Малаві

**Мала́ві**, **Рэспубліка Малаві** (; чычэва: *Malaŵi, Dziko la Malaŵi*) — краіна ва Ўсходняй Афрыцы, ня мае выхаду да мора, мяжуе з Танзаніяй (даўжыня мяжы 475 км), Мазамбікам (1569 км) і Замбіяй (837 км).

## Гісторыя
* ХХ стагодзьдзе да н. э. — першыя паселішчы бушмэнаў
* ХV стагодзьдзе — зьяўляецца канфэдэрацыя плямёнаў пад кіраўніцтвам Каронгі
* XVII стагодзьдзе — першыя кантакты з арабскімі султанатамі
* 1859—1863 — пачатак брытанскай калянізацыі
* 1907 — Малаві становіцца брытанскай калёніяй
* 1915 — антыбрытанскае паўстаньне
* 1944 — першая палітычная арганізацыя — Афрыканскі Народны кангрэс Ніясы
* 1959 — беспарадкі зьвязаныя з забаронай АНКН, яе правапераймальнікам становіцца Партыя кангрэсу Ніясы
* 1963 — стварэньне ўнутранай аўтаноміі Малаві
* 1964 — атрыманьне незалежнасьці
* 1966 — стварэньне рэспублікі на чале з Хастынгсам Бандам
* 1967 — створаны дыпляматычныя стасункі з ПАР
* 1993 — пасьля рэфэрэндуму ўведзена шматпартыйная палітычная сыстэма
* 1994 — выбары ў парлямэнт выйграў Аб’яднаны Дэмакратычны Фронт

## Палітыка
Малаві — рэспубліка, з шматпартыйнай палітычнай сыстэмай. Прэзыдэнт, які выбіраецца на ўсеагульных выбарах на пяцігадовы тэрмін зьяўляецца кіраўніком ураду, фарміруе склад кабінэта міністраў. Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парлямэнту — Народнаму Сходу, 193 удзельнікі якога выбіраюцца на пяцігадовыя тэрміны.

У замежнай палітыцы Малаві прытрымліваецца недалучэньня. Пад час кіраваньня Хастынгса Банды, падтрымліваліся сувязі з ПАР і Ізраілем. Застаюцца нявырашанымі тэрытарыяльныя прэтэнзіі да Танзаніі. У 1980-я гады Малаві разьмяшчае на сваёй тэрыторыі антыўрадавую мазамбіцкую арганізацыю «Мазамбіцкі нацыянальны супраціў».

## Адміністрацыйны падзел
Адміністрацыйны падзел Малаві складаецца з 27 правінцыяў:

## Геаграфія
Малаві ня мае выхаду да мора. Разьмяшчаецца ў паўднёва-заходняй Афрыцы. З поўначы на поўдзень, праз усю краіну, праходзіць Вялікі Ўсходні Разлом, у якім знаходзіцца адно з самых вялікіх азёраў Афрыкі — Ніяса, якое ўзьнікла ў выніку тэктанічных зрухаў. З паўднёвай частцы возера выцякае рака Шырэ, якая зьяўляецца прытокам Замбэзі. На ўсход і захад ад возера Ніяса, паверхня краіны прадстаўлена высокімі пласкагор’ямі. Самая высокая кропка краіны гара Муланье (3002 м). На поўдзень ад возера Ніяса знаходзіцца ўзвышша Шырэ, якое пераходзіць у горны масіў Мландзі, вышыня якога дасягае 4000 мэтраў над узроўнем мора.

Клімат Малаві пераважна экватарыяльны, мусонны зь вільготным летам (лістапад — сакавік) і сухі зімой. Сярэдняя тэмпэратура летам складае 20&nbsp;°C — 27&nbsp;°C, зімой 14&nbsp;°C — 19&nbsp;°C. Ападкі складаюць 750—1000 мм у далінах і да 2500 мм у гарах.

З карысных выкапняў існуюць радовішчы жалезнай руды, мармуру, вугалю, баксытаў.

У паўночнай частцы краіны растуць трапічныя вільготныя лясы, з выражанай вышыннай пояснасьцю, на астатняй тэрыторыі — трапічныя лясы, акацыевая саванна з баабабамі, і паркававая саванна з пальмамі. У раёнах якія знаходзяцца вышэй за 1500 м — горныя стэпы.

## Эканоміка
Малаві адносіцца да самых бедных краінаў сьвету. Эканоміка амаль выключна заснавана на сельскай гаспадарцы. 90% насельніцтва жыве ў сельскай мясцовасьці. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры гэта: фасоля, рыс, касавэ, кукуруза. Пасевы тытуню і гарбаты скіраваныя на экспарт.

Прамысловыя аб’екты сканцэнтраваныя вакол гораду Блантайр. Асноўнымі гандлёвымі партнэрамі Малаві зьяўляюцца ПАР і Зымбабвэ.

Значную ролю ў бюджэце Малаві грае міжнародная дапамога, асабліва з боку МВФ і Сусьветнага банку.

## Вонкавыя спасылкі