, а **Z** вернутая ў I стагодзьдзі да н. э. дзеля больш дакладнай пісьмовай перадачы грэцкіх словаў. У Сярэднявеччы паяўляецца літара **W** якая паўстала з падвойнай **V** (а яна азначала гук /U/ — адсюль ангельская назва **W** — *double U*). Аднак першапачаткова гэтая літара проста выкарыстоўвалася замест сэквэнцыі **VV**, якая азначае сілабу «wu» — адсюль польская назва літары **W**.

Урэшце, у сярэдзіне XVI стагодзьдзя літару **I**, якая да тае пары азначала як галосную, гэтак і зычную, пачынаюць разрозьніваць на **I** ды **J**. Аналягічнае разрозьненне адбываецца ў выпадку літары **V**, якая «распадаецца» на **U** (галосная) ды **V** (зычная).

## Сучасны лацінскі альфабэт

На сёньня у сыстэме 26 знакаў.

З увагі на тое, што яна не адпавядае усім мовам, найчасьцей існуюць дадатковыя нацыянальныя вэрсіі лацінскага альфабэту у якіх існуюць новыя знакі, створаныя галоўным чынам шляхам мадыфікацыі клясычнага набору знакаў — у тым ліку й беларуская лацінка.

Шмат якія сыстэмы запісу, якія грунтуюцца на лацінскім альфабэце, выкарыстоўваюць падвойныя альбо нават патройныя знакі, або сэквэнцыі двух альбо некалькіх лацінскіх знакаў дзеля азначэньня паасобнага гуку.

Некаторыя мовы ставяцца да такіх спалучэньняў як да паўнавартасных знакаў, напрыклад чэская літара **CH**.

## Чарговасьць знакаў
У лацінскім альфабэце сталая чарговасьць знакаў (у межах варыянту для адной мовы).

Дадатковыя знакі зьмяшчаюцца ў ім паводле аднаго з прынцыпаў:
* пасьля базавага знаку, напрыклад **Ń** пасьля **N**;
* у канцы альфабэту — напрыклад дадатковыя знакі швэдзкага альфабэту;
* раўнапраўна са звычайнымі — напрыклад, у нямецкай **Ä** нароўні з **A** і да г. п.

## Лацінскія альфабэты іншых моваў
* Японская мова — romaji (некалькі сыстэмаў: Hepburn, Kunrei і іншыя)
* Кітайская мова — pinyin, Wade-Giles
Korn (альбом)

***Korn*** (стылізавана ***KoЯn***)&nbsp;— дэбютны альбом аднайменнага музычнага гурту, выйшаў 11 кастрычніка 1994 году на ImmortalEpic Records.

Ёсьць меркаваньне, што менавіта гэты альбом стаўся пачаткам уздыму музыкі ню-мэтал. У той час, як *[[Follow the Leader]]* стаўся найбольш камэрцыйна пасьпяховым альбомам гурту, *Korn* аказаў найбольшы ўплыў на творчасьць іншых музыкаў, як Limp Bizkit і нават іменітых, як Sepultura і Machine Head.

Найбольш эмацыйная кампазыцыя альбому — песьня «Daddy», у якой Джонатан Дэвіс сьпявае ад імя зґвалтаванага ўласным бацькам хлопчыка. Песьня заканчваецца сапраўдным плачам сьпевака.

## Песьні

## Месцы ў гіт-парадах
* 1995  Korn        Heatseekers                 No. 1
* 1996  Korn        The Billboard 200           No. 72

## Стваральнікі
* Джонатан Дэвіс — дуда, сьпевы
* Браян «Head» Ўэлч — ґітары, сьпевы
* Джэймз «Munky» Шафэр — ґітары
* Рэджынальд «Fieldy» Арвізу — бас
* Дэйвід Сыльвэрыя — барабаны
* Чак Джонсан — інжынэр, мікшаваньне
* Джудыт Кіенэр — сьпевы
* Рос Робінсан — прадусар, інжынэр, мікшаваньне
* Эды Шрэер — мастэрынґ
* Стывэн Стыклер — фатоґраф

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы Korn
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Life Is Peachy

***Life Is Peachy*** () — другі альбом гурту Korn. Альбом выйшаў 15 кастрычніка 1996 году на Immortal/Epic Records. Як і зь першым альбомам — *[[Korn (альбом)|Korn]]* — прадусарам выступіў Рос Робінзан.

«Lowrider» — гэта кавэр песьні гурту War, сьпявае гітарыст Браян «Head» Ўэлч. «Porno Creep» — на той момант адзіная інструмэнтальная кампазыцыя KoЯn, выкананая ў стылі працяглага заўныўнага псэўда-фанку, як саўнд-трэкі многіх порнафільмаў 1970-х гадоў. Тэкст песьні «K@#%!» цалкам складаецца зь нецэнзурных лаянак, мае на мэце зьдзек з цэнзуры на радыё. «Wicked» — кавэр-вэрсія песьні Ice Cube ў выкананьні Чына Марэна з Deftones.

## Сьпіс кампазыцыяў
Усе песьні аўтарства Korn, акрамя дзе пададзена.

# «Twist» — 0:49
# «Chi» — 3:54
# «Lost» — 2:55
# «Swallow» — 3:38
# «Porno Creep» — 2:01
# «Good God» — 3:20
# «Mr. Rogers» — 5:10
# «K@#Ø%!» — 3:02
# «No Place to Hide» — 3:31
# «Wicked» (Ice Cube) — 4:00
# «A.D.I.D.A.S.» — 2:32
# «Low Rider» (Allen/Brown/Dickerson/Jordan/Miller/Oskar) — :58
# «Ass Itch» — 3:39
# «Kill You» — 11:09
# «Twist II» бонус-трэк

## Месцы ў гіт-парадах
* 1996  Life Is Peachy         The Billboard 200             No. 3

## Стваральнікі
* Роб Аґнэльё — асыстэнт па мікшаваньні
* Рэджынальд «Fieldy» Арвізу — бас
* Джонатан Дэвіс — дуда, ґітара, барабаны, сьпевы
* Чак Джонсан — звон, мікшаваньне
* Рычард Каплан — мікшаваньне
* Пітэр Катсыс — выканаўчы прадусар
* Korn — аранжыроўкі, мастацкае кіраўніцтва
* Джэфры Эван Кватнэтц — выканаўчы прадусар
* Скот Лебэрэхт — аздабленьне вокладкі
* Том Лорд-Альдж — мікшаваньне
* Чына Марэна — сьпевы
* Мартын Рыдль — фатоґраф
* Эды Шрэер — мастэрынґ
* Джэймс «Munky» Шафэр — ґітара
* Дэйвід Сыльвэрыя — барабаны
* Стывэн Стыклер — фатоґраф
* Браян «Head» Ўэлч — ґітара, сьпевы

Катэгорыя:Альбомы Korn
Катэгорыя:Альбомы 1996 году
Катэгорыя:Альбомы на ангельскай мове
Follow the Leader

***Follow the Leader*** () — трэці і найбольш пасьпяховы альбом Korn. Альбом выйшаў 18 жніўня 1998 году і лічыцца галоўным прарывам гурту да славы.

Альбом запісаны сумесна з мноствам іншых выканаўцаў, у тым ліку Ice Cube (песьня «Children of the Korn»), Трэ Гардсан з Pharcyde (песьня «Cameltosis») і саліст Limp Bizkit Фрэд Дурст (песьня «All in the Family»). Актор Чыч Мэрын сьпявае ў песьні «Earache My Eye», кавэр-вэрсіі песьні зь фільму *[[Up in Smoke]]*.

Альбом пачынаецца з трынаццатай песьні, перад якой ідуць 12 трэкаў поўнае цішыні, бо ўдзельнікі гурту вырашылі, што мець трынаццаць песень на альбоме — нешчасьлівы знак.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «It’s On»
# «Freak on a Leash»
# «Got the Life»
# «Dead Bodies Everywhere»
# «Children of the Korn»
# «B.B.K.»
# «Pretty»
# «All in the Family»
# «Reclaim My Place»
# «Justin»
# «Seed»
# «Cameltosis»
# «My Gift to You»
# «Earache My Eye» (бонус-трэк)

## Месцы ў гіт-парадах
 1998  Follow The Leader     The Billboard 200             No. 1
 1998  Follow The Leader     Top Canadian Albums           No. 1
 1998  Got The Life          Modern Rock Tracks            No. 17
 1998  Got The Life          Mainstream Rock Tracks        No. 15
 1999  Freak On A Leash      Mainstream Rock Tracks        No. 10
 1999  Freak On A Leash      Modern Rock Tracks            No. 6

Катэгорыя:Альбомы Korn
Катэгорыя:Альбомы 1998 году
Issues

***Issues*** — чацьверты альбом гурту KoЯn, выйшаў у 1999 годзе.

Выхаду альбома папярэднічаў конкурс на найлепшую вокладку сярод фанатаў гурту, праведзены пры падтрымцы MTV. Першы сынґл з альбому песьня «Falling Away from Me» была прэзэнтаваная ў мультсэрыяле South Park, у эпізодзе, дзе KoЯn зьявіліся як дэтэктывы ў стылі Scooby Doo. У альбоме прысутнічаюць інтэрлюдыі (трэкі 1, 4, 7, 9 і 14), якія перамяжуюць астатнія песьні. *Issues* — таксама першы альбом KoЯn бяз бонус-трэкаў, проста з зацішэньнем гуку пад канец (хаця ходзяць чуткі аб тым, што бонус-трэк у апошні момант быў выдалены).

Альбом стаўся расчараваньнем для некаторых фанатаў гурта з-за налёту «папсовасьці», прыўнесенага элемэнтамі музыкі Duran Duran (улюблёнага гурту саліста KoЯn Дж. Дэвіса).

## Песьні
# "Dead" (1:12) (Інтэрлюдыя)
# "Falling Away From Me" (4:30)
# "Trash" (3:27)
# "4U" (1:42) (Інтэрлюдыя)
# "Beg For Me" (3:53)
# "Make Me Bad" (3:55)
# "It's Gonna Go Away" (1:30) (Інтэрлюдыя)
# "Wake Up" (4:07)
# "Am I Going Crazy?" (0:59) (Інтэрлюдыя)
# "Hey Daddy" (3:44)
# "Somebody Someone" (3:47)
# "No Way" (4:08)
# "Let's Get This Party Started" (3:41)
# "Wish You Could Be Me" (1:07) (Інтэрлюдыя)
# "Counting" (3:37)
# "Dirty" (7:50)

## Месцы ў гіт-парадах

Катэгорыя:Альбомы Korn
Катэгорыя:Альбомы 1999 году
Take a Look in the Mirror

**Take a Look in the Mirror** () — шосты альбом гурту KoЯn, выйшаўшы ў 2003 годзе. Таксама гэта апошні альбом гурту, запісаны разам з ґітарыстам Браянам «Head» Ўэлчам.

## Песьні
# «Right Now» (3:10)
# «Break Some Off» (2:35)
# «Counting on Me» (4:49)
# «Here It Comes Again» (3:33)
# «Deep Inside» (2:46)
# «Did My Time» (4:04)
# «Everything I've Known» (3:34)
# «Play Me» (feat. Nas) (3:21)
# «Alive» (4:30)
# «Let's Do this Now» (3:18)
# «I'm Done» (3:23)
# «Y'All Want a Single» (3:17)
# «When Will this End» / «One» (14:23)

Песьня «*Alive*» — перазапіс адной зь першых песень KoЯn. «*One*» — жывы запіс выкананьня KoЯn песьні гурту Metallica.

## Сынґлы
# «Did My Time» (Саўндтрэк да фільму *Tomb Raider: The Cradle Of Life*)
# «Right Now»
# «Y'All Want a Single»
# «Everything I've Known»

## Асаблівасьці
Абмежаваным накладам выйшаў DVD-дыск і буклет з фатаздымкамі ўдзельнікаў гурту.

Катэгорыя:Альбомы Korn
Катэгорыя:Альбомы 2003 году
Greatest Hits, Volume 1

***Greatest Hits, Volume 1*** ()&nbsp;— зборнік найлепшых песень гурта Korn, выйшаўшы да дзесяцігодзьдзя існаваньня калектыву ў кастрычніку 2004 году. Таксама на дыску дзьве новых песьні: кавэр гурту Cameo&nbsp;— «Word Up!» і кампіляцыя ўсіх трох частак «Another Brick in the Wall» гурта Pink Floyd.

## Песьні
Усе песьні аўтарства KoЯn, акрамя дзе адзначана іншае.
### Дыск 1
# Word Up! (Cameo Cover)
# [Another Brick in the Wall], Pts. 1-3
# Y'All Want a Single
# Right Now
# Did My Time 
# Alone I Break 
# Here to Stay 
# Trash 
# Somebody Someone 
# Make Me Bad 
# Falling Away from Me 
# Got the Life 
# Freak on a Leash 
# Twist 
# A.D.I.D.A.S. 
# Clown 
# Shoots and Ladders 
# Blind 
# Freak on a Leash [Dante Ross Mix] 

### Дыск 2
# Right Now (Live) 
# Here to Stay (Live) 
# Did My Time (Live) 
# Got the Life (Live) 
# Freak on a Leash (Live) 
# Falling Away from Me (Live) 
# Blind (Live)

Катэгорыя:Альбомы Korn
Катэгорыя:Альбомы 2004 году
Франсіска Франка

**Франсі́ска-Эрмэнэхі́льда-Тэо́дула Фра́нка-Баамо́ндэ-Сальґа́да-Па́рда** (; 4 сьнежня 1892 — 20 лістапада 1975) — гішпанскі вайсковец і палітык.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Фэроль (правінцыя Ля-Каруньня, Гішпанія). Скончыў вайсковую акадэмію ў Таледа.

У чэрвені 1936 году ў Марока пачаўся ваенны бунт нацыяналістычна настроеных сіл, які неўзабаве перакінуўся на Гішпанію, ахапіў краіну і выклікаў Гішпанскую грамадзянскую вайну. Кіраўнікі паўстаньня стварылі хунту, якая 1 кастрычніка 1936 году вызначыла Франсіска Франка кіраўніком гішпанскага нацыянальнага ўраду і частак Гішпаніі, якія знаходзіліся пад кантролем паўстанцаў, і генэралісімусам краіны. У лістападзе 1936 году ўрад пад ягоным кіраўніцтвам прызналі Нямеччына і Італія і пачалі аказваць палітычную і ваенную падтрымку новаму ўраду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальная Фундацыя «Франсіска Франка»

Катэгорыя:Гішпанскія вайскоўцы
Катэгорыя:Гішпанскія палітыкі
Фэроль

**Фэро́ль** (па-галісійску: *Ferrol*, ) — горад у Галісіі, правінцыя Ля-Каруньня, на паўночным захадзе Гішпаніі (за 611 км ад Мадрыду), цэнтар аднайменнага муніцыпальнага раёну і акругі Фэрольтэра. Насельніцтва раёну на 2004 год — 77 859 чалавек.

## Гісторыя
Існаваньне дагістарычнага паселішча ў гэтым месцы падмацоўваецца багацьцем пахавальных камэраў, мэгалітычныя помнікаў і іншых археалягічных знаходак. Знаходжаньне ў гэтым рэгіёне грэкаў добра дакумэнтавана Герадотам. У рымскія часы, у I стагодзьдзі да н. э. існаваў рыбны порт у бухце Фэроль. Пасьля падзеньня Заходняй Рымскай імпэрыі ўвесь Пірэнейскі паўвостраў, у тым ліку Фэроль, быў атакаваны вандаламі й уключаны ў 411 годзе ў Каралеўства свэваў, іхнае каралеўства было ў 584 годзе анэксавана Леовігільдам, каралём вэстготаў.

У XIV стагодзьдзі Энрыке II дараваў горад магутнай сям’і Андрадэ.

## Гарады-сябры
* Адэлаіда, Аўстралія
* Люга, Гішпанія
* Манданьнеда, Гішпанія

## Асобы
* Паблё Іглесіяс, заснавальнік Гішпанскае сацыялістычнае працоўнае партыі
* Франсіска Франка, вайсковец і палітык

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фэрольская тэлевізія Ferrol TV

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Аўгуст Мэербэрг

**Аўгу́ст Мэербэ́рг** (; жнівень 1612 — 23 сакавіка 1688) — аўстрыйскі дыплямат.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Сылезіі. Сапраўднае прозьвішча фон Маерн, тытул барона Мэербэрга — з 1666 году. У 1661 годзе адпраўлены імпэратарам Леапольдам I амбасадарам у Масковію з мэтай садзейнічаць заключэньню міра з Рэччу Паспалітай (глядзіце Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў). На зваротным шляху правёў каля 9 месяцаў у ВКЛ (травень 1662 — люты 1663): праехаў па Дняпры ад Смаленску да Магілёва, адтуль празь Менск і Барысаў у Вільню. У 1663 годзе апублікаваў кнігу «Падарожжа ў Масковію» з апісаньнем свайго амбасадарства, падрабязным экскурсам у гісторыю Маскоўскай дзяржавы, у прыватнасьці, яе узаемаадносінаў з ВКЛ і Рэччу Паспалітай. Прывёў зьвесткі пра забойства гетмана Вінцэнта Гасеўскага, якое адбылося падчас побыту Мэербэрга ў Вільні, пра архітэктуру, побыт жыхароў і прыроду ваколіц Дуброўны, Воршы, Копысі, Шклова, Быхава, Магілёва, Барысава, Менску. Адзначаў, што пад Белай Русьсю ў Масковіі разумеюць «вобласьці паміж Прыпяцьцю, Дняпром і Дзьвіною, з гарадамі Hаваградкам, Менскам, Мсьціславам, Смаленскам, Віцебскам і Полацкам».

## Літаратура
* Алесь Белы // 
* (Бодянский О. М.) Путешествие в Московию барона Майеpбеpга // ЧОИДР. 1873. Кн. III, IV. 1874. Кн. I.
* Аделунг Ф. Барон Мейерберг и путешествие его по России. СПб., 1827.
* Грыцкевіч В., Мальдзіс А. Шляхі вялі праз Беларусь. Мн., 1980.

## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінальны артыкул

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1612 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сылезіі
Катэгорыя:Аўстрыйскія дыпляматы
Катэгорыя:Памерлі 23 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1688 годзе
Люсіё Гут’ерэс

**Лю́сіё-Э́двін Ґут’е́рэс-Барбу́а** (;  23 сакавіка 1957) — эквадорскі вайсковец і палітык, прэзыдэнт Эквадору (15 студзеня 2003 – 20 красавіка 2005).

## Крыніцы

Катэгорыя:Эквадорскія вайскоўцы
Катэгорыя:Эквадорскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Эквадору
Аўгуста Роа-Бастас

**Аўґу́ста Ро́а Ба́стас** (; 13 чэрвеня 1917, Асунсьён – 26 красавіка 2005) — параґвайскі пісьменьнік.

## Біяграфія
Бацька – індзеец гуарані, маці – родам з Партугаліі. Сышоў добраахвотнікам на Чакскую вайну, служыў на фронце санітарам (пазьней гэты досьвед склаў аснову рамана Роа Бастоса *Сын чалавечы*, 1960). У 1945 жыў і працаваў журналістам у Вялікабрытаніі, Францыі, Нямеччыне. Пасьля 1947 жыў у Буэнас-Айрэсе, у 1976—1989 – у Францыі, пасьля падзеньня дыктатуры Стрэснэра  вярнуўся на радзіму.

У 1982 быў пазбаўлены парагвайскага грамадзянства, з 1983 – грамадзянін Гішпаніі.

## Творчасьць
Найболей вядомы антыдыктатарскім раманам *Я, Вярхоўны* (1974).

## Прызнаньне
Ляўрэат прэміі *[[Прэмія «Мігель дэ Сэрвантэс»|Мігель дэ Сэрвантэс]]* (1989) і іншых узнагарод.

## Публікацыі на беларускай мове

## Бібліяграфія
* 1942 - *El ruiseñor de la aurora, y otros poemas*
* 1947-1949 - *El naranjal ardiente, nocturno paraguayo*
* 1950 - *El fiscal*
* 1960 - *Hijo de hombre*
* 1974 - *Yo, el Supremo*
* 1979 - *Lucha hasta el alba*
* 1992 - *Vigilia del Almirante*
* 1996 - *Madama Sui*
* 1953 - *El trueno entre las hojas*
* 1967 - *Los pies sobre el agua*
* 1969 - *Moriencia*
* 1972 - *Cuerpo presente, y otros textos*
* 1974 - *El pollito de fuego*
* 1974 - *Los Congresos*
* 1976 - *El somnámbulo*
* 1979 - *Los Juegos*
* 1980 - *Antología personal*
* 1984 - *Contar un cuento, y otros relatos*
* 1996 - *Metaforismos*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Аўгуста Роа Бастас на сайте Центра Сэрвантэса 
*https://web.archive.org/web/20080515014059/http://www.elortiba.org/roabastos.html 
*https://web.archive.org/web/20080526082952/http://www.romanistik.uni-mainz.de/hisp/roa/roa_materiales.htm  

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асунсьёне
Катэгорыя:Парагвайскія літаратары
Катэгорыя:Парагвайскія паэты
Катэгорыя:Памерлі 26 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2005 годзе
Алена дэ Бурбон

**Але́на-Мары́я-Ісабэ́ль-дэ-Сі́лас дэ Бурбо́н-і-Грэ́цкая** (па-гішпанску *Elena María Isabel Dominica de Silos de Borbón y Grecia*) (нарадзілася 20 сьнежня 1963) — гішпанская інфанта,  старэйшая дачка дзейнага караля Гішпаніі Хуана-Карласа І й Соф'і Грэцкай.

У шлюбе з эканамістам Хаймэ дэ Марычаларам маюць дзяцей:
* Фэліпэ (нарадзіўся 17 ліпеня 1998)
* Вікторыя (нарадзілася 9 верасьня 2000)
## Вонкавыя спасылкі
Афіцыйная старонка Гішпанскае Каралеўскае Сям'і (па-гішпанску)

Катэгорыя:Бурбоны
Хаймэ дэ Марычалар

**Ха́ймэ дэ Марычала́р-і-Са́энс-дэ-Тэха́да** (;  7 красавіка 1963) — герцаг Лускі.

Нарадзіўся ў Памплёне (Гішпанія). Чацьверты з шасьці сыноў дона Амаліё дэ Марычалара, графа Рыпальцкага, і доньі Кансэпсьён Саэнс-дэ-Тэхады.

У шлюбе (ад 18 сакавіка 1995) з Аленай дэ Бурбон, гішпанскай інфантай, старэйшай дачкой Хуана-Карласа І, караля Гішпаніі, маюць дзяцей:

* Фэліпэ (нарадзіўся 17 ліпеня 1998) 
* Вікторыя (нарадзілася 9 верасьня 2000)

## Крыніцы

Катэгорыя:Герцагі Гішпаніі
Ліма

**Лі́ма** () — горад у Паўднёвай Амэрыцы, сталіца Пэру й аднайменнага дэпартамэнту.

## Клімат

## Дэмаграфія
Насельніцтва на 2022 год складала 9,943,800 жыхары.

## Ураджэнцы

* Сьвятая Роза Лімская — каталіцкая сьвятая

## Жыхары
* Алян Гарсія — прэзыдэнт Пэру ў 1985—1990 і ад 2006 да 2011 году.

## Літаратура
*
*
*
* Atilio Sivirichi Tapia. La fundación de Lima: ciudad en Cruz. Taller de linotipia de E. Marticorena, 1935 
* Juan Bromley. Las Viejas Calles de Lima. Lima: Edilibros. 2005 p. 344.
* Peter Faecke. Lima, die Schöne, Lima, die Schreckliche. Edition Köln, Köln 2005 ISBN 3-936791-16-3
* Gerhard Stapelfeldt. Verelendung und Urbanisierung in der Dritten Welt. Der Fall Lima/Peru. Verlag für Entwicklungspolitik, Saarbrücken 1990 ISBN 3-88156-477-2
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сай 
* Ліма «Encyclopaedia Britannica» 
* Ліма «Encyclopædia Universalis» 

Катэгорыя:Гарады Пэру
Катэгорыя:Сталіцы Паўднёвай Амэрыкі
Памплёна

**Памплёна** (, ) — горад на поўначы Гішпаніі на рацэ Арга, сталіца Аўтаномнае Супольнасьці й правінцыі Навара. Горад зьяўляецца аднім з найстаражытнейшых гарадоў краіны. Знаходзiцца ля падножжа Заходніх Пірэнэяў, на рацэ Арзе (прытоку Арагону). Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе камаркі Куэнка-дэ-Памплёна. Найбольш вядомае сьвята ў Памплёне — Сан-Фэрміна, які праходзіць штогод з 6 па 14 ліпеня.

## Гісторыя
Памплёна была заснавана ў 70-я гады да н. э. рымскім палкаводцам Гнэем Помпэем (адкуль і паходзіць назва гораду); як мяркуецца, на месцы Памплёны да гэтага часу існавала невялікае басконскае паселішча. У 446 годзе горад быў заняты вэстготамі, затым, у сярэдзіне VI стагодзьдзя, — франкамі. У VIII стагодзьдзі Памплёна стала сталіцай незалежнага каралеўства Навара.

З 738 году Памплёна знаходзілася пад панаваньнем маўраў, — да таго часу, пакуль не была адваяваная франскім каралём Карлам Вялікім, якія склаў зьвяз з баскамі. З тых часоў Памплёна шмат разоў пераходзіла з рук у рукі, пакуль ў 1512 годзе не ўвайшла канчаткова ў склад Гішпанскага каралеўства. Росквіт Памплёны прыйшоўся на XI стагодзьдзе, калі горад прымаў паломнікаў, якія накіроўваліся ў Сант’яга-дэ-Кампастэлі.

## Славутасьці
* гатычная катэдра (1397, канчаткова завершаны ў 1527), цяпер Музэй рэлігійнага мастацтва
* сярэднявечныя цытадэль і царква Сан-Сатурніна
* каралеўскі палац (сярэдзіна XIX стагодзьдзя)
* будынак мэрыі ў стылі барока
* парк Таканэра з помнікам герою Навары Гаеру

## Гарады-сябры
*  Баёна, Францыя
*  Ямагуці, Японія
*  Падэрборн, Нямеччына
*  Памплёна, Калюмбія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду
Арга

**А́рга** () — рака на поўначы Гішпаніі, левы прыток Арагону. Даўжыня 150 км. На рацэ разьмешчаны горад Памплёна.

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Крыстына дэ Бурбон

**Крысты́на-Фэдэры́ка дэ Бурбо́н-і-Грэ́сія** (;  13 чэрвеня 1965 году) — гішпанская інфанта, герцагіня Маёрская, другая дачка дзейнага караля Гішпаніі Хуана-Карляса І і Соф’і Грэцкай.

У шлюбе (ад 4 кастрычніка 19997) з Іньякі Ундаргарынам маюць трох сыноў:
* Хуан (нарадзіўся 29 верасьня 1999 году)
* Пабла (нарадзіўся 6 сьнежня 2000 году)
* Мігель (нарадзіўся 30 красавіка 2002 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1965 годзе
Крыстына
Чашніцкі раён

**Ча́шніцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,5 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 30 450 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Чашнікі.

## Гісторыя
Створаны 17 жніўня 1924 году. Мяжуе зь Бешанковіцкім, Лепельскім, Сеньненскім, Талачынскім раёнамі Віцебскай вобласьці, Крупскім і Барысаўскім раёнамі Менскай вобласьці.

8 красавіка 2004 году скасаваны Акцябарскі пасялковы савет, а таксама 3 сельсаветы: Латыгаліцкі, Пачаевіцкі і Чарэйскі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне 7 сельскіх саветаў — Альшанскі, Іванскі, Красналуцкі, Кругліцкі, Лукомальскі, Новазаранскі, Празямлянскі.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 35 043 чалавекі (перапіс); 2016 год — 31 335 чалавек; 2017 год — 30 959 чалавек; 2018 год — 30 450 чалавек

## Транспарт
Праз раён пралягаюць чыгуначны шлях Ворша — Лепель, аўташляхі на Віцебск, Менск.

## Асобы
* Васіль Цяпінскі, беларускі гуманіст-асьветнік
* Оскар Мілаш, францускі паэт беларускага паходжаньня
*Уладзімер Пракулевіч (1887, в. Красналукі  — 1938) — рэпрэсаваны беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст, журналіст,

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Краявіды на старонцы Radzima.org 
* 
* Плян раёну
* Характарыстыка раёну
Белая Царква (Віцебская вобласьць)

**Бе́лая Царква́** — вёска ў Чашніцкiм раёне Віцебскай вобласьці, за 4 км на поўнач ад Чарэі, на заходнім беразе возера Чарэйскае. Белая Царква ўваходзіць у склад Лукомальскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад Чарэйскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 чалавек
* 1999 год — 21 чалавек

## Крыніцы

 
## Вонкавыя спасылкі
* Белая Царква на Radzima.org
* Фотографии Череи и Белой Церкви

Катэгорыя:Лукомальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёну
Аўтаномныя супольнасьці Гішпаніі

**Аўтано́мная супо́льнасьць** — адміністрацыйная адзінка Гішпанскага Каралеўства, надзеленая гішпанскай канстытуцыяй 1978 году заканадаўчай і выканаўчай аўтаноміяй.

Гішпанія падзяляецца на сямнаццаць аўтаномных супольнасьцяў і два аўтаномныя гарады.

## Аўтаномныя Супольнасьці

* Астурыйскае Княства. Сталіца — Аўеда.
* Аўтаномная супольнасьць Андалюзія. Сталіца — Сэвільля.
* Аўтаномная супольнасьць Арагон. Сталіца — Сарагоса.
* Аўтаномная супольнасьць Балеарскія астравы. Сталіца — Пальма.
* Аўтаномная супольнасьць Галісія. Сталіца — Сант’яга-дэ-Кампастэля.
* Аўтаномная супольнасьць Канары. Сталіцы — Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ, Ляс-Пальмас.
* Аўтаномная супольнасьць Кантабрыя. Сталіца — Сантандэр.
* Аўтаномная супольнасьць Кастылія-Ля-Манча. Сталіца — Таледа.
* Аўтаномная супольнасьць Каталёнія. Сталіца — Барсэлёна.
* Аўтаномная супольнасьць Краіны Баскаў. Сталіца — Гастэйс (альбо Віторыя)
* Аўтаномная супольнасьць Рыёха. Сталіца — Лягроньнё.
* Аўтаномная супольнасьць Мурсія. Сталіца — Мурсія.
* Аўтаномная супольнасьць Эстрэмадура. Сталіца — Мэрыда.
* Аўтаномная супольнасьць Валенся. Сталіца — Валенсія.
* Прывілейная супольнасьць Навара. Сталіца — Іруньня (альбо Памплёна).
* Супольнасьць Кастылія і Леон. Сталіца — Вальядалід.
* Супольнасьць Мадрыд. Сталіца — Мадрыд.

## Аўтаномныя гарады
* Мэлільля
* Сэўта
Новалукомаль

**Новалукомаль** — места ў Беларусі, на беразе Лукомскага возера. Уваходзіць у склад Чашніцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 12 943 чалавекі. Знаходзіцца за 23 км ад Чашнікаў. Таварная чыгуначная станцыя ў месьце, найбліжэйшая пасажырская станцыя — Чашнікі на лініі Ворша — Лепель (за 20 км). 

Новалукомаль — места беларускіх энэргетыкаў. Тут працуе Лукомская ДРЭС.

## Назва
Назва Новалукомаль утварылася ад вёскі Лукомлю і ад аднайменнага Лукомскага возера, на беразе якога знаходзіцца места.

## Гісторыя
Гісторыя Новалукомлю пачалася ў 1964 годзе, калі ў зьвязку з пачаткам будаваньня Лукомальскай ДРЭС тут заснавалі пасёлак. 31 сьнежня 1965 году Новалукомаль атрымаў афіцыйны статус гарадзкога пасёлку. 31 ліпеня 1970 году ён атрымаў статус места.

У 2004 годзе Новалукомаль адзначыў сваё 40-годзьдзе. У гэты ж год тут асьвяцілі касьцёл Сьвятой Марыі Магдалены. 20 студзеня 2006 году афіцыйна зацьвердзілі мескі герб.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1970 год — 6,7 тыс. чал.; 1974 год — 10,6 тыс. чал.; 1989 год — 13,8 тыс. чал.; 2000 год — 15,1 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 14,8 тыс. чал.; 2009 год — 13 945 чал. (перапіс); 2014 год — 13 088 чал.; 2017 год — 13 072 чал.; 2018 год — 12 943 чал.

### Адукацыя
У Новалукомлі працуюць 2 агульныя сярэднія школы.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўлае паліклініка.

### Культура
Дзеюць палац культуры і кінатэатар.

### Спорт
* Футбольны клюб «Энэргетык»
* Футзальны клюб «Эласт-ВГУ»

## Эканоміка
Прадпрыемствы па вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасьці.

## Транспарт
Мае аўтобуснае злучэньне зь Менскам і Віцебскам.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее санаторыя-прафілякторыя «Сасновы бор». Спыніцца можна ў гасьцініцы «Лукомаль».

### Славутасьці
Каля места, ува ўрочышчы Гарадку на рацэ Лукомцы, знаходзіцца помнік археалёгіі — стаянка эпохі позьняга мэзаліту (5—4 тысячагодзьдзе да н. э.).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* м. Новалукомаль на Radzima.org
* Здымкі на globustut.by
* Новалукомль на Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць
* Новалукомль — парафія Св. Марыі Магдалены на Catholic.by
* Праваслаўная царква ў горадзе Новалукомаль
* Прагноз надвор’я ў м. Новалукомаль

Катэгорыя:Гарады Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Інфант

**Інфа́нт** (ж. р. **Інфа́нта**) — тытул сыноў і дачок альбо блізкіх сваякоў манархаў у краінах Пірэнэйскага паўвострава. Ён пачаў ужывацца ў каралеўствах Арагону, Кастыліі, Навары, Леону і Партугаліі. 

Часам гэты тытул не насіў асноўны спадкаемца караля, які звычайна меў унікальны княжацкі або герцагскі тытул. Жонка інфанта, таксама атрымлівала гэты тытул, калі шлюб быў дынастычна зацьверджаны, хоць з 1987 году гэта больш ня мае месца ў Гішпаніі. Мужы каралеўскіх дачок не маглі атрымаць тытул інфанта праз шлюб, хоць часам падвышаліся да іншага тытулу.

Тытул на сёньняшні час ужываецца ў Гішпаніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Манархіі
Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Вітальд Гамбровіч

**Ві́тальд Гамбро́віч** (; 4 жніўня 1904 — 24 ліпеня 1969) — выдатны польскі празаік, драматург, эсэіст. У 1939—1963 у эміграцыі ў Аргентыне, з 1964 — у Францыі. Аўтар раманаў «Ferdydurke» (1937), «Транс-Атлянтык» (1953), «Парнаграфія» (1960), а таксама «Дзёньніка» (т. 1-3, 1957—1966), зборніка малой прозы «Бакакай» (1933—1957), п’есаў «Івона, прынцэса Бургундзкая» (1938), «Шлюб» (паст. у 1953), «Апэрэтка» (паст. у 1969).

## Беларускія пераклады
Раман «Парнаграфія» на беларускую мову пераклаў Валер Булгакаў, раман «Ferdydurke» — Васіль Сёмуха, п’есу «Івона, прынцэса Бургундзкая» — Натальля Русецкая.
* Банкет / Перакл. Ю. Бушлякова // Фрагмэнты. 1997. № 1—2.
* Парнаграфія / Перакл. В. Булгакава // ARCHE. 1998. № 1; с. 8—106.
* Ferdydurke. Раман / Пер. з польск. Васіля Сёмухі. — Мінск: Калегіюм Еўропы Усходняй імя Яна Новака-Езёраньскага; Зміцер Колас, 2009.— 266 с.— (Littera scripta). ISBN 978-83-61617-96-9.
* Івона, прынцэса Бургундская / Пераклад Н. Русецкай // Вар’ят і манашка: польская драматургiя XX ст.: зборнiк. — Польскі інстытут у Мінску. — Мінск : І. П. Логвінаў, 2006. — 208, [1] с. — (Другі фронт мастацтваў).
* Пацук (пераклад Алены Вальчук)
* Супраць паэтаў (пераклад Сяргея Прылуцкага)

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка, прысьвечаная пісьменьніку 

Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нарадзіліся 4 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1904 годзе
Катэгорыя:Памерлі 24 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1969 годзе