open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1462

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 22 красавіка — Жыльбэр дэ Лянуа, бургундзкі падарожнік і дыплямат

## Вонкавыя спасылкі
Дацкая мова

**Да́цкая мо́ва** (**да́нская мо́ва**; саманазва: *dansk*, ) — мова ўсходняй падгрупы паўночнагерманскай групы германскай галіны індаэўрапейскай сям’і моваў. На дацкай мове размаўляюць прыкладна 6 мільёнаў чалавек (2019 год) — у Даніі, уключна з Грэнляндыяй і Фарэрскімі астравамі, дзе яна афіцыйная; у Паўднёвым Шлезьвігу ў Нямеччыне, дзе яна мае статус абароненай мовы меншасьці; у Ісьляндыі, дзе гэта першая замежная мова ў школах. У аўтаномнай Грэнляндыі ня мае афіцыйнага статусу з 2009 году. Дацкая мова адносіцца да моў аналітычнага ладу.

## Гісторыя

Дацкая мова паходзіць ад агульнаскандынаўскай мовы, рунічныя надпісы на якой адносяцца да III ст. н. э. Разьдзяленьне агульнаскандынаўскай мовы на ўсходнюю і заходнюю галіну адбылося ў эпоху вікінгаў (каля 800—1050 гг.).

Гісторыя дацкай мовы можна падзяліць на наступныя пэрыяды: старажытнадацкі (800—1100 гг.), сярэднедацкі (1100—1500 гг.) ды сучасны дацкі (с 1500 г.).

Найстарэйшыя пісьмовыя помнікі, напісаныя на дацкай мове рунамі, датуюцца IX ст. Найстарэйшымі помнікамі на лацініцы зьяўляюцца абласныя законы: «Skånske Lov» (1203—22 гг.) «Skånsk Kirkelov», «Valdemars sjaellandske Lov», «Absalons sjaellandske Kirkelov», «Jyske Lov» (1241 г.), «Samling af gamle danske Love».

## Дацкі [[альфабэт]]
У дацкім альфабэце 29 літар: 9 голосных (a, e, i, o, u, y,æ,ø,å) і 20 зычных.

## Сучасны стан

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Вялікі слоўнік дацкай мовы ад 1700-х па 1950-е гады
* 
*
Ікіке

**Ікіке** () — горад на поўначы Чылі.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Чылі
Антафагаста

**Антафага́ста** () — горад на поўначы Чылі з насельніцтвам 306 700 жыхароў (2004). Назва гораду паходзіць з мовы кечуа і ў перакладзе прыблізна азначае «*вёска каля салёнага возера*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Чылі
Казімеж Твардоўскі

**Казі́меж Твардо́ўскі** (; 20 кастрычніка 1866 — 11 лютага 1938) — польскі філёзаф і лёгік, вучань Франца Брэнтаны і Робэрта Цымэрмана, стваральнік львоўска-варшаўскай школы філязофіі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Вене.

Памёр ува Львове.

## Навуковая дзейнасьць

### Апублікаваныя працы
* *Wyobrażenie i pojęcie* (Ідэя і канцэпцыя, 1898)
* *O tzw. prawdach względnych (Так званыя адносныя ісьціны, 1900)*
* *O psychologii, jej przedmiocie, zadaniach, metodzie, stosunku do innych nauk i jej rozwoju* (Пра псыхалёгію, яе прадмет, задачы, мэтад у параўнаньні з іншымі навукамі і яе разьвіцьцё, 1913)
* *Rozprawy i artykuły filozoficzne* (Філязофскія выступы і артыкулы, 1927)
* *Wybrane pisma filozoficzne* (Выбраныя філязофскія лісты, 1965)
* *Wybór pism psychologicznych i pedagogicznych* (Выбраныя псыхалягічныя і пэдагагічныя лісты, 1992)
* *Dzienniki* (Дзёньнікі, 1997)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія
* Уступная лекцыя ў Львоўскім унівэрсытэце

Катэгорыя:Польскія лёгікі
Катэгорыя:Польскія філёзафы
1637

## Падзеі
* 15 лютага — Фэрдынанд III робіцца імпэратарам Рымскай імпэрыі

## Нараджэньні
* Астафей Станіслаў Казімер Катовіч — рэлігійны й дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. 
* Мікелянджэлё Пальлёні — італьянскі мастак эпохі барока

## Сьмерці
*
Востраў Пасхі

**Востраў Па́схі**, таксама **Рапануі** (, рапануі: *Rapa Nui*) — востраў, ізалявана разьмешчаны ў паўднёвай частцы Ціхага акіяна. Востраў Пасхі адміністрацыйна падпарадкаваны Чылі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Чылі
Катэгорыя:Палінэзія
Сальвадор Альендэ

**Сальвадо́р Алье́ндэ** (; 1908, Вальпараіса, Чылі— 1973, Сант’яга, Чылі) — чылійскі палітык, прэзыдэнт Чылі (1970—1973). Абраўся пры падтрымцы кааліцыі «Народнае адзінства». Быў зьмешчаны з пасады ў выніку ваеннага перавароту ў 1973 годзе, пасьля чаго скончыў жыцьцё самагубствам.

## Жыцьцяпіс
Сальвадор Альендэ меў басконскае паходжаньне па мячы і належаў да роду з найвышэйшых слаёў грамадзтва (). Палітычную актыўнасьць Альендэ пачаў выказваць у 1920-х гадах, будучы студэнтам мэдыцынскага факультэту. Ён удзельнічаў у пратэстах супраць дыктатуры Карляса Ібаньеса дэль Кампа і быў абраны намесьнікам прэзыдэнта Фэдэрацыі чылійскіх студэнтаў. У 1933 г. скончыў Чылійскі ўнівэрсытэт (Сант’яга) на лекара, апублікаваўшы працу «Душэўная чысьціня і злачыннасьць». У тым жа годзе сузаснаваў у родным горадзе (Вальпараіса) Сацыялістычную партыю Чылі. У 1935 г. у Вальпараіса ўступіў у масонскую ложу «Поступ № 4». 7 сакавіка 1937 г. на  прайшоў у  Нацыянальнага кангрэсу Чылі ад Вальпараіса.

Ад жніўня 1939 г. па красавік 1942 г. быў міністрам аховы здароўя Чылі. У 1943—1944 гг. займаў пасаду галоўнага сакратара Сацыялістычнай партыі Чылі. 4 сакавіка 1945 г. на  прайшоў у Сэнат Чылі, дзе ў выніку наступных перавыбраньняў заставаўся сэнатарам зь 15 траўня 1945 г. да 3 лістапада 1970 году (амаль 35 гадоў). У 1952, 1958 і 1964 гг. (тройчы) прайграваў на прэзыдэнцкіх выбарах. 4 верасьня 1970 г. на  набраў толькі адносную большасьць (36,6%) галасоў, выперадзіўшы былога прэзыдэнта  (1958—1964) на 0,3%. 24 кастрычніка абраўся прэзыдэнтам шляхам галасаваньня ў Нацыянальным кангрэсе Чылі.

23 жніўня 1973 г. Палата дэпутатаў Чылі Пастановай «Аб цяжкім парушэньні канстытуцыйна-прававога парадку Рэспублікі» паводле 22-га артыкула тагачаснай  1925 году абавязала  «неадкладна пакончыць зь пералічанымі абставінамі, якія парушаюць Канстытуцыю». Пункты 5—12 Пастановы зьмяшчалі пералік парушэньняў Канстытуцыі прэзыдэнтам Альендэ, якія падлягалі выпраўленьню. У прыватнасьці ў пункце 7 згадвалася, што прэзыдэнт «прысвоіў галоўнае прызначэньне Кангрэсу, якое заключаецца ў выданьні законаў, … праз настырныя ўказы, якія зацьвярджаў са злоўжываньнем» уладай. 11 верасьня галоўны камандзір  Аўгуста Піначэт абкружыў прэзыдэнцкі палац жаўнерамі, каб зьмясьціць ўзурпатара Альендэ з пасады прэзыдэнта. У другой палове дня Альендэ забіў сябе з аўтамата Калашнікава (АК-47), які яму падарыў прэм’ер-міністар Кубы Фідэль Кастра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Спробы пабудовы сацыялістычнай эканомікі ў Чылі прэзыдэнтам Сальвадорам Альендэ (1970—1973)
* Чылі: Альендэ, Піначэт, Хара і іншыя

Катэгорыя:Прэзыдэнты Чылі
Катэгорыя:Чылійскія палітыкі
Катэгорыя:Асобы на марках
1636

## Падзеі
* 26 сакавіка — у Нідэрляндах заснаваны Утрэхцкі ўнівэрсытэт

## Нараджэньні
* Ян Хрызастом Пасак — польскі мэмуарыст (год вядомы недакладна)

## Сьмерці
*
Зьлічэньне (неадназначнасьць)

**Зьлічэ́ньне** – фармальная (аксіяматычная) матэматычная тэорыя, якая задаецца чацьвёркай , дзе A – альфабэт, S – мноства сынтаксічных правілаў (формулы), D – мноства аксіём, R – мноства правілаў вываду. Такім чынам пара  задае фармальную мову без сэмантыкі, а  – пачатковую інфармацыйную канструкцыю і апэрацыі, якія дазваляюць пераходзіць да наступных інфармацыйных канструкцый.

Асобнымі выпадкамі зьлічэньняў зьяўляюцца:
* зьлічэньне выказваньняў,
* зьлічэньне прэдыкатаў,
* дыфэрэнцыйнае зьлічэньне,
* інтэгральнае зьлічэньне і іншыя
1635

## Падзеі
* 12 верасьня Каралеўства Польскае падпісала сэпаратную дамову са Швэцыяй, у выніку чаго было дасягнута 26-гадовае перамір’е, Інфлянты адышлі да Швэцыі
* У горах Тарбагатая і паўднёвага Алтая ўтварылася новая мангольская дзяржава Джунгарыя
* Францыя захапіла Гвадэлюпу
* У складзе Каралеўства Польскага ўтворана Чарнігаўскае ваяводзтва.
* Варні атрымалі Магдэбурскае права.
* Француская акадэмія артымала статус афіцыйнай дзяржаўнай установы.
* Створаны Сад расьлін (Парыж).
* Заснаваныя Трнаўскі ўнівэрсытэт ды Будапэшцкі ўнівэрсытэт.
* У Вялікім Княстве Літоўскім заснаваная пасада Стражніка вялікага літоўскага.

## Нараджэньні
* 28 ліпеня — Робэрт Гук, ангельскі натураліст
* 26 кастрычніка — Міхал Казімер Радзівіл, падканцлер вялікі літоўскі і гетман польны літоўскі (з 1668).
* Кіпрыян Жахоўскі — уніяцкі арцыбіскуп полацкі і мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі (прыблізны год).

## Сьмерці
* 10 красавіка — Ян Станіслаў Сапега, маршалак вялікі літоўскі (з 1621).
* 19 ліпеня — Павал Стэфан Сапега, падканцлер вялікі літоўскі (з 1623).
* 27 жніўня — Фэлікс Лопэ дэ Вэга, гішпанскі пісьменьнік, драматург
* 25 сьнежня — Самюэль дэ Шамплен, францускі гідрограф, дасьледчык Канады і паўночнага ўсходу ЗША.
* Аляксандар Дажбог Сапега, чашнік вялікі літоўскі (1631—1632).

## Вонкавыя спасылкі
1632

## Падзеі
* Пачалася Смаленская вайна.
* Антыгуа і Барбуда і Мансэрат сталі часткамі Брытанскай імпэрыі.
* Дамініка калянізаваная Францыяй.
* 1 лістапада — заснаваная Магілёўская япархія.
* Заснаваны Тартускі ўнівэрсытэт.

## Нараджэньні
* 29 жніўня — Джон Лок, ангельскі філёзаф
* 20 кастрычніка — Крыстафэр Рэн, ангельскі архітэктар
* 31 кастрычніка — прыблізная дата нараджэньня галяндзкага мастака Яна Вэрмээра
* 24 лістапада — Бэнэдыкт Сьпіноза, нідэрляндзкі філёзаф
* Марцыян Аляксандар Агінскі, дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага

## Сьмерці
* 30 красавіка — Жыгімонт Ваза, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1587—1632), кароль швэдзкі (1592—1599)
* 30 красавіка — Ян Тэрцы фон Цільлі, генэрал, які кіраваў войскамі Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі ў Трыццацігадовай вайне
* 3 верасьня — Андрэй Рудаміна-Дусяцкі, каталіцкі рэлігійны дзяяч, місіянэр
* 6 лістапада — Густаў II Адольф, кароль Швэцыі (1611—1632)

## Вонкавыя спасылкі
1627

## Падзеі
* 20 жніўня — Джон Мільтан надрукаваў сваю паэму «Страчаны рай»
* У Польшчы памерла самка тура, якая была, як лічыцца, апошняю прадстаўніцаю свайго віду

## Нараджэньні
* 25 студзеня — Робэрт Бойль, ірляндзкі навукоўца

## Сьмерці
*
Рэакцыя Манту

**Рэакцыя Манту**, **Проба Манту** (іншыя назвы: спроба Піркэ, тубэркулінавая проба, тубэркулінадыягностыка) — мэтад дасьледаваньня напружаннасьці імунітэту ад узбуджальніка тубэркулёзу (сухотаў) з дапамогаю ацэнкі рэакцыі на адмысловы прэпарат мікрабактэрыяў (тубэркулін).

Клясычны кшталт тубэркуліну быў вынайдзены ў 1890 годзе знаным нямецкім лекарам Робэртам Кохам. Аўтарам мэтаду тубэркулінадыягностыкі на аснове ўжываньня тубэркуліну Коха для дыягностыкі сухотаў, належыць Піркэ (1907). На ўвярэджаную адмысловым сьвярдзёлкам скуру наносіўся тубэркулін. Зь цягам часу гэты мэтад быў мадыфікаваны і ўвярэджаньне скуры сталі рабіць адмысловым лянцэтам. Блізу так выглядае спроба Піркэ і ў нашы дні. Францускі лекар Шарль Манту (*Charles Mantoux*) прапанаваў іншую мадыфікацыю спробы — унутрыскурныя ўводзіны тубэркуліну. Проба ў мадыфікацыі Манту стала выкарыстоўваецца ў Беларусі з 1965 году.

Рэакцыя Манту ёсьць рэакцыяй на ўводзіны тубэркуліну. У месцы ўводзінаў прэпарата ў скуру ўзьнікае своеасаблівае запаленьне, якое выклікаюцца інфільтрацыяй Т-Лімфацытамі — спэцыфічнымі клеткамі крыві, адказнымі за клеткавы імунітэт. Фрагмэнты мікабактэрыяў быццам прыцягваюць да сябе лімфацыты з блізулеглых крывяносных ссудзінак скуры. Рэагуюць ня ўсе Т-лімфацыты, а толькі тыя, што ўжо цалкам ці часткова «знаёмыя» з палачкай Коха. Калі арганізм «знаёмы» з сапраўднай мікрабактэрыяй тубэркулёзу, дык такіх лімфацытаў будзе болей, запаленьне больш інтэнсіўным, а рэакцыя будзе станоўчай, то бок мела месца інфікаваньне палачкай Коха. Мераючы лінейкай дыямэтар папулы (запаленчай «бляшкі» ці «гузіка»), ацэньваюць напружанасьць імунітэту ад тубэркулёзнай палачкі.

Катэгорыя:Мэдыцына
1626

## Падзеі
* 24 траўня — Пэтэр Мінёйт набывае востраў Мангэтан у індзейскага племя за рэчы, ацэненыя тады ў 60 гульдэнаў (24 даляры ў той час, сума эквівалентная сёньня 500—700 сучасным амэрыканскім далярам).

## Нараджэньні
* 1 жніўня — Шабтай Цьві, кабаліст, адзін з самых вядомых габрэйскіх ілжэмэсій; лідэр масавага руху XVII стагодзьдзя, які ахапіў амаль усе габрэйскія абшчыны
* Ян Стээн, галяндзкі жывапісец (дакладны год невядомы).

## Сьмерці
* 9 красавіка — Фрэнсіс Бэкан, ангельскі навукоўца і дзяржаўны дзеяч
1631

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 19 жніўня — Джон Драйдэн, ангельскі паэт

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1625

## Падзеі
* 25 сакавіка — першая бітва на Марткопскім полі паміж грузінскай арміяй і іранскім войскам пад кіраўніцтвам Карчыха-хана
* Заснаваны горад Антананарыва, які пазьней стаў сталіцай Мадагаскара
* Паўстаньне запароскіх казакоў падаўлена польскай арміяй

## Нараджэньні
* 20 жніўня — Томас Карнэль, францускі паэт-драматург, брат П'ера Карнэля
* 10 кастрычніка — Эрык Дальбэрг, швэдзкі ваенны інжынэр і мастак-баталіст

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Напалеон

Назву **Напалео́н** маюць:

## Імя

* Напалеон Орда —беларускі мастак, кампазытар, пісьменьнік.

### Імпэратары [[Францыя|Францыі]]
* Напалеон I Банапарт
* Напалеон II Банапарт
* Напалеон III Банапарт

## Іншае
* Каньяк Напалеон
* Пірожнае Напалеон
Крыжакі

**Крыжакі́**, **Крыжано́сцы** — людзі розных станаў, якія абавязаліся зьдзейсьніць паломніцтва, у тым ліку ўзброенае, да Сьвятых Мясьцінаў. У адзнаку гэтага абавязку звычайна па вопратку нашываўся крыж, ад якога яны і атрымалі назву — крыжаносцы.

## Глядзіце таксама
* Крыжовыя паходы
1624

## Падзеі
* 29 жніўня — кардынал Рышэльё атрымаў пасаду Першага міністра Францыі
* Заснаваны Наваградзкі школьны тэатар (існаваў да 1762 году)
* Галяндцы заснавалі калёнію Новы Амстэрдам у Паўночнай Амэрыцы (сёньняшні Нью-Ёрк)
* Нарвэскі горад Осла часткова зьнішчаны ў выніку вялікага пажару

## Нараджэньні
* 9 студзеня — Мэйсё, 109-я імпэратрыца Японіі
* 24 траўня — Хіёб Людольф, нямецкі заснавальнік этыяпістыкі

## Сьмерці
* 26 сьнежня — Сымон Марыюс, нямецкі астраном

## Вонкавыя спасылкі
1009

## Падзеі
* Першае ўпамінанне Літвы ў заходніх крыніцах
* 31 ліпеня — Сергі IV стаў 142-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 9 сакавіка — Бруна Квэрфурцкі, місіянэр, сьвяты
* ліпень — Ян XVIII, Рымскі Папа
974

## Падзеі
* Першая згадка ў летапісах пра Віцебск
* кастрычнік — Бэнэдыкт VII стаў 135-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
* Бруна Квэрфурцкі, місіянэр, сьвяты

## Сьмерці
* Бэнэдыкт VI, Рымскі Папа
1024

## Падзеі
* красавік — Ян ХІХ стаў 144-м рымскім папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* красавік — Бэнэдыкт VIII, рымскі папа
* 13 ліпеня — Генрых ІІ, імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі
* Эйрык Гокансан, рэгент Нарвэгіі
1001

**1001** (**[[Рымскія лічбы|MI]]**) — звычайны год юліянскага календара, які пачаўся ў сераду. Першы год XI стагодзьдзя і II тысячагодзьдзя.

## Падзеі
* Бізантыйцы анэксавалі рэгіён Тао/Тайк як тэму Ібэрыя.
* Мусульманскі кіраўнік Тао Махмуд сэрыяй наездаў у паўночнай Індыі заснаваў Газнэвідзкую імпэрыю на большай тэрыторыі сучаснага Аўганістану, усходняга Ірану і Пакістану.
* ліпень — Сергій II стаў патрыярхам Канстантынопальскім.
* Брачыслаў Ізяславіч становіцца полацкім князем.

## Нараджэньні
* 29 сакавіка — Сакатэ, Паганскі кароль
* Аль-Каім, абасыдзкі халіф у Багдадзе
* Дункан I, кароль Шатляндыі
* Інгігерда Швэдзкая, вялікая княгіня кіеўская

## Сьмерці
* 13 студзеня — Фудзівара но Тэйсі, імпэратарка Японіі
* Давід III Вялікі, грузінскі князь
* Джынх Пхэ Джэ, віетнамскі імпэратар
* Ізяслаў Уладзімеравіч, князь полацкі
* Джаяварман V, імпэратар Кхмэрскай імпэрыі
* Ван Ючэн, кітайскі паэт
* Зіры ібн Атыя, эмір Марока
1003

## Падзеі
* чэрвень — Ян XVII стаў 140-м Рымскім Папам
## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Усяслаў Ізяславіч, магчыма князь полацкі
* 12 траўня — Сыльвэстар ІІ, Рымскі Папа
* Ян XVII, Рымскі Папа
1044

## Падзеі
* Першая згадка ў летапісах пра Новагародак

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Брачыслаў Ізяслававіч, князь полацкі

## Вонкавыя спасылкі
1000

## Падзеі
* Насельніцтва сьвету склала 300 млн. чалавек

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Малуша, ключніца й канкубіна кіеўскага князя Сьвятаслава Ігаравіча
* Рагнедзь Рагвалодаўна, князёўна полацкая
Харугва (вайсковая адзінка)

**Харугва** — арганізацыйна-тактычная вайсковая адзінка рыцарскага войска ў Вялікім Княстве Літоўскім і Каралеўстве Польскім.

Да XV ст. складалася з коней (копій) — рыцараў з сваімі збраяносцамі і пахолкамі. Існавалі харугвы земскія (складаліся з рыцарства пэўнай зямлі), родавыя (аб’ядноўвалі прадстаўнікоў аднаго роду) і надворныя, што выконвалі ролю гвардыі манархаў і магнатаў.

У XVI ст. у шляхецкай кавалерыі харугвай называлі роту (звычайна складалася з 100—200 чалавек на чале з ротмістрам). У харугву ўваходзілі капійнікі і стральцы; пазьней зьявіліся харугвы гусарскія, панцырныя, пяцігорскія, лёгкія. У XVI—XVII стагодзьдзях харугвай часам называлі пяхотныя роты вугорскага і польскага тыпу.

Да сярэдзіны XVIII ст. харугвы фармаваліся таварыскай сыстэмай. Таварышам азначалі шляхціча, які выставіў почат — некалькі пахолкаў, потым 1—2 початавых. У лёгкай кавалерыі шляхта служыла галоўным парадкам без суправаджэньня.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага
Атакама

**Атака́ма**  пустэльня, якая лічыцца самай сухой пустыняй Зямлі. Атакама знаходзіцца ў Паўднёвай Амэрыцы на поўначы Чылі і мяжуе на захадзе зь Ціхім акіянам, на поўначы — з Пэру і на ўсходзе — з Балівіяй і Аргентынай. Рэгіён Атакама *(Región de Atacama)* складае Рэгіён III у складзе Чылі. Пустыня Атакама мае невялікую шчыльнасьць засяленьня.

Атакама ляжыць у ападкавым ценю Андаў. Усе ўсходнія вятры, якія дзьмуць у кірунку пустыні, — сухія і не прыносяць ніякіх ападкаў.
1622

## Падзеі
Бітвы трыццацігадовай вайны
* 27 красавіка — Бітва пры Вісласе
* 6 траўня — Бітва пры Вімпфене
* 20 чэрвеня — Бітва пры Хехстэ
* 29 жніўня — Бітва пры Флерусе

## Нараджэньні
* 15 студзеня — Жан-Батыст Мальер, францускі пісьменьнік і актор

## Сьмерці
* 15 траўня — Пэтэр Плянцыюс, галяндзкі астраном, картограф і рэлігійны дзяяч
1029

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Усяслаў Брачыслававіч, князь полацкі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1101

## Падзеі
* Дабраслаў стаў каралём Сэрбіі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 14 красавіка — Усяслаў Брачыслававіч, князь полацкі
1617

## Падзеі
* 27 лютага — заканчэньне вайны паміж Расеяй і Швэцыяй

## Нараджэньні
* 8 сакавіка — Тытус Лівіюш Баратыні, польскі навуковец італьянскага паходжаньня
* Барталомэ Эстэбан Мурыльё, мастак

## Сьмерці
* 24 жніўня — Сьвятая Роза Лімская, каталіцкая сьвятая

## Вонкавыя спасылкі
Жыць для Беларусі

«***Жыць для Беларусі. Мэлёдыка паэзіі***»&nbsp;— складанка песень беларускіх выканаўцаў, альбом-прысьвячэньне на вершы Ларысы Геніюш, запісаны БМАgroup у 2005 годзе.

## Зьмест
# Iris7 — «Сыплецца лісьце»
# *
# Bieły Son — «У песьнях ёсьць хлеб»
# Алесь Камоцкі — «Ноч з марозікам»
# *
# ZIGZAG — «Нейк сумна» («Кастрычнік'2»)
# Ян Жанчак — «Сьцежка»
# *
# DeadMarsh — «Родны кут»
# P.L.A.N. — «Русалчын вэлюм»
# *
# Алесь Лось — «Ня веру»
# Паўднёвы вецер — «Там»
# *
# Яраш & Піт — «Нехта ноччу»
# Валік Грышко — «Ня веру»
# *
# Вальжына Цярэшчанка — «Запяі мне песьню»
# Зьміцер Бартосік — «Каламбіна й П’еро»
# *
# Віктар Шалкевіч — «Песьня пра касу»
# Жаба ў каляіне — «Ужо даволі»
# РоСтра — «Куфар»
# *
# Ларыса Сімаковіч — «Родная мова»
# Андрэй Раманкевіч — «Благаславенны край наш»
# *
# Уладзімер Мулявін — «Краю мой родны»
 
*** — Ларыса Геніюш чытае свае вершы

## Выдаўцы
* Віталь Супрановіч: мэнэджар праекту
* Вітаўт Мартыненка: рэдактар
* Андрэй Плясанаў: майстарынг
* Ягор Шумскі: дызайн

Катэгорыя:Музычныя складанкі 2005 году
Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Мікалай Улашчык

**Мікала́й Ула́шчык** (1 (14) лютага 1906 — 22 лістапада 1986) — беларускі гісторык і археограф.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Віцкаўшчына, недалёк ад Менску, у сям’і заможнага селяніна.

Навучаўся на сацыяльна-гістарычным аддзяленьні пэдагагічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Браў актыўны ўдзел у нацыянальным жыцьці Менску, з 1924 году пачаў публікавацца. У 1929 годзе скончыў унівэрсытэт.

У 1930 годзе на вайсковых зборах быў арыштаваны ў сувязі са справаю так званага Саюзу вызваленьня Беларусі, але фактычна за ягоную працу ў галіне беларускага краязнаўства, пасьля суду быў сасланы ў Вяцкую вобласьць.

Потым быў яшчэ двойчы рэпрэсаваны, канчаткова быў вызвалены зь лягераў 25 сакавіка 1955 году.

Пасьля лягераў Улашчык ня меў магчымасьці вярнуцца ў Беларусь, таму пасьля доўгіх пераездаў асеў у Маскве працаваў у Маскоўскім унівэрсытэце, а потым з 1955 году ў Інстытуце гісторыі СССР Акадэміі навук СССР.

Доктар гістарычных навук, аўтар навуковых працаў па гісторыі Беларусі часоў ВКЛ, па праблемах летапісаньня, крыніцазнаўства і археаграфіі. У сваіх працах Улашчык актыўна супрацьстаяў шавіністычным расейскай і польскай канцэпцыям беларускае гісторыі, даводзячы самастойнасьць Беларусі як гістарычнага суб’екта.

Пахаваны на Чыжоўскіх могілках у Менску. У месьце Старыя Дарогі маецца помнік М. Улашчыку, адкрыты 1 верасьня 2002 году на сядзібе Музэю выяўленчага мастацтва фонду Анатоля Белага.

## Бібліяграфія
* 
*  
*  
*  
*  

## Крыніцы

## Літаратура
* Каўка А. К.  Улашчык  Мікалай  Мікалаевіч. //  — С. 221, 222.
*   
* Каўка А. К. Улашчык Мікалай Мікалаевіч. //  — С. 610.
* 
* Ułaščyk, Mikoła //   
*  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Катэгорыя:Пахаваныя на Чыжоўскіх могілках
1615

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 27 траўня — Маргарыта дэ Валуа, каралева Францыі

## Вонкавыя спасылкі
1519

## Падзеі
* 9 лютага — Францішак Скарына выдаў у Празе Кнігу Юдыт
* 15 сьнежня — Францішак Скарына выдаў у Празе Кнігу Судзьдзяў

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 2 траўня — Леанарда да Вінчы, італьянскі мастак, архітэктар, мысьліцель-гуманіст, інжынэр-вынаходнік
Кляса

**Кляса** (анг. група)

* Кляса ў матэматыцы — сынонім тэрміна «мноства»;
* Кляса ў арытмэтыцы — некалькі парадкаў ліку, якія аддзяляюцца адзін ад аднаго разьдзяляльным знакам падчас пісьма.
* Кляса ў праграмаваньні — пэўная сутнасьць, якая вызначае пэўныя агульныя паводзіны для аб'ектаў.
* Кляса ў клясыфікацыі — група прадметаў або зьяваў, якія маюць агульныя прыкметы.
* Кляса ў біялёгіі — крупная група ў таксанамічнай клясыфікацыі арганізмаў.
* Кляса ў тэорыі катэгорый — інфармацыйная канструкцыя, якая па структуры падобная да мноства, але не зьяўляецца мноствам у сілу азначэньня катэгорыяў клясы й мноства.
Una Voce

**Una Voce** ([у́на во́чэ], з лацінскае — «адзіным голасам») — міжнародны рух каталікоў-міранаў за захаваньне і падтрымку літургічных традыцыяў Рымскае Каталіцкае Царквы. Лякальныя арганізацыі сяброў руху зьяднаныя ў Міджнародную Фэдэрацыю Una Voce, якая была заснаваная 8 студзеня 1967.

## Мэты руху, згодна Статуту фэдэрацыі
# У якасьці руху каталікоў-міранаў прадпрымаць дзеяньні дзеля арганічнага аднаўленьня літургіі ў згодзе зь ейнаю прыродаю і з традыцыямі адпаведных абрадаў.
# Забясьпечваць захаваньне (як на практыцы, так і ў царкоўным заканадаўстве) выкарыстаньня традыцыйнае рымскае імшы у тым выглядзе, у якім яна апісаная ў Рымскім Імшале 1962.
# Дамагацца свабоды выкарыстаньня усіх іншых рымскіх літургічных кнігаў, што ўтрымоўваюць больш раннія формы літургічнае дысцыпліны лацінскае традыцыі.
# Забясьпечваць захаваньне й распаўсюджаньне ў Рымскае Каталіцкае Царкве лацінскае мовы і грэгарыянскага сьпеву.
# Спрыяць учыненьню пазатэрытарыяльных парафіяў і (ці) капэлянстваў, якія выкарыстоўваюць толькі літургічныя кнігі ўзору 1962.
# Служыць Царкве, дапамагаючы сябрам руху, а праз іх апостальскае парсрэдства — і ўсім верным Хрыста лепш разумець і паўней удзельнічаць у каталіцкае літургіі.

## Прэзыдэнты Міжнароднае Фэдэрацыі Una Voce
# Эрык дэ Савэнтхэм (з 1967 па 1995)
# Майкл Дэвіс (з 1995 па 2003)
# Ральф Зыбэнбюргер (з 2003 па 2005)
# Фрэдрык Крайтан-Стуарт (з 2005 па 2006)
# Джэк Аастовээн (з 2006 па 2007)
# Леа Дарах (з 2007)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Міджнароднае Фэдэрацыі Una Voce

Катэгорыя:Каталіцтва
1565

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 29 траўня — Мікалай Радзівіл Чорны, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
1313

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 16 чэрвеня — Джавані Бакачча, італьянскі паэт

## Вонкавыя спасылкі
1497

## Падзеі
* 17 чэрвеня — войска ангельскага караля Генрыха VII разьбіла паўстанцаў Ан Гофа
* 24 чэрвеня — італьянскі мараплавец Джон Кабот адкрыў Ньюфаўндлэнд *(на выяве)*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Альбэрт Брудзеўскі, польскі астраном

## Вонкавыя спасылкі
1606

## Падзеі
* 20 чэрвеня — у Магілёве пачалося мяшчанскае паўстаньне пад кіраўніцтвам Стахора Мітковіча

## Нараджэньні
* 15 ліпеня — Рэмбрант, галяндзкі мастак

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1569

## Падзеі
* 28 чэрвеня — Заключана Люблінская унія, Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае злучыліся ў фэдэратыўную дзяржаву Рэч Паспалітую

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
1221

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 13 траўня — Аляксандар Яраслававіч, вялікі князь уладзімерскі

## Сьмерці
* 6 жніўня — Сьвяты Дамінік, заснавальнік Ордэну дамініканаў

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:1221
1253

## Падзеі
* 6 ліпеня — каранацыя Міндоўга

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
622

## Падзеі
* 16 ліпеня — пачатак мусульманскага календара

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Сётоку Тайсі, японскі прынц, пачаў распаўсюджваць будызм у Японіі, выбітны дзяржаўны дзеяч
1061

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 27 ліпеня — Мікалай II, Рымскі папа (ці 19 ліпеня)

## Вонкавыя спасылкі
1556

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 31 ліпеня — Ігнацы Лаёла, каталіцкі сьвяты, заснавальнік Таварыства Езуса

## Вонкавыя спасылкі
1312

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 7 верасьня — кароль Фэрдынанд IV Кастыльскі

## Вонкавыя спасылкі
1157

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 8 верасьня — ангельскі кароль Рычард І Ільвінае сэрца

## Сьмерці
*
1207

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 8 верасьня — партугальскі кароль Саншу II Пабожны

## Сьмерці
*
1474

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 8 верасьня — Людавіка Арыёста, італьянскі паэт

## Сьмерці
*
1614

## Падзеі
* Пачалася Польска–Турэцкая вайна (скончылася ў 1621 годзе)

## Нараджэньні
* Гадльгрымур Пэтурсан — ісьляндзкі паэт і лютэранскі казальнік (дакладная дата нараджэньня невядомая).

## Сьмерці
* 7 красавіка — Эль Грэка, гішпанскі мастак грэцкага паходжаньня

## Вонкавыя спасылкі
81

### Падзеі
*

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* 13 верасьня: Тытус, рымскі імпэратар
1321

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 14 верасьня — Дантэ Аліг'еры, італьянскі паэт 

## Вонкавыя спасылкі
1438

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 13 верасьня — Дуартэ, кароль Партугаліі

## Вонкавыя спасылкі
1592

## Падзеі
* Японія захапіла Пхеньян

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 13 верасьня — Мішэль Мантэнь, францускі філёзаф, пісьменьнік, палітычны дзеяч, юрыст

## Вонкавыя спасылкі
258

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 14 верасьня — Кіпрыян Карфагенскі, айцец царквы
973

## Падзеі
* 19 студзеня — Бэнэдыкт VI стаў 134-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
* 15 верасьня — Аль Біруні, матэматык

## Сьмерці
* 7 траўня — Атон І, імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай Імпэрыі
1254

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 15 верасьня — Марка Пола, венецыянскі гандляр, вандроўнік, пісьменьнік

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1500

## Падзеі
* 5 студзеня — Герцаг Людовіка Сфорца ізноў захапіў Мілян, але неўзабаве быў выгнаны французамі
* 17 лютага — бітва пры Гемінгштэце. Дацкае войска не здолела захапіць сялянскую рэспубліку Дзітмаршэн
* 22 красавіка — партугальскі мараходзец Пэдру Алварэш Кабрал афіцыйна адкрыў Бразылію, і заявіў аб правах Партугаліі на гэты край. Разам з ім да Бразыліі прыплыла 13 караблёў
* 14 ліпеня — Бітва пры Ведрашы. Найбуйнейшая параза войскаў Вялікага Княства Літоўскага ад Маскоўскага княства ў XVI стагодзьдзі
* 13 жніўня — Менскі абраз Багародзіцы зьявіўся на Сьвіслачы каля замка
* Жнівень — другая бітва пры Лепанта. Турэцкі флёт Кемаля Рэіса перамог вэнэцыянцаў. Наступнымі крокамі туркаў стаў захоп Мадона і Карона, "двух вачэй Рэспублікі"
* 11 лістапада — Гранадская дамова. Людовік XII, і Фэрдынанд II, дамовіліся аб падзеле паміж імі Нэапалітанскага каралеўства
* 16 лістапада — Імпэратар Го-Кашыўабара узыходзіць на трон Японіі

## Нараджэньні
* 5 студзеня — Ян з Авілы, гішпанскі містык і сьвяты
* 22 лютага — Кардынал Радольфа Піё да Карпі, італьянскі гуманіст
* 24 лютага — Карл V, імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі
* 12 красавіка — Ёагім Камэрарыюс, нямецкі клясычны навуковец
* 23 красавіка — Аляксандар Алес, шатляндзкі тэоляг
* 17 траўня — Фрэдэрык II, герцаг Мантуанскі
* 1 лістапада — Бэнвэнута Чэліні, італійскі ювэлір і скульптар

## Сьмерці
* 15 верасьня — Джон Мортан, архібіскуп Кентэрбэрыйскі
* 21 кастрычніка — Го-Цухімікада, імпэратар Японіі

## Вонкавыя спасылкі
1550

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 17 верасьня — Павал V, рымскі папа

## Сьмерці
*
1054

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 20 лютага — Яраслаў Уладзімеравіч, вялікі князь кіеўскі
* 21 верасьня — Герман з Райхенаў, нямецкі паэт і навуковец

## Вонкавыя спасылкі
480 да н. э.

## Падзеі
* 7-9 жніўня: Тэрмапільская бітва
* Бітва каля вострава Салямін — грэкі пад камандаю Тэмістокля разьбілі пэрсыдзкі флёт

## Нараджэньні
* 23 верасьня — Эўрыпід, грэцкі драматург

## Сьмерці
* 

20
63 да н. э.

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 23 верасьня: Гай Юліюс Цэзар Актавіян Аўгуст, рымскі імпэратар

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1452

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 15 красавіка — Леанарда да Вінчы, італьянскі мастак, архітэктар, мысьліцель-гуманіст, інжынэр-вынаходнік
* 21 верасьня — Джыралама Саванарола, флярэнтыйскі паэт і манах, каталіцкі багаслоў, грамадзкі дзеяч, заснавальнік Флярэнтыйскай рэспублікі

## Сьмерці
*
7 траўня

## Падзеі
* 1765 — кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі заснаваў ордэн Сьвятога Станіслава
* 1794 — паўстаньне Т. Касьцюшкі: выйшаў Паланецкі ўнівэрсал, згодна зь якім сяляне абвяшчаліся асабіста вольнымі
* 1794 — паўстаньне Т. Касьцюшкі: пад Палянамі адбылася бітва паміж паўстанцамі пад камандай Якуба Ясінскага і расейскімі войскамі
* 1883 — трыкалёр зрабіўся афіцыйным сьцягам Расейскае імпэрыі
* 1920 — войска польскае захапіла Кіеў
* 1942 — у Аляксандраўскім сквэры ў Менску былі павешаныя 28 чалавек — удзельнікаў менскага падпольля. Сярод іх — Ісая Казінец
* 1952 — Джэфры Думэр прэзэнтаваў канцэпцыю інтэгральнае схемы, што лягла ў аснову ўсіх сучасных кампутараў
* 1954 — урады ЗША, Францыі ды Вялікабрытаніі адмовіліся прыняць СССР у чальцы НАТА
* 1991 — Выйшла Mac OS System 7
* 1999 — Папа Рымскі ўпершыню з часоў падзелу хрысьціянства (1054) наведаў праваслаўную краіну
* 2013 — стартаваў першы эстонскі спадарожнік ESTCube-1

## Нараджэньні
* 1833 — Яганэс Брамс, нямецкі кампазытар і піяніст, адзін зь вядучых музыкаў пэрыяду Рамантызму
* 1867 — Уладзіслаў Рэймант, польскі літаратар, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі 1924 году.
* 1880 — Міхал Піюс Ромэр, грамадзка-палітычны дзеяч, адзін з галоўных ідэолягаў лібэральна-дэмакратычнага крыла краёўцаў, летувіскі навуковец
* 1840 — Пётар Чайкоўскі, расейскі кампазытар, дырыгент, пэдагог
* 1919 — Станіслаў Латал, чэскі рэжысэр-аніматар
* 1919 — Эва Пэрон, жонка былога прэзыдэнта Арґентыны Хуана Пэрона
* 1952 — Жузэп-Люіс Карод-Равіра, гішпанскі (каталёнскі) палітык
* 1946 — Уладзімер Бартко, расейскі актор тэатра і кіно
* 1968 — Трэйсі Лордс, амэрыканская кінаакторка, прадусар, кінарэжысэр, сцэнарыст і сьпявачка
* 1937 — Сяргей Лінг, старшыня Менскага аблвыканкама, сталы прадстаўнік Беларусі пры ААН
* 1970 — Зьміцер Канаваленка, гулец «Што? Дзе? Калі?»
* 1984 — Дэні Вудвэрд, амэрыканская порнаакторка

## Сьмерці
* 973 — Атон І, імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай Імпэрыі
* 1694 — Станіслаў Карвацкі, езуіт, дзейнічаў у Вільні й Варміі, прафэсар езуіцкіх калегіюмаў у Рэшлю, Тыльжы й Пултуску, місіянэр у Стшэгоцінах і Мышыньцы, а таксама ў Нестэпове ля мяжы з Прусіяй
* 1933 — Аляксандар, праваслаўны царкоўны дзеяч, япіскап
* 1980 — Мікола Гарулёў, беларускі пісьменьнік.
* 2009 — Алесь Пікула, беларускі грамадзка-палітычны дзеяч з Баранавічаў
* 2011 — Ядвіга Раманоўская, беларускі арганізатар музэйнай справы, захавальніца літаратурнай і архіўнай спадчыны Я. Купалы
* 2024 — Ян Пташын Урублеўскі, польскі джазавы музыка

## Сьвяты
* : Дзень супрацоўнікаў радыё, тэлебачаньня і сувязі
* Сьвята абраза Маці Божай Жыровіцкай.
1611

## Падзеі
* 19 сакавіка — у Маскве выпухнула збройнае паўстаньне на чале з Кузьмой Мініным і Дзьмітрыем Пажарскім.
* 2 траўня — надрукаваная Біблія караля Якуба, пратэстанцкі пераклад Сьвятога Пісьма на ангельскую мову.
* 3 траўня — атакай войскаў Крыстыяна IV на швэдзкі Кальмар распачалася Кальмарская вайна.
* 13 чэрвеня — вайна з Масковіяй: войскі Рэчы Паспалітай здабылі Смаленск.
* 30 кастрычніка — Густаў II Адольф стаў каралём Швэцыі.
* 1 лістапада — прэм’ера п’есы «Бура» Ўільяма Шэксьпіра.

## Нараджэньні
* 28 студзеня — Ян Гевэліюш, польскі астраном
* 19 траўня — Інакенцыюс XI, папа рымскі
* 16 ліпеня — Цэцылія Рэната Габсбург, каралева польская, жонка Ўладзіслава Вазы
* 18 жніўня — Людвіка Марыя Ганзага, каралева польская, жонка Ўладзіслава Вазы і Яна Казімера

## Сьмерці
* 27 жніўня — Томас Люіс дэ Вікторыя, гішпанскі кампазытар
* 15 кастрычніка — Ян Пётар Сапега, вялікалітоўскі вайсковы дзяяч
* 30 кастрычніка — Караль IX Судэрманскі, кароль Швэцыі
Нацыянал-сацыялізм

**Нацы́зм** — скарочаная назва **нацыяна́л-сацыялі́зму**, эканамічнай і палітычнай дактрыны Трэцяга Райха. Слова «нацызм» утварылася ад скарачэньня «нацы» (*Nazi*, скарачэньне ад нямецкага: *Nationalsozialist*), якім у Нямеччыне звалі нацыянал-сацыялістаў па аналёгіі з «соцы» — сацыял-дэмакратамі.

Нацызм мае шмат агульнага з фашызмам і звычайна клясыфікуецца як адна зь яго разнавіднасьцяў; фашызм выкарыстоўваецца для пазначэньня шырокага спэктру палітычных рухаў, існаваўшых у розных краінах, у той час як тэрмін «нацызм» ужываюць толькі ў сувязі з нацысцкай партыяй і Трэцім Райхам.

У сучаснай Нямеччыне нацызм забаронены, аднак у сьвеце па-ранейшаму находзяцца прыхільнікі нацысцкай ідэалёгіі; мноства нэанацысцкіх арганізацыяў працягвае дзейнічаць як у Нямеччыне, так і па ўсім сьвеце.

## Галоўныя элемэнты нацысцкай ідэалёгіі
* Расізм, сацыяльны дарвінізм, эўгеніка, нардыцызм, расавая гігіена.
** Збольшага як сьледзтва гэтага — антысэмітызм.
* Антымарксізм, антыкамунізм, антыбальшавізм, непрыняцьце дэмакратыі.
* Таталітарызм, прынцып правадыра.
* Ідэя й палітыка пашырэньня «жыцьцёвай прасторы», галоўнай чынам шляхам ваеннай экспансіі (*Lebensraumpolitik*).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* *Overy, R.* GOERING. — London: Phoenix Press, 2000. — .
* *Гинцберг Л. И.* Ранняя история нацизма. Борьба за власть. — Москва: Вече, 2004. — 384 с. — .
* *Дамаскин И. А.* Сто великих разведчиков. — Москва: Вече, 2006. — 527 с. — .
* *Саммерс Э.* «Империя» ФБР: мифы, тайны, интриги / Summers, A. The Sicret Lafe of J. Edgar Huver; Перевод с английского И. С. Соколова. — Смоленск: Русич, 2001. — 512 с. — Серия: Тайны ХХ века. — .
* *Трухановский В. Г.* Уинстон Черчилль. — Третье издание. — Москва: Международные отношения, 1982. — 464 с.
* *Ширер У.* Берлинский дневник. Европа накануне Второй мировой войны глазами американского корреспондента / Перевод с английского Л. А. Игоревского. — Москва: Центрполиграф, 2002. — 508 с. — .
Майкл Дэвіс

**Ма́йкл Тры́гэрн Дэ́віс** (; 13 сакавіка 1936 — 25 верасьня 2004) — брытанскі каталіцкі публіцыст, апалягет традыцыйнага (дарэформеннага) абраду імшы.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў графстве Самэрсэт. Паходзіў з пратэстанцкае сям’і, аднак у дарослым узросьце навярнуўся ў каталіцтва. Пасьля літургічнае рэформы стаў актыўным апалягетам традыцыйнага абраду імшы. У 1995—2003 гадах быў прэзыдэнтам традыцыяналісцкае Міжнароднае Фэдэрацыі Una Voce. Аўтар шэрагу кнігаў, прысьвечаных гісторыі і актуальным пытаньням Каталіцкае Царквы і лацінскае літургіі.

Катэгорыя:Каталіцтва ў Вялікабрытаніі
Песьні свабоды

***Пе́сьні свабо́ды*** — кампіляцыя, выдадзеная кампаніяй VoliaMusic у 2006 годзе.

## Гісторыя
1 студзеня 2006 году аб’явіла пра сябе незалежная кампанія гуказапісу VoliaMusic і абвясьціла выданьне свайго першага дыску, складанкі *Песьні Свабоды*. Пры падтрымцы «Нашай Нівы», «Музыкальнай газеты» і «Тузіна Гітоў» слухачы даведаліся, што яны могуць удзельнічаць у складаньні зьместу дыска. На працягу месяца людзі дасылалі лісты зь песьнямі, якія яны жадалі бы бачыць на плытцы.

Распаўсюджваньне пачалося 22 лютага. Падпісчыкі з рэгіёнаў атрымалі дыскі па пошце, а менчукі маглі атрымаць плытку бясплатна на сядзібе БНФ 23 і 28 лютага.

## Зьмест
# Палац — «Сьпей мне»
# Крама — «Свабоды мне дай» (альбом *[[Хавайся ў бульбу]]*)
# Tav.Mauzer — «Брудная вада»
# Жаба ў каляіне — «Ужо даволі» (з праекту *[[Жыць для Беларусі]]* на вершы Ларысы Геніюш)
# Čyrvonym pa Biełamu — «Nie žadaju» (mix — Młody Grzech)
# Кася Камоцкая — «Мая краіна» (альбом *[[Акустыка (альбом)|Акустыка]]*)
# Zet — «Радзіма-Свабода» (альбом *[[З новым Годам!]]*)
# UltraВожык — «Атлянтыда» (складанка *[[Прэм'ер Тузін 2005]]*)
#  — «Вольныя танцы» (альбом *[[Вандроўка (альбом)|Вандроўка]]*)
# Партызанская школа — «Не!»
# ULIS — «Радыё Свабода» (альбом *[[Танцы на даху]]*)
# Partyzone+Руся — «Маё сэрца» (альбом *[[Сьмерці няма]]*)
# Narodny Albom — «Край, ты мой край»
# Splenetic+Шаман — «Мэнталітэт» (складанка *[[Hardcoreманія: чаду!]]*)
# Recha — «Чэ Гевара» (жывы выступ)
# Нестандартны Варыянт+IQ48+Лявон Вольскі — «Паветраны шар» (альбом *[[Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя|Viza N.R.M.]]*)
# Easy Project — «Нас не дагоняць»
# Зьмяя — «Кідай зброю!» (альбом *[[Усё дзеля вас]]*)
# Neuro Dubel — «Беларусь перадусім!» (складанка *[[Генералы айчыннага року]]*)
# Тарпач — «Чаго чакаць» (альбом *[[Усё будзе]]*)
# Тодар — «Дзе мой край» (з праекту *[[Скрыпка дрыгвы (альбом)|Скрыпка дрыгвы]]* на вершы Ўладзімера Караткевіча)
# Мясцовы час — «Я жыў» (альбом *[[Наша ўскраіна]]*)
# Новае Неба — «Гэта мы!» (складанка *[[Сэрца Эўропы in rock]]*)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка праекту (копія з web.archive.org)

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Катэгорыя:Альбомы 2006 году
768

## Падзеі
* 7 жніўня — Стэфан ІІІ стаў 94-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 24 верасьня — Піпін III Кароткі, кароль франкаў
1501

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 24 верасьня — Джэралама Кардана, італьянскі матэматык

## Сьмерці
* Ян I Ольбрахт
1143

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 24 верасьня — Інакенці II, Папа рымскі

## Вонкавыя спасылкі
1541

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 24 верасьня — Парацэльс, альхімік, лекар, навуковец
1605

## Падзеі
* 27 верасьня — перамога войска польнага гетмана літоўскага Яна Караля Хадкевіча над швэдамі пад Кірхгольмам
* 5 лістапада — парахавая замова, спроба разбурыць будынак парлямэнту Ангельшчыны

## Нараджэньні
* 29 ліпеня — Сымон Дах

## Сьмерці
* 27 красавіка — Леў XI, рымскі папа
* 24 верасьня — Мануэль Мэндэс, партугальскі кампазытар

## Вонкавыя спасылкі
Катапаксі (вулькан)

**Катапаксі** — вулькан у Эквадоры. Катапаксі зьяўляецца другой па вышыні гарой Эквадора і самым высокім актыўным вульканам краіны. Катапаксі лічыцца таксама адным з самых высокіх актыўных вульканаў плянэты Зямля.
## Вонкавыя спасылкі

* Пакарэньне вульканаў Эквадора

Катэгорыя:Вульканы
Катэгорыя:Анды
1573

## Падзеі
* 28 студзеня — утвораная Варшаўская канфэдэрацыя

## Нараджэньні
* 28 верасьня — Мікелянджэла Мэрізі да Караваджа, італьянскі мастак

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Асама

**Асама** () — стратавулькан у Японіі на востраве Хансю, на мяжы прэфэктураў Гунма і Нагана. Асама зьяўляецца найвышэйшым актыўным вульканам краіны, апошняе вывяржэньне якога адбылося 2 лютага 2009 году. Асама ўздымаецца на 2568 мэтраў над узроўнем мора, шырыня кратэра вулькана складае 1,2 кілямэтру. На заходнім схіле вулькана разьмешчаная назіральная станцыя Такійскага ўнівэрсытэту.

Катэгорыя:Вульканы
Арэнал

**Арэнал** — вулькан у Коста-Рыцы, зьяўляецца адным з самых актыўных вульканаў плянэты. Лява вулькана рэгулярна сьцякае па склонах у даліну, і Арэнал час ад часу выкідвае ў неба распаленыя каменныя глыбы дыямэтрам да 7,5 мэтраў на вышыню 300 мэтраў.

29 ліпеня 1968 году адбылося апошняе вялікае вывяржэньне Арэналу, якое разбурыла гарады Пуэбла Нуэба і Табакон. Рэшты зьнішчэньня, выкліканага вульканам, бачныя і да сёньняшняга дня. Пры гэтым вывяржэньні загінула 87 чалавек.

Да першага пакарэньня ў 1937 годзе ніхто нават і не здагадваўся пра вульканічнае паходжаньне гары вышынёй у 1633 мэтры, акрамя таго вулькан тады быў амаль што цалкам пакрыты расьлінами і дрэвамі. Лічыцца, што Арэнал праяўляў сваю актыўнасьць і раней, але не выказваў актыўнай вульканічнай дзейнасьці на працягу апошніх 400 гадоў. Кожны год вышыня вулькана павялічваецца на некалькі мэтраў у выніку выхаду лавы на паверхню кратэра.

Назіраць за лявай вулькана найлепш ноччу з назіральных пляцовак і дыстанцыі каля двух кілямэтраў. Туры з гідам можна заказаць у Ля Фартуне.

## Вонкавыя спасылкі

* Arenal Volcano, Costa Rica

Катэгорыя:Коста-Рыка
Пінатуба

**Пінатуба** — актыўны вулькан на Філіпінах у цэнтральнай частцы вострава Лусон. Вулькан узвышаецца на 1.486 мэтраў над узроўнем мора і знаходзіцца ў 90 кілямэтрах на поўначы ад Манілы і ў 24 кілямэтрах на ўсходзе ад Ангелеса. Вулькан ляжыць на мяжы правінцый Замбалес, Баатан і Пампанга. Да 1991 году вулькан лічыўся пагаслым.

Калі ў 1565 годзе Філіпіны былі заваяваны гішпанцамі, парослы густым лесам Пінатуба служыў сховішчам беглым туземцам аэта.

Катэгорыя:Вульканы
1458

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 3 кастрычніка — княжыч Казімір, каталіцкі сьвяты

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1484

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 4 сакавіка — княжыч Казімір, каталіцкі сьвяты

## Вонкавыя спасылкі
1226

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 4 кастрычніка — Францішак з Асізі, заснавальнік Ордэну Францішканаў

## Вонкавыя спасылкі
1181

## Падзеі
* Заснаваны горад Кіраў, цяпер абласны цэнтар у Расеі
* Заснаваны горад Вараждзін, цяпер у Харватыі

## Нараджэньні
* Францішак з Асізі, заснавальнік Ордэну Францішканаў

## Сьмерці
* 30 жніўня: Аляксандар III (папа рымскі)
1066

## Падзеі
* 14 кастрычніка — Бітва пры Гастынґсе

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1430

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 27 кастрычніка — вялікі князь Вітаўт, сярэднявечны кіраўнік нашага краю. Вітаўт кіраваў Вялікім Княствам Літоўскім амаль сорак гадоў, і за гэты час ягоная дзяржава стала самай вялікай у Эўропе — ад Балтыкі да Чорнага мора. Вялікі князь меўся стаць каралём, і ў ягоную рэзыдэнцыю ўжо былі зьехаліся госьці з усяго сьвету, але ў дзень каранацыі 80-гадовы Вітаўт памёр

## Вонкавыя спасылкі
Парынакота

**Парынакота** — вулькан на мяжы Чылі і Балівіі. Парынакота знаходзіцца ў нацыянальным парку Лаука, 145 кілямэтраў на захад ад Арыка ў Заходніх Кардыльерах Цэнтральных Андаў. Разам з вульканам Памерапэ, які ляжыць ад яго ў паўночна-ўсходнім напрамку, Парынакота стварае комплекс Паячата, перад якім прасьціраецца возера Чунгара (*Lago Chungará*).

Катэгорыя:Вульканы
1523

## Падзеі
* 28 кастрычніка — у Кракаве выйшла з друку паэма Міколы Гусоўскага «Песьня пра зубра» — хрэстаматыйны твор беларускае літаратуры Сярэднявечча

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1503

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 14 сьнежня — Настрадамус, францускі астроляг і прадказальнік
* 24 кастрычніка — Ізабэла Партугальская, імпэратрыца Сьвятой Рымскай імпэрыі

## Сьмерці
*
1178

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 22 сьнежня — Антоку, японскі імпэратар

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1610

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 6 студзеня — Андрэй Волян, дзяржаўны дзяяч, філёзаф, правазнаўца, сакратар трох каралёў Рэчы Паспалітай
* 14 траўня — Генры IV, кароль Францыі
1609

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 22 сакавіка — Ян Казімер, кароль польскі і вялікі князь літоўскі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
XVI стагодзьдзе

**XVI стаго́дзьдзе** (**16 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1501 па 1600 год па Грыгарыянскім календары.
1604

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 3 лістапада — Асман II, султан Асманскай імпэрыі

## Сьмерці
* 4 сакавіка — Фаўст Соцын, італьянскі і польскі рэлігійны дзяяч
Кураў

**Ку́раў** () — горад на паўднёвым усходзе Польшчы на рацэ Кураўцы ў Пулаўскім павеце Люблінскага ваяводзтва.

## Гісторыя
Паміж 1431 і 1442 гадамі Кураў атрымаў Магдэбурскае права. У XVI стагодзьдзі Кураў быў цэнтрам польскага кальвінізму, да 1660 году большасьцю жыхароў Курава быў прыняты арыянізм. 3 сакавіка 1831 году польскім войскам пад кіраўніцтвам генэрала Ёзэфа Дзьвернікі былі разьбітыя часткі расейскай арміі ў бітве пад Куравам. У Другой сусьветнай вайне Кураў быў значна зруйнаваны нямецкімі паветранымі сіламі 9 верасьня 1939 году.

## Асобы
* Ксёндз Рыгор Пірамовіч (пробашч кураўскі)
* Дэпутат сойму Станіслаў Пэнкаля (заснавальнік крэдытнай касы ў вёсцы, войт або намесьнік войта, памёр у Кураве)
* Былы кіраўнік Польшчы і генэрал Войцех Ярузэльскі (нар. у Кураве)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Пулаўскі павет
1607

## Падзеі
* 14 мая — заснаваны Джэймстаўн — першае ангельскае паселішча на тэрыторыі сучасных ЗША

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1603

## Падзеі
* Выдадзены атляс зорнага неба Уранамэтрыя

## Нараджэньні
* Абэль Янсзан Тасман, галандскі мараплаўца

## Сьмерці
* 24 сакавіка — Лізавета I, каралева Ангельшчыны і каралева Ірляндыі
* 20 лістапада — Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун», дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 30 лістапада — Ўільям Гілбэрт, ангельскі фізык
* 12 сьнежня — Аляксандар Астроскі, дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай
* 13 сьнежня — Франсуа Віет, францускі матэматык

## Вонкавыя спасылкі
Народнае галасаваньне

**«Наро́днае Галасава́ньне»** (**«Наро́днае Галасава́нне»**) — акцыя, прапанаваная Зянонам Пазьняком і КХП-БНФ на выбары прэзыдэнта Беларусі, што адбыліся 19 сакавіка 2006 году.

Паводле ідэі КХП-БНФ, выбаршчыкі павінныя апусьціць у выбарчую скрыню звычайны аркуш паперы з імем кандыдата, за якога галасуюць. У той жа час афіцыйны бюлетэнь мусіць быць перададзены «Нацыянальнай Грамадзкай Камісіі» (прадстаўнікам КХП-БНФ). На думку Партыі БНФ, гэта дазволіць пазьбегнуць фальсыфікацыі вынікаў выбараў уладамі.

## Спасылкі
* Афіцыйная старонка акцыі
* Зварот З. Пазьняка

Катэгорыя:Беларуская палітыка
Руся

**Ру́ся** (сапраўднае імя **Марына Шукюрава**; нарадзілася 15 сакавіка 1980 году) — вакалістка гурту «Indiga», Рок-князёўна па выніках дзясятай «Рок-каранацыі». У цяперашні час зьяўляецца вакалісткаю гурту «Šuma», таксама прымае ўдзел у гурце «» ды іншых.

## Біяграфія
Нарадзілася ў мястэчку Церахоўка на Гомельшчыне. Скончыла Рэчыцкі прафэсійна-пэдагагічны каледж у 2000 годзе, факультэт міжнародных адносінаў БДУ ў 2006 годзе. Пасьля гэтага вучылася ва Эўрапейскім гуманітарным ўнівэрсытэце.

Супрацоўнічала як журналіст, рэдактар і прадусар з «Беларускім Радыё Рацыя», «Эўрапейскім радыё для Беларусі», перакладала й агучвала фільмы й мультфільмы для тэлеканалу «Белсат».

## Творчасьць

У дзяцінстве Русе падабалася творчасьць Кортні Лаў, і таму яна вырашыла таксама стаць сьпявачкаю. З 2001 году сьпявала ў рок-гурце «Indiga». Паралельна супрацоўнічала з паэтам Андрэем Хадановічам, музыкай Ігарам Варашкевічам, прадусарскім цэнтрам «Backlab collective» (Аўстрыя). Як запрошаная вакалістка супрацоўнічала з рок-гуртамі «Partyzone», «Hasta La Fillsta».

Прыняла ўдзел у запісу складанкі Лявона Вольскага «Такога няма нідзе». 

1 лістапада 2008 году ў клюбе «Bronx» Руся ў якасьці ўдзельніцы фальклёрнага гурту «» выступіла на прэзэнтацыі самотніка «In Tune» «Hair Peace Salon», што замацавала яе ў стане вакалісткі ў новым гурце Ірэны Катвіцкай, лідэра раскіданага «NHS», а сам пераход адбыўся падчас конкурснага праекту «Залатая акустыка» за месяц да таго ў сувязі з працяглым творчым адпачынкам «Indiga» з-за ператрубацыяў у складзе.

Таксама сьпявачка супрацоўнічае з электронным гуртом «CherryVata». У 2011 годзе стварыла свой электронны фолк-гурт «Šuma», за якім пасьледавала нараджэньне новага праекту «CityZen» у 2012 годзе.

## Ацэнкі
Анатоль Мяльгуй для «Музыкальной газеты» на прыкладзе зборнага канцэрту з удзелам чэшскіх гуртоў у чэрвені 2006 году падкрэсьліваў артыстызм і эмацыянальнасьць вакалісткі «Indiga», фанатам якой *«заўсёды імпанавала яе імкненьне да тэатралізацыі на сцэне»*.
## Асабістае жыцьцё
На 2005 год знаходзілася ў грамадзянскім шлюбе з гітарыстам «Indiga» Зьмітром Дзямідавым.

Пасьля аголеных здымкаў для сталічнага часопісу «РіО» ў 2007 годзе атрымала некалькі прапановаў ажаніцца, але ня прыняла аніводнай. Напрыканцы 2007 году стала вядома пра *«цесную духоўную сувязь»* сьпявачкі з аўтарам-выканаўцам Atmoravi, але стасункі абмяжаваліся толькі выступамі дуэтам.

Ажанілася ў 2009 годзе з Юрасём Маціюным.

## Дасягненьні
18 ліпеня 2003 году ў складзе гурта «Indiga» перамагла на фэсьце «Басовішча». 28 лютага 2006 году атрымала Рок-Карону й стала Рок-князёўнай на дзясятай «Рок-каранацыі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* КУЛЬТурныя людзі: слухай Русю

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Добрускім раёне
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Артыстычныя псэўданімы
1602

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 20 лістапада — Ота фон Герыке, нямецкі вынаходнік

## Сьмерці
*