open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Януш Антоні Вішнявецкі

**Я́нуш Анто́ні Вішняве́цкі** (1678 — , Львоў) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Падчашы вялікі літоўскі (1697—1699), маршалак надворны літоўскі (1699—1702), кашталян (1702—1703) і ваявода віленскі (1704—1706), ваявода (1706—1726) і кашталян кракаўскі (з 1726).

Быў старостам крамянецкім, пінскім і наватарскім. Кавалер Ордэна Белага Арла (1717).

## Біяграфія

З княскага роду Вішнявецкіх гербу «Карыбут», сын Крыштапа, ваяводы бэлзкага, і Ганны з Хадароўскіх. Меў брата Міхала Сэрвацыя.

У 1697 годзе атрымаў урад падчашага вялікага, у 1699 годзе — маршалка надворнага, у 1702 годзе — кашталяна віленскага, у 1704 годзе — ваяводы віленскага, у 1706 годзе — ваяводы кракаўскага, у 1726 годзе — кашталяна кракаўскага. Удзельнічаў у барацьбе літоўскай (беларускай) шляхты супраць засільля Сапегаў у Вялікім Княстве Літоўскім.

Заснаваў калегюім езуітаў у Крамянцы, фундаваў францішканскі касьцёл Сьвятога Антонія ў Львове (у прэзьбітэрыюме захоўваюцца партрэты яго і жонкі), рэканструкцыю касьцёла ў Белым Камені.

У 1704 годзе ажаніўся з Тэафіліяй (1680—1757), дачкой ваяводы падляскага Вацлава Ляшчынскага (пам. у 1688) і Соф’і Вішнявецкай(1655—1681). У шлюбе нарадзілася дачка Францішка Ўршуля (1705—1753), якая ў 1725 годзе выйшла за Міхала Казімера Радзівіла «Рыбаньку» (1702—1762), ваяводу віленскага і гетмана вялікага літоўскага.

Спачыў у крыпце Львоўскай катэдры.

## Галерэя

Januš Antoni Višniaviecki. Януш Антоні Вішнявецкі (XVIII).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Januš Antoni Višniaviecki. Януш Антоні Вішнявецкі (1730-50).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Januš Antoni Višniaviecki. Януш Антоні Вішнявецкі (XVIII) (3).jpg|Невядомы мастак, XVIII—XIX стагодзьдзі


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1678 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1741 годзе
Катэгорыя:Старосты пінскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы кракаўскія
Катэгорыя:Кашталяны кракаўскія
Катэгорыя:Вішнявецкія
Людвік Канстантын Пацей

**Людвік Канстантын Пацей** (1664 — 3 студзеня 1730) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падскарбі вялікі літоўскі (1703—1707), гетман польны (1709) і вялікі літоўскі (з 1709), адначасна кашталян (1709—1722) і ваявода віленскі (з 1722).

Быў старостам ваўкавыскім, воўпенскім і шарашоўскім.

## Біяграфія

З шляхецкага роду Пацеяў гербу Вага, сын Леанарда Габрыеля, ваяводы віцебскага, і Рэгіны з Агінскіх. Меў брата Казімера Аляксандра, ваяводу віцебскага.

Служыў у літоўскім войску, браў удзел у бітвах з туркамі і крымскімі татарамі ў Вугоршчыне, Малдове і ўва Ўкраіне. Атрымаў некалькі ўрадаў, у тым ліку берасьцейскага земскага пісара (1687 год), падкаморыя (1689 год), пісара польнага літоўскага (1697 год), стражніка вялікага літоўскага (1698 год) ды іншыя.

Абіраўся паслом на соймы, належыў да супраціўнікаў гегемоніі роду Сапегаў у Вялікім Княстве. Удзельнік канфэдэрацыі супраць Сапегаў (1696 год). Быў адным з ініцыятараў ураўнаваньня правоў літоўскай (беларускай) шляхты з польскай на сойме 1697 году. Камандаваў аддзелам у бітве пад Алькенікамі (18 лістапада 1700 году), па перамозе над Сапегамі, атрымаў значнае багацьце ад захопленых магнацкіх маёнткаў.

Наладзіў кантакты з дыпляматамі Маскоўскай дзяржавы. Вызначыўся ў Вялікай Паўночнай вайне (1700—1721), калі на чале 3-тысячнага войска адбіваў швэдзкія напады на Вільню, захапіў Тыкоцін, перамог пад Канецполем Станіслава Ляшчынскага. Пры падтрымцы маскоўскага гаспадара Пятра I фактычна сканцэнтраваў у сваіх руках уладу ў Вялікім Княстве Літоўскім. Быў адным э арганізатараў Віленскай канфэдэрацыі (1716 год). Падтрымліваў кантакты з Маскоўскай дзяржавай, знаходзіўся ў апазыцыі да Аўгуста Моцнага, але потым замірыўся зь ім. У канцы жыцьця выступаў супраць спробаў узмацніць каралеўскую ўладу.

Першы раз ажаніўся ў 1700 годзе з Анэліяй Загароўскай, другі — у 1717 годзе з Эмэрэнцыянай Варшыцкай. У другім шлюбе меў дачку Людвіку Мар’яну.

## Галерэя

Ludvik Kanstantyn Paciej. Людвік Канстантын Пацей (J. Kupiecki, 1711-12).jpg|Я. Купецкі, 1711—1712 гг.
Ludvik Kanstantyn Paciej. Людвік Канстантын Пацей (XVIII) (2).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Ludvik Kanstantyn Paciej. Людвік Канстантын Пацей (XVIII).jpg|З касьцёла паўлінаў у Валодаве, XVIII ст.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1664 годзе
Людвік Канстантын
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты шарашоўскія
Катэгорыя:Памерлі 3 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1730 годзе
Казімер Дамінік Агінскі

**Казімер Дамінік Агінскі** (? — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода троцкі (1710—1730) і віленскі (з 1730). Кавалер Ордэна Белага Арла (1729). Трымаў Горждаўскае, Ушпольскае, Сейвейскае і Віжаньскае староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік старэйшай (княскай) лініі роду Агінскіх, сын Яна Самуілавіча і яго другой жонкі Яны з Нарушэвічаў.

Абіраўся паслом на соймы ў 1688, 1693, 1695, 1696, 1698, 1701—1702, 1703, 1712. Разам з братам Рыгорам далучыўся да шляхецкай кааліцыі, якая выступала супраць засільля Сапегаў у Літве. У часе барацьбы Аўгуста Моцнага і Станіслава Ляшчынскага падтрымаў Сандамірскую канфэдэрацыю.

Захапляўся паэзіяй, але не апублікаваў свае творы.

У шлюбе з Элеанорай Войнай меў сына Юзэфа Яна Тадэвуша, а таксама дачок Марцыбэлу, Тэрэзу, Алену і Мар’яну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Казімер Дамінік
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Януш Скумін Тышкевіч

**Януш Скумін Тышкевіч** (каля 1572 — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі (1607—1621), ваявода амсьціслаўскі (1621—1626), троцкі (1626—1640) і віленскі (з 1640).

Трымаў Браслаўскае (з 1588), Навадворскае (1611—1613) і Юрбарскае (з 1620) староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік старэйшай лініі роду Тышкевічаў (Скумін Тышкевічы) гербу «Ляліва», сын Тэадора, ваяводы наваградзкага, і Кацярыны зь Ляцкіх.

Навучаўся ў Падуанскім унівэрсытэце. Удзельнічаў у пасольствах у Прусію, перамовах са Швэцыяй. Ваяваў супраць швэдаў у Інфлянтах у вайну Рэчы Паспалітай са Швэцыяй (1600—1628) і супраць туркаў у Хоцінскай бітве (1621).

Аўтар дзёньніка мірных перамоваў з Швэцыяй у 1625. Браў удзел у рэлігійнай палеміцы ў часе складаньня Берасьцейскай уніі (1596), выдаў брашуру «Ліст да Барэцкага і Сматрыцкага супраць царквы ўсходняй»., аўтар рукапісу Pastor oecumenicus: Dubowicz kazanie: wypowiedanie osoby

У 1618 зрабіў ахвяраваньне на карысьць кляштару бэнэдыктынаў у Горадні.
У 1607 г. быў скіраваны Соймам у якасьці камісара да ракашан, у 1611 г. як стараста наваградзкі і браслаўскі накіраваны ў Прусію, дзе правеў пасьпяховыя перамовы аб новым порце ў Караляўцы для ВКЛ, удзельнік пасольства ў Маскву да В. Шуйскага, у 1613 г. соймавы камісар да вайсковай канфэдэрацыі з маскоўскай кампаніі. З 1621 г сэнатар — ваявода амсьціслаўскі, з 1626 г. — ваявода троцкі, з 1641 г. — ваявода віленскі.

Першы раз ажаніўся ў 1595 з Барбарай, дачкой Станіслава Нарушэвіча (віншавальны твор на гэтаму шлюбу прысьвяціў Я. Пратасовіч), другі — з Соф’яй Замяхоўскай. У першым шлюбе меў дачку Кацярыну Яўгенію (выдадзена ў першым шлюбе за Януша Вішнявецкага, другі раз за Аляксандра Радзівіла).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*Kasper Niesiecki. Herbarz Polski. t.IX

Януш
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Юры Караль Глябовіч

**Юры Караль Глябовіч** (1603/1605? — , Заслаўе) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падстолі вялікі літоўскі (1639—1643), ваявода смаленскі (1643—1653), староста генэральны жамойцкі (1653—1668), ваявода віленскі (з 1668).

Быў старостам аніктанскім і радашкавіцкім (абодва з 1633).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Глябовічаў гербу «Ляліва», сын Мікалая, кашталяна віленскага, і Марцыбэлы з Корацкіх. Апошні мужчына з роду.

Палітычную кар’еру пачаў у чэрвені 1639, калі атрымаў пасаду каралеўскага падчашага. Па прызначэньні ваяводам смаленскім нямала часу прысьвяціў умацаваньню фартыфікацыяў Смаленску, часова пакінуў праз гэта палітычныя справы ў Вільні, Кракаве і Варшаве.

У сакавіку 1644 і ў 1645 актыўна ўдзельнічаў у паседжаньнях Сэнату Рэчы Паспалітай. У часы безкаралеўя прыехаў у Кракаў толькі ў лістападзе, каб узяць удзел у выбарах і падпісаць элекцыю Яна Казімера. У часе каранацыйнага сойму ўздымаў пытаньне абароны Смаленску. У 1650 удзельнічаў у працы створанай у Вільні камісіі датычна пытаньняў фінансаваньня войска ВКЛ. У 1651 быў камісарам пры складаньні міру з казакамі ў Белай Царкве, а потым у перамовах з казакамі ў 1659.

У вайну з Маскоўскай дзяржавай (1654—1667) удзельнічаў у абароне ВКЛ. У 1655 прыняў пратэктарат Швэцыі, калі ў ліку іншых падпісаў Кейданскую унію. Пазьней, як камісар удзельнічаў у дыпляматычных і мірных перамовах з Маскоўскай дзяржавай (1660, 1662, 1664). З 1659 знаходзіўся ў перапісцы з Багуславам Радзівілам з нагоды літоўскіх уладаньняў апошняга. У складзе дэлегацыі Рэчы Паспалітай падпісаў Андрусаўскае замірэньне ў студзені 1667, і, як адзначаюць сучасьнікі, адыграў значную ролю ў яго складаньні. На перамовах прытрымліваўся пазыцыі кампрамісу з Масквой, хоць з стратай Смаленску і Дарагабужа губляў значную частку спадчынных ўладаньняў.

Ажаніўся ў 1640 з Кацярынай, дачкой Крыштапа Радзівіла, гетмана вялікага літоўскага. У шлюбе меў дачок Марцыбэлу, жонку князя Марцыяна Агінскага, і Крыстыну, жонку Казімера Яна Сапегі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Юры Караль
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Ян Юр’евіч Глябовіч

**Ян Глябовіч** (1480 — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак гаспадарскі (1516—1542), ваявода віцебскі (1529—1532), полацкі (1529—1542) і віленскі (з 1542), пісар (1530) і канцлер вялікі літоўскі (з 1546).

Як пасаг ад 3-га шлюбу атрымаў частку Заслаўя і Заслаўскага княства. Трымаў Жыжмарскае, Амсьціслаўскае, Бабруйскае (з 1542), Барысаўскае і Радашкавіцкае староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Глябовічаў гербу «Ляліва», сын Юр’я, намесьніка смаленскага. Зьвестак пра маці не захавалася.

У 1516 атрымаў урад маршалка каралеўскага. Належаў да прыхільнікаў двара, быў даверанай асобай вялікай княгіні Боны. У 1522 адзін з гарантаў Жыгімонту Аўгусту заняцьця стальца. У 1529 быў сярод камісараў датычна разьмежаваньня з Каралеўствам Польскім. Паводле Попісу 1528, выстаўляў з сваіх маёнткаў 148 вершнікаў, і яшчэ 88 вершнікаў з маёмасьці 2-й жонкі.

Браў удзел у вайне з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537). Перад пачаткам ваенных дзеяньняў, дасылаў з Полаку здабытыя праз шпегаў даведкі пра падзеі ў Маскоўскай дзяржаве. Улетку 1535 разам зь Янам Радзівілам і Юрыем Алелькавічам, кіраваў адной з трох вайсковых груповак, якая мусіла была пад Полацкам падтрымаць дзеяньні галоўнай арміі, але прадухіліць страты Себежа ня здолела. У лютым 1536 разам з гетманам А. Няміровічам спрабаваў вярнуць Себеж, але няўдала.

У сьнежні 1536 на чале пасольства езьдзіў у Маскву, куды прыбыў 11 студзеня 1537. Пасольству не ўдалося скласьці мір зь вяртаньнем страчанага ў 1514 Смаленску. Перамір’е вызначалася на тэрмін 5 гадоў, пры гэтым за ВКЛ заставаўся Гомель, а за Маскоўскай дзяржавай — Себеж і Севершчына. У 1542 зноў з пасольствам у Маскве, перамір’е працягнутае на 7 гадоў.

Падтрымліваў вялікую княгіню Бону ў яе канфлікце зь літоўскімі магнатамі, на Берасьцейскім сойме (1544) такая пазыцыя выклікала галоснае абурэньне, з гэтае прычыны быў у ізаляцыі сярод паноў-рады, хоць і меў тамака найвышэйшае становішча. Калі ў 1540-я паўстала пытаньне пра аб’яднаньне з Польшчай, сьпярша выступаў за больш цесны зьвязак, аднак пазьней быў супраць гэтага.

Варагаваў з Радзівіламі. Так, па беспатомнай сьмерці Станіслава Гаштольда, міма ўдавы — Барбары з Радзівілаў — перавёў усю ягоную маёмасьць на скарб, матываючы вымарачным правам гаспадара. Разам з Хадкевічамі і Осьцікавічамі ствараў апазвцыю ўзмацненьню Радзівілаў.

Першы раз ажаніўся з Ганнай Барташэвіч, другі — з Соф’яй Пяткевіч, трэці — з Ганнай Заслаўскай (з 1537, паводле іншых зьвестак — зь сярэдзіны 1540-х). У першым шлюбе меў дачку Ядвігу, у другім — сына Станіслава, а таксама дачок Крыстыну, Соф’ю, Ганну і Альжбету, у трэцім — сына Яна, а таксама дачок Альжбету, Барбару і Дароту.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Старосты амсьціслаўскія
Катэгорыя:Старосты бабруйскія
Катэгорыя:Старосты барысаўскія
Катэгорыя:Старосты жыжмарскія
Крыштап Радзівіл

**Крыштап Радзівіл** (22 сакавіка 1585 — 19 лістапада 1640) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Гетман польны літоўскі (1615—1635), кашталян і ваявода віленскі (з 1633), гетман вялікі літоўскі (з 1635).

Валодаў маёнткамі пераважна на тэрыторыі сучаснай Летувы (Біржы, Сьвядасьць, Яшуны і інш.), у Гарадзенскім павеце — Заблудавам. Трымаў Чачэрскае староства і Магілёўскую эканомію. Князь Сьвятой Рымскай Імпэрыі на Біржах і Дубінках.

## Біяграфія

Зь біржанска-дубінкаўскай лініі роду Радзівілаў, сын Крыштапа Мікалая «Перуна», гетмана вялікага літоўскага, і Кацярыны з Астроскія. Меў зводнага брата Януша.

Навучаўся ўва ўнівэрсытэтах Ляйпцыга і Гайдэльбэрга, вандраваў Швайцарыяй, Францыяй, Ангельшчынай, Нідэрляндамі. Быў прыхільнікам кальвінізму.

Браў удзел у ваенных дзеяньнях супраць Швэцыі сьпярша пад камандай Яна Караля Хадкевіча, пазьней атрымаў урад гетмана польнага літоўскага і ў 1617—1618 адваяваў некалькі страчаных раней фартэцыяў. Каб узмацніць коннае войска агнявой сілай упершыню ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага ўвёў драгунскія аддзелы. У 1622 адбіў Мітаву ў колькасна большага войска супраціўніка, якім камандаваў кароль Швэцыі Густаў Адольф.

Канфліктаваў з Жыгімонтам Вазам (кароль не давяраў К. Радзівілу як кальвіністу). На элекцыю па ягонай сьмерці (1632) прывёў з сабою некалькі тысячаў узброенных жаўнераў і дамовіўся пра дапамогу з боку брандэнбурскага курфюрста для забесьпячэньня абароны сваіх аднаверцаў. У 1636 годзе кінуў каралю: «*калі ж кароль ня вызначыць, тое я яму пакажу, ці законна ігнараваць голас віленскага ваяводы. Так-та нас, [[Ліцьвіны|Літву]], у самой Літве палякі прыгнятаюць!*»

Вызначыўся ў вайне Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1632—1634). Браў удзел у мірных перамовах, якія скончыліся падпісаньнем Палянаўскага міру (1634). За ваенныя заслугі атрымаў урады ваяводы віленскага і вялікага гетмана літоўскага.

Надаваў вялікую дапамогу кальвінісцкім супольнасьцям, за ўласны кошт утрымліваў студэнтаў зь Вялікага Княства Літоўскага ўва ўнівэрсытэтах Нямеччыны.

У шлюбе з Ганнай Кішчанкай меў сыноў Мікалая, Юрыя, Стэфана, Януша, а таксама 2 дачок.

## Галерэя

Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (W. Delff, 1639) (2).jpg|В. Я. Дэльф, 1639 г.
Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (1657).jpg|Невядомы мастак, 1657 г.
Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (1646-53).jpg|Невядомы мастак, XVII ст. 
Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (1651-1700).jpg|Невядомы мастак, 2-я пал. XVII ст. 
Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (1651-1700) (2).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст. 
Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (H. Lajbovič, 1758).jpg|З альбома «Выявы роду Радзівілаў». Нясьвіж, 1758 г.
Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (1650).jpg|Невядомы мастак, XIX ст. 
Файл:Kryštap Radzivił. Крыштап Радзівіл (W. Gerson, 1860-62).jpg|В. Герсан, XIX ст. 


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Крыштап Мікалай
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Памерлі 19 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1640 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 22 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1585 годзе
Людвік Пацей

**Людвік Пацей** (каля 1726 — студзень 1771) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны (1744—1748) і стражнік вялікі літоўскі (з 1748). 

Быў старостам рагачоўскім і алькеніцкім. Кавалер Ордэна Белага Арла (1757).
 
## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў гербу «Вага», сын Аляксандра, падчашага вялікага літоўскага, і Тэрэзы з Войнаў-Ясянецкіх, удавы кашталяна амсьціслаўскага Канстантына Бэнэдыкта Бжастоўскага. Меў малодшага брата Леанарда (каля 1730 — 1774), стражніка вялікага літоўскага. 

У 1744 годзе атрымаў урад абознага, у 1748 годзе — стражніка вялікага літоўскага. Абіраўся паслом на соймы 1748 (ад Ковенскага павету), 1750, 1752 (ад Троцкага павету), 1754 (ад Рэчыцкага павету) і 1764 гадоў. На апошнім зь іх падтрымаў абраньне каралём і вялікім князем Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

У 1767 годзе ўзяў удзел у канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага з прыхільнікаў расейскай імпэратрыцы Кацярыны II, да якой езьдзіў на чале дэлегацыі. У часы Барскай канфэдэрацыі займаў хісткую пазыцыю паміж канфэдэратамі і каралём.

У шлюбе зь Вікторыяй, дачкой ваяводы пазнанскага Станіслава Патоцкага, у шлюбе зь якой нашчадкаў не пакінуў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Людвік
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1771 годзе
Юзэф Забела

**Юзэф Забела** (? — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Генэрал-лейтэнант войска літоўскага, апошні гетман польны літоўскі (з 1793); пасол Чатырохгадовага Сойму, маршалак Таргавіцкай канфэдэрацыі ў ВКЛ.

## Жыцьцяпіс
Прадстаўнік шляхецкага роду Забелаў гербу «Тапор і Ліс», сын Антонія.
* 1775 г. — атрымаў урад літоўскага лоўчага.
* 1777 г. — стаў кавалерам ордэна сьв. Станіслава.
* 1782—1784 г. — канцыляр Пастаяннай Рады.
* 1788—1792 г. — быў паслом на Чатырохгадовым Сойме ад Жамойці; прытрымліваўся прарасейскай пазыцыі, выступаў супраць Канстытуцыі 3 траўня.
* 1792 г. — далучыўся да Генэральнай канфэдэрацыі ВКЛ.
* 15 чэрвеня 1793 г. — пры падтрымцы расейскага пасла Сіверса атрымаў булаву польнага гетмана ВКЛ.
* 1793 г. — удзельнічаў у Гарадзенскім Сойме, выконваючы даручэньні расейскага пасла Сіверса.
* 9 траўня 1794 г. — за часамі паўстаньня 1794 г. быў схоплены і за здраду радзіме асуджаны да сьмерці.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Канфэдэраты таргавіцкія
Катэгорыя:Памерлі 9 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1794 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Павешаныя
Міхал Юзэф Масальскі

**Міхал Юзэф Масальскі** (каля 1700 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі (з 1726), ваявода амсьціслаўскі (з 1737), кашталян троцкі (з 1742) і віленскі (з 1744), гетман польны (1744—1762) і вялікі літоўскі (з 1762).

## Біяграфія
З княскага роду Масальскіх гербу ўласнага, сын Яна, старосты гарадзенскага, і Ганны з Валовічаў.

Навучаўся ў Віленскім унівэрсытэце. Займаў некалькі дзяржаўных пасадаў, у тым ліку гарадзенскага судовага старосты (1726). З 1718 бесьперапынна ўдзельнічаў у соймах. Выступаў як прыхільнік каралеўскага двара і прыдворнай партыі Чартарыйскіх.

У часы бескаралеўя па сьмерці Аўгуста Моцнага абіраўся маршалкам канвакацыйнага сойму (1733). Падтрымліваў абраньне Станіслава Ляшчынскага, аднак у 1736 вызнаў каралём Аўгуста Саса.

У 1741 пры падтрымцы Сапегаў атрымаў урад маршалка Вярхоўнага Трыбуналу, дзе бараніў іхныя правы ў спрэчках з Радзівіламі.

Як прыхільнік партыі Чартарыйскіх падтрымліваў іхныя праекты рэформаў. У 1764 сфармаваў у Вялікім Княстве Літоўскім генэральную канфэдэрацыю, якая з дапамогай расейскіх войскаў абрала каралём Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Прыняцьце канвакацыйным соймам пастановы аб стварэньні Вайсковай камісіі Вялікага Княства Літоўскага, якая абмяжоўвала правы гетманаў, прычынілася да разрыву з Чартарыйскімі. У пазьнейшы час дрэнна ставіўся да новага караля і вялікага князя, імкнуўся стварыць моцную групоўку Масальскіх, а таксама вярнуць ранейшыя правы гетманам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Міхал Юзэф
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Януш Кішка

**Януш Кішка** (каля 1568 — 13 студзеня 1654, маёнтак Крывічы Ашмянскага павету) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода полацкі (1621—1654), гетман польны (1635—1646) і вялікі літоўскі (з 1646). Трымаў Парнаўскае (1610) і Дрыскае (1640) староствы.

## Біяграфія
З магнацкага роду Кішкаў гербу «Дуброва», сын Станіслава, ваяводы амсьціслаўскага, і Альжбеты з Сапегаў. Апошні мужчынскі прадстаўнік роду, меў старэйшага брата Станіслава.

Выхоўваўся ў духу кальвінізму, перайшоў у каталіцтва прыкладна ў 1606. У 1624—1626 навучаўся ў Падуі (Італія).

Удзельнічаў у вайне супраць Швэцыі (1600—1629), служыў пад камандай Яна Караля Хадкевіча. На чале ўласнага атраду браў удзел Кірхгольмскай бітве (1605). Таксама ўдзельнічаў у выправах на Масковію ў 1611 і 1618, Турэччыну — у 1621.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай бараніў Полацак (1633), вёў баі пад Смаленскам.

Двойчы жаніўся, аднак нашчадкаў не пакінуў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Януш
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Аляксандар Ільлінскі

**Алякса́ндар Канстанці́навіч Ільлі́нскі** (, Мір — 1967, Віцебск) — беларускі тэатральны актор, народны артыст Беларусі. Працаваў у віцебскім тэатры імя Якуба Коласа.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Народны артыст зь Міру

Катэгорыя:Пахаваныя на Мазурынскіх могілках
Катэгорыя:Беларускія акторы
Юзэф Сасноўскі

**Ю́зэф Сасно́ўскі** (? — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар польны літоўскі (1764—1771), ваявода смаленскі (1771—1775), гетман польны літоўскі (1775—1780), ваявода полацкі (з 1781). 

Кавалер ордэнаў Белага Арла (1762) і Сьвятога Станіслава (1765).

## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Сасноўскіх гербу «Наленч», сын Марціна і Тэафіліі з Крушынскіх.

Зьвязаў сваю кар’еру з партыяй Чартарыйскіх, дзякуючы падтрымкі якіх сьпярша абіраўся паслом на сойм ад Холмскага ваяводзтва, пазьней — маршалкам элекцыйнага сойму.

Ажаніўся з Тэкляй Дэспат-Зяновіч, зь якой меў дачок Кацярыну і Людвіку. Атрымаў вядомасьць тым, што адмовіўся даць згоду на шлюб сваёй дачкі з Тадэвушам Касьцюшкам (палічыў ягоны род занадта бедным).

## Крыніцы

Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Маршалкі Сойму Рэчы Паспалітай
Ануфры Петрашкевіч

**Ануфры Петрашкевіч** (1793, Шчучын — 7 сьнежня 1863, Вільня) — беларуска-польскі паэт, сузаснавальнік Таварыства філяматаў, сябра Адама Міцкевіча і Ігната Дамейкі.

Пахаваны ў Вільні на могілках Росы.

Паслужыў прататыпам Яцэка, персанажа паэмы Адама Міцкевіча «Дзяды». 

## Бібліяграфія
*  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1793 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучыне
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі 7 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Філяматы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Росы
Аркадзь Мігдал

**Аркадзь Бэнэдыктавіч (Бяйнусавіч) Мігдал** (11 сакавіка 1911, Ліда — 9 лютага 1991, Прынстан, ЗША) — савецкі фізык-тэарэтык.

## Біяграфія
Нарадзіўся на Беларусі. У Першую сусьветную вайну, чатырохгадовым, разам з бацькамі ўцёк ад немцаў у Пецярбург. Пасьля заканчэньня школы паступіў у Ленінградзкі ўнівэрсытэт (цяпер Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт), адкуль яго выгналі ў 1931 за «непралетарскае паходжаньне». У 1933 быў арыштаваны, яго выпусьцілі празь семдзясят дзён.

У канцы 1930-х гг. будучы акадэмік заняўся разглядам праблемы ўзаемадзеяньня нэўтронаў з атамамі. У выніку ім быў разьвіты арыгінальны мэтад «устрэсваньня», які прынёс аўтару заслужаную вядомасьць.

У 1943-45 А. Б. Мігдал працаваў ў Інстытуце фізычных праблемаў АН СССР, з 1944 прафэсар Маскоўскага інжынэрна-фізычнага інстытуту. У 1945-71 у Інстытуце атамнай энэргіі, у 1947 быў апанэнтам на абароне кандыдацкай дысэртацыі А. Дз. Сахаравым. З 1971 працаваў у Інстытуце тэарытычнай фізыкі АН СССР.

Чалец-карэспандэнт АН СССР (1953), акадэмік АН СССР (1966).

Узнагароджаны ордэнамі Леніна і Працоўнага Чырвонага Сьцяга.

## У навуцы
А. Б. Мігдал — заснавальнік новых кірункаў у ядзернай фізыцы і фізыцы мэталаў. Разьвіў тэорыю дыпольнага і квадрапольнага выпраменьваньня ядраў і тэорыю іянізацыі атамаў пры ядзерных рэакцыях. Распрацаваў тэорыю шырокіх ліўняў. Разгледзеў уплыў шматкратнага расьсейваньня на тармазное выпраменьваньне і разьвіў мэтад рашэньня квантавай задачы многіх целаў. Дастасаваў тэорыю звышправоднасьці да пытаньняў будовы ядраў і вылічыў моманты інэрцыі цотных і няцотных ядраў. Разьвіў колькасную тэорыю ядра, заснаваную на прымяненьні мэтада квантавай тэорыі поля. Дасьледаваў праблему палярызацыі і вакуўму ў моцных магнітных палях.

У навуковы ўжытак увайшлі такія азначэньні, як асаблівасьць Мігдала-Кона, скачок Мігдала, канстанта Мігдала.

## Крыніцы

## Літаратура
* В. Белянкевіч. Акадэмік Аркадзь Мігдал: Аповесьць пра шчасьлівага чалавека // Лідзкі летапісец №13

Катэгорыя:Савецкія навукоўцы
Катэгорыя:Правадзейныя сябры АН СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Прынстане
Мацей Догель

**Маце́й До́гель** (6 жніўня 1715, Гембулы Лідзкага павету — 24 лютага 1760) — гісторык-археограф, правазнаўца Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія
Скончыў Шчучынскую піярскую школу. Уступіў у ордэн піяраў і займаўся выкладаньнем. На даручэньне маршалка дворнага літоўскага, уладальніка мястэчка Шчучыну Ю. Сцыпіёна дэль Кампа выхоўваў яго сына, разам зь якім выяжджаў за мяжу, наведваў лекцыі ў Ляйпцыскім і Парыскім унівэрсытэтах, удасканальваў свае веды ў філязофіі, міжнародным праве і матэматыцы.

З канца 1740-х гадоў быў рэктарам піярскага калегіюму ў Вільні, заснаваў школу з асобным інтэрнатам для шляхецкай моладзі — Віленскі піярскі «Калегіюм Нобіліюм». У апублікаваным «Паведамленьні» пра адкрыцьцё гэтай школы падкрэсьліваў вялікую ролю асьветы ў справе маральнага ўдасканаленьня народу.

У 1748 годзе як амбасадар Рэчы Паспалітай меў магчымасьць працаваць у архівах і бібліятэках Нямеччыны, Францыі, Галяндыі, дзе сабраў шмат гістарычных і дыпляматычных дакумэнтаў. Выкарыстоўваў таксама рэдкія, малавядомыя або сакрэтныя афіцыйныя дакумэнты, што захоўваліся ў каралеўскім архіве Кракава і Нясьвіскім архіве.

Выдаў збор міжнародных трактатаў «Дыпляматычны кодэкс Каралеўства Польскага і Вялікага княства Літоўскага» (; т. 1. у 1758 годзе, т. 4 у 1759 годзе, т. 5 у 1764 годзе). Засталіся нявыдадзеныя матэрыялы з гэтага збору (5 тамоў), якія сьпярша паступілі ў Каралеўскую бібліятэку (Варшава), потым у Віленскі ўнівэрсытэт, адкуль іх вывезьлі ў Пецярбургскую публічную бібліятэку. Выдаў таксама збор дакумэнтаў «Граніцы Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага» (, 1758 год) з разьмежаваньня ВКЛ з КП у сярэдзіне XVI стагодзьдзя. Ягоныя зборнікі матэрыялаў з гісторыі міжнародных дачыненьняў Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай за XIII—XVIII стст. як гістарычныя крыніцы ня страцілі свайго значэньня.

## Літоўская мова

Засьведчыў разуменьне літоўскай мовы як славянскай: у сваёй працы «Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae» пры апісаньні выгляду межавога знаку Вялікага Княства Літоўскага на граніцы з Маскоўскай дзяржавай зазначаў, што той «*па-літоўску*» называецца капец (*kopiec*).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1715 годзе
Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі 24 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1760 годзе
Поля Ракса

**Поля Ракса** (; нарадзілася 14 красавіка 1941 году, Ліда) — польская акторка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Польскія акторкі
Барыс Тураеў

**Барыс Тураеў** (1868, Наваградак — 1920) — гісторык, вядомы дасьледнік Старадаўняга Ўсходу.

## Вонкавыя спасылкі
* В. Астрога. Гісторыкі-ўсходазнаўцы беларускага паходжання (1917—1991)

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Юзэф Бака

**Юзэф Бака** (1707, Наваградак — 1780) — сьвятар-езуіт, місіянэр, паэт позьняга барока.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1707 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградку
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Памерлі ў 1780 годзе
Катэгорыя:Літаратары барока
Казімер Нарбут

**Казімер Нарбут** (, 3 студзеня 1738, Крупа каля Ліды, Лідзкі павет — 17 сакавіка 1807, Радзівонішкі, Лідзкі павет) — асьветнік, філёзаф і настаўнік, сябра ордэна Піяраў. Прафэсар філязофіі Collegium Nobilium. Прадстаўнік эклектычнага кірунку ў філязофіі эпохі Асьветніцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія
Навучаўся ў піярскай школе ў Шчучыне, пазьней — у Любяшоўскім навіцыяце і піярскім калегіюме ў Дубровіцы. З 1759 году навучаўся ў Віленскім калегіюме, пасьля на працягу чатырох гадоў — у піярскай вучэльні ў Рыме. Пасьля вярнуўся на радзіму, дзе ў 1764 годзе быў прызначаны прафэсарам і прэфэктам у Дубровіцы. Пазьней Казімер Нарбут быў пераведзены ў Вільню.

У 1770—1799 гадах працаваў пробашчам у Радзыміне. Супольнік уладальніцы Радзыміна Элеаноры, княжны Чартарыйскай. Быў дзеячам Народнай адукацыйнай камісіі, адказным Аддзелу справаў школы і элемэнтарных кніг. Кавалер ордэна Сьвятога Станіслава.

З 1773 да 1775 году Казімер Нарбут знаходзіўся ў Нямеччыне і Францыі як выхавальнік дзяцей падскарбія вялікага літоўскага, пазьней — працаваў у Адукацыйнай камісіі ў Варшаве. Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Нарбут жыў у вёсцы пад Лідай.

## Працы і філязофія
Казімер Нарбут зьяўляецца аўтарам падручніка «*Лёгіка, альбо навука пра роздум і развагу*», які выйшаў у Вільні ў 1769 годзе, курса «Эклектычнай філязофіі». У 1771 годзе разам з вучнямі Нарбут выдаў кнігу «Выбраныя развагі зь філязофіі» Разглядаў прынцыпы свабоды развагаў і крытычнага стаўленьня да любых выказваньняў у якасьці умоваў магчымасьці існаваньня філязофіі. Мэтай жа філязофіі Нарбутам лічыўся пошук ісьціны, скіраваны на разьвязаньне практычных задачаў грамадзкага жыцьця.

Нарбут выступаў супраць схалястыкі, якая, на ягоную думку, супрацьстаяла разьвіцьцю навукі. Зьяўляўся прыхільнікам дэізму. Асновай разуменьня лічыў дакладнасьць і відавочнасьць ідэяў, слушнасьць прынцпаў мэтада Рэнэ Дэкарта.

У пачатку 1770-х гадоў Казімер Нарбут прапанаваў ідэю пра сацыяльную прыроду чалавека, якая была блізкай да ідэяў Грэцыя і Лока. На думку Нарбута дзяржава — арганізацыя, створаная ў інтарэсах усіх разам і кожнага паасобку, пры гэтым натуральныя правы асобы мусяць быць незалежнымі ад дзяржавы, а асновай дзяржаўнага ладу павінны быць законы і дзейнасьць, якая цалкам ім адпавядае.

Падтрымліваў шырокую сьвецкую адукацыю, крытыкаваў саслоўную сыстэму выхаваньня і адукацы, у значнай ступені — езуіцкай канцэпцыі. Апроч гэтага займаўся школьнай рэформай у Вялікім Княстве Літоўскім. Паводле меркаваньня Нарбута адной з асноўных адукацыйных дысцыплінаў зьяўляецца сьвецкая этыка.

## Сям’я
Брат Тэадор Нарбут — гісторык.

## Творы
* *Logika, czyli rozważania i rozsadzania rzeczy nauka*, Вільня, 1769, 3 выд., 1791
* *Nauka żołnierska króla pruskiego dla jego generałów dana* — пераклад з францускае, 1771

## Літаратура
* Э.К. Дорошевич, В.Л. Абушенко. Нарбут Казимир

## Вонкавыя спасылкі
* Ірэна Стасевіч-Ясюкова. Казімер Нарбут

Казімер
Катэгорыя:Польскія настаўнікі
Катэгорыя:Польскія пробашчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава
Шадаў

**Шадаў** () — горад у цэнтральнай Летуве ў складзе Шавельскага павету, Радзівілішкаўскага раёну. Аддалены ад Радзівілішак на 18 км. Шадаў адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Летувы
Зыгмунд Пуслоўскі

**Зы́гмунд Пусло́ўскі** (, 17 сьнежня 1848, Альбярцін ля Слоніма — 3 сакавіка 1913) — польскі калекцыянэр, мэцэнат.

Паходзіў з заможнай шляхецкай сям'і. Атрымаў у хатніх умовах эўрапейскую адукацыю і выхаваньне. У сваіх палацах у Кракаве і Чаркове зьбіраў з канца 1880-х гадоў вялікую калекцыю (рукапісныя кнігі, старадрукі, габэлены, парча, мініятуры, жывапіс, графіка). Творы скупляў і замаўляў. Ян Матэйка выканаў для яго тры партрэты. Зборы часткова ўвайшлі ў музэй Кракаўскага ўнівэрсытэту.

## Літаратура
* Пуслоўскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 7. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1848 годзе
Катэгорыя:Польскія калекцыянэры
Катэгорыя:Памерлі 3 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1913 годзе
Што? Дзе? Калі?

**Што? Дзе? Калі?** — інтэлектуальная віктарына, найбольш распаўсюджаная ў расейскім моўным асяродку. Была створаная ў 1975 годзе тэлевядучым Уладзімерам Варашылавым.

### Магістры гульні
# Аляксандар Друзь (з 1995 году)
# Максім Паташоў (з 2000 году)
# Віктар Сіднеў (з 2005 году)
# Андрэй Казлоў (з 2008 году)

### Пытаньні

### Віды пытаньняў
:# **Звычайнае пытаньне**.
:# **Мультымэдыйнае пытаньне**.
:# **Пытаньне з прадметам**.
:# **Пытаньне з чорнай скрыняй**.
:# **Трынаццаты сэктар**.
:# **Сэктар «Зэро»**.
:# **Бліц** (просты).
:# **Супэрбліц** — ускладненая вэрсія **бліцу**.
:# **Вырашальны раўнд**.

### Совы
* *«Знак савы»*. Быў уручаны лепшаму гульцу фіналу 1980 году, якім быў прызнаны Аляксандар Бялка.
* *«Крыштальная сава»*. Прыз уведзены ў 1984 годзе.
* *«Дыямэнтавая сава»*.
* *«Крыштальнае [[гняздо]]»*

## Вонкавыя спасылкі
* Партал гульні
* Телекомпания «Игра»
*  суполка гульні «Что? Где? Когда?» ў LiveJournal
* Каталёг спасылак на рэгіянальныя клюбы інтэлектуальных гульняў
* База пытаньняў, якія задаваліся ў спартовых турнірах па гульнях «Что? Где? Когда?», «Брейн-ринг» і «Своя игра»
* Гісторыя гульні ў часопісе «Інтэлектуальныя гульні»

### Відэа
* '''«Что? Где? Когда?»''' Сэзон 2008. Фінал году. 27/12/08 + https://web.archive.org/web/20090324002159/http://rutube.ru/tracks/1350732.html, https://web.archive.org/web/20090220203803/http://rutube.ru/tracks/1350542.html
*  '''«ЧТО? ГДЕ? КОГДА?»''' — Веснавая сэрыя 2009 году. — Гульня першая (04.04.2009) на Яндекс. Видео
Ян Арлазораў

**Ян Маёравіч Арлазораў** (, Масква, СССР — , Бэрлін, Нямеччына) — расейскі тэатральны і эстрадны актор. Заслужаны артыст Расеі, ляўрэат Усерасейскага конкурсу артыстаў эстрады.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і адваката, удзельніка Вялікай Айчыннай вайны Маёра (Мэера) Самойлавіча і лекара-хірурга Раісы Якаўлеўны Арлазоравай, родам з Харкава (Ян насіў прозьвішча маці). Скончыў Шчукінскую тэатральную вучэльню, працаваў у Цэнтральным дзіцячым тэатры. З канца 1970-х гадоў — у тэатры імя Массавету, у пачатку 1990-х гадоў перайшоў на эстраду.

### Сьмерць
7 сакавіка 2009 году ў Бэрліне Арлазораў сканаў пасьля цяжкай і працяглай хваробы (рак, паводле некаторых зьвестак — пухліна страўніка). У сувязі зь цяжкай стратай папулярнага артыста расейскай эстрады, свае спачуваньні родным і сябрам выказалі: Клара Новікава, Аркадзь Арканаў, Уладзімер Вінакур, Мікалай Лукінскі, Міхаіл Чуеў, Мікалай Бандурын, Міхаіл Вашукоў, Яўген Петрасян, Алена Сьцепаненка, Яфім Шыфрын і шматлікія іншыя дзеячы культуры. Разьвітаньне з артыстам адбылося 11 сакавіка 2009 году ў Маскоўскім дзяржаўным тэатры эстрады. Пахаваны ў Маскве на Вастракоўскіх могілках.

## Вядомыя вобразы
* Касірка вакзалу (знакамітая фраза «*Госпидя!*»)
* Чалавек з народу (знакаміты зварот «*Эй, мужик!*»)

## Фільмаграфія
* 1972 — Хроніка ночы
* 1980 — Піф-паф, ой-ой-ой
* 1988 — Цытата (тэлеспэктакль)
* 1996 — Карнавальная ноч — 2
* 2006 — Вясёлыя суседзі

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Памерлі ў Бэрліне
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Пахаваныя на Вастракоўскіх могілках
Мыс Добрай Надзеі

**Мыс Добрай Надзеі** (, , , ) — скалісты мыс, які разьмешчаны на атлянтычным узьбярэжжы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі на Капскай паўвысьпе. Мыс знаходзіцца за 50&nbsp;кілямэтраў ад Кейптаўну.

Шырока распаўсюджанае меркаваньне, што гэты мыс зьяўляецца паўднёвай канцоўкай Афрыкі ды падзяляе акіяны на Атлянтычны ды Індыйскі. Аднак насамрэч паўднёвым пунктам Афрыкі зьяўляецца мыс Ігольны, што знаходзіцца каля 150&nbsp;кілямэтраў на паўднёвы ўсход ад мысу Добрай Надзеі. Памылка пайшла з прычыны таго, што падчас вандраваньня па моры ўздоўж узьбярэжжа Афрыкі ад экватару, мыс зьяўляецца своеасаблівай псыхалягічнай адзнакай, калі зьмяняецца курс у паўднёвым кірунку. Таму мыс Добрай Надзеі стаў галоўным пунктам адліку адлегласьці падчас усталяваньня гандлёвых шляхоў з Брытанскай Індыяй.

Дзякуючы свайму важнаму разьмяшчэньню, на працягу многіх гадоў мыс Добрай Надзеі сярод маракоў называўся проста *Мыс*.

## Гісторыя
У 1488 року мыс Добрай Надзеі быў адкрыты мораплаўцам Барталамеў Дыяшам, які даў мысу назву — «Мыс штормаў». Аднак пазьней партугальскі кароль Іяан II перайменаваў мыс, спадзяючыся на тое, што быў адкрыты марскі шлях у Індыю (вядома, так і атрымалася). У 1497 року Вашку да Гама, абгінуў мыс ды апынуўся першым з эўрапейцаў, хто трапіў у Індыйскі акіян.

## Легенда
Мыс Добрай Надзеі паводле легенды зьяўляецца домам для «Лятучага галяндзца», які быў асуджаны на адвечнае бадзяньне. Для каманды карабля, які спаткае «Лятучага галяндзца», гэтая сустрэча стане прадвесьцем хуткага скананьня.

Катэгорыя:Геаграфія ПАР
Катэгорыя:Мысы
Янаў (гміна)

Назву **Янаў** маюць наступныя гміны:

* Гміна Янаў — сельская гміна ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
* Гміна Янаў — сельская гміна ў Чэнстахоўскім павеце Сылескага ваяводзтва Польшчы
Аляксандар Друзь

**Алякса́ндар Абра́мавіч Друзь** ( 10 траўня 1955, Ленінград, РСФСР) — магістар гульні «Што? Дзе? Калі?», дырэктар Санкт-Пецярбурскай філіі Міжнароднай асацыяцыі клюбаў «Што? Дзе? Калі?», інжынэр-сыстэматэхнік.

## Біяграфія
У 1972 скончыў фізыка-матэматычны ліцэй №239, індустрыяльна-пэдагагічны тэхнікум прафэсійна-тэхнічнай асьветы ў 1975, у 1980 Ленінградзкі інстытут інжынэраў чыгуначнага транспарту ім. акадэміка В. Н. Абразцова па спэцыяльнасьці інжынэр-сыстэматэхнік.

## Інтэлектуальныя гульні

## Узнагароды й прэміі
* 6-разовы ўладальнік Крышталёвай Савы тэлеклюбу «Што? Дзе? Калі?», г. Масква (1990, 1992, 1995, 2000, 2006, 2012)
* Уладальнік Дыямэнтавай Савы тэлеклюбу «Што? Дзе? Калі?», г. Масква (2011)
* Першы ў гісторыі тэлеклюбу «Што? Дзе? Калі?», г. Масква ўладальнік тытула «Магістр гульні „Што? Дзе? Калі?“» (1995)
* Мэдаль «У памяць аб 300-годзьдзі Санкт-Пецярбурга» (2003) (за заслугі ў галіне адукацыі).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія з афіцыйнага сайта «Што? Дзе? Калі?»
* Біяграфія на сайце, прысьвечаным «Сваёй гульні»
* Аляксандар Друзь на радыё «Рэха Масквы»

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»
Катэгорыя:Расейскія тэлевядучыя
Вошкаўцы

**Во́шкаўцы** (з 1971 году — *Ураджа́йная*) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Ураджайная ўваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Маёнтак Вошкаўцы ў 1838 годзе набыў у Чарнецкіх польска-беларускі філёзаф Флярыян Бохвіц. Пасьля сьмерці Флярыяна маёнтак быў падзелены на дзьве часткі між сынамі — Раманам і Люцыўшам. Трэці сын Ян Антон Бохвіц атрымаў фальварак *Новыя Вошкаўцы*, дзе збудаваў маёнтак і пераназваў вёску ў гонар бацькі — Флер’янова.

Да нядаўняга часу ў маёнтку месьцілася мэдычная амбуляторыя. Цяпер маёнтак у заняпадзе.

## Насельніцтва
* 1999 год — 407 чалавек
* 2010 год — 313 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
### Славутасьці
* Сядзібна-паркавы комплекс Бохвіцаў
* Паравы млын пачатку 20 стагодзьдзя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ураджайная (Вошкаўцы) на Радзіма майго духу
* [Алесь Гізун. Вошкаўцы. Сляды спадчыны, [INTEX-PRESS]]

Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну
Ураджайная

Назву **Ураджайная** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Ураджайная — вёска ў Ляхавіцкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Ураджайная — вёска ў Глыбоцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Ураджайная — вёска ў Наваградзкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Ураджайная — вёска ў Менскім раёне

## Глядзіце таксама
* Ураджай
Мацей Франкевіч

**Маце́й Франке́віч** (*Матвей*; 14 сьнежня 1958, Познань — 16 чэрвеня 2009, Сьрэм) — палітык, дзеяч самакіраваньня і спорту, з 1999 да 2002 віцэ-прэзыдэнт Познані, з 2002 да сьмерці намесьнік прэзыдэнта Познані. З 2007 году быў кіраўніком суполкі «Познань EURO 2012», якая займаецца падрыхтоўкай Познані да арганізацыі чэмпіянату Эўропы па футболе.

## Біяграфія
Навучаўся ў Познанскай Палітэхніцы, сябра і заснавальнік політэхнічнай філіі НЗС (Незалежнага зьвязу студэнтаў). Добраахвотна далучыўся да лягеру інтэрнаваных, у межах салідарнасьці з рэпрэсаванымі (1982). Арганізатар спартовых мерапрыемстваў. Дзеяч Змагарнай Салідарнасьці і Партыі Свабоды. За пашкоджаньне кансуляту СССР у Познані быў засуджаны да пакараньня. Два разы інтэрнаваны, тры разы арыштаваны, і шматкроць затрыманы за палітычную дзейнасьць. Кіраваў падземнай выдавецкай справай — заснаваў выдавецтва «WiS». Таксама выступаў фундатарам і арганізатарам бясплатных вакацыяў для дзяцей зь бедных сем’яў.

У чэрвені 2007 году, з рук прэзыдэнта Леха Качынскага, атрымаў Афіцэрскі Крыж Ордэру Адраджэньня Польшчы, за заслугі ў змаганьні за незалежнасьць Польшчы і дэмакратыю.

Плывец, ныральнік і парашутыст, аматар коней і традыцыі польскай язды. Апантаны кавалерыст, удзельнічаў у пастаноўках памятных гадавін Велікапольскага паўстаньня. Таксама захапляўся горным спортам, здабыў найвышэйшыя верхавіны Эўропы, Афрыкі і Паўднёвай Амэрыкі. Суарганізоўваў штогадовы Познанскі маратон і прымаў у ім актыўны ўдзел. Быў адданым заўзятарам футбольнага клюбу «Лех», а таксама сябрам таварыства і віцэ-кіраўніком «Велікапольскага футбольнага клюбу „Познань“».

Памёр на тромб артэрыі лёгкіх, калі ляжаў у больніцы, пасьля падзеньня з каня. Быў жанаты і меў дваіх дзяцей.
	
Мацей Франкевіч шматразова спрыяў вырашэньню беларускіх пытаньняў у Познані. Пры падтрымцы прэзыдэнта Беларускаму культурна-асьветнікаму цэнтру было прадстаўлена сядзібнае памяшканьне. Віцэ-прэзыдэнт асабіста ўдзельнічаў у многіх беларускіх мерапрыемствах, а ў 2006 годзе разам са Станіславам Шушкевічам урачыста адчыняў Дні Вольнай Беларусі. У канцы 2008 году Беларускі культурна-асьветніцкі цэнтар заручыўся падтрымкай спадара Франкевіча па ўстанаўленьні помніка Францыску Скарыну ў Познані.

Пахаваны 19 чэрвеня 2009 году ў Алеі Заслужаных, што на Юнікоўскіх могілках у Познані. У хаўтурах удзельнічалі прадстаўнікі дзяржаўных і самакіраўнічых уладаў, легендарныя апазыцыянэры Карнэль Маравецкі і Зьбігнеў Рамашэўскі, а таксама дзясяткі делегацыяў з познанскіх школаў і тысячы жыхароў гораду.

## Вонкавыя спасылкі
* «Вянок Памяці» Радыё Свабода

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Познані
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Польшчы
Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Велікапольскім ваяводзтве
Юры Лужкоў

**Ю́ры Міха́йлавіч Лужко́ў** (21 верасьня 1936, Масква, СССР — 10 сьнежня 2019, Мюнхэн, Нямеччына) — расейскі палітык, мэр Масквы (1992—2010).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Официальный сайт правительства Москвы
* Литературные произведения Юрия Лужкова
* Юрий Лужков в Лентапедии
* Мэр, спортсмен и пчеловод. Биография Юрия Лужкова
* Справка о некоторых недостатках и злоупотреблениях в хозяйственной деятельности столичного руководства за период 1997—2007 гг.
* Лужков преподаёт аэробику
* Информация о нарушении и ущемлении прав граждан со стороны Правительства Москвы
* Компромат. Ru: Мэрия бессмертна
* Последние упоминания про Юрия Лужкова в СМИ — Инфоротор

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Дактары хімічных навук
Катэгорыя:Сябры КПСС
Прагрэсіўны мэтал

**Прагрэсіўны мэтал** (скарот: праг-мэтал) — спалучэньне прагрэсіўнага року і гэві-мэталу.

Зьмешвае моцны, гітарна-арыентаваны гук мэталу са складанасьцю кампазыцыяў, няроўнымі рытмамі і віртуознасьцю выкананьня прагрэсіўнага року. Частка прог-мэталічных гуртоў адчуваюць моцны ўплыў джаз-фьюжну ды клясычнай музыкі. Як і ў прагрэсіўным року, кампазіцыі прадстаўнікоў прагрэсіўнага мэталу значна даўжэй за стандартных прадстаўнікоў мэталу, да таго ж яны часьцяком зьвязаныя ў канцэптуальныя альбомы. Як вынік, прагрэсіўнага мэталу значна менш у радыёэтэры і тэлебачаньні.

## Гісторыя
Зьяўленьне прагрэсіўнага мэталу зьвязана ў першую чаргу з прагрэсіўна-рокавымі гуртамі ад позьніх 1960-х да сярэдзіны 1970-х, такіх як Yes, Pink Floyd, Emerson, Lake and Palmer, Jethro Tull, King Crimson, Genesis, Gentle Giant, Focus, Renaissance, The Alan Parsons Project, раньні Queen, Kansas, Atomic Rooster, Uriah Heep і Rush. Апошнія пяцёра дадавалі значны элемэнт «мэталёвасьці» ў сваю музыку. Стыль адасобіўся на сярэдзіне 1980-х. Гурты кшталту Fates Warning, Queensrÿche і Dream Theater узялі адметныя рысы гэтых ранейшых гуртоў (у асноўным кампазыцыйныя адметнасьці) і дадалі да гэтага гэві-мэталічныя асаблівасьці, што асацыююцца з раньнімі Metallica, Megadeth і Iron Maiden. Вынік можна апісаць як прагрэсіўны рок з гучаньнем мэталу.

Тры асноўныя стыляўтваральнікі заўсёды мелі вельмі адрознае гучаньне. Queensryche былі найбольш мэлядычнымі зь іх і таму атрымалі найвялікшы камэрцыйны посьпех. Dream Theater больш за іншых апіраліся на традыцыйны прог-рок і гэтаксама спачатку вельмі шмат абапіраліся на выканаўнічыцкія здольнасьці ўдзельнікаў, ужо пазьней закінуўшы большасьць прыкметаў клясычнага прог-року (акрамя складанасьці) у бок больш моднага і вострага мэталёвага гучаньня. Fates Warning былі найбольш агрэсіўнымі і цяжкімі. Яны з большага атаясамляюцца з трэш- і экстрым-мэтал сцэнамі, якія вывелі іх у выніку да двух іншых выканаўцаў як паўнавартых айцоў стылю.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс гуртоў стылю прагрэсіўны мэтал

Катэгорыя:Мэтал
Мэлёдыя

**Мэлёдыя** (ад грэцкага μελῳδία — melōidía, «сьпеў») — гэта лінейная пасьлядоўнасьць музычных гукаў, якая стварае адасобленую адзінку. Больш літаральна, мэлёдыя — гэта пасьлядоўнасьць гукаў і іхных даўжыняў. Гэты шэраг гукаў зыходзяць ці ўзыходзячць, паўтараюцца, артыкулююцца і трымаюцца рытму, які зьмяшчае ў сабе схаваную гармонію і перадае настрой, незалежна ад словаў тэксту, суправаджальных галасоў ці выбару інструмэнта. Мэлёдыі падзяляюцца на мэлёдыі вакальнага характару і інструмэнтальнага характару. У гамафонным складзе мэлёдыя супрацьпастаўляецца акампанэмэнту і басу. Гэта апошняе разуменьне мэлёдыі пануе ў школьнай тэорыі музыкі і дасюль. Розныя формы папулярнай і народнай музыкі, як правіла, маюць адну ці дзьве мэлядычныя лінія, для куплетаў і прыпеваў. Пры гэтым стыль і тэкст часам значна розьняцца. У папулярным вызначэньні мэлёдыя ёсьць музычная мера, якую публіка бярэ і выкарыстоўвае дзеля напеву, гудзеньня ды танцаў.

## Літаратура
* *Холопова В. Н.* Теория музыки: мелодика, ритмика, фактура, тематизм.&nbsp;— СПб.: Издательство «Лань», 2002.&nbsp;— 368 с., ил. ISBN 5-8114-0406-9
* Busoni F. Wesen und Einheit der Musik. Berlin, 1956
* Middleton, Richard (1990/2002). Studying Popular Music. Philadelphia: Open University Press. ISBN 0-335-15275-9.

Катэгорыя:Музыка
Юры Візбар

**Ю́ры Ві́збар** (; 20 чэрвеня 1934 — 17 верасьня 1984) — савецкі кінаактор, журналіст, бард, адзін з пачынальнікаў аўтарскай песьні.

## Біяграфія
Нарадзіўся 20 чэрвеня 1934 году ў Маскве. Памёр 17 верасьня 1984 году ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Кунцаўскіх могілках.

На беларускую мову перакладзены верш Ю. Візбара «Параходзік».

## Фільмаграфія

### Актор
# 1967 — Возмездие
# 1967 — Июльский дождь
# 1968 — Рудольфио
# 1969 — Мой папа — капитан
# 1969 — Красная палатка — *прафэсар Бегавунек*
# 1970 — Начало
# 1970 — Белорусский вокзал — *галоўны інжынэр Балашоў*
# 1970 — В Москве проездом…
# 1970 — Переступи порог
# 1972 — Ты и я
# 1973 — Семнадцать мгновений весны — *[[Марцін Борман]]*
# 1975 — Дневник директора школы — *Сьмірноў*
# 1977 — Миг удачи — *трэнэр Юрасаў Павал Пятровіч*
# 1982 — Нежность к ревущему зверю — *журналіст Адзінцоў*

### Сцэнарыст
# 1961 — Выше неба
# 1979 — Мурманск-198
# 1982 — Год дракона
# 1985 — Капитан Фракасс
# 1986 — Прыжок

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Юры Візбар: афіцыйны сайт
* Юры Візбар: «Как хочется прожить ещё сто лет…»

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Савецкія музыкі
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Савецкія драматургі
Катэгорыя:Савецкія сцэнарысты
Катэгорыя:Савецкія барды
Катэгорыя:Савецкія журналісты
Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Памерлі 17 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1984 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Кунцаўскіх могілках
Алег Дземідовіч

**Але́г «Але́зіс» Дземідо́віч** ( 7 лютага 1965 году) — беларускі музыка.

У 1984 годзе скончыў Менскую мастацкую вучэльню.

Зьяўляецца бубначом гуртоў Мроя і N.R.M. ад часу іхнага стварэньня ў 1980 і 1994 гадох адпаведна. Браў удзел у складзе гурта Новае Неба, супольных музычных праектах «Народны Альбом» «Я нарадзіўся тут», часова граў у гуртах ULIS, Garadzkija, Pete-Paff.

Катэгорыя:Беларускія рок-музыкі