open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цэлтніекс/ЛСПА

**«Цэ́лтніекс/ЛСПА»** () — латыскі гандбольны клюб з Рыгі. Выступае ў нацыянальнай гандбольнай лізе і рэгіянальнай Балтыйскай лізе.

## Дасягненьні

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Профіль  на бачыне Балтыйскай лігі
* Профіль  на бачыне Латвійскай гандбольнай фэдэрацыі

Катэгорыя:Латвійскія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Спорт у Рызе‎
Норма Шырэр

**Норма Шырэр** (; 10 жніўня 1902 — 12 чэрвеня 1983) — амэрыканская акторка, уладальніца прэміі «Оскар».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манрэалі
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Пітэр Джэксан

**Сэр Пі́тэр Ро́бэрт Джэ́ксан** (; нарадзіўся 31 кастрычніка 1961 году, Пукеруа Бэй, Новая Зэляндыя) — новазэляндзкі кінарэжысэр, прадусар і сцэнарыст. Найбольш вядомы сваімі творамі «Ўладар Пярсьцёнкаў» і «Хобіт» паводле аднайменных раманаў Дж. Р. Р. Толкіна. Уладальнік трох прэміяў Акадэміі, «Залатога Глёбусу», чатырох «Сатурнаў», трох прэміяў Брытанскай акадэміі кіна- і тэлемастацтваў і іншых.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 


Катэгорыя:Кавалеры ордэна Новай Зэляндыі
Катэгорыя:Рыцары Новай Зэляндыі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Новазэляндзкія кінарэжысэры
Катэгорыя:Новазэляндзкія кінапрадусары
Катэгорыя:Новазэляндзкія сцэнарысты
Культура (неадназначнасьць)

**Культура**:

* Культура — характарыстыка чалавечай жыцьцядзейнасьці
* «Культура» — дзяржаўная радыёстанцыя Беларусі
* «Культура» — дзяржаўная беларускамоўная газэта
* «Культура» — украінская радыёстанцыя
* «Культура» — украінскі тэлеканал
* «Культура» — расейскі тэлеканал
* «Культура» — расейская радыёстанцыя

## Населеныя пункты

### Беларусь
* Культура — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці

### Расея
* Культура — вёска ў Аўргазінскім раёне Башкартастану
* Культура — вёска ў Апарынскім раёне Кіраўскай вобласьці
* Культура — сяліба ў Ціхарэцкім раёне Краснадарскага краю
* Культура — мястэчка ў Хамутоўскім раёне Курскай вобласьці
* Культура — мястэчка ў Лебядзянскім раёне Ліпецкай вобласьці
* Культура — мястэчка ў Кстоўскім раёне Ніжагародзкай вобласьці
* Культура — мястэчка ў Пуцяцінскім раёне Разанскай вобласьці
* Культура — мястэчка ў Волскім раёне Самарскай вобласьці
* Культура — мястэчка ў Кінельскім раёне Самарскай вобласьці
* Культура — вёска ў Савецкім раёне Саратаўскай вобласьці
* Культура — сяло ў Аксубаескім раёне Татарстану

### Украіна
* Культура — сяло, Пяціхацкі раён, Днепрапятроўская вобласьць
* Культура — сяло, Старабешаўскі раён, Данецкая вобласьць
Мовы Міжзем’я

**Мо́вы Міжзе́м’я** — шэраг моваў, якія былі створаныя Дж. Р. Р. Толкінам для яго выдуманага сусьвету, які называюць Міжзем’е. Гэтыя мовы выкарыстоўваюцца ў «Хобіце» ў некалькіх імёнах (такіх як Эльранд або Больг), ці ва «Ўладары пярсьцёнкаў» для імёнаў (такіх як Галядрыель або Арагорн), у некалькіх вершах («Namárië»), і ў Сыльмарыльёне (амаль усе імёны, у тым ліку некаторыя сказы і загаловак твору). Толкін сканструяваў — з рознай ступеньню дэталізацыі — больш за дваццаць моваў, кожная зь якіх мае граматыку і лексычны корпус. Дакладная колькасьць моваў, створаных Толкінам, невядомая, паколькі многія зь яго лінгвістычных працаў да гэтага часу ня выдадзеныя.

## Штучныя мовы, якія выкарыстоўваюцца ў выдуманым сусьвеце Толкіна
* Эльфійская моўная сям’я — група моваў, якія ўтварыліся ад адзінага продку, протамовы. Гэтая сям’я канструявалася Толкінам з 1910-х гадоў. Толкін працаваў над гэтымі мовамі да сваёй сьмерці ў 1973 годзе. Ён стварыў граматыку і лексыку як мінімум пятнаццаці эльфійскіх моваў і дыялектаў: протаэльфійскай, агульнага эльдарыну, квэнья, гальдагрыну, тэлерыну, сындарыну, ількарыну, нандарыну, аварыну.
* Існуе шмат моваў людзей Міжзем’я, але на большасьць зь іх Толкін толькі намякаў. Аднак, як мінімум тры ён распрацаваў да ўзроўню граматыкі і лексыкі: таліска, адунаік і «Сава Фарэ», або «Ўсеагульная мова» (на ёй размаўлялі хобіты і людзі ў Трэцюю Эпоху). Іншыя мовы людзей, якія былі менш распрацаваныя: далійская, роханская, раваніён (прадстаўленая гоцкай), халадзін, дунландзкая, мова харадрым і мова ісьцерлінгаў.
* Сакрэтная мова гномаў — кхуздул. Гномы таксама выкарыстоўвалі мову жэстаў, якая называлася іглішмэк.
* Мова энтаў — энтыйская.
* Мова Валар — валарын.
* Мова оркаў Першай Эпохі, створаная для іх Мелькорам.
* Чорны Дыялект, створаны Саўранам для сваёй «імпэрыі».
* Шматлікія мовы оркаў Трэцяй Эпохі, якія часта ўключаюць скажоныя формы словаў з Чорнага Дыялекту і іншых моваў.

## Глядзіце таксама
* Квэнья
* Сындарын
* Эльфійскія мовы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Міжзем’е
Катэгорыя:Штучныя мовы
Зак Эфран

**Закары Дэйвід Аляксандар «Зак» Эфран** (; нарадзіўся 18 кастрычніка 1987 году, Сэн-Луіс-Абіспа, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі актор і сьпявак. Вядомасьць прыйшла да Зака Эфрана пасьля экранізацыі брадўэйскага м’юзыклу «Лак для валасоў», але папулярным ён зрабіўся пасьля выкананьня галоўнай ролі ў фільме «Клясны м’юзыкл».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Дэйвіда Эфрана, інжынэра на электрастанцыі, і Старлы Баскет. Рос разам з малодшым братам Дыланам.

З 11 гадоў удзельнічаў у школьных тэатральных пастаноўках. З 15 гадоў удзельнічае ў тэлездымках (у сэрыяле «Сьвятляк» / *Firefly*). У 2000—2001 навучальным годзе наведваў мясцовую музычную школу пры каледжы Элана Гэнкака ў Санта-Моніцы.

У 2006 годзе скончыў  ў Ароё-Грандэ і паступіў ва ўнівэрсытэт Паўднёвай Каліфорніі ў Лос-Анджэлесе, спартоўцы якога ў Штатах клічуцца «траянцамі», аднак пакуль адклаў вучобу з-за ўдзелу ў здымках.

## Кар’ера

У 2002 годзе Эфран зьявіўся ў ролі госьця ў некалькіх тэлесэрыялах, у тым ліку «Сьвятляк», «Хуткая дапамога» і «Абаронца». Ён гуляў Кэмэрана Бэйла некалькіх сэрыях «Адвечнага лета». Роля, якая першапачаткова плянавалася як часовая, стала рэгулярным пэрсанажам Эфрана. Са зьяўленьнем у «Адвечным леце», ён таксама зьняўся на шоў «C.S.I.: Месца злачынства Маямі», «Марская паліцыя: Cпэцаддзел», «Усё тып-топ, або Жыцьцё Зака й Кодзі» й «The Replacements». Быў намінаваны на прэмію для маладых выканаўцаў за найлепшую ролю ў тэлевізійным кіно, міні-сэрыяле — «Supporting Young Actor». У 2005 годзе ён згуляў галоўнага героя ў кліпе  на песьню «Sick Inside».

## Дыскаграфія
Запісы з выкананьнямі Зака Эфрана ёсьць на дысках з саўндтрэкамі да фільмаў:
* 2007: «*Лак для валасоў*» 1 песьня (выпуск 10 ліпеня)
* 2007: «*Клясны м’юзыкль 2*» 8 песень (выпуск 14 жніўня)
* 2009: «*Клясны м’юзікль 3*» 10 песень (выпуск 24 кастрычніка)
* 2009: «*Я і Орсан Уэлс*» 1 песьня (выпуск 5 верасьня)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Зак Эфран на Facebook
* 
* Зак Эфран на сайце часопіса *«People»*
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Сыльвэстэр Сталонэ

**Сыльвэстэр Сталонэ** ( — вымаўляецца *Стэлоўн*; італьянскае прачытаньне прозьвішча — **Сыльвэстэр Сталёнэ**; нарадзіўся 6 ліпеня 1946 году, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканскі актор, рэжысэр, сцэнарыст і прадусар італьянскага паходжаньня. Зьняўся ў мностве баевікоў, у тым ліку ў сэрыях «Рэмба» і «Рокі». Вядомы таксама па мянушцы «Слай» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Рэжысэры ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Стывэн Сыгал

**Стывэн Сыгал** (; нар. 10 красавіка 1952, Лансінг, Мічыган, ЗША) — амэрыканскі кінаактор, айкідзін (7 дан айкідо айкікай), музыка.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лансінгу
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Айкідока
Нікалас Кейдж

**Нікалас Кейдж** (; імя пры нараджэньні **Нікалас Кім Копала** (; нарадзіўся 7 студзеня 1964 году, Лонг-Біч, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі актор, прадусар і рэжысэр. Уладальнік прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю.

## Выбраная фільмаграфія

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Нікалас Кейдж — біяграфія, фота, фільмаграфія

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Рэжысэры ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Катэгорыя:Пераможцы MTV Movie Award
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Эдзі Мэрфі

**Эдўард «Эдзі» Рыган Мэрфі** (; нар. 3 красавіка 1961 году, Бруклін, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканскі камэдыйны актор, рэжысэр і сьпявак, пік папулярнасьці якога прыпаў на 1980-я гады. Найбольш вядомы па ролі Аксэля Фоўлі ў сэрыі фільмаў «Паліцыянт з Бэвэрлі-Гілз», а таксама па галоўных ролях у фільмах «Сорак восем гадзін», «Бумэранг», «Дзіўнаваты прафэсар», «Сьвятоша», «Доктар Дулітл», «Знаёмцеся: Дэйв», «Прыгоды Шэльма Нэша», «Паездка ў Амэрыку», «Выкруты Норбіта», «Дзяўчаты мары», «Асабняк з прывідамі», «Як выкрасьці хмарачос» і іншых.

Мэрфі таксама запісваў музычныя альбомы й агучыў многіх мультпэрсанажаў, у тым ліку Асла ў мультфільме «Шрэк» і ягоных працягах. У 2007 годзе атрымаў прэмію «Залаты Глёбус» за лепшую мужчынскую ролю другога пляну ў музычным фільме Біла Кондана «Дзяўчаты мары». Акрамя таго, шмат і пасьпяхова працаваў у камэдыйным жанры стэнд-ап.

Эдзі Мэрфі павінен быў весьці 84-ю цырымонію ўручэньня прэміі «Оскар», якая адбылася 26 лютага 2012 году, але адмовіўся й ягонае месца заняў Білі Крыстал.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Эдзі Мэрфі на сайце Discogs
* Maxim Rated Top SNL performer

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Комікі ЗША
Катэгорыя:Стэндап-комікі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Гільдыі кінаактораў ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Пол Муні

**Пол Муні** (), народжаны **Мэшылем Мэер Вайзэнфройнд** (; 22 верасьня 1895, Лембэрг, Аўстра-Вугоршчына — 25 жніўня 1967, Мантэсыта, ЗША) — галівудзкі кіна- і тэатральны актор 1930-х і 1940-х гадоў. Ляўрэат прэміі «Оскар» (1936). Найбольш вядомыя працы актора — галоўныя ролі ў фільмах-біяграфіях «Аповесьць пра Люі Пастэра» (1935), «Жыцьцё Эміля Заля» (1937) і «Хуарэс» (1939).

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі актора на Film.virtual-history.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Памерлі ў Каліфорніі
Коньяспор Конья

«**Коньяспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Коньі. Заснаваны ў 1922 годзе з назваў «Генчлербірлігі». Уладальнік Кубка Турэччыны (2017). Традыцыйнымі колерамі клюбу ёсьць зялёны і белы.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны 22 чэрвеня 1922 году з назовам «Генчлербірлігі». У якасьці чэмпіёнаў рэгіянальнай футбольнай лігі Коньі клюб браў удзел у першым турэцкім нацыянальным чэмпіянаце ў 1924 годзе. У 1965 годзе клюб аб’яднаўся з камандамі «Мэрамспору», «Сэльчукспору» і «Чымэнтаспору» і абраў новую назву — «Коньяспор». Новымі колерамі клюбу сталі чорны і белы. Урэшце, у 1981 годзе клюб чакала яшчэ адное ўз’яднаньне, то бок «Коньяспор» аб’ядналася з камандай «Конья Ідман Юрду», пераняўшы зялёна-белыя колеры дружыны. Па аб’яднаньні свой першы сэзон у 1981 годзе каманда правяла ў Другой лізе. Заўзятары мусілі чакаць на павышэньне ў клясе, якое, нарэшце, адбылося ў 1988 годзе, пасьля таго як каманда здабыла перамогу ў другім дывізіёне.

За часам сэзону 1988—1989 гадоў «Коньяспор» дакрочыў да паўфіналу Кубка Турэччыны, але былі выбіты адтуль будучым пераможцам турніру «Бэшыкташам». Пасьля некалькіх гадоў у найвышэйшым дывізіёне клюб у сэзоне 1992—1993 гадоў спыніўся на апошнім 16 месцы і быў вымушаны апусьціцца ў Другую лігу. Да вяртаньня «Коньяспору» прайшло шмат часу, і толькі праз 10 гадоў каманда вярнулася ў Супэрлігу (як на той час пачала звацца Першая ліга). У тым жа сэзоне 2003—2004 гадоў гульца з Коньі дасягнуў чвэрцьфіналу кубка краіны, але тамака быў выгуляны «Трабзанспорам» зь лікам 2:1 у дадатковы час. У 2004—2005 гадах каманду зноў дакрочыла да чвэрцьфіналу айчыннага кубка, нават выбіўшы з розыгрышу «Бэшыкташ». Аднак, прасунуцца далей клюб ня здолеў, бо ня даў рады ў матчы супраць «Дэнізьліспору», прагуляўшы зь лікам 5:4 паводле сэрыі пэнальці.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Конья
Сайман Бэйкер

**Са́йман Бэ́йкер** (), таксама вядомы як **Сайман Дэні** (; нарадзіўся 30 ліпеня 1969 году, Лонсэстан, Тасманія, Аўстралія) — аўстралійскі тэле- і кінаактор. Вядомы дзякуючы выкананьню галоўнай ролі ў тэлесэрыяле *«[[Мэнталіст (тэлесэрыял)|Мэнталіст]]»*.

## Біяграфія
Сайман нарадзіўся ў Лонсэстане на востраве Тасманія, што належыць Аўстраліі, у сям’і Элізабэт Лабэртан, школьнай настаўніцы ангельскай мовы, і Бары Бэйкера, садоўніка й мэханіка. Ён вучыўся ў сярэдняй школе Баліны, якую скончыў у 1986 годзе. Затым Бэйкер зьехаў ў Сыднэй, каб вывучыцца на мэдбрата, аднак ён гэтак і не атрымаў дыплёму. Яго ўсё часьцей запрашалі на здымкі, пасьля таго як ён разам зь сябрам наведваў праслухоўваньні ў якасьці маральнай падтрымкі.

Сайман быў выгадаваны ў духу каталіцызму. Ён эмігрыраваў у Злучаныя Штаты ў 1995 годзе. Быў жанаты з аўстралійскай акторкай Рэбэкай Рыг. У пары ёсьць тры дзіцяці: Стэла, Клод і Гэры. Да нядаўняга часу яны пражывалі ў Малібу, Каліфорнія, пакуль актор на час не вярнуўся назад у Сыдней. Затым сям’я жыла ў Лос-Анджэлесе. У красавіку 2020 году Рыг і Бэйкер разжаніліся.

Двойчы намінаваўся на прэмію Залаты Глёбус — у 2002 годзе за галоўную ролю ў сэрыяле *«[[Абаронец (тэлесэрыял)|Абаронец]]»* і ў 2010 годзе за галоўную ролю ў сэрыяле *«[[Мэнталіст (тэлесэрыял)|Мэнталіст]]»*. У 2017 годзе адбыўся рэжысэрскі дэбют актора, дзякуючы кінакарціне «Дыханьне», у якім Бэйкер таксама стаў суаўтарам сцэнара, галоўным акторкам і прадусарам. Фільм заснаваны на аднайменным рамане Тыма Ўінтана.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лонсэстане
Катэгорыя:Аўстралійскія акторы
Біл Мюрэй

**Ўільям (Біл) Джэймз Мюрэй** (; нар. 21 верасьня 1950, Ўілмэт, Іліной, ЗША) — амэрыканскі актор, ляўрэат прэміяў «Залаты Глёбус» і BAFTA.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ўілмэце
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ілінойсе
Логан Лерман

**Логан Лерман** (; нарадзіўся 19 студзеня 1992 году, Бэвэрлі-Гілз, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі актор, вядомы па сваіх ролях у фільмах «Эфэкт матыля», «Геймэр», «Пэрсі Джэксан і выкрадальнік маланак». Пачаў сваю акторскую кар’еру з рэклямаў у сярэдзіне 1990-х гадоў, напачатку 2000-х пачаў здымацца ў фільмах ды сэрыялах.

## Біяграфія
Логан Лерман нарадзіўся 19 студзеня 1992 году ў Бэвэрлі-Гілз, штат Каліфорнія, ЗША, у габрэйскай сям’і. Маці Лермана, Ліса (народжаная Голдман), працуе ягоным мэнэджарам, а бацька, Лары Лерман, зьяўляецца бізнэсоўцам. Скончыў школу Бэвэрлі Гілз.

Паводле словаў Логану ён пачаў адчуваць цікавасьць да акторскага мастацтва зь пяці гадоў, і вырас на фільмах. Большасьць ягоных сваякоў працуюць у галіне мэдыцыны, таму ў інтэрвію жартам заве сябе «паршывай авечкай». Яму цікава ўсё, што зьвязана з кінаіндустрыяй. У далейшым Лерман жадае паспрабаваць сябе ва ўсіх вобразах, зьвязаных з кінаіндустрыяй.

З самога дзяцінства здымаўся ў рэкляме, а ў кіно дэбютаваў у 2000 годзе, зьняўшыся ў ролі сына героя Мэла Гібсана ў фільме «Патрыёт». У тым жа годзе разам з Гібсанам зьняўся ў фільме «Чаго жадаюць жанчыны».

У 2001 годзе згуляў пэрсанажа Эдама Гарсіі ў дзяцінстве ў кінастужцы «Моцнай жанчыне», а ў фільме 2004 году «Эфэкт матыля» згуляў пэрсанажа Эштана Катчэра ў дзяцінстве. У 2003 годзе Логан зьняўся ў дзьвюх тэлестужках, і адна з роляў прынесла яму перамогу на кінапрэміі «Малады актор» у намінацыі *Лепшы малады актор тэлестужкі*. Акторская праца ў тэлесэрыяле «Джэк і Бобі» таксама прынесла яму ў 2005 годзе перамогу на кінапрэміі «Малады актор». У 2006 годзе галоўная роля ў фільме «Крык савы» прыносіць яшчэ адну перамогу на кінапрэміі «Малады актор», але ўжо ў намінацыі *Лепшы малады актор кінастужкі*.

У 2007 годзе здымаўся разам з Джымам Керы ў фільме Джоэла Шумахера «Фатальны лік 23», а таксама ў «Цягніку на Юму» з такімі акторамі, як то Расэл Кроў, Крыстыян Бэйл і Бэн Фостэр. У 2009 годзе згудяў Джорджа Гамільтана ў «Мой адзіны», у якім Рэнэ Зэлвэгер згуляла ягоную маці. У 2010 годзе згуляў Пэрсі Джэксана, сына Пасэйдону ў фільме Крыса Каламбуса «Пэрсі Джэксан і выкрадальнік маланак», заснаваным на кнізе Рыка Рыярдана. За гэтую ролю быў намінаваны разам з Джэйкам Абэлам, які згуляў сына Гермэса, на «MTV Movie Awards» у катэгорыі *Лепшая бойка*.

## Дадатковыя зьвесткі
* Спрабаваўся на ролю галоўнага героя ў фільме «Чалавек-павук 3D».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* 
* Расейскамоўны фан-сайт
* Ангельскамоўны фан-сайт

Катэгорыя:Акторы ЗША
Баруны (неадназначнасьць)

Назву **Баруны** маюць:

* Баруны — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Баруны — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Гэлена Экгольм

**Гэле́на Э́кгольм** (, у дзявоцтве **Юнсан** (); 6 верасьня 1984, Гэльгум, Салефтэа, Вэстэрнорлянд, Швэцыя) — швэдзкая біятляністка, трохкратная чэмпіёнка сьвету, уладальніца Кубка сьвету (2008/09), уладальніца чатырох Малых Кубкаў сьвету (у заліку індывідуальных гонак (2010/11, 2011/12), спрынтаў (2008/09) і мас-стартаў (2008/09)).

## Вонкавыя спасылкі
* Пэрсанальны сайт 
* Профіль на сайце міжнароднага зьвязу біятляністаў 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швэцыі
Катэгорыя:Швэдзкія біятляністкі
Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва

У **[[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатах Амэрыкі]]** налічваецца 108 гарадоў з насельніцтвам ня менш за 200 000 чалавек і 275 гарадоў з насельніцтвам ня менш за 100 000 чалавек (2010). У сьпіс уключаныя месты з насельніцтвам ня менш за 200 000 чалавек па стане на 1 ліпеня 2013 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places – U.S. Census Bureau, Population Division
* 2012 Population Estimates
* City Population
Смог (Міжзем’е)

**Смог** або **Смаўг** (), у беларускім перакладзе **Драк** — цмок і галоўны антаганіст у толкінавым рамане 1937 року «Хобіт». Ён апісаны як «асабліва хцівы, моцны і зламысны».

## Згадкі ў творах

### «Хобіт»
Драк быў адным з астатніх вялікіх цмокаў Міжзем’я. Пра яго стала ўпершыню вядома пасьля ягонага нападу на Дол і захопу Самотнае гары з усімі яе скарбамі. Гэта адбылося прыкладна за 150 рокаў да падзеяў «Хобіта», і да гэтага часу Смог ужо меў узрост некалькі стагодзьдзяў. У «Хобіце» вядзецца пра выправу гномаў і хобіта Більба Торбінса да Гары, каб забіць цмока і вярнуць гномам іхняе каралеўства.

За стагодзьдзі, што Драк правёў лежачы на золаце і каштоўных камянях у сваіх уладаньнях, гэтыя каштоўнасьці ўпіліся ў скуру на ягоным бруху, зрабіўшы й без таго непранікальную браню з лускі яшчэ крапчэйшаю. Аднак Більба, убачыўшы цмока ў ягоным логвішчы, угледзеў на левых грудзёх маленькі неабаронены лапік скуры. Ягоны расповед пра гэта падслухаў дрозд ды распавёў Барду Лучніку з Эсгароту. Калі Смог заатакаваў места, Бард забіў цмока трапным стрэлам у ягоную неабароненую кропку.

Сярод нарабаванага Смогам былі выяўленыя Аркенстон ды некалькі міфрылевых кальчуг, адну зь якіх Торын Дубатарч падараваў Більбу. Празь некалькі дзесяцігодзьдзяў гэтая кальчуга ня раз уратоўвала Більбавага пляменьніка Фрода ад пагібелі.

### «Вяртаньне караля»
У дадатку A, сэкцыі III «Вяртаньня караля» Смог згаданы як «найвялікшы з цмокаў свайго часу», які, пачуўшы пра багацьці Эрэбару, «паўстаў і без папярэджаньня напаў на караля Трора, накінуўшыся на гару ў полымі». У гэтым тэксьце сьцьвярджаецца, што цмокі жылі ў пустцы (Ссохлая Пустэча) па-за Шэрымі гарамі, «абвясьціўшы вайну гномам і рабуючы іхняе майно». Можна меркаваць, што і Смог зьявіўся адтуль.

### «Няскончаныя казаньні»
У аповедзе «Паход на Эрэбар» () Гэндальф кажа, што ён чакаў, што Смаўг можа ўяўляць сур’ёзную пагрозу, калі яго скарыстае Саўрон, які тады мешкаў у Дол Гулдуры ў Ліхалесьсі. Гэта і стала матывам удзелу Гэндальфа ў выправе Торына з кампаніяй дзеля адваёвы іхняе радзімы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вікі-энцыкляпэдыя 
* Tolkien Gateway 

Катэгорыя:Пэрсанажы «Хобіта»
Катэгорыя:Выдуманыя цмокі
Бард Лучнік

**Бард Лу́чнік** () — пэрсанаж кнігі Дж. Р. Р. Толкіна «Хобіт, або Туды і назад», кароль Дэйла.

## Паходжаньне і біяграфія
Быў нашчадкам Гірыёна, апошняга караля Дэйла. Пасьля таго, як горад быў разбураны пры нападзе цмока Смога ў 2770 годзеТрэцяй эпохі, сям’я Гірыёна зьбегла ў горад Эсгарот, і яго нашчадкі сталі простымі гараджанамі.

### Удзел у вызваленьні [[Эрэбар]]а
Бард служыў капітанам лучнікаў гарадзкой варты ў Эсгароце, быў вядомы як трапны лучнік, а таксама «славіўся» сярод жыхароў сваёй інтуіцыяй. У «Хобіце» апісваецца, як Бард падчас паходу Більба і гномаў да Самотнай гары ў 2941 годзе Трэцяй эпохі забіў Смога трапным стрэлам, зьдзейсьніўшы «гераічны ўчынак». Луска Смога была непаражальная для любой зброі. Зьвесткі пра тое, што на левым баку грудзей адваліўся адзін з дыямэнтаў, якія на працягу шматлікіх гадоў урасталі цмоку ў пуза, пакуль ён ляжаў на скарбах, прастракатаў у вуха Барду чорны дрозд, калі ў Барда засталася адна страла. Бард, як нашчадак Гірыёна, разумеў мову драздоў. У выніку падзеньня забітага Бардам цмока горад Эсгарот быў разбураны.

Бард атрымаў чатырнаццатую частку багацьцяў Смога, якую ён падзяліў з бургамістрам Эсгарота і выдаткаваў на аднаўленьне гораду Дэйла, які стаў сталіцай новага адроджанага каралеўства, дзе ён каранаваўся ў 2944 годзе Т. Э. Эсгарот увайшоў у яго склад, але працягваў карыстацца правам на мясцовае самакіраваньне.

Сын Барда Баін стаў каралём Дэйла ў 2977 годзе Т. Э. Дынастыя нашчадкаў Барда правіла ў вызваленым ад цмока Дэйле да падзеяў Вайны Пярсьцёнка, апісаных у трылёгіі «Ўладар Пярсьцёнкаў». Кароль Бранд, сын Баіна (кіраваў з 3007 году Т. Э.) загінуў падчас Бітвы за Дэйл (17 сакавіка 3019 году Т. Э.) разам з каралём Эрэбара Даінам, адбіваючы напад Паўночнага войска саюзьнікаў Саўрана. Праўнук Барда Лучніка, Бард II, які стаў каралём Дэйла пасьля сьмерці бацькі, зьняў аблогу з Эрэбара (выйграўшы тым самым бітву пры Дэйле) і ўступіў у зьвяз з Гондарам.

## У адаптацыях
У кінатрылёгіі «Хобіт» ролю Барда выканаў Люк Эванс.

Катэгорыя:Пэрсанажы «Хобіта»
Дрновіцэ (футбольны клюб)

«**Дрновіцэ**» () — былы чэскі футбольны клюб з гораду Дрновіцэ. Заснаваны ў 1932 годзе. Двухразовы фіналіст Кубка Чэхіі (1996, 1998).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дрновіцэ
Тура Бэргер

**Ту́ра Бэ́ргер **(; нарадзілася 18 сакавіка 1981, Рынгерыке, Бускеруд, Нарвэгія) — нарвэская біятляністка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2010 году ў індывідуальнай гонцы, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2010 году ў мяшанай эстафэцн, срэбная мэдалістка Алімпійскіх гульняў 2014 году ў гонцы перасьледу, бронзавая мэдалістка Алімпійскіх гульняў 2014 году ў эстафэце, васьміразовая чэмпіёнка сьвету й шматразовы прызэр кубкаў сьвету.

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль на афіцыйным сайце міжнароднага зьвязу біятляністаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нарвэгіі
Катэгорыя:Нарвэскія біятляністкі
Катэгорыя:Нарвэскія біятляністы і біятляністкі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году
Бэнэдыкт Камбэрбэтч

**Бэнэды́кт Камбэрбэ́тч** (; нарадз. 19 ліпеня 1976, Лёндан) — ангельскі актор тэатру, кіно і тэлебачаньня.

## Біяграфія

### Раньнія гады
Камбэрбэтч нарадзіўся 19 ліпеня 1976 году ў лякарні Каралевы Шарлоты ў Гамэрсьміце, Лёндан. Ён вырас у раёне Кенсінгтан і Чэлсі з бацькамі (акторы Тыматы Карлтан і Ванда Вэнтэм).

Камбербэтч пачаў наведваць школы-інтэрнаты, калі яму было восем гадоў. Ён атрымаў адукацыю ў школе Брамблтай у Заходнім Сасэксе і вучыў мастацтва ў школе Хэроў. Там ён быў членам клюбу драматычных мастацтваў, прымаў удзел у шматлікіх пастаноўках твораў Шэксьпіра (дэбютаваў у 12 гадоў у спэктаклі «Сон у Іванаву ноч»). Настаўнік драмы Камбэрбэтча назваў яго «лепшым школьнікам-актор», зь якім ён калі-небудзь працаваў. Камбэрбэтч таксама быў удзельнікам каманды рэгбі ў той час, як вучыўся ў Хэроў. Пасьля школы ён на працягу году выкладаў ангельскую мову ў тыбецкім манастыры. Затым Камбэрбэтч вучыўся ў Манчэстэрскім унівэрсытэце, дзе вывучаў драматычнае мастацтва. Пасьля заканчэньня ён працягнуў сваё навучаньне ў якасьці актора ў Лёнданскай акадэміі музычнага і драматычнага мастацтва.

### Асабістае жыцьцё
У 1999 годзе Камбэрбэтч пачаў сустракацца з актрысай Алівіяй Пуле, зь якой пазнаёміўся ва ўнівэрсытэце. Яны палюбоўна рассталіся пасьля 12 гадоў разам. Пасьля Пуле ў Камбэрбэтча былі адносіны зь лёнданскім дызайнэрам Аннай Джэймс, але празь некалькі месяцаў яны рассталіся. У сьнежні 2013 году вокладка брытанскага часопіса GQ пацьвердзіла, што Камбэрбэтч яшчэ адзін.

## Кар’ера

### Тэатар
З 2001 году Камбэрбэтч граў галоўныя ролі ў клясічных п’есах ў Тэатры пад адкрытым небам у Рыджэнс Парку, тэатрах «Алмейда», «Роял-Корт» і ў Каралеўскім нацыянальным тэатры. Ён быў намінаваны на ўзнагароду Лоўрэнса Аліўе за лепшую ролю другога пляна (Тэсман ў «Гедзе Габлер») якую ён адыграў у тэатры «Алмейда» 16 сакавіка 2005 году і ў тэатры Герцага Ёрскага ў Вэст-Эндзе 19 траўня 2005 году.

### Тэлебачаньне
У 2010 годзе Камбэрбэтч сыграў Шэрлака Голмза ў тэлесэрыяле BBC «Шэрлак».

### Кіно
* Шпіён, выйдзі вон
* 2014 — Гульня ў імітацыю ()

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Неафіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Ангельскія акторы
Саруман

**Саруман** () — паводле легендарыюму Дж. Р. Р. Толкіна адзін з наймацнейшых чараўнікоў Ордэну Істары, галава Белай Рады. Пасьля прыбыцьця Ў Міжзем’е стаў вядомы сярод эльфаў як Курунір, на мовах людзей Поўначы — Саруман. У Валіноры яго называлі Курума. У кнізе «Ўладар Пярсьцёнкаў» супрацьпаставіў да сябе ордэн, жадаючы скласьці зьвяз з ворагам.

Акрамя выдатных ведаў пра Пярсьцёнкі Ўлады Саруман меў здольнасьці ў інжынэрнай справе, таксама ён валодаў чароўным голасам, здольным пераканаць каго заўгодна, таму мала хто мог супрацьстаяць ягоным прамовам. Толькі тыя, хто валодаюць вялікай сілай волі, маглі выстаяць перад голасам Сарумана.

Саруман зьявіўся ў Міжзем’і каля 1000 году трэцяй эпохі й доўгі час вандраваў на ўсходзе. У 2759 г. т. э. ён заняў Ізенградак з дазволу гондарскага намесьніка Бэрэна. У Ізенградку знаходзіўся палантыр Ортанку, з дапамогай якога, як было высьветлена пазьней, Саруман ажыцьцяўляў свой плян — з дапамогай палантыру ён хацеў выведаць пляны Саўрона й уласнаручна вызваліць Міжзем’е ад сілаў зла. Але Саруман не меркаваў, што ў той час, пакуль ён глядзеў на Саўрона, вораг сам глядзеў на яго. Гэтак, незаўважна для самога сябе, Саруман быў зьняволены Саўронам з дапамогай палантыру, які знаходзіцца ў Барад-Дуры. Саруман да апошняга меркаваў, што робіць учынкі паводле сваёй волі, і не разумеў, што быў скіраваны сіламі Саўрона. Гэтак, міжволі выконваючы задуму ворагу, Саруман пераканаў Белую Раду не спрабаваць ісьці на Дул Гулдур.

У 2953 г. т. э. Саруман абвесьціў Ізенградак сваёй уласнасьцю й пачаў зьбіраць войска оркаў і дунландцаў. Зь іх дапамогай ён ладзіў набегі на Рохан і высякаў лес Фангарн. Прыблізна ў той жа час ягоныя шпегі сталі зьяўляцца ў Прыгор’і й Шыры ў пошуках Пярсьцёнка Ўсяўладзьдзя. Каля 3000 году, як ужо было распаведзена вышэй, Саруман быў зьняволены Саўронам, зь якім ён зьвязваўся з дапамогай палантыру, і з тых часоў падпарадкоўваўся ягоным загадам. Праз свайго шпега Грыму Саруман падпарадкаваў сабе караля Рохана Тэадэна й дамогся фактычнага невыкананьня зьвязу рахірым з Гондарам. Тады ж Саруман адкрыўся Гэндальфу, разьлічваючы прыцягнуць яго на свой бок, але той адмовіўся, а потым зьбег зь Ізенградку з дапамогай аднаго з Арлоў Манвэ.

## Вонкавыя спасылкі
* Саруман на Tolkien Gateway 
* Саруман на The One Ring.net 

Катэгорыя:Пэрсанажы «Ўладара Пярсьцёнкаў»
Трандуіл

**Тра́ндуіл** (на сындарыне Thranduil) — у легендарыюме Дж. Р. Р. Толкіна кароль лясных эльфаў Ліхалесься. Упершыню згадваецца ў тэксьце твору «Хобіт, або Туды і назад».

## Біяграфія
Сын Орафэра, бацька Ляголаса. Ён стаў каралём лясных эльфаў пасьля сьмерці яго бацькі ў бітве Апошняга Зьвязу. Дакладная дата нараджэньня невядомая. Як было сказана ў «Няскончаных казаньнях», і Орафэр, і Трандуіл — эльфы з Дарыяту, якія ў пачатку Другой Эпохі адправіліся на ўсход, і, перабраўшыся праз Туманныя горы, заснавалі там каралеўства лясных эльфаў. Паводле тэксту «Хобіта», ён меў валасы залатога колеру.

## Трандуіл у «Хобіце»
Пасьля паляпшэньня адносінаў з гномамі ён скарыстаўся іх дапамогай пры будаўніцтве свайго падземнага палаца. Гэты палац таксама служыў крэпасьцю, скарбніцай і турмой. Праўда, Трандуіл меў слабасьць да срэбра і самацьветаў, аднак скарбаў у яго было менш, чым у эльфійскіх каралёў старажытнасьці, і праз гэта ён часта быў з гномамі ў нацягнутых адносінах (чаму, па ўсёй верагоднасьці, нямала спрыяла старажытная варожасьць праз рабаваньне гномамі Дарыяту), таму Трандуіл вельмі жорстка абышоўся з Торынам і яго кампаніяй.

У дні Трандуіла паміж эльфамі Ліхалесься і людзьмі Эсгарота былі ўсталяваны разьвітыя гандлёвыя адносіны: эльфы куплялі ў людзей харчы, асабліва якаснае віно з Дарвініёну, наўзамен збываючы страявы лес, сплаўляючы яго ўніз па рацэ.

Пасьля гібелі цмока Смога Трандуіл рушыў з войскам да Эрэбару, аднак, даведаўшыся пра бядотны стан жыхароў Эсгарота, дапамог ім правіянтам і адправіў майстроў для дапамогі ў пабудове новых дамоў. Сам жа ён выступіў з войскам разам з апалчэньнем Эсгарота да Самотнай гары і абсадзіў яе разам з Бардам, утрымліваючы блякаду гары аж да падыходу Даіна.

Пасьля раптоўнага зьяўленьня оркаў Туманных гораў Трандуіл узначаліў эльфійскае войска ў Бітве Пяці Войскаў і ваяваў на адным боку разам з гномамі і людзьмі. За гэта пасьля перамогі Бард са сваёй часткі скарбаў (адна чатырнаццатая частка ад скарбу Смога) узнагародзіў яго за ўдзел і дапамогу. У падарунак ад Більба Трандуіл атрымаў срэбныя з жэмчугам каралі (падарунак Даіна) як «плату» за ўсё зьедзенае і выпітае ў палацы Трандуіла, калі Більба вымушаны быў хадзіць нябачным да таго, як здолеў зладзіць уцёкі з гномамі. Трандуіл жа назваў яго Сябрам эльфаў.

## Трандуіл ва «Ўладары Пярсьцёнкаў»
Па просьбе Арагорна Трандуіл трымаў пад вартай Глыкса датуль, пакуль той ня зьбег падчас раптоўнага ўварваньня оркаў. Трандуіл адправіў свайго сына Ляголаса да Эльранда, каб паведаміць пра гэта. У дні Вайны Пярсьцёнка яго каралеўства падверглася нападу войска Дол Гульдура, аднак у Бітве пад дрэвамі () эльфы Ліхалесься выдужалі і самі адкінулі войскі Саўрона. Пасьля падзеньня Саўрона землі пад уладай Трандуіла сталі звацца Лесам Зялёнага Лісьця (сынд. Eryn Lasgalen).

## Трандуіл у фільмах
У фільмах рэжысэра Пітэра Джэксана «Хобіт: Нечаканае падарожжа» і «Хобіт: Смогава пустэча» Трандуіла граў актор Лі Пэйс. Таксама Трандуіл зьявіцца і ў трэцім фільме трылёгіі «Хобіт». У першым фільме ён граў нямую ролю.

Катэгорыя:Пэрсанажы «Ўладара Пярсьцёнкаў»
Катэгорыя:Пэрсанажы «Хобіта»
Форт-Ўэрт

**Форт-Ўэрт** () — места штату Тэхас, ЗША.

## Вонкавыя спасылкі

* Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places – U.S. Census Bureau, Population Division

Катэгорыя:Гарады ЗША
Катэгорыя:Гарады Тэхасу
Айнур

**А́йнур** (на квэнья Ainur — сьвятыя) — у легендарыюме Дж. Р. Р. Толкіна першыя параджэньні Эру Ілуватара, створаныя ім да Эа і Арды.

Па сваёй магутнасьці Айнур саступаюць толькі Ілуватару, і кожны зь іх разумее толькі частку розуму Ілуватара. Нікому з Айнур не вядомая ўся паўната задумаў Эру. Першапачаткова Айнур гаварылі з Эру і сьпявалі яму паасобку. Затым па яго загадзе яны зьлілі свае галасы ў Музыцы Айнур, зь якой у пустэчы сьвету ўзьнікла вялікае бачаньне. Ілуватар зрабіў Музыку Айнур бачнай, і так зьявіліся Эа і Арда.

Частка Айнур, якая пажадала гэтага, увайшла ў Эа і сфармавала Арду Дзяцей Ілуватара (Сонечную сыстэму). Гэтых Айнур эльфы называюць Валар, ці Стыхіямі.

Айнур, якія валодаюць меншай моцай і веданьнем, называюць Маяр.

Большая частка Айнур ўсё ж засталася разам з Ілуватарам.

Катэгорыя:Расы Міжзем’я
Філіпа Боенз

**Філі́па Бо́енз** () — новазэляндскі сцэнарыст і кінапрадусэр, якая напісала сцэнары для фільмаў Пітэра Джэксана кінасэрыі «Ўладар пярсьцёнкаў», «Кінг-Конг», «Мілыя косткі» і трылёгіі «Хобіт», дзе яна пісала сцэнар сумесна зь Пітэрам Джэксанам і Фрэн Ўолш.

Яна, Джэксан і Ўолш выйгралі прэмію «Оскар» за «Найлепшы адаптаваны сцэнар» за фільм «Уладар пярсьцёнкаў: Вяртаньне караля» на 76-й цырымоніі ўручэньня прэміі ў 2004 годзе. Яна была таксама са-прадусэрам ва ўсіх фільмах Джэксана, пачынаючы з «Кінг-Конга», і ў фільме «Раён № 9».

## Біяграфія

### Вучоба
Некаторы час Боенз была студэнткай Оклэндзкага ўнівэрсытэту, скончыўшы яго са ступеньню бакаляўра ангельскай мовы і гісторыі ў 1994 годзе. Яна атрымала ўзнагароду «Выдатнага выпускніка» ад унівэрсытэту ў 2006 годзе.

### Сям’я
У яе трое дзяцей: дачка Фібі Гітынз, сыны Калум Гітынз (абодва з акторам Полам Гітынзам) і Ісаак Мілер. Калум граў Галета ў фільме «Уладар Пярсьцёнкаў: Дзьве вежы».

## Кар’ера
Да таго як стаць сцэнарыстам, Боенз працавала ў тэатры ў якасьці драматурга, настаўніка, прадусэра і мантажора. Яна таксама правяла час у якасьці рэжысэра ў «Новазэляндзкай гільдыі пісьменьнікаў».

### Праца над «Уладаром пярсьцёнкаў»
Боенз стала фанаткай Дж. Р. Р. Толкіна яшчэ дзіцём. Калі Філіпа прыйшла дапамагчы камандзе сцэнарыстаў «Уладара пярсьцёнкаў», яна ўжо прачытала кнігу сем разоў.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Оклэндзе
Катэгорыя:Новазэляндзкія кінапрадусары
Катэгорыя:Новазэляндзкія сцэнарысты
Мюнхэнская авіякатастрофа

**Мю́нхэнская авіякатастрофа** — авіякатастрофа, якая адбылася 6 лютага 1958 году.

Самалёт Брытанскіх эўрапейскіх авіялініяў спыніўся для дазапраўкі ў Мюнхэне. На борце знаходзіліся гульцы й чальцы трэнэрскага штабу «Манчэстэр Юнайтэд», а таксама журналісты і заўзятары. Пасьля дазапраўкі пілёты тройчы спрабавалі ўзьляцець; апошняя спроба скончылася трагічна: праз сьнегавую кашу самалёт не набраў патрэбнай хуткасьці, пратараніў агароджу ў канцы ўзлётнай паласы і ўрэзаўся крылом у будынак, што стаяў непадалёк. З 44 чалавек, якія знаходзіліся на борце самалёта, 21 чалавек выжыў і 23 загінулі, дваццаць — імгненна, адзін — па дарозе ў бальніцу, яшчэ двое — на працягу наступных некалькіх тыдняў.

«Манчэстар Юнайтэд» вяртаўся дадому пасьля зваротнай чвэрцьфінальнай гульні Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў з бялградскім клюбам «Црвена Зьвезда». Гэтая сустрэча скончылася ўнічыю і дазволіла ангельскаму клюбу выйсьці ў паўфінал Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў.

У жывых застаўся легендарны брамнік зборнай Паўночнай Ірляндыі Гары Грэг, які дапамог выцягваць параненых футбалістаў з-пад абломкаў самалёту. Праз паўгады ён аднавіўся ад траўмы й ізноў заняў месца ў браме «Манчэстэр Юнайтэд».

## Глядзіце таксама
* Манчэстэр Юнайтэд

Катэгорыя:Авіякатастрофы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Авіякатастрофы 1958 году
Катэгорыя:Манчэстэр Юнайтэд
Эўравыклік ФІБА

**Э́ўраВы́клік** () — эўрапейскае баскетбольнае мужчынскае спаборніцтва 3-га ўзроўню, арганізоўванае ФІБА Эўропа з 2003 року. Фіналісты Эўравыкліку пераходзяць на вышэйшы ўзровень — у Эўракубак.

## Мінуўшчына

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Міжнародныя баскетбольныя спаборніцтвы
Катэгорыя:Эўрапейскі баскетбол
Гагавузія

**Гагаву́зія** — аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэньне на поўдні Малдовы. Створаная з населеных пунктаў, у якіх больш за 50 % жыхароў складалі гагавузы, а таксама тых, жыхары якіх пажадалі ўвайсьці ў склад аўтаноміі паводле вынікаў рэфэрэндумаў.

## Адміністрацыйнае ўладкаваньне
Гагавузія падзеленая на тры раёны — Камрацкі, Чадыр-Лунскі і Вулкэнэшцкі, у склад якіх уваходзяць 32 населеных пункты:
* 1 муніцыпі — Камрат
* 2 горады — Вулкэнэшць і Чадыр-Лунга
* 27 сёлаў, зь якіх 7 уваходзяць у склад трох камунаў: Сьветлы, Етулія, Верхні Кангазчык
* 2 населеныя пункты са статусам чыгуначнай станцыі (вузла) — Вулкэнэшць (уваходзіць у склад гораду Вулкэнэшць) і Етулія (уваходзіць у склад камуны Етулія)

## Глядзіце таксама
* Прыднястроўе
Фрэсна

**Фрэ́сна** (, мясцовае вымаўленьне «Фр**э**зно») — места ў штаце Каліфорнія, ЗША, разьмешчанае ў даліне Сьвятога Хаакіна. Назва паходзіць з гішпанскае мовы і азначае «ясень», бо ў даліне паўзбоч рэчкі Сьвятога Хаакіна расьце шмат ясеняў.

Мейца займае плошчу 290 км² і мае прыблізна 494 665 жыхароў (2010).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places — U.S. Census Bureau, Population Division

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Оўклэнд

**О́ўклэнд** ( — «зямля дубоў») — найбуйнейшы партовы горад заходняга ўзьбярэжжа ў штаце Каліфорнія, ЗША. Оўклэнд зьяўляецца трэцім з найбуйнейшых гарадоў акругі Сан-Францыска, восьмы найбольшы горад у Каліфорніі і 45-ы найбольшы ў Злучаных Штатах. У 2014 годзе колькасьць насельніцтва складала 413 775 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places — U.S. Census Bureau, Population Division

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Андрэа Гэнкель

**Андрэ́а Гэ́нкель** (; 10 сьнежня 1977, Ільмэнаў, Турынгія, НДР) — нямецкая біятляністка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка 2002 году й 8-кратная чэмпіёнка сьвету. Малодшая сястра алімпійскай чэмпіёнкі па лыжных гонках Мануэлы Гэнкель.

Андрэа Гэнкель пачынала сваю спартовую кар’еру ў лыжных гонках, але ў 1989 годзе перайшла ў біятлён. Чалец нацыянальнай зборнай: юніёрскай з 1994 году, асноўнага складу з 1998 году.

У сэзоне 2006/2007 выйграла Кубак сьвету. Андрэа ўпэўнена пачала сэзон, але да яго сярэдзіны, з-за хваробы, страціла лідэрства, саступіўшы Ліндзе Грубэн (якая не завяршыла сэзон, сышоўшы са спорту), Аньне Карын Улафсан і Каці Вільгэльм. Тым ня менш, яна змагла вырваць перамогу дзякуючы добраму выступу на апошніх этапах. Апроч агульнага заліку, Гэнкель выйграла таксама й малы «Крыштальны глёбус» у індывідуальных гонках.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт 
* Профіль на сайце міжнароднага зьвязу біятляністаў

Катэгорыя:Нямецкія біятляністкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нямеччыне
Вірджынія-Біч

**Вірджы́нія-Біч** () — места штату Вірджынія, ЗША.

## Вонкавыя спасылкі

* Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places – U.S. Census Bureau, Population Division

Катэгорыя:Гарады Вірджыніі
Арол (Міжзем’е)

**Арлы́** — у толкінавым легендарыюме вялізныя мудрыя птушкі, якія маглі размаўляць. Створаныя Манвэ і Яванай перад абуджэньнем Дзяцей Ілуватара. У творах Толкіна зьяўляюцца звычайна ў надзвычайных выпадках.

## Згадкі ў легендарыюме

### Першая эпоха
У Першую эпоху яны дапамагалі эльфам і людзям супрацьстаяць Марготу. Пад даводзтвам Тарандора гнездавалі ў гарах Крысаэгрым. Акрамя асабістых подзьвігаў Тарандора, дзеі Арлоў улучалі таксама абарону Гондаліну ад шпіёнаў Маргота; уратаваньне Бэрэна і Люціень з Ангбанду; абарону Туора, Ідрыль і рэшту жывых жыхароў Гондаліну пры ягонай пагібелі; а таксама, з падтрымкаю Эарендыля, паразу крылатых цмокаў у Вялікай бітве.

### Другая эпоха
У Другую эпоху большасьць Арлоў меркавана вярнуліся ў Аман. У канцы эпохі яны прыбылі ў Нумэнор з папярэджаньнем пра будучую пагібель каралеўства.

### Трэцяя эпоха
У Трэцюю эпоху Арлы Гвайхіра, што насялялі Туманныя горы, дапамагалі Гэндальфу і Радагасту. Яны адыгралі істотную ролю ў выправе Торына да Самотнай гары з мэтаю вярнуць скарбы гномаў і ў бітве Пяці войскаў, У Вайну Пярсьцёнка вызвалілі Гэндальфа з Ортанку, а таксама выратавалі Фрода і Сэма з Арадруіну. Таксама арлы бралі ўдзел у бітве ля брамы Мордару супраць назгулаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расы Міжзем’я
Катэгорыя:Фаўна Міжзем’я
Катэгорыя:Выдуманыя птушкі
Катэгорыя:Гаваркія птушкі
Кліўлэнд

**Кліўлэнд** () — места штату Агаё, ЗША.

У Кліўлэндзе маецца аддзел Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня, якое ад 1991 да 1997 году выдавала беларуска-амэрыканскі часопіс «Полацак».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* www.city.cleveland.oh.us
Віцэ-прэзыдэнт Ірану

**Ві́цэ-прэзыдэ́нт Іра́ну** () — пасада, створаная ў Іране ў 1989 годзе. Сёньня існуе 10 віцэ-прэзыдэнтаў. Адзін зь іх — першы віцэ-прэзыдэнт — зьяўляецца сябрам ураду краіны. Можа старшыняваць на паседжаньнях ураду пры адстутнасьці прэзыдэнта. Віцэ-прэзыдэнта прызначае прэзыдэнт краіны. Канстытуцыя Ірану не абавязвае прэзыдэнта прызначаць віцэ-прэзыдэнтаў, г. зн. прэзыдэнт можа дзейнічаць і бязь віцэ-прэзыдэнтаў.

## Сьпіс першых віцэ-прэзыдэнтаў

## Дзейныя віцэ-прэзыдэнты
* Першы віцэ-прэзыдэнт: Эсхак Джахангіры Кушахі
* Падправадыр-спраўнік: Махамат Шарыят Мадары
* Падправадыр і начальнік грамады аховы навакольнага асяроддзя: Масумэх Эбэкар
* Падправадыр і начальнік грамады ядзернай энэргіі: Алі Акбар Салэхі
* Падправадыр і начальнік службы аховы культуры й адпачынку: Махамат Алі Наджафі
* Падправадыр і начальнік службы разьвіцьця краіны: Махамат Багэр Набак
* Падправадыр па замежных справах: Акбар Таркан
* Падправадыр па справах мачлісу й суду: Маджыт Ансарыi
* Падправадыр і начальнік службы падтрымкі колішніх змагароў: Махамат Алі Шахідзі
* Падправадыр і начальнік службы жанчын і сям’і: Шахіндак Малавэрдзі
* Падправадыр і начальнік службы аховы народнай годнасьці: Сарэна Сатары
* Падправадыр па справах заканадаўства: Эльхам Амінзадэ

Катэгорыя:Іранская палітыка
Тампа

**Та́мпа** () — места штату Флорыда, ЗША. Знаходзіцца на ўзьбярэжжы Мэксыканскай затокі. Паводле ацэнкі 2014 году, насельніцтва Тампы складала  чалавек (54 месца ў ЗША, трэці ў штаце). За 28 км ад Тампы разьмяшчаецца Сэнт-Пітэрзбэрг. Пасьля Другой сусьветнай вайны з прычыны беднасьці, танных авіяквіткоў і падтрымкі ўраду вострава Коста-Рыка, хвалі эміграцыі рушылі ў шэраг гарадоў ЗША, у тым ліку ў Тампу. У Тампе разьмешчаны міжнародны аэрапорт, Унівэрсытэт Паўднёвай Флорыды, Цэнтар раку і дасьледчыцкі інстытут H. Lee Moffitt. У горадзе знаходзіцца прафэсійны хакейны клюб «Тампа Бэй Лайтнінг». У нацыянальнай футбольнай лізе выступае каманда Tampa Bay Buccaneers. У галоўнай бэйсбольнай лізе выступае каманда Tampa Bay Buccaneers.

## Гарады-сябры
* Аўеда, Гішпанія
* Гаўр, Францыя
* Ізьмір, Турэччына

## Жыхары
Тампа — горад, у якім утварыўся амэрыканскі музычны гурт Underoath.
* Крысі Моран, амэрыканская фотамадэль, акторка
* Джон Сына (), прафэсійны амэрыканскі рэстлер
* Рэй Чарлз, амэрыканскі сьляпы музыка (вакаліст, піяніст, жыў у Тампе ад 1947 да 1950 году)

## Крыніцы
Праспэкт Ракасоўскага (Менск)

**Праспэ́кт Ракасоўскага** — магістральная вуліца ў Ленінскім раёне Менску, кампазыцыйная вось жылога раёну Серабранка. 

Названы ў гонар Канстанціна Ракасоўскага (1896—1968), савецкага ваеначальніка, Маршала Савецкага Саюзу, Маршала Польшчы, Двойчы Героя Савецкага Саюзу.

Будаўніцтва пачалося ў 1970-я гады. Праспэкт забудаваны пераважна дзевяціпавярховымі і больш высокімі панэльнымі дамамі. У апошняе дзесяцігодзьдзе ўздоўж праспэкту пачатае ўзьвядзеньне вышынных маналітных і каркасна-блёкавых дамоў.

Праспэкт пачынаецца ад развязкі з вуліцамі Ванеева, Трасьцянецкай і Алега Кашавога, перасякае вуліцу Пляханава і канчаецца скрыжаваньнем з вуліцай Малініна каля Чыжоўскага вадасховішча. Паралельна праспэкту ідуць вуліцы Гараўца й Якубава. На ўсім працягу праспэкту дзейнічае аўтобуснае і інтэнсіўнае тралейбуснае паведамленьне. Найбліжэйшыя станцыі метро — Пралетарская, Трактарны завод, Партызанская — разьмешчаныя прыкладна ў двух кілямэтрах ад праспэкту.

У 2011 годзе плянуецца пашырыць праспэкт да васьмі палосаў і ўладкаваць уздоўж яго пешаходны бульвар зь невялікімі зонамі адпачынку і роварнымі дарожкамі. Раней плянавалася пусьціць уздоўж праспэкту лінію хуткаснага трамвая. Пазьней будаўніцтва трамвайнай лініі было выключана з праекту. На месцах, якія адводзяцца пад трамвайныя шляхі, будуць разьмешчаныя аўтамабільныя паркоўкі.

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)
Вуліца Шчарбакова (Менск)

**Ву́ліца Шчарбакова** — вуліца ў Партызанскім раёне Менску. Названая ў гонар Аляксандра Шчарбакова (1901—1945), савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча.

Ідзе ў паўночным кірунку ад вуліцы Будзённага да вуліцы Клумава, перасякае вуліцу Алега Кашавога, выхады на завулкі Шчарбакова і Стаханаўскі.

Шчарбакова
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Луркамор’е

**Lurkmore.to** ці «**Луркамор’е**» ()&nbsp;— он-лайн-энцыкляпэдыя, пабудаваная на рухавіку MediaWiki; зьяўляецца аналягам ангельскамоўнай гэгапэдыі (гумарыстычнай энцыкляпэдыі) lurkmore.com. Пазыцыянуе сябе як «энцыкляпэдыя мэмаў, фальклёру і ўсяго іншага». Праект быў заснаваны пасьля канфлікту паміж адміністрацыяй расейскай Вікіпэдыі і некалькімі яе ўдзельнікамі.

## Паходжаньне выразу «Луркамор’е»
«*Луркамор’е*» () — гэта слова, што ўтварылася шляхам спалучэньня ангельскага жаргоннага выразу *lurk moar* і расейскага слова (). Само словазлучэньне *«lurk more»* тлумачыцца так: «*У большасьці сеткавых супольнасьцяў вітаюцца „маўклівыя навічкі“, якія спачатку, не выяўляючы сябе, чытаюць паведамленьні і толькі празь нейкі час, паабвыкнуўшы, пачынаюць пісаць*».

## Тэматыка і стыль
Праект першапачаткова пазыцыянаваў сябе як энцыкляпэдыя інтэрнэт-мэмаў, але па меры разьвіцьця яго артыкулы сталі ахопліваць значна больш шырокае кола тэмаў: інтэрнэт і інфармацыйныя тэхналёгіі, кампутарныя гульні, побыт, палітыку, гісторыю, культуру, грамадзкае жыцьцё і многае іншае.

Луркамор’е характарызуецца своеасаблівым стылем артыкулаў, адметным агульнай нефармальнасьцю, паўжартаўлівым і саркастычным характарам, вольным ужываньнем нецэнзурнай лексыкі, бесцырымоннасьцю выказваньняў, а таксама рэзкай крытыкай недахопаў разгляданых зьяваў.

Адметнай рысай артыкулаў таксама зьяўляецца спэцыфічны слэнг&nbsp;— «луркамоўе» (*луркояз*), які складаецца зь сеткавага жаргону, асобных словаў з ужытку падонкаў і кашчанітаў, а таксама ўласных нэалягізмаў.

## Глядзіце таксама
* Uncyclopedia

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вікі-праекты
Катэгорыя:Он-лайн энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Рунэт
Вуліца Будзённага (Менск)

**Ву́ліца Будзённага** — вуліца ў Партызанскім раёне Менску. Названая ў гонар Сямёна Будзённага (1883—1973), савецкага ваеначальніка, героя Грамадзянскай вайны ў Расеі, камандзіра 1-й Коннай арміяй, аднаго зь першых Маршалаў Савецкага Саюзу, тройчы Героя Савецкага Саюзу.

## Перасячэньні
Пачынаецца ад Партызанскага праспэкту, ідзе ў паўночна-ўсходнім кірунку да вуліцы Даўгабродзкай, дзе ўваходзіць у яе насупраць разваротнага кальца трамвайных шляхоў (побач з мэтро Трактарны завод).

Перасякаецца з вуліцамі:
* Шчарбакова;
* Стаханаўская
* Грыцаўца

## Глядзіце таксама
* Менскі каледж мантажных і пад’ёмна-транспартных работаў

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Вуліца Анаева (Менск)

**Ву́ліца Ана́ева** — вуліца ў Партызанскім раёне Менску. Названая ў гонар Араза Анаева (1913—1943), удзельніка вызваленьня БССР ад Нацысцкае Нямеччыны, Героя Савецкага Саюзу.

## Перасячэньні
Перацінаецца з вуліцамі:
* Мендзялеева
* Бумажкова
* Кубанскай
* Запароскай

з завулкамі:
* зав. Авангардным
* зав. Запароскім 1-м

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Вуліца Казлова (Менск)

**Ву́ліца Казлова** — вуліца ў Савецкім, Партызанскім і Першамайскім раёнах Менску. Названая ў гонар Васіля Іванавіча Казлова (1903—1968), партыйнага і дзяржаўнага дзеяча БССР, аднаго з арганізатараў партызанскага руху ў рэспубліцы, Героя Савецкага Саюзу. Утвораная ў 1967 годзе з часткі вуліцы Даўгабродзкай.

## Разьмяшчэньне
Пачынаецца ад праспэкту Незалежнасьці, заканчваецца скрыжаваньнем з вуліцамі Даўгабродзкая і Батанічная, разьвіваючыся на паўднёвым усходзе ў вуліцу Даўгабродзкую. Недалёка ад скрыжаваньня з вуліцай Платонава вуліца Казлова перасякаецца з вуліцай З. Бядулі і ўтвараецца трохвугольнік, бакамі якога ідуць трамвайныя шляхі.

## Транспарт
Вуліцай зьдзяйсьняецца трамвайны (1-ы, 3-і, 4-ы, 6-ы, 7-ы і 11-ы), аўтобусны рух (19-ы, 26-ы і 191-ы) і рух маршрутак (1150-я).

Казлова
Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Вуліца Бумажкова (Менск)

**Ву́ліца Бумажкова** — вуліца ў Партызанскім раёне Менску. Названая ў гонар Ціхана Бумажкова (1910—1941), аднаго зь першых арганізатараў партызанскіх атрадаў у Беларусі ў гады Другой сусьветнай вайны, камісара партызанскага атраду «Чырвоны Кастрычнік», Героя Савецкага Саюзу.

## Перасячэньні
Перацінаецца з вуліцамі:
* Перадавой
* Дзьвінскай
* Анаева
* Уральская
* Баграціёна
* Сталетава

з завулкам:
* Бумажкова

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

Бумажкова, вуліца
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Вуліца Солтыса (Менск)

**Ву́ліца Солтыса** — вуліца ў Партызанскім і часткова Заводзкім раёне Менску. Названая ў гонар Іёна (Івана) Солтыса (1923—1945), савецкага партызана, Героя Савецкага Саюзу.

## Перасячэньні
Перацінаецца з вуліцамі:
* Халмагорскай
* Пераходнай
* Ваўпшасава
* Ключавой

з завулкам:
* завулак Солтыса

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

Солтыса, вуліца
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Норт-Лас-Вэгас

**Норт-Лас-Вэ́гас** () — места штату Нэвада, ЗША.

## Вонкавыя спасылкі

* Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places – U.S. Census Bureau, Population Division

Катэгорыя:Гарады Нэвады