open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пётар Капцэвіч

**Пётар Міхайлавіч Капцэвіч** (1772, Пераяслаў, Палтаўская губэрня - 3 (15) ліпеня 1840) - расейскі генэрал ад артылерыі. 

## Жыцьцяпіс
Паходзіў са зьбяднелай беларускай шляхты Віцебскай губэрні.  Адукацыю атрымаў у Санкт-Пецярбургу ў артылерыйскай вучэльні і інжынэрным шляхецкім кадэцкім корпусе.

У 1793 годзе атрымаў званьне капітан-лэйтэнанта, а праз тры гады – маёра. 

Удзельнічаў у замежным паходзе супраць французаў у Галяндыю, які пачаўся ў ліпені 1799 году, які скончыўся няўдала. Аднак пасьля вяртаньня ў Расею дваццацісямігадовы Капцэвіч быў павышаны да званьня генэрал-лейтэнанта.

Аж да 1806 году служыў начальнікам 3-га артылерыйскага палка і інспэктарам артылерыі Каўкаскай інспэкцыі. Знаходзіўся ў самай гушчы баявых дзеяньняў супраць чачэнцаў. За мужнасьць і ўмелае кіраўніцтва палком Капцэвіча ўзнагародзілі ордэнам Сьв. Уладзіміра 3-й ступені.

Быў дзяжурным генэралам пры вайсковым міністры графе Аракчэеве. У 1812 годзе камандаваў 7-й пяхотнай дывізіяй, вызначыўся ў баях пад Смаленскам і Барадзіно. У 1813 годзе камандаваў 10-м пяхотным корпусам. У бітве пад Ляйпцыгам Капцэвіч, нягледзячы на моцную кантузію, адным з першых уварваўся ў горад. Быў узнагароджаны 6 кастрычніка 1813 года ордэнам Сьв. Георгія 2-га клясу.

У 1819 годзе прызначаны камандзірам Асобнага Сыбірскага корпусу і наказным атаманам Сыбірскага казачага войска, а ў 1822 годзе - генэрал-губэрнатарам Заходняй Сыбіры, дзе палепшыў побыт ссыльных, вызначыў парадак службы сыбірскага казацкага войска.

З 29 верасьня 1828 году камандаваў Асобным корпусам ўнутранай варты. За 12 гадоў кіраўніцтва корпусам Капцэвічу удалося значна падняць якасны ўзровень асабістага складу ўнутранай варты ў асноўным за кошт маладых рэкрутаў, якіх залічалі ў гарнізонныя батальёны.

Па водгуку барона М. Корфу , «Капцэвіч быў абмежаваны, да крайнасьці сумны, дакучлівы, нясьцерпны і пэдантический балбатун. Паміж многімі дзівацтвамі ён адрозьніваўся і той, што сьмяротна любіў гаварыць па-француску. Маючы выдатны стан, ён прахварэў ўсю мінулую зіму і вясной 1840 году паехаў за граніцу, імпэратар дараваў яму ў дапамогу ў дарогу на суму 50 тысяч рублёў, які ён меў бессаромнасьць не толькі прыняць, але і прасіць».

Памёр 3 (15) ліпеня 1840 году і быў пахаваны ў сяле Нікольскае Сакмарскага раёну Арэнбурскай вобласьці, побач з царквой.

## Крыніцы

## Літаратура
* Пётар Капцэвіч // Русский биографический словарь : у 25 тамах. — СПб.—М., 1896—1918.
* Пётар Капцэвіч // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Катэгорыя:нарадзіліся ў 1772 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласьці
Катэгорыя:Расейскія генэралы
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх войнаў
Катэгорыя:Памерлі 15 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1840 годзе
Рагаўцоў

* **Рагаўцо́ў** — беларускае прозьвішча.

Носьбіты:
* Васіль Рагаўцоў (1952—2016) — беларускі мовазнавец і паэт, аўтар «Расейска-беларускага слоўніка па машынабудаваньні» (1998);
* Сьцяпан Рагаўцоў (нар. 1986) — беларускі лёгкаатлет-маратонавец.
Ахерон (міталёгія)

**Ахеро́н** () — пэрсаніфікацыя ракі Ахерон у старажытнагрэцкай міталёгіі.

Імя, імаверна, паходзіць ад  (). Адпаведна Ахерон зьяўляецца ракой пакуты, болю і сьмерці, па якой перапраўляюцца ці пераплываюць душы памерлых. Часам гэтае імя выкарыстоўвалі як сынонім падземнага сьвету, асабліва александрыйскія і рымскія паэты.

Акрамя Ахерону, у Аідзе цякуць яшчэ чатыры ракі: Стыкс, Какітас, Флегетон і Лета. Ахерон быў адпраўлены ў падземны сьвет за тое, што напаіў тытанаў у іхняй барацьбе супраць Зэўса.

Паводле Апалядора, спарадзіў Аскаляфуса з ; паводле Авідыюса, спарадзіў яго з , якую часта атаясамліваюць з Гаргірай.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія рачныя багі
Мікола Нікановіч

**Мікола Нікановіч** (15 красавіка 1902, вёска Кляньнік, Смалявіцкі раён, Менская вобласьць — 1944?) — беларускі пісьменьнік, перакладчык.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Кляньніцкай пачатковай школе, потым — у Ігумене (цяпер Чэрвень) у гімназіі. У 1918—1920 годзе удзельнічаў у партызанскай барацьбе супраць польскага войска на Беларусі. Пасьля грамадзянскай вайны быў настаўнікам у роднай вёсцы. У 1928 годзе прыехаў у Менск і стаў працаваць стылістам у рэдакцыі газэты «Чырвоная змена». У 1933 годзе рэпрэсаваны. Высланы з Беларусі. Працаваў у рэдакцыях газэт «Уральский рабочий», «Советский Дон». У 1942 годзе прызваны ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. У кастрычніку 1944 году прапаў без вестак на тэрыторыі Чэхаславаччыны.

Рэабілітаваны 24.08.1956 г. Вярхоўным Судом БССР.

## Творчасьць
Першае апавяданьне апублікаваў у 1923 годзе (газэта «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборнікаў апавяданьняў «Золак» (1926), «Радасьць» (1926), «Крык працы» (1928), «Вясновы прамень» (1929), аповесьцей «Мяцеліца» (1930), «У паўстанцаў» (1931), кнігі выбраных твораў «Летнім днём» (1960) і кнігі апавяданьняў, аповесьцей і замалёвак «Сьветлая даль» (1985).

Пераклаў на беларускую мову аповесьці А. Няверава «Ташкент — горад хлебны» (1930), А. Дончанкі «Ударны атрад» (1933), кнігу Я. Бурчэ «Прыгоды ў паветры» (1932). Творы Нікановіча пафасныя, узьнёслыя, рамантычныя; асноўная іх тэма — зьмены ў жыцьці паслякастрычніцкай вёскі, будаўніцтва новага жыцьця.

## Літаратура
* Беларуская энцыкляпэдыя : у 18 т. — Менск, 2000. — Т. 11. с.336
* Беларускія пісьменьнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Менск, 1994. — Т. 4. с.389
* Беларускія пісьменьнікі (1917—1990) : даведнік / [складальнік А. К. Гардзіцкі]. — Менск, 1994. с. 403

## Вонкавыя спасылкі
* Творы Нікановіча на knihi.com

Катэгорыя:Зьніклыя бязь вестак
Катэгорыя:Зьніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія рэдактары
Катэгорыя:Партызаны Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Нікановіч

**Нікановіч** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Вольга Нікановіч-Сахарава (1884—1943) — беларуская пісьменьніца, фальклярыст, пэдагог. Жонка Сяргея Сахарава.
* Мікола Нікановіч (1902—1944) — беларускі пісьменьнік, перакладчык. 
* Фёдар Нікановіч (1854—1911) — протаіерэй, дэпутат III Дзяржаўнай Думы ад Віцебскай губэрні (фракцыя правых).
Міхась Калачынскі

**Міхась Калачынскі** (, г.п. Крупкі, Менская вобласьць — ) — беларускі паэт, дзеяч культуры. Заслужаны дзяяч культуры Беларускай ССР (1974).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1934 годзе скончыў Крупскую сярэднюю школу і пачаў працаваць у мястэчку Бобр стаэйшым піянэрважатым, потым літработнікам у крупскай раённай газэце «Камуністычны шлях». Скончыў курсы пры Камуністычным інстытуце журналістыкі імя С. М. Кірава ў Менску 1936, у 1937-38 гг быў адказным сакратаром рэдакцыі газэты «Літаратура і мастацтва». 

У 1938-53 гг — у Савецкай Армиі. Удзельнік савецка-фінляндзкай вайны (1939-40), у Вялікую Айчынную вайну — армейскі журналіст на Закаўкаскім, Стэпавым, 2-м і 3-м Украінскіх франтах. 

У пасьляваенныя гады працаваў спэцкарэспандэнтам акруговай вайсковай газэты «Защитник Родины» (Адэса, 1945-47), літаратурным сакратаром газэты Беларускай вайсковай акругі «Во славу Родины» (Менск, 1947-53). Пасьля дэмабілізацыі прызначаны галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна». З 1954 — адказны сакратар, а з 1958 — намесьнік старшыні праўленьня СП БССР. У 1960-78 — галоўны рэдактар часопіса «Беларусь». У складзе дэлегацыі БССР у 1971 удзельнічаў у працы XXVI сеэсіі Генэральнай Асамблеі ААН. Сябар СП СССР з 1940 году.

## Творчасьць
Першы верш апублікаваў у 1932 г. (часопіс «Іскры Ільіча»). У даваенны час выдаў паэмы для дзяцей «Косьця-чэкіст» (1938) і «Пакет» (1940). Рукапіс зборніку вершаў «На Выбаргскай дарозе» згарэў у час вайны ў Менску. Пасьля вайны выйшлі зборнікі паэзіі «Сонца ў блакіце» (1949), «У вялікім паходзе» (1952), «Прыпар» (1956), «Сосны і дзюны» (1960), «Гронка рабіны» (выбранае, 1964), «Паясы» (1968), «За палямі, за лясамі» (1969), «Докшыцкі каравай» (1974), «Кніга дружбы» (1975), «Суквецьце» (выбранае, 1977), «Ля берагоў запаветных» (1983). Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Насустрач жыцьцю» (1951), «На лясным паўстанку» (1955), «Прыгоды Патапкі» (1958), «Лясныя казкі» (1967), «Мая мазаіка» (1971), «Рэха зямлі» (1978), «Сьнежная казка» (паэма, 1986). У 1971 і ў 1982 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах. Шэраг вершаў пакладзены на музыку.

Перакладаў творы расейскіх, украінскіх, літоўскіх, баўгарскіх і мангольскіх паэтаў.

## Прэміі і ўзнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сьцяга, Дружбы народаў, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны II ступені і «Знак Пашаны», мэдалямі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменьнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крупках
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Пётар Сушко

**Пётар (Пятро) Сушко** (, вёска Сушкі, Мёрскі раён — ) — беларускі паэт, перакладчык, сябра Саюзу пісьменьнікаў з 1984 году.

## Жыцьцяпіс
Працаваў у Мёрскай раённай газэце (1966–1968), карэспандэнтам газэты  “Віцебскі рабочы” (1968–69). Пераехаў у Менск, быў літсупрацоўнікам газэты “На страже Октября” (1969–70), “Звязда” (1970–73), часопісу “Вожык” (1973–77). У 1977–80 гадах быў рэдактарам аддзелу літаратуры часопісу “Вожык”, у 1980–87 гадах — адказным сакратаром штотыднёвіка “Літаратура і мастацтва”. З 1989 году працаваў старшым рэдактарам у выдавецтве “Полымя”.

## Творчасьць
Друкавацца пачаў у 1954 годзе ў Мёрскай раённай газэце «Зара камунізму» (верш «Цёплы дожджык»). Аўтар зборнікаў сатырычных і гумарыстычных вершаў, баек, мініяцюраў, вершаваных фэльетонаў, пародый і эпіграм: «Ганарлівы сучок» (1975), «Восьці напагатоў» (1978), «Парнаская кузьня» (1981). 

Яго кніга «Паэтычнае веча» — першы ў беларускай літаратуры вянок парадыйных санэтаў, якія вызначаюцца глыбокім філязофскім зьместам. Плённа працаваў і ў лірыцы. Яго зборнік «Пратокі» (1976) і вянок санэтаў «Зямля гаючых траў» вызначаюцца глыбінёй пачуцэцяў, узнёсласэцю думак, арыгінальнасэцю вобразаў. Для дзяцей пісаў зборнікі «Вясёлы Бай» (1980), «Чмялёва гушкалка» (1986), «Ехаў кот у лес па дровы» (1990). Напісаў жартоўныя варыяцыі на фальклорных тэмы «Касіў Ясь канюшыну» (1976), вянок гумарыстычных актаў «Роздум ля Парнаса» (1983, пад псэўд. Кірша Рымар).

## Памяць
* У 2000 годзе на будынку Мёрскай сярэдняй школы №1 усталявана мэмарыяльная дошка.

## Літаратура
* Сушко Пятро // Беларуская энцыкляпедыя : у 18 т. / рэдкал. Г.П. Пашкоў [і інш.]. —  Мн., 1996. — Т. 15. — С. 300.
* Сушко Пятро // Беларускія пісьменьнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А.В. Мальдзіса. — Мн.,  1995. — Т. 5. — С.454.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Марыя Філіповіч

**Марыя Канстанцінаўна Філіповіч** (1 студзеня 1947, вёска Сьмётанка, Зубаўскі сельсавет, Аршанскі раён, Віцебская вобласьць — 17 лютага 2003, Менск) — беларуская пісьменьніца, журналістка.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сялянскай сям’і. У Сьмётанцы скончыла 7 клясаў, вучылася ў Дубровенскай вячэрняй сярэдняй школе № 1 (скончыла ў 1964 годзе). Вучылася ў Магілёўскай мэдвучэльні (1965—1968). Атрыманая спэцыяльнасьць не задавальняла яе. Цікавіла літаратура, цягнула пісаць. Завочна вучылася ў Літаратурным інстытуце імя А. М. Горкага ў Маскве (1974—80 гг.). Працавала фэльчаркай спачатку ў Віцебскай, потым у Менскай вобласьці (1968—1982 гг.). Некаторы час была выхавацелькай у Менскай тэхнічнай вучэльні №11 (1982—1983), бібліятэкаркай у Воршы (1983—1984).

3 1984 да 1985 год супрацоўніца рэдакцыі шматтыражнай газэты «Трыбуна наватара» ў Воршы. У 1985—1990 гг. на творчай рабоце. Друкавалась у часопісе Маладосьць. 3 1991 году спецкарэспандэнтка газэты «Набат», з 1992 — газэты «Рэспубліка». Ініцыятарка стварэньня і з 1999 году галоўная рэдактарка духоўна-асьветніцкай газэты «Воскресение».

Сябра СП СССР з 1987 г.

Раптоўна памерла 16 лютага 2003 году.

## Творчасьць
Літаратурны шлях пачаўся ў 1974 годзе з напісаньня 4 апавяданьняў на творчы конкурс пры паступленьні ў Літаратурны інстытут. Першыя публікацыі ў рэспубліканскім друку зьявіліся ў 1978 г. (апавяданьне «Сустрэча» ў «Нёмане» і «Дванаццаць месяцаў» пад Новы год у «Бярозцы»). У яе творах адчуваецца добрае веданьне тагачаснага штодзённага жыцьця.

## Творы
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Філіповіч Марыя. //  — C. 555.
* Філіповіч Марыя. //  — C. 152.
* Філіповіч Марыя. //  — С. 396.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Філіповіч (дзявочае Шыдлоўская) Марыя Канстанцінаўна. Беларусь у асобах і падзеях
* Творы Філіповіч на knihi.com
* Філіповіч Марыя Канстанцінаўна
* Газете «Воскресение» — 15 лет! 
* В преддверии 15-летия «Воскресения»: интервью с Еленой Михаленко 
* ''Гелия Харитонова'' 100 номеров газеты «Воскресение» 

Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Філіповіч

**Філіпо́віч** — беларускае прозьвішча; утворана ад імя Піліп. 

## Вядомыя носьбіты
* Антон Філіповіч (нар. 1952) — беларускі архітэктар.
* Арцём Філіповіч (1901—1961) — беларускі вучоны ў галіне інфэкцыйных хвароб.
* Афанасій Філіповіч (~1595—1648) — вялікалітоўскі пісьменьнік-публіцыст, палітычны і царкоўны дзеяч.
* Галіна Філіповіч (нар. 1966) — беларускі палітык.
* Геранім Філіповіч (1912—1998) — магілёўскі гісторык і краязнавец.
* Марыя Філіповіч (1947—2003) — беларуская пісьменьніца.
* Мікалай Фаміч Філіповіч — беларускі вучоны ў галіне неўрапаталёгіі.
* Мікалай Яўстафавіч Філіповіч — беларускі вучоны ў галіне хірургіі.
* Міхаіл Філіповіч (1896—1947) — беларускі жывапiсец, графiк, этнограф, пэдагог.
* Тамара Філіповіч (нар. 1945) — беларускі палітык.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Біфітат

**Біфітат** — беларускі кісламалочны напой з каровінага малака і закваскі на аснове бактэрыяў ацыдафільнай палачкі і біфідабактэрыяў. 

Пры канцы тэрміну прыдатнасьці зьмяшчае прынамсі мільён прабіятычных мікраарганізмаў, у тым ліку біфідабактэрыяў, і 10 млн ацыдафільных палачак на грам напою. Выкарыстоўваецца для пастаяннага аздараўленчага харчаваньня дарослых і дзяцей. Мае тлустасьць ад 2,5  да 3,5 %. Тэрмін захоўваньня ў лядоўні складае ад 5 дзён у полістыролавым кубку да 10 дзён у пюр-паку і да 15 дзён у плястыкавай пляшцы. 30 сьнежня 2002 году Натальля Жабанос, Вольга Ласкаўнёва і Людміла Сафроненка атрымалі аўтарства на патэнт біфітата ў якасьці супрацоўніцаў «Беларускага навукова-дасьледчага і канструктарска-тэхналягічнага інстытуту мясной і малочнай прамысловасьці» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Малочныя напоі
Катэгорыя:Беларускія напоі
Катэгорыя:Вынаходніцтвы
Катэгорыя:Кваснамалочныя прадукты
Катэгорыя:Эўрапейскія напоі
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Дыеталёгія
Віталь Гарановіч

**Віталь Гарановіч** (, в. Ермакі, Маладзечанскі раён — ) — беларускі паэт, пэдагог.

## Жыцьцяпіс
Вучыўся ў Ермакоўскай васьмігадовай школе (1959—1967) і Хоўхлаўскай СШ (скончыў у 1969)  Маладзечанскага раёну.

Служыў у Савецкай Арміі ў Прыкарпацкай вайсковай акрузе (1970—1972). Пасьля пэўны час працаваў у выдавецтве «Вышэйшая школа», потым на паліграфічнай фабрыцы «Чырвоная зорка» ў Менску. Скончыў філялягічны факультэт Менскага дзяржаўнага пэагагічнага інстытуту імя М.Горкага (1977). Пасьля працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры Задароскай васьмігадовай школы, у 1979--1983 гадах дырэктарам Кіраўскай сярэдняй школы Глыбоцкага раёну. У 1983-2004 — дырэктар СШ №3 у Глыбокім. З 2004 году старшыня Глыбоцкага райкаму прафсаюзу работнікаў адукацыі і навукі. Сябра Таварыства беларускай мовы і Таварыства беларускай школы.

## Творчасьць
У школьны час яго вершы публікаваліся ў часопісе «Бярозка», раённай газэце «Святло камунізму». У гады службы ў арміі супрацоўнічаў з рэдакцыяй газэты «Слава Родины» Прыкарпацкай вайсковай акругі. Студэнтам друкаваўся ў інстытуцкай газэце «Савецкі настаўнік». У 1978 годзе выйшла падборка вершаў у часопісе «Маладосць», а таксама публікацыя вершаў у штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва». Потым рэгулярна друкаваўся ў раённым, абласным і рэспубліканскім друку.

Удзельнік літаратурных сэмінараў у Каралішчавічах. У 1997 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура» выйшаў першы зборнік вершаў «Беразвечча», які быў адзначаны складальнікамі анталёгіі беларускай паэзіі ХХ стагодзядзя «Краса і сіла» як «*…хоць запозьненая, але яркая кніга*». Наступныя лірычныя зборнікі -- «Святло блакіту» (2002), «Саракі» (2007), «Нараджэнне вады» (2011) выйшлі ў выдавецтве «Беларускі кнігазбор». У 2003 годзе ў "Беларускі кнігазборы" выйшаў зборнік песень «Глыбоцкі вальс» (у сааўтарстве з самадзейным кампазытарам Г. Шаколам).

Ляўрэат літаратурнай прэміі Фэдэрацыі прафсаюзаў Беларусі (2009) за кнігу вершаў «Саракі».

## Бібліяграфія
### Зборнікі вершаў
* Беразвечча (1997, «Мастацкая літаратура»)
* Святло блакіту (2002, «Беларускі кнігазбор»)
* Саракі (2007, «Беларускі кнігазбор»)
* Нараджэнне вады (2011, «Беларускі кнігазбор»)

### Зборнікі песень
* Глыбоцкі вальс (2003, «Беларускі кнігазбор»)

### Зборнікі твораў
* Пагавары са мной (2015, «Беларускі кнігазбор»)

## Крыніцы

## Спасылкі
* Гарановіч Віталь Рыгоравіч на сайце «Прыдзвінскі край»
* У ГЛЫБОЦКАЙ СШ № 3 АДКРЫЛІ МэМАРЫЯЛЬНУЮ ДОШКУ Ў ГОНАР ПАЭТА І ПэДАГОГА З МАЛАДЗЕЧАНШЧЫНЫ ВІТАЛЯ ГАРАНОВІЧА (ФОТА, ВІДЭА)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчанскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай мовы
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Яўген Палосін

**Яўген Максімавіч Пало́сін** ( — ) — беларускі, савецкі актор тэатру і кіно. Народны артыст БССР (1956). Народны артыст СССР (1969).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 24 снежня 1911 (па старому стылю) года ў вёсцы Урыўкі (цяпер Ялецкі раён, Ліпецкая вобласьць, Расея). У 1934—1939 гадах вучыўся ў Маскве, у Дзяржаўным інстытуце тэатральнага мастацтва імя А. Луначарскага (курс Л. М. Леанідава).

Сцэнічную дзейнасьць пачаў на сцэне Тульскага ТРАМу (Алёшка ў спэктаклі «Дружная горка», кампазытары У. Дзешавоў і М. Дворыкаў), потым Тульскага тэатру юнага гледача.

З 1939 году — актор Гомельскага драматычнага расейскага тэатру, які быў створаны на аснове акторскага курсу народнага артыста СССР Л. М. Леанідава (ГІТІС). У пэрыяд Вялікай Айчыннай вайны — артыст 1-й франтавой канцэртнай беларускай брыгады па абслугоўваньні дзеючай арміі. У 1945—1948 гадах — актор Магілёўскага драматычнага тэатру, куды была пераведзеная трупа Гомельскага тэатру.

З 1949 да 1976 год — актор Дзяржаўнага расейскага драматычнага тэатру Беларускай ССР (цяпер Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Максіма Горкага) (Менск).

Чалец ВКП(б) з 1939 году.

Памёр 25 траўня 1982 году (па іншых крыніцах — у 1981 годзе. Пахаваны на Нова-Волкаўскіх могілках Ленінграду.

## Крыніцы

## Літаратура
* Палосін Яўген Максімавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 554. — 800 с. — 5 000 ас. — ISBN 985-11-0026-9.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Евгений Полосин // Кино-театр.ру 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліпецкай вобласьці
Катэгорыя:Пахаваныя ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Мікалай Куляшоў

**Мікала́й Васі́левіч Куляшо́ў** (нар. 1957, Галавічполе, Шчучынскі раён, Гарадзенская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі фізык.

Доктар фізыка-матэматычных навук (1998) і прафэсар. Выдатнік адукацыі Беларусі (2015) і кавалер ордэна Айчыны 3-й ступені (2020). Сябар-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021). Распрацаваў шэраг цьвёрдацельных пасіўных лазэрных затвораў. На 2022 год працаваў загаднікам катэдры лазэрнай тэхнікі і тэхналёгіі на прыборабудаўнічым факультэце Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту.

## Жыцьцяпіс
У 1979 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт і працаўладкаваўся ў Навукова-дасьледчы інстытут дастастоўных фізычных праблемаў. У 1993 годзе стаў намесьнікам кіраўніка Міжнароднага лазэрнага цэнтру Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі, які ўзначаліў у 1999 годзе. Напісаў навуковыя працы ў галіне лазэрнай фізыкі і спэктраскапіі. Дасьледаваў паглынаньне з узбуджаных станаў іёнаў пераходных і рэдказямельных элемэнтаў у лазэрных крышталях. Распрацаваў шэраг лазэрных матэрыялаў і цьвёрдацельных пасіўных лазэрных затвораў. У 1999 годзе ўладкаваўся на катэдру лазэрнай тэхнікі і тэхналёгіі на прыборабудаўнічым факультэце Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі. Пазьней узначаліў гэтую катэдру. Да 2021 году пад яго кіраўніцтвам абаранілі 5 кандыдацкіх і 4 магістарскія дысэртацыі. Напісаў звыш 180 артыкулаў у навуковых часопісах і атрымаў 5 аўтарскіх пасьведчаньняў і патэнтаў.

У 2015 годзе Міністэрства адукацыі Беларусі ўзнагародзіла Мікалая Куляшова нагрудным знакам «Выдатнік адукацыі Беларусі». 1 сьнежня 2020 году А. Лукашэнка падпісаў Указ аб узнагароджаньні Мікалая Куляшова ордэнам Айчыны 3-й ступені, які той асабіста атрымаў 10 сьнежня. У 2020 годзе Мікалай Куляшоў увайшоў у лік найбольш цытаваных навукоўцаў сьвету ў галіне лазэрнай фізыкі. Пад кіраўніцтвам Куляшова катэдра лазэрнай тэхнікі і тэхналёгіі стала вядучай у БНТУ паводле навукова-дасьледчай дзейнасьці. У сьнежні 2020 году Мікалай Куляшоў адзначыў: «За 20 гадоў падрыхтавалі каля 500 інжынэраў. На іх рахунку — распрацоўка і выраб Беларускага касьмічнага апарата, самай перадавой прадукцыі такіх вядомых прадпрыемстваў, як ААТ „Пеленг“ і БелОМА. Ёсьць і прыклады, калі нашыя выхаванцы самі стварылі інавацыйныя прадпрыемствы, прызнаныя сёньня ў свеце. Дарэчы, агульнапрызнаны і наш лазэрны цэнтар». 17 сьнежня 2021 году Агульны сход Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі з блізу 300 прадстаўнікоў абраў Мікалая Куляшова сябрам-карэспандэнтамам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі менскіх ВНУ
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Катэгорыя:Беларускія вынаходнікі
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Лазэры
Уладзімер Піпін

**Уладзімер Анатольевіч Піпін** (нар. , г. Орша, Віцебская вобласьць) — беларускі скульптар.

## Жыцьцяпіс
Скончыў у 1991 годзе Менскую мастацкую вучэльню, у 1997 годзе Беларускую акадэмію мастацтваў. 3 1994 году ўдзельнік мастацкіх выстаў.

З 2005 году працаваў на катэдры малюнку, жывапісу, скульптуры Беларускай акадэміі мастацтваў. Выкладаў акадэмічны рысунак, дэкаратыўную плястыку і архітэктоніку. Распрацаваў мэтадычны дапаможнік «Асновы акадэмічнага рэльефу».

Сябар Беларускага саюзу мастакоў.

## Творчасьць

Працуе ў манумэнтальнай, станковай і мэмарыяльнай скульптуры. Матэрыял — граніт, бронза.

Сярод твораў: скульптуры князя Усяслава Чарадзея, «Шэры анёл» (Орша), «Сон воіна» (Магілёў), «Валькірыя» (Ломжа, Польшча), кампазыцыі «Тэатар», «Русалачка» (Сувалкі, Польшча), рэльеф «Старонкі да жыцьця» (Менск), памятнага знаку «Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасьці» ў Полацку (арх. Армэн Сардараў), помніку Льву Сапегу ў Слоніме (у сааўтарстве з Іванам Міско і Сяргеем Логвіным).

Творы знаходзяцца ў галерэях і прыватных калекцыях.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Піпін Уладзімір Анатольевіч

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воршы
Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага мастацкага каледжу імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Прывалаў

**Прывалаў** — усходнеславянскае прозьвішча.

Носьбіты:
* Мікалай Прывалаў (1868—1928) — савецкі музыка-этнограф і кампазытар;
* Пётар Прывалаў (1898—1951) — савецкі вайскавод;
* Фёдар Прывалаў (нар. 1957) — беларускі навуковец-расьлінавод.
Кухцічы

**Ку́хцічы** (), **Ку́хціцы** () — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавету.

Да 2013 року вёска ўваходзіла ў склад Сямёнавіцкага сельсавету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*
Первамайск (Узьдзенскі раён)

**Первама́йск** (), гістарычная назва - Кухцічы — пасёлак ва Узьдзенскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Узьдзенскага сельсавету.

Да 2013 року пасёлак уваходзіў у склад Сямёнавіцкага сельсавету.

## Турыстычная інфармацыя
* Кальвінскі збор другой паловы XVI стагодзьдзя.
* Сядзібна-паркавы комплекс Завішаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Узьдзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Сьвятаслаў Коўш

**Сьвятаслаў Коўш** (25 сьнежня 1916, Разань — 5 лістапада 1997, Саўт-Рывэр, ЗША) — беларускі рэлігійна-грамадзкі дзеяч, пісьменьнік.

Нарадзіўся ў сям’і беларускіх бежанцаў, выхадцаў з Вялейскага павету, сын праваслаўнага сьвятара Аляксандра Коўша. Выпускнік Віленскай беларускай гімназіі (1934). Вучыўся на юрыдычным факультэце Віленскага ўнівэрсытэту. Сябра Беларускага студэнцкага саюзу.

Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэту пасьвячоны ў дыяканы. Быў псаломшчыкам у вёсцы Засульле (цяпер Стаўбцоўскі раён). З 1939 года завуч сярэдняй школы ў Стаўбцоўскім раёне.

Падчас 2-ой сусьветнай вайны быў старшынёй Клецкага павету (1941—1944). З 1944 году ў нямеччыне, камэндант беларускага лягеру для перамешчаных асоб у Ватэнштэце, арганізаваў беларускую гімназію імя М. Багдановіча і пачатковую школу.

З 1949 года жыў у ЗША. 6 ліпеня 1969 году высьвячаны на сьвятара. У 1969—1977 гадах — настаяцель беларускага прыходу Сьв. Кірылы Тураўскага ў Рычманд-Гіле (Нью-Ёрк).

З 1970 года сябра эпархіяльнай рады Беларускай праваслаўнай царквы Паўночнай Амэрыкі і Канады. У 1976—1786 гадах — настаяцель прыхода Сьв. Ефрасіньні Полацкай у г. Саўт-Рывэр (штат Нью-Джэрсі).

З 1977 году выбраны адміністратарам беларускіх праваслаўных прыходаў ЗША і Канады, якія падлягаюць юрысдыкцыі Канстантынопальскага патрыярхату.

У 1976—1988 гадах старшыня Беларуска-Амэрыканскага дапамогавага камітэту і рэдактар праваслаўнага часопісу «Царкоўны Сьветач».

Выдаваў «Беларускі праваслаўны каляндар». Аўтар кнігі баляд і прозы «Русалчына баляда», аповесьці «На дарогах вайны» і інш.

Пахаваны на беларускіх праваслаўных могілках у г. Саўт-Рывэр.

## Публікацыі
* ''Мае ўспаміны зь Віленскай Беларускай гімназіі.'' Спадчына. 1999. №1. С. 29-60.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Кіпель В.* Беларусы ў ЗША. — Мн., 1993.
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2006.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Разані
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рывэры
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Сябры Беларускага студэнцкага саюзу
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Варанцоў

**Варанцо́ў** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Варанцоў (1741—1805) — расейскі дыплямат, дзяржаўны дзяяч
* Аляксандар Варанцоў (1907—1973) — Герой Савецкага Саюзу
* Аляксей Варанцоў ( 1986) — казаскі хакеіст
* Даніла Варанцоў (1886—1965) — украінскі савецкі электрафізыёляг
* Міхаіл Варанцоў (1714—1767) — расейскі палітык
* Міхаіл Варанцоў (1782—1856) — расейскі афіцэр, палітык
* Сямён Варанцоў (1744—1832) — расейскі дыплямат
* Юлі Варанцоў (1929—2007) — савецкі і расейскі дыплямат
Федарэнка

**Федарэнка** — прозьвішча, утворанае ад імя Фёдар.

## Вядомыя носьбіты
* Андрэй Федарэнка — беларускі пісьменьнік
* Андрэй Федарэнка — украінскі футбаліст
* Вячаслаў Федарэнка (нар. 1945) — урач, кандыдат мэдыцынскіх навук, дацэнт, выдатнік аховы здароўя СССР.
* Мікалай Федарэнка (1922-2000) — беларускі мастак
* Натальля Федарэнка — дзяячка беларускай эміграцыі, старшыня БАЗА
* Сьцяпан Федарэнка (1908—1972) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
Аляксандар Карабанаў

**Алякса́ндар Кіры́лавіч Караба́наў** (1952, Менск, цяпер Беларусь — 2019) — беларускі геоляг.

Доктар геоляга-мінэралягічных навук (2003) і прафэсар (2011). Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014). Ляўрэат Прэміі НАНБ (2008) за цыкль працаў «Разломы і лінеамэнты зямной кары Беларусі: тэарэтычныя і прыкладныя аспэкты» 12-ы кіраўнік Інстытуту прыродакарыстаньня НАНБ (2008—2019).

## Жыцьцяпіс
У 1974 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт і працаўладкаваўся ў Інстытут геалягічных навук Акадэміі навук БССР, дзе ў 1985 годзе стаў старэйшым навуковым супрацоўнікам. У 1983 годзе атрымаў навуковую ступеню кандыдата геаграфічных навук. У 1987 годзе ў менскім выдавецтве «Навука і тэхніка» выйшла ягоная кніга «Гарадзенскае ўзвышша: будова, рэльеф і этапы фармаваньня». У 1992 годзе стаў загаднікам лябараторыі Інстытуту. Напісаў навуковыя працы ў галіне нэатэктонікі і геадынамікі, геамарфалёгіі і і чацьвярцічнай геалёгіі Беларусі і суседніх краінаў. У 2004 годзе абраны сябрам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ).

1 жніўня 2008 году заняў пасаду кіраўніка Інстытуту прыродакарыстаньня НАНБ і атрымаў Прэмію НАНБ за цыкль працаў «Разломы і лінеамэнты зямной кары Беларусі: тэарэтычныя і прыкладныя аспэкты». Распрацаваў спосаб рэканструкцыі амплітудаў нэатэктанічных рухаў старажытнамацерыкавага абледзяненьня і канцэпцыю нэатэктанічнага разьвіцьця і найноўшай геадынамікі тэрыторыі Беларусі. Выканаў нэатэктанічнае раянаваньне Заходняй і Цэнтральнай Эўропы ў складзе міжнароднай групы праекту «Геадынаміка Балтыкі». Вылучыў галоўныя чыньнікі асадканакапленьня ў позьнім Кайназоі на землях Беларусі і сумежных краінах Усходне-Эўрапейскай плятформы. Напісаў 250 навуковых працаў, у тым ліку 13 манаграфіяў. Сярод іх былі калектыўныя манаграфіі «Геалёгія Беларусі» (2001), «Разломы зямной кары Беларусі» (2007), «Нэатэктоніка і нэагеадынаміка захаду Ўсходне-Эўропейскай плятформы» і «Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі» (2011, па-беларуску). У 2014 годзе абраны акадэмікам НАНБ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія геолягі
Катэгорыя:Дактары геоляга-мінэралягічных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Мікалай Федарэнка

**Мікалай Міхайлавіч Федарэнка** (, в. Рагозіна, Аршанскі раён, БССР — , Беларусь) — беларускі мастак.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1938—1941 гг. вучыўся ў Магілёве ў гарадзкой студыі выяўленчага мастацтва. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, дайшоў да Бэрліну. Пасьля дэмабілізацыі вярнуўся ў Магілёў і заняўся творчай дзейнасьцю. У 1962 годзе прыняты ў Саюз мастакоў БССР.

## Творчасьць
У мастацкіх вэрнісажах удзельнічаў з 1957 году. Працаваў пераважна ў жанры індустрыяльнага і лірычнага пэйзажу. Лепшыя творы — «Бярозкі. Восень», «Сонечны дзень», «Беларускі пэйзаж», «Калгасныя фэрмы», «Пачатак вясны», «Крычаўскі цэмэнтны завод», «Магілёўская фабрыка штучнага валакна», «Мая Магілёўшчына» і інш. Творы вызначаюцца плястычнай завершанасьцю, гарманічным калярытам, эмацыянальнай насычанасьцю, ясным светаадчуваньнем.

## Сям'я
* Сын — Сьвятаслаў Федарэнка (31 кастрычніка 1946 г. Магілёў) — мастак, аўтар партрэтаў, сюжэтных карцін, пэйзажаў, пэдагог.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кавалёў, В. Памяці мастакоў-ветэранаў / Віктар Кавалёў // Літаратура і мастацтва. — 2011. — 20 траўня. — С. 23.
* Ножников, Н. «Вечерний Могилев» — на выставке / Николай Ножников // Вечерний Могилев. — 2002. — 1 лютага — С. 5.
* Строгіна, С. Федарэнка Мікалай Міхайлавіч / Святлана Строгіна // Строгіна, С. Сучаснае выяўленчае мастацтва Магілёўшчыны: зборнік артыкулаў / Святлана Строгіна. — Менск, 2009. — С. 161—162.
* 
* Федарэнка Мікалай Міхайлавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Менск, 1998. — С. 552.
* 
* Яршоў, І. Вялікая Айчынная вайна ў творах мастакоў Оршы і Аршаншчыны / І. Яршоў // Телеком-экспресс (Орша). — 2009. — 7 траўня, 14 мая.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Асобы Магілёва
Катэгорыя:Савецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Галіна Васілеўская

**Галіна Ануфрыеўна Васілеўская** (, Клічаў, Магілёўская вобласьць — ) —
беларуская пісьменьніца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сям’і рабочага. З 1932 годзе сям’я жыла ў Менску. Да вайны скончыла 6 клясаў 9-й менскай сярэдняй школы. У 1945 годзе экстэрнам здала іспыты за дзесяцігодку. У 1950 годзе скончыла аддзяленьне журналістыкі філялягічнага факультэту БДУ. Працавала радыёжурналістам (1950—1953), літаратурным супрацоўнікам часопіса «Сельская гаспадарка Беларусі» (1953—1959), рэдактарам аддзелу часопіса «Работніца і сялянка» (1959—1977), рэдактарам аддзелу нарысу (1977—1979), адказным сакратаром часопісу «Полымя» (1979—1982), дырэктарам бюро прапаганды мастацкай літаратуры (1982—1988).

Узнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савету БССР.

## Творчасьць
Літаратурнай працай займалася з 1953 году. Пісала нарысы, артыкулы. У 1959 году апублікавала першае апавядаьнне «Блакітныя канвэрты». Аўтар твораў для дзяцей і юнацтва: дакументальна-мастацкая аповесьць «Маланка ўначы» (1963), аповесьць-хроніка «Бывай, Грушаўка!» (1978) — пра жыьццё і ўдзел падлеткаў у барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў акупаваным фашыстамі Менску. Інтэрнацыянальнай дружбе дзяцей прысьвечана аповесьць «Я еду на вярблюдзе» (1970), напісаная пасьля паездкі ў Эгіпет.

Пра адзін год з жыцьця беларуса Віталя Пятроўскага, самага юнага вынаходніка ў былым СССР, расказана ў аповесьці «Крылы» (1987). Дзяцінству Веры Харужай прысьвечана аповесьць «Што помніцца…» (1991). Творы пісьменьніцы перакладаліся на армянскую, расейскую мовы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Васілеўская Галіна Ануфрыеўна//Бел. энцыкл.-Мн., 1997. Т. 4.-С. 23.
* Васілеўская Галіна Ануфрыеўна//Энцыкл. літ. і мастацтва Беларусі.-Мн., 1984. Т. 1.-С. 581.
* Васілеўская Галіна//Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн.-Мн., 1992. Т. 1.- С. 526—521.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клічаве
Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту БДУ
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Міхась Вераціла

**Міхась Вераціла** ( в. Навасёлкі, Ваўкавыскі раён) — беларускі  калекцыянэр, краязнаўца, мастак, археоляг, паэт.

## Жыцьцяпіс
З 1955 году працаваў у вытворчым аб’яднаньні „Ваўкавыскцэмэнтнашыфер” (электрыкам, сьлесарам, маляром, мастаком). 

Як мастак па інтэр’ерах афармляў аб’екты культуры на Гарадзеншчыне: зона адпачынку ВА „Ваўкавыскцэментнашыфер”, Гудзевіцкі літаратурна-этнаграфічны музэй, кактэйль-бар у санаторыі-прафілякторыі „Пралеска”, клясы „беларускі” і „ангельскі” ў Краснасельскай СШ, дзе кіраваў клюбам дзіцячай творчасьці „Умелыя рукі”. Выканаў многія помнікі і мэмарыяльныя дошкі ў Ваўкавыскім, Мастоўскім, Бераставіцкім раёнах, адрэстаўраваў шматлікія археалягічныя экспанаты для музэяў Менску, Гародні, Гудзевічаў, Ваўкавыску. Як разьбяр па дрэве ўдзельнічае ў выставах з 1974 года
 
З 1947 году пачаў зьбіраць прадметы матэрыяльнай і духоўнай культуры Беларусі (грашовыя знакі, беларускія паштовыя маркі, друкі, кафлю, рэцэпты народнай мэдыцыны і г.д.). Напісаў і апублікаваў шмат папулярных і навуковых артыкулаў па нумізматыцы, археалёгіі, этнаграфіі. Заснаваў Краснасельскі музэй.

Выявіў і вывучаў старажытныя помнікі на Ваўкавышчыне: з жонкай Любай адкрыў могільнік культуры шарападобных амфар, фінальны палеаліт на Ваўкавышчыне і паселiшча раньняга жалезнага веку каля пасёлка Краснасельскі. Выратаваў для Беларусі пахаваньне старажытнага шахцёра. Дасьледаваў старажытнаславянскае паселішча ля Навасёлак, раньнехрысьціянскія могільнікі, уніяцкую драўляную царкву на могільніку ў вёсцы Калантаі. 

Друкуе вершы і апавяданьні. Выдаў зборнік лірыкі „Спакуса” (Ваўкавыск, 1993).

Апошнія гады жыве ў пасёлку Краснасельскі на Ваўкавышчыне.

## Крыніцы

## Літаратура
* Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т. – Менск, 2009. – Т. 1. – с. 159-160
* Археалогія і нумізматыка Беларусі : энцыклапедыя. – Міенск, 1993. – с.123
* Людзі культуры з Гродзеншчыны : даведнік / Аляксей Пяткевіч ; Гродзен. дзярж. ун-т імя Я. Купалы. – Гародня, 2000. – с.52 

## Вонкавыя спасылкі
* Краснасельскі краязнаўца, партал "Мы - нацыя!", 10.01.2017

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім раёне
Катэгорыя:Асобы Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Беларускія калекцыянэры
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Вераціла

**Вераціла** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Алег Вераціла — беларускі футбаліст
* Міхась Вераціла — беларускі калекцыянэр, краязнаўца, мастак, археоляг, паэт
* Сяргей Вераціла — беларускі пісьменьнік, перакладчык
Сяргей Вераціла

**Сяргей Вераціла** ( 29 красавіка 1961, Ваўкавыск) — беларускі паэт, перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Жыў і працаваў у Эквадоры. Сябар Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Жыве ў вёсцы Краснае Сяло Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці, даглядае старую маці.

У 2012 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура» выйшла кніга апавяданьняў «Разьбітае сэрца Вітаўта».

Перакладаў на беларускую мову некаторыя творы Хорхэ Люіса Борхеса, Хасэ Артэга-і-Гасэта.

Яго дзядзька — Міхась Вераціла — беларускі калекцыянэр, краязнаўца і літаратар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сяргей Вераціла: Нашым народам была шляхта, якую вынішчылі, Радыё Свабода, 22 ліпень 2016
* Сяргей Вераціла на Кніжнай палічцы
* Сяргей Вераціла на сайце Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
* Сяргей Вераціла: «У жніўні 2020-га народу была нанесена траўма, якая будзе загойвацца вельмі доўга»,

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыску
Катэгорыя:Перакладчыкі з гішпанскай мовы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Украінскі правапіс 1904 году

**Украінскі правапіс 1904 году** () — афіцыйны ўкраінскі правапіс у Аўстра-Вугоршчыны на пачатку 20 стагодзьдзя. Правапіс быў афіцыйна аформлены ў выданьні «Русінскі правапіс са слоўнікам» (Руська правопісь зі словарцем), якое падрыхтавала й зацьвердзіла Навуковае таварыства імя Шаўчэнкі ў Львове. У стварэньні гэтага правапіснага дапаможніка ўдзельнічалі ня толькі заходнеўкраінскія лінгвісты, але і, між іншым, такія прыдняпроўскія вучоныя, як Агатангель Крымскі, Яўген Тымчанка, Міхаіл Грушэўскі, В. Дарашэнка.

## Выданьне

* Правапіс русінскі са слоўнікам. Львоў: Навуковае таварыства імя Шаўчэнкі пры К. Беднарскім. 1904 г. 152 с.
** (перадрук) Русінскі правапіс са слоўнікам. Укладальнікі: Сцяпан Смаль-Стоцкі, Тэадор Ґартнер . Вініпег: Выдадзена русінскай кнігарняй. 1918 г. 152 с. (3-е выданне) ( pdf на сайце e-bibl. HathiThrust;  на сайце e-bibl. archive.org)

## Глядзіце таксама

* Украінскі правапіс 1928 году
* Украінскі правапіс 1933 году
* Украінскі правапіс 1993 году
* Украінскі правапіс 2019 году

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінская мова
Катэгорыя:Правапісы ўкраінскай мовы
Муравішчына

**Мураві́шчына** (таксама сустракаецца — *Мура́вішчына*) — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Вясейскага сельсавету. 

## Насельніцтва
* 2009 — 39 чалавек
* 2019 — 29 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Вясейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёну
Муравішчына (неадназначнасьць)

Назву **Мураві́шчына** маюць:

* Муравішчына — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
* Муравішчына — ручай у Слуцкім раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Вялікая Сьліва
Уры Фінкель

**У́ры Гі́ршавіч Фі́нкель** (8 кастрычніка 1896, Ракаў, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 5 сьнежня 1957, Менск, Беларуская ССР) — беларускі жыдоўскі літаратурны крытык, літаратуразнаўца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і рэзьніка, атрымаў традыцыйную жыдоўскую адукацыю. Навучаўся ў  (1915—1917), на эстэтыка-філязофскім факультэце Маскоўскага ўнівэрсытэту (1918—1919). У 1920 року ўступіў у РСЧА. Рэдагаваў першую гэбрайскую чырвонаармейскую газэту «Ды камунэ» (1920).

Працаваў інструктарам у Наркамаце асьветы РСФСР. З 1921 року працаваў у выдавецкім аддзеле Наркамасьветы БССР, з 1922 — у рэдакцыях менскай штодзённай газэты «Вэкер», цэнтральнай менскай газэты «Акцябэр».

У 1926 экстэрнам здаў экзамэны на літаратурна-лінгвістычным аддзяленьні пэдагагічнага факультэту Менскага ўнівэрсытэту. Працаваў у Гэбрайскім сэктары Інбелкульту (пазьней — Акадэмія навук БССР), у 1931 року скончыў асьпірантуру. У 1930—1938 роках — выкладчык Менскага пэдагагічнага інстытуту.

Перад Вялікай Айчыннай вайной пасьпеў эвакуявацца з Ракава з жонкай, сынам і малодшай дачкой. Ягоны сын Шалом (1939—1941) памёр у Ташкенце; бацька Гірш, брат Ісак, сёстры Ліпка і Элька і дзьве дачкі — Цыля і Авігаіл, якія засталіся, былі забітыя ў местачковым гета. У часе вайны Уры Фінкель друкаваўся ў газэце «Эйнікайт». У 1949—1953 роках жыў у Ракаве на вуліцы Чырвонаармейскай, выкладаў расейскую літаратуру ў мясцовай дзесяцігодцы. Апошнія гады пражыў у Менску.

## Творчасьць
У 1917 року апублікаваў свой першы артыкул пад назвай «Рэвалюцыя і гэбрайская літаратура» на ідышы ў зборніку «Кунстрынг». Пісаў пераважна на ідышы. З 1918 року друкаваўся ў менскіх і харкаўскіх пэрыядычных выданьнях, у прыватнасьці ў 1918 року ў часопісе «Народная справа» вёў бібліяграфічны разьдзел. У 1927 року ў зборніку «Цайтшрыфт», выдадзеным у Менску, пабачыла сьвет ягоная праца «Сацыяле фігурн ін Голдфаднс вэрк» («Сацыяльныя вобразы ў творах Гольдфадэна»).

Друкаваў працы па гісторыі гэбрайскай літаратуры і тэатру, а таксама пра творчасьць беларускіх і расейскіх пісьменьнікаў, сярод якіх Якуб Колас, Янка Купала, Зьмітрок Бядуля, Мікалай Гогаль, Мікалай Чарнышэўскі, Мікалай Ляскоў, Вісарыён Бялінскі, Максім Горкі. Пераклаў з маскальскай мовы на ідыш некалькі падручнікаў для сярэдняй школы. Аўтар гісторыка-этнаграфічных нарысаў пра Паўла Шэйна, Мікалая Нікольскага й іншых. Шырокую вядомасьць атрымалі ягоныя манаграфіі пра Шолам-Алейхэма і Мэндэле Мойхер-Сфорыма, якія неаднаразова перавыдаваліся і былі перакладзеныя на беларускую і маскальскую мовы. Наклад кнігі пра М. Гордана зьнішчаны ў 1941 року ў часе нацысцкай акупацыі.

## Творы
* «Аўром Гольдфадэн. Матерыялн фар а біографіе» («Аўром Гольдфадэн. Матэрыялы да біяграфіі», Менск, 1926) (разам з Навумам Ойсьлендэрам)
* «Мэндэле Мойхер-Сфорым», Менск, 1937
* «Шолам-Алейхэм», Менск, 1938.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Расейская жыдоўская энцыкляпэдыя
* 

Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту БДУ
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя крытыкі
Катэгорыя:Савецкія літаратурныя крытыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Савецкія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменьнікі
Лаўра Джугелія

**Лаўра Джугелія** (18 чэрвеня 1985, Сухумі, Абхазія) — журналістка, сьвецкая львіца і сузаснавальнік «FAMETIME TV».

## Вонкавыя спасылкі
* Лаура Джугелія FAMETIME TV
* Лаура Джугелія vokrug.tv
* Лаура Джугелія Кинопоиск
* Лаура Джугелія Lenta.ru
Леанід Кураўлёў

**Леанід Вячаслававіч Кураўлёў** (, , Масква, СССР — , Масква) — савецкі і расейскі актор. Народны артыст РСФСР (1977).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 8 кастрычніка 1936 года ў Маскве. У 1955 годзе паступіў на акторскае аддзяленьне УДІКу, дзе вучыўся на курсе Барыса Бібікава, які ён скончыў у 1960 годзе. Аднакурсьнікамі былі Сьвятлана Дружыніна, Сафіко Чыаўрэлі.

У кіно дэбютаваў студэнтам, сыграў салдата-сапёра Марозава ў фільме Андрэя Таркоўскага і Аляксандра Гардона «Сёньня звальненьня не будзе …». Паралельна актор зьняўся ў дыплёмнай працы Васіля Шукшына «З Лебядзінага паведамляюць» і ў прыгодніцкім фільме Міхаіла Швэйцэра «Мічман Панін» (абодва фільмы — у 1960).

У 1960—1992 гадах — актор Тэатра-студыі кінаактора. Удзельнічаў у тэлеперадачы «Белы папугай». У канцы 1990-х гадоў вёў на тэлеканале «РТР» праграму «Сьвет кніг з Леанідам Кураўлёвым», у якой распавядаў пра кніжныя навінкі.

Сярод найбольш вядомых кінаработ Леаніда Кураўлёва — Жорж Міласлаўскі ў камэдыі «Іван Васільевіч мяняе прафэсію», сантэхнік Афанасій Баршчоў у камэдыі «Афоня», Шура Балаганаў у экранізацыі рамана Ільі Ільфа і Яўгена Пятрова «Залатое цяля». 

10 студзеня 2022 году актора даставілі ў шпіталь з пнэўманіяй. Тэсты на COVID-19 былі адмоўнымі. 22 студзеня стала вядома, што Леаніда Кураўлёва выпісалі і перавялі ў госьпіс. Паведамлялася, што лекары вылечылі пнэўманію, але надалі актору паліятыўны статус.

Памёр 30 студзеня 2022 году

## Фільмаграфія
* (1961) «Калі дрэвы былі вялікімі» — *Лёня*
* (1968) «Залатое цяля» — *Шура Балаганаў*
* (1973) «Іван Васілевіч мяняе прафэсію» — *Жорж Міласлаўскі*
* (1973) «Сямнаццаць імгненьняў вясны» — *обэрштурмбанфюрэр Айсман*
* (1975) «Афоня» — *Апанас Баршчоў*
* (1979) «Месца сустрэчы зьмяніць нельга» — *Вэнджаны*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Народныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Савецкія акторы агучваньня
Катэгорыя:Расейскія акторы агучваньня
Катэгорыя:Расейскія тэлевядучыя
Аляксандар Русак

**Аляксандр Русак** (, Баранавіцкі раён — ) — беларускі грамадзкі дзяяч, інжынэр.

## Жыцьцяпіс
Перад вайной быў вучнем Віленскай Беларускай Гімназіі, пасьля скончыў сярэднюю Гандлёвую школу ў Варшаве, працаваў у Пазнані.
У 1934 г. скончыў Познанскі ўнівэрсытэт. У 1939—1941 гг. быў ініцыятарам стварэньня і старшынёй Беларускага камітэту ў Познані, летам 1941 г. — арганізатар Беларускага нацыянальнага камітэта ў Гародні. У 1942 г. у Баранавічах заснаваў Адміністрацыйна-гандлёвую школу, быў яе першым дырэктарам. Заснаваў арганізацыю гандлёвых і прамысловых прадпрыемстваў.

У 1943—1944 гг. бургамістр Баранавічаў, удзельнік II Усебеларускага кангрэсу. З лета 1944 г. на эміграцыі. У пасьляваеннай Нямеччыне, у чэрвені 1945 году, арганізатар (чэрвень 1945) і старшыня (восень 1945 г.) DP лягеру ў Рэгенсбургу і Беларускага нацыянальнага камітэту (т.зв. прадстаўніцтва беларускай эміграцыі ў Амэрыканскай зоне акупацыі Нямеччыны). 

Спрычыніўся да арганізаванага выезду беларусаў у ЗША і стварэньня беларускага асяродка ў Саўт-Рывэры. З 1948 — старшыня Галоўнай управы Цэнтральнага прадстаўніцтва беларускай эміграцыі, удзельнік аднаўленчага пленуму БЦР, у першым урадзе БЦР — міністар замежных спраў і аддзелу фінансаў БЦР. 

З 1949 жыў у ЗША, пасяліўся ў Гарфілдзе (Нью-Джэрсі). А. Русак зьяўляўся рэдактарам гаэеты прыхільнікаў БЦР — «Беларускае слова». З лістапада 1952 — старшыня Калегіі БЦР, а з кастрычніка 1953 — старшыня Выканаўчага органу БЦР і кіраўнік замежных спраў БЦР. Адзін з ініцыятараў стварэньня Кангрэсу беларусаў Амэрыкі і Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі. Увайшоў у першы ўрад БККА. 

У 1955 праз хваробу паступова адышоў ад усіх беларускіх спраў. Памёр 7 сакавіка 1957 году. Пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рывэры. Па іроніі лёсу, быў другім нябожчыкам, пахаваным на новых могілках, якія былі арганізаваныя дзякуючы яго дбаньням.

Архіў Аляксандра Русака захоўваецца ў зборах пры царкве сьв. Эўфрасіньні Полацкай у Саўт-Рывэры.

## Крыніцы

## Літаратура
* Гардзіенка, Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; Пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн.: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчына; Кн. 18). — ISBN 978-985-6887-63-8. — С. 294.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рывэры
Катэгорыя:Асобы Баранавічаў
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Выпускнікі Ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча
Беларускае слова (1948)

**«Беларускае слова=Byelorussian Word»** — газэта беларускай дыяспары, неафіцыйны орган Беларускай цэнтральнай рады. 

Заснавана ў Нямеччыне (Міхэльсдорф) 17 сьнежня 1948 году. Напачатку выходзіла як дадатак «Appendix to the Ukrainian newspaper» да газэты «Ukrainian News», з 25 сакавіка 1949 (№ 4 (5)) — як самастойнае выданьне. З сакавіка 1950 да сакавік 1954 год не выдавалася. Выданьне адноўлена 25 сакавіка 1954 году, а з № 3 (32) (сьнежань 1956) выдавалася ў Саўт-Рывэры. Апошні нумар (№ 2 (39)) выйшаў у сьнежні 1958 году.

## Рэдактары
* Аляксандар Русак
* Юрка Віцьбіч
* Юры Сабалеўскі
* Яўхім Кіпель

Катэгорыя:Падзеі 17 сьнежня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1958 годзе
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Беларуска-амэрыканскае задзіночаньне
Катэгорыя:Беларуская цэнтральная рада
Катэгорыя:Саўт-Рывэр