open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шамаўка

Назву **Шамаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шамаўка — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Шамаўка — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Шамаўшчына
Лявонавічы (Смаргонскі раён)

**Ляво́навічы** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На поўначы вёскі знаходзіцца возера Тушча.

## Гісторыя
Да 2016 году ўваходзіла ў склад Лылойцінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 9 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Смаргонскага раёна : Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 2004.

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Тушча

**Ту́шча** — возера ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі ў басэйне ракі Страча, за 32 км у напрамку на поўнач ад гораду Смаргонь, каля вёскі Лявонавічы.

Плошча паверхні возера 0,34 км². Даўжыня 0,85 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Найбольшая глыбіня 2 м. Аб′ём вады 0,49 млн м³. Плошча вадазбору 6,1 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—4 да 12—14 мэтраў. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 50—100 м Берагі пераважна сплавінныя, у паўночна-заходняй і паўднёва-ўсходняй частках нізкія і пясчаныя. На паўночным усходзе берагавая лінія ўтварае некалькі заліваў. Дно возера выслана сапрапэлем, на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе вузкая паласа пясчаных адкладаў да глыбіні 0,5—1 м. Возера зарастае слаба да глыбіні 1,1 м.

З возера выцякае рака Тушчанка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  — С. 127.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Тушча

Катэгорыя:Азёры Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Сьвірскія азёры
Тэракота

**Тэракота** (ад  — зямля, гліна і *cotta* — абпаленая) — керамічныя не паліваныя вырабы з каляровай гліны зь сітаватым будынкам. Ужываецца ў мастацкіх, побытавых і будаўнічых мэтах. З тэракоты вырабляецца посуд, вазы, скульптура, цацкі, кафлі, дахоўка, абліцавальныя пліткі і архітэктурныя дэталі.

Тэракота вырабляецца з адменных сартоў гліны, якая пасьля абпалу набывае характэрную фактуру (ад грубазярністай да тонкай, з суцэльнай ці частковай паліроўкай) і колер (ад чорнага і чырвона-карычневага да сьветлага крэмавага).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кераміка
Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Бэльгіка

**Бэ́льгіка**, **Бэ́льґіка** () — рымская правінцыя, утвораная ў 16 да н.э. у вобласьці расьсяленьня кельцкага племя бэльгаў. Пры імпэратары Дыяклетыяне (284—305 гг. н.э.) падзелена на дзьве правінцыі: Бэльгіка I і Бэльгіка II. У V стагодзьдзі заваявана франкамі.

Пасьля заваяваньня Бэльгікі франкамі яна была заселена гэтымі германскімі плямёнамі, а таксама часткова фрызамі і саксамі, якія ў значнай ступені германізавалі ранейшае бэльга-рымскае насельніцтва Паўночнай Бэльгікі (якое пасьля стала складовай часткай флямандзкай народнасьці); германізацыя бэльга-рымскага насельніцтва Паўднёвай Бэльгікі была малаважнай (тут пазьней склалася валёнская народнасьць).

## Глядзіце таксама
* Галія
* Leo Belgicus

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Правінцыі рымскай Галіі
Катэгорыя:Гісторыя Бэльгіі
Катэгорыя:Гісторыя Люксэмбургу
Катэгорыя:Гісторыя Нідэрляндаў
Сплавіна

**Спла́віна**, альбо **зыбу́н** — слой воднай і балотнай расьліннасьці, які нарастае ад берагу на паверхні вадаёму.

Сплавіна складаецца з карэнішчавых расьлін (рагоз, чарот і інш.) і мхоў. Таўшчыня сплавіннага слоя складае 30—50 см пры шырыні да дзясяткаў мэтраў. Пры стабілізацыі гідралягічнага рэжыму сплавіна можа зацягнуць усю паверхню вадаёма, і на яго месцы ўтвараецца дрыгва. Адарваўшыся ад берага часткі сплавіны ўтвараюць часам плаваючыя (сплавінныя) астравы.

Сплавінныя берагі часьцей утвараюцца ў дыстрофных зарастаючых вадаёмах, у якіх амаль адсутнічаюць цячэньні і хваляваньне і пры наяўнасьці значных глыбінь каля берагоў. Таксама сплавіны ўтвараюцца ў закрытых ад ветру і хваль залівах.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Прыродныя геаграфічныя аб’екты
Анатоль Бяляўскі

**Анатоль Бяляўскі** (, Дзенавішкі, Смаргонскі раён) — беларускі мастак. Сябра Саюзу мастакоў Беларусі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Дзенавішках. Пазьней сям’я пераехала ў мястэчка Вішнева Смаргонскага раёну, тут Анатоль пайшоў у школу. Значную ролю ў фармаваньні асобы будучага мастака адыграў яго бацька — Іван Сьцяпанавіч, які працаваў ня толькі дырэктарам школы і настаўнікам: выкладаў беларускую мову і літаратуру, нямецкую мову і маляваньне.

У 1984 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, некаторы час працаваў на адным зь менскіх заводаў і працягваў актыўна пісаць карціны. Прымае ўдзел у мастацкіх выстаўках з 1983 году. З 1994 году — сябра Саюзу мастакоў Беларусі.

Падчас вучобы ў ВНУ актыўны ўдзел прымаў у мерапрыемствах Беларускай майстроўні.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя аднаго цуду: Анатоль Бяляўскі, Радыё Свабода, 10-11-2010
* Сімвал жыцця ў кожнай працы. Мастак са Смаргоні прадэманструе свае творы ў Вілейцы, Рэгіянальная газэта, 14.11.2013

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Палац Гюнтэраў

**Пала́ц у [[Дабраўляны (Смаргонскі раён)|Дабраўля́нах]]** быў пабудаваны ў XVIII ст. пры Сангушках. У 1823—1830 гадах быў значна пашыраны Адамам Гюнтэрам. Захавалася літаграфія Казімера Бахматовіча 1835 году з выявай палацу, а таксама нямецкая паштоўка 1917 году, на якой відаць палац напярэдадні пажару. У палацы пры Гюнтэрах была вялікая бібліятэка.

## Гісторыя
У 1824 г. граф Адам Гюнтэр і яго жонка Аляксандра Канстанцыя Гюнтэр з Тызэнгаўзаў (пам. у 1843) заклалі нарожны камень пад новы палац у Дабраўлянах. Дзякуючы іхнім намаганьням сядзіба Гюнтэраў ператварылася ў сапраўдны культурны цэнтар для мясцовага дваранства. Правінцыйнае жыцьцё ў Дабраўлянах першай паловы ХІХ стагодзьдзя добра апісанае ў мэмуарах іх малодшай дачкі — Альбіны Габрыелы Пузыны (1815, Вільня — 16.08.1869, Гарадзілава). Падчас паўстаньня 1831 году граф Адам Гюнтэр увайшоў у склад паўстанцкага Часовага ўраду Сьвянцянскага павету, за што пазьней паўстаў перад судом.

У 1851 годзе Адам Гюнтэр падзяліў сваю маёмасьць паміж трыма дочкамі: Матыльдай Бучынскай, Ідай Мастоўскай і Габрыэляй Пузынай. У грашовым эквіваленце на долю кожнай зь сясьцёр прыпадала па 116 992 рублі срэбрам і 33 1/3 капеек. Тады Матыльда ​​ўзяла сабе Дабраўляны і фальварак Надбрэзьзе з даплатай сёстрам па 21 326 рублёў срэбрам.

З сакавіка 1862 і да 22 лютага 1864 году ў Дабраўлянах хаваўся ад перасьледу царскай адміністрацыі Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. У сакавіку 1862 году часовы ваенны губэрнатар Менскай губэрні генэрал-маёр Кушаль разаслаў цыркуляр, у якім было напісана: «Па атрыманых мною праўдзівых зьвестках высьвятляецца, што памешчыкам Марцінкевічам напісаны на народнай беларускай мове абуральны верш пад назвай „Гутарка старога дзеда“, што мае на мэце ўзбудзіць сялянаў заходніх губэрняў супраць урада, … і што г. Марцінкевіч стараецца распаўсюджваць свой твор… сярод простага народу». Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч знайшоў прытулак у Дабраўлянах у Матыльды Бучынскай. Пасьля таго, як маёнтак Дабраўляны быў сэквэстраваны, з 22 лютага 1864 году вымушаны быў пераехаць у найбліжэйшае мястэчка Сьвір, дзе пражываў паўгоду да самага свайго арышту.

У гады Першай сусьветнай вайны палац быў цалкам разбураны і згарэў неўзабаве пасьля вайны (1920) ў выніку падпалу супрацоўнікамі. Пазьней ён быў разбураны, парк таксама зьнік. На сёньняшні час засталіся толькі гаспадарчыя пабудовы і рэштка парку.

Палац ў Дабраўлянах знайшоў сваё адлюстраваньне ў творы Ігната Ходзькі «Пракляты», напісанага на падставе мясцовай легенды.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія палацы Беларусі
Катэгорыя:Дабраўляны
Катэгорыя:Гюнтэры
Лапавойня

**Лапаво́йня** — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На захадзе хутара цячэ рэчка Вяльля.

## Гісторыя
Да 2016 году ўваходзіў у склад Лылойцінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Росьцішкі

**Ро́сьцішкі** — хутар у Беларусі, каля ракі Вяльлі. Уваходзяць у склад Жодзішкаўскага сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Руст, пазьней Рост (Rust, Rost) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
Да 2016 году Росьцішкі ўваходзілі ў склад Лылойцінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 4 чалавекі
* 2009 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Стайкі (Краснапольскі раён)

**Ста́йкі** — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Горскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 94 чалавекі
* 2010 год — 48 чалавек

## Асобы
* Сьцяпан Кухараў — беларускі пісьменьнік

## Крыніцы

Катэгорыя:Горскі сельсавет (Краснапольскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Гай

**Гай** — гэта:

* Гай — невялікі лісьцёвы лес

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Гай — вёска ў Круглянскім раёне

* Менская вобласьць:
** Гай — вёска ў Маладэчанскі раёне
** Гай — пасёлак ва Ўзьдзенскім раёне

## Падвойныя назвы
* Вясёлы Гай

## Глядзіце таксама
* Гаеўцы
* Гаёўка
* Гаёўцы
* Гаі
* Гаішча
* Гаявішча
* Гаяўцы
* Падгаі
* Падгай
Кіеўская мітраполія (неадназначнасьць)

**Кіеўская мітраполія** — назва мітраполіяў розных царкоўных юрысдыкцыяў у розныя пэрыяды гісторыі:
* Кіеўская мітраполія Канстантынопальскага патрыярхату
* Кіеўская ўніяцкая мітраполія
* Кіеўская мітраполія Маскоўскага патрыярхату
* Кіеўская мітраполія Ўкраінскай грэка-каталіцкай царквы
* Кіеўская мітраполія Ўкраінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату
Дзевятні

**Дзевятні́** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету.

Вёску Дзевятні ня трэба блытаць з маёнткам Дзевятні, што належаў Ходзькам і некалі існаваў каля вёскі Навасады, 17 км на ўсход ад вёскі Дзевятні. Крыніцай памылкі зьяўляецца Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў, у якім аўтары напісалі, што маёнтак Ходзькаў быў у вёсцы Дзевятні над Вяльлёй.

## Насельніцтва
* 2009 год — 222 чалавекі
* 1999 год — 820 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // 

## Вонкавыя спасылкі
* Дзевятні на radzima.org

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Мэладзі Гардо

**Мэладзі Гардо** (), нар. , Нью-Джэрзі, ЗША — вядомая джазавая сьпявачка і кампазытар.

## Жыцьцяпіс
Гардо пачала займацца музыкай з 9 гадоў: фартэпіяна і гітара. У 16 яна грала ў начным клюбе — па пятніцах і суботах, па чатыры гадзіны — Дзюка Элінгтана, Пэгі Лі, Стэна Гетс, Джорджа Гершвіна.

У 19 гадоў Гардо на ровары трапіла пад колы аўтамабіля. У выніку аварыі яна атрымала траўму пазваночніка, цяжкую чэрапна-мазгавую траўму і мноства пераломаў костак таза.

Знаходзячыся ў лякарні, Мэладзі па парадзе лекараў стала займацца музычнай тэрапіяй. Гэтая тэрапія стала ня толькі першым крокам да акрыяньня Гардо, але і да ўзьлёту яе кар’еры як сьпявачкі і кампазытара: яшчэ ня маючы магчымасьці самастойна перасоўвацца па бальнічнай палаце, яна запісала альбом «Some Lessons — The Bedroom Sessions» (2005).

У сваіх інтэрвію Гардо асабліва падкрэсьлівае, што ў гэты цяжкі час ёй перш за ўсё дапамог будызм. Бабуля Гардо былі польскай імігранткай. Маці Гардо — фатографам.

## Дыскаграфія
* Some Lessons — The Bedroom Sessions (2005)
* Worrisome Heart (2008)
* Live from SoHo (2009)
* My One and Only Thrill [auch als *Special Edition* mit Bonus-CD: 'Live in Paris'] (2009)
* The Absence (2012)
* Currency of Man (2015)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* жыцьцяпіс Мэладзі Гардо на сайце музагляд
* http://pulse-uk.org.uk/cd-relizi/cd-relizyi-21-fevralya/

Катэгорыя:Джазмэны ЗША
Катэгорыя:Амэрыканскія джаз-сьпевакі
Маркоўцы

**Марко́ўцы** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На ўсходнім ускрайку вёскі працякае рака Вяльля.

## Насельніцтва
* 2009 год — 11 чалавек
* 1999 год — 17 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
Каля вёскі разьмешчаны двое могілак удзельнікаў Першай сусьветнай вайны.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // 

## Вонкавыя спасылкі
* Маркоўцы на globustut.by
* Маркоўцы на Radzima.org

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Паляны (Смаргонскі раён)

**Паля́ны** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На паўночным захадзе ад вёскі знаходзіцца возера Палянскае.

## Насельніцтва
* 1999 год — 57 чалавек
* 2009 год — 20 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // 

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Пільцы

**Пі́льцы** (таксама — *Пі́льці*) — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На ўсходзе вёскі працякае рака Вяльля.

## Насельніцтва
* 2009 год — 53 чалавекі
* 1999 год — 64 чалавекі

## Славутасьці
* Пільцаўскі валун
* За паўкілямэтру ад вёскі, на правым беразе ракі Вяльлі знаходзіцца мэмарыяльны камень нямецкага штабу 1917 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Пільцаўскі валун

**Пільцаўскі валун** — валун у Беларусі, геалягічны помнік прыроды мясцовага значэньня (абвешчаны ў 2015 годзе). Знаходзіцца на беразе ракі Вяльля, недалёка да вёскі Пільцы Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Дзень пісьменьніка ў няволі

**Дзень пісьме́ньніка ў няво́лі** ПЭН-цэнтры па ўсім сьвеце адзначаюць 15 лістапада. Кожны год, пачынаючы з 1981-га, Міжнародны ПЭН абірае некалькі пісьменьнікаў ці пісьменьніц, якія зазнаюць пагрозы, напады, зьняволеньне, а часам і сьмерць, папросту карыстаючыся сваім правам на свабоду выказваньня. ПЭН зьвяртаецца да грамадзкасьці з заклікам зрабіць пэўныя захады для паляпшэньня іхняга становішча.

У 2018 годзе асаблівая ўвага надавалася забітай у 2017 годзе мэксыканскай журналістцы Міраславе Брыч Велдусэа. Акрамя гэтага, яшчэ чатыры справы пісьменьнікаў і журналістаў заслугоўваюць пільнай увагі і неадкладных дзеяньняў з боку грамадзкасьці.

## Сьпіс людзей, да якіх прыцягваецца ўвага

### 2018 год
* Давіт Ісаак — пісьменьнік і журналіст з Эрытрэі
* Міраслава Брыч Велдусэа — журналістка з Мэксыкі
* Алег Сянцоў — пісьменьнік і кінарэжысэр з Украіны
* Ваэль Абас — пісьменьнік і актывіст з Эгіпту
* Шахідул Алам — пісьменьнік, фатограф і актывіст з Бангладэш

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародны ПЭН
* Амэрыканскі ПЭН-цэнтар
* Канадзкі ПЭН
* Ангельскі ПЭН
* http://www.humanrights-geneva.info/World-Day-of-the-imprisoned-writer,2451
* https://web.archive.org/web/20200922104637/http://www.echoworld.com/B07/B0711/B0711_PEN1.htm

Катэгорыя:Міжнародныя сьвяты
Катэгорыя:Падзеі 15 лістапада
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:ПЭН-клюб
Павал Жук

**Жук Павал** (, Баранавічы - ) — выдавец беларускага незалежнага друку.

Скончыў факультэт фізыкі БДУ, некалькі год адпрацаваў у Акадэміі Навук БССР.

У 1989 уваходзіў у выдавецкую групу часопіса «Літаратура», які заснавалі Сяргей Дубавец і Алесь Бяляцкі. Потым браў удзел у выданьні «Навінаў БНФ» у 1989 годзе. У сакавіку 1990 году разам з Дубаўцом і Алесем Гурковым выдаў «Дзень Волі — 90», прымеркаваны да 72-х угодкаў стварэньня Беларускай Народнай Рэспублікі. «Дзень Волі» стаў пралёгам газэты «Свабода», першы нумар якой пабачыў сьвет у красавіку 1990 году. У красавіку 1991 стаў заснавальнікам газэты «Наша Ніва», што пачала выходзіць зь ініцыятывы і пад рэдакцыяй Сяргея Дубаўца.

Газэту «Свабода» выдаваў да лістапада 1997 году, пакуль газэта не была зачыненая пасьля неаднаразовых папярэджаньняў за публікацыю крытычных да палітыкі прэзыдэнта Лукашэнкі артыкулаў. Нягледзячы на закрыцьцё газэты, яна працягвала даходзіць да чытача празь Інтэрнэт. У студзені 1998 году газэта адрадзілася пад назвай «Навіны», выдаўцом зноў стаў Жук.

У 2000-я ён адышоў ад палітыкі, выйшаў з мэдыйнага і перайшоў у немэдыйны бізнэс. Да 2002 года Павел Жук быў таксама і выдаўцом газэты «Наша Ніва». 

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org
* Навіны. 1999, № 1;
* Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі (1971—1990). Каталёг. — Менск., 1998.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Катэгорыя:Беларускія выдаўцы
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Лясана

**Ляса́на** () — жаночае імя.

Вытворныя формы: *Леся*.

## Этымалёгія
Існуе некалькі вэрсіяў паходжаньня і значэньня імя Лясана.
* Славянскае імя, ад «лес» — «лясная»;
* Форма імя Аляксандра — «абаронца людзей»;
* Пэрсыдзкае імя ад  — «балбатлівая».

## Мяніны
У Славаччыне мяніны Лясаны адзначаюць 5 траўня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Імя Лесана ў корпусе славацкай мовы 

Катэгорыя:Славянскія імёны
Катэгорыя:Жаночыя імёны
Расла

**Ра́сла** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 159 чалавекі
* 1999 год — 182 чалавекі

## Інфармацыя для турыстаў
У вёсцы знаходзяцца дзьве прадарожныя каплічкі XIX стагодзьдзя і могілкі часоў Першай сусьветнай вайны з помнікам нямецкім салдатам.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // 

## Вонкавыя спасылкі
* Расло на globustut.by
* Расло на Radzima.org

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Мартышкі

**Марты́шкі** (з 1964 году — *Бяро́зы*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Вяльлі. Уваходзяць у склад Жодзішкаўскага сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці. 

## Назва

Марці або Марда (Marti, Mardo) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 1999 год — 59 чалавек
* 2009 год — 52 чалавекі

## Славутасьці
За 500 мэтраў ад вёскі на паўднёвы захад знаходзіцца гара Шылаватая (195,9 м)

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. З гісторыі населеных пунктаў // 

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Зьніч (суполка)

**«Зьніч»** — культурна-асьветніцкая суполка пры Менскім інстытуце культуры.

Суполка існавала ў 1987—1989 гадах. Складалася, пераважна, са студэнтаў і выпускнікоў МІКа — у розныя часы ад 6 да 15 чалавек сяброў і прыхільнікаў. Кіраўніцтва: старшыня — Юрась Лаўрык, нам. старшыні — Л.Сьвяньцецкая, рэдактар насьценнай газэты — Андрэй Федарэнка, скарбнік — І. Коваль. Сябры суполкі асаблівую ўвагу надавалі культурна-асьветніцкай дзейнасьці, што дэкляравалася ў падназьве суполкі. Палітычныя акцыі, аднак, таксама не ігнараваліся.

Асноўная праца вялася ў некалькіх накірунках. Зьніч ажыцьцяўляў прапаганду ведаў па беларускай гісторыі, літаратуры і культуры ў МІКу. Зьяўляючыся ад моманту стварэньня Канфэдэрацыі Беларускіх Суполак яе калектыўным сябрам, Суполка выконвала функцыі інфармацыйна-бібліяграфічнай службы КБС, рэалізоўваючы апрацаваньне і пашырэньне бібліяграфічнай інфармацыі па розных тэмах на патрэбу руху. Гэтая праца афармлялася ў выглядзе кансультаваньняў, падрыхтоўкі бібліяграфічных сьпісаў і паказальнікаў.

Была ажыцьцёўленая спроба выпуску пэрыядычнага выданьня «Весткі Адраджэньня». Сябры суполкі бралі чынны ўдзел у распаўсюджаньні, а таксама і памнажэньні цяжка даступных друкаваных матэрыялаў па гісторыі і культуры Беларусі (напрыклад, заходнебеларускіх і эмігранцкіх публікацыяў і выданьняў). Супрацоўнічаючы зь іншымі суполкамі, Зьніч браў удзел у падрыхтоўцы і правядзеньні шэрагу палітычных і культурных мерапрыемстваў: Калядаў, Купальляў, Дзядоў, памятных вечарынаў, мітынгаў і г. д. Займаўся дабрачыннай дзейнасьцю.

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Шалі (неадназначнасьць)

**[[Шалі]]** — прыбор для ўзважваньня масы прадметаў. Іншыя значэньні:
* Шалі — знак задыяку.
* Шалі — задыякальнае сузор’е.

## Асобы
* Сэвэрын Шалі (1911—1992) — славенскі паэт, перакладнік.
* Эндру Віктар Шалі ( 1926) — ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па мэдыцыне (1977).

## Тапонімы
* Шалі — вёска ў Азэрбайджане.
* Шалі — места ў Бутане.
* Шалі — вёска ў Іране.
* Шалі — вёска ў Татарстане (Расея).
* Шалі — места ў Чачэніі (Расея).

## Глядзіце таксама
* Салі
* Шаля
Вайнідзеняты

**Вайні́дзеняты** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. Празь вёску праходзіць дарога . На захадзе вёскі цячэ рака Вяльля.

## Насельніцтва
* 2009 год — 69 чалавек
* 1999 год — 77 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // 

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Шалі

**Ша́лі** — вагі зь місамі на каромысьле.

Шалі былі першым вынайдзеным чалавекам інструмэнтам вымярэньня масы прадметаў. Традыцыйна складаюцца з паваротнага гарызантальнага рычагу з плячамі аднолькавай даўжыні — бэлькі — і ўзважвальных місаў, прымацаваных з абодвух канцоў бэлькі. На адну місу кладзецца прадмет для ўзважваньня, на другую — гіры для ўраўнаважваньня да тае пары, пакуль стрэлка ня выпрастаецца вэртыкальна.

Маса прадмету падлічваецца па суме масаў гір. Строга кажучы, шалі вымяраюць ня масу, а вагу прадметаў, аднак у гравітацыйным полі Зямлі вага прадметаў прапарцыйная масе. У адрозьненьне ад спружынных вагаў, дакладнасьць вымярэньня на шалях не залежыць ад гравітацыі, паколькі вымярэньне зьдзяйсьняецца шляхам простага параўнаньня масаў. Пры зьмяненьні гравітацыйнага поля, выкліканага перамяшчэньнем шаляў, не зьмяняе масы прадмета, паколькі моманты сілы з абодвух канцоў бэлькі зьмяняюцца раўназначна.

Дзеля ўзважваньня цяжэйшых прадметаў з выкарыстаньнем стандартнага набору гіраў могуць выкарыстоўвацца шалі са зрушаным у бок прадмета цэнтрам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вагі
Кабылянка (Клічаўскі раён)

**Кабыля́нка** (з 1964 году — *Акця́барск*, таксама *Акця́бар*) — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Акцябарскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 118 чалавек
* 1999 год — 182 чалавекі

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Акцябарскі сельсавет (Клічаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёну
Камень-горка

**Камень-горка** — валун у Беларусі, геалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня.

Валун ляжыць у полі ў паўднёва-заходняй частцы вёскі Укропенка, мэтрах у 70-80 ад вясковай хаты. Добра ён бачны з шашы , пры пад’езьдзе са Смаргоні — зьлева пасьля ЛЭП.

Складзены граніта-рапаківі, што адносіцца да кіруючага тыпу парод. Валун знаходзіцца ў напаўзасыпаным стане. Прынесены каля 450 тысячаў гадоў таму дняпроўскім ледавіком, з наступным перакрыцьцем алювіяльных адкладаў каля 90 тысячаў гадоў таму, падчас адыходу валдайскага ледавіка быў выкрыты флювіягляцыальнымі патокамі, што сьцякалі па старажытным рэчышчы Вяльлі.

Захаванасьць валуна добрая, паверхня адшліфавана. Камень расколаты на дзьве няроўныя часткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Валун «Камень — горка» — геологический памятник природы республиканского значения
*  

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Гарадзенскай вобласьці
Андрэеўцы (археалягічны помнік)

**Андрэеўцы** — археалягічны помнік: курганны могільнік каля вёскі Андрэеўцы (Смаргонскі раён, Гарадзенская вобласьць).

На правым беразе ракі Вяльлі было 17 курганоў (захаваўся 1). У 1935 годзе Г. Цэгак-Галубовіч (экспэдцыя Віленскага ўнівэрсытэту) дасьледавала 16 насыпаў. Пахавальны абрад — трупаспаленьне за межамі могільніка (14), трупапалажэньне (2).

Пахавальны інвэнтар — жалезныя нажы, шыла, бронзавыя бранзалеты з патоўшчанымі канцамі, сьпіралепадобны пярсьцёнак, авальная спражка, фрагмэнты глінянай керамікі, у тым ліку слоікападобнай формы з шурпатай паверхняй. Датуецца V—VI стагодзьдзямі.

## Літаратура
* Alseikaite Gimbutiene M. Die Bestattung der Litauen in der vorgeschichtlichen Zeit. — Tubingen, 1946.
* Cehak-Hołubowiczowa H. Material i zagadnenia cmentarzyska koło wsi Nawry w pow. Postawskim // Rocznik Arceologiczny. — 1937. — T. 1. — S.
* Holubowicz, W. Pięć lat pracy terenowej Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu Stefana Batorego W Wilnie (1933—1937) // Rocznik Archeologiczny. — 1937. — T. 1. — S.
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / [Г. В. Штыхов]; Под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Изд-во «Полымя», 1971. — 274, [2] с. — С. 155.
* Голубович, Е., Голубович, В. Славянские поселения правобережной Дисны в Вилейском округе БССР // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Института истории материальной культуры. — 1945. — Вып. XI. — С. 126—137.
* Гуревич, Ф. Д. Древности Белорусского Понеманья / Ф. Д. Гуревич; [Отв. ред. П. Н. Третьяков]; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Изд-во АН СССР. — Л., 1962. — 219, [3] с., [3] л. карт.
* Звяруга, Я. Г. Андрэеўцы / Я. Г. Звяруга // 
* Звяруга, Я. Г. Андрэеўцы / Я. Г. Звяруга // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с — С. 36. — .
* Таутавичюс, А. З. Восточнолитовские курганы // Труды Прибалтийской объединенной комплексной экспедиции. Т. 1. — М., 1959.

Катэгорыя:Археалягічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Беларусі
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Смаргонскага раёну
Грыбіна

Назву **Грыбіна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Грыбіна — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Грыбіна — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Грыб
* Грыбава
* Грыбавец
* Грыбаўцы
* Грыбаўшчына
* Грыбкі
* Грыбна
* Грыбное
* Грыбова
* Грыбоўцы
* Грыбоўшчына
* Грыбы
Кабыльшчына

Назву **Кабы́льшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кабыльшчына — вёска ў Шацілавіцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Кабыльшчына — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Кабылаўка
* Кабылева
* Кабыленцы
* Кабылёва
* Кабылінцы
* Кабылічы
* Кабылкі
* Кабыльле
* Кабыльнік
* Кабыльнікі
* Кабыльнікішкі
* Кабыльніца
* Кабыльнішкі
* Кабыльчыцы
* Кабыляк
* Кабылякі
* Кабылянка
* Кабылянцы
Нун (літара арабіцы)

**Нун** () — літара арабскага альфабэту, якая пазначае гук [n]. У абджадыі мае лічбавае значэньне 50.

## Формы

## Выкарыстаньне
Літара выкарыстоўваецца ўва ўсіх артаграфіях на арабскай аснове, у тым ліку і ў беларускай арабіцы. Гэтая літара **ніколі** не выкарыстоўваецца ў стандартнай ці клясычнай арабскай мове для пазначэньня гуку [n] у канчатках нявызначанасьці ([an, in, un]). У гэтых канчатках выкарыстоўваюцца асаблівыя знакі нунацыі, г.зв. танўін.

Нун зьяўляецца сонечнаю літарай, г.зн. яна асымілюе папярэдні артыкль *al-*, які пасьля яе чытаецца як *an-*.
Катэгорыя:Арабскі альфабэт
Пасынак

**Пасерб** — няродны сын для мужа альбо жонкі, які нарадзіўся ад папярэдняга шлюбу другога сужэнца.

Пасербам можа звацца толькі тое дзіця, якое зьяўляецца родным аднаму з сужэнцаў. У выпадку, калі дзіця не зьяўляецца родным ніводнаму з бацькоў, выкарыстоўваецца словазлучэньне «прыёмны сын».

## Крыніцы

Катэгорыя:Сям’я
Аліф

**Аліф** (, ) — першая літара арабскага альфабэту. У арабскай мове выкарыстоўваецца для пазначэньня гартаннай змычкі [ʔ] (гл. гамза), а таксама можа паказваць на доўгі гук [a:] (у пісьме без харакатаў). У іншых артаграфіях на арабскай аснове можа таксама мець іншае гукавае значэньне.

Аліф  не злучаецца з наступнаю літарай (але можа злучацца з папярэдняй), таму мае толькі дзьве формы: адная асобна й на пачатку слова, іншая ў сярэдзіне альбо напрыканцы (пры злучэньні з папярэдняй літарай). У абджадыі мае лічбовае значэньне 1.

Лігатура лям-аліф () зьяўляецца адзінаю абавязковаю лігатурай у арабскай каліграфіі.
## Дыякрытычныя знакі
 — зазвычай паказвае месца доўгага [a:], напр. у слове "вада" (, [mɑ:ʾ]). У такой сытуацыі папярэдняя літара мае быць агаласаваная фатхай. Таксама аліф без дыякрытыкаў выкарыстоўваецца як пратэтычны зычны, калі пазычанае слова пачынаецца з галоснага гуку.

 — аліф з гамзай зьверху, можа паказваць на кароткі гук [a] ці [u], напр. у назьве літары аліф

 — аліф з гамзай унізе, паказвае на кароткі гук [i]

 — аліф з ўасьляй, выкарыстоўваецца пераважна ў тэксьце Кур’ану, для пазначэньня нефанэматычнага цьвёрдага прыступу.

 — аліф з маддай. Замяняе камбінацыю двух аліфаў. Такая камбінацыя можа ўзьнікнуць, калі гартанная змычка, што пазначаецца гамзай, зьяўляецца пасьля доўгага [a:], таксама пазначанага аліфам. Гэтак пазначаецца [a:] пасьля гартаннае змычкі ў назьве Кур’ану, .

— аліф максура, "зламаны аліф". Паказвае на доўгі гук [a:] напрыканцы некаторых словаў, напр. імя Мустафа, 

 — аліф ханджар, даволі рэдка выкарыстоўваецца па-за тэкстам Кур’ану, дзе таксама паказвае на доўгае [a:], напрыклад у слове "Алаг", 

## Іншыя артаграфіі

### Казаская
У казаскай артаграфіі на арабскай аснове літара *älip* выкарыстоўваецца толькі ў двух варыянтах:

 — без дыякрытыкаў — пазначае гук [ɑ] альбо (ў замежных словах) [a];

 — з гамзай зьверху — пазначае гук [æ].
Катэгорыя:Арабскі альфабэт
Падчарка

**Па́дчарка** &mdash; няродная дачка для аднаго з мужа й жонкі, якая нарадзілася ад папярэдняга шлюбу другога мужа. Пасербкай можа называцца толькі тое дзіця, якое зьяўляецца родным аднаму з мужа й жонкі. У выпадку, калі дзіця не зьяўляецца родным ні аднаму з бацькоў, выкарыстоўваецца словазлучэньне «прыёмная дачка». 

Падчарка &mdash; жаночы адпаведнік слову «пасерб». Няродны бацька ў адносінах да пасербцы называецца айчым. Няродная маці ў адносінах да пасербцы называецца  мачыха.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сям’я
Айчым

**Айчым** &mdash; мужчына ў сям’і, муж сваёй жонкі ў дачыненьні да яе дзяцей, якія засталіся ад папярэдняга шлюбу. У адносінах да айчыма няродныя дзеці называюцца «пасерб» або «падчарка». Айчым — мужчынскі адпаведнік слова "мачаха». У выпадку, калі дзеці зьяўляюцца няроднымі для абодвух бацькоў, часьцей за ўсё ўжываюць мловазлучэньне «прыёмны бацька», альбо проста «бацька».

## Крыніцы

Катэгорыя:Сям’я
Дубкі (Гарадзенская вобласьць)

**Дубкі́** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — няма зьвестак
* 1999 год — 5 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* Дулеба Г. І. З гісторыі населеных пунктаў // 

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Міхалоўка

**Міхало́ўка** — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бацэвіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 чалавек
* 1999 год — 13 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бацэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёну
Шупені

Назву **Шупені** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шупені — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Шупені — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці
Алесь Ляжневіч

**Але́сь Ляжне́віч** (*Аляксандр Францавіч Ляжневіч*; псэўданімы: *Алесь Бяздольны*; *Язэп Церабеж*; ініцыялы: А. Ф.; 1890, в. Сенцяняты, Сьвянцянскі павет, Віленская губэрня, цяпер Смаргонскі раён Гарадзенская вобласьць — 1937) — беларускі драматург і тэатральны дзеяч.

## Жыцьцяпіс
У 1914 годзе быў мабілізаваны ў царскую армію; ваяваў на Румынскім фронце. У 1917—20 гадах у Адэсе ў Чырвонай Арміі, працаваў у абласным тэатры, быў акторам бежанскай суполкі «Беларускі гай». Вучыўся ў прыватнай тэатральнай школе. З 1920 у Менску, актор БДТ-1, у 1921 — яго дырэктар. У 1922—26 гадах у Маскве, дырэктар беларускай студыі Дзяржаўнага інстытуту тэатральнага мастацтва, потым працаваў інспэктарам Наркамасьветы БССР па справах мастацтва.

Публікаваўся з 1924. Разам зь Я. Купалам і Ц. Гартным уклаў анталёгію «Беларускі дэкляматар Чырвоны Дудар» (1924).

У 1924 годзе падчас партыйнай чысткі быў выключаны з партыі з прычыны «адарванасьці ад мас і палітычнай непісьменнасьці». З кастрычніку 1927 году кансультант, асыстэнт рэжысэра на кінафабрыцы «Савецкая Беларусь» у Ленінградзе. Арыштаваны АДПУ СССР 20.7.1930 у Ленінградзе па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі». 10 красавіка 1931 пастановай Калегіі АДПУ СССР сасланы на 5 гадоў у Пашахоньне-Валадарск (Яраслаўская вобласьць). Арыштаваны паўторна ў 1937 годзе. Расстраляны. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

## Творы
* Новыя ўсходы: П’еса ў 6-ці актах. Мн., 1927;
* Таміла: Меладрама ў 5-ці дзеях. Мн., 1927;
* З дымам-пажарам: Рэвалюцыйная п’еса ў 3-х дзеях. Мн., 1928;
* Сялянскі тэатар: Дарады ў пытаньнях тэатральнай тэхнікі і мэтоды пастаноўкі п’ес сялянскімі і гарадзкімі клюбнымі драмгурткамі. Мн., 1928.

## Літаратура
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991. " Том II " ЛЯЖНЕВІЧ Алесь, Слоўнік Маракова

Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Беларускі гай

**«Беларускі гай»** — беларуская культурна-асьветная арганізацыя ў Адэсе ў сьнежні 1917 — лютым 1920 году.

Аб’ядноўвала беларускую інтэлігенцыю (вясной 1918 году было больш за 500 сябраў). Мэта: клопат пра бежанцаў І сусьветнай вайны і беларускае насельніцтва ў Адэсе. Мела статут, раду, была разьбіта на сэкцыі, якія дзейнічалі аўтаномна. Стаяла на палітычнай плятформе партыі беларускіх эсэраў, прапагандавала яе ідэі сярод бежанцаў у Адэсе і салдатаў-беларусаў.

Выступала за нацыянальна-дзяржаўнае самавызначэньне беларускага народу. Выдавала газэту «Белоруссы в Одессе». На штотыднёвых сходах чыталіся лекцыі, творы беларускай літаратуры. Такія ж таварыствы створаны і ў іншых гарадах Адэскай акругі, дзе ў той час было больш за 100 тыс. беларусаў. Зь сьнежня 1917 году ў Адэсе дзейнічала Беларуская вайсковая рада, якая аб’ядноўвала жаўнераў-беларусаў Румынскага фронту. 28 студзеня 1918 году «Беларускі гай» прыняў рэзалюцыю ў падтрымку рэвалюцыі, за ўтварэньне краёвага ўраду Беларусі і яе фэдэратыўны саюз з Расеяй, 3 сакавіка 1918 году — рэзалюцыю-пратэст супраць разгону 17 сьнежня 1917 году кіраўніцтвам Заходняй вобласьці і фронту Ўсебеларускага зьезду ў Менску, 7 красавіка 1918 году — рэзалюцыю супраць умоваў Берасьцейскай мірнай дамовы. У сакавіку 1918 году арганізацыя кантактавала зь Беларускім нацыянальным камісарыятам у Маскве.

19 сакавіка 1918 году на аб’яднаным пасяджэньні рады «Беларускага гаю» і Беларускай вайсковай рады створана Беларуская нацыянальная рада для абароны інтарэсаў беларусаў у Адэсе і яе ваколіцах. Рада абрала Беларускі нацыянальны камісарыят, у які ўвайшлі Я. Трафімаў (старшыня да ліпеня 1918), Сьцяпан Некрашэвіч (старшыня зь ліпеня 1918, адначасова з жніўня 1918 консул БНР у Адэсе), Антон Баліцкі (памочнік камісара і ўпаўнаважаны па нацыянальна-палітычных справах), Г. Козел (упаўнаважаны па ваенных справах), П. Гудзень (упаўнаважаны па эвакуацыі бежанцаў-беларусаў), П. Ільючонак (упаўнаважаны па аб’яднаньні славянства), С. Янушкевіч (скарбнік), сакратары Алесь Ляжневіч, Язэп Мацюкевіч, П. Пячонкін.

З усталяваньнем савецкай улады ў Адэсе А. Адамовіч, А. Баліцкі, П. Ільючонак, С. Некрашэвіч і інш. вярнуліся ў Савецкую Беларусь. У 1930-я гады яны былі рэпрэсаваныя і абвінавачваліся ва ўдзеле ў «контрарэвалюцыйных нацыяналістычных арганізацыях „Беларускі гай“ і „Беларускі нацыянальны камісарыят“ і іншых».

## Літаратура
* Шумейка, М. Ф. «Беларускі гай» // 

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Ўкраіны
Катэгорыя:Адэса
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Ба (літара арабіцы)

**Ба** (, *bā’*) — літара арабскага альфабэту, якая пазначае гук [b]. У абджадыі мае лічбавае значэньне 2.

## Формы
Літара можа злучацца як з папярэдняю, гэтак і з наступнаю літарай у слове, т.б. мае чатыры формы:

## Выкарыстаньне
Літара ба выкарыстоўваецца ўва ўсіх артаграфіях на арабскай аснове, у тым ліку і ў беларускай арабіцы. Гэта месяцовая літара, яна не асымілюе артыклю *al-,* калі той пішацца перад ёю.

## Коды літары

Катэгорыя:Арабскі альфабэт
Сырны пірог

**Сырны пірог** — дэсэртны пірог з сырам.

Для прыгатаваньня выкарыстоўваюць дражджавое або слоенае цеста (1 кг), цьвёрды сыр (300 грамаў), салодкія яблыкі (4) і ягады, арэхі і кмен.

## Прыгатаваньне
У змазаную форму кладуць паўкіляграму слоенага цеста, якое наколваюць відэльцам. На буйной тарцы надзіраюць сыр (300 грамаў), палову якога кладуць на цеста. Зьверху раскладваюць тонкія лустачкі яблыкаў. Начыньне прысыпаюць кменам і выкладваюць рэшту сыру. Затым пірог накрываюць 2-й паловай цеста, нарэзанага на палоскі. Наступныя 20 хвілінаў пірог гатуюць у духоўцы да ўтварэньня румянай скарынкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Стравы з мукі
Катэгорыя:Выпечка
Катэгорыя:Дэсэрты
Катэгорыя:Эўрапейская кухня
Катэгорыя:Кухня ЗША
Дзексна

**Дзе́ксна** (таксама — *Дзяксна́*) — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На поўначы ад хутару знаходзіцца Пастарынскае возера.

## Насельніцтва
* 2009 год — 8 чалавек
* 1999 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Вячаслаў Бортнік

**Вячаслаў Бортнік** ( 22 чэрвеня 1974, Гомель, БССР) — беларуска-амэрыканскі грамадзкі дзеяч і праваабаронца. Кіраўнік Беларускай філіі Amnesty International (2002—2006), Сакратар Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (2016—2019).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Гомлі. У 1996 г. скончыў Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, пазьней — ЭГУ і Амэрыканскі ўнівэрсытэт (Вашынгтон). Таксама вучыўся ў Акадэміі пасьлядыплёмнай адукацыі (Менск) й у Джорджтаўнскім унівэрсытэце.

Працаваў школьным настаўнікам, дзіцячым псыхолягам і выкладчыкам псыхалёгіі ў Гомельскім дзяржаўным унівэрсытэце, кансультаваў НДА.

З 1995 году ўдзельнічае ў беларускім праваабарончым руху. У 2002—2006 гг. узначальваў Беларускую філію Amnesty International. Перасьледваўся беларускімі ўладамі за праваабарончую дзейнасьць, неаднаразова затрымліваўся міліцыяй у 2005 і 2006 гг.

У 2008 г. далучыўся да Беларуска-амэрыканскага Задзіночаньня (БАЗА) і служыў на пасадах сакратара, кіраўніка прэсавай службы, намесьніка старшыні і старшыні Вашынгтонскага гуртка БАЗА. З чэрвеня 2015 г. — сябра Галоўнай Управы БАЗА, у 2015—2017 гг. — намесьнік старшыні. Ад жніўня 2019 г. — сакратар Вашынгтонскага аддзела БАЗА.

У сакавіку 2016 г. абраны Сакратаром і сябрам Прэзыдыюму Рады БНР. Абавязкі выконваў да лістапада 2019 г. У ліпені 2017 г. абраны ў склад Вялікай Рады ЗБС «Бацькаўшчына».

У 2015—2020 гг. зьяўляўся старшынём Каардынацыйнай групы па Эўразіі ў Amnesty International USA, ад 2012 г. — спэцыялістам па Беларусі, Малдове і Ўкраіне. Ад кастрычніка 2019 г. на дзяржслужбе ЗША.

Рэгулярна выступае ў беларускіх СМІ, у тым ліку з заявамі і камэнтарамі ў падтрымку правоў ЛГБТ.

Узнагароджаны Мэдалём да стагодзьдзя БНР (2019), ляўрэат амэрыканскай Прэзыдэнцкай узнагароды за валянтэрскую службу (2020).

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Выпускнікі гомельскіх ВНУ
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Мэдалём да стагодзьдзя БНР
Гародзькава

**Гаро́дзькава** — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Гародзькава ўваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На поўдзень ад хутару працякае рака Вяльля.

## Насельніцтва
* 2009 год — няма зьвестак
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Гаравішкі

**Гара́вішкі** — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Гаравішкі ўваходзяць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На поўдні хутару цячэ рака Вяльля.

## Насельніцтва
* 2009 год — 1 чалавек
* 1999 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Асінішкі

**Асіні́шкі** (таксама — *Асяні́шкі*) — хутар у Беларусі, каля ракі Вяльлі. Уваходзяць у склад Жодзішкаўскага сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Асін (Asin) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 1999 год — 1 чалавек
* 2009 год — няма зьвестак

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Народны камісарыят асьветы Беларускай ССР

**Наро́дны камісарыя́т асьве́ты Белару́скай ССР** быў утвораны 17 сьнежня 1920 году на базе Камісарыяту асьветы Ваенрэўкаму БССР. З 1946 году пераўтвораны ў Міністэрства асьветы БССР.

## Наркамы
* Марыя Фрумкіна (1920)
* Усевалад Ігнатоўскі (1920—1926)
* Антон Баліцкі (1926—1929)
* Антон Платун (1929—1933)
* Аляксандар Чарнушэвіч (1933—1936)
* Аляксандар Варончанка (1936)
* Анані Дзякаў (1936—1937)
* Уладзімер Півавараў (1937—1938)
* Еўдакія Уралава (1938—1946)

## Беларусь
У сьнежні 1920 году Народны камісарыят асьветы Беларускай ССР зрабіў Надзвычайную камісію ліквідацыі непісьменнасьці свай спэцыяльнай камісіяй, якая кіравала навучаньнем малапісьменных у 1920—1930 гадах. У 1921—1922 навучальным годзе ў школах для непісьменных займалася 12 200 чалавек. У сьнежні 1921 году Савет народных камісараў Беларускай ССР вылучыў Намкамасьветы БСССР 2 млн рублёў на выданьне твораў навукоўцаў і пісьменьнікаў на беларускай мове ў рамках беларусізацыі.

У 1923 годзе стварылі грамадзкае аб’яднаньне «Далоў непісьменнасьць», удзельнікаў якой зь ліку інтэлегенцыі, навучэнцаў і работнікаў называлі культармейцамі. У 1929 годзе ў БССР працавала каля 4000 гурткоў і пунктаў ліквідацыі непісьменнасьці на 75 000 навучэнцаў. Да 1932 году ў Беларускай ССР пераадолелі непісьменнасьць сярод дарослага насельніцтва.

## Крыніцы

## Літаратура
* Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР (1965—1991 гг.). В 3 ч. Ч. 3. — Минск, 2000. — С. 54, 58.

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Асьвета
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1946 годзе
Чарняты (Гарадзенская вобласьць)

**Чарня́ты** — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Чарняты ўваходзяць у склад Жодзішкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 6 чалавек

## Асобы
* Зянон Ахрамовіч — удзельнік антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху ў Смаргоні 1949—1950 гадоў (Мядзельска-Смаргонскае моладзевае антыкамуністычнае падпольле)

## Інфармацыя для турыстаў
Каля хутару знаходзяцца могілкі забітых жаўнераў падчас Першай сусьветнай вайны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Панямоньне

**Панямоньне** — гісторыка-этнаґрафічны рэґіён Беларусі, які займае тэрыторыю Гарадзенскае і сумежных часткаў Берасьцейскае й Менскае вобласьцяў. На поўдні мяжуе з Заходнім Палесьсем (па вярхоўях рэчкаў Нараў і Ясельда да м. Бяроза і Івацэвічы), на ўсходзе і паўночным усходзе — адпаведна цэнтральнай Беларусьсю і Паазер’ем (на захад ад м. Баранавічы па Налібоцкай пушчы, да м. Маладэчна, Мядзел, Паставы).

Насельніцтва этнаґенетычна склалася на славянскай аснове з удзелам асіміляваных літвінаў (старажытнай літвы і аўкштайтаў), ятвягаў, прусаў, татараў. У сярэднія вякі рэґіён быў вядомы пад назвай Літва, побач зь якой ужывалася і назва Чорная Русь, што, на думку некаторых аўтараў (М. К. Любанскі, П. Д. Бранцаў, У. І. Пічэта). уяўляла сабой першапачаткова славянскі масіў на землях балцкіх плямёнаў. Напрыканцы X — 1-й палове XI стагодзьдзя далучаная да Кіеўскае Русі. У XII — 1-й палове XIII стагодзьдзя знаходзілася ў сфэры ўплыву Галіцка-Валынскага і Полацкага княстваў. У XIII стагодзьдзі рэґіён апынуўся ў цэнтры важных падзеяў, якія зрабілі непасрэдны ўплыў на ўтварэньне ВКЛ. Яго першаю сталіцаю быў Новагародак (Наваградак), дзе ў 1253 годзе каранаваўся вялікі князь Міндоўг.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Беларусі
Рэгіёны Беларусі

**Рэґіёны Белару́сі** — гістарычна-этнаґрафічныя рэґіёны, што вылучаюцца на тэрыторыі Беларусі паводле комплексу этнакультурных прыкметаў: асаблівасьцяў этнічнае гісторыі, характару расьсяленьня, гаспадарчых заняткаў і прыладаў працы, народнае архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, традыцыйнага адзеньня, фальклёру, мясцовых гаворак.

## Этнаґрафічныя рэґіёны Беларусі
* Паўночны
* Усходні
* Цэнтральны
* Паўночна-Заходні
* Усходняе Палесьсе і Заходняе Палесьсе

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэґіёны
* Ґеаґрафія Беларусі

Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Беларусі
Струменск

**Стру́менск** — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мхініцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 чалавек
* 1999 год — 10 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мхініцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Аркадзь Ізраілевіч

**Арка́дзь Ізраіле́віч** (нар. 1964, Менск) — беларускі прадпрымальнік.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Беларускі інстытут мэханізацыі сельскае гаспадаркі па спэцыяльнасьці «інжынэр-электрамэханік».

У пачатку 2000-х гадоў пачаў займацца бізнэсам. Займаецца будаўніцтвам, інвэстыцыямі ў нерухомасьць, гандлем нафтапрадуктамі. Валодае некалькімі забаўляльнымі, офіснымі і жылымі комплексамі ў Менску

Мае сына і дачку.

## Супрацьстаяньне ў Курапатах

У 2018 годзе Аркадзь Ізраілевіч стаў вядомы праз сваё супрацьстаяньне актывістам, якія пратэставалі супраць дзейнасьці рэстарану «Поедем поедим» побач з урочышчам Курапаты, месцам масавых расстрэлаў у час савецкіх рэпрэсіяў.

Ізраілевіч актыўна выступаў у абарону Леаніда Зайдэса, аднаго з гаспадароў рэстарана. Пры гэтым ён сам адмаўляў уладаньне доляй у рэстаране і падаў у суд на газэту «Новы Час», якая апублікавала расьсьледваньне, зь якога вынікала, што Ізраілевіч зьяўляецца суўладальнікам рэстарана, а таксама супраць аўтара расьсьледваньня, Дзяніса Івашына. Суд адмовіў Ізраілевічу і пастанавіў выплаціць кампэнсацыю газэце.

31 кастрычніка 2018 году зьявіліся паведамленьні пра затрыманьне А. Ізраілевіча і зьмяшчэньне яго ў СІЗА КДБ («Амэрыканку»). 9 лістапада ён быў вызвалены.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Дарожкавічы

Назву **Дарожкавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Дарожкавічы — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Дарожкавічы — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці
Сакалец

**Сакале́ц** — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жодзішкаўскага сельсавету. На захад ад хутару працякае рака Вяльля.

## Насельніцтва
* 2009 год — 12 чалавек
* 1999 год — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну