open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэвіс

**Дэвіс** () — прозьвішча ангельскага паходжаньня.

## Вядомыя носьбіты
* Анджэла Дэвіс — амэрыканская праваабаронца, дзяяч камуністычнага руху.
* Бэт Дэвіс — амэрыканская акторка.
* Джо Дэвіс — ангельскі прафэсійны гулец у снукер i ангельскі більярд.
* Джошуа Дэвіс — амэрыканскі плывец, чатырохразовы алімпійскі чэмпіён.
* Джэрэмі Дэвіс — амэрыканскі актор.
* Джэфэрсан Дэвіс — амэрыканскі ваенны й палітычны дзяяч, першы й адзіны прэзыдэнт Канфэдэратыўных Штатаў Амэрыкі.
* Майкл Дэвіс — брытанскі каталіцкі публіцыст.
* Норман Дэвіс — брытанскі гісторык.
* Райманд Дэвіс — амэрыканскі хімік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізіцы (2002).
* Сайман Дэвіс — валійскі футбаліст.
* Стывэн Дэвіс — паўночнаірляндзкі футбаліст.
* Стыў Дэвіс — ангельскі прафэсійны гулец у снукер.
* Фрэд Дэвіс — ангельскі прафэсійны гулец у снукер.
* Шон Дэвіс — ангельскі футбаліст.
Урублеўскі

**Урубле́ўскі** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Валеры Ўрублеўскі (1836—1908), дзяяч рэвалюцыйнага руху
* Зыгмунт Урублеўскі (1845—1888), польскі фізык
* Ігнацы Ўрублеўскі (1858—1953), беларускі мастак
* Тадэвуш Урублеўскі (1858—1925), адвакат, грамадзкі дзяяч
Сьвітанак плянэты малпаў

***Сьвіта́нак плянэ́ты ма́лпаў*** () — амэрыканскі фантастычны баявік рэжысэра Мэта Рыўза, зьяўляецца сыквэлам жа фільму *[[Паўстаньне плянэты малпаў]]* 2011 году. Гэта ўжо восьмы фільм у сэрыі, выйшаў у ЗША 11 ліпеня 2014 году.

## Зьмест

У выніку эпідэміі «малпавага грыпу», які ахапіў за 10 гадоў увесь сьвет, на Зямлі засталося ўсяго некалькі калёніяў, уключаючы калёнію Сан-Францыска. Тым часам група малпаў на чале з Цэзарам заснавала сваю вёску. Малпы зь вёскі здольныя разумець мову жэстаў, на якіх і маюць зносіны, аднак чалавечай мовай валодаюць толькі Цэзар, Морыс, Ракета і Коба.

Аднойчы сын Цэзара і сын Ракеты наторкваюцца ў лесе на групоўку людзей з калёніі Сан-Францыска, пасьля чаго і пачаліся асноўныя падзеі барацьбы малпаў і чалавека.

## У ролях
* Эндзі Сэркіс — Цэзар (малпа)
* Тобі Бэбэл — Коба (малпа)
* Кэрын Конавэл — Морыс (малпа)
* Джэйсан Кларк — Малькалм
* Гэры Олдмэн — Дрэйфус
* Керы Расэл — Элі
* Кодзі Сьміт-Макфі — Аляксандар, сын Малькалма

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* ''Сьвітанак плянэты малпаў''. Агляд і беларускі трэйлер на Kinakong.by
* ''Сьвітанак плянэты малпаў'' на сайце Internet Movie Database 
* ''Сьвітанак плянэты малпаў'' на сайце Box Office Mojo 

Катэгорыя:Фільмы 2014 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2016 году
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Віталь Жалудок

**Віталь Жалудок** (нарадзіўся 11 жніўня 1986 году) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера
Выхаванец менскага «Тарпэда». Дарослую кар’еру пачынаў у дублі «Дарыды». Пасьля выступленьня за «Асіпавічы» і «Камунальнік», а пасьля стаў гульцом «Менску», дзе быў рэзэрвовым брамнікам. У 2009 годзе на правах арэнды гуляў за рэчыцкі «Ведрыч-97» і быў прызнаны найлепшым гульцом каманды ў сэзоне. Па заканчэньні сэзону 2011 году пакінуў «Менск» у якасьці свабоднага агента, і ў 2012 годзе папоўніў склад грэцкага клюбу «Плятаніяс», за які згуляў толькі ў двух матчах і прапусьціў 9 галоў.

У студзені 2014 году на правах арэнды далучыўся да клюбу трэцяга дывізіёну Грэцыі «ПАО Крусонас». Паводле вынікаў сэзону дапамог камандзе захаваць месца ў лізе, але на момант прыходу брамніка яна знаходзілася на апошнім месцы. У ліпені 2014 году падпісаў кантракт з клюбам «Слуцак». У складзе «Слуцку» быў другім брамнікам і гэтак не згуляў за асноўную каманду. У лютым 2015 году перайшоў у «Ліду», дзе стаў асноўным брамнікам. У пачатку 2016 году падпісаў кантракт з клюбам «Ашмяны».

Пачынаў сэзон у якасьці асноўнага брамніка, аднак улетку ў сувязі з абвінавачваньнем ва ўдзеле ў дагаварных матчах пакінуў каманду. За ўдзел у дамоўленых гульнях спачатку аштрафаваны судом Першамайскага раёну Менску ў кастрычніку 2017 году, а ў лютым 2018 году пажыцьцёва дыскваліфікаваны Беларускай фэдэрацыяй футболу. Пасьля зыходу з «Ашмянаў» пачаў працаваць па-за футболам, гуляючы таксама на аматарскім узроўні.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ліда»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ашмяны»-БДУФК
Анджэла Дэвіс

**Анджэла Івона Дэвіс** (; 26 студзеня 1944, Бірмінгэм, Алабама, ЗША) — амэрыканская праваабаронца, дзяяч камуністычнага руху, сацыёлаг, пэдагог і пісьменьнік. У 1970-х гадах была сымбалем руху за правы зьняволеных. Была зьвязаная з партыяй «Чорныя пантэры».

## Біяграфія
Нарадзілася 26 студзеня 1944 году ў Бірмінггэме, штат Алабама, ЗША, ў сям’і аўтазапраўшчыка і школьнай настаўніцы.

У школе Анджэла Дэвіс вучылася на «выдатна» і марыла стаць настаўніцай. У старэйшых клясах яна стала сябрам марксісцкага гуртка. Паступіла ў масачусэцкі Ўнівэрсытэт Брандэйса, дзе была адной з трох цёмнаскурых студэнтаў на курсе. У 1963 годзе наведала VIII Сусьветны фэстываль моладзі і студэнтаў у Хэльсынкі. Дэвіс, якая цікавілася левым экзістэнцыялізмам Сартра і Камю, вучылася і ў Францыі, маючы цесныя зносіны ў гэты пэрыяд з прадстаўнікамі эўрапейскіх леварадыкальных рухаў.

Прыбыўшы на радзіму, Анджела ўступіла ў Камуністычную партыю ЗША. Калі яна пачала выкладаць у Каліфарнійскім унівэрсытэце ў Лос-Анджэлесе, яна па распараджэньні губэрнатара Рональда Рэйгана была звольненая з ВНУ за сяброўства ў Кампартыі. Анджела перакваліфікавалася ў праваабаронцу. Неўзабаве яна была абвінавачаная ў захопе закладнікаў і забойстве. Дэвіс зьехала з Каліфорніі і хавалася ад паліцыі на працягу двух месяцаў, перш чым яе арыштавалі ў Нью-Ёрку.
Праз 18 месяцаў зьняволеньня, на судовым працэсе, абвінавачваньні не ўдалося давесьці дачыненьне Дэвіс да захопу закладнікаў і забойства.

Пасьля вызваленьня Анджела Дэвіс стала сябрам ЦК Камуністычнай партыі ЗША, балатавалася ад яе ў пары з Гэсам Холам на пасаду віцэ-прэзыдэнта ЗША ў 1980 (калі зь ёй сустрэўся асабіста Леанід Брэжнеў) і 1984 гадах. Наведвала Савецкі Саюз.

Працягваючы вызначаць сябе як леварадыкал і дэмакратычную сацыялістку, яна актыўна займаецца барацьбой за правы жанчын і зьняволеных.

## Узнагароды
* Ганаровы доктар МДУ імя М. В. Ламаносава (восень 1972 году)
* Нацыянальны ордэн Плайя-Хірон (Куба, 3 кастрычніка 1972 году)
* Мэдаль «У адзначэньне 100 гадоў з дня нараджэньня У. І. Леніна» (1972 год)
* Міжнародная Ленінская прэмія «За ўмацаваньне міру паміж народамі» (1979)
* Прэмія нямецкага таварыства абароны грамадзянскіх правоў і чалавечай годнасьці (2004)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы ЗША
Катэгорыя:Праваабаронцы ЗША
Катэгорыя:Камуністы ЗША
Катэгорыя:Сацыялісты ЗША
Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры ЗША
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Фэміністкі
Уладзіслаў Клімовіч

**Уладзісла́ў Клімо́віч** ( 12 чэрвеня 1996 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца казаскага клюбу «Іртыш» і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
У жніўні 2015 году быў аддадзены ў арэнду «Іслачы» да канца сэзону. У сакавіку 2016 году быў аддадзены ў арэнду на паўгоду клюбу «Елгава». У ліпені 2016 году аддадзены ў арэнду гарадзенскаму «Нёману» да канца сэзону. У студзені 2018 году перайшоў у «Тарпэда-БелАЗ», зь якім падпісаў кантракт на два гады. У складзе «Тарпэда-БелАЗ» стаў трывалым гульцом асновы.

У студзені 2020 году па заканчэньні кантракту пакінуў жодзінскую каманду. У хуткім часе стаў трэнавацца зь менскім «Дынама Менск» і неўзабаве падпісаў кантракт з клюбам. Замацаваўся ў стартавым складзе каманды і стаў адным зь лідэраў. У сьнежні 2020 году падоўжыў кантракт з дынамаўцамі. У сэзоне 2021 году заставаўся адным з асноўных гульцоў менчукоў.

У студзені 2022 году, пакінуўшы «Дынама» па заканчэньні кантракта, перайшоў у вугорскі клюб «Д’ірмат». Па выніках сэзону 2021—2022 гадоў «Д’ірмат» выбыў з найвышэйшага дывізіёна Вугоршчыны, і ў чэрвені 2022 году паўабаронца стаў гульцом кіпрскага клюбу «Нэа Саляміна». Пакінуў кіпрскую каманду ў чэрвені 2023 году. У ліпені 2023 году ўзмоцніў шыхты вугорскага клюбу «Дыёшд’ёр», за які выступаў два гады. У ліпені 2025 году стаў футбалістам жодзінскага «Тарпэда-БелАЗ», але там прабыў да канца сэзону. У пачатку 2026 году прыяднаўся да казаскага клюбу «Іртыш».

### Міжнародная
Дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі 9 лістапада 2017 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Армэніі.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Латвіі: 2016

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце БАТЭ
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Максімільян Станіслаў Рыла

**Максімільян Станіслаў Рыла** (; 31 сьнежня 1802, Падароск Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні, Расейская імпэрыя ― 17 чэрвеня 1848, Хартум, Судан) ― каталіцкі місіянэр на Блізкім Усходзе і ў Афрыцы, філёзаф, археоляг.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Падароск на Гарадзеншчыне (цяпер у Ваўкавыскім раёне) у зьбяднелай шляхецкай сям’і. У 1817 року скончыў школу ў вёсцы Лыскаў Пружанскага павету, пасьля Полацкую езуіцкую акадэмію, атрымаўшы ступень магістра філязофіі. У 1820 паступіў на мэдыцынскі факультэт Віленскага ўнівэрсытэту. У сувязі з забаронаю ў Расейскай імпэрыі дзейнасьці езуітаў зьехаў у Рым, дзе ў 1824—1826 і 1830—1834 роках працягнуў навучаньне ў Папскім Грыгарыянскім унівэрсытэце, вывучаючы філязофію і багаслоўе. Атрымаў званьне прафэсара філязофіі. Выкладаў у езуіцкіх школах.

## Місіянэрская дзейнасьць
У 1836 выправіўся ў Лібан дзеля вывучэньня магчымасьці аб’яднаньня цэркваў і адкрыцьця каталіцкае акадэміі на Блізкім Усходзе. Як інспэктор Ватыкану, наведаў Малую Азію. У студзені 1837 у Ерусаліме сустрэўся з польскім паэтам Юльюшам Славацкім, пэўны час яны падарожнічалі разам. У красавіку 1837 року Максімільян Рыла наведаў Дамаск, Багдад, Масул і Нінэвію. Нароўні з сустрэчамі з прадстаўнікамі ўсходніх цэркваў ладзіў археалягічныя вышукі.

Напрыканцы 1837 вярнуўся ў Рым, дзе зрабіў падрабязны даклад папу Рыгору XVI пра рэлігійную сытуацыю на Блізкім Усходзе, прадставіў праект моладзевага каталіцкага калегіюму з росьпісам выдаткаў на ягонае ўтрыманьне.

У 1839—1841 ачольваў езуіцкую місію ў Сырыі, заклаў у Бэйруце навучальную ўстанову ― Collegium Asiaticum — з рознымі клясамі, друкарняй і музэем. Там навучаліся болей за 100 юнакоў. У 1875 року ўстанову атрымала статус унівэрсытэту сьв. Язэпа.

У 1841—1843 роках місіянэр на Мальце, дзе стварыў каталіцкую школу для хлопчыкаў. У 1843—1844 прапаведнік на Сыцыліі.

У 1844—1846 — рэктар Рымскага калегіюму (Collegium Urbanum) Кангрэгацыі прапаганды веры. У 1846 папа Піюс IX прызначыў яго апостальскім вікарыем Цэнтральнай Афрыкі ў сталіцы Судану ― месьце Хартум.

У 1848 року зьдзейсьніў падарожжа ў Каір і Александрыю. Расейскі падарожнік Ягор Кавалеўскі, які сустракаўся ў Хартуме з Рылам, адзначаў ягоную эрудыцыю, у прыватнасьці, добрае веданьне расейскай літаратуры.

Максімільян Станіслаў Рыла памёр падчас місіянэрскай паездкі, пахаваны на мясцовых могілках у Хартуме. У 1899 року рэшткі перанесеныя ў Каір на каталіцкія могілкі.

## Навуковая дзейнасьць
Першы з дасьледнікаў азнаёміўся з рэшткамі старажатнага Бабілёну, падараваўшы музэю Ватыкану калекцыю археалягічных знаходак. У 1837 року абраны ў папскую археалягічную акадэмію і Арыенталягічнае таварыства Францыі.

Выдаў камэнтары да кнігі заснавальніка Ордэна езуітаў Ігнацыя дэ Ляёлі «Духоўныя практыкаваньні» («Exercitia Spiritualia»).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзенскай губэрні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім раёне
Катэгорыя:Польскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Каталіцкія місіянэры
Катэгорыя:Італьянскія езуіты
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Памерлі ў Хартуме
Катэгорыя:Пахаваныя ў Каіры
Бітва каля вёскі Ярышмарды

**Бітва каля вёскі Ярышмарды** — баі падчас Першай расейска-чачэнскай вайны, дзе 16 красавіка 1996 году чачэнскім войскам быў поўнасьцю зьнішчаны расейскі аддзел — 245-ы пяхотны полк.

## Апісаньне баёў
245-ы пяхотны полк рушыў па дарозе Старыя Атагі — Чыры — Дуба — Дачуборзы — Ярышмарды і далей на поўдзень Чачэніі для службы. Бітва пачалася ў 14:20, калі расейскі полк пераехаў праз мост за раку Аргун, а галава поезда была каля вёскі Ярышмарды. Чачэнцы падбілі першую й астатнюю машыну. Тым самым усё расейскае войска на магло ехаць ні назад (адступаць) ні наперад (наступаць), бо горная мясцовасьць не давала магчымасьці выкарыстаць цяжкую тэхніку (танкі, БМП і г. д.). Усюды былі высокія халмы й горы, дзе акапаліся чачэнцы. Бітва цягнулася да 18:00. Пасьля чачэнцы пачалі адыход. Амаль усе расейцы былі забітыя.

## Вынікі засады каля Ярышмарды
* Чачэнскае войска (паводле расейскіх крыніцаў) забіла каля 73 расейскіх ваяроў (насамрэч больш за 200 чалавек). 52 расейцы было паранена. Было зьнішчана 6 расейскіх БМП, 1 танк, 11 машынаў. 
* Страты сярод чачэнскага войска невядомы да сёньняшняга дня.

## Водгук у Расеі й Чачэніі
Баі каля вёскі Ярышмарды далі прычыну да новых нападаў на прэзыдэнта Ельцына. Яго абвінавачвалі ў бездапаможнасьці й слабасьці. Чачэнцы ж маглі даказаць усяму сьвету, што яны могуць ваяваць з расейцамі й перамагаць. Чачэнскае войска захавала сваю баяздольнасьць.

## Вонкавыя спасылкі
* Даклад Даклад пасла дзяржаўнай Думы Расеі пра падзеі каля вёскі Ярышмарды
* Аб Ярышмарды
* Расстраляныя расейцы

Катэгорыя:Першая чачэнская вайна
Катэгорыя:Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя
Замірэньне Расеі і Ічкерыі (1996)

**Замірэньне Расеі й Ічкерыі** (Сумесная заява аб прынцыпах вызначэньня асноваў узаемінаў) — расейска-чачэнскае пагадненьне, падпісанае 31 жніўня 1996 году ў Хасаўюрце (Дагестан). Было падставай для замірэньня й вываду расейскага войска зь Ічкерыі. Абазначыла заканчэньне Першай расейска-чачэнскай вайны. Падпісана пад ціскам чачэнскага войска, якое ўсімі сіламі спрабавала прымусіць Расею да вываду войскаў з Чачэніі шляхам баёў за Грозны, Аргун і Гудэрмэс. Прадугледжвала дасягненьне да 31 сьнежня 2001 году Пагадненьня аб асновах узаемінаў, «якія вызначаюцца ў адпаведнасьці з агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права».

## Перамоўнікі
* Аляксандар Лебедзь — расейскі пісар Рады бясьпекі Расеі
* Сяргей Харламаў — намесьнік расейскага пісара Рады Бясьпекі Расеі
* Аслан Масхадаў — начальнік Найвышэйшай вайсковай рады Ічкерыі
* Саіт Хасан Абумусьлімаў — намесьнік прэзыдэнта Ічкерыі

## Перадумовы
22 жніўня 1996 г. у сяле  () начальнік Найвышэйшай вайсковай рады Ічкерыі Аслан Масхадаў і сакратар Рады бясьпекі Расеі Аляксандар Лебедзь падпісалі Пагадненьне аб неадкладных захадах па спыненьні агню і баявых дзеяньняў у г. Грозны і на тэрыторыі Чачэнскай рэспублікі. Пры гэтым расейскі бок абавязаўся ажыцьцявіць «вывад фэдэральных войскаў з тэрыторыі Чачэнскай рэспублікі» да канца жніўня.

## Вынікі
Вынікам угоды быў вывад расейскага войска з Ічкерыі й канец Першай расейска-чачэнскай вайны. 12 траўня 1997 г. у Маскве прэзыдэнты Ічкерыі і Расеі Аслан Масхадаў і Барыс Ельцын адпаведна падпісалі на расейскай мове , якая набыла моц у дзень падпісаньня. Дамоўныя бакі ўзялі на сябе абавязкі:
# «назаўсёды адмовіцца ад прымяненьня і пагрозы прымяненьня сілы пры вырашэньні ўсялякіх спрэчных пытаньняў»;
# «будаваць свае дачыненьні ў адпаведнасьці з агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права».

На думку амэрыканскага прафэсара юрыспрудэнцыі Фрэнсыса Бойла, паводле дамовы Расея дэ-факта прызнала Ічкерыю згодна з нормамі міжнароднага права

Аднак у 1999 годзе пачалася Другая расейска-чачэнская вайна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Здымак подпісу ўгоды

Катэгорыя:Першая чачэнская вайна
Катэгорыя:Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Расеі
Катэгорыя:Падзеі 1996 году
Летні наступ у Ічкерыі (1996)

**Летні наступ у Ічкерыі (1996)** — напад чачэнскага войска на месты Грозны, Аргун і Гудэрмэс у жніўні 1996 году падчас Першай расейска-чачэнскай вайны. Цягам наступу чачэнцы выбілі расейцаў з Грознага, Аргуну (праўда ў гэтых местах засталіся акружонымі некаторыя расейскія часткі, але яны не маглі самі вырвацца з акружэньня і ў далейшым іх чакаў марны лёс сьмерці, або палону). У Гудэрмэсе чачэнцы авалодалі местам увогуле бяз бою. Гэта дало магчымасьць чачэнцам патрабаваць вываду расейскіх войскаў з Ічкерыі.

## Колькасьць чачэнскага войска
Агульная колькасьць чачэнскіх ваяроў быля каля 850 чалавек.

## Задача наступу
Паказаць сьвету й Расеі, што чачэнскае войска можа ваяваць. Гэта (думалі чачэнцы) прымусіць Расею да перамоваў і да вываду расейскага войска з Ічкерыі.

## Апісаньне баёў
6 жніўня 1996 году ў 5:00 чачэнскія аддзелы з поўдня ўвайшлі ў места Грозны. Расейцы перад гэтым вывелі частку войскаў з Грознага, каб паказаць, што вайна заканчваецца, бо ў чачэнцаў няма сілаў, каб ваяваць. Чачэнскае войска пакарала расейцаў за гэта. Яны акружалі ў будынках застаўшыяся расейскія часткі. Пачыналі іх абстрэл. Расейцы пачалі сьцягіваць войска вакол Грознага для заваяваньня места Грознага. Аднак гэтага нападу не адбылося. Пад ціскам грамадзкасьці расейскія ўлады пайшлі на замірэньне з Ічкерыяй. 31 жніўня 1996 году была падпісана ўгода, якая закончыла вайну.

Катэгорыя:Першая чачэнская вайна
Катэгорыя:Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя
Керамзіт

**Керамзіт** ( — «гліна») — кіпры жвір, друз (зярняты 5—20 мм) і пясок (зярняты да 5 мм) з хутка абпаленай чырвона-бурай і цёмна-карычневай гліны. Ёсьць лёгкім (шчыльнасьць 250—800 кг/м³), трывалым і нізкацеплаправодным. Мае аплаўленую паверхню і ячэістую будову. Вырабляецца хуткім абпальваньнем гранулаў зь лёгкаплаўкай гліны ў вярчальнай печы пры тэмпэратуры 1050—1220 °C. Для лепшага ўспучваньня ўводзяць дадаткі (молаты вугаль, пілавіньне, пірытныя агаркі і торф). Выкарыстоўваецца ў якасьці запаўняльніка для лёгкага бэтона, цепла- і гукаізаляцыйнай засыпкі ў будынках, у якасьці асновы ў дарожным будаўніцтве і цяпліцах. Таксама прымяняецца ў расьлінаводзтве і краявідным дызайне, у якасьці фільтру замазучаных і каналізацыйных стокаў. У Беларусі выпускаецца Віцебскім камбінатам будаўнічых матэрыялаў і Новалукомскім заводам керамзітавага жвіру (500 тыс. м³ — 2009 г.).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Новалукомальскі завод керамзітавага жвіру

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Грануляваныя матэрыялы
Кізьляр

**Кізьля́р** — места ў Расеі, у Дагестане. Сталіца Кізьлярскага раёну, але ў склад яго места не ўваходзіць. Кізьляр уваходзіць у мескую акругу, у якую ўваходзіць яшчэ вёска Камсамольскае.

## Паходжаньне назвы
Сярод навукоўцаў большасьць лічыць, што слова «Кізьляр» татарскага паходжаньня. Перакладаецца з татарскага «кызыл яр» — чырвоны бераг. Гэта з-за таго, што места знаходзіцца каля ракі Церак.

## Мінулае

Расейцы заснавалі ў 1735 годзе ў Кізьляры горад (крэпасьць-фартэцыя). Гэты год лічыцца годам засанаваньня места. Хоць хутчэй за ўсё паселішча існавала й раней. На паўднёвым захадзе места мяжуе з Чачэніяй. Праз Кізьляр цячэ рака Церак. З 1822 году Кізьляр становіцца сталіцай аднайменнага павету. У 1831 годзе на места ўчыніў наезд Казі начальнік Каўкаскага імамства. З 1860 году места стала сталіцай Кізьлярскай акругі. 9 сьнежня 1867 году Кізьляр адлучаны ад Стаўрапольскай губэрні й далучаны да Церскай казацкай вобласьці. У 1922 годзе Кізьляр далучаны да Дагестану. З 1944 па 1957 гады ў складзе Грозьненскай вобласьці. З 1957 па сёньняшні дзень у складзе Дагестану. У 1996 годзе адбыўся наезд чачэнскага загону на Кізьляр.

## Насельніцтва
; Нацыянальны склад
Паводле перапісу Расеі ў 2010 годзе

## Гаспадарка
Прамысловасьці амаль не існуе. Галоўны занятак — земляробства й служба на дзяржаўных пасадах і ў войску. Ёсьць заводы:
* Каньячныя заводы:
** Кізьлярскі каньячны завод
** Віна-каньячны завод «Кізьляр»
* Электрамэханічны, электраапаратны заводы.
* Пераапрацоўка земляробчых вырабаў.
* Канцэрн «КЭМЗ»

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Дагестан
Алімпійка

**Алімпі́йка** — прастамоўная назва заплянаванай у 1970-х роках аўтастрады Бэрлін — Масква. Адной з нагодаў прыняцьця рашэньня пра будову былі заплянаваныя Алімпійскія гульні ў Маскве ў 1980. Аднак да таго часу меў быць здадзены толькі кавалак трасы — будоўля на захад ад Варшавы была спыненыя з-за эканамічнага крызісу ў Польшчы канца 1970-х. Руіны мастоў і віядукаў плянаванай трасы сталі турыстычнымі славутасьцямі.

У 2010 у Польшчы пачалося будаўніцтва аўтастрады A2 па тым самым маршруце, што й алімпійка. Усе недабудаваныя рэшткі старой трасы былі пры гэтым разбураныя.

## Вонкавыя спасылкі
* Мапа аб’ектаў трасы ў Польшчы

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Катэгорыя:Дарогі Польшчы
Катэгорыя:Дарогі Расеі
Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе

**Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Чэхіі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 16 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, выбывае ў Нацыянальную лігу, а ягонае месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёну; таксама 14-ы і 15-ы клюбы Першай лігі гуляюць пераходныя матчы з другім і трэцім клюбамі Нацыянальнай лігі за месца ў найвышэйшым дывізіёне. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Славія». Ад сэзону 2018—2019 гадоў сэзоны працягваюцца зь ліпеня да траўня, кожная каманда праводзіць 30 гульняў. Каманды разьбіваюцца на тры групы, гуляюць міні-туры для вызначэньня выніковых пазыцый у чэмпіянаце. Зараз ліга займае 13-е месца ў рэйтынгу УЕФА.

Гісторыя чэмпіянату Чэхіі па футболе пачалася напрыканцы XX стагодзьдзя. Яна была рэарганізаваная ў сэзоне 1993—1994 гадоў пасьля Аксамітнага развода, калі спыніла існаваньне Першая Ліга Чэхаславаччыны.

Ад самага пачатку ў першай лізе ўдзельнічалі 16 каманд. Спачатку сэзон працягваўся з жніўня да мая. Каманды праводзілі па 2 гульні з кожным з супернікаў: адну на сваім полі, адну на полі суперніка, у выніку атрымлівалася па 30 гульняў. У першым сэзоне за перамогу налічвалася 2 ачкі, у 1994 годзе была прынятая сыстэма трох ачкоў за перамогу. За нічыю каманды атрымлівалі па адным ачку, за паразу ачкоў не налічвалася. Рэйтынг каманд складаўся паводле колькасьці набраных ачкоў, калі дзьве ці больш каманд набіралі аднолькавую колькасьць ачкоў, улічваліся сустрэчы каманд паміж сабой, падлічвалася колькасьць ачкоў ад гэтых гульняў, потым улічвалася розьніца галоў, потым колькасьць галоў. Каманды, якая набрала найменшую колькасьць ачкоў, вылятае ў Нацыянальную лігу.

## Чэмпіёны
* Спарта Прага — 14 тытулаў
* Славія Прага — 8
* Вікторыя Пльзень — 6
* Слован Лібэрац — 3
* Банік Острава — 1

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Чэхіі па футболе
Мурашчына

Назву **Мурашчына** маюць:

* Мурашчына — былы хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мурашчына — хутар у Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
Баташань (футбольны клюб)

«**Баташань**» () — румынскі футбольны клюб з гораду Баташаню. Заснаваны ў 2001 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Баташань
Аб кульце асобы і яго наступствах

**Аб кульце асобы і яго наступствах** — даклад першага сакратара ЦК КПСС Мікіты Хрушчова на ўнутраным закрытым пасяджэньні 20-га зьезду партыі 25 лютага 1956 году ў маскоўскім Вялікім Крамлёўскім палацы. Грунтаваўся на зьвестках Пракуратуры СССР, КДБ, Цэнтральнай камісіі па пераглядзе справаў на раней асуджаных грамадзянаў і Камісіі партыйнага кантролю ЦК КПСС. Зьмяшчаў абвінавачаньне папярэдняга кіраўніка партыі Ёсіфа Сталіна ў сфабрыкаваньні крымінальных справаў аб змовах і ў рэпрэсіях, ад якіх загінулі тысячы людзей. Таксама ў дакладзе адзначалася, што Нямецка-савецкую вайну ўдалося выйграць насуперак рашэньням Сталіна: «Калі фашысцкія войскі ўжо ўварваліся…, з Масквы быў загад — на стрэлы не адказваць… таму, што Сталін… лічыў, што гэта яшчэ не вайна… Гэта прывяло да таго, што ў першыя ж гадзіны і дні праціўнік вынішчыў у нашых памежных раёнах вялікую колькасьць авіяцыі, артылерыі, …зьнішчыў вялікую колькасьць нашых ваенных кадраў, дэзарганізаваў кіраваньне войскамі, і мы апынуліся не ў стане перагарадзіць яму шлях углыб краіны».

Зьезд пастанавіў азнаёміць з дакладам толькі аднапартыйцаў, камсамольцаў і беспартыйных кіраўнікоў, бо Хрушчоў у ім зазначаў: «Гэтае пытаньне мы ня можам вынесьці за межы партыі, а тым больш, у друк». Пасьля зьезду замяшанае ў беззаконьні Сталіна партыйнае кіраўніцтва вырашыла не друкаваць даклад, бо замест галоснасьці мела зацікаўленасьць толькі ў спыненьні рэпрэсіяў, ад якіх само цярпела. Пры зачытваньні на партыйных сходах у сакавіку 1956 г. яго забаранялася абмяркоўваць і бралася расьпіска аб неразгалошваньні. Аднак у 1956 г. яго надрукавала амэрыканская газэта . У СССР даклад упершыню апублікавалі праз 33 гады, у 1989 годзе, у часопісе «Весткі ЦК КПСС» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Катэгорыя:КПСС
Катэгорыя:Гістарычныя дакумэнты
Катэгорыя:Падзеі 1956 году
Катэгорыя:Камунізм
Катэгорыя:Творы пра палітыкаў
Катэгорыя:Публічныя выступы
Макабі Пэтах-Тыква

«**Макабі**» — ізраільскі футбольны клюб з гораду Пэтах-Тыквы. Заснаваны ў 1912 годзе. Трохразовы ўладальнік Кубка Ізраілю (1935, 1952, 2024).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пэтах-Тыква
Гаўя (вёска)

**Га́ўя** — вёска ў Беларусі, чыгуначная станцыя на ўчастку Маладэчна — Ліда, у Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 86 чалавек.

## Гісторыя
Вядомая зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя, як маёнтак Гаўя ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва, шляхецкая ўласнасьць. У 1562 годзе 29 дымоў. У 1690 годзе маёнтак Гаўя-Сулікоўшчына належаў Г. Маўлевіч. У 1735 годзе адносіўся да Суботніцкай парафіі, уласнасьць Жукоўскага. Да маёнтку адносіліся вёскі Дзяманты, Малыя і Вялікія Сонтакі, Жалейкі, Курдукі, Каўкелі, Яхімаўшчына.

У сярэдзіне XIX стагодзьдзя маёнтак належаў У. Брахоцкаму, да яго адносіліся вёскі: Залейкі, Навасёлкі, Бурдукі, Хвасты (цяпер Лугавая), Каўкелі. У 1885 годзе маёнтак у Івейскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні, дзейнічалі царква, вадзяны млын. У 1897 годзе 5 двароў, 101 жыхар, млын, карчма. Часткова жыхары займаліся сплавам лесу.

У 1921—1939 гадах у Ліпніскай гміне Валожынскага, затым Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы.

З 12 кастрычніка 1940 году станцыя Гаўя (28 двароў, 140 жыхароў) у Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну. З 25 чэрвеня 1941 году да 8 ліпеня 1944 году акупавана нямецкімі захопнікамі.

Знаходзілася ў складзе калгасу «Авангард». У 1970 годзе 124 жыхары. Пасьля ў складзе калгасу «Ліпнішкі». 5 верасьня 2013 году Гаўя атрымала статус вёскі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 86 жыхароў
* 1999 год — 42 двары, 89 жыхароў

## Інфраструктура
Працаваў асфальтавы завод, сталовая, склады, крама.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гаўя
* Гаўя на Радзіма.орг
*  

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Урус-Мартан

**Уру́смарта́н** () — места ў Расеі, у Чачэніі.

## Разьмяшчэньне
Места знаходзіцца на рацэ Мартан. Ад Грознага да Ўрусмартана 31 км на захад. У месьце цякуць рэкі Тангі й Рошні, якія ўпадаюць у раку Мартан, якая ў сваю чаргу цячэ ў раку Церак.

## Мінулае
Вёска была заснавана даўно, але калі не вядома. Раней Урусмартан меў назву Мартан (ад назвы ракі Мартан). Пад час вайны Шаміля з Расеяй, Урусмартан замагаўся на баку Імамату. Неаднаразова расейцы спальвалі вёску Мартан. 3 жніўня 1848 году расейцы заснавалі ў вёсцы Мартан крэпасьць, якая праіснавала некалькі гадоў. З-за прысутнасьці расейцаў да назвы вёскі далучылася слова «урус» г. зн. «расейскі», якое захавалася да сёньняшняга дня — Урусмартан.

## Насельніцтва

; Народны склад
Паводле перапісу Расеі 2010 году

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі
Сара Тысдэйл

**Сара Тысдэйл** (1884, Сэнт-Люіс —1933, Нью-Ёрк) — амэрыканская паэтка.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сярэднезаможнай сям’і ў Сэнт-Люісе, дзе правяла большую частку жыцьця. Толькі апошнія гады жыла ў Нью-Ёрку. Праз хваравітасьць толькі ў 9 гадоў змагла пайсьці ў школу. У 1898 г. паступіла ў  (, акруга ). У наступным годзе перавялася ў школу на сядзібе Хосмэра (Сэнт-Люіс), якую скончыла ў 1903 годзе.

Першы верш надрукавалі ў мясцовай газэце «Люстэрка Рыды» у 1907 годзе. У тым жа годзе пабачыў сьвет яе першы зборнік вершаў «Санэты да Д’юз і іншыя вершы». Другі зборнік, «Алена Траянская і іншыя вершы» выйшаў у 1911 г. і атрымаў станоўчыя водгукі за лірычнае майстэрства і рамантычную тэматыку. У 1914 г. выйшла замуж за заможнага аматара яе творчасьці Эрнста Філсінгэра, зь якім разьвялася ў 1929 годзе. У 1915 г. выйшаў трэці зборнік, «Рэкі, што цякуць у мора». У 1918 г. атрымала за зборнік «Любоўныя песьні» Пуліцэраўскую ўзнагароду, якую выплаціла .

У 1920 г. выдала зборнік «Полымя і цень» зь вершам «Ласкавыя будуць дажджы», які натхніў фантаста Рэя Брэдбэры на напісаньне ў 1950 г.  апавяданьня (часопіс , 6 траўня 1950), што ўвайшло ў зборнік . У 1933 г. выдала апошні зборнік «Дзіўная перамога» і скончыла жыцьцё самагубствам.

## Пераклады на беларускую
На беларускую мову творы паэткі перакладалі Аляксей Арцёмаў, Андрэй Стэфановіч, Алена Пятровіч і Ганна Янкута.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Творы // Праект «Гутэнбэрг»

Катэгорыя:Паэткі ЗША
Катэгорыя:Паэты-самагубцы
Мушкетэры (2014)

**«Мушкетэ́ры»** () — гістарычны прыгодніцкі тэлесэрыял BBC, створаны Джэсыкай Поўп і Адрыянам Годжзам. Галоўныя дзеючыя асобы — героі раману Аляксандра Дзюма «Тры мушкетэры». Дзеяньне адбываецца ў час дзеяньня раману, аднак сюжэт ня мае нічога падобнага з кнігай, акрамя галоўных герояў.

Здымкі сэрыялу вяліся ў Чэхіі. Прэм’ера адбылася на тэлеканале BBC One 19 студзеня 2014. У галоўных ролях — Люк Паскуаліна (д’Артаньян), Том Бэрк (Атос), Сант’яга Кабрэра (Араміс), Говард Чарльз (Партос) і Пітэр Капальдзі (кардынал Рышэльё). Першы сэзон складаецца зь 10 сэрыяў, вядуцца здымкі другога сэзону.

## Сюжэт
Парыж, 1630 рок. Мушкетэры Араміс, Атос і Партос ды іхні новы сябар д’Артаньян служаць пад камандаваньнем капітана дэ Трэвіля на абароне караля і дзяржавы. Найпадступнейшыя ворагі, як зазвычай — кардынал Рышэльё ды мілэдзі дэ Ўінтэр…

## Стварэньне
BBC заплянавала стварэньне сэрыялу пра мушкетэраў яшчэ ў 2007 року, але ўрэшце вытворчасьць пачалася ў 2012. Паколькі ў Парыжы не засталося падыходзячай архітэктуры, у якасьці месца здымкаў ад пачатку плянаваўся Дублін. Пазьней была аддадзеная перавага Чэскай рэспубліцы, дзе сусьветныя войны ня зьнішчылі мноства гістарычных будынкаў. Шматлікія з гэтых жылых будынкаў былі арандаваныя на час здымак.

Большасьць падзеяў здымалася ў вёсцы Докшаны за 30 км ад Прагі, дзе былі пабудаваныя дэкарацыі пляцу ў Парыжы, некалькі вуліцаў і мушкетэрскі гарнізон. На тэрыторыі закінутага кляштару былі дадаткова зробленыя шынкі, спальні ды могільнік.

Ужо пасьля пачатку здымак першага сэзону Пітэр Капальдзі атрымаў ролю Дванаццатага доктара ў сэрыяле «Доктар Хто», таму ў другім сэзоне «Мушкетэраў» кардынала Рышэльё ня будзе. Замест яго зьявіцца іншы антаганіст — Рафшор (Марк Ўорэн).

## У ролях
* Том Бэрк — Атос
* Сант’яга Кабрэра — Араміс
* Пітэр Капальдзі кардынал Арман Рышэльё
* Говард Чарльз — Партос
* Аляксандра Доўлінг — Ганна Аўстрыйская
* Раян Гэйдж — Людовік XIII
* Тамла Кары — Канстанцыя Банасьё
* Мэймі МакКой — мілэдзі дэ Ўінтэр
* Люк Паскуаліна — д’Артаньян
* Гуга Шпэер — капітан Трэвіль
* Марк Ўорэн — Рашфор

## Сьпіс сэрыяў

### 1 сэзон

### 2 сэзон
9 лютага 2014 року было прынятае рашэньне пра стварэньне 2 сэзону. Здымкі пачаліся ў красавіку, адным з рэжысэраў стаў Джон Стрыклэнд.

## Успрыняцьце
Сьпярша «Мушкетэры» атрымалі неадназначныя ацэнкі крытыкаў, але пасьля трэцяй сэрыі яны сталі больш пазітыўнымі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* 

Катэгорыя:Брытанскія драматычныя тэлесэрыялы
Катэгорыя:Прыгодніцкія тэлесэрыялы
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2014 году
Катэгорыя:Тэлеперадачы на ангельскай мове
Катэгорыя:Францыя ў культуры і мастацтве
Катэгорыя:Фільмы пра Трох мушкетэраў
Катэгорыя:Праграмы тэлеканалу BBC
Страсбурскае пагадненьне (1675)

**Стра́сбурскае пагадне́ньне 1675 року** — першая міжнародная дамова па забароне выкарыстаньня хімічнае зброі, заключаная паміж Францыяй і Сьвятой Рымскай імпэрыяй 27 жніўня 1675 року ў Страсбургу.

У 1672 падчас аблогі Гронінгену (Галяндыя) нямецкія войскі ўжылі кідальныя снарады з дададзенай беладоннай, каб надаць ім атручвальныя ўласьцівасьці. Праз тры гады Францыя і Сьвятая Рымская імпэрыя падпісалі ўгоду, паводле якой абавязваліся не ўжываць на вайне «падступныя і смуродныя» атрутныя рэчывы.

Наступнае падобнае пагадненьне па выкарыстаньні хімічнае зброі адбылося толькі ў 1925 року (Жэнэўскі пратакол).

## Глядзіце таксама
* Брусэльская канфэрэнцыя (1874) — рэкамэндавала забарону атрутнай ці атручанай зброі, аднак без падпісаньня дамовы
* Гаагская дэклярацыя (1899) — абвясьціла па-зазаконным «выкарыстаньне снарадаў, адзінай задачай якіх ёсьць распыленьне задушлівых або шкадлівых газаў»
* Вэрсальская дамова (1919)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дамовы па кантролі ўзбраеньняў
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Сьвятой Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Францыі
Катэгорыя:Хімічныя ўзбраеньні
Катэгорыя:Падзеі 1675 году‎
Катэгорыя:Падзеі 27 жніўня
Катэгорыя:Гісторыя Страсбургу
Галашкі

**Гала́шкі** (, ) — вёска ў Сунжанскім раёне Інгушэтыі, што ў Расеі.

## Разьмяшчэньне
Знаходзіцца на левым беразе ракі Аса, якая цячэ ў раку Сунжа. Найбліжэйшымі вёскамі зьяўляюцца: на поўначы — Алхасты; на паўночным захадзе — Сурхахі, Алі-Юрт; на паўночным усходзе — Аршты; на поўдні — Мужычы; на паўднёвым усходзе — Датых; на паўднёвым захадзе — Камгарон.

## Гісторыя
Вёска Галашкі існавала ў XIX стагодзьдзі. Прымала ўдзел у супраціве расейскай навале. Жыхары вёскі падтрымлівалі імама Шаміля. Прымалі ўдзел у першай і другой расейска-чачэнскай войнах. У 1944 годзе жыхары вёскі былі выселеныя. Вёска атрымала новую назву Первамайскае. У 1990-я гады была вернута старая назва — Галашкі.

## Насельніцтва
У вёсцы жыве каля 7000 чалавек. Большасьць зь іх — інгушы. Насельнікі вёскі займаюцца земляробствам і трохі жывёлагадоўляй.

Катэгорыя:Населеныя пункты Інгушэтыі
Назрань

**Назра́нь** (; у 1944—1957 гадах — **Коста-Хетагурава**) — горад у Інгушэтыі, што ў Расеі, сталіца Назранаўскага раёну Інгушэтыі, самае вялікае паселішча ў Інгушэтыі.

## Мінуўшчына

Назрань была заснаваная ў 1781 годзе, як расейскае паселішча. Зь цягам часу колькасьць расейцаў пачало зьніжацца, а колькасьць мясцовых «каўкасцаў» павялічвацца, што прывяло да паўстаньняў у Назрані. У 1893 годзе праз Назрань пабудавалі чыгунку. У Назрані пабудавалі вакзал. У 1944 годзе з-за высяленьня інгушоў Назрань перайменавалі ў Коста-Хетагурава й далучылі да Паўночнай Асэтыі. У 1957 годзе мястэчку вярнулі старую назву — Назрань. З 1990 году Назрань стала сталіцай Інгушэтыі. З 2000 году яна страціла свой статус сталіцы, але й цяпер зьяўляецца самым буйным паселішчам у Інгушэтыі.

## Насельніцтва
; Нацыянальны склад паводле перапісу Расеі ў 2010 годзе
* інгушы — 92 175 чал. (98,8%)
* чачэнцы — 385 чал. (0,4%)
* расейцы — 189 чал. (0,2%)
* іншыя — 586 чал. (0,6%)

## Вонкавыя спасылкі
* Даведка аб Назрані

Катэгорыя:Населеныя пункты Інгушэтыі
Сяркі

Назву **Сяркі** маюць:

* Сяркі — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Сяркі — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Касьмічная біялёгія

**Касьмі́чная біялё́гія** — комплекс біялягічных навук, які вывучае жыцьцядзейнасьць зямных арганізмаў ва ўмовах касьмічнай прасторы й на касьмічных лятальных апаратах; біялягічныя сыстэмы жыцьцезабесьпячэньня на касьмічных караблях і станцыях; наяўнасьць, распаўсюджаньне, асаблівасьці й эвалюцыю жывой матэрыі ў Сусьвеце (экзабіялёгія). Выкарыстоўвае дасягненьні розных разьдзелаў біялёгіі, астраноміі, геафізыкі, радыёэлектронікі й інш.

У касьмічнай біялёгіі вылучаюцца: гравітацыйная біялёгія, касьмічная мікрабіялёгія, фізыялёгія, генэтыка, біятэхналёгія. У экспэрымэнтах касьмічнай біялёгіі выкарыстоўваюць больш за 60 відаў біялягічных аб’ектаў (ад вірусаў да сысуноў).

## Крыніцы

Катэгорыя:Астрабіялёгія
Катэгорыя:Пілятаваныя палёты
Марозаў

**Марозаў** — прозьвішча.

* Ігар Вячаслававіч Марозаў (нар. 1954) — беларускі дойлід.
* Мікалай Марозаў — беларускі мадэльер вопраткі, стваральнік брэнду Nickolia Morozov.
* Павал Марозаў — савецкі школьнік, у савецкі час які атрымаў вядомасьць як піянэр-герой, сымбаль змагара з кулацтвам.
* Павал Марозаў — беларускі грамадзкі дзяяч і дысыдэнт.
* Сава Марозаў — расейскі прадпрымальнік і мэцэнат.

## Глядзіце таксама
* Мароз
* Марозава
* Марозавічы
* Марозаўка
* Марозаўшчына
* Марозенкі
* Марозы
Джордж Акерлоф

**Джо́рдж Акерлоф** (1940; Нью-Гейвен, шт. Канэктыкут) — амэрыканскі эканаміст, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па эканоміцы (2001) «за аналіз рынкаў зь » разам з Джозэфам Стыгліцам і Майклам Спэнсам, заснавальнік інфармацыйнай эканамічнай тэорыі. Вядомы сваімі дасьледаваньнямі рынку працы і нярыначных заробкаў, якія ўтвараюць асновы новакэйнсіянскай школы макраэканомікі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і прафэсара Ельскага ўнівэрсытэту Геста Акерлофа са Швэцыі. Пачаў навучаньне ў Ельскім унівэрсытэце (бакаляўр эканомікі), скончыў у Масачусэцкім тэхналягічным інстытуце (1966, доктар эканомікі). Пасьля амаль увесь час выкладаў у Каліфарнійскім унівэрсытэце ў Бэрклі]]. У 1967—1968 гг. працаваў прафэсарам . У 1973 г. быў адным з супрацоўнікаў Камітэту эканамічных дарадцаў пры прэзыдэнце ЗША Рычардзе Ніксане. У 1978 г. перайшоў у Лёнданскую школу эканомікі і палітычных навук. У 1980 г. вярнуўся ў Каліфарнійскі ўнівэрсытэт у Бэрклі.

## Дасьледаваньні
У жніўні 1970 г. зьмясьціў у ангельскім  артыкул , у якім акрэсьліў істотныя цяжкасьці на рынках ва ўмовах асымэтрычных зьвестак і за які атрымаў Нобэлеўскую ўзнагароду. 28 лістапада 1986 г. выдаў у Кембрыджы разам з жонкай  кнігу «Узоры  на рынку працы», дзе тлумачылася плата наймальнікам заработку звыш  насуперак высновам нэаклясычнай школы эканомікі. У 1993 г. выдаў у амэрыканскім часопісе  разам з  артыкул «Марадэрства: гаспадарчае падоньне банкруцтва дзеля прыбытку», дзе апісваліся ўмовы, пры якіх уласьніку выгадней выціснуць сродкі з уласнага прадпрыемства замест таго, каб яго разьвіваць: «Банкруцтва дзеля прыбытку адбудзецца, калі дрэнны бухгальтарскі ўлік, слабое рэгуляваньне або нізкія спагнаньні за злоўжываньне даюць уласьнікам пабуджэньне плаціць сабе больш за вартасьць іх прадпрыемстваў і затым не выконваць сваіх даўгавых абавязкаў. Банкруцтва дзеля прыбытку найчасьцей адбываецца, калі дзяржава ручаецца за даўгавыя абавязкі прадпрыемства».

У траўні 1996 г. зьмясьціў у «Штоквартальным часопісе эканомікі» разам з Майклам Кацам і сваёй жонкай артыкул «Разгляд пазашлюбнага дзетараджэньня ў Злучаных Штатах», дзе тлумачылася, якім чынам касаваньне крымінальнай адказнасьці за аборт і пашырэньне даступнасьці супрацьзачаткавых сродкаў сярод незамужніх жанчынаў прывяло да росту дзелі байструкоў сярод народжаных. 29 студзеня 2009 г. выдаў у  (шт. Нью-Джэрзі) разам з будучым Нобэлеўскім ляўрэатам Робэртам Шылерам кнігу , дзе тлумачылася значэньне пачуцьцяў пры гаспадарчым .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на бачыне Каліфарнійскага ўнівэрсытэту ў Бэрклі
* Бібліяграфія Акерлофа // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канэктыкуце
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне эканомікі
Катэгорыя:Сябры і сябры-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Францішак Копечны

**Франці́шак Ко́печны** (; 4 кастрычніка 1909, Урчыцы — 27 сакавіка 1990, Врагавіцы) — чэскі славіст і багеміст. Займаўся этымалёгіяй і дыялекталёгіяй.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Урчыцах, празь некалькі гадоў сям’я пераехала ў Враговіцы. Вучыўся ў гімназіі, а потым на філязофскім факультэце Масарыкава ўнівэрсытэту ў Брне па спэцыяльнасьці «чэская і нямецкая мовы». Доктарскую ступень атрымаў у 1935.

Атрымаў прапанову працаваць над стварэньнем слоўніка чэскай мовы, але не прыняў яе. З 1945 выкладаў ва ўнівэрсытэце Палацкага ў Оламаўцы.

З 1949 року працаваў над «Стараславянскім слоўнікам». У 1952 перайшоў у Інстытут славістыкі Чэхаславацкай акадэміі навук, дзе працаваў над «Этымалягічным слоўнікам». У лістападзе 1970 атрымаў мэдаль Ё. Добраўскага, а праз шэсьць гадоў выйшаў на пэнсію.

## Публікацыі
* «Úvod do studia jazyka českého», 1947—1948
* «Jazyk český a slovenský», 1948
* «Základy české skladby», 1952
* «Etymologický slovník jazyka českého», 1952, у суаўтарстве зь Ёзэфам Голубам
* «Nářečí Určic a okolí — Prostějovský úsek hanáckého nářečí centrálního», 1957
* «Slovesný vid v češtině», 1962
* «Etymologický slovník slovanských jazyků — Slova gramatická a zájmena. Sv. 1, Předložky. Koncové partikule», 1973
* «Průvodce našimi jmény», 1974
* «Etymologický slovník slovanských jazyků — Slova gramatická a zájmena. Sv. 2, Spojky, částice, zájmena a zájmenná adverbia», 1980
* «Základní všeslovanská slovní zásoba», 1981
* «Jména obcí a osad prostějovského okresu», 1985
* «Čtení o jménech», 1988

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Творы Францішка Копечнага ў Нацыянальнай бібліятэцы Чэхіі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Оламаўцкім краі
Катэгорыя:Чэскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Чэскія славісты
Катэгорыя:Багемісты
Катэгорыя:Этымолягі
Катэгорыя:Выпускнікі Масарыкава ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі чэскіх ВНУ
Катэгорыя:Памерлі ў Врагавіцах
Ачхой-Мартан

**Ачхо́ймарта́н** (, ) — вёска ў Расеі, сталіца Ачхоймартанаўскага раёну Чачэніі.

## Назва вёскі
Назва вёскі паходзіць ад ракі Ачхой й больш вялікай ракі Мартанга, дзе знаходзіцца большая частка вёскі.
.

## Разьмяшчэньне
Ачхоймартан знаходзіцца на захад ад места Грозны на адлегласьці каля 50 км. Паўз вёску цякуць рэкі Ачхой й Мартанга.

## Мінулае
Час заснаваньня вёскі невядомы. Напэўна існавала ў 19 стагодзьдзі. У 1944 годзе з-за высяленьня чачэнцаў вёска была перайменаваная ў Навасельскае. Пасьля аднаўленьня ЧІАССР і вяртаньня чачэнцаў вёска ізноў займела старую назву Ачхоймартан.

## Насельніцтва
Насельніцтва вёскі каля 31 000 чалавек. Асноўным народам зьяўляюцца чачэнцы.

## Прамысловасьць
У вёсцы займаюцца земляробствам. Гэта асноўны занятак жыхароў. Ёсьць жывёлагадоўля.
## Вядомыя ўраджэнцы вёскі
* Бета — таварыш імама Шаміля.

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі
Шатой

**Шато́й** () — вёска ў Расеі, цэнтар Шатойскага раёну Чачэніі. Вёска зьяўляецца цэнтрам Шатойскай вясковай акругі.

## Разьмяшчэньне
Вёска знаходзіцца на поўдні Чачэніі ў Аргунскай цясьніне на беразе ракі Аргун. Вакол вёскі горная мясцовасьць. Бліжэйшымі вёскамі зьяўляюцца: на паўночным захадзе — Хакай, Сюжы, Вялікія Варанды; на паўночным усходзе — Зоны; на поўдні — Памятай; на паўднёвым захадзе — Вашындарай, Радухай; на паўднёвым усходзе — Юкеркялай.

## Мінуўшчына
Да 1858 году існавала вёска Хяка, якую ў 1858 годзе расейскія войскі зьнішчылі, а яе насельнікаў выгналі, або пазабівалі. Затым на месцы вёскі Хяка заснавалі крэпасьць і места пад назваю Слабада. Гэта было чыста расейскае паселішча. У 1917 годзе большасьць насельнікаў Слабады ўцякло на поўнач у Расею. На месцы Слабады пачалі сяліцца мясцовыя жыхары з суседніх вёсак — чачэнцы. Новая вёска пачала называцца Шатой. У 1944 годзе з-за высяленьня чачэнцаў Шатой быў перайменаваны ў Савецкае й быў заселены расейцамі. У 1958 годзе да вёскі вярнуліся чачэнцы — колішнія жыхары. Толькі падчас існаваньня незалежнай Ічкерыі вёска атрымала старую назву — Шатой.

## Насельніцтва
; Нацыянальны склад на 2002 год
* чачэнцы — 1451 чал. (81,9%)
* расейцы — 249 чал. (14,1%)
* украінцы — 55 чал. (1,3%)
* іншыя народы — 1 чал. (0,1%)


Башня у въезда в Шатой.jpg|Вежа, што знаходзіцца пры ўезьдзе ў вёску


## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі
Элянд

**** — другі па велічыні востраў Швэцыі, а таксама найменшая з традыцыйных правінцыяў Швэцыі. Знаходзіцца ў Балтыйскім моры ля ўзьбярэжжа Смолянду. Плошча Элянду — 1342&nbsp;км², насельніцтва — каля 25 000 чалавек. З кантынэнтальнай часткай краіны востраў злучаны мостам праз Кальмарскую пратоку.

Адміністрацыйна ўваходзіць у склад лэну Кальмар, складаецца зь дзьвюх камунаў: Барггольм і Мэрбюлёнга.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Пуцяўнік па Эляндзе, навіны, прагноз надвор’я і афіша
* Турыстычная інфармацыя
* Сусьветная спадчына ЮНЭСКО

Катэгорыя:Астравы Швэцыі
Катэгорыя:Ляндскапы Швэцыі
Катэгорыя:Кальмар (лэн)
Жэліруючы цукар

**Жэлявальны цукар** — від цукру, які выкарыстоўваюць для прыгатаваньня мармэлядаў, варэньня, джэмаў, жэле, канфіцюры ў хатніх умовах і пры прамысловай перапрацоўцы. Гэты цукар складаецца з буйных крышталяў, і ў яго дадаюцца пэктын для хуткага жэліраваньня і лімонная кісьля для лепшага захаваньня.

Прадаецца гэтая цукровая сумесь у трох розных канцэнтрацыях: 1:1, 2:1 і 3:1, дзе першая лічба паказвае на частку садавіны, якая выкарыстоўваецца на адну частку цукру.

Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Няўянск

**Няўянск** () — горад у Расеі, які месьціцца ў Сьвярдлоўскай вобласьці. Заснаваны ў 1701 годзе. Разьмешчаны на рацэ Нейве за 75 км ад Екацярынбургу.

## Славутасьці
* Няўянская нахіленая вежа (1732), самае вядомае архітэктурнае збудаваньне на Сярэднім Урале, помнік гісторыі і культуры фэдэральнага значэньня
* Спаса-Праабражэнскі сабор (1827)
* Узьнясенская царква

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Сьвярдлоўская вобласьць
Сысерць

**Сысе́рць** () — горад у Расеі, які месьціцца ў Сьвярдлоўскай вобласьці. Заснаваны ў 1732 годзе. Разьмешчаны на рацэ Сысерць ў 50 км ад Екацярынбургу. У Сысерці ў 1879 годзе нарадзіўся расейскі пісьменьнік Павал Бажоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Арыс Лімасол

«**Арыс**» () — кіпрскі футбольны клюб з гораду Лімасолу. Заснаваны ў 1930 годзе. Чэмпіён Кіпру (2023).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лімасол
Дашкі

Назву **Дашкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Дашкі — вёска ў Варапаеўскім сельсавеце Пастаўскім раёне
** Дашкі — вёска ў Камайскім сельсавеце Пастаўскім раёне
** Дашкі — вёска ў Юнькаўскім сельсавеце Пастаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Дашкі — вёска ў Лагойскім раёне
** Дашкі — вёска ў Менскім раёне
Мядзелка (неадназначнасьць)

Назву **Мядзелка** маюць:

* Мядзелка — рака ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці і Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток ракі Бірвета, басэйн Дзьвіны
* Мядзелка — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
Хобіт: Бітва пяці войскаў

**«Гобіт: Бітва Пяці войскаў»** () — эпічны фэнтэзійны фільм 2014 року рэжысэра Пітэра Джэксана, трэцяя і апошняя частка трылёгіі паводле раману Джона Рональда Руэла Толкіна «Гобіт» (1937). Сусьветная прэм’ера фільму адбылася 1 сьнежня 2014 году ў Лёнлане.

## Сюжэт
Калі аддзел з трынаццаці гномаў наймаў гобіта Більба Торбінса дзеля ўзлому і дапаўненьня да «шчасьлівага» чатырнаццатага ліку, Більба меркаваў, што ягоныя прыгоды скончацца, калі ён знойдзе скарб, так неабходны правадыру гномаў Торыну. Падарожжа ў Эрэбор, заваяванае цмокам Смогам каралеўства гномаў, апынулася яшчэ небясьпечнейшым, чым маглі ўявіць гномы і нават Гэндальф — мудры чараўнік, які працягнуў Торыну і ягонаму аддзелу руку дапамогі.

У пагоню за гномамі кінулася войскаў оркаў, кіраваных абуджаным старажытным ліхам, а эльфы і людзі, зь якімі Більба і ягоным таварышам давялося мець справу падчас падарожжа, прад’явілі правы на шчодрую ўзнагароду — частку скарбаў Самотнай гары. Неўзабаве непадалёк ад яе сутыкнуцца пяць войскаў, і толькі крывапралітная бітва вызначыць вынікі адважнае гномавае выправы.

## У ролях

* Марцін Фрымэн — Більба Торбінс
** Ен Голм — стары Більба Торбінс
* Ен Мак-Кэлен — Гэндальф
* Рычард Армітэдж — Торын Дубатарч
* Эванджэлін Лілі — Таўрыель
* Арланда Блум — Легалас
* Люк Эванс — Бард Лучнік
* Лі Пэйс — Трандуіл
* Грэм МакТэвіш — Двалін
* Кен Стот — Балін
* Айдан Тэрнэр — Кілі
* Дзін О’Горман — Філі
* Марк Гадлаў — Доры
* Джэд Брофі — Норы
* Адам Браўн — Оры
* Джон Кален — Оін
* Пітэр Гамблтан — Глёін

* Ўільям Кірхер — Біфур
* Джэймз Нэсбіт — Бофур
* Стывэн Гантэр — Бомбур
* Кэйт Бланшэт — Галадрыель
* Гуга Ўівінг — Эльранд
* Крыстафэр Лі — Саруман
* Сыльвэстэр МакКой — Радагаст
* Бэнэдыкт Камбэрбэтч — Смаўг і Нэкрамант
* Ману Бэнэт — Азог
* Лоўрэнс Макаар — Болг
* Білі Коналі — Даін
* Мікаэль Пэрсбрант — Бэарн
* Брэт МакКензі — Ліндыр
* Раян Гейдж — Альфрыд
* Джон Бэл — Баін
* Сайман Ландан — Фэрэн
* Робін Кер — Эльрас

## Вытворчасьць
Сьпярша Пітэр Джэксан плянаваў зьняць паводле «Гобіту» дзьве сэрыі, але 30 ліпеня 2012 пашырыў да трох фільмаў. Як паведаміў рэжысэр, трэці фільм будзе апісваць бітву Пяці войскаў і шырока выкарыстоўваць дадаткі, якімі Толкін пашыраў гісторыю сьвету Міжзем’я (апублікаваныя напрыканцы «Вяртаньня караля»).

Спачатку трэцяя частка кінатрылёгіі мела называцца «Туды і назад». У красавіку 2014 Джэксан зьмяніў назву на «Бітву Пяці войскаў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына сэрыі
* 

Катэгорыя:Фільмы 2014 году
Катэгорыя:Хобіт (кінатрылёгія)
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра цмокаў
Катэгорыя:Фільмы ў 3D
Катэгорыя:Фільмы IMAX