open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Павал Касьцюкевіч

**Павал Сяргеевіч Касьцюкевіч** (нар. 1979, Менск) — беларускі пісьменьнік, перакладчык ізраільскай і амэрыканскай літаратуры. Першы ляўрэат прэміі Ежы Гедройца (2012).

## Біяграфія
Закончыў факультэт псыхалёгіі Тэль-Авіўскага акадэмічнага каледжу і курсы творчага пісьма ў школе рэклямы Aboodi-Creative (Тэль-Авіў). Аўтар кнігі прозы «Душпастырскія спатканьні для дачнікаў» і трох кнігаў перакладаў. 10 гадоў жыў і працаваў у Ізраілі, потым пераехаў у Менск. У сакавіку 2012 году стаў першым узнагароджаным прэміяй Ежы Гедройца за кнігу «Зборная РБ па негалоўных відах спорту».

## Творчасьць

Аўтар кніг апавяданьняў, таксама перакладаў творы Этгара Керэта і Курта Вонэгута і інш..

Быў адным з аўтараў альманаха «Беларус-2008».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

; Творы
* Павал Касьцюкевіч. Швайцарскі футбол // Наша Ніва
* Павал Касьцюкевіч. Менскае каханьне Лі Гарві Освальда // Наша Ніва
* Павал Касьцюкевіч. Сэрца танка // Наша Ніва
* Павал Касьцюкевіч. Мундыяль // Наша Ніва

; Інтэрвію
* Павал Касьцюкевіч: «Аўтограф Вонэгута ў мяне дома ў рамцы вісіць» // Саюз беларускіх пісьменьнікаў
* Касьцюкевіч: раю кніжку Евы Вежнавец  // Радыё Свабода
* Павал Касцюкевіч, або Жызн // Наша Ніва

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Канны

**Ка́нны** (, ) — горад на паўднёвым усходзе Францыі, у рэгіёне Праванс-Альпы-Лазурны бераг, які быў заснаваны лігурамі на ўзьбярэжжы Напуль. Насельніцтва на 2013 год — 73 325 чалавек. Зьяляецца адным з найбольш папулярных і вядомых курортаў Лазурнага берагу. Вядомы як месца правядзеньня штогадовага кінафэстывалю.

## Гісторыя
Горад заснавалі рымляне ў 42 годзе да н. э. Шмат стагодзьдзяў ён заставаўся невялікай рыбацкай вёскай у складзе Правансу. Усё зьмянілася ў 1834 годзе, калі ў Каннах спыніўся былы ангельскі канцлер лорд Гэнры Пітэр Брум, які накіроўваўся ў Італію, і быў вымушаны перапыніць свой ​​шлях з-за эпідэміі халеры. Лорд Брум быў вельмі зачараваны прыгажосьцю рыбацкага мястэчка, ягоным небам, мяккім кліматам, што вырашыў пабудаваць у Каннах дом. Шматлікія ангельскія арыстакраты рушылі ўсьлед ягонаму прыкладу.

Неўзабаве Канны адкрылі для сябе і расейскія арыстакраты. У 1879 годзе ў горад прыбыла імпэратрыца Марыя Аляксандраўна, жонка Аляксандра II у суправаджэньні сыноў Сяргея й Паўла. У 1888 годзе Гі дэ Мапасан пісаў пра Канны: «Прынцы, прынцы, паўсюль прынцы».

## Культура

### Канскі кінафэстываль

У горадзе штогод у траўні праводзіцца Канскі кінафэстываль на базе Фэстывальнага палацу.

## Асобы
* Жэрар Філіп

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду
* Virtual visit of Cannes with fullscreen panoramas
Манпэлье

**Манпэлье́** (, ) — адзін з найбуйнейшых гарадоў Францыі, сёмы паводле колькасьці насельніцтва ўва ўсёй краіне (302 454 чалавекі на 2021 год), адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Эро ў рэгіёне Аксытанія (да 1 студзеня 2016 зьяўляўся адміністрацыйным цэнтрам рэгіёну Лянгедок-Русыён). Разьмешчаны ў даліне ракі Лез за 10 кілямэтраў ад узьбярэжжа Міжземнага мора.

## Гісторыя

Манпэлье вядомы зь X стагодзьдзя як месца гандлю прыправамі. Першапачаткова знаходзіўся ў цені прыморскага гораду Маглёну, які пакутаваў ад рэгулярных набегаў марскіх разбойнікаў. У 1141 годзе граф Тулюскі выбудаваў тут замак і надзяліў Манпэлье гарадзкімі прывілеямі. Насельніцтва гораду было шматнацыянальным, вялікую ролю ў гандлі грала мясцовая габрэйская грамада. У канцы XII стагодзьдзя ў Манпэлье прыяжджалі вучыцца мэдыцыне, у 1220 годзе быў заснаваны ўнівэрсытэт Манпэлье, узаконены папскай булай ад 1289 году.

У 1213 годзе дачка апошняга з кіраўнікоў мясцовай дынастыі, Марыя з Манпэлье, пабралася шлюбам з Арагонскім каралём Пэдра II. Іхныя нашчадкі валодалі Манпэлье да 1349 году, калі кароль Хаймэ II прадаў яго францускім манархам. У часы Жака Кёра горад стаў найбуйнейшым камэрцыйным цэнтрам на поўдні Францускага каралеўства й заставаўся такім да ўзвышэньня Марсэлю. У 1536 годзе ў Манпэлье з Маглёну была перанесена эпіскапская катэдра.

З пачаткам Рэфармацыі насельніцтва Манпэлье пачало пераходзіць у кальвінізм. У 1622 годзе Людовік XIII аблажыў у горадзе гугенотаў на чале з Анры дэ Раганам. У 1624—1627 гады па загадзе кардынала Рышэльё ў Манпэлье была пабудавана каралеўская фартэцыя. Людовік XIV зрабіў Манпэлье цэнтрам правінцыі Ніжні Лянгедок. На месцы сярэднявечных муроў былі пракладзеныя бульвары й элегантны аквэдук. Зь сярэднявечных умацаваньняў ацалелі толькі вежы. Гатычны сабор XIV стагодзьдзя быў перабудаваны.

## Славутасьці
Акрамя саборнай царквы сьвятога Пятра, цікавасьць для турыстаў прадстаўляюць найстарэйшы ў Францыі батанічны сад 1593 году й музэй Фабры з найбагацейшай калекцыяй працаў францускіх мастакоў, у тым ліку імпрэсіяністаў. Штогод у Манпэлье праходзіць міжнародны вінаробчы кірмаш.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Францыі
Манбэльяр

**Манбэльяр** (, ) — горад у Францыі, адна з супрэфэктур дэпартамэнту Ду ў рэгіёне Бургундыя-Франш-Камтэ (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Франш-Камтэ). Насельніцтва 25 697 чалавек (2013).

## Гісторыя
Манбэльяр быў заснаваны ў 935 годзе, і ў XI стагодзьдзі стаў цэнтрам аднайменнага графства ў складзе Сьвятой Рымскай імпэрыі. У 1397 годзе ў выніку шлюбу спадчыньніцы графства з графам Вюртэмбэргу Эбэргардам Манбэльярам адышоў да Вюртэмбэргу. У 1524 годзе на дзесяць гадоў раней за астатні Вюртэмбэрг Манбэльяр пад ціскам Гіёма Фарэля перайшоў у лютэранства. Пасьля Вялікай францускай рэвалюцыі горад спачатку ўвайшоў у склад Раўрацыянскай рэспублікі, а потым быў анэксавы Францыяй у 1793 годзе, дзе й застаецца да гэтага моманту адным зь нешматлікіх пратэстанцкіх анкляваў. У пэрыяд Франка-прускай вайны Манбэльяр быў акупаваны немцамі 8 лістапада 1870 году, аднак разам з суседнім Бэльфорам застаўся ў складзе Францыі.

## Славутасьці
* Манбэльярскі замак — былая рэзыдэнцыя князей Манбэльярскіх

## Peugeot
У Манбэльяры была заснавана кампанія «Peugeot».

## Гарады-сябры
* Грынзбара, Паўночная Караліна, ЗША
* Людвігсбург, Нямеччына

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду
* Гарадзкі сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Сэнт-Эт’ен

**Сэнт-Эт’е́н** (, ) — горад у Францыі, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Люара ў рэгіёне Авэрнь-Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 у рэгіёне Рона-Альпы). Насельніцтва — 172 718 чалавек (на 2021 год). Горад назвыны ў гонар сьвятога Стэфана.

## Гісторыя
З XVI стагодзьдзя ў Сэнт-Эт’ене разьвівалася зброевая прамысловасьць. У час Францускай рэвалюцыі, Сэнт-Эт’ен на кароткі час быў перайменаваны ў Арм-Віль ( — «зброевы горад»). Пазьней, ён стаў цэнтрам здабычы вугалю, а ў апошні час вядомы вытворчасьцю ровараў.

Яшчэ ў першай палове XIX стагодзьдзя Сэнт-Эт’ен быў невялікім мястэчкам з насельніцтвам каля 33 тысячаў чалавек у 1832 годзе, але ў 1880 годзе дзякуючы прамысловай рэвалюцыі й бурнаму росту індустрыі колькасьць жыхароў дасягнула 110 тысячаў.

## Культура
У горадзе разьмешчаны такія вядомы адукацыйны цэнтры як Унівэрсытэт імя Жана Манэ, школа шахтараў, школа мастацтваў, Нацыянальная школа інжынэраў, Вышэйшая камэрцыйная школа. Працуюць музэі сучаснага мастацтва, шахтаў, прамысловага мастацтва. Дзейнічаюць тэатры «Камэды Сэнт-Эт’ен», «Плянэтар», «Эсплянада-Опэра».

## Спорт
У горадзе месьціцца шматразовы чэмпіён Францыі футбольны клюб «Сэнт-Эт’ен».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду
* Сайт мэрыі гораду
Каньяк (горад)

**Каньяк** () — горад у Францыі, знаходзіцца ў дэпартамэнце Шаранта рэгіёну Новая Аквітанія (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Пуату-Шарант), паміж гарадамі Ангулем, Жарнак, Сэнт. Большая частка гораду разьмешчана на левым беразе ракі Шаранта. Спэцыялізуецца на вытворчасьці моцнага сьпіртнога напою каньяк, названага ў гонар гораду.

## Гісторыя
Рымляне называлі горад *Каньякум* (), пазьней назва спрасьцілася да *Каньяк*. У Сярэднявеччы праз Каньяк праходзіў адзін з паломніцкіх шляхоў у Сант’яга-дэ-Кампастэля. У IX стагодзьдзі ў Каньяк сталі ўзводзіцца ўмацаваньні. У 1215 годзе Каньяк атрымаў права гораду. Уваходзіў у склад графства (пазьней — герцагства) Ангулемскага.

Франсуа Ангулемскі (будучы кароль Францыск I) нарадзіўся ў коньяскім замку Валюа 12 верасьня 1494 году. Ён завітаў роднаму гораду права гандляваць сольлю, якая здабываецца на ўзьбярэжжы ў Ля-Рашэль, уверх па рацэ, што прывяло да разьвіцьця гораду, а пазьней і да ягонага ператварэньня ў цэнтар вытворчасьці каньяку.

## Эканоміка
Прамысловасьць гораду ў значнай меры арыентавана на вытворчасьць каньяку. Самыя вядомыя каньячныя домы: Hennessy, Martell, Rémy Martin, Camus і Otard.

## Спорт
28 ліпеня 2007 году ў орадзе стартаваў 19 этап шматднеўкі Тур дэ Франс.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Францыі
*
Арль

**Арль** (, ) — горад на поўдні Францыі, месьціцца ў дэпартамэнце Буш-дзю-Роне ў рэгіёне Праванс-Альпы-Лазурны бераг на рацэ Роне, на пачатку ейнай дэльты, на захадзе ад Марсэлю.

## Гісторыя
Старажытная назва гораду — Арэлят (). Ягонымі першымі вядомымі жыхарамі былі лігуры. Яны пасяліліся тут каля 800 году да н. э. Горад стаў важным фінікійскім гандлёвым портам яшчэ да таго як перайшоў да рымлянаў. У 123 годзе да н. э. рымляне захапілі горад. Арэлят атрымаў асабліва вялікае значэньне пасьля пабудовы канала, які злучыў горад зь Міжземным морам.

## Славутасьці
У Арлі захавалася нямала антычных будынкаў, то бок частка гарадзкой сьцяны, тэатар і амфітэатар I стагодзьдзя да н. э., дзе могуць зьмясьціцца да 20 тысячаў гледачоў. Да гэтага часу амфітэатар выкарыстоўваецца для правядзеньня карыды.

## Асобы
### Нарадзіліся ў Арлі
* Канстантын II — рымскі імпэратар

### Зьвязаныя з горадам
* Вінцэнт ван Гог — галяндзкі мастак

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду
* Турыстычны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Ляр’ен

**Ляр’е́н** (, ) — партовы горад на паўночным захадзе Францыі, месьціцца ў дэпартамэнце Марбіян рэгіёну Брэтань. Насельніцтва 57 961 чалавек (2013).

## Гісторыя
Горад Ляр’ен узьнік у першай палове XVII стагодзьдзя ў вусьці ракі Блявэ падчас росквіту гандлю зь Індыяй. Першапачаткова склады для марскога гандлю разьмяшчаліся ў Порт-Люі, а ў 1628 годзе на ўсход ад Порт-Люі былі пабудаваны дадатковыя склады, якія сталі вядомыя як усходнія ( — усход). Пасьля 1664 году ў Ляр’ене была пабудавана суднавэрф францускай Ост-Індзкай кампаніі, што спрыяла далейшаму росту горада.

Падчас Другой сусьветнай вайны ў горадзе знаходзілася база нямецкіх падводных лодак. Горад падвяргаўся масіраваным авіяналётам хаўрусьнікаў і быў практычна цалкам разбураны, асабліва моцныя бамбаваньні праводзіліся ў студзені—лютым 1943 году. У сучасным Ляр’ене пераважае архітэктура 1950-х гадоў.

## Эканоміка
Асноўнае значэньне ў эканоміцы Ляр’ену мае порт, галоўнымі галінамі ў эканоміцы ёсьць гандаль, рыбалоўства, пасажырскія перавозкі.

## Культура
Для прыцягненьня турыстаў праводзяцца спартовыя спаборніцтвы на вадзе й штогадовы з 1971 году, агульна-кельцкі фэстываль этнічнай музыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду.

*
Шатару

**Шатару́** () — горад у Францыі, знаходзіцца ў дэпартамэнце Эндр у рэгіёне Цэнтар-Валь дэ Люар, на поўдзень ад Арлеану па дарозе, якая злучае Парыж з Тулюзай. Насельніцтва складае 45 209 чалавек (2013).

## Гісторыя
Горад узьнік вакол замка, заснаванага ў X стагодзьдзі князем Раулем дэ Дэалем. Цяперашні замкавы будынак, які займае гарадзкая адміністрацыя, ўзьведзены не пазьней XV стагодзьдзя. Людовік XV даў тытул герцагіні Шатару сваёй фаварытцы, маркізе дэ Турнэль. Сярод знакамітых ураджэнцаў Шатару — напалеонаўскі маршал Анры Бэртран і актор Жэрар Дэпард’ё.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Францыі
*
Арлеан

**Арлеа́н** () — горад у Францыі, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Люарэ і рэгіёну Цэнтар-Валь дэ Люар. Галоўны горад гістарычнай вобласьці Арлеанэ. Разьмешчаны на рацэ Люара, за 130 кілямэтраў ад Парыжу. Насельніцтва складае 114 782 чалавекі, паводле зьвестак на 2016 год.

## Гісторыя
Арлеан быў заснаваны як галоўны горад кельцкага племені карнутаў, называўся Цэнабум (). У 52 годзе да н. э. быў разбураны Цэзарам і адноўлены ў 275 годзе імпэратарам Аўрэліянам, у гонар якога з V стагодзьдзя стаў называцца Аўрэліянумам (). Назва зь цягам часу зьмянілася на сучасную ў адпаведнасьці з францускім вымаўленьнем.

У 451 годзе правадыр гунаў Атыла паспрабаваў захапіць і разрабаваць горад, але ў апошні момант быў спынены прыбылай арміяй пад сумесным камандаваньнем караля вэстготаў Тэадорыха I і рымскага вайскавода Аэцыюса. Да арміі хаўрусьнікаў далучылася таксама частка аланаў, якія прыйшлі разам з вандаламі й пасяліліся ў навакольлях гораду з 408 году.

У X—XI стагодзьдзях Арлеан быў другім па значнасьці горадам каралеўскіх земляў пасьля Парыжу. У X стагодзьдзі стаў важнай крэпасьцю. У 1306 годзе ў горадзе быў заснаваны унівэрсытэт. Аблога Арлеана ў 1428—1429 гадах ёсьць адной з найважнейшых падзеяў Стогадовай вайны. Пасьля сямімесячнай аблогі горад быў вызвалены 8 траўня войскамі пад правадырствам Жанны д’Арк, пасьля чаго яе пачалі называць Арлеанскай дзевай.

## Адукацыя
Яшчэ ў раньнім Сярэднявеччы атрымаць адукацыю ў Арлеане лічылася прэстыжным. У VI стагодзьдзі тут навучаўся сын караля Бургундыі Гунтрамна Гундабадам. Карл Вялікі, а затым Гуга Капэта адпраўлялі ў Арлеан вучыцца сваіх старэйшых сыноў. У XI—XIII стагодзьдзях навучальныя ўстановы гораду былі шырока вядомыя, слава аб іх распаўсюдзілася да Італіі й Ангельшчыны, адкуль людзі прыяжджалі атрымаць адукацыю.

## Эканоміка
Арлеан ёсьць буйным прамысловым цэнтрам.

## Асобы
* Жак Поль Мінь — францускі каталіцкі сьвятар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду
Авіньён

**Авіньён** (, ) — горад у Францыі, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнта Ваклюз у Правансе (рэгіён Праванс-Альпы-Лазурны бераг), на левым беразе ракі Роны. Адзін з найвыбітнейшых і адначасова прыгажэйшых гарадоў Францыі. 

## Гісторыя
У старажытнасьці Авіньён быў сталіцай гальскага племені кавараў і яшчэ да гэтага часу захаваў шматлікія рэшткі рымскай эпохі. У Сярэднявеччы вобласьць Авіньёну належала папам, якія кіравалі ёй праз свайго віцэ-легата й толькі паводле мірнай дамовы ў Талентына ў 1797 годзе павінны былі канчаткова саступіць яе Францыі. Побач з горадам знаходзяцца залежы пяску добрага якасьці, які й сёньня судамі вывозяць на экспарт у Італію для вытворчасьці шкла. У Сярэднявеччы продаж пяску для шкла прыносіў папства добры прыбытак.

У царкоўнай гісторыі Авіньён мае вялікае значэньне, бо на працягу 69 гадоў з 1309 па 1378 служыў месцазнаходжаньнем папаў, зь якіх Клімэнт V, па загадзе Філіпа IV перанёс суды сваю рэзыдэнцыю з Рыма. Але й пасьля гэтага пэрыяду, вядомага пад назвай Авіньёнскага палону папаў да 1409 году горад зьяўляўся рэзыдэнцыяй многіх непрызнаных папаў.

## Насельніцтва
Горад Авіньён ў XIV стагодзьдзі налічваў 100 тысяч жыхароў, пасьля рэвалюцыі лік зьменшыўся да 17 тысячы, а ў 2008 годзе колькасьць жыхароў склала 90 109 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду
Эрнэст Сабіла

**Эрнэ́ст Сабі́ла** (18 сакавіка 1932, Дзегцяроўка, Менскі раён — 5 лютага 2022) — беларускі пратэстанцкі рэлігійны і грамадзкі дзяяч, дысыдэнт.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Дзегцяроўцы Менскага раёну. Навучаўся ў Менскім мэдычным інстытуце.

Ад маленства далучыўся да эвангелістаў, чыя дзейнасьць была легалізаваная падчас нямецкай акупацыі ў Другую сусьветную вайну. На працягу 1943—1944 сям’я Сабілаў супрацоўнічала з адным з савецкіх партызанскіх атрадаў Бабруйшчыны. У 1949 годзе, калі Эрнст Сабіла заканчваў Барысаўскую сярэднюю школу, на яго завялі справу савецкія карныя органы: ён хацеў стварыць беларускую арганізацыю, якая б базавалася на абароне нацыянальных, рэлігійных і сацыяльных свабодаў беларусаў.

У 1951 годзе, будучы студэнтам, быў арыштаваны па арт. 72-Б Крымінальнага кодэксу БССР («актыўная агітацыя з ужываньнем нацыянальных і рэлігійных забабонаў»). Быў прысуджаны да расстрэлу, але расстрэльны прысуд быў заменены на 25 гадоў канцлягераў.

Зьбег зь лягеру, каля 700 кілямэтраў прайшоў па тайзе, быў зноў арыштаваны. Зноў уцякаў і зноў быў злоўлены.

У 1964, праз 13 гадоў зьняволеньня, быў вызвалены і вярнуўся да актыўнай рэлігійнай дзейнасьці. З часу вызваленьня знаходзіўся пад наглядам КДБ.

У 1970-х г. здолеў скончыць вячэрняе аддзяленьне Менскага інстытуту замежных моваў.

З 1988 г. прасьвітар Эвангельскай царквы.

У 1989 г. пастар Сабіла асьвяціў першы зьезд Беларускага народнага фронту: на першым зьезьдзе БНФ Эрнст Сабіла зачытваў Біблію, асьвячаючы палітычнае мерапрыемства.

З другой паловы 2000-х — сябра Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі, удзельнік яе Нацыянальнай рады.

Пераклаў Новы Запавет і Псальмы на беларускую мову. Узнагароджаны Радай БНР мэдалём да 100 БНР.

Пахаваны ў сваёй роднай вёсцы Дзегцяроўцы пад Менскам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскім раёне
Катэгорыя:Сябры Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі
Катэгорыя:Беларускія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Беларускія дысыдэнты
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на беларускую мову
Сут’еска Нікшыч

«**Сут’еска**» — чарнагорскі футбольны клюб з гораду Нікшычу. Заснаваны ў 1927 годзе. Пяціразовы чэмпіён Чарнагорыі (2013, 2014, 2018, 2019, 2022) і двухразовы ўладальнік Кубка Чарнагорыі (2017, 2023).

## Гісторыя
«Сут’еска» была заснаваная ў 1927 годзе пад назвай «Хайдук». Каманда дэбютавала ў афіцыйных спаборніцтвах у 1929 годзе як удзельнік чэмпіянату Чарнагорыі па футболе. Найбольшага посьпеху ў той час каманда зь Нікшыча дасягнула восеньню 1929 году, згуляўшы ў фінале чэмпіянату краіны супраць «Црнагорцу». Пазьней да пачатку Другой сусьветнай вайны клюб зьмяніў назву на «Герцагавац». У сэзоне 1932 году каманда ўпершыню згуляла афіцыйны матч супраць клюбу «Будучнаст», што паклала пачатак найвялікшага чарнагорскага дэрбі паміж дзьвюма камандамі. Да 1940 году дружына толькі адзін раз згуляла ў фінале чэмпіянату, а з пачатку Другой сусьветнай вайны каманда ня мае права ўдзельнічаць у спаборніцтвах.

Па вайне клюб быў адноўлены пад назвай «Сут’еска» ў гонар югаслаўскіх камуністаў, якія загінулі ў бітве пры Сут’есцы. Першы матч каманда згуляла 3 траўня 1945 году супраць «Будучнаст» у Падгорыцы. Неўзабаве пасьля гэтага каманда зь Нікшыча заявілася ў Чарнагорскаю лігу. Першага значнага посьпеху па вайне каманда дасягнула ў сэзоне 1948—1949 гадоў, прабіўшыся ў Трэцюю лігу Югаславіі. У час з 1955 па 1964 гады «Сут’еска» дзевяць сэзонаў запар гуляла ў Другой лізе Югаславіі. У 1962—1963 гадоў дружына прабілася ў паўфінал Кубка Югаславіі, а ўжо праз год «Сут’еска» як пераможца другога дывізіёну здабыла месца ў найвышэйшым дывізіёне Югаславіі. Дэбют у Першай лізе адбыўся 9 жніўня 1964 году ў матчы супраць «Дынама» ў Заграбе. У шасьцідзесятых і сямідзесятых гадах «Сут’еска» гуляла чатыры сэзоны ў Першай лізе. У сэзоне 1971—1972 гадоў гульню паміж «Сут’ескай» і «Црвенай Зьвездай» у Нікшычы наведала  гледачоў, што засталося рэкордным паказьнікам наведвальнасьці хатніх гульняў каманды. У сэзоне 1973 году клюб дэбютаваў у афіцыйных міжнародных спаборніцтвах як прадстаўнік Югаславію ў Кубку Балканаў.

Пасьля каманду чакаў вылет з галоўнага турніру краіны, але «Сут’еска» вярнулася ў Першую лігу ў сэзоне 1984—1985 гадоў. На гэты раз яны правялі чатыры сэзоны запар у лізе. Найлепшым вынікам каманды зь Нікшыча было дзявятае месца ў сэзоне 1984—1985 гадоў. У гэтыя сэзоны «Сут’еска» і «Будучнаст» упершыню згулялі чарнагорскае дэрбі ў Першай лізе Югаславіі. Нават пасьля распаду Югаславіі «Сут’еска» заставалася ў найвышэйшай футбольнай лізе СРЮ. Пасьля выдатнага сэзону 2003 году каманда зрабіла прыкметны выступ у эўрапейскіх спаборніцтвах, у якіх выбіла люксэмбурскі «Расінг» з Кубку Інтэртота, але ў наступным раўндзе зазнала паразу ад «Тампэрэ Юнайтэд». Па здабыцьці незалежнасьці Чарнагорыі «Сут’еска» стала ўдзельнікам Першай лігі Чарнагорыі. У сэзоне 2008—2009 гадоў чарнагорцы дэбютавалі ў Лізе Эўропы, дзе былі выбітыя з турніру менскім «Партызанам» зь лікам 1:1 і 1:2 у двубоі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нікшыч
Катэгорыя:Верасень 1927 году
Катэгорыя:1927 год у Чарнагорыі
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1927 годзе
Дыжон

**Дыжон** () — галоўны горад былога герцагства Бургундзкага, потым правінцыі Бургундыі, цяпер францускага дэпартамэнту Кот-д’Ор і рэгіёну Бургундыя-Франш-Камтэ (да 1 студзеня 2016 году — рэгіёну Бургундыя). На 1 студзеня 2021 году насельніцтва складае 159 346 чалавек.

## Гісторыя
Дыжон быў ужо ў часы рымлянаў умацаваным месцам. У 1183 годзе атрымаў гарадзкія правы. Хрысьціянства ў гэтыя месцы прынёс пакутнік Бянігн Дыжонскі, які лічыцца нябесным заступнікам гораду.

Сваім палітычным значэньнем ў Сярэднявечча Дыжон абавязаны рашэньню герцага Робэрта I перанесьці сюды сталіцу ўсёй Бургундыі. Тым ня менш сапраўдны мастацкі й эканамічны росквіт Дыжону зьвязаны з кіраваньнем бургундзкіх герцагаў дынастыі Валюа ў XV стагодзьдзі. Менавіта тады ў горадзе працавалі выдатныя майстры готыкі на чале са скульптарам Сьлютэрам.

Пасьля далучэньня да Францыі ў 1477 годзе Дыжон заставаўся месцазнаходжаньнем Бургундзкага парлямэнту. Калі Людовік XIV заваяваў Франш-Комтэ, Дыжон з памежнага мястэчка ператварыўся ў буйны эканамічны й адміністрацыйны цэнтар. У Дыжоне нарадзіліся кампазытар Жан-Філіп Рамо й інжынэр Аляксандар Густаў Эйфэль.

## Геаграфія
Горад разьмешчаны за 326 км на паўднёвы ўсход ад Парыжу, ля ўсходняга схілу Кот-д’Ор, пры ўпадзеньні Сюзон у раку Уш і пры Бургундзкім канале, які злучае сыстэму рэк Соны й Роны з ракой Сэнай; вузлавы пункт Парыска-Ліёнскай чыгункі.

## Адукацыя
У Дыжоне функцыянуюць 15 ВНУ: унівэрсытэт Бургундыі, Нацыянальная школа прыгожых мастацтваў, мэдычная i фармацэўтычная школы, багаслоўская сэмінарыя, сэмінарыя для настаўнікаў і для настаўніц. Маюцца розныя навуковыя таварыствы, бібліятэка з 80 тысячаў тамоў і 900 рукапісаў, батанічны сад, абсэрваторыя й іншыя.

## Эканоміка
Маюцца ліцейныя й аўтамабільныя заводы; разьвіта вытворчасьць ваўняных і баваўняных тканінаў, скуры, сусьветна вядомай гарчыцы, бочарных і васковых вырабаў, шпалераў, аўтамашын, хімічных прадуктаў. Таксама разьвіта вінаробства, садоўніцтва, кветкаводзтва; гандаль віном, дыжонскай гарчыцай і іншымі мясцовымі прадуктамі.

## Славутасьці
Дыжон адносна мала пацярпеў у войнах апошніх двух стагодзьдзяў. У цэнтры захаваліся дамы XII—XV стагодзьдзяў і палац герцагаў Бургундзкіх зь вежай Філіпа Добрага; сваім цяперашнім абліччам ён абавязаны перабудовам XVII—XVIII стагодзьдзяў. Зараз палацавыя залы дзеляць ратуша й музэй выяўленчых мастацтваў з багатай калекцыяй старажытнафранцускага й старажытнанідэрляндзкага жывапісу.

## Спорт
У горадзе месьціцца футбольны клюб «Дыжон».

## Гарады-сябры
Сярод гарадоў Францыі Дыжон займае адно зь першых месцаў па колькасьці гарадоў-сяброў. Акрамя таго, Дыжон адзін зь першых гарадоў Францыі, які пасьля Другой сусьветнай вайны стаў сябрам з горадам Нямеччыны.

* Майнц, Нямеччына 
* Валгаград, Расея 
* Рэджа-Эмілія, Італія 
* Пэч, Вугоршчына 
* Скоп’е, Паўночная Македонія 
* Ёрк, Вялікабрытанія 
* Далас, Тэхас, ЗША 
* Аполе, Польшча 
* Клуж-Напока, Румынія

## Асобы
* Аляксандар Эйфэль (1832—1923), інжынэр і прадпрымальнік
* Жан-Філіп Рамо (1683—1764), францускі кампазытар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Ам’ен

**Ам’е́н** (, ) — горад на поўначы Францыі, які месьціцца на сямі рукавах ракі Сомы. Галоўны горад гістарычнай вобласьці й былога рэгіёну Пікардыя (зь 1 студзеня 2016 — у складзе рэгіёну О-дэ-Франс). Адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Сома. Насельніцтва на 2016 год — 133 755 жыхароў.

## Эканоміка й адукацыя
Як і іншыя гарады на паўночным-захадзе Францыі, Ам’ен адвеку быў буйным цэнтрам тэкстыльнай прамысловасьці. У цяперашні час у горадзе прадстаўлены такія галіны, як машынабудаваньне, лёгкая, хімічная прамысловасьць. У 1970 годзе адчыніўся ўнівэрсытэт Пікардыі, які носіць імя знакамітага амьенца Жуля Вэрна.

## Славутасьці
Амьен моцна пацярпеў падчас абедзьвюх сусьветных войнаў. Цэнтар гораду з адноўленай ратушай XVII стагодзьдзя, царквой Сэн-Жэрмэн XV стагодзьдзя і тэатрам часоў Людовіка XVI быў адбудаваны ў пасьляваенны час.

Галоўная славутасьць гораду — Ам’енская катэдра, здольны зьмясьціць больш вернікаў, чым любы іншы гатычны храм Францыі. Джон Роскін назваў яго найчыстым узорам готыкі. З 1981 году сабор знаходзіцца пад аховай ЮНЭСКО як помнік Сусьветнай спадчыны чалавецтва.

Зборы старажытнаэгіпецкага, антычнага й заходнеэўрапейскага мастацтва разьмешчаны ў музэі Пікардыі — адным з найбуйнейшых рэгіянальных музэяў Францыі.

Файл:Amiens Cathedral facade by night.jpg|Катэдра Нотар-Дам
Файл:Amiens St Acheul Carré musulman de la nécropole nationale.jpg|Ваенныя могілкі
Файл:Amiens - Hotel de Ville de nuit.jpg|Ратуша
Файл:Amiens Tour Jules Verne (depuis boulevard) 1a.jpg|Дом, у якім жыў і працаваў Жуль Вэрн
Файл:Le beffroi d'Amiens 2004.JPG|Бэфруа


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

*
Вацлаў Пупка

**Вацлаў Пупка** (1879, Івянец — пасьля 1925) — беларускі дзяяч.

У 1913—1914 служыў у менскім акруговым судзе. У 1914—1920 працаваў старэйшым рэфэрэнтам у Менскім магістраце. У 1920 — ліквідатарам ва Ўправе па справах ліквідаціі былых зямельных банкаў у Менскай акрузе.

У 1919—1920 быў сябрам Часовага беларускага нацыянальнаяга камітэту ў Менску.

У другой палове 1920-га служыў у польскім войску як добраахвотнік. У 1921 годзе працаваў у Дэпартамэнце аправізацыі Часовай урадавай камісіі Сярэдняй Літвы, загадваў складам. Удзельнічаў у працы беларускіх палянафільскіх арганізацыях, быў афіцыйным старшынём «Краёвай сувязі».

У ліпені 2024 году на каталіцкіх могілках у Івянцы адшуканае надмагільле, якое, імаверна, належыць Пупку. Паводле надпісу на ім Вацлаў Пупка памёр у 1935 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1879 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івянцы
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Лязарус Шпэнглер

**Лязарус Шпэнглер** (, 13 сакавіка 1479, Нюрнбэрг — 7 верасьня 1534, Нюрнбэрг) — сакратар Нюрнбэрскага Савета, пісьменьнік, гуманіст, адзін з заступнікаў рэфармацыі у Нюрнбэргу; прыхільнік і пасьлядоўнік вучэньня Мартына Лютэра.

Ён, аднак, не падтрымліваў радыкалаў, выступаў супраць кровапраліцьця і неаднаразова стрымліваў гарадзкія ўлады Нюрнбэрга ад жорсткіх расправаў над бунтарамі. Шпэнглер быў адным з бліжэйшых сяброў Альбрэхта Дурэра, а таксама непрымірымым апанэнтам Вілібальда Піркгеймэра. З апошнім адносіны складваліся вельмі супярэчліва.

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1479 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нюрнбэргу
Катэгорыя:Памерлі 7 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1534 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Нюрнбэргу
Катэгорыя:Асобы Нямеччыны
Катэгорыя:Нямецкія пісьменьнікі
Шыіцкі сельсавет

**Шыіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Каленкавіцкага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Шыічы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Каленкавіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Гаўр

**Гаўр** () — горад на поўначы Францыі, месьціцца ў дэпартамэнце Прыморская Сэна рэгіёну Нармандыя. Гаўраўскі порт ёсьць адным з найбуйнейшых у Францыі. Насельніцтва складае 166 058 чалавек, паводле дадзеных на 2021 год.

## Геаграфія
Гаўр разьмешчаны на правым беразе Сэны. Да 1 студзеня 2016 Гаўр знаходзіўся ў складзе рэгіёну Верхняя Нармандыя, і рака аддзяляла гэты горад ад рэгіёну Ніжняя Нармандыя і суседняга гораду Анфлёр. На поўнач і на захад ад Гаўра знаходзіцца ўзьбярэжжа пратокі Па-дэ-Кале.

## Гісторыя
Гаўр — адзін з маладых гарадоў Францыі. Пры заснаваньні адміралам  ў 1517 годзе ён быў названы *Францыскопалем* () у гонар караля Францыска I. Пасьля быў ​​перайменаваны ў *Гаўр-дэ-Грас* («прасьвядная гавань»). У 1562 годзе гугеноты перадалі горад ангельцам, але ўжо праз 2 гады ён вярнуўся да Францыі.

Да 1572 году горад стаў значным гандлёвым цэнтрам, адкуль накіроўваліся караблі да Ньюфаўндлэнду й Шпіцбэргену для лоўлі трэскі й кітоў. Да XVIII стагодзьдзя порт Гаўра стаў другім па велічыні ў Францыі пасьля Нанта.

Падчас Другой сусьветнай вайны горад быў амаль поўнасьцю зьнішчаны. Пасьля вайны па праекту Андрэ Пэрэ ён быў зноўку забудаваны сучаснымі пабудовамі характэрнага белага колеру.

## Гарады-сябры
* Далянь, Кітай 
* Пуэнт-Нуар, Рэспубліка Конга 
* Саўтгэмптан, Вялікабрытанія 
* Тампа, Флорыда, ЗША 
* Санкт-Пецярбург, Расея

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

*
Вэрдэн (Францыя)

**Вэрдэ́н** () — горад на поўначы Францыі, месьціцца ў дэпартамэнце Мёз у рэгіёне Гранд-Эст (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Лятарынгія). Насельніцтва складае 17 923 чалавек (2013).

## Геаграфія
Горад разьмешчаны на рацэ Мёз. Плошча крыху большая за 31 км². Зь іншымі гарадамі зьвязаны чыгуначным транспартам і аўтадарогамі. Цягнікі прыбываюць на станцыю Вэрдэн.

## Гісторыя
У 843 годзе Вэрдэн зьявіўся месцам падпісаньня Вэрдэнскай дамовы, якая пазначыла падзел Франскай імпэрыі Карла Вялікага й які даў пачатак Францыі, Нямеччыне й Італіі. Горад зьяўляўся арэнай грандыёзнай бітвы Першай сусьветнай вайны паміж нямецкай і францускай арміямі ў сярэдзіне 1916 году й быў у выніку моцна разбураны.

6 лютага 1921 году маршалак Юзэф Пілсудзкі надаў гораду ордэн Віртуці Мілітары. Горад быў таксама ўзнагароджаны эстонскім ордэнам Свабоды.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Бітва пад Вэрдэнам

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Матэрыялы пра вайсковую гісторыі Вэрдэну

Катэгорыя:Гарады Францыі
*
Самюр

**Самюр** () — горад на захадзе Францыі, месьціцца ў дэпартамэнце Мэн і Люара ў рэгіёне Пэі-дэ-ля-Люар. Насельніцтва на 2013 год складала 27 413 чалавек. У Самюры нарадзілася Како Шанэль.

## Геаграфія
Знаходзіцца на левым беразе Люары, пры ўпадзеньні ў яе ракі Туэ.

## Славутасьці
У горадзе месьціцца замак XI—XVI стагодзьдзяў, а таксама цэрквы: Сэн-П’ер, Нотр-Дам-дэ-Нантыльі, Сэн-Нікаля (XII стагодзьдзе), Нотр-Дам-дэз-Ардыльер. Ратуша ў гатычным стылі (XVI стагодзьдзе), каледж, музэй. Гарадзкая бібліятэка.

Каменны мост злучае горад праз востраў на Люары з прадмесьцем Круа-Вэрт.

## Эканоміка
Горад спэцыялізуецца на вінаградарстве й вінаробстве (шыпучыя віны), выраб лікёраў, маслабойная вытворчасьць. У горадзе маецца дзяржаўная школа верхавой язды, створаная на загад Людовіка XVIII.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Гарадзкое турбюро

Катэгорыя:Гарады Францыі
Старая Ўпсала

**Старая Ўпсала** () — старажытнае паселішча ў Швэцыі, у ляндскапе Ўплянд, на поўначы сучаснай Упсалы.

## Гісторыя
Пачынаючы з III—IV стагодзьдзя Старая Ўпсала была палітычным цэнтрам племені свэяў, рэзыдэнцыяй свэйскага караля і месцам правядзеньня тынгаў (народных сходаў), і толькі ў IX стагодзьдзі гэтыя функцыі перайшлі да Біркі. З пачаткам хрысьціянізацыі свэяў, Старая Ўпсала становіцца цэнтрам біскупства, а з 1164 году — арцыбіскупства. У 1273 годзе яго цэнтар быў перанесены ў Эстра Арас, які стаў называцца Ўпсала.

## Славутасьці

* Каралеўскія курганы — тры могільныя курганы VI стагодзьдзя, якія імаверна, належаць тром свэйскім каралям: Адыльсу, Аўну і Эгілю. Існавала таксама легенда, паводле якой у гэтых курганах быццам пахаваныя галоўныя скандынаўскія міталягічныя багі: Одын, Тор і Фрэй.
* Царква Старой Упсалы — каменная царква, вядомая з 1076 году, якая пэўны час была Катэдральным саборам. У ёй пахаваны Андэрс Цэльсіюс.
* Дысагордэн — музэй пад адкрытым небам, у якім сабраны будынкі XVI—XIX стагодзьдзя

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Упсала
Шамані

**Шамані́-Манбля́н** () — горад на ўсходзе Францыі, месьціцца ў дэпартамэнце Верхняя Савоя ў рэгіёне Авэрнь-Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Рона-Альпы). Насельніцтва складае 8 897 чалавек (2013).

## Геаграфія
Знаходзіцца ў Альпах, у вузкай даліне ракі Арў (прыток Роны), ля падножжа гары Манблян, у якой у Шамані пракапаны тунэль, што злучае Францыю зь Італіяй.

## Турызм
Шамані — цэнтар папулярнага гарналыжнага рэгіёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
*
Булёнь-сюр-Мэр

**Булёнь-сюр-Мэр** () — горад на поўначы Францыі, месьціцца ў дэпартамэнце Па-дэ-Кале рэгіёну О-дэ-Франс (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Нор-Па-дэ-Кале). Насельніцтва складае 42 537, паводле дадзеных на 2013 год. Найбуйнейшы рыбалоўны порт Францыі й другі па колькасьці насельніцтва, пасьля Кале, горад дэпартамэнту Па-дэ-Кале.

## Геаграфія
Булёнь-сюр-Мэр разьмешчаны на беразе Ля-Манша, у 100 км на захад ад Лілю й у 215 км на поўнач ад Парыжа, у месцы ўпадзеньня ў праліў ракі Льян.

## Гісторыя
Заснавала горад кельцкае племя боі. Рымляне выкарыстоўвалі яго як асноўны марскі порт, які злучаў мацерыковую частку імпэрыі з Брытаніяй. Імпэратар Кляўдыюс у 43 годзе выкарыстаў Булёнь як апорную базу для арганізацыі ўварваньня ў Брытанію, і да 296 году паселішча было месцам базаваньня рымскага флёту ў Ля-Маншы.

У Сярэднявечча Булёнь была цэнтрам аднайменнага графства. Землі графства Булёнь былі аб’ектам тэрытарыяльнай спрэчкі паміж Францыяй і Ангельшчынай, ангельцы валодалі горадам у 1554—1550 гадах. У 1550 годзе Булёнскі мір завяршыў вайну Ангельшчыны з Францыяй і Шатляндыяй, французы выкупілі горад за 400 тысячаў крон.

У 1805 годзе ў раёне Булёні імпэратар Напалеон I разьмясьціў Вялікую армію, зьбіраючыся пачаць адсюль заваёву Ангельшчыны, але гэтым ягоным плянам не наканавана было спраўдзіцца. Падчас Другой сусьветнай вайны тут разьмяшчалася буйная ваенна-марская база нямецкага флёту, і ў чэрвені 1944 году горад падвергнуўся масіраванай бамбардзіроўцы авіяцыяй хаўрусьнікаў.

## Эканоміка
Структура занятасьці насельніцтва:
* Сельская гаспадарка — 2,5%
* Прамысловасьць — 12,4%
* Будаўніцтва — 3,3%
* Гандаль, транспарт і сфэра паслугаў — 45,3%
* Дзяржаўныя й муніцыпальныя службы — 36,4%

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
*
Клермон-Фэран

**Клермон-Фэра́н** (, ) — горад на поўдні цэнтральнай частцы Францыі, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнта Пюі-дэ-Дом у рэгіёне Авэрнь-Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 зьяўляўся адміністрацыйным цэнтрам рэгіёну Авэрнь). Насельніцтва 142 686 чалавек (на 2016 год).

## Геаграфія
Горад разьмешчаны на гэтак званым Цэнтральным масіве, на вышыні парадку 410 мэтраў над узроўнем мора. У навакольлях шмат гор грады Пюі, у тым ліку патухлых вульканаў. Каля гораду разьмешчаны курортны гарадок Руая (). Таксама побач з Клермон-Фэранам знаходзіцца вульканалягічны парк «Вульканія».

## Гісторыя
Сталіца Авэрні яшчэ да прыходу рымлянаў была буйным цэнтрам зямлі галаў. Грэцкі гісторык Страбон згадвае горад як *Нэмэс*. Выхадцам гэтых месцаў лічыцца правадыр галаў Вэрцынгеторыкс; ягоную статую на цэнтральнай плошчы вылепіў Бартольдзі. Лічыцца, што дзесьці ў ваколіцах гораду Вэрцынгеторыкс нанёс рымлянам адчувальную паразу пры Герговіі.

Назва Клермонт або Клермон (Clarmontis; ад ) сустракаецца ў аналах каралеўства франкаў пад 761 годам. Кіраўніком гораду ў раньняе Сярэднявечча быў біскуп. Клермон быў месцам правядзеньня двух царкоўных сабораў — у 535 і 1095 гадох, на Другім Клермонскім саборы папа Урбан II заклікаў сваю паству выступіць у крыжовы паход.

Графы Авэрнь беспасьпяхова спрабавалі адабраць Клермон у царкоўнікаў і зрабіць сталіцай сваіх земляў. Страціўшы надзею дамагчыся мэты, яны заснавалі побач другі горад — Манфэран. На працягу стагодзьдзяў Манфэран супернічаў з Клермон, пакуль нарэшце ня быў зьведзены да статусу ягонага прадмесьця. Здвоены горад атрымаў назву «Клермон-Фэран».

## Эканоміка
У горадзе разьмешчана штаб-кватэра сусьветна вядомага вытворцы шынаў Michelin; у горадзе разьмешчаны шэраг прадпрыемстваў кампаніі. Таксама маюцца прадпрыемствы машынабудаўнічай, тэкстыльнай, паліграфічнай, папяровай, хімічнай, харчовай прамысловасьці.

## Гарады-сябры
* Абэрдын, Вялікабрытанія (з 1955)
* Солфард, Вялікабрытанія
* Рэгенсбург, Нямеччына (з 1969)
* Гомель, Беларусь
* Авіеда, Гішпанія
* Норт-Кўінслэнд, Аўстралія
* Брага, Партугалія
* Норман, Аклагома, ЗША
* Аем, Габон

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Біярыц

**Біярыц** () — горад на поўднёвым захадзе Францыі, разьмешчаны ў дэпартамэнце Атлянтычныя Пірэнэі ў рэгіёне Нувэль-Акітэн (да 1 студзеня 2016 году — у рэгіёне Аквітанія). Насельніцтвана на 2021 год сладала 25 764 жыхары. Прыморскі кліматычны і бальнеялягічны курорт. Фэшэнэбельны курорт, месца адпачынку й лячэньня каралеўскіх асобаў, прэзыдэнтаў і іншых высокапастаўленых асобаў. Горад месьціцца ў гістарычнай вобласьці Краіны Баскаў.

## Гісторыя
У 840 годзе на землях Гасконі зьявіліся вікінгі. Яны расьсяліліся на даволі шырокай тэрыторыі, у тым ліку й на тым месцы, дзе цяпер разьмешчаны Біярыц. Іх прыцягнулі магчымасьці паляваньня на кітоў. Пасьля ваеннага паражэньня ў 982 годзе іхныя нашчадкі яшчэ доўга заставаліся на гэтых землях. Яны працягвалі кітовы промысел. Жылі вельмі адасоблена, ім катэгарычна забаранялася ўступаць у зьмешаныя шлюбы. Такога роду абшчыны мелі месца ў Гасконі й Навары. Канчаткова асыміляваліся яны толькі да пачатку XX стагодзьдзя. Біярыц заўсёды жыў акіянам. Спачатку гэта быў промысел рыбы і кітоў, але пазьней, пачынаючы з XVIII стагодзьдзя, дзякуючы карыснасьці для здароўя мясцовага паветрайі вады па рэкамэндацыі лекараў тут зьявіліся першыя адпачывальнікі й курортнікі.

Сапраўдную папулярнасьць Біярыцу ў XIX стагодзьдзі прынес імпэратар Напалеон III, які адпачываў тут са сваім дваром. Каралева Вікторыя была ў Біярыцы ў 1889 годзе, а з 1906 году горад стаў любімым месцам адпачынку Эдуарда VII. Любіў бываць тут і кароль Гішпаніі Альфонса XIII.

## Славутасьці
З архітэктурных славутасьцяў гораду варта адзначыць царкву Сьвятой Яўгеніі (). Яна была пабудаваная ў бізантыйскім стылі ў 1864 годзе па распараджэньні імпэратрыцы Яўгеніі. Прыцягвае турыстаў імпэратарская капэла й царква Сэн-Мартэн, пабудаваная ў XII стагодзьдзі і адноўленая ў XVI стагодзьдзі. Раскошны Гатэль-дзю-Пале таксама ўзьведзены дзякуючы распараджэньня імпэратрыцы ў 1854 годзе.

## Гарады-сябры
* Мар-дэль-Плята, Аргентына
* Іксэль, Бэльгія
* Сарагоса, Гішпанія
* Хэрэс-дэ-ля-Франтэра, Гішпанія
* Аўгуста, Джорджыя, ЗША
* Кашкайш, Партугалія

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Пэрыгё

**Пэрыгё** (, ) — горад у Францыі, разьмешчаны ў дэпартамэнце Дардонь у рэгіёне Нувэль-Акітэн (да 1 студзеня 2016 году — у рэгіёне Аквітанія), на правым беразе суднаходнай ракі Ілю. Насельніцтва на 2013 год складала 30 036 чалавек.

## Гісторыя
Да прыходу рымлянаў на месцы Пэрыгё было паселішча кельцкага племені пэтракорыяў; рымляне далі яму назву *Вэсуна* (). Пасьля спусташэньня варварамі паселішча моцна скарацілася ў памерах і стала называцца *Цывіт Пэтракорыюм* (, у перакладзе «горад пэтракорыяў») — адсюль паходзіць назва сучаснага гораду.

Першым мясцовым біскупам быў сьвяты Фронт, чые мошчы былі зьмешчаныя ў абацтве Пуі–Сэн Фрон на ўсход ад старога гораду. Гэтае абацтва стала ў Сярэднявеччы другім цэнтрам гораду й супернічалі зь першым да 1251 году, калі яны былі юрыдычна аб’яднаны. Пэрыгё быў спустошаны ангельцамі падчас Стогадовай вайны й гугенотамі падчас рэлігійных войнаў XVI стагодзьдзя.

## Славутасьці
Галоўная славутасьць Пэрыгё — сабор Сэн-Фрон, які вылучаецца сярод францускіх сярэднявечных храмаў сваёй пяцікупальнай архітэктурай у бізантыйскім стылі.

## Ураджэнцы
* П’ер Аляксандар дэ Лямот — францускі пісьменьнік

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Бэзансон

**Бэзансон** () — горад на ўсходзе Францыі, ля ракі Ду, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Ду і рэгіёну Бургундыя-Франш-Камтэ. Да 1 студзеня 2016 зьяўляўся адміністрацыйным цэнтрам рэгіёну Франш-Камтэ. У 2016 годзе колькасьць насельніцтва складала 116 466 жыхароў.

## Гісторыя
У старажытнасьці быў цэнтрам Гальскага племені сэкванаў. Быў узяты ў 58 годзе да н. э. Юліюсам Цэзарам. З IV стагодзьдзя вядомыя бэзансонскія біскупы, якія з часам сталі арцыбіскупамі, узялі кіраваньне горадам у свае рукі. Аж да 1654 году ён заставаўся вольным горадам ў складзе Сьвятой Рымскай імпэрыі.

Бэзансон квітнеў пад валадарствам Габсбургаў, калі адзін зь мясцовых жыхароў, кардынал Гранвэла, запраўляў зьнешняй палітыкай імпэрыі. Паводле вынікаў Трыццацігадовай вайны перайшоў да французаў і быў на загад Людовіка XIV грунтоўна ўмацаваны Сэбастыянам Вабанам. Будаўніцтва грандыёзнай крэпасьці заняло 30 гадоў; ў 1814 годзе яе абстралялі аўстрыйцы, аднак у цэлым тварэньне Вобана дайшло да нашых дзён ў добрыі стане.

У 1676 годзе сюды былі пераведзены з Доля органы кіраваньня Франш-Камтэ. У 1671 годзе ў Бэзансон пераехаў з Доля ўнівэрсытэт Франш-Камтэ, адкрыты яшчэ ў XV стагодзьдзі як «унівэрсытэт Дзьвюх Бургундыяў».

У канцы XVIII стагодзьдзя ўцекачы з Швайцарыі заклалі асновы прамысловасьці Бэзансона. У XIX стагодзьдзі горад лічыўся даволі буйным прамысловым цэнтрам. Тут нарадзіліся паэт Віктор Юго, сацыялісты Шарль Фур’е і П’ер Жазэф Прудон, а таксама браты Люм’ер. Стэндаль зьмясьціў у Бэзансон частку дзеяньня рамана «Чырвонае і чорнае».

У 1960-я гады забудоўваўся найбольш шчыльна заселены раён сучаснага гораду — Плянуаз.

## Славутасьці
* Бэзансонская фартэцыя — спраектаваная Сэбастыянам Вабаном. Уключае ў сябе цытадэль, гарадзкія сьцены й форт Грыфон. У 2008 годзе гэтыя ўмацаваньні былі абвешчаныя ЮНЭСКО помнікамі Сусьветнай спадчыны у ліку 13 іншых умацаваньняў Вабана.

## Ураджэнцы
* Віктор Юго — францускі пісьменьнік
* браты Люм’ер — вынаходнікі кінематографу

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Чырвонае і чорнае

«**Чырвонае і чорнае**» () — раман Стэндаля, апублікаваны ў 1830 годзе. Існуе мноства гіпотэзаў, чаму аўтар абраў менавіта такую назву, але адназначнага меркаваньня не існуе.

У рамане раскрываецца трагічная гісторыя Жульена Сарэля, «у душы якога ідзе барацьба паміж прыроднаю шляхетнасьцю і небясьпечнымі марывамі славалюбства». Паказваючы жыцьцё героя, аўтар адначасова вымалёўвае тры сацыяльныя слупы францускага грамадзтва пасьля рэвалюцыі 1793 году: буржуазію, духавенства, дваранства.

Раман «Чырвонае і чорнае» выйшаў пасьля Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 году, спрычынёнай палітыкай караля Карла Х, які спрабаваў вярнуць норавы і парадкі, што былі да Вялікай францускай рэвалюцыі. Менавіта да Карла Х г-ня дэ Рэналь памкнецца ехаць па памілаваньне для каханага. Дзеяньне рамана адбываецца ў 1820-я гады.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раманы выхаваньня
Катэгорыя:Стэндаль
Катэгорыя:Раманы на францускай мове
Катэгорыя:Экранізаваныя раманы
Ліпеньская рэвалюцыя 1830 году

**Ліпеньская рэвалюцыя** — паўстаньне 27 ліпеня 1830 году супраць дзейнай манархіі ў Францыі, якое прывяло да канчатковага зьвяржэньня старэйшай лініі дынастыі Бурбонаў і ўсталяваньню лібэральнага каралеўства з значнымі ўладнымі паўнамоцтвамі буржуазіі. Прычынай рэвалюцыі паслужыла кансэрватыўная палітыка караля Карла Х, вышэйшай мэтай якога было ўзнаўленьне грамадзкіх парадкаў, якія панавалі да Вялікай францускай рэвалюцыі 1789 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Карл X (кароль Францыі)

**Карл X** (; , Вэрсальскі палац — , Гёрц, Аўстрыя, цяпер Гарыцыя ў Італіі) — кароль Францыі з 1824 па 1830, апошні прадстаўнік старэйшай лініі Бурбонаў на францускім троне.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Каралі Францыі
Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Памерлі ад халеры
Нім

**Нім** (, ) — горад на поўдні Францыі, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Гар, у рэгіёне Аксытанія. У 2021 годзе колькасьць насельніцтва складала 148 104 чалавекі.

## Геаграфія
Нім разьмешчаны на мяжы Праванса, у 35 км на поўнач ад міжземнаморскага ўзьбярэжжа, у 20 км на захад ад Роны, ля падножжа плято Гарыг.

## Гісторыя
Нім () у старажытнасьці быў сталіцай гальскага племені Волька-арэкомікаў, якія былі заваяваны рымлянам ў 121 годзе да н. э. На месцы кельцкага селішча імпэратар Актавіян Аўгуст заснаваў новы горад. Дзякуючы ўдаламу месцазнаходжаньню ў вінаробным рэгіёне й прадастаўленым імпэратарамі прывілеям, Нім стаў адным з самых буйных гарадоў Паўднёвай Францыі. У V стагодзьдзі яго разрабавалі вандалы й вэстготы, за якімі ў VIII стагодзьдзі прыйшлі арабы, выгнаныя ў 737 годзе.

З X стагодзьдзя Нім уваходзіў ва ўладаньні графаў Тулюскіх, быў агменем руху альбігойцаў. У 1229 годзе далучаны да дамэну караля Францыі. У XVI стагодзьдзя грамадзяне прынялі пратэстантызм. Пасьля адмены Нанцкага эдыкта тут назіраліся хваляваньні гугенотаў.

## Вядомыя ўраджэнцы
* Палін Ляфон (1963—1988)— француская кінаакторка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

*
Сэн-Трапэ

**Сэн-Трапэ́** (, ) — горад на поўдні Францыі ў дэпартамэнце Вар у рэгіёне Праванс-Альпы-Лазурны бераг. Адно з найпрэстыжнейшых месцаў адпачынку. Насельніцтва складае 4 402 (2013).

## Гісторыя
Першае селішча на месцы сучаснага Сэн-Трапэ было заснавана яшчэ ў II стагодзьдзі да н. э. Сваю сучасную назву горад атрымаў у гонар сьвятога Трафіма, які быў абезгалоўлены ў 60-я гады ў часы Нэрону пры ганеньнях на хрысьціянаў у раёне сучаснай Пізы. Паводле паданьня ягонае цела было пакладзенае ў стары човен разам зь пеўнем і сабакам. Гэты човен прыбіўся да берагу на месцы сучаснага гораду.

У 1637 годзе ў жыхарамі Сэн-Трапэ была адбітая атака 22 гішпанскіх галеонаў. Да гэтага часу ў гонар гэтага ў горадзе праводзіцца традыцыйнае шэсьце .

Да Першай сусьветнай вайны Сэн-Трапэ быў адным з галоўных партоў Францыі на Міжземным моры. У 1920-я і 1930-я гады менавіта тут Поль Сыньяк вынайшаў тэхніку пуантылізму.

Аднак, да 1950-х горад быў мала вядомы шырокай публіцы. Новую папулярнасьць, асабліва сярод заможных людзей, ён атрымаў у 1956 годзе, калі ў Сэн-Трапэ здымаўся вядомы фільм *«[[І Бог стварыў жанчыну (фільм, 1956)|І Бог стварыў жанчыну]]»* з Брыжыт Бардо у галоўнай ролі. Пазьней папулярнасьці гораду дадала сэрыя кінакамэдыі пра *«[[Жандар з Сэн-Трапэ (фільм)|Жандара з Сэн-Трапэ]]»* зь Люі дэ Фюнэсам у галоўнай ролі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
*
Шалён-ан-Шампань

**Шалён-ан-Шампань** () — горад і камуна на паўночным усходзе Францыі, на рацэ Марна, адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Марна ў рэгіёне Гранд-Эст. Да 1 студзеня 2016 зьяўляўся сталіцай рэгіёну Шампань-Ардэны, хоць ён у чатыры разы меншы за Рэймс і саступае па насельніцтву традыцыйнай сталіцы Шампані, гораду Труа. Насельніцтва складе 44 899 чалавек (2013).

Пасьля Францускай рэвалюцыі горад быў перайменаваны ў Шалён-на-Марне, але ў 1998 годзе афіцыйна вярнуў сваю гістарычную назву.

## Гісторыя
Да прыходу рымлянаў на месцы Шалёну знаходзілася галоўнае паселішча гальскага племені каталяўнаў. У Рымскай імпэрыі горад называўся *Durocatalaunum*. У 451 годзе дзесьці паблізу адбылася знакамітая бітва на Каталяўнскіх палях.

У Сярэднявеччы горадам кіравалі біскупы, найбольш вядомы сярод якіх Гіём з Шампо. У XV стагодзьдзі мясцовыя жыхары двойчы абаранялі горад ад ангельцаў. У 1589 годзе кароль Генрых IV перавёў у Шалён парлямэнт з варожага яму Парыжа.

У гады Другой імпэрыі пад Шалён быў уладкованы найбуйнейшы ў краіне вайсковы лягер, які да гэтага часу не страціў свайго ваеннага значэньня. Гістарычныя помнікі Шалёну моцна пацярпелі падчас бамбаваньняў у красавіку й ліпені 1944 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
*