Бурышы

**Буры́шы** — этнічная група, прадстаўнікі якой пражываюць у далінах Гунза й Ясын правінцыі Гілгіт-Балтыстан, што на поўначы Пакістану на ўсходніх адгор’ях Каракаруму. Вернікі ў асноўным прадстаўленыя насельніцтвам ісламскага веравызнаньня, асноўная мова — бурушаскі, генэтычныя сувязі якой на цяперашні час не ўсталяваныя.

## Гісторыя
На думку расейскага лінгвіста Сяргея Старасьціна бурышы прадстаўляюць сабою рэшткі неасыміляванага індаэўрапейцамі насельніцтва і зьяўляюцца этнасам, які мае роднасныя сувязі з сына-тыбэцкімі, паўночнакаўкаскімі, енісейскімі народамі, а таксама баскамі. У Сярэднявеччы, разам зь іншымі суседнімі народамі рэгіёну, былі зварочаныя ў іслам, вызнаючы да яго шаманізм. У ХІХ ст. землі бурышаў трапляюць у васальную залежнасьць ад Вялікабрытаніі, якая ўрэшце замацоўваецца ў 1890-х гг. шляхам г.зв. гунза-нагарскай кампаніі. З 1947 году землі бурышаў складаюць тузэмнае княства ў складзе Пакістану, якое ў 1974 годзе ўвайшло ў склад правінцыі Гілгіт-Балтыстан.

## Арэал
Спрадвечны арэал пражываньня бурышаў — усходнія адгор’і горнае сыстэмы Каракарум, паўночныя рэгіёны пакістанскае правінцыі Гілгіт-Балтыстан. У гэтым рэгіёне этнічныя бурышы сканцэнтраваныя па некалькіх далінах, падзяляючыся такім чынам на некалькі групаў. Насельніцтва найбольш паўночнай часткі арэалу бурышаў, даліны Гунза, вядомыя пад назвам *гунзакуты*, на гэтай жа тэрыторыі да 1974 году існавала аднайменнае тузэмнае княства. Іншыя групы бурышаў пражываюць у суседняй Ясынскай даліне.

Зьяўляюцца суседзямі такіх этнасаў як ваханцы й шына, якія належаць да індаіранскае галіны індаэўрапейскіх народаў і размаўляюць на ваханскай мове й мове шына адпаведна, што, у адрозьненьне ад бурушаскі, уваходзяць у склад індаэўрапейскае сям’і моваў. Этнічныя ваханцы пражываюць паблізу бурышаў, насяляючы верхнюю Гунзу, а таксама памежныя раёны з Кітаем і Аўганістанам, у сваю чаргу, шына насяляюць паўднёвыя часткі даліны Гунза.

## Генэтычныя паказчыкі
У генэтычным дачыненьні бурышы дэманструюць разнастайнасьць паводле NRY-гаплягрупаў. Найбольш распаўсюджаная гаплягрупа згодна з дасьледаваньнямі генафонду бурышоў — гаплягрупа R1a1, што ў сучаснай генэтыцы атаясамліваецца, аднак, з індаэўрапейскімі этнасамі і, хутчэй за ўсё, зьвязаная зь міграцыямі насельніцтва з тэрыторыі Паўднёвай Азіі прыкладна ў IV тыс. да н.э. Іншай досыць пашыранай гаплягрупай ёсьць R2a, якая, верагодна, паходзіць з Паўднёвай або Сярэдняй Азіі і адносіцца да пэрыяду верхняга палеаліту. Акрамя гэтага, прысутныя сьляды гаплягрупаў H1, L3, а таксама гаплягрупа L, якая вызначаецца аднануклеатыднапалімарфічнай мутацыяй гаплягрупы M20 і найбольшую разнастайнасьць адлюстроўвае на тэрыторыі сучаснага Пакістану. Вялікую дзель у генафондзе бурышаў прадстаўляюць гаплягрупы J2, якая зьвязваецца з распаўсюджваньнем сельскае гаспадаркі з Блізкага Ўсходу, а таксама C3, што мае сыбірскае паходжаньне і мажліва зьвязаная з бацькоўскай лініяй радаводу Чынгісхана.

Значна менш прадстаўленыя ўсходнеэўразійская гаплягрупа O3, гаплягрупы Q, P, F, G.

## Культура
На цяперашні час бурышы належаць да мусульманскага веравызнаньня ісмаілісцкага кірунку, да зварачэньня ў іслам былі распаўсюджаныя шаманскія практыкі.

### Паданьні пра паходжаньне
Згодна з народнымі легендамі бурышаў народ бярэ сваё паходжаньне зь сяла Балтыр, заснаванага ўцёклымі салдатамі арміі Аляксандра Македонскага, аднак падобныя паданьні ўласьцівыя й іншыя этнасам паўночнага Пакістану, а таксама большае часткі суседняга Аўганістану. Падобныя народныя паданьні аспрэчваюцца генэтычнымі дасьледаваньнямі насельніцтва Аўганістану й Пакістану. У 2008 годзе македонскі Інстытут па стратэгічных дасьледаваньнях «16.9» арганізаваў візыт прынца Гунзы Газанфара Алі Хана й прынцэсы Рані Атыка, якія падчас візыту былі прадстаўленыя як нашчадкі жаўнераў Аляксандра Македонскага, дэлегацыя госьцей была сустрэтая тагачаснай палітычнай элітай краіны. Тым ня менш, навуковая каштоўнасьць падобных мерапрыемстваў застаецца сумнеўнай.

## Мова
Размаўляюць на мове бурушаскі, якая, у адрозьненьне ад суседніх, не належыць да індаэўрапейскіх і не ўваходзіць у ніводную сям’ю моваў сьвету. Існуюць арабскія запазычваньні, а таксама запазычваньні з моваў навакольных этнасаў. Пісьмо арабскае, выкарыстоўваецца спарадычна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Народы Пакістану