open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яруд

**Яруд** (*Ярут*), **Арод** (*Арудзь*), **Арут**  — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Арод або Арут (Arodus, Aruth) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ар- (імёны ліцьвінаў Арвід, Арман, Ярмунд; германскія імёны Arvid, Arman, Armund) паходзіць ад гоцкага ara 'арол', а аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Родмант, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) — ад гоцкага hroþ 'слава, перамога'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *двор Жерославка… тивуном были в том дворе… Арод* (1496 год); *земли пустовских у Слонимском повете у Ярутичох* (3 кастрычніка 1516 году); *мещанину моему [[Друя|Друйскому]] Мишку Орудевичу… мещанинъ князя Ивановъ Оруди… тому Орудью* (8 траўня 1533 году); *Хома Ярутинъ сынъ съ Козляковичъ* (1567 год); *боеръ господарскихъ волости Ойракгольской Ярудовичовъ, Амъброжея Марковича, Миколая Станиславовича, Щепана, Григорьа, Матея Пацевичовъ* (5 верасьня 1568 году); *w Arodach… Arodach* (8 траўня 1604 году); *Krzysztof Jarudowicz* (1621 год); *Dawid Jarud* (3 чэрвеня 1656 году); *Dawid Jarud… Jan Andrzejewicz Jarud… na miejscu Fronca Jaruda* (1667 год); *Matiasz Jarud… Stefan Jarud*, *Samuel Jarud*, *Jerzy Jarud* (1690 год); *iegomość pan Stephan Jarud* (16 студзеня 1700 году); *Szymon Jarutowicz* (1770 год); *Marcin Arutowicz* (1772 год); *przedemną Wiktorym Jarudem, pułkownikiem powiatu Rosienskiego y regentem ziemskim xięstwa Żmudskiego* (1779—1797 гады); *Wiktory Jarud regent ziemski Księstwa żmudzkiego* (20 красавіка 1784 году).

## Носьбіты
* Амбражэй Маркавіч Ярудовіч, Мацей Пацавіч Ярудовіч і яго сын Станіслаў Мацеевіч Пацовіча Нарбутовіча Ярудовіч — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1588 годзе
* Гальжбета Мікалеўны Ярудовіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1589 годзе
* Валянты Пацавіч Ярудовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1596 годзе
* Стэфан Пацавіч Ярудовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Амбражэй Маркавіч Яруд — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе

Яруды — літоўскі шляхецкі род.

Назву Яруцічы маюць вёскі на гістарычных Ваўкавышчыне і Слонімшчыне.

## Глядзіце таксама
* Ара
* Грода

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ўолес Карозэрз

**Ўо́лес Каро́зэрз** (; 27 красавіка 1896, Бэрлінгтан, ЗША — 29 красавіка 1937, Філадэлфія, ЗША) — амэрыканскі хімік, вынаходнік і кіраўнік аддзела арганічнай хіміі ў кампаніі DuPont, якому прыпісваюць вынаходніцтва нэйлёну.

## Біяграфія
Карозэрз нарадзіўся 27 красавіка 1896 году ў Бэрлінгтане, штат Аёва, у сям’і Іры і Мэры Эваліны Карозэрз. Быў старэйшым з чатырох дзяцей. У юнацтве Карозэрз захапляўся інструмэнтамі і мэханічнымі прыладамі. Навучаўся ў дзяржаўнай школе ў Дэ-Мойне, штат Аёва. Пасьля заканчэньня школы пад ціскам бацькі Кэрозэрс паступіў у камэрцыйны каледж у Дэ-Мойне, дзе ягоны бацька быў віцэ-прэзыдэнтам, скончыўшы навучальны курс бухгальтара і сакратара ў ліпені 1915 году. Навучаўся ў каледжы Таркіё ў Мізуры. Потым паступіў ва Ілінойскі ўнівэрсытэт. 6 лютага 1928 году Карозэрз пачаў працаваць на экспэрымэнтальнай станцыі кампаніі DuPont. 21 лютага 1936 году Карозэрз ажаніўся з Гэлен Сўітман, зь якой сустракаўся з 1934 году. Памёр 29 красавіка 1937 году ў Філадэлфіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Фізыкахімікі
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Аграномы ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Коледжу вольных мастацтваў і навук Ілінойскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Гарвардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры і сябры-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Супрацоўнікі DuPont
Катэгорыя:Самагубцы ад цыяніду
Сапліцы

**Саплі́цы** () — колішняя вёска ў Беларусі, сёньня не існуе. Знаходзілася на тэрыторыі сёньняшняга Райцаўскага сельсавету Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва
Першапачаткова вёска (дакладней — засьценак) называлася *Сапліца*, *Сапліцы* ці *Сопліцы*]. Падчас знаходжаньня засьценку ў складзе Расейскай імпэрыі поруч зь іншымі найменьнямі вёскі зьяўляецца таксама назва *Сапліцава* (), якая выкрастыўвалася ў тым ліку ў Міжваеннай Польшчы.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Засьценак Сапліцы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага уваходзіў у склад Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва. Засьценак належаў да Сапліцаў (Сопліцаў)

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Райца апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Наваградзкім павеце Менскай губэрні, зьяўлялася шляхецкай ваколіцай.

Вёска Райца, якая знаходзілася побач Сапліцаў належала брату каханай Адама Міцкевіча Марылі — Юзэфа Верашчакі. У 1897 годзе Верашчакі прадалі маёнтак Путкамерам (унукам Марылі). У 1910 годзе яго атрымала ў пасаг дачка Яніна, пабраўшыся шлюбам з прафэсарам Кракаўскага ўнівэсітэту Адамам Жултоўскім.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Сапліцы занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сапліцы абвяшчалаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі засьценак увайшоў ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Сапліцы апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. Сапліцы ўвайшлі ў склад гміны Цырын Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва, у засьценку ў 1921 годзе жыло 29 жыхароў, сярод якіх 23 былі каталікамі, 6 праваслаўнымі.

У 1939 годзе Сапліцы ўвайшлі ў склад БССР. У 1987 г. Сапліцы былі канчаткова зьнесены й перасталі існаваць.

## Сапліцава ў культуры
Сапліцы ўзгадаў Адам Міцкевіч у ’’Пане Тадэвушы’’. Уласна ад Сапліцаў ці ад ад прозьвішча ўладальнікаў Сапліцаў Міцкевіч узяў назву месца дзеяньня паэмы. Аднак засьценак быў не адзіным прататыпам міцкевічаўскага Сапліцава.

Вядома, што Адама Міцкевіча зьвязвалі сваяцкія сувязі з сапраўднымі гаспадарамі мястэчка. Сапліцы ()былі ў сваяцтве з уладальнікамі суседніх Горбатавічаў Міцкевічамі праз шлюб Адама Міцкевіча (стрыечнага дзеда паэта) зь Вікторыяй Сапліцай у 1779 г.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Mapa WIG Horodyszcze

Катэгорыя:Райцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Шляхецкая ваколіца

**Шляхецкая ваколіца** – шляхецкае сельскае пасяленьне, якое складаецца зь некалькіх меншых паселішчаў з агульнай асноўнай назвай.

У сярэднявеччы зямельныя надзелы былі ўзнагародай для груп рыцараў, часта наймітаў, г.зв. *уладцы*, *mіlіtes*, за вайсковую службу. Асноўнай адзінкай, нададзенай, напрыклад, князямі Мазавецкімі, былі 10 ленаў, якія складалі прыкладна 160 гектараў зямлі. Такія наданьні дамінавалі на межах Мазавецкага княства ў XІV ст., напрыклад, наданьні ў ваколіцах Карытніцкай пушчы налічвалі звычайна 10 валокаў, але былі й значна большыя наданьні, напрыклад, 30 ці 100 валокаў, напр. для рыцараў, якія выконвалі некаторыя функцыі пры княжацкім ці каралеўскім двары альбо прымалі ўдзел у якасьці службовых асобаў у кіраваньні рыцарскім паселішчам. Аднак колькасьць зямлі, якая прыпадала на адзін род, не вытрымлівала шматлікіх падзелаў, што выклікала яе раздрабненьне й паўпэрызацыю шляхты. У выніку памнажэньня роду й падзелаў у адпаведнасьці з прынцыпам, што кожны нашчадак мае права атрымаць сваю долю з былой большай маёмасьці, гэтыя маёнткі былі раздроблены на меншыя ўладаньні, і таму ўзьнікалі т.зв. шляхецкія ваколіцы, якія маюць агульную аснову й дадатковы прыметнік, зьвязаны, напрыклад, з характарыстыкай уладальніка гэтай часткі, напрыклад, Мілева Гавары альбо Тышкі Дабрагосты ці Нямыя Ярмонты. Першапачаткова група такіх мястэчак магла належаць аднаму роду, але з-за шлюбаў, зямельных апэрацый і г. д. зь цягам часу ў іх зьявіліся прадстаўнікі іншых родаў - па-ранейшаму пераважна шляхты. Такі тып паселішчаў сустракаецца ў Мазовіі, Падляшшы, на Любліншчыне - у Лукаўскай зямлі, у Гарадзенскай вобласьці - Пуцілкі, Наваградчыне, Самборшчына й інш., дзе да сёньняшняга дня захаваліся вёскі, у якіх жывуць прадстаўнікі таго роду, які калісьці атрымаў гэтае паселішча ў якасьці наданьня.

## Глядзець таксама
* Засьценак
* Ваколіца
* Фальварак

## Крыніцы

## Літаратура
* Сабаленка, Э.Р., Гуркоў, У.С., Іваноў, У.М., Супрун, Дз.Д. Беларускае народнае жыллё. Мн., 1973.
* 
* Milewski J., O Mazowszu i mazowieckiej szlachcie, 1988. 
* Roguski M. Z., Drobna szlachta parafii korytnickiej ziemi liwskiej w końcu XVIII w., Zeszyty Korytnickie, t. 2, 2010.

Катэгорыя:Тыпы населеных пунктаў
Яроцкі

**Яроцкі** — беларускае й польскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Арцём Яроцкі — беларускі паэт, крытык, перакладнік.
* Анатоль Яроцкі (1915—2008) — беларускі лекар-фізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук, кандыдат біялягічных навук, прафэсар.
* Станіслаў Яроцкі — польскі, летувіскі, беларускі мастак, пэдагог, грамадзкі дзеяч.
* Сямён Яроцкі — адзін зь кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай і Берасьцейскай вобласьці.
* Уладзіслаў Яроцкі — польскі мастак.
* Яраслаў Яроцкі — беларускі футбаліст.
Павал Асіповіч

**Павал Асіповіч** (, в. Беніца, Маладэчанскі павет Віленскага ваяводзтва, цяпер Маладэчанскі раён Менскай вобласьці — , Лёндан, Вялікабрытанія) — беларускі грамадзкі дзеяч у Вялікабрытаніі.

## Біяграфія
Падчас нямецкай акупацыі вучыўся ў Маладэчанскай гандлёва-адміністрацыйнай школе, Менскай афіцэрскай школе БКА, у складзе якой апынуўся на выгнаньні, дзе быў далучаны да 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС. Не падзяляючы погляды нямецкіх акупантаў, пры магчымасьці перайшоў на бок саюзнікаў і далучыўся да 2-га Польскага корпусу.

З 1946 у Вялікабрытаніі, там жа ў 1948 г. дэмабілізаваўся. Скончыў Польскую гандлёвую школу ў Глазга. Працаваў бухгалтарам у Вялікабрытаніі, Гане і Нігерыі. Пазней пасяліўся ў Лёндане. Сябра ЗБВБ ад 1.10.1946. Ва ўправе арганізацыі займаў розныя пасады. У 1953 і 1955 быў старшынём ЗБВБ, а ў 1963—96 — скарбнікам. Быў сябрам ЗБК (з 1949) і Беларускага хрысьціянскага акадэмічнага аб’яднання «Жыцьцё» (з 1948). Адзін з заснавальнікаў Ангельска-беларускага таварыства, быў скарбнікам у 1964—97, а таксама скарбнікам Беларускай харытатыўнай сэкцыі. Ад імя ЗБВБ браў удзел у працы Эўрапейскай групы сувязі (*European Liaison Group*), дзе таксама доўгі час выконваў функцыі скарбніка. Памёр у Лёндане. Паводле жаданьня жонкі спалены прах пахаваны пры  ў брытанскай сталіцы.

## Літаратура
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беніцы
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускай моладзі
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Катэгорыя:Сябры Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Сябры 30-й грэнадэрскай дывізіі СС
Катэгорыя:Жаўнеры арміі Андэрса
Катэгорыя:Дзеячы беларускай эміграцыі
Станіслаў Шыманоўскі

**Станіслаў Вінцэнтавіч Шыманоўскі** (1893, в. Данюшава, цяпер Смаргонскі раён, Гарадзенская вобласьць — восень , Беніца, цяпер Маладэчанскі раён, Менская вобласьць) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Данюшава Віленскай губэрні (цяпер Смаргонскі раён Гарадзенскай вобласьці). Удзельнік Першай сусьветнай вайны.

Вярнуўшыся ў 1918 на Радзіму, парабкаваў.

## Творчасьць
Друкаваўся з 1919 у газетах «Беларус», «Крыніца», часопісе «Рунь». У вершах «Скрыўджаная зямля», «Песьня над магілай», «Голад» і іншых стварыў вобраз сваёй Радзімы, разбуранай падчас вайны й здушанай голадам. Селянін і рабочы — героі вершаў «Араты», «Гаспадары», «Жыў у няволі доўгі час мой бедны брат». Асобныя творы прасякнуты верай у абуджэньне народа («Зорка», «Усход сонца», «З нашага жыцьця»). Запамінальныя малюнкі прыроды ў вершах «Усход сонца», «Зіма», «Хмызьнякі». Мінорная танальнасьць характэрна для інтымнай лірыкі («Жальба», «Шэрай гадзінай»). У ідэйна-творчым плане арыентаваўся на Янку Купалу.

Рукапісы вершаў Станіслаў Шыманоўскага зьберагаюцца ў бібліятэцы АН Літвы.

## Літаратура
* 
* Шыманоўскі Станіслаў. А.Ліс. 475 с. Асветнікі зямлі Беларускай : Энцыкл. Энцыкл. даведнік/ Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.; Маст. У. М. Жук.- Мн., БелЭн, 2001.-496 с.: іл.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Памерлі ў Беніцы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Шыманоўскі

**Шыманоўскі** — беларускае й польскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Шыманоўскі (нар. 1963) — беларускі спэцыяліст у галіне дынамікі, трываласьці машын і апаратуры, будаўнічай мэханікі.
* Аляксандар Шыманоўскі — беларускі этнограф і фальклярыст.
* Генадзь Шыманоўскі (1891 — ?) — беларускі палітык міжваеннай Польскай Рэспублікі.
* Караль Шыманоўскі — польскі кампазытар і піяніст.
* Станіслаў Шыманоўскі — беларускі паэт.

## Глядзіце таксама
* Шыман
Уладзіслаў Варакса

**Уладзісла́ў Вара́кса** ( 26 студзеня 2004 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Менску».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскага «Дынама». У 2017 годзе перайшоў у юнацкую каманду салігорскага «Шахцёра», а ў 2019 годзе далучыўся да берасьцейскага «Дынама», дзе пазьней пачаў гуляць за клюбны дубль. У першай палове 2021 году абараняў колеры другалігавай «Ўзды», дзе быў адным з асноўных гульцоў. У ліпені 2021 году падпісаў кантракт з гарадзенскім «Нёманам» да сканчэньня 2023 году. 2 жніўня 2021 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць берасьцейкага «Дынама» (3:1). У далейшым гуляў за пераважна дубль, прыцягваючыся таксама да асноўнай каманды. Сэзон 2023 году амаль цалкам прапусьціў праз траўмы. У студзені 2024 году падоўжыў пагадненьне з гарадзенцамі. У ліпені 2024 году быў аддадзены ў арэнду сталічнаму «Менску», а перад пачаткам сэзону 2025 году падпісаў зь мяшчанамі паўнавартасны кантракт.

### Міжнародная
У верасьні 2022 году гуляў за зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. У чэрвені 2024 году запачаткаваў выступы ў складзе зборнай Беларусі (да 21 году), двойчы за некалькі дзён згуляўшы ў таварыскіх матчах супраць зборнай Мальты.

## Дасягненьні
**«Нёман»**:
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2023
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сьвіран у Беніцы (карціна Станіслава Яроцкага)

«**Сьвіран у Беніцы**» — карціна Станіслава Яроцкага, намаляваная ў 1927 годзе.

## Апісаньне
На карціне прадстаўлены Сьвіран у Беніцы на фоне беніцкіх краявідаў. Карціна была намалявана ў 1927 годзе падчас чарговага наведваньня мастака Станіслава Яроцкага Беніцы, выканана пад уплывам стылю постімпрэсіянізму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Станіслава Яроцкага
Катэгорыя:Карціны Летувіскага нацыянальнага мастацкага музэю
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Руслан Лісаковіч

**Русла́н Лісаковіч** ( 22 сакавіка 2002 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца віцебскага МЛ. Старэйшыя браты Руслана, Віталь і Дзьмітры, таксама футбалісты.

## Кар’ера
### Клюбная
Юнаком далучыўся да салігорскага «Шахцёра» ўсьлед за старэйшымі братамі. У Салігорску выступаў за дубль. З красавіка па ліпень 2019 году на правах арэнды гуляў у Другой лізе за «Ўзду», дзе быў адным зь лідэраў каманды, пасьля зноў апынуўся ў дублі «Шахцёра».

У сакавіку 2020 году падпісаў кантракт з «Крумкачамі» да канца сэзону, дзе здолеў замацавацца ў стартавым складзе каманды. У студзені 2021 году стаў трэнавацца зь «Іслаччу» і неўзабаве склаў двухгадовы кантракт з клюбам. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 12 сакавіка 2021 году ў матчы першага тура супраць мазырскай «Славіі» (1:0), адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў. У далейшым замацаваўся ў пачатковым складзе і быў адным з асноўных гульцоў каманды. Пачатак сэзону 2022 году прапусьціў праз траўмы, а зь лета вярнуў месца ў асноўным складзе. У студзені 2023 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Іслач».

У лютым 2023 году стаў гульцом махачкалінскага «Дынама» з расейскай Першай лігі. Пакінуў клюб у студзені 2024 году. У лютым 2024 году падпісаў кантракт з гарадзенскім «Нёманам». У ліпені 2024 году скасаваў пагадненьне з гарадзенскім клюбам і прыяднаўся да «Менску». Перад пачаткам сэзону 2025 году быў аб’яўлены футбалістам віцебскага МЛ.

### Міжнародная
У кастрычніку 2018 года гуляў за зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным, а ў сакавіку 2019 году ў элітным раўндах чэмпіянату Эўропы. У 2021 годзе пачаў прыцягвацца да зборнай Беларусі (да 21 году), гуляў за яе ў кантрольных матчах. У жніўні 2021 году быў упершыню выкліканы ў нацыянальную зборную Беларусі. Дэбютаваў у зборнай 8 верасьня 2021 году, калі выйшаў у пачатковым складзе ў адборачным матчы чэмпіянату сьвету 2022 году супраць зборнай Бэльгіі (0:1) і быў заменены ў другім тайме. 1 чэрвеня 2022 году ўпершыню згуляў за моладзевую зборную Беларусі, выйшаўшы на замену ў другім тайме адборачнага матча чэмпіянату Эўропы супраць зборнай Кіпру (2:0).

## Дасягненьні
**«Нёман»**:
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2024

**МЛ**:
* Чэмпіён Беларусі: 2025
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сьвіран у Беніцы (неадназначнасьць)

Назву **Сьвіран у Беніцы** маюць:

* Сьвіран у Беніцы — страчаны помнік архітэктуры і гаспадарчай пабудовы канца XVIII стагодзьдзя ў вёсцы Беніца Маладэчанскага раёну Менскай вобласьці. Належала Коцелам, Абрамовічам, Швыкоўскім. Пабудаваная ў 1779—1781 гг. паводле праекту італьянскага архітэктара Карла Спампані.
* «Карціна Станіслава Яроцкага» — карціна Станіслава Яроцкага, намаляваная ў 1927 годзе.
Капліца-пахавальня Коцелаў

**Капліца-пахавальня Коцелаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Беніцы, находзіцца ў будынку Траецкага касьцёлу. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. Месца пахаваньня прадстаўнікоў роду Коцелаў і Швыкоўскіх.

## Гісторыя
У 1701 годзе кашталян троцкі Міхал Казімер Коцел зафундаваў у мястэчку будаваньне касьцёла і кляштару бэрнардынаў разам з капліцай-пахавальняй. У 1722 годзе памёр уладальнік Беніцы Міхал Казімер Коцел і з гэтым зьвязана цікавае паданьне паданьне, выкладзенае Ігнатам Ходзькам:
 На сёньняшні дзень захаваліся часткова тры стукавыя надмагільлі роду Коцелаў. У сутарэньнях касьцёлу былі сямейныя пахаваньні Коцелаў і Швыкоўскіх.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і брама ў в. Беніца //  — С. 682—683.
*  — С. 99-101.
* Козіна, А. Сённяшні і ўчарашні дзень касцёла ў Беніцы / Алена Козіна // Рэгіянальная газета. — 2010. — 13 жніўня. — С. 22.
* Крупянькова, А. Беніцкі касцёл — жамчужына барока / Тэкст і фота А. Крупянькова // Маладзечанская газета. — 2018. — 26 мая. — С. 3.
* Лескець, С. Магічная гісторыя ў Беніцкім касцёле і царква ад Мікалая Радзівіла Чорнага: прыгадаем першыя храмы ў мястэчках на Маладзечаншчыне / Сяргей Лескець // — 2018. — 21 ліпеня. — С. 8.
* Світо Ф. Касцел Прасвятой Тройцы і кляштар бернадзінцаў у в. Беніца / Падрыхтаваў Франц Світо // Маладзечанская газета. — 2008. — 28 мая. — С.5.
* Aftanazy R. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wyd. drugie przejrzane i uzupełnione. T. 4: Województwo wileńskie. — Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993. — S. 34—35.
* Jankowski Cz. Powiat oszmiański : materjały do dziejów ziemi i ludzi. Cz. 1. — Petersburg : nakł. wydawcy : K. Grendyszyński ; Kraków : G. Gebethner, 1896. — S. 301—330.
*  — S. 145.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Касьцёлы Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Коцелы
Гаспадарчы двор (Беніца)

**Гаспадарчы двор у Беніцы** — часткова захаваўшыся помнік архітэктуры і гаспадарчай пабудовы канца XVIII стагодзьдзя ў вёсцы Беніца Маладэчанскага раёну Менскай вобласьці. Належала Коцелам, Абрамовічам, Швыкоўскім. Пабудаваны ў XIX стагодзьдзі Коцеламі, ужо пасьля будаўніцтва Сьвірна й сядзібы Коцелаў. Будынак выкарыстоўваўся ў якасьці аб'екту мясцовага бровару.

## Глядзець таксама
* Сьвіран у Беніцы
* Палац Коцелаў

## Літаратура
* Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 29-35.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Славутасьці Маладэчанскага раёну
Сьвятая Жамойція (карціна Станіслава Яроцкага)

«**Сьвятая Жамойція**» — карціна Станіслава Яроцкага, намаляваная ў 1910 годзе.

## Апісаньне
Адна з самых вядомых карцін Станіслава Яроцкага — нэарамантычны пэйзаж «Сьвятая Жамойція», дзе ён намаляваў залітыя сонцам палі й гаі нізіны зь зялёнымі лугамі й сьпелай збажыной. На пярэднім пляне ён намаляваў літоўскія крыжы – сымбалі нацыянальнага духу, пакутаў і ўваскрашэньня нацыі.

## Уплыў
У 1901 годзе Станіслаў Яроцкі напісаў артыкул аб драўляных прыдарожных крыжах на тэрыторыі Літвы й Жамойці, вылучыў стыль крыжоў у асблівы «літоўска-жамойцкі» й параўнаў гэты стыль з закапанскім. Цікавасьць Станіслава Яроцкага да прыдарожных крыжоў і каплічак натхніла іншых дасьледнікаў на вывучэньне дадзенай зьявы, распаўсюджанай на тэрыторыі сучаснай Летувы й Заходняй Беларусі. Мастак Антанас Жмуйдзінавічус малюе ў 1910 годзе карціну *«Dzūkų kaimelis»*, дзе каля дрэва бачым прыдарожны крыж . У 1913 годзе Антанас Жмуйдзінавічус стварыў карціну *«Regėjimas»*, дзе на фоне Пагоні, што ўзыходзіла нібы сонца, стаялі прыдарожныя крыжы, што сымбалізавала, як пашану традыцыям, так і адраджэньне летувіскага народу. Мікалоюс Чурлёніс стварыў у 1909 годзе асобную карціну прысьвечаную прыдарожным крыжам *«Žemaičių kapinės»*. Архэёляг і этнограф  пад уплывам Яроцкага напісаў працу *«Krzyże i kapliczki żmudzkie: materyały do sztuki ludowej na Litwie»*

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Станіслава Яроцкага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1910 годзе
Вільня — від на Антокаль (карціна Станіслава Яроцкага)

«**Вільня - від на Антокаль**» — карціна Станіслава Яроцкага, намаляваная ў 1933 годзе.

## Апісаньне
Адна з самых вядомых карцін Станіслава Яроцкага — нэарамантычны пэйзаж «Вільня - від на Антокаль», дзе ён намаляваў від на адзін з найстаражытных раёнаў Антокаль Вільні.

Катэгорыя:Карціны Станіслава Яроцкага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1933 годзе
Кевін Бэрэнс

**Ке́він Бэ́рэнс** (;  3 лютага 1991 году) — нямецкі футбаліст, нападнік швайцарскага клюбу «Люгана».

## Кар’ера
### Клюбная
Большую частку сваёй кар’еры Бэрэнс правёў у Рэгіянальнай лізе, выступаючы за клубы трэцюю каманду «Вэрдэра», «Вільгэльмсгафэн», другую каманду «Гановэр-96», аахэнскай «Алеманіі», эсэнскага «Рот-Вайса», «Заарбрукена» і «Зандгаўзэна».

Бэрэнс далучыўся да ўсходнебэрлінскага клюбу з Бундэсьлігі «Ўніёну» падчас летняга трансфэрнага вакна 2021 году. 16 верасьня 2021 году нападнік забіў свой першы гол у эўрапейскіх кубкавых спаборніцтвах у матчы супраць праскай «Славіі» ў Лізе канфэрэнцыяў. У першы гульнявы дзень сэзону Бундэсьлігі 2023—2024 гадоў Бэрэнс учыніў свой першы хет-трык у Бундэсьлізе, калі 20 жніўня 2023 году на хатняй арэне дапамог здабыць перамогу над «Майнцам» зь лікам 4:1. 20 верасьня 2023 году дэбютаваў у Лізе чэмпіёнаў у матчы супраць мадрыдзкага «Рэалу».

31 студзеня 2024 году Бэрэнс прыяднаўся да «Вольфсбургу».

### Міжнародная
У кастрычніку 2023 году Бэрэнс атрымаў свой першы выклік у нацыянальную зборную Нямеччыны на два таварыскія матчы супраць зборных ЗША і Мэксыкі. Дэбютаваў нападнік у матчы супраць зборнай Мэксыкі, выйшаўшы на 87-й хвіліне сустрэчы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Морыц Енц

**Морыц Енц** (;  30 красавіка 1999 году) — нямецкі футбаліст, абаронца клюбу «Вольфсбург».

## Кар’ера
Гадаваўся ў бэрлінскім клюбе «Барусія Тэніс» пакуль ня зьехаў у акадэмію ангельскага «Фулгэма». За лёнданскі клюб, аднак, ніколі не згуляў, дэбютаваўшы ў прафэсійным футболе ў кашулі швайцарскага клюбу «Лязана» ў верасьні 2020 году. Ужо праз год склаў працоўную ўгоду з францускім «Ляр’енам». Улетку 2022 году выправіўся ў арэнду ў шатляндзкі «Сэлтык», зь якім дэбютаваў у Лізе чэмпіёнаў 6 верасьня 2022 году ў матчы супраць мадрыдзкага «Рэалу». Не зважаючы на жаданьне самага футбаліста, узімку 2023 году быў адкліканы з арэнды, пасьля чаго далучыўся да «Шальке-04». Абаронца ня здолеў дапамагчы клюбу ў барацьбе за захаваньне месца ў Бундэсьлігі. 16 чэрвеня 2023 году прыяднаўся да «Вольфсбургу», склаўшы чатырохгадовы кантракт. 28 жніўня 2024 году выправіўся ў арэнду ў клюб «Майнц».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Рандзін

**Рандзін** (*Рэндына*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рандзін, Рандзен або Рэнцін (Randinus, Randenus, Rentini) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ранд- (-рант-, -рэнд-) (імёны ліцьвінаў Рандзіла, Рандар, Атрант; германскія імёны Randilo, Randhar, Aderando) паходзіць ад германскага rant 'край шчыта'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Андрей Рендына, бояринъ волости Веленской* (23 жніўня 1549 году); *на име Матей Рандинъ* (16 траўня 1585 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мікіта Дземчанка

**Мікі́та Дзе́мчанка** ( 6 верасьня 2002 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца партугальскага клюбу «Візэла».

## Кар’ера

### Клюбная
Выхаванец менскага «Дынама». З 2018 году пачаў выступаць за клюбны дубль. У 2019 годзе пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды дынамаўцаў, дэбютаваўшы ў першым складзе 26 чэрвеня 2019 году ў матчы Кубка Беларусі супраць мікашэвіцкага «Граніту» (2:0), калі выйшаў на замену ў другім тайме. 11 ліпеня 2019 году выйшаў у пачатковым складзе каманды ў матчы Лігі Эўропы супраць латвійскай «Ліепаяй» (1:1). У далейшым працягваў гуляць за дубль.

У ліпені 2020 году быў аддадзены ў арэнду ў «Смалявічы». 10 ліпеня 2020 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матчу супраць «Іслачы» (3:1). У далейшым замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У сьнежні 2020 году па заканчэньні арэнды пакінуў «Смалявічы». У пачатку 2021 году трэнаваўся разам з рэзэрвовай камандай «Дынама» ды праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне». У выніку пачаў сэзон 2021 году ў складзе дынамаўскага дубля, у далейшым зрэдку зьяўляўся ў асноўнай камандзе. У 2022 годзе пачаў часьцей прыцягвацца да асноўнага складу, у тым ліку нярэдка выходзіў у першай адзінаццатцы. У наступных сэзонах жалезным гульцом асноўнага складу ня стаў. На пачатку 2026 году пакінуў клюб і далучыўся да партгульскай «Візэлы».

### Міжнародная
У кастрычніку 2019 года выступаў за зборную Беларусі (да 19 гадоў) у адборачным раўндзе чэмпіянату Эўропы. 26 лютага 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у пачатковым складзе ў адборачным матчы чэмпіянату Эўропы 2023 году супраць зборнай Кіпру (1:0) і быў заменены ў другім тайме. 15 лістапада 2024 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі ў матчы Лігі нацыяў супраць зборнай Паўночнай Ірляндыі.

## Дасягненьні
**«Дынама» Менск**:
* Чэмпіён Беларусі: 2023, 2024
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2025
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2021
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2025
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Мілен

**Мілен** (*Мелен*, *Мелень*, *Мілень*), **Мелін** (*Мэлін*, *Мілін*, *Мілінь*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мелін, пазьней Мэлен (Melin, Mellen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мельвід, Мілар, Мільконт; германскія імёны Melvid, Milehar, Milgunt) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Мэлін (Melin) і Меленевіч (Mieleniewicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в людех наших Городенского повета… в Меленя* (6 жніўня 1513 году); *к тому именю отчинному Аинаровичем три чоловеки на имя Лаврина Меленевича* (3 сакавіка 1514 году); *в Новгородском повете, слуг путных на имя Меленевича* (17 сьнежня 1514 году); *Мелен Самъсонъ* (1528 год); *бояре земли Жомоитское, волости Ретовъское… Миколай Миленовичъ* (12 лютага 1555 году); *Filip Milieniewicz* (1558 год); *слугу Стефана Меленевича* (1567 год); *ze wsi Bohuszow… Karp Mileniewicz… Bor — Miliniczy * (1641 год); *Milinowicz… Miliniewicz* (1671—1681 гады); *Miłeny* (1744 год); *Apolonia Mielinówna* (1781 год); *Katarzyna Melinowicz* (1788 год); *Michał Mielinowicz* (1789 год); *Marianna Milenowicz* (1801 год); *Aleksander Milen* (1919—1939 гады).

## Носьбіты
* Мелен Самсон — бельскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Алякшэй Мацеевіч (Мацавіч) Мілін — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1600—1606 гадох

Міліновічы (Milinowicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Міленевіч (Mileniewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мазан

**Мазан** (*Мажан*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Масана (Massana, Massona) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маз- (мез-, мас-) (імёны ліцьвінаў Мажэйка, Мажэла, Мазгіль; германскія імёны Mazecha, Mazela, Mesgilo) узыходзіць да гоцкага *Matja 'есьці, ядун', стараверхненямецкага maz 'ежа' (беларускае мажны 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты').

У Польшчы ў 1565 годзе і XVII ст. адзначалася прозьвішча Mazan.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *domus Massani* (21 ліпеня 1495 году); *людей подали Скидлянъ и Жорославцовъ… Хведецъ Мазановичъ* (19 студзеня 1540 году); *siola Mazanowic… Oliechno Mazanowic, Kucz a Marczisz Mazanowiczy… [[Кандрат|Kondrath]] a Bohdan Mazanowiczy* (1558 год); *Chwieczko Mazonic* (1563 год); *Dawid Mazanowicz na miejscu Jakuba Mazanowicza… Samuela Janowicza Mazanowicza na miejscu ojca jego Jana Mazanowicza* (1667 год); *земенинъ господарский земли Жомоитское панъ Іозефъ Казимеръ Мазанъ [[Скаўгард|Сковгардъ]]* (15 студзеня 1686 году); *na miejscu Salomona Mazanowicza*, *Józef Skowdgiłowicz Mazon* (1690 год); *Mazany* (1744 год); *wsie Mażany* (1782—1783 гады); *Fr. Antonius Mażon* (28 жніўня 1799 году); *Antonium Mazonowicz* (28 студзеня 1813 году).

## Носьбіты
* Сымон Мажановіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1560 годзе

Мазановічы (Mazanowicz) гербу Дуброва — літоўскі шляхецкі род, які меў маёнткі на Жамойці.

Мажановічы (Mażonowicz) гербу Дуброва — літоўскі шляхецкі род.

Мазан (Mazan) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У XVI ст. існавала «ніва» Мажанішкі (*Мажанишки*) у Жамойцкім старостве.

У 1626 годзе ўпамінаўся грунт Мазанавічы (Мазановичи) каля Берасьця.

Назву Мазанава маюць вёскі на гістарычных Віцебшчыне і Гарадзеншчыне.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Шукевіч

**Шукевіч** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Шукевіч (1715—1771) — сьвятар, пэдагог.
* Вандалін Шукевіч (1852—1919) — польска-беларускі археоляг і этнограф.
* Яўген Шукевіч (1914—2013) — беларускі трэнер па кідку молата, Заслужаны трэнер СССР (1956).
Мацей Рыбінскі

**Мацей Рыбі́нскі** (; , Славута, Рэч Паспалітая — , Парыж, Францыя) — польскі генэрал, апошні кіраўнік паўстаньня 1830—1831 гадоў. Вінаваціўся ў перамовах аб капітуляцыі з генэралам Паскевічам. Удзельнік напалеонаўскіх войнаў (1809—1814).

## Біяграфія
У 1805 годзе ўступіў у армію Напалеона. Служыў ад’ютантам у будучага маршала Луі Габрыэля Сюшэ, з 1807 году — у арміі Варшаўскага герцагства.

Удзельнік Напалеонаўскіх войнаў: з Аўстрыйскай імпэрыяй (1809), з Расеяй (1812—1813). Адзначыўся ў бітвах пад Смаленскам, Малаяраслаўцам, бітве народаў. Пад Лейпцыгам быў узяты ў палон.

У 1815—1831 гадах служыў у чыне маёра ва ўзброеных сілах Каралества Польскага.

У паўстаньні з 10 сакавіка 1831 году генэрал брыгады, 11 верасьня 1831 году генэрал дывізыі. 10 верасьня 1831 году прызначаны вярхоўным галоўнакамандуючым польскіх войскаў. У 1831 удзельнічаў у бітве пад Астралэнкай. У лістападзе таго ж году быў абвінавачаны ў перамовах аб капітуляцыі з генэралам Паскевічам.

5 кастрычніка 1831 году на чале атрада перайшоў межы Прускага каралеўства. Пасьля здушэньня паўстаньня з красавіка 1832 году ў эміграцыі ў Францыі. Жыў у Парыжы. У 1843 годзе заснаваў сярод польскіх эмігрантаў Вайсковую партыю (). Пакінуў «Нататкі» пра часы лістападаўскага паўстаньня.

Памёр  года ў Парыжы, пахаваны на Манмартры.

## Галерэя

Файл:Joseph Chabord - Portret generała Macieja Rybińskiego 1843.jpg|Мастак Жазэф Шабор. Партрэт генерала М. Рыбінскага.
Файл:General Maciej Rybiński by Aleksander Raczyński.png|Мастак Аляксандар Рачынскі. Генерал М. Рыбінскі ў эміграцыі.


## Крыніцы

## Літаратура
* Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік / В. В. Гарбачова. — Мн.: БДУ, 2004. — 400 с. — ISBN 985-485-144-3.
* Mirosław Krajewski, Usque ad finem. Powstanie listopadowe i partyzantka 1833 r. na ziemi dobrzyńskiej, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, Rypin 2011, ss. 205.

## Вонкавыя спасылкі
*  Powstanie listopadowe 

Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх войнаў
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Генэралы Рэчы Паспалітай
Стэфан Зан

**Стэфан Зан** (таксама Стэфан Зань) (; 1803, в. Ішкальдзь, Наваградзкі павет, Гарадзенская губэрня — , Нантэр, Францыя) — удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў, тавянчык, малодшы брат Тамаша Зана.
## Біяграфія

### Паходжаньне
Сапраўднае прозьвішча самога Стэфана і яго продкаў вымаўлялася мякка — «Зань». У часе вучобы брата Стэфана Тамаша Зана ў Віленскім унівэрсытэце вымаўленьне зь невядомых прычын пацьвярдзела і ў такім выглядзе замацавалася ў літаратуры, імаверна, па звычайным недаглядзе аднаго з службоўцаў канцылярыі.

Дзед Стэфана Зана — таксама Тамаш — быў бурмістрам у Радашкавічах, дзе меў зямельныя надзелы і арандаваў непадалёк адсюль маёнтак Селішча. Продкі Стэфана Зана па матчынай лініі жылі ва Ўзьдзе і былі перайшоўшымі з праваслаўя ўніятамі.

Бацька Стэфана — Караль Зан — атрымаў у спадчыну ўладаньні ў Радашкавічах. Удзельнічаў у паўстаньні Тадэвуша Касьцюшкі і пасьля яго здушэньня вярнуўся дамоў, але з пачаткам рэпрэсіяў у дачыненьні да паўстанцаў уцякае пад Каралявец.

### Жыцьцяпіс
З 30 красавіка 1831 г. далучыўся да лістападаўскага паўстаньня ў якасьці шэраговага, дзейнічаў на Падольлі, з 4 кастрычніка 1831 году падпаручнік 1 палка кракаўскай коньніцы. 5 ліпеня 1831 году быў узнагароджаны Срэбным Крыжам ордэну Virtuti Militari. 5 кастрычніка 1831 году адышоў у складзе корпусу Мацея Рыбінскага ў Прусію. У жніўні 1832 году прыбыў у Францыю, сябраваў з Адамам Міцкевічам, быў тавянчыкам. З 10 сьнежня 1832 году сябра Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх, пачаткова належаў да закладу ў Буржэ, у 1833 перабраўся ў Парыж. У кастрычніку 1851 жыў у Баціньёле. Памёр у Нантэры.

## Літаратура
* Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік / В. В. Гарбачова. — Мн.: БДУ, 2004. — 400 с. — C. 148 — ISBN 985-485-144-3.
* Straszewicz J., Les Poloneis et les Poloneises de la Revolution du 29. XI. 1830, Paris 1832

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Бялкаў

**Бялкаў** — назва некалькіх населеных пунктаў:

* Бялкаў — вёска ў гміне Любска Жарскага павету Любускага ваяводзтва
* Бялкаў — вёска ў гміне Цыбінка Слубіцкага павету Любускага ваяводзтва
* Бялкаў — вёска ў гміне Вінска Волаўскага павету Ніжнесылескага ваяводзтва
* Бялкаў — вёска ў гміне Мянкіня Сродзкага павету Ніжнесылескага ваяводзтва
Рамуальд Янушкевіч

**Рамуальд Янушкевіч** (; , в. Усава, Слуцкага (?) павета — ) — памешчык зь Менскага павета Менскай губерні, удзельнік паўстаньня 1830-1831 гадоў.

## Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Янушкевічаў гербу «Любіч». Нарадзіўся ў сям’і Міхала і Тэклі Сакалоўскай, брат Яўстаха, Януара і Адольфа.

Пачаткова ён вучыўся ў Нясьвіскай школе, дзе скончыў 3 клясы, з 1821 г. у Слуцкай гімназыі, перад паўстаньнем вывучаў права ў Віленскім унівэрсытэце, служыў пры М. Навасільцаве. У паўстаньні з сакавіка 1831 году. З 13 чэрвеня 1831 году паручнік у штабе Антонія Гелгуда. 13 ліпеня 1831 году перайшоў зь яго корпусам межы Прусіі. Па рашэньню МСК ад 31.8.1833 аднесены да 2 разраду злачынцаў.

У студзені 1832 году эміграваў у Францыю. 26 мая 1832 году знаходзіўся ў закладзе ў Авіньёне. З 1 кастрычніка 1832 году сябра Таварыства Літоўскае і Рускіх Зямель. У 1833 годзе пад час высылкі Яўстаха з Парыжу займаўся справамі кнігарні. З 1841 году зьяўляўся адным з прыбліжаных А. Тавянскага.

Памёр і пахаваны ў Нантэры.

## Сям’я
25 ліпеня 1857 году ажаніўся, меў сына Тадэвуша й дачок Караліну й Марыю.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Эмігранты з Расейскай імпэрыі
Яўстах Янушкевіч

**Яўстах Янушкевіч** ( — ) — кнігавыдавец, публіцыст, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1830—1831 гадоў.

Брат Адольфа Янушкевіча. Заснаваў і выдаваў у Парыжы ґазэту «Польскі пілігрым», якую з 1832 году рэдагаваў Адам Міцкевіч. Сабраў братавы падарожныя нататкі, якія Фэлікс Вратноўскі апублікаваў пад назвай «Жыцьцё Адольфа Янушкевіча й яго лісты з кіргіскіх стэпаў» (Парыж, 1861. Кн. 1—2). Аўтар успамінаў.

## Літаратура
* ’’Мальдзіс А. І.’’ Падарожжа ў ХІХ стагодзьдзе. — Мн., 1969.

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Януар Янушкевіч

**Януар Ян Фэрдынанд** ( — ) — памешчык.

## Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Янушкевічаў гербу «Любіч». Нарадзіўся ў сям’і Міхала і Тэклі Сакалоўскай, брат Яўстаха, Рамуальда і Адольфа.

Пачаткова вучыўся ў Слуцкай гімназіі, працягваў вучобу ў Віленскай гімназыі.

Януарый з прычыны малых гадоў не ўдзельнічаў у паўстаньні 1830-1831 гадоў. У выніку з усіх братоў ён быў адзіным, хто застаўся пасьля паўстаньня на радзіме. Намаганьнямі яго, а таксама маці й сёстраў, маёнтак Дзягільна так і ня быў канфіскаваны расейскімі ўладамі й застаўся ў валоданьні Янушкевічаў.

Яго нашчадкі атрымалі пацьверджаньне дваранства ў Герольдыі Сэнату й шырока расьсяліліся па Менскім павеце.

## Крыніцы
Жэніс Астана

«**Жэніс**» () — казаскі футбольны клюб з Астаны. Заснаваны ў 1964 годзе на грунце мясцовага спартовага аб’яднаньня. Першая назва каманды — «Дынама». Клюб мае багатую гісторыю, бо выступаў ня толькі ў чэмпіянаце Казаскай ССР, але таксама ў турнірах РСФСР. Трохразовы чэмпіён Казахстану і ўладальнік Кубка Казахстану.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Астана
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1964 годзе
Вольга Гарбачова

**Во́льга Васі́леўна Гарбачо́ва** (у дзявоцтве **Русак**;  18 лістапада 1961, Варкута, Расея) — беларуская гістарычка, філёзафка. Кандыдатка гістарычных навук (1995), дацэнтка (2002).

## Біяграфія
Скончыла ў 1986 годзе гістарычны факультэт БДУ па спэцыяльнасьці «Філязофія», у 1993 годзе асьпірантуру Інстытута гісторыі Акадэміі навук Беларусі па спэцыяльнасьці «Айчынная гісторыя».

Працуе на катэдры этналёгіі, музеалёгіі й гісторыі мастацтваў гістарычнага факультэта БДУ, дацэнт.

## Навуковая дзейнасьць
Навуковыя інтарэсы: гісторыя 19 ст.; тэорыя й гісторыя сусьветнай культуры. Аўтарка больш за 100 навуковых публікацый. Укладальніца біябібліяграфічнага слоўніка «Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гг. на Беларусі» (2004)

## Бібіліяграфія
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія філёзафы
Гарбачова

**Гарбачо́ва** — жаночае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Вольга Гарбачова ( 1961) — беларуская гістарычка й філёзафка;
* Ларыса Гарбачова — беларуская архітэктарка;
* Натальля Гарбачова ( 1999) — беларуская баскетбалістка;
* Раіса Гарбачова — савецкая й расейская грамадзкая дзяячка.
Беларуская праваслаўная царква (неадназначнасьць)

* Беларуская праваслаўная царква
* Праваслаўная царква ў Беларусі
* Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква
* Літоўская мітраполія Канстантынопальскага патрыярхату
*  — дзейнічала ў 1924—1934 роках
*  — заснаваная ў 1976 годзе
Дзьмітры Матвейчык

**Дзьмітры Часлававіч Матвейчык** ( 18 кастрычніка 1980, Горадня, Беларуская ССР) — беларускі гісторык, архівіст. Кандыдат гістарычных навук.

## Навуковая дзейнасьць
Вядучы беларускі адмысловец па гісторыі паўстаньняў 1830—1831 і 1863—1864 гг. Аўтар манаграфіі па гісторыі эміграцыі ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў, трох кніг па гісторыі паўстаньня 1863—1864 гадоў і больш за 90 навуковых артыкулаў. Адзін з укладальнікаў і аўтараў шматтомнага выданьня «Гербоўнік беларускай шляхты».

## Узнагароды
Ляўрэат прэміі імя Францішка Багушэвіча (2013) за кнігу «Паўстаньне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеяньняў».

## Бібліяграфія
* Выгнаныя з роднага краю : паслялістападаўская эміграцыя з Беларусі і Літвы (1830―1870-я гады) / Дзмітрый Матвейчык ; Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Дэпартамент па архівах і справаводству, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мінск : Лімарыус, 2011. — 197, [1] с., [4] л. іл. ; 21 см. — Рэзюмэ паралельна на англійскай, французскай, польскай і рускай мовах. — Бібліяграфія: с. 155―181 (505 назв.). Спіс публікацый аўтара: с. 182―183 (17 назв.). — Паказальнікі імёнаў, геаграфічных назваў: с. 184―194. — 200 экз. — ISBN 978-985-6968-17-7 (у пераплёце)
* Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеянняў / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Медысонт, 2013. — 121 с : іл., партр., карта, факсім. ; 24 см. — (Беларусь у войнах). — Бібліяграфія: с. 116―121. — 700 экз. — ISBN 978-985-6982-95-1
* 
* Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях : Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск : А. М. Вараксін, 2014. — 544 с — ISBN 978-985-7092-03-1
* Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 3. В. / Дз. Матвейчык [і інш.]; навук. рэд. А. Рахуба. — Мінск, 2014. — 663 с — ISBN 978-985-01-1095-4.
* Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 4. Г. / Д. Ч. Матвейчык [і інш.]; навук. рэд. А. Рахуба. — Мінск : Беларусь, 2016. — 959 с — ISBN 978-985-01-1175-3.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Лужкі (Смалявіцкі раён)

**Лужкі́** — пасёлак у Беларусі. Уваходзіць у склад Азярыцкаслабадзкога сельсавету Смалявіцкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Вадасховішчы Беларусі

На тэрыторыі Беларусі разьмешчана 153 вадасховішчы агульнай плошчай паверхні 822 км². Асноўныя штучныя вадаёмы знаходзяцца ў раёне Беларускага Палесься і належаць басейнам рэк Прыпяць (55 вадасховішчаў). і Дняпро (47 вадасховішчаў). Найменьшая іх колькасць даводзіцца на басейны рэк Заходні Буг (11 вадасховішчаў) і Вяльля (5 вадасховішчаў).

Найбуйнейшыя вадасховішчы Беларусі:

## Крыніцы
Начніца вялікая

**Начніца вялікая** (*Myotis myotis*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых.

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 62–83 мм, даўжыня хваста 51–60 мм, размах крылаў 35–45 см, вага 16–45 г. Саміцы буйнейшыя за самцоў. Вушы сярэдняй даўжыні, шырокія. Крылы вялікія, шырокія. Верх ад попельна-шэрага да аліўкава-карычневага. Ніз шараваты або палева-белы.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропе і Азіі (Альбанія, Андора, Аўстрыя, Беларусь, Бэльгія, Босьнія і Гэрцагавіна, Баўгарыя, Харватыя, Кіпр, Чэхія, Францыя, Нямеччына, Грэцыя, Ватыкан, Вугоршчына, Ізраіль, Італія [укл. Сыцылія], Ліван, Ліхтэнштэйн, Летува, Люксэмбург, Мальта, Чарнагорыя, Нідэрлянды, Паўночная Македонія, Польшча, Партугалія [укл. Азорскія астравы], Румынія, Сан-Марына, Сэрбія, Славаччына, Славенія, Гішпанія [укл. Балеарскія астравы], Швэцыя, Швайцарыя, Сырыя, Турэччына, Украіна).

## Лад жыцьця
Здабывае ежу на ўскраінах лісьцяных лясоў, адкрытых лісьцяных лясах і пашах. Ён палюе на буйных суставаногіх, якія жывуць на зямлі, такіх як жукі, цвыркуны і павукі, здабываючы іх з зямлі. Ён жыве ў пячорах і будынках, такіх як цэрквы і замкі. Часам утварае невялікія калёніі на дрэвах.

Размнажаюцца ў пачатку лета, калёніі складаюць да некалькіх тысяч саміц, самцы звычайна трымаюцца асобна. Нараджае 1 дзіцяня ў канцы мая — пачатку чэрвеня, цяжарнасьць доўжыцца каля 60 дзён, лактацыя — каля 40 дзён.

## Вонкавыя спасылкі
* Coroiu, I.; Juste, J.; Paunović, M. 2016. ''Myotis myotis''. The IUCN 
* Wang, H. 2002. ''Myotis myotis''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Магін

**Магін**, **Мегін** (*Мегінь*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Магін або Мегін (Magin, Megin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маг- (мак-, мег-) (імёны ліцьвінаў Макула, Магер, Максьвіта; германскія імёны Maccula, Mager, Meguswind) паходзіць ад гоцкага mēgs 'адзін з бацькоў' або бургундзкага magus 'хлопчык, сын'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у волости Утенъской поблизу дворца его две служъбы людей… з братею Мейкгиновичы… з братею Мекгиновичи* (4 жніўня 1546 году); *тоя [[Ямант|Ямонтовичы]] роду, з Макгина сына Крупосовъ первого* (23 жніўня 1560 году); *Katarzyna Miegiń* (1843 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Больдаг

**Больдаг** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бальдаг (Baldag) і Дакбольд (Dacbold) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны', а аснова -даг- (-дак-, -таг-) (імёны ліцьвінаў Дакіла, Шыдаг, Ядаг; германскія імёны Dacilo, Sidag, Adago) — ад германскага daga 'палымяны, зіхатлівы, яркі, бліскучы'.

Адпаведнасьць імя Больдак германскаму імю Baldag сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пры земъляхъ велъдомыхъ Матея Сомашъковича Больдокговъ* (3 траўня 1561 году).

## Глядзіце таксама
* Бальд
* Дага

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мэпэн

**Мэ́пэн** () — горад на паўночным захадзе Нямеччыны, у зямлі Ніжняй Саксоніі. Адміністрацыйны цэнтар акругі Эмсьлянд. Горад месьціцца на канале Дортмунд—Эмс.

## Гісторыя
Мэпэн, які раней быў умацаваным горадам, мае доўгую гісторыю. Першая ўзгадка Мэпэну датуецца 834 годам у грамаце аб ахвяраваньні франскім імпэратарам Людовікам Пабожным місіянэрскай установы абацтву Корвэй. У 945 годзе імпэратар Атон Вялікі надаў гораду права біць манэты і зьбіраць мыта. З 946 году места мела права на вольны гандаль. У 1252 годзе графіня Юта фон Фэхта-Рафэнсбэрг прадала свае ўладаньні біскупу Мюнстэра. Мэпэн, такі чынам, увайшло пад уладу мюнстэрскага біскупства. У 1360 годзе біскуп Адольф надаў правы места будаваць гарадзкія ўмацаваньні. Цягам наступных трох стагодзьдзяў да 1660 году Мэпэн стаў умацаваным горадам. 1762 годзе пры заканчэньні Сямігадовай вайны ўмацаваньні былі зруйнаваныя, аднак некаторыя сьцены захаваліся і да сёньня. У 1811 годзе горад быў анэксаваны Францыяй, а ў пэрыяд 1813—1814 гадоў быў часткай Прусіі. Згодна з рэзалюцыяй Венскага кангрэсу горад увайшоў у склад Гановэрскага каралеўства. За часы Другой сусьветнай вайны ў горадзе ўтрымліваліся ваеннапалонныя з Польшчы, Францыі, Бэльгіі, СССР ды іншых краінах.

## Культура
У пэрыяд зь верасьня па красавік Мэпэнская тэатральная група прапануе шырокую праграму. Пастаноўкі ладзяцца ў тэатральна-канцэртнай залі Мэпэну, спраектаванай Эбэргардам Куленкампфам і завершанай у 1959 годзе. Яна таксама дзеіць як школьная зала для гімназіі Віндторсту. У праграме ладзяцца як гастрольныя пастаноўкі тэатру, гэтак і іншыя музычныя імпрэзы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
Зынгель

**Зынгель** (*Жынгель*, *Жынгал*, *Сынгайла*, *Сінгайла*)  — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сінігала, пазьней Зынгель (Sinigala, Singel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сін- (-зын-) (імёны ліцьвінаў Сінгер, Зінар; германскія імёны Singer, Siner) паходзіць ад гоцкага sineigs 'стары', стараверхненямецкага sin 'сэнс, меркаваньне' або ад асновы -сінд- (-зынд-), аснова -сінг- (-зынг-) — ад гоцкага siggwan 'сьпяваць, апавядаць', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Жынгель (Żyngiel).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Якубъ Зинкгелъ* (1567 год); *у [[Зямяне|земянъ]] господарскихъ [[Эйрагола|Ойрагольскихъ]] Зынгелевъ* (5 верасьня 1568 году); *Wieś Bobrowniki Wielkie… Kazimierz Zyngiel* (15 красавіка 1760 году); *Katarzyna Syngajło* (1783 год); *Jan Zyngielewicz* (1794 год); *Jacek Krzysztofa syn Zyngiel* (1816 год); *Żyngiel* (1909 год); *Żyngałowicz* (1909 год).

## Носьбіты
* Юры Багданавіч Зынгель — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1585 годзе
* Якуб Мікалаевіч Зынгель — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1589—1595 гадох (меў сына Юрыя)
* Юры Якубавіч Зінгель Куркуж — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Марыя Жынгаловічава (*Жинголовичева*) — віленская шляхцянка, якая мела ў валоданьні зямлю пад Вількамірам на 1882 год
* Мацей, Канстантын, Адам, Ян, Юльян, Юзэф, Соф’я, Станіслаў, Вэраніка, Гіпаліт, Браніслаў, Эдвард, Эмілія, Антоні і Міхал Жынгелі (*Żyngiel*) — уладальнікі гаспадарак у Яўнюнах каля Майшаголы на 1936 год

Жынгелевіч (Żyngielewicz) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

Шымкайлы.

Адзначалаўся тапонім Сінгайлішкі (*Сингайлишки*).

## Глядзіце таксама
* Сіна
* Гайла

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны