Сымона дэ Бавуар

**Сымона дэ Бавуар** (; 9 студзеня 1908 — 14 красавіка 1986) — француская філёзафка-экзыстэнцыялістка, пісьменьніца, ідэалягіня фэміністычнага руху. Сяброўка й аднадумка Жан-Поль Сартра (абодва былі супраць шлюбу).

Тэарэтыца ня толькі фэмінізму, але й экзыстэнцыялізму. Нароўні з Сартрам, Камю й Мэрлё-Панці актыўна ўдзельнічала ў выпрацоўцы, станаўленьні й распаўсюджваньні атэістычнага экзыстэнцыялізму. Аўтарка шматлікіх эсэ, раманаў, навэляў, мэмуараў, у дадатак, таленавітая эпісталярніца. Сузаснавальніца часопісу «Новы час» (*Les Temps modernes*). Двухтомнае эсэ «Другі пол» (1949), якое было забаронена ў Ватыкане й СССР, хутка ператварылася ў сапраўдную біблію фэмінізму й сталася тэарэтычным штуршком да фэмінісцкай рэвалюцыі ў другой палове XX стагодзьдзя ў заходнім сьвеце.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася 9 студзеня 1908 у Парыжы, атрымала строгае буржуазнае выхаваньне, што апісана ў яе кнізе «Успаміны маладой прыстойнай дзяўчыны» (*Mémoires d’une jeune fille rangée*, 1958). Вывучала філязофію ў Сарбоне, дзе пазнаёмілася з будучым правадыром сучаснага экзыстэнцыялізму Жан-Полем Сартрам.

### Асноўныя даты жыцьця
* 9 студзеня 1908 году — Сымона дэ Бавуар нарадзілася ў багатай шляхецкай сям’і.
* 1913 — ідзе ў школу Cours Désir.
* 1917 — знаёміцца з Элізабэт Лякуэн (Заза з «Успамінаў маладой прыстойнай дзяўчыны»).
* 1919 — сям’я абанкручваецца. Першая спроба пяра пісьменьніцы.
* 1921—1922 — будучая пісьменьніца канфліктуе зь сям’ёй. Губляе веру ў Бога ва ўзросьце 14 гадоў.
* 1924 — пасьпяхова завяршае сярэднюю адукацыю. Цікавіцца філязофіяй.
* 1925 — першае каханьне з кузэнам Жакам.
* 1927 — пачынае пісаць свае першыя раманы. Супрацоўнічае з сацыяльнай камандай Рабэра Гарыка. Знаёміцца з Марысам Мэрлё-Панці.
* 1928 — атрымлівае дыплём па філязофіі.
* 1929 — становіцца выкладніцай філязофіі. Знаёміцца з Сартрам.
* 1931—1933 — выкладае філязофію ў Марсэлі.
* 1932—1936 — выкладніца філязофіі ў Руане.
* 1936 — назначаецца на пост выкладніцы філязофіі ў Парыж.
* 1937 — разам з Сартрам усталёўваюцца ў Парыжы.
* 1938 — раман з Жак-Ляранам Бостам. Пачынае пісаць свой першы раман «Госьця».
* 1943 — выходзіць у сьвет ейны раман «Госьця». Пачынае пісаць другі раман «Чужая кроў».
* 1945 — зьяўляецца раман «Чужая кроў», піша п’есу «Лішнія раты», актыўна піша для газэтаў — артыкулы пра Партугалію Салазара. Разам з Сартрам і Мэрлё-Панці ствараюць часопіс «Les temps modernes» (Новы Час).
* 1947 — зь лекцыямі едзе ў ЗША, дзе знаёміцца зь пісьменьнікам Нэльсанам Альгрэнам з Чыкага.
* 1949 — у сьвет выходзіць «Другі пол». Не зважаючы на крытыку з боку правых і левых, а таксама царквы, эсэ мае калясальны посьпех у кнігарнях.
* 1950 — разрыў з Н. Альгрэнам.
* 1952 — сыходзіцца з Клёдам Ланзманам.
* 1953 — «Другі пол» выходзіць па-ангельску. Неймаверны посьпех, не зважаючы на слабы пераклад.
* 1954 — атрымлівае Ганкураву прэмію за раман «Мандарыны».
* 1956 — крытыкуе СССР за напад на Вугоршчыну.
* 1957 — піша эсэ пра Кітай — «Доўгі шлях».

* 1958 — пачынае пісаць мэмуары, першую частку — "Успаміны маладой прыстойнай дзяўчыны".
* 1960 — выступае супраць вайны ў Альжыры.
* 1964 — пасьля сьмерці маці піша аповесьць (найлепшая проза дэ Бавуар, па словах Сартра) «Вельмі мяккая сьмерць».
* 1968 — у друку зьяўляецца зборнік навэляў «Вымераханая кабета». Актыўна ўдзельнічае ў студэнцкім рокашы.
* 1970 — зьяўляецца ейнае фундамэнтальнае эсэ «Старасьць».
* 1972 — удзельнічае ў фэмінісцкіх акцыях за легалізацыю спаронаў.
* 1974 — дэ Бавуар едзе ў Партугалію, каб падтрымаць «рэвалюцыю гвазьдзікоў».
* 1975 — Атрымлівае Ерусалімскую прэмію.
* 1980 — сьмерць Сартра.
* 1981 — публікуе апошнюю частку мэмуараў «Цырымонія разьвітаньня». Адаптуе Сільвію Лё Бон.
* 1983 — атрымлівае «дацкага Нобэля» — прэмію Sonning.
* 1986 — памірае ў Парыжы. Пахаваная на могілках Манпарнас побач з Сартрам.

### Фэміністка
Размова аб дэ Бавуар будзе няпоўнай, калі не прыгадаць яе рэвалюцыйнай ролі ў адраджэньні фэмінізму ў XX стагодзьдзі — гэтая ейная заслуга. Хоць не яна вынаходніца фэмінізму, тым ня менш, на сучасным этапе менавіта яна надала яму вагі, увяла яго ў філязофскае рэчышча, стала асноўнай тэарэтыцай сучаснай фэмінісцкай думкі. Хаця, як зазначала сама філёзафка, яна ня думала аб такім шумлівым і скандальным водгульлі, калі пісала «Другі пол» (), бо яна проста спрабавала, між іншым па парадзе Сартра, патлумачыць жаночую загнанасьць і адсутнасьць у гісторыі. І ёй удалося — на гэтым эсэ вырасьлі некалькі генэрацыяў францускіх кабетаў, якія так і называліся «генэрацыі Бавуар». Але ня толькі францужанкі ўдзячныя ёй, іншыя эўрапейкі й паўночныя амэрыканкі, калі твор зьявіўся на іншых мовах, пачалі з новай сілай змагацца за вызваленьне ад прыгнёту — палітычнага й побытавага адначасова. Сымона дэ Бавуар часта ўспрымаецца як маці сучаснага фэмінізму. Сама пісьменьніца ніколі не дыстанцыянавалася ад фэмінізму, а, наадварот, усяляк падкрэсьлівала сваю схільнасьць, а таксама схільнасьць Ж.-П. Сартра да ідэяў фэмінізму. Ад тэарэтычнага фэмінізму канца 50-ых гадоў яна пераходзіць да фэмінізму практычнага, вулічнага так бы мовіць, калі выбітная пісьменьніца ўдзельнічае ў маніфэстацыях у абарону сацыяльных і сэксуальных правоў жанчынаў. Пры гэтым варта падкрэсьліць, што Сымона дэ Бавуар стаяла на пазыцыях гэтак званага ўнівэрсалісцкага фэмінізму. Што азначае, што вядомая экзыстэнцыялістка адмаўляла ідэю жаночай сутнасьці, жаночай прыроды й выключна жаночых каштоўнасьцяў. Яна лічыла, што жанчына — гэта такі ж чалавек, як і мужчына. Пры гэтым яна прызнавала, што жанчына была зьведзена ў чалавечай гісторыі да аб’екту й маргіналізаванай асобы. Фізыялёгія, мацярынства, натуральна, адрозьніваюць жанчыну ад мужчыны, але гэта не дае падставы весьці размову аб іншым, новым, альтэрнатыўным жыцьці. На думку пісьменьніцы, у мужчыны й жанчыны ўсё ж-такі больш супольнага, чым адрознага (адкуль і ейнае ўнівэрсалісцкае бачаньне гісторыі палоў).

### Раманістка
Менавіта праз раманы пісьменьніца ажыцьцявіла сваю мару экзыстэнцыі, дасягнула, калі ўжыць ейную ж тэрміналёгію, аўтэнтычнага жыцьця. З маладосьці яна марыла стаць раманісткай, таму першыя раманы, якія, дарэчы, былі сустрэтыя зь цяплынёю, надалі ёй сілы й веры ў свой талент. Так, некаторыя раманы будуць пазначаныя прэміяй, як раман «Мандарыны», за які аўтарка атрымала Ганкураву прэмію.

### Экзыстэнцыялістка
У канцы Другой сусьветнай вайны ў Парыжы вельмі папулярным быў хрысьціянскі экзыстэнцыялізм на чале з Г. Марсэлям. Жан-Поль Сартр і Бавуар часта сыходзіліся й дэбатавалі з самім Марсэлям, а таксама ягонымі пасьлядоўнікамі. За атэістамі таксама прычапілася назва экзыстэнцыялістаў, хаця на самым пачатку Сартр і Бавуар адмаўляліся ад яе, потым яны аддаліся гэтаму клішэ й сталі надзвычай папулярнымі ў Эўропе. Да экзыстэнцыялісцкіх твораў Бавуар належаць эсэ «Пірус і Сінэас», «За мараль двухсэнсоўнасьці», «Экзыстэнцыялізм і мудрасьць нацыяў» і, канечне, «Другі пол». У адрозьненьне ад надзвычай абстрактнага, часам цьмянага Сартра тэксты дэ Бавуар чытаюцца й успрымаюцца прасьцей, а таму ейныя філязофскія эсэ ўсевядома й даступна тлумачылі людзям ідэі новай філязофіі.

Што датычыцца філязофскай кар’еры, то трэба нагадаць, што яна была прафэсійнай філёзафкай — выкладніцай, адной зь першых выкладніцаў філязофіі Францыі, бо традыцыйна гэтую дысцыпліну выкладалі мужчыны. Ейны ўплыў на разьвіцьцё «сартараўскага» экзыстэнцыялізму дасюль недаацэньваецца: яна ўсё яшчэ лічыцца ягонай «пасьлядоўніцай». Хаця ў першых сваіх раманах, якія, дарэчы, зьявіліся раней за Сартравых філязофскіх эсэ, Сымона дэ Бавуар разважае аб чалавечым жыцьці й складае сваю карціну сапраўднага, «аўтэнтычнага» жыцьця, крытыкуючы фаталізм і прадвызначанасьць. У рамане «Усе людзі сьмяротныя» () яна цудоўна вызначыла праз мастацкія сродкі асноўныя пастуляты будучага экзыстэнцыялізму-сартрызму ці ўсё ж-ткі бавуарызму? Ды й сам Жан-Поль Сартр, дарэчы, ніколі не хаваў уплыву дэ Бавуар на свае ідэі, у адным з інтэрвію ён заўважыў, што: «Філёзаф – яна, не я». Далей у аповесьці «Вельмі мяккая сьмерць» () яна апісвае сьмерць маці, але разам з тым разьвітваецца зь ёю й навучае чытача прымаць сьмерць. Наагул пісьменьніца заўжды давала рады ствараць ня толькі якасныя мастацкія творы, але пры гэтым заўжды сацыяльныя й вытрыманыя ў духу экзыстэнцыялізму.

### Мысьлярка палітычнага
Сымона дэ Бавуар да ўсяго актыўна цікавілася і аналізавала палітычныя зьявы і падзеі. У шматлікіх інтэрвію, артыкулах і эсэ яна часта выступала, як мысьлярка палітычнага. Пра гэты аспэкт дзейнасьці філёзафкі часта забываюць. Так, у сваіх палітычных эсэ “Сучасная правая думка” (La pensée de droite aujourd'hui ) і “Ці трэба спаліць дэ Сада?” (Faut-il brûler Sade?) яна прапануе комплексную крытыку францускай правіцы і шляхі рэфармаваньня лявіцы.

### Атэістка
Вядомы пастулят экзыстэнцыялізму аб тым, што жыцьцё будуецца самім чалавекам, а само жыцьцё — просты й цяжкі адначасова выбар той ці іншай мадэлі існаваньня, знайшоў у жыцьці дэ Бавуар просты водгук. На ўласным экспэрымэнце яна прадэманстравала, што быць жанчынай, чалавекам, пісьменьніцай, францужанкай, парыжанкай, інтэлектуалкай досыць проста, калі заставацца рэалісткай і ўспрымаць жыцьцё не як падарунак ці выпрабаваньне, а як штодзённую будоўлю, штодзённы выбар паміж млявасьцю й актыўнасьцю, аўтэнтычным жыцьцём і ўцёкамі ад яго, апусканьнем у містыку, тлумачэньнем усяго ілюзіяй пад назовам «Бог». На працягу жыцьця чалавек можа зьмяніць думку ці стаўленьне да якой заўгодна зьявы. Аб гэтым піша С. дэ Бавуар у сваіх мэмуарах. Але, як пазначае аўтарка, у адным ейная пазыцыя не зьмянілася на працягу жыцьця — гэта пытаньне атэізму. У «Падсумаваньнях» яна піша, што:

### Мэмуарыстка й эпісталярніца
У дадатак да раманаў і эсэ пісьменьніца пакінула вялікую спадчыну ў форме мэмуараў, а таксама яна пакінула багатую эпісталярную спадчыну. Ейнае ліставаньне з Сартрам, Бостам, Ланзманам і Альгрэнам складае некалькі тамоў кнігаў. Зрэшты, як ніводны іншы пісьменьнік XX стагодзьдзя, Сымона дэ Бавуар дала рады завяршыць усе тамы мэмуараў, якія яна распачала пісаць яшчэ ў маладыя гады. Ад «Успамінаў маладой прыстойнай дзяўчыны» да «Цырымоніі разьвітаньня» пісьменьніца пакінула 6 тамоў цікавых і дакладных успамінаў пра свае атачэньне й эпоху.

## Мянушка/псэўданім
У Сымоны дэ Бавуар была мянушка - *le Castor* (лё Кастор, *castor* - бабёр па-француску), якую ёй даў у 1929 годзе студэнцкі сябра Рэнэ Габрыэль Эжэн Маё, будучы прафэсар філязофіі і аташэ па культуры ў Лёндане. Ён параўнаў яе з бабром, заўважаўшы да ўсяго, што па-ангельску Beauvoir вымаўляецца як *beaver* (бабёр - па-ангельску). Мянушку папулярызаваў Жан-Поль Сартр, які любіў баброў, бо "яны жывуць групкамі і вельмі працавітыя". Так яе называлі выключна блізкія, пісьменьніца ніколі не падпісвала так свае тэксты, таму назва засталася мянушкай і ня стала псэўданімам. 

## Цытаты
* «Жанчынаю не нараджаюцца, ёю становяцца».
* «Людзі не нясуць адказнасьці за паразы шлюбу, бо сам інстытут шлюбу першапачаткова перакручаны».
* «Фатальнасьць пачынае трыюмфаваць, як толькі ты паверыш у яе».

## Памяць
9 студзеня 2008 г. з нагоды 100-годзьдзя зь дня нараджэньня Сымоны дэ Бавуар фэміністка і дасьледніца Юлія Крысьцева заснавала Міжнародную прэмію за свабоду жанчынаў - прэмію Сымоны дэ Бавуар.

У 2000 г. у 6-ой акрузе Парыжу, на скрыжаваньні бульвару Сэн-Жэрмэн, вуліцы дэ Рэн і пляцу Сэн-Жэрмэн-дэ-Прэ быў адкрыты пляц Жан-Поля Сартра і Сымоны дэ Бавуар. У 2006 годзе быў адкрыты пешаходны мост Сымоны дэ Бавуар паміж 12-ай і 13-ай акругамі. У 1991 годзе ў ейны гонар быў названы кратэр на Вэнэры. 

## Бібліяграфія
* 1943: L’Invitée (Госьця), раман,
* 1944: Pyrrhus et Cinéas (Пір і Кінэас), эсэ,
* 1945: Le Sang des autres (Кроў іншых ці Чужая кроў), раман,
* 1945: Les Bouches inutiles (Лішнія раты), п’еса,
* 1946: Tous les hommes sont mortels (Усе людзі ўміручыя), раман,
* 1947: Pour une morale de l’ambiguïté (За мараль двухсэнсоўнасьці), эсэ,
* 1948: L’Amérique au jour le jour (Штодзённая Амэрыка), нарыс,
* 1949: Le Deuxième Sexe (Другі пол), філязофскае эсэ,
* 1954: Les Mandarins (Мандарыны), раман,
* 1955: Privilèges (Прывілеі), эсэ,
* 1957: La Longue Marche (Доўгі шлях), эсэ,
* 1958: Mémoires d’une jeune fille rangée (Успаміны маладой прыстойнай дзяўчыны), мэмуары,
* 1960: La Force de l'âge (Сіла веку), мэмуары,
* 1963: La Force des choses (Сіла рэчаў), мэмуары,
* 1962: Djamila Boupacha en collaboration avec Gisèle Halimi et des témoignages de Henri Alleg, Mme Maurice Audin, Général de Bollardière, R.P. Chenu, Dr Jean Dalsace, J. Fonlupt-Esperaber, Françoise Mallet-Joris, Daniel Mayer, André Philip, J.F. Revel, Jules Roy, Françoise Sagan, un portrait original de Picasso et un hommage des peintres Lapoujade et Matta (Джаміла Бупаша);
* 1964: Une mort très douce (Вельмі мяккая сьмерць), аповесьць,
* 1966: Les Belles Images (Прыгожыя малюнкі), раман,
* 1967: La Femme rompue (Вымерханая кабета), навэлі,
* 1970: La Vieillesse (Старасьць), эсэ,
* 1972: Faut-il brûler Sade? (Ці трэба спаліць Сада?), эсэ,
* 1972: Tout compte fait (Падсумаваньне), мэмуары,
* 1979: Quand prime le spirituel (Калі дамінуе духоўнае), раман,
* 1981: La Cérémonie des adieux suivi de Entretiens avec Jean-Paul Sartre: août — septembre 1974 (Цырымонія разьвітаньня), мэмуары.

## Пасьмяротныя творы
* Lettres à Sartre, tome I: 1930—1939, 1990 (Лісты Сартру, першы том),
* Lettres à Sartre, tome II: 1940—1963, 1990 (Лісты Сартру, другі том),
* Journal de guerre, septembre 1939 — janvier 1941, 1990, (Ваенны дзёньнік),
* Lettres à Nelson Algren, traduction de l’anglais par Sylvie Le Bon, 1997 (Лісты Нэльсану Альгрэну),
* Correspondance croisée avec Jacques-Laurent Bost, 2004 (Крыжаванае ліставаньне),
* Cahiers de jeunesse, 1926—1930, 2008 (Моладзевыя сшыткі),
* Malentendu à Moscou, 2013 (Непаразуменьне ў Маскве),
*Les Inséparables, 2020 («Неразлучныя» ці нават «Неразлучніцы»),
*Lettres d'amitié (Сяброўскія лісты). 1920—1939. Simone de Beauvoir, Elisabeth Lacoin et Maurice Merleau-Ponty. 2022, Gallimard.

## Фільмаграфія
* Les Amants du Flore (2006), http://fr.wikipedia.org/wiki/Les_Amants_du_Flore
* Sartre, l'âge des passions (2006), http://fr.wikipedia.org/wiki/Sartre,_l'âge_des_passions

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Другі пол. Фрагмэнт з кнігі
* Claudine Monteil, Les Sœurs Beauvoir
*У. Гарбацкі, «Неразлучніцы» — інтымны раман пра сяброўства-каханне Сымоны дэ Бавуар. Новы Час, 08-09-2021 
*У. Гарбацкі, Кроў іншых. Пра вайну разам з Сымонай дэ Бавуар. Новы час, 26.05.2022 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Фэміністкі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Парыжы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Францускія літаратаркі
Катэгорыя:Асобы Парыжу
Катэгорыя:Экзыстэнцыялісты
Катэгорыя:Атэісты
Катэгорыя:Выпускнікі Парыскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ляўрэаты Ганкуравай прэміі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манпарнас
Катэгорыя:Ляўрэаты Ерусалімскай прэміі
Катэгорыя:Мэмуарысты