Смаргонскі кальвінскі збор

**Смарго́нскі кальві́нскі збор** — помнік архітэктуры XVI стагодзьдзя ў Смаргоні. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Менскай вуліцы. З 1621 году дзеяў як касьцёл. У другой палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Маскоўскага патрыярхату, што сапсавала мастацкае аблічча помніка. Твор архітэктуры рэнэсансу. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

У будынку збору дзее **касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла**. 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1503 або 1505 годзе староста слонімскі Юры Зяновіч збудаваў у Смаргоні драўляны касьцёл Сьвятых Міхала і Аляксея. Сын Ю. Зяновіча Юры пачаў будаваць на месцы касьцёла мураваны кальвінскі збор, скончаны ў 1552 (1553?) годзе. Міхал Багуслаў Зяновіч пакінуў кальвінізм і перайшоў у каталіцтва. Ягоная сястра Соф'я па сьмерці брата ў 1621 годзе перадала будынак каталікам, якія перарабілі збор пад касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы.

За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе помнік моцна пацярпеў, пазьней яго аднавілі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Смаргонь апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1858 годзе помнік рэстаўравалі. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1866 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

У Першую сусьветную вайну будынак збору моцна пацярпеў.

### Найноўшы час
У 1921 годзе ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі перадалі будынак збору каталікам. У 1923—1925 гадох яго аднавілі. 

У 1947 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У яго будынку разьмяшчаўся склад, крама. У 1970 годзе помнік рэстаўравалі (архітэктары В. Сахно, П. Седляроў, С. Друшчыц), па чым у ім разьмясьцілася выстаўная заля.

У 1990 годзе будынак збору перадалі каталікам.

## Архітэктура
Выдатны помнік архітэктуры рэнэсансу ў Вялікім Княстве Літоўскім. Гэта цэнтрычная 8-гранная базыліка, якая мае крыху выцягнутыя падоўжанай восьсю прапорцыі. Да галоўнага фасаду далучаецца 2-ярусная вежа-званіца, васьмярык на чацьвярыку, завершаная шатровым дахам. У ніжнім ярусе вежы месьціцца ўваход у збор. У месцы злучэньня званіцы і асноўнага аб’ёму ўзвышаецца цыліндрычная вежачка зь вітымі ўсходамі ўсярэдзіне. Надзвычай магутныя сьцены збору праразаюцца выцягнутымі вокнамі з паўцыліндрычным завяршэньнем. Над сьценамі узвышаецца высокі рэнэсансавы атык.

Усярэдзіне будынак перакрываецца мураваным купалам, накрытым звонку шатровым дахам і прыхаваным высокім атыкам. Купал аздабляюць фрэскі. Пад асноўным аб’ёмам месьціцца крыпта.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1900).jpg|Па маскоўскай перабудове, каля 1900 г. 
Smarhoń, Oksna. Смаргонь, Оксна (1912).jpg|1912 г. 
Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1901-14, 1916).jpg|да 1915 г. 
Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1917).jpg|Па руйнаваньні ў Першую сусьветную вайну, 1917 г. 

Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1917) (7).jpg|1917 г.
Smarhoń, Mienskaja. Смаргонь, Менская (1918).jpg|1918 г.
Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1930).jpg|Па адбудове, 1930 г.  
Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1930) (2).jpg|1930 г. 

Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1930) (3).jpg|1930 г.  
Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (A. Vysocki, 1930).jpg|А. Высоцкі, 1930 г.  
Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (J. Bułhak, 1930).jpg|Я. Булгак, 1930 г.  
Smarhoń, Oksna. Смаргонь, Оксна (1918-39).jpg|да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Касьцёл, Смаргонь.jpg|Агульны выгляд
Касьцёл Сьв. Міхаіла Арханёла (Смаргонь).jpg|Брама
Смаргонь Касьцёл Сьв. Міхаіла Арханёла.jpg|Інтэр'ер
Smarhon Kasciol Sv Michala 02.jpg|Алтар


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Смаргонь
Смаргонь
Смаргонь
Катэгорыя:Зборы Беларусі