Вэкшэ

**Вэ́кшэ** () — горад на паўднёвым усходзе Швэцыі ў ляндскапе Смоляндзе, адміністрацыйны цэнтар лэну Крунубэргу і камуны Вэкшэ. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 65 383 чалавекі. Вэкшэ мае мянушку «Найзялёнейшы горад Эўропы».

## Гісторыя

Вэкшэ вырас з гандлёвага месца каля возера, дзе зьбягаліся некалькі шляхоў — адсюль і яго першапачатковая назва — *«Vägsjö»*, у якой «Väg» азначае «шлях», а «sjö» — «возера». Паводле легенды, ангельскі місіянэр Зыгфрыд прыбыў у Швэцыю і пабудаваў у Вэкшэ першую ў краіне біскупскую царкву. Такім чынам, легенда сьцьвярджае, што ўжо ў 1170 годзе Вэкшэ становіцца цэнтрам біскупства, а горад (ці гандлёвае месца) існаваў яшчэ ў XI стагодзьдзі. Аднак першыя пісьмовыя згадкі аб Вэкша адносяцца да 1342 году, калі кароль Магнус Эрыксан надаў Вэкша гарадзкі прывілей. У XV стагодзьдзі для абароны гораду быў пабудаваны замак Крунубэрг, ад якога пазьней пайшла назва лэну. У адрозьненьне ад Ёнчэпінгу, індустрыяльная рэвалюцыя XIX стагодзьдзя практычна не закранула Вэкшэ, і ў цяжкія годы канца стагодзьдзя горад і яго навакольле перажываюць хвалю эміграцыі. Толькі ў другой палове наступнага, XX стагодзьдзя горад пачынае даволі хутка расьці. Штуршком для гэтага стала адкрыцьцё ў 1967 годзе філіялу Люндзкага ўнівэрсытэту, які ў 1999 годзе быў пераўтвораны ва Ўнівэрсытэт Вэкшэ, а ў 2010 атрымаў назву Ўнівэрсытэт Лінэя.

## Адукацыя
Акрамя Ўнівэрсытэту Лінэя, у Вэкшэ дзейнічаюць Школа паліцыі (пры ўнівэрсытэце), Вышэйшая прафэсійна-тэхнічная школа і Вышэйшая народная школа Сьвятога Зыгфрыда. У сярэднявеччы, пры Катэдры дзейнічала школа, ў якой хлопчыкі маглі атрымаць адукацыю на адносна высокім узроўні.

## Славутасьці

* Катэдра (XIII—XVIII стагодзьдзі, паводле легенды, на месцы царквы XII стагодзьдзя, рэстаўраваны ў XIX—XX стагодзьдзях)
* Руіны замку Крунубэрг (XV стагодзьдзе, за 5 км на поўнач ад гораду)
* Замак Тэлеборг (1897—1900)
* Замак Бэргквара (канец XVIII стагодзьдзя, за 6 км на захад ад гораду)
* Італьянскі палац
* Парк Лінэя, у якім растуць прынамсі па адным відзе расьлінаў з 24 клясаў расьлінаў, вызначаных Лінэем
* Дом Эмігрантаў — цэнтар памяці аб эміграцыі ў Амэрыку, які ўтрымлівае архівы, пісьмы, фатаграфіі па тэме
* Скульптура *«Легенда са шкла»* (1978)
* Музэй Смолянду (фактычна — Швэдзкі музэй шкла)
* Музэй псыхіатрыі

## Асобы

### Нарадзіліся ў Вэкшэ
* Юнас Б’ёркман — тэнісіст
* Карл-Біргер Блюмдаль — кампазытар
* Юнас Юнасан — пісьменьнік
* Пэр Лягерквіст — пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1951) 
* Ота Ліндблят — кампазытар
* Матс Віляндэр — тэнісіст

### Музычныя гурты з Вэкшэ
* Bullet
* The Ark
* Melody Club

### Асобы, зьвязаныя з Вэкшэ
* Карл Лінэй — швэдзкі натураліст, вучыўся ў школе і гімназіі ў Вэкшэ
* Эсаяс Тэгнэр — швэдзкі паэт
* Караліна Клюфт — легкаатлетка, вучылася ў Вэкшэ
* Рагнар Сканокер — алімпійскі чэмпіён па стральбе, жыве ў Вэкшэ
* Гэнынг Манкель — тэатральны пастаноўца, пісьменьнік (вядомы дзякуючы раманам пра Камісара Валяндэра) — працаваў у тэатры Вэкшэ

## Гарады-сябры
* Ланкастэр, Вялікабрытанія
* Обэнра, Данія
* Дулут, штат Мінэсота, ЗША
* Скагастрэнд, Ісьляндыя
* Коўна, Летува
* Гёнэфос, камуна Рынгерыке Нарвэгія
* Альмэрэ, Нідэрлянды
* Швэрын, Нямеччына
* Пабедзіска, Польшча
* Лох’я, Фінляндыя

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Швэцыі