open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бітва пад Вільяндзі

**Бітва пад Вільяндзі**, ***Бітва на дзень Сьвятога Мацьвея*** () — адна з найбольш значных бітваў між немцамі і эстамі, якая адбылася ля места Вільяндзі 21 верасьня 1217 году, у часе Лівонскага крыжовага паходу.

## Удзельнікі

З боку эстаў выступала кааліцыя шасьці асноўных правінцыяў (маакондаў) кантынэнтальнай Эстоніі: Равала (Рэвель), Ляэнемаа (Раталія), Хар'юмаа (Гарыэн), Вірумаа (Віронія), Ярвамаа (Гэрвен) і Сакала. Іхняе войска налічвала каля шасьці тысячаў жаўнераў.

Супраць эстаў выступіла трохтысячнае лівонскае войска, якое складалася з войскаў рыскага біскупа, крыжакоў графа Альбэрта з Гальштыніі, ордэну мечаносцаў і рушэньня нядаўна навернутых у хрысьціянства латгалаў (летаў) і ліваў.

## Хада бітвы

Крыжакі нанесьлі эстам сакрушальную паразу. Агульныя страты кааліцыі склалі амаль 1000 чалавек, ня лічачы загінулых падчас уцёкаў. Загінулі таксама Лембіт (правадыр эстаў) і Каўпа (навернуты правадыр лівонцаў).

Немцам дасталіся каля двух тысячаў баявых коняў.

## Вынікі

Гэтая перамога германцаў значна прадвызначыла далейшы лёс цэнтральнай і паўднёвай Эстоніі, якія былі скораныя цягам двух наступных гадоў. У канцы XIII стагодзьдзя аўтар сярэдневечнай Лівонскай рыфмаванай хронікі пісаў, што пасьля гэтае бойкі эстаў прымусілі плаціць царкоўную дзесяціну, будаваць замкі і цэрквы.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура

* Генрих Латвийский. Хроника Ливонии / С. А. Аннинский. — М.; Л., 1938. (лацінскі тэкст з расейскім перакладам)
* Livlandishe Reinchronik mit Anmerkungen, Namenverzeichniss und Glossar. Herausgeben von Leo Meyer. — Paderborn, 1876.
* Чешихин Е. В. История Ливонии с древнейших времен. В 3 тт. Т.1. — Рига, 1884.

Катэгорыя:Падзеі 21 верасьня
Катэгорыя:Падзеі 1217 году
Алег Качан

**Алег Леанідавіч Качан** (нарадзіўся 3 кастрычніка 1967 году, Ігумен Менскай вобласьці БССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (2009—2012).

## Біяграфія
Алег Качан нарадзіўся ў 1967 годзе ў Ігумене Менскай вобласьці.

У 1986 годзе скончыў Сьмілавіцкі саўгас-тэхнікум Дзяржаграпраму БССР, у 1992 — Берасьцейскі дзяржаўны пэдагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна па спэцыяльнасьці «фізычнае выхаваньне». 1992—1998 — трэнэр-выкладчык у дзіцяча-юнацкіх спартовых школах Менскай вобласьці. 1998—2002 — загаднік аддзелу па фізычнай культуры, спорце і турызьме Лагойскага райвыканкаму Менскай вобласьці. 2002—2004 — намесьнік старшыні Лагойскага райвыканкаму. 2004—2009 — начальнік управы фізычнай культуры, спорту і турызму Менскага аблвыканкаму. 26 чэрвеня 2009 году прызначаны міністрам спорту і турызму Беларусі, адстаўлены быў 28 кастрычніка 2012 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ігумене
Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Слабада (Межаўскі сельсавет)

**Слабада́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 18 км на поўнач ад Воршы і за 3 км на захад ад рэспубліканскай аўтамабільнай дарогі Віцебск — Ворша (). Слабада ўваходзіць у Межаўскі сельсавет.

## Гісторыя
8 красавіка 2004 году Стайкаўскі сельсавет, у каторы ўваходзіла Слабада, быў скасаваны, а вёска была перададзена Клюкаўскаму сельсавету.

10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідаваны, вёска перададзеная ў склад Межаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 23 чалавекі
* 1999 год — 43 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
АЗ Алькмаар

**АЗ** () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Алькмаару. Заснаваны ў 1967 годзе. Двухразовы чэмпіён Нідэрляндаў (1981, 2009), чатырохразовы ўладальнік Кубка Нідэрляндаў (1978, 1981, 1982, 2013), уладальнік Супэркубка Нідэрляндаў (2009).

## Гісторыя
Клюб АЗ быў заснаваны 10 траўня 1967 году, як «АЗ-67», у выніку зьліцьця клюбаў «Алькмаар-54» і «Заанстрээк». Клюб «Заанстрээк» быў заснаваны ў 1964 годзе на базе клюбу «Коогер», які ў сваю чаргу быў заснаваны ў 1910 годзе. Гэты клюб ледзь ня стаў чэмпіёнам Нідэрляндаў у 1934 годзе, але саступіў «Аяксу» ў фіналах, а ў 1955 годзе «Коогер» стаў прафэсійным клюбам.

У 1964 годзе браты Сээс і Кляаса Маленаар, былыя гульцы клюбу «Коогер» і ўладальнікі сеткі крамаў, імкнуліся стварыць магутную футбольную каманду ў Заанстрээку шляхам зьліцьця дзьвюх мясцовых прафэсійных камандаў «Заанстрээк» і «Коогер», аднак гэтая спроба не атрымалася. Таму крыху пазьней «Заанстрээк» быў аб’яднаны з клюбам «Алькмаар-54», пры тым, што паводле рашэньня клюб павінен быў базавацца ў Алькмаары. Часткова з-за найму дарагіх замежных гульцоў, новы клюб неўзабаве набыў вялікую запазыку. На шчасьце ў 1972 году браты Маленаар пазбавіліся пазыкі й уклалі значныя сродкі ў клюб, што прывяло да посьпехаў у ў канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў. Менавіта ў гэты пэрыяд клюб атрымліваў перамогу ў Кубку Нідэрляндаў тры разы на працягу гэтага пэрыяду.

Пасьля чатырох сэзонаў, калі каманда займала пазыцыі ў першай частцы турнірнай табліцы, у 1981 годзе алькмаарцам нарэшце скарыўся чэмпіянат Нідэрляндаў. Клюб стаў адзіным пераможцам гэтага турніру за выняткам «вялікай тройкі», то бок «Аякс», «Фэеноорд» і ПСВ, які атрымліваў перамогу ў турніры ў пэрыяд ад 1965 да 2009 году, калі АЗ паўторна стаў чэмпіёнам краіны. У свой пераможны сэзон 1980—1981 гадоў клюб атрымаў 27 перамог у 34 матчах, трываўшы толькі адную паразу й забіўшы 101 гол, прапусьціўшы толькі 30. У гэтым жа сэзоне каманда дайшла да фіналу Кубка УЭФА, але саступіла з агульным лікам 4:5 паводле сумы двух матчаў «Іпсўіч Таўну». У наступным годзе ў Лізе чэмпіёнаў УЭФА АЗ страцілі ў другім туры зь лікам 2:3 паводле суме двух матчаў «Лівэрпулу». За гэтым часам у клюбе гулялі такія выбітныя гульцы, як то Кеэс Кіст, Ян Пэтэрс, Гуга Гавэнкамп, Джон Мэтгад і Крыстэн Ныгар.

Справы клюбу значна пагоршыліся калі ў 1985 годзе з клюбу сышоў Кляас Маленаар, Сээс жа памёр яшчэ ў 1979 годзе. У 1988 годзе АЗ нават вылецеў з Эрэдывізіі.

## Дасягненьні
* **[[Эрэдывізія|Чэмпіён Нідэрляндаў]]**: 2
** 1981, 2009
* **Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]**: 4
** 1978, 1981, 1982, 2013
* **Уладальнік [[Супэркубак Нідэрляндаў па футболе|Супэркубка Нідэрляндаў]]**: 1
** 2009
* **Фіналіст [[Кубак УЭФА|Кубка УЭФА]]**: 1
** 1981

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу
* Клюбнае тэлэбачаньне

Катэгорыя:Алькмаар
Крыўляны (Жабінкаўскі раён)

**Крыўля́ны** — вёска ў Беларусі, каля Якаўчыцкага каналу. Цэнтар сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 399 чалавек
* 2010 год — 381 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Хвядос Шынклер

**Хвядо́с Шы́нклер** (22 верасьня 1903, станцыя Ізяслаўль (цяпер Менскі раён) — 25 кастрычніка 1942, на фронце пад Сталінградам) — беларускі пісьменьнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Вучыўся ў Менскай рэальнай вучэльні (1914—1920). З 1919 году працаваў на чыгунцы тэлеграфістам, пасьля — бібліятэкарам, загадчыкам клюбу ў Рудзенску. Быў удзельнікам літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк». У 1929—1931 — супрацоўнік бабруйскай газэты «Камуніст», са сьнежня 1931 году — сакратар рэдакцыі раённай транспартнай газэты «Ударнік» (Жлобін). У 1935—1941 працаваў у газэце «Літаратура і мастацтва» і часопісе «Полымя».

На пачатку нямецка-савецкай вайны эвакуяваўся ў Сьвярдлоўск. У 1942 годзе пайшоў добраахвотнікам у Чырвоную Армію. Чатыры месяцы вучыўся ў ваеннай вучэльні ў г. Кыштым Чалябінскай вобласьці.

## Творчасьць
Дэбютаваў допісамі ў газэты ў 1922 годзе. Першае апавяданьне надрукаваў у 1928 годзе. Асобнымі выданьнямі выйшлі апавяданьне «Ічэ» (1929), зборнік апавяданьняў «Стрэлачнік Мігай» (1930), апавяданьне «Блок» (1933), аповесьці «Сонца пад шпалы» (1933), «Запіскі інструктара Томана» (1934), «Пульс жыцця» (1950, выходзіла на расейскай мове ў 1942 у Маскве). Аўтар аповесьці для дзяцей «Петрык-завадатар» (1935). У 1960 выйшлі «Выбраныя творы», у 1984 — кніга апавяданьняў, аповесьцей, успамінаў «Апошні рэйс».

Напісаў п’есу «Пачэсны рэйс» (апублікавана ў 1939), кінасцэнар «Шчасьлівы шлях» (зь Ю. Рудзько, 1940). Выступаў з рэцэнзіямі, артыкуламі, нарысамі.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заслаўі
Катэгорыя:Памерлі ў Валгаградзкай вобласьці
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Мядзьведнікі

**Мядзьве́днікі** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 10 кілямэтраў на поўнач ад Воршы і за 3 кілямэтры на паўднёвы захад ад чыгуначнай лініі Віцебск — Ворша. Месьціцца на правым беразе ракі Скунья. Мядзьведнікі ўваходзяць у склад Межаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1676 годзе згадваецца як вёска ў Аршанскім павеце ВКЛ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Паліна Сыркіна

**Паліна Сыркіна** (нар. 20 чэрвеня 1986, Менск) — беларуская акторка, артыстка тэатру і кіно.

## Біяграфія
У 2008 скончыла Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў З 2008 году працуе ў Тэатры-студыі кінаактора Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства "Нацыянальная кідастудыя «Беларусьфільм», у Драматычным тэатры беларускай арміі.

## Ролі

### Кіно
* 2011 — Один единственный и навсегда (ТВ-сэрыял)
* 2010 — Дотык
* 2010 — Трамвай у Парыж — *Паліна*
* 2010 — Шукаю цябе — *Люба*
* 2010 — Масакра — *Вера*
* 2010 — Дастыш фантастыш
* 2009 — Кадэт — *Ганна*
* 2009 — Захопнікі (ТВ-сэрыял) — *Ганна*
* 2009 — Суд (ТВ-сэрыял) — *пляменьніца Зубава*
* 2009 — Дэтэктыўнае агенцтва «Іван да Марья». // Справа пра зьбеглых і перасьледавацелях (ТВ-сэрыял) — *Сьвета*
* 2008 — Стылягі — *стыляга*
* 2007 — Тацьцяна / Дачка генэрала — *Тацьцяна*
* 2007 — Выклік — *Ірына*

## Узнагароды
* Дыплём «за яскравы дэбют у кіно» за ролю ў фільме «Кадэт» на XVIII міжнародным кінафоруме «Залаты Віцязь»
* Дыплём грамадзкага журы ў намінацыі «За найлепшы дэбют» XVII Міжнароднага фэстывалю актораў кіно «Сузор’е» (Цьвер).

## Вонкавыя спасылкі
* Людзі тэатру і кіно

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Беларускія акторкі
Юрцава

**Ю́рцава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 8 кілямэтраў на поўнач ад Воршы і за 1 кілямэтар на паўднёвы захад ад чыгуначнай лініі Віцебск — Ворша. Празь вёску праходзіць міжнародная аўтамагістраль Корк — Омск (у межах Беларусі — магістраль ). Месьціцца на абодвух берагах ракі Скуньі. Юрцава ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Першае ўпамінаньне ў 1561 годзе — уласнасьць князя А. Сангушка. У 1670 годзе згадваецца як фальварак у Аршанскім павеце ВКЛ. У XVIII стагодзьдзі маёмасьць сярэдняй шляхты. 

З 1787 году Юрцава ў валоданьні князя Францішка Любамірскага (1747—1819) і яго нашчадкаў. У 1820 годзе князь Канстанцін Любамірскі атрымаў у спадчыну 14 фальваркаў плошчай 40 000 дзесяцін і ў 1830 годзе, не жадаючы прымаць удзел у падаўленьні паўстаньня ў Польшчы, пакінуў вайсковую службу й стала пасяліўся ў Юрцаве, дзе да канца жыцьця будаваў палац і парк.

Ва ўласнасьці сялян Юрцава ў 1910 годзе было 358 дзесяцін зямлі.

У 1925—1931 і 1939—1960 гадах цэнтар сельсавету.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1885 год — 180 чалавек, 22 двары.
* XX стагодзьдзе: 1910 год — 315 чалавек, 40 двароў; 1998 год — 795 чалавекі, 284 двары; 1999 год — 703 чалавекі
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 616 чалавек

## Інфраструктура
Сярэдняя школа, дзіцячыя ясьлі-сад, бібліятэка, аптэка, пошта, рэстаран.

## Славутасьці
* Палацава-паркавы ансамбль. 
* Замчышча. На ўсходняй ускраіне вёскі, на правым беразе ракі Скуньі. Захаваўся роў глыбінёй 15—20 мэтраў. 
* Вайсковыя могілкі часоў Другой сусьветнай вайны. Каля шашы Менск — Смаленск пахаваныя 29 вайскоўцаў. У 1955 гдзе пастаўлены помнік — скульптура воіна.
* Памятная шыльда падпольшчыкам.  Устаноўлена ў 1976 годзе на будынку сярэдняй школы.

## Страчаная спадчына
* Каталіцкі касьцёл.
* Царква Прачыстай Багародзіцы (1767 год). Да 1839 году парафія Беларускай грэка-каталіцкай царквы (БГКЦ). Сьвятар: Усьцін Малянтовіч.
Нямецкі   дасьледчык  беларускага народнага мастацтва Альбэрт Іпэль () у 1918 годзе вывез з царквы два абразы XVII стагодзьдзя: Апосталы Павел і Іаан, Апосталы Пётар і Варфаламей. Абразы экспанаваліся на Менскай і Віленскай выставах у 1918 годзе й захоўваліся ў Беларускім музэі ў Вільні. З 1954 году ў Нацыянальным мастацкім музэі.

## Асобы
* Канстанцін Любамірскі (7.11.1786 — ?.04.1870) — князь, генэрал-маёр расейскай арміі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
*   
*
*  
*  
*  С. 520.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
 

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Ленінскі раён (Менск)

**Ленінскі раён** — адміністрацыйны раён Менску. Плошча раёну складае 2,6 тыс. га. Насельніцтва раёну складае 215 151 чалавек (перапіс 2009).

Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу камуністычнай прапаганды без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі.

## Характарыстыка
Адміністрацыйны раён утвораны ў 1951, названы ў гонар Уладзімера Леніна. У сучасных межах з 1977.

Разьмешчаны на абодва бакі ракі Сьвіслач, ад праспэкту Незалежнасьці на поўдзень да МКАД і Чыжоўскага вадасховішча. Мяжуе з Цэнтральным, Партызанскім, Заводзкім, Кастрычніцкім і Маскоўскім раёнамі.

На тэрыторыі раёну разьмешчаны рэзыдэнцыя прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, дзевяць міністэрстваў, Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь, Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь, Выканаўчы камітэт СНД.

## Мінуўшчына
Тэрыторыя разбудоўваецца з 1871 у сувязі з будаўніцтвам Маскоўска-Берасьцейскай і Лібава-Роменскай чыгунак. У 1895 тут зьяўляецца чыгуналіцейны завод. Раён насяляўся пераважна рабочымі. Урочышча Сярэбраны Лог (пазьней Срэбраны Млын) служыла месцам адпачынку месьцічаў.

У 1908 запускаецца другі чыгуналіцейны завод (сёньня гэта адзін з карпусоў Менскага станкабудаўнічага заводу). Працуюць чатыры гарбарныя прадпрыемствы. У раёне разьмяшчаюцца шматлікія прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

У 1917 у будынку Менскага гарадзкога тэатру адбываўся Другі сход арміяў Заходняга фронту, у лютым 1919 — Першы Ўсебеларускі зьезд Саветаў. У будынку па вуліцы Падгорнай (цяпер вул. Маркса) у сакавіку 1917 была арганізаваная народная міліцыя Менску на чале зь Міхалам Фрунзэ.

## Эканоміка
Сёньня ў Ленінскім раёне працуюць 26 прадпрыемстваў, сярод якіх «Беларускія воблачныя тэхналёгіі», ААТ «Мотавела», РУП «Менск Крышталь», ААТ «Элема», ААТ «Камунарка», ААТ «Камволь», РУП «Менскэнэрга». Таксама ў раёне месьцяцца «Белпалівагаз» і «Белэнэрга».

Доля раёну складае 20% агульнагарадзкога вырабу прамысловай прадукцыі.

## Культура
У Ленінскім раёне разьмяшчаюцца Нацыянальны мастацкі музэй, Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы, Тэатар юнага гледача, канцэртная заля «Менск», Дом афіцэраў, Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь, старыя карпусы Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, Лошыцкі парк.

## Вуліцы ды праспэкты
* Вуліца Леніна
* Вуліца Карла Маркса
* Вуліца Першамайская
* Вуліца Янкі Купалы
* Праспэкт Незалежнасьці
* Партызанскі праспэкт
* Праспэкт Ракасоўскага
* Плошча Незалежнасьці
* Кастрычніцкая плошча

## Крыніцы
Кастрычніцкі раён (Менск)

**Кастры́чніцкі раён** — адміністрацыйны раён Менску. Месьціцца ў паўднёвай частцы гораду паміж чыгункамі Менск — Берасьце і Менск — Гомель. У ягоны склад уваходзяць прамысловы вузел «Калядзічы», пасёлак Сокал, а таксама тэрыторыя РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск», геаграфічна разьмешчанага на поўдні Смалявіцкага раёну. Плошча раёну складае 1927 га. Насельніцтва раёну складае 155 061 чалавек (перапіс 2009).

Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску. Мае безаблічную палітызаваную назву ў духу камуністычнай прапаганды без зьвязку зь мясцовымі тапанімічнымі традыцыямі.

## Гісторыя
У жніўні 1921 году Цэнтральнае бюро КП(б)Б выпусьціла пастанову падзяліць горад на тры раёны па партыйнай працы: Аляксандраўскі (правобраз цяперашняга Кастрычніцкага), Ляхаўскі й Цэнтральны.

У 1938 годзе былі створаныя адміністрацыйныя раёны Менску: Сталінскі, Варашылаўскі й Кагановіцкі (замест Аляксандраўскага).

У склад уваходзіць прамысловы вузел «Калядзічы». Указам Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 13 сьнежня 2000 г. № 675 у мэтах забесьпячэньня інтарэсаў насельніцтва г.п. Сокал і стварэньні ўмоваў для сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця прадпрыемстваў грамадзянскай авіяцыі Рэспублікі Беларусь у гарадзкую рысу г. Менску былі ўключаныя г.п. Сокал і зямельны ўчастак плошчай 925 гектараў Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Нацыянальны аэрапорт Мінск». Паказаныя тэрыторыі ўвайшлі ў падначаленьне Кастрычніцкага раёну г. Менску.

## Эканоміка
Спэцыялізацыя раёну — транспарт. Тут месьцяцца прадпрыемствы Менскага аддзяленьня Беларускай чыгункі, Менскі чыгуначны вакзал, Дэпартамэнт па авіяцыі Міністэрства транспарту й камунікацыяў Рэспублікі Беларусь, яго падразьдзяленьні й прадпрыемствы (у тым ліку і аэрапорт «Мінск-1»), аўтамабільны канцэрн «Белмагістральаўтатранс», аўтакамбінаты № 5 і 6.

Сярод прамысловых прадпрыемстваў — навукова-вытворчае аб’яднаньне «Інтэграл», завод «Крыён», Менскі мясакамбінат, ААТ «Керамін», Менская фабрыка каляровага друку, «Алютэх», «Модум — наша касмэтыка». У раёне працавалі «Інстытут глебазнаўства і аграхіміі» і «Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК» НАНБ.

## Крыніцы
Чарвякоў

Прозьвішча **Чарвякоў** маюць:

* Аляксандар Чарвякоў (1892—1937) — беларускі савецкі палітык.
* Аляксандар Віктаравіч Чарвякоў (нар. 1966) — беларускі дзяржаўны дзяяч, эканаміст.
* Мікалай Чарвякоў — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч часоў БНР.
Мікалай Чарвякоў

**Мікалай Чарвякоў** — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

## Біяграфія
Паходзіў зь Менскай губэрні. Напрыканцы 1919 году жыў у горадзе Тамэрфосе (Фінляндыя), дзе ўсталяваў кантакт з Кастусём Езавітавым. Апошні прызначыў яго кіраўніком рэгістрацыйна-пашпартнага аддзелу Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР у Рызе ў Фінляндыі.

Пасьля пераехаў у Рэвель, кіраваў мясцовым аддзяленьнем Беларускага прэс-бюро. 

## Кнігапіс
*  

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітыкі БНР
Катэгорыя:Беларусы ў Фінляндыі
Дарніцкі раён

**Да́рніцкі раён** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 134 км². Насельніцтва раёну складае 285 тысячаў чалавек.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кіева
Багны

**Багны́** — вёска ў Беларусі, каля Якаўчыцкага каналу. Уваходзяць у склад Крыўлянскага сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 39 чалавек
* 2010 год — 40 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Маскоўскі раён (Менск)

**Маскоўскі раён** — адміністрацыйны раён Менску. Месьціцца ў паўднёва-заходняй частцы гораду. Створаны ў 1977 годзе ў выніку кампаніі па разбуйненьні раёнаў гораду. Плошча раёну складае 2,4 тыс. га. Насельніцтва раёну складае 270 тысячаў чалавек.

Штучнае негістарычнае ўтварэньне, межы якога не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску. Мае каляніяльную назву, утвораную камуністамі ў рэчышчы палітыкі маскалізацыі Беларусі без уліку мясцовых тапанімічных традыцыяў.

## Эканоміка
45 прамысловых прадпрыемстваў з агульнай колькасьцю працаўнікоў 16,5 тыс. чалавек. Найбуйнейшыя зь іх ААТ «Белмэдпрэпараты», ААТ «Галантэя», заводы «Альмагор» і «Калібр», Менскі камбінат сылікатных вырабаў, СП «Ле-Гранд», СП «Беліта», ТАА «Сівельга».

На 2021 год на праспэкце Дзяржынскага месьцілася рэдакцыя найбольшага ў Беларусі інтэрнэт-выданьня «Анлайнэр», якое вяшчала па расейску.

## Вуліцы ды праспэкты
* Вуліца Няміга
* Вуліца Савецкая
* Праспэкт Незалежнасьці
* Праспэкт Дзяржынскага
* Плошча Багушэвіча
* Плошча Незалежнасьці
* Прывакзальная плошча
* Менская кальцавая аўтамабільная дарога

## Мінуўшчына
8 красавіка 1977 г. Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР зацьвердзіў Указ № 1159-ІХ «Аб утварэньні Маскоўскага і Партызанскага раёнаў у г. Менску».

15 ліпеня 1997 году Нацыянальная акадэмія навук Беларусі заснавала прадпрыемства «БелІКО» па вуліцы Рафіева, д. 94 (мікрараён Малінаўка).

## Глядзіце таксама
* «Белаграздраўніца»
* 9-я гарадзкая клінічная лякарня

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе
Фрунзэнскі раён (Менск)

**Фру́нзэнскі раён** — адміністрацыйны раён Менску, утвораны ў 1951 року. Найбуйнейшы раён Менску як паводле плошчы (4,3 тыс. га), так і паводле колькасьці жыхароў (463 188 чалавек паводле вынікаў перапісу 2019 году). Носіць імя расейскага бальшавіка Міхаіла Фрунзэ.

## Геаграфія
Найбуйнейшы раён Менску плошчаю 4,3 тыс. га. Разьмешчаны ў паўночна-заходняй частцы места. Мяжуе зь Менскім раёнам і Цэнтральным ды Маскоўскім раёнамі Менску.

Уключае мікрараёны Сухарава, Захад, Красны Бор, Мядзьвежына, Кунцаўшчына, Каменная Горка, Дамброўка, Масюкоўшчына. На думку мовазнаўца Вінцука Вячоркі, межы раёну не супадаюць з гістарычнымі мясцовасьцямі Менску, а раён і вуліцы маюць палітызаваныя камуністычныя назвы.

## Гісторыя
Раён утвораны 17 красавіка 1951 року ў сувязі з буйным паваенным разьвіцьцём Менску. Названы ў гонар Міхаіла Фрунзэ — вайскавода Грамадзянскай вайны ў Расеі, першага начальніка міліцыі Менску.

У 1978 року ў склад раёну ўвайшлі вёска Вялікае Мядзьвежына і пасёлак Бараноўшчына, побач зь якімі пачалося будаўніцтва мікрараёну Захад.

У пачатку 1990-х рокаў пачалося ўзьвядзеньне мікрараёну Сухарава. У 1998 року вёска Сухарава таксама ўключаная ў склад раёну. Пачаў забудоўвацца раён Красны Бор.

У 2000 року тэрыторыя Фрунзэнскага раёну між чыгункай Менск — Маладэчна і праспэктам Пераможцаў перададзеная Цэнтральнаму раёну, граніца раёнаў прайшла па чыгунцы, вуліцах Максіма Танка і Ціміразева.

У 2004 року ў склад раёну ўвайшлі вёска Масюкоўшчына і пасёлак Кунцаўшчына, а таксама безыменныя тэрыторыі ўнутры Менскай кальцавой аўтадарогі, якія ўтварылі мікрараёны Дамброўка і Каменная Горка.

## Турыстычная інфармацыя
На рагу вуліцаў Берута і Прытыцкага знаходзіцца адныя з найстарэйшых могілак Беларусі — Кальварыйскія з помнікам архітэктуры XIX стагодзьдзя (брамай 1840 року пабудовы).

20 ліпеня 2013 году ў мікрараёне Сухарава асьвяцілі храм арханёла Міхаіла, дзе часткова ладзяцца набажэнствы па-беларуску.

## Транспарт
Станцыі мэтро Аўтазаводзкай лініі «Моладзевая», «Пушкінская», «Спартовая», «Кунцаўшчына», «Каменная Горка».

## Эканоміка
На тэрыторыі раёну дзейнічаюць 22 прамысловыя прадпрыемствы.

## Глядзіце таксама
* Храм Мікалая Японскага
* «Юнайтэд компані»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Дубраўка (Межаўскі сельсавет)

**Ду́браўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 8 кілямэтраў на паўночны захад ад Воршы і за 300 мэтраў на паўночны захад ад міжнароднай аўтамагістралі Корк — Омск (у межах Беларусі — магістраль ). Дубраўка ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 31 чалавек
* 1999 год — 33 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Ісак Салавейчык

**Ісак Восіпавіч Салавейчык** (1890, Беласток — 1967) — вядомы беларускі савецкі фатограф.

Нарадзіўся ў сям’і фатографа. Ягоны дзед і бацька — уласьнікі асабістых фотамайстэрняў ў Гародні, Слоніме, Нясьвіжы і іншых гарадах Беларусі.

Працаваў фотакарэспандэнтам газэт і часопісаў БССР, выкладаў на шматлікіх курсах фотааматараў, пасьля ў адмысловай вучэльні фатографаў-бытавікоў, супрацоўнік рэспубліканскіх выдавецтваў, фатограф «Белдзяржкіно», часопісе «Чырвоная Беларусь», музэйны фотамайстар. Адзін з аўтараў першага ў СССР фотаальбому — «Беларусь Савецкая».

Першы мастацкі кіраўнік фотаклюбу «Мінск» — цяпер самы стары і шанаваны на постсавецкай прасторы.

У кастрычніку 2010 году да 120 годзьдзя Салавейчыка ў нацыянальным гістарычным музэі Рэспублікі Беларусь ладзілася выстава «ФАТОГРАФ СВАЙГО ЧАСУ».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоку
Катэгорыя:Беларускія фатографы
Катэгорыя:Савецкія фатографы
Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе
Юзэф Альшына-Вільчынскі

**Юзэф Альшына-Вільчынскі** (; нар. 27 лістапада 1890 году ў Кракаве — пам. 22 верасьня 1939 году ў Сапоцкіне) — польскі вайсковец, генэрал брыгады (з 1927 году).

Служыў у аўстра-вугорскім войску. З 1918 году ў польскай арміі. Удзельнічаў у вайне з украінцамі і бальшавікамі. У 1923 годзе служыў у Міністэрстве вайсковых справаў. У 1924—27 гадох служыў у Корпусе Аховы Памежжа. У 1927—1935 гадох быў камандзірам 10 Дывізіі пяхоты ў Лодзі. У 1938 годзе стаў камандзірам акругі КАП у Горадні. Быў кавалерам многіх ордэнаў і мэдалёў.

У 1939 годзе камандаваў Асобнай апэрацыйнай групай «Горадня». Пасьля атрыманьня загаду распусьціць атрады застаўся ў Сапоцкіне, магчыма для арганізацыі кансьпірацыі. 22 верасьня аўтамабіль, якім ехаў разам з ад’ютантам і жонкай, быў затрыманы чырвонаармейцамі. У пасажыраў адабралі каштоўныя прадметы, пасьля чаго чырвонаармейцы адвялі польскіх вайскоўцаў у бок і там жорстка закатавалі. Жонка генэрала была вызваленая, саветы аддалі ей цела мужа. Паводле расейскай вэрсіі, якой супярэчыць рэляцыя жонкі генэрала і яго кіроўцы, Юзаф Альшына-Вільчынскі загінуў у баі.

Юзэф Альшына-Вільчынскі быў пахаваны ў Сапоцкіне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 27 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Польскія генэралы
Катэгорыя:Асобы Горадні
Катэгорыя:Корпус аховы памежжа
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Памерлі 22 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў Гарадзенскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Містэр Эка

**Містэр Эка** () — выдуманы пэрсанаж амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя». Адзін з выжылых людзей з хваста самалёту рэйсу 815. Быў наркагандляром і сьвятаром. Родам з Нігерыі.

## Дадатковыя зьвесткі
* Выразаць цытату зь Бібліі на кію Эка прыдумаў сам актор.
* Пасьля сьмерці бацькоў Эдыўалэй Экінуэй-Эґбэджэй ня мог граць ролю і папрасіў выключыць яго пэрсанаж з сэрыялу, таму Містэр Эка быў «забіты» сцэнарыстамі.
* Эка стаў першым галоўным героем, якога забіла дымная пачвара.

Катэгорыя:Пэрсанажы сэрыялу «Згубленыя»
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Выдуманыя сьвятары
Катэгорыя:Выдуманыя забойцы
Чаркасова (Аршанскі раён)

**Чаркасо́ва** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 10 кілямэтраў на паўночны захад ад Воршы. Месьціцца на левым беразе ракі Пачаліца. Чаркасова ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1674 годзе як вёска Чаркасаў у Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 1999 год — 7 чалавек
* 2010 год — 5 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
На левым беразе ракі Пачаліца каля вёскі маецца археалягічны помнік — гарадзішча раньняга жалезнага веку і раньняга сярэднявечча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Кашына (Аршанскі раён)

**Ка́шына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 11 кілямэтраў на паўночны захад ад Воршы і за 300 мэтраў на паўночны ўсход ад чыгуначнай лініі Ворша — Лепель. Кашына ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1676 годзе згадваецца як вёска ў Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 чалавек
* 1999 год — 20 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Баляўшчына

**Баляўшчы́на** — вёска ў Беларусі, каля ракі Мухаўцу. Уваходзіць у склад Крыўлянскага сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 25 чалавек
* 2010 год — 23 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Пачаліца

**Пачалі́ца** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток Аршыцы. Даўжыня 19 км. Плошча вадазбору 104 км².

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца каля вёскі Казечына, цячэ па Аршанскім узвышшы. Упадае ў Аршыцу каля паўночнай мяжы места Воршы.

На левым беразе ракі каля вёскі Чаркасова маецца археалягічны помнік — гарадзішча раньняга жалезнага веку і раньняга сярэднявечча.

## Літаратура
*  
* «Пачаліца»  //  С. 155.
*  С. 285
* 

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёну
Скуп’я

**Ску́п’я**, **Гарадня́нка** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток Аршыцы (басэйн Дняпра).

Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Стайкі Межаўскага сельсавету. Упадае ў Аршыцу паўночней за Воршу каля вёскі Антавіль Пішчалаўскага сельсавету. Працякае праз адміністрацыйны цэнтар Межаўскага сельсавету — вёску Межава.

## Літаратура
*  
*  С. 337

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёну
Міронаўка (рака)

**Міро́наўка**, **Мазно́ўка** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток Аршыцы.

Пачынаецца каля вёскі Стайкі Межаўскага сельсавету. Упадае ў Аршыцу на поўнач ад Воршы каля пасёлку Высокае — адміністрацыйнага цэнтру аднайменнага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 247

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёну
Катастрофа МіГ-29 пад Ганцавічамі (2010)

**Катастрофа МіГ-29 пад Баранавічамі** — авіякатастрофа, якая адбылася 23 верасьня 2010 году за 3-5 км ад вёскі Разьдзялавічы Ганцавіцкага раёну.

На 1 лістапада 2010 расьледваньне абставін катастрофы было скончана. Вынікі не афішаваныя былі перарадзены Міністру ўзброеных сілаў Юрыю Жадобіну. Зьнятая заброна на палёты Міг-29.

## Абставіны
Зьнішчальнік МіГ-29 61-й зьнішчальнай авіяцыйнай базы ВПС і войскаў СПА Узброеных сіл (Баранавічы) выконваў плянавыя палёты. Катастрофа адбылася а 16:20 пад Ганцавічамі пры выкананьні элемэнтаў пілатажу павышанай складанасьці. Паводле зьвестак Мінабароны, прадухіляючы падзеньне самалёту на населеныя пункты, экіпаж адвёў машыну ў раён лясіста-балоцістай мясцовасьці, дзе і адбылося яе крушэньне. Пілоты загінулі.

Сьлед падзеньня расьцягнуўся прыкладна на 300 мэтраў па лесе, зрэзаўшы і паваліўшы дрэвы.

## Самалёт
МіГ-29УБ 61-й зьнішчальнай авіяцыйнай базы раней быў на ўзбраеньні 927-й зьнішчальнай авіяцыйнай базы, якая дыслякавалася на аэрадроме «Асаўцы» (Бяроза). У жніўні 2010 асабісты састаў і тэхніка 927-й ЗАБ ўвайшлі ў склад 61-й ЗАБ.

Зьнішчальнік быў застрахаваны, паведаміў начальнік прэс-службы Мінабароны Вячаслаў Раменчык.

## Ахвяры
Загінулі ўсе чальцы экіпажу:
* лётчык 1-га клясу, камандзір авіяцыйнай эскадрыльлі падпалкоўнік Сяргей Каваленка
* лётчык 2-га клясу, намесьнік камандзіра авіяцыйнага зьвяна маёр Аляксандар Жыгайла.

## Крыніцы

МіГ-29УБ
Ганцавічы
Катэгорыя:Ганцавічы
Катэгорыя:Падзеі 23 верасьня
Шэмберава

**Шэ́мберава** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Пачаліцы. Уваходзіць у склад Межаўскага сельсавету Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 12 кілямэтраў на паўночны захад ад Воршы.

## Назва

Самбар, Шамбар або Шэмбар (Sambor, Szambor, Szembor) — імя славянскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1676 годзе ўпамінаецца як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 1910 год — 187 чалавек
* 1999 год — 63 чалавекі
* 2010 год — 32 чалавекі

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Казечкі

**Казе́чкі** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 12 кілямэтраў на паўночны захад ад Воршы. Месьціцца на правым беразе ракі Пачаліца непадалёк ад яе вытока. Казечкі ўваходзяць у склад Межаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1676 годзе згадваецца як маёнтак у Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 35 чалавек
* 1999 год — 58 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Казечына

**Казе́чына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 13 кілямэтраў на паўночны захад ад Воршы. Каля паўднёвай мяжы вёскі бярэ пачатак рака Пачаліца. Казечына ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 18 чалавек
* 1999 год — 39 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Дэсманд Г’юм

**Дэсманд Дэйвід Г’юм** () — выдуманы пэрсанаж амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя». Адзіны жыхар станцыі «Лебедзь» падчас аварыі самалёту рэйсу 815. Яго знайшлі Лок, Кейт і Джэк празь месяц як быў знойдзены люк. Пасьля няўдалых спробаў пакінуць выспу Дэсманд далучаецца да выжыўшых пасажыраў. 

Катэгорыя:Пэрсанажы сэрыялу «Згубленыя»
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе
Вялікія Сяхновічы

**Вялі́кія Сяхно́вічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Мухаўцу. Уваходзяць у склад Крыўлянскага сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 146 чалавек
* 2010 год — 112 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар дамініканаў (Віцебск)

**Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар дамініканаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Віцебску. Знаходзіўся на левым беразе ракі Дзьвіны пры ўтоку ў яе ручая, на месцы былога рамесьніцка-гандлёвага пасада Ніжняга Замка, побач з царквой Зьвеставаньня Багародзіцы. Дзеяў да 1832 року. Твор архітэктуры барока.

Комплекс Віцебскага дамініканскага кляштару складаўся з мураванага касьцёла, драўлянага кляштарнага корпусу на мураваным падмурку і гаспадарчых пабудоваў. У другой палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі зруйнавалі касьцёл і кляштар (захаваліся падмуркі).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Кляштар дамініканаў у Віцебску заснаваў падкаморы Адам Кісель (з Брусілава) у 1682 року (магчыма, раней — у 1642). У 1771 року (паводле іншых зьвестак — у 1731) пачалося будаваньне мураванага касьцёла, якое скончылася толькі ў XIX ст. у значна спрошчаным варыянце (вынікае з абмерных рысункаў, зробленых у час закрыцьця кляштару).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 рок), калі Віцебск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, кляштар працягваў дзеяць. У 1811 року каля касьцёла збудавалі новы кляштарны корпус. У гэты ж час Замкавая вуліца, якая пачыналася ад кляштару, атрымала назву Дамініканскай.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 року расейскія ўлады ліквідавалі кляштар. Таго ж року будынак касьцёла перадалі Віцебскаму гарнізоннаму батальёну. У 1839 року абодва будынкі перабудавалі пад кватэры батальёну. У 1867 року комлекс згарэў, па чым у 1868 року касьцёл разабралі на цэглу.

## Архітэктура
Касьцёл — 3-нэфавая прастакутная ў пляне базыліка з паўкруглая алтарнай часткай і сымэтрычнымі закрысьціямі з бакоў бімы прэзьбітэрыюму. Хвалістая позьнебарокавая ў ніжняй частцы структура галоўнага фасада-нартэксу была незавершанай. Вышэй за карніз цэнтральнага нэфу вежы накрываліся пакатымі шатрамі з трыкутным клясыцыстычным франтонам паміж імі.

Усярэдзіне меў цыліндрычныя скляпеньні на распалубках, што падтрымліваліся апорнымі слупамі ў форме лятарынскага крыжа і адпаведныя ім тонкімі злучанымі падпружнымі аркамі. Інтэр’ер аздаблі шэсьць прысьценных разьбяных алтароў.

Апроч 1-павярховага драўлянага кляштарнага корпусу, у склад комплексу ўваходзілі будынкі флігелю (7 жылых і 1 нежылое памяшканьне), лядоўні, сьвірану, бровару, стайні, пуні і кузьні (агульная плошча 4950 м²). Пры кляштары быў агарод (1531 м²).

## Галерэя

Viciebsk, Daminikanski. Віцебск, Дамініканскі (1833).jpg|1833 р.
Viciebsk, Daminikanski. Віцебск, Дамініканскі (1839).jpg|1839 р.
Viciebsk, Daminikanski. Віцебск, Дамініканскі (1839) (2).jpg|1839 р.
Viciebsk, Daminikanski. Віцебск, Дамініканскі (1860).jpg|каля 1860 р.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Габрусь Т. Святыні ордэна прапаведнікаў // Наша Вера № 4 (26), 2003.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Віцебск
Віцебск
Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Віцебску
Віцебск
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі
Эўрабачаньне маладых танцораў

**Эўраба́чаньне для малады́х танцо́раў** — танцавальны конкурс, які праводзіцца раз на два гады. З 1985 году, выкарыстоўвае фармат, падобны на конкурс Эўрабачаньне, кожная краіна, якая зьяўляецца членам Эўрапейскага вяшчальнага саюзу мела магчымасьць адправіць удзельнікаў, каб пазмагацца за званьне «Малады танцоўшчык Эўрабачаньня». Акт можа быць альбо акт сола або танцавальная пара, і ўсе ўдзельнікі павінны быць ва ўзросце ад 15 да 21 гадоў і не прафесійна займаецца. Пераможца выбіраецца тэлегледачоў па ўсёй EBU праз рэжыме рэальнага часу, электронных і на экране механізм галасавання. У 2003 годзе конкурс атрымаў асобныя прызы для клясычнага і сучаснага танца.

2007 год у конкурсе не адбылася, як Эўрапейскі вяшчальны саюз (EBU) увёў новыя тэлешоў "Танцавальнае Еўрабачанне". Першапачаткова планавалася, што гэтае шоў будзе вярнуцца ў 2009 годзе і будзе праходзіць у пятніцу, 19 чэрвеня 2009 году ў Доме танца, Осла, Нарвегія, аднак, як дырэктар тэлевізійнага дэпартамента ЕВС, Б’ерн Эрыксэн паведаміў на прэс-канфэрэнцыі ў траўні 2009 "было зноў адмененыя з-за невялікага колькасці краін падпісаны".

Катэгорыя:Спаборніцтвы
Катэгорыя:Танцы
Геаграфія Ганы

**Гана** або **Рэспубліка Гана** — краіна ў Заходняй Афрыцы. З поўдня абмываецца водамі Гвінэйскага заліва.

Займае плошчу 238.540 км².

Агульная даўжыня дзяржаўнай мяжы складае 2093 км, з Буркіна-Фасо — 548 км, Кот-д'Івуар — 668 км, Тога — 877 км.

Берагавая лінія краіны: 539 км

Самы высокі пункт — гара Афаджата (Mount Afadjato) 880 м.

Клімат трапічны.

Гана падзелена на 10 вобласьцей, якія ўключаюць у сябе 170 раёнаў, у тым ліку 40 гарадзкіх утварэньняў і 6 мэтраполій.

У 1961—1965 гг. ля горада Акасомба (Гана) у сутоцы рэк Чорная Вольта і Белая Вольта ў вузкай цясьніне была пабудавана ГЭС. У выніку, пасьля запаўненьня, вадасховішча займае 3,6% плошчы Ганы і зьяўляецца найбуйнейшым па плошчы (каля 8,5 тыс. км ²) вадасховішчам ў сьвеце.

Катэгорыя:Гана
Гвінэйская затока

**Гвінэйская затока** (, , , ) — затока Атлянтычнага акіяна ля берагоў Экватарыяльнай Афрыкі. Удаецца ў сушу паміж мысамі Пальмас на паўночным захадзе (Лібэрыя) і Палмэйрыньяш (Ангола) на паўднёвым усходзе. Плошча складае 1533 тысяч км². Дно акіяну ўтварае Гвінэйскую катлавіну глыбінёй да 6363 мэтраў. Тэмпэратура вады скаладе 25—27 °С. Салонасьць вады мае паказык 34—35‰, паблізу вусьцяў рэк паніжаецца да 20—30‰. Прылівы паўсодневыя, а іхняя велічыня сягае да 2,7 мэтраў.

Складовымі часткамі Гвінэйскай затокі зьяўляюцца затокі Бэнін (на поўначы) і Біяфра (на ўсходзе). Найбуйнейшыя астравы, якія месьцяцца з затоцы, ёсьць Біёка, Сан-Томэ, Прынсыпі, Анабон. Праз затоку з захаду на ўсход праходзіць цёплая Гвінэйская плынь, а з поўначы на поўдзень — Ангольская плынь. У затоку ўпадаюць рэкі Вольта, Нігер і іншыя.

Катэгорыя:Затокі Афрыкі
Катэгорыя:Затокі Атлянтычнага акіяна
Бэнінская затока

**Бэнінская затока** () — затока ў Атлянтычным акіяна на паўднёвым узьбярэжжы Заходняй Афрыкі, складовая частка Гвінэйскай затокі. Распасьціраецца на 640 км на ўсход ад мысу Сэнт-Пол (Гана) да вусьця ракі Нігер. Бераг нізінны, забалочаны, зь лягунамі і пратокамі. У вусьцях рэкаў і па берагах лагунаў маюцца мангравыя зарасьнікі, за імі другасныя саванны (на захадзе) і вечназялёныя лясы (на ўсходзе). Воды затокі абмываюць ўзьбярэжжы Ганы, Тога, Бэніна, Нігерыі. Упадае буйная рака Вольта і Мона.

Узьбярэжжа затокі вядома як адное з галоўных месцаў гандлю рабамі ў Афрыцы ў XVI—XVIII стагодзьдзях.

## Вонкавыя спасылкі
* Паўднёвая Нігерыя. WorldStatesmen.org

Катэгорыя:Затокі Атлянтычнага акіяна
Вольта (рака)

**Вольта** (Volta), рака у Заходняй Афрыцы (Гана і Буркіна-Фасо). Даўжыня каля 1400 км (ад вытокаў Чорнай Вольты). Ўпадае ў Гвінэйскі заліў. Моцна разьліваецца ў пэрыяд зь ліпеня па кастрычнік. На рацэ маецца плаціны гідраэлектрастанцыі «Акасомба».

## Глядзіце таксама

* Белая Вольта

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Белая Вольта

**Белая Вольта**, вядомая таксама як **Наканбэ** — вярхоўе ракі Вольты ў Заходняй Афрыцы. Даўжыня каля 640 км, яе басэйн ахоплівае плошчу ў 400 000 км². Не суднаходная. Выток знаходзіцца ў Буркіна-Фасо, упадае ў возера Вольту ў Гане. Асноўныя прытокі: Чорная Вольта і Чырвоная Вольта.

У міжрэччы рэк Чорная і Белая Вольта разьмешчана сталіца Буркіна-Фасо — Уагадугу.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Вольта (возера)

**Вольта** — найбуйнейшае па плошчы (каля 8,5 тыс. км ²) вадасховішча ў сьвеце.

У 1961—1965 гадах каля гораду Акасомба (Гана) у сутоцы рэк Чорная Вольта і Белая Вольта ў вузкай цясьніне была пабудавана ГЭС. У выніку, пасьля запаўненьня вадасховішча займае 3,6% плошчы Ганы. Пры запаўненьні тэрыторыі вадой было выселена каля 78 тыс. чалавек. Адначасова ГЭС забясьпечвае большую частку краіны электраэнэргіяй.

Ніжэй за ГЭС разьмешчана Вольта, што цячэ ў Атлянтычны акіян.

На ўтвораным вадасховішчы шырока разьвіта рыбалоўства і суднаходзтва. Поўнач возера знаходзіцца ў зоне саваны, поўдзень — у зоне трапічных лясоў.

Даўжыня вадасховішча з поўначы на поўдзень — каля 400 км, берагавой лініі — больш за 7 тыс. км, узьбярэжжы парэзаныя, на возеры знаходзіцца мноства невялікіх выспаў. Аб’ём вадасховішча складае каля 148 км³, сярэдняя глыбіня 18 м, максымальная — 80 м.

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Альбэрт (возера)

**Альбэрт** () — возера ва Ўсходняй Афрыцы, на мяжы Ўганды й Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Было раней вядома як **Мўітанзіґе** (Mwitanzige), ва Ўгандзе называецца возерам **Ньянза** (), у Заіры ў 1973—1997 гадах называлася **Мабуту Сэсэ Сэка** () ў гонар прэзыдэнта Мабуту. Гэта сёмае па велічыні возера Афрыкі й другое па велічыні зь Вялікіх азёр Уганды.

## Геаграфія
Возера Альбэрт знаходзіцца ў цэнтры Афрыкі, на мяжы Ўганды й Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.
Яно каля 160 км у даўжыню й 30 км у шырыню, максымальная глыбіня — 58 м.
Разьмешчана на вышыні 619 м і мае плошчу 5270 км².

Возера Альбэрт зьяўляецца часткай складанай сыстэмы верхняга Ніла.

## Характарыстыкі вады
Тэмпэратура вады возера Альбэрт адносна стабільная на ўсім працягу, звычайна каля 27-29 °C, і нават яго больш глыбокія ўчасткі ўтрымліваюць кісларод.

## Гісторыя
Возера Альбэрт раней было вядома як ”Мвітанзіге” (забойца саранчы) у Ньёра і Торо, а таксама ў іншых народах, якія засялялі гэты рэгіён за стагодзьдзі да каланіяльнай эпохі. Гэта было зьвязана са старажытным павер’ем, што саранча (лякальна званая ”энзіге”) гінула ў возеры, калі яна спрабавалі перасекчы яго. У 1864 годзе дасьледчыкі Сэмюэл Бэйкер і Флора фон Сасс знайшлі возера і перайменавалі яго ў гонар нядаўна памерлага прынца Альберта, мужа каралевы Вікторыі. У 20 стагодзьдзі прэзыдэнт Заіра Мабуту Сэсэ Сэка часова назваў возера сваім імем.

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Катэгорыя:Вялікія Афрыканскія азёры
Катэгорыя:Азёры Ўганды
Катэгорыя:Азёры Дэмакратычнай рэспублікі Конга
Вялікія Афрыканскія азёры

**Вялі́кія Афрыка́нскія азё́ры** — некалькі буйных азёраў, якія знаходзяцца ва Ўсходне-Афрыканскай зоне разломаў і вакол яе. Уключаюць возера Вікторыя, другое па велічыні прэснаводнае возера ў сьвеце, і Танганьіка, другое па глыбіні і па аб’ёме ў сьвеце. Сьпіс азёраў:

* Танганьіка
* Вікторыя
* Альбэрт
* Эдўард
* Ківу
* Малаві

Некаторыя дасьледчыкі да ліку Вялікіх азёраў адносяць толькі возера Вікторыя, Альбэрт і Эдўард, бо толькі гэтыя тры возера маюць сьцёк у Белы Ніл. Танганьіка і Ківу маюць сьцёк у сыстэму ракі Конга, а Малаві — у Замбэзі праз раку Шыры.
Эдўард (возера)

**Э́дўард** — возера ў Цэнтральнай Афрыцы, на мяжы паміж Угандай і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга, за некалькі кілямэтраў на поўдзень ад экватару. Самае маленькае зь Вялікіх азёраў Афрыкі. Названа ў гонар Эдўарда VII, старэйшага сына каралевы Вікторыі, у гонар якой, у сваю чаргу, названа іншае вялікае возера Афрыкі — Вікторыя. Назву возеру даў Генры Морган Стэнлі, які наведаў возера ў 1888 годзе. Пазьней возера было пераназвана ў Ідзі-Амін у гонар дыктатара Ўганды Ідзі Аміна, аднак сёньня возера зноў носіць сваё былое імя.

З возера выцякае рака Сэмлікі.

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Катэгорыя:Вялікія Афрыканскія азёры
Катэгорыя:Азёры Ўганды
Катэгорыя:Азёры Дэмакратычнай рэспублікі Конга
Сэмлікі

**Сэмлікі** — рака ў Цэнтральнай Афрыцы. Працякае па заходняй частцы Вялікай рыфтавай даліны, злучае возера Эдўард і возера Альбэрт.

Сэмлікі выцякае з возера Эдўард ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, цячэ на поўнач уздоўж заходніх схілаў хрыбта Рувэнзоры, зь якіх папаўняецца ручаямі, працякае па мяжы з Угандай і ўпадае ў возера Альбэрт, зьяўляючыся, такім чынам, адным з вытокаў ракі Белы Ніл.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Ківу (возера)

**Ківу** — возера ў Цэнтральнай Афрыцы, на мяжы паміж Руанды і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга ў Вялікай рыфтавай даліне, адно з Вялікіх афрыканскіх азёраў. Возера Ківу мае сьцёк праз раку Рузізі, якая цячэ ў паўднёвым кірунку і ўпадае ў Танганьіку.

## Геаграфія
Плошча паверхні возера роўная прыкладна 2700 км ², зрэзу вады знаходзіцца на адзнаке 1460 мэтраў на узроўнем мора. Азёрная катлавіны разьмешчана ў рыфтавай даліне, якая паступова пашыраецца, выклікаючы вульканічную актыўнасьць у рэгіёне і заглыблены возера, максымальная глыбіня якога складае 480 мэтраў (16 месца па глыбіні ў сьвеце). Возера акружана гарамі.

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Катэгорыя:Вялікія Афрыканскія азёры
Катэгорыя:Азёры Руанды
Малаві (возера)

**Малаві** (**Ньяса**) — возера ў цэнтральна-ўсходняй Афрыцы, адно зь Вялікіх Афрыканскіх азёраў.

Возера пралягае з поўначы на поўдзень, працягласьць 560 км, глыбіня 706 м. Паўночны і ўсходні берагі стромкія з дрэнна разьвітым шэльфам, паўднёвае і заходняе ўзьбярэжжа пакатае.

Водныя страты адбываюцца ад паверхневага выпарэньня (80%). Кліматычныя выяўленыя два сэзоны: дажджлівы (лістапад — травень) і засушлівы (травень — лістапад). Гэта самае багатае па разнастайнасьці відаў рыб возера сьвету і радзіма некалькіх дзясяткаў відаў акварыюмных рыбак.

Вада возера мае паніжаную канцэнтрацыю іёнаў: да 6 МэВ / л, электраправоднасьць: 600 μS. Паніжаны ўзровень іянізацыі зьяўляецца следзтвам збору паверхневых вод і сьцёкаў рэк, што ня маюць высокай мінэралізацыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Катэгорыя:Вялікія Афрыканскія азёры
Туркана (возера)

**Туркана** (раней **Рудольф**) — возера ў Кеніі, крайняя паўночная частка — у Этыёпіі. Разьмешчана ў межах Вялікай Рыфтавай даліны.

Месца знаходкі  — шкілета узростам 1,6 млн гадоў.

На ўсход ад возера знаходзіцца пустыня Чалбі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Кеніі
Чалбі

**Чалбі** () — глініста-саланчаковая пустыня ў Афрыцы, разьмешчаная ў паўночнай частцы Кеніі, на ўсход ад возера Туркана. Назва пустыні на мове габра азначае «голы і салёны». Гэта самы засушлівы і гарачы рэгіён Кеніі. Пустыня ўтварылася на месцы старажытнага возера. Назіраюцца міражы.

Катэгорыя:Пустэльні Кеніі
Катэгорыя:Бясьсьцёкавыя басэйны Афрыкі
Катэгорыя:Пустэльні і засушлівыя скрэбы
Вікторыя (вадаспад)

**Віктóрыя** () — вадаспад на рацэ Замбезі ў Паўднёвай Афрыцы. Разьмешчаны на мяжы Замбіі і Зімбабвэ. Шырыня вадаспаду — прыкладна 1800 мэтраў, вышыня — 128 мэтраў. Вадаспад ўяўляе сабой незвычайнае відовішча — вузкую прорву, у якую падае вада.

Шатляндзкі дасьледчык Дэйвід Лівінгстан наведаў вадаспад у 1855 годзе і назваў яго ў гонар каралевы Вікторыі. Раней вадаспад быў вядомы сярод мясцовага насельніцтва як «Грымотны Дым».

## Глядзіце таксама
Вадаспады Ігуасу

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вадаспады
Бэнуэ

**Бэнуэ** (на мове банту — маці водаў, ) — рака ў Заходняй Афрыцы (Камэрун, Нігерыя).
Найбуйнейшы левы прыток ракі Нігер. Даўжыня 1400 км (па іншых дадзеных 960 км). Плошча басэйна 441 тыс. км². Сярэдні расход 3170 м³ / сек. Суднаходная ад горада Ібі (у пэрыяд дажджоў ад горада Гарвэй). Па сваім характары — раўнінная рака, што цячэ ў шырокай даліне. Працякае па густанаселеных раёнах вільготных саванн.

Выток ракі знаходзіцца на ўсходніх схілах нагор’я Камэрун. Буйныя прытокі: Оква, Мадай, Анквэ, Шэманкар, Паі, Гангола (правыя) і Кацын-Ала, Донг, Тэмба, Фаро (левыя).

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Бэцібука

**Бецібука** (, таксама выкарыстоўваюцца варыянты **Бэцібока** і **Бетзібока**) — рака ў паўночна-заходняй часткі вострава Мадагаскар. Мае даўжыню 525 км, зьяўляецца найбуйнейшай ракой вострава. Вядомая сваім чырвона-карычневым колерам, які тлумачыцца вялікай колькасьцю сэдымэнтаў, якія вымываюцца ракой ў мора.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Вялікая рыбная рака

**Вялікая рыбная рака** ()&nbsp;— рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака цячэ ва Ўсходняй Капскай правінцыі ПАР. Яе даўжыня складае 644 кілямэтры, плошча басэйна&nbsp;— каля 30366 км². Упадае ў Індыйскі акіян. Рака цячэ праз горад Крадок ў цэнтры краіны. Мае шэраг прытокаў.

## Глядзіце таксама
* Грэйт Кей

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Брыдэ (рака)

**Брыдэ** (афрыкаанс: Breërivier) — рака ў Паўднёвай Афрыцы. Цячэ ў ПАР. Даўжыня — 337 кілямэтраў, плошча басэйна — каля 12384 км². Упадае ў Індыйскі акіян.

Мае шэраг прытокаў. Хвалі ракі выкарыстоўваюцца для арашэньня. Даліна ракі Брыдэ — адзін з чатырох галоўных вінаробных раёнаў краіны.

## Глядзіце таксама
* Мпумаланга
* Вялікая рыбная рака

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі