Магілёўскі Спаскі манастыр

**Магілёўскі Спаскі манастыр** — помнік архітэктуры XVIII ст. у Магілёве. Знаходзіўся ў Старым Месьце, на высокім беразе Дняпра пры Спаскім завулку. Твор архітэктуры барока. Аб'ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаўся з Спаскай царквы, манастырскага корпусу і мура з брамай і званіцай. Разам з архірэйскім палацам і духоўнай сэмінарыяй ствараў адзіны буйны архітэктуры ансамбль, які займаў увесь квартал на гістарычнай Ветранай вуліцы.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Спаская царква ў Магілёве ўпершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе. З канца XV ст. пры царкве існавалі драўляныя манастырскія будынкі. У 1588 годзе пры манастыры зьявілася праваслаўнае брацтва, а ў 1600 годзе адкрылася школа. Брацтва праіснавала да 1618 году, калі царкву перадалі Сьвятому Пасаду, які валодаў ёй да сярэдзіны XVII ст. У гэты пэрыяд брацтва, школа і друкарня дзейнічалі пры царкве Ўваходу Гасподняга ў Ерусалім. У брацкай друкарні выйшлі з друку: «Служэбнік» (1616 і 1617 гады), «Эвангельле вучыцельнае» (1619 год). У брацкай школе вывучалі мовы і багаслоўе.

Паводле ўмоваў Збораўскай дамовы 1649 году, манастыр ізноў перайшоў да Канстантынопальскага патрыярхату. Пры ім знаходзілася япіскапская катэдра і дом, дзе жылі архірэі. У 1659 годзе збудавалі новую царкву, таксама драўляную, якая згарэла ў 1708 годзе.

У 1740—1742 гадох япіскап Ёсіф Ваўчанскі пачаў будаваць новую мураваную царкву, скончаную за япіскапам Еранімам Ваўчанскім. Аднак у 1748 годзе царква згарэла. З 1756 году будаваньнем царквы кіраваў архіяпіскап Георгі (Каніскі), які запрасіў зь Вільні вядомага архітэктара Яна Гляўбіц. Побач з царквой у 1762—1785 гадох збудавалі мураваны архірэйскі палац. Новая царква была катэдральным саборам Магілёва да 1802 году.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Магілёў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, комплекс канчаткова перайшоў у валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У 1824 годзе ў манастыры дзейнічалі цэрквы: Сьвятога Спаса, у імя 40 Сэбастыйскіх мучанікаў і Ўшэсьця Гасподняга. У галоўнай царкве, у правай прыбудоўцы, знаходзіўся цудоўны абраз Божай Маці ў пазалочанай рызе. Паводле паданьня, цудоўны вобраз калісьці зьявіўся на сьцяне Магілёўскага замку. У Спаскім саборы спачыў Георгі Каніскі.

Пры манастыры існавала багатая бібліятэка. Тут напісалі «Хроніку Спаскага манастыра» (1755 год), надрукаваную ў 1871 годзе пад назвай «Розныя запіскі, якія тычацца Беларускай эпархіі і тутэйшай набожнасьці» (знаходзіцца ў бібліятэцы АН Летувы, у Вільні).

### Найноўшы час

У 1918 годзе савецкія ўлады зачынілі манастыр. У Другую сусьветную вайну комплекс атрымаў пашкоджаньні, пазьней савецкія ўлады зьнішчылі рэшткі царквы, ад манастыра захаваліся два будынкі.

## Архітэктура

### Спаская царква

Помнік архітэктуры віленскага барока. Разьмяшчалася ў глыбіні квартала. Гэта была 2-вежавая крыжова-купальная базыліка. Абапал галоўнага фасада ўзвышаліся 2-ярусныя вежы, паміж якімі разьмяшчаўся высокі прыступкавы франтон. Сьцены фасадаў завяршыліся шырокім тонкапрафіляваным карнізам. У інтэр’еры чатыры цэнтрычныя слупы падтрымлівалі купал на ветразях. Інтэр’ер меў багатую аздобу, выкананую магілёўскімі майстрамі Міронам Пігарэвічам і чаканьнікам Пятром Сьліжыкам.

### Манастыр
Манастырскі корпус — Г-падобны ў пляне будынак, які разам з агароджай атачаў усю тэрыторыю манастыра, утвараючы трапэцападобны ўнутраны дворык. Да манастырскага корпусу далучаліся гандлёвыя рады з аркавымі ўваходамі. Складаўся з 2-павярховай часткі, дзе разьмяшчалася кансысторыя, і 1-павярховага крыла, дзе разьмяшчаліся кельлі і гаспадарчыя памяшканьні. Захаваўся корпус, які тарцовым фасадам выходзіў на Ветраную вуліцу, і адна частка 1-павярховага крыла. Галоўны фасад 2-павярховага корпуса аздабляецца іянічнымі пілястрамі на ўсю вышыню. Аконныя праёмы дэкаруюцца ліштвамі з замковым каменьнем і падаконнымі прастакутнымі нішамі. 1-павярховае крыло аздабляецца аконнымі праёмамі з простымі ліштвамі і міжаконнымі лапаткамі.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Mahiloŭ. Магілёў (1765-67).jpg|1765—1767 гг.
Mahiloŭ, Alejnaja brama. Магілёў, Алейная брама (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Mahiloŭski zamak. Магілёўскі замак (N. Lvov, 1800).jpg|М. Львоў, каля 1800 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (N. Lvov, 1800).jpg|М. Львоў, каля 1800 г.


Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (A. Busyrski, 1830-39).jpg|А. Бусырскі, 1830-я гг.
Mahiloŭ, Rynak. Магілёў, Рынак (XIX).jpg|XIX ст.
Mahiloŭ, Spaski, Zvanica. Магілёў, Спаскі, Званіца (1868).jpg|1868 г.
Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg|1871 г.

 
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1879).jpg|1879 г.
Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1882).jpg
Mahiloŭ, Dubravienka. Магілёў, Дубравенка (1882) (2).jpg|1882 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (M. Astankovič, 1890-99, 1901).jpg|1901 г.

 
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (I. Hraboŭski, 1916).jpg|І. Грабоўскі, 1916 г.
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (H. Łukomski, 1916).jpg|Г. Лукомскі, 1916 г.
Mahiloŭ, Dniaproŭski most. Магілёў, Дняпроўскі мост (K. Frantz, 1918).jpg|К. Франц, 1918 г.
Mahiloŭ, Pažarny, Karmelicki. Магілёў, Пажарны, Кармэліцкі (K. Frantz, 1918).jpg|К. Франц, 1918 г.


### Гістарычныя здымкі

Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (S. Aleksandrov, 1870-79) (2).jpg|С. Аляксандраў, 1870-я гг.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (M. Astankovič, 1890-99).jpg|М. Астанковіч, 1890-я гг.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1900) (2).jpg|1900 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1900) (3).jpg|1900 г.

 
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1901-10).jpg|1901—1910 гг.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (V. Kastko, 1903).jpg|В. Кастко, 1903 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1909).jpg|1909 г.
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1910).jpg|1910 г.

 
Mahiloŭ, Dniapro-Školišča. Магілёў, Дняпро-Школішча (1913).jpg|1913 г.
Mahiloŭ, Dniapro-Školišča. Магілёў, Дняпро-Школішча (1914).jpg|1914 г.
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1915-16).jpg|1915—1916 гг.
Mahiloŭ, Spaski, Zvanica. Магілёў, Спаскі, Званіца (1915-16).jpg|1915—1916 гг.

 
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (6.01.1916).jpg|6 студзеня 1916 г.
Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (1916).jpg|1916 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1916).jpg|1916 г.
Mahiloŭ, Dniaproŭski most. Магілёў, Дняпроўскі мост (1916).jpg|1916 г.

 
Mahiloŭ, Rynak. Магілёў, Рынак (1916).jpg|1916 г.
Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (1901-17).jpg|да 1918 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1901-18).jpg|да 1918 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1901-18) (2).jpg|да 1918 г.

 
Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Dniapro-Školišča. Магілёў, Дняпро-Школішча (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Dniapro-Školišča. Магілёў, Дняпро-Школішча (1918) (2).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (J. Krum, 1918).jpg|1918 г.

 
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Vietranaja-Spaski. Магілёў, Ветраная-Спаскі (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Školišča. Магілёў, Школішча (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Dniapro-Školišča. Магілёў, Дняпро-Школішча (1926).jpg|1926 г.

 
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1930-39).jpg|1930-я гг.
Mahiloŭ, Padvalnaja. Магілёў, Падвальная (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1941).jpg|1941 г.
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1941-42).jpg|1941—1942 гг.

 
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Mahiloŭ, Padvalnaja. Магілёў, Падвальная (1942).jpg|1942 г.
Магілёўскі Спаскі манастыр у 1942 годзе.jpg|1942 г.
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1942-44).jpg|1942—1944 гг.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Манастыры Магілёва
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Зьнішчаныя збудаваньні Магілёва