Гісторыя гербу Расеі

## Храналёгія

### [[1261]], [[Бізантыя]]

Арол быў сымбалем позьняе Рымскае імпэрыі (Усходняй і Заходняй), а пасьля падзеньня Захаду стаў сымбалем Бізантыйскай імпэрыі. Двухгаловы арол быў намаляваны на радавым гербе дынастыі Палеалёгаў — апошняй імпэратарскай дынастыі Бізантыі (1261—1453).


### [[1497]]

На пячатцы Івана III Вялікага першапачаткова быў намаляваны «езьдзец» — сымбаль Масквы і ўсёй Масковіі. **Двухгаловы арол** быў прыняты дзяржаўным гербам пасьля яго шлюбу з Соф’яй (Зояй) Палеалёг, пляменьніцай апошняга імпэратара Бізантыі Канстанціна Палеалёга, у 1472 годзе, як знак перадачы спадчыны загінулай Бізантыі Масковіі.

Пасьля ліквідацыі залежнасьці ад Залатой Арды ўпершыню зьяўляецца вялікакняжацкая пячатка Івана III, замацаваўшая ў 1497 годзе яго грамату на зямельныя валадарствы ўдзельных князёў. Тады жа выявы пазалочанага двухгаловага арла на чырвоным полі зьявіліся на сьценах Гранавітай палаты ў Крамлі.


### [[1582]]

Першы герб зьявіўся пры Іване Жахлівым, першым расейскім цары, герб Масковіі дапаўняецца ў цэнтры спачатку аднарогам, а затым — замест яго — традыцыйным маскоўскім сымбалем — **вершнікам-зьмеяборцам**. Таксама зьяўляецца **[[Ардынская вера|ардынская]] сымболіка**, якая адлюстроўвае ролю афіцыйнай рэлігіі.


### [[1605]]

У часы смуты маскоўскі дзяржаўны сымбаль актыўна выкарыстоўваўся Ілжэдзьмітрыямі (I, II, III).

У адрозьненьне ад бізантыйскага ўзору і, магчыма, пад уплывам гербу Сьвятой Рымскай імпэрыі двухгаловы арол стаў адлюстроўвацца з **паднятымі крыламі**.


### [[1625]]

Пасьля 1625 году двухгаловы арол адлюстроўваецца з **трыма [[карона]]мі**. Паводле розных вэрсіяў, тры кароны маглі азначаць заваяваныя Казанскае, Астраханскае і Сыбірскае царствы, як зьвяз і адраджэньне Вялікай Арды.

У часы цара Аляксея Міхайлавіча арол атрымлівае сымбаль улады: **[[скіпэтар]]** і **[[Дзяржава (знак)|дзяржаву]]**.


### [[1699]]

У часы кіраваньня Пятра I сакратар аўстрыйскага пасла ў Масковіі Ё.-Г. Корб вядзе «Дыярыюш падарожжа ў Масковію», у якім апісвае набліжаных Пятра і расправу над стральцамі. Дыярыюш цікавы як чарговы погляд на Масковію вачыма замежніка, у тым ліку ўтрымоўвае падрабязную выяву гербу Масковіі.

Пасьля 1699 году герб адлюстроўваецца з **элемэнтамі [[Ордэн Сьвятога апостала Андрэя Першазваннага|Андрэеўскага ордэна]]**, уведзенага Пятром. Арол становіцца **чорным** пад уплывам заходнеэўрапейскіх гербаў. «Езьдзец» на гербе часам мянуецца «гасударам» (указ 1704 году), але па сутнасьці адлюстроўваецца Юры Пераможца, што зафіксавана ў пазьнейшых дакумэнтах 1730-х гадоў.


### 1730 год
У 1730—1740-х гадах герб атрымлівае надоўга замацаваную форму. У 1736 годзе імпэратрыца Ганна Іванаўна запрашае швайцарца па паходжаньні, швэдзкага гравёра Ё. К. Гедлінгера, які выгравіяваў да 1740 году Дзяржаўную пячатку, якая зь невялікімі зьменамі выкарыстоўвалася да 1856 году.


### [[1800]]

Пасьля заваёвы Мальты Напалеонам, імпэратар Павал I становіцца главой Мальтыйскага ордэна. У 1799 годзе Павал I падпісвае «Ўказ аб уключэньні ў расейскі герб Мальтыйскага крыжа пад каронай». Крыж разьмясьціўся на грудзі арла, пад маскоўскім гербам (які быў названы «карэнным гербам Расеі»). Таксама імпэратар прадпрымае спробу распрацаваць і ўвесьці поўны герб Расейскай імпэрыі. У 1800 годзе ён прапанаваў складаны герб, на якім у шматпольным шчытце і на дзевяці малых шчытках было зьмешчана сорак тры гербы. Аднак, прыняць гэты герб да сьмерці Паўла не пасьпяваюць.


### [[1830]]

Да гэтага часу зьяўляюцца розныя варыянты гербу: напрыклад, арол мог мець адну карону і трымаць вянок, маланкі («пяруны») або паходню. Імпэратар Мікалай I прымае два афіцыйныя тыпы гербаў: на адным, спрошчаным, у арла толькі асноўныя элемэнты. На другім афіцыйным варыянце гербу на крылах арла зьяўляюцца тытульныя гербы: на правым — Казанскі, Астраханскі, Сыбірскі, на левым — Польскі, Таўрычны, Фінляндзкі.


### [[1857]]

Пры імпэратары Аляксандры II, пад кіраўніцтвам геральдмэйсьцера барона Кенэ была праведзеная геральдычная рэформа. Арол на малюнку атрымаў новыя рысы, запазычаныя ў заходняй Эўропы — напрыклад, герб з Георгіем Пераможцам быў зьвернуты налева. Малы дзяржаўны герб быў зацьверджаны 8 сьнежня 1856 году. На ім таксама дадаліся новыя шчыты з гербамі тэрыторыяў у складзе Расейскай імпэрыі.

Усяго жа да 11 красавіка 1857 году быў створаны і прыняты цэлы камплект з гербаў, уключаючы Вялікі, Сярэдні і Малы дзяржаўныя гербы, і іншыя — у агульнай складанасьці сто дзесяць малюнкаў. Герб застанецца практычна нязьменным аж да самой лютаўскай рэвалюцыі, будуць уносіцца толькі невялікія зьмены: напрыклад, пры імпэратары Аляксандры III дадасца герб Туркэстану — яшчэ адной правінцыі Расейскай Імпэрыі.


### [[1917]]

Пасьля лютаўскай рэвалюцыі і прыходу да ўлады Часавага ўраду герб губляе абсалютна ўсе атрыбуты; застаецца адзін арол, перарысаваны зь пячаткі Івана III. У такім выглядзе герб праіснаваў да прыняцьця гербу РСФСР 24 ліпеня 1918 году і гербу СССР 6 ліпеня 1923 году.


### [[1993]]

Сучасны дзяржаўны герб быў прыняты ў 1993 годзе. Ён замяніў герб РСФСР (а да таго герб СССР) у якасьці дзяржаўнага. Сучасны герб утрымоўвае асноўныя гістарычныя элемэнты гербу Расейскай імпэрыі акрамя Андрэеўскага ордэну, аднак большасьць царскіх сымбаляў пазбаўленыя ў прэзыдэнцкай рэспубліцы якога-небудзь сэнсу.

У 2000 годзе быў прыняты закон «Аб Дзяржаўным Гербе Расейскай Фэдэрацыі», які ўсталёўвае апісаньне і парадак выкарыстаньня гербу.


## Глядзіце таксама
* Герб Расейскай імпэрыі
* Дзьвюхгаловы арол
* Герб Расеі

## Крыніцы

## Літаратура
* Вілінбахаў Г. В., «Дзяржаўны герб Расеі — 500 гадоў».

## Вонкавыя спасылкі

* Выявы гербаў Расейскай імпэрыі на Geraldika.ru 
* Герб Расейскай імпэрыі 
* Гісторыя дзяржаўнага гербу Расеі 
* Герб Расеі на сайце прэзыдэнта 
* Чаму двухгаловы арол перамог аднарога?

Катэгорыя:Храналёгіі
Катэгорыя:Геральдыка
Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Расеі
Катэгорыя:Гербы Расейскай імпэрыі