Валянціна Караткевіч

**Валянціна Браніславаўна Караткевіч** (28 чэрвеня 1934, СССР, Кіргіская АССР, Чуйская вобласьць, сяло Белаводзкае — 28 лютага 1983, СССР, БССР, м. Менск) — беларускі архэоляг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1965). Жонка беларускага пісьменніка Ўладзімера Караткевіча.

## Жыцьцяпіс
Валянціна з маці і братам Генадзем пераехалі ў 1946—1947 гадах у Радашковічы. Пайшла ў пятую клясу мясцовай школы. Маці Валянціны спачатку працавала ў пракуратуры. У адным доме знаходзіліся рэстаран, пракуратура і аднапакаёвая кватэра Ватковічаў. Аднойчы ноччу ў рэстаране выбухнулі газавыя балёны, і ўвесь будынак згарэў. Пасьля ім далі новую кватэру. Маці хутка стала загадчыцай клюбу. У дзявятае і першае палове дзясятае клясы беларускую мову і літаратуру ў школе выкладаў Фёдар Янкоўскі, будучы вядомы вучоны, мовазнаўца. Дзякуючы яму Валянціна і іншыя вучні добра падцягнуліся.

Скончыла гістарычны факультэт БДУ ў 1956 годзе. Працавала ў Ашмянскім краязнаўчым і Берасьцейскім гісторыка-краязнаўчым музэях, Берасьцейскім пэдагагічным інстытуце. У тыя гады яна ўзяла шлюб, неўзабаве разьвялася, але прозьвішча Нікіціна захавала. Паступіла ў асьпірантуру Інстытута гісторыі Акадэміі навук Беларусі. Архэоляг Міхась Чарняўскі, які вучыўся там разам з Валянцінай, згадваў, што над сваім дасьледаваньнем яна працавала ў Маскве:

Пасьля знаёмства з Уладзімерам Караткевічам Валянціна вырашыла перабрацца ў Менск. Сьпярша паспрабавала ўладкавацца ў Інстытут гісторыі Акадэміі навук, але туды яе не ўзялі. Тады Караткевіч парушыў свой прынцып «ні за каго не прасіць» і дапамог уладкаваць яе летам 1969 года ў Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру Акадэміі навук Беларусі. Валянціна абмяняла сваю двухпакаёвую кватэру ў Берасьці на пакой у Менску. Праз два гады гэты пакой разам з двухпакаёвай кватэрай Караткевіча па вуліцы Веры Харужай, 48 абмянялі на трохпакаёвую кватэру ў доме па вуліцы Карла Маркса, 36. Там Валянціна, Уладзімер і маці пісьменьніка жылі да сваіх апошніх дзён.

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледавала старажытнасьці паморскай культуры, займалася вывучэньнем гісторыі гарадоў, краязнаўствам. Член рэдкалегіі і адзін з аўтараў «Збора помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (т. 1—7, 1984—1988, Дзяржаўная прэмія Беларусі 1990). Як пісаў Адам Мальдзіс, тое, што зрабіла Валянціна Браніславаўна для падрыхтоўкі «Збора…», для таго, каб *«ён ішоў „без купюр“, можна сьмела назваць навуковым подзьвігам, грамадзянскай мужнасьцю. Яна бясконца езьдзіла ў экспэдыцыі, абараніла не адзін помнік архітэктуры, пісала сама артыкулы і брашуры і рэдагавала чужыя»*.

## Сям’я
Паводле тэатразнаўца Ізабэлы Гатоўчыц, якая грунтавалася на ўспамінах Валянціны, першая яе сустрэча з Уладзімерам Караткевічам адбылася ў цягніку Бэрлін — Масква, калі яны ехалі ў адным купэ да Берасьця. Неўзабаве пасьля знаёмства пісьменьніка запрасілі на сустрэчу ў Берасьце. 2 лістапада 1967 года Караткевіч выступіў на чытацкай канфэрэнцыі па рамане «Каласы пад сярпом тваім» у Берасьці, на якой прысутнічала і Валянціна.

Пасьля яны разам паехалі на вясельле літаратуразнаўцаў Вячаслава Рагойшы і Тацьцяны Кабржыцкай, што цэлы тыдзень праходзіла ў Ракаве на лістападаўскія сьвяты (адзначалася 50-годзьдзе Кастрычніцкай рэвалюцыі). Першая рэакцыя некаторых знаёмых была ня надта тактоўнай. Некаторыя «максімалісты» сказалі Валянціне за сталом прама ў вочы: «Раз
дрэнна гаворыш па-беларуску, то ты яму ня пара». Неўзабаве Валянціна Нікіціна вывучыла беларускую мову, прычым, паводле слоў Адама Мальдзіса, стала размаўляць на ёй лепш за сваіх нядаўніх крытыкаў.

19 лютага 1971 года Валянціна і Ўладзімер ажаніліся. Па ўспамінах яго сяброў, была яму *«і жонкай, і ахоўніцай, і нянькай, і мэдсястрой, і лекарам»*. Дзяцей у пары не было. Пісьменьнік цяжка перажываў хваробу жонкі. 8 ліпеня 1982 года, калі стан здароўя Валянціны Браніславаўны пагоршыўся і яе забралі ў шпіталь, Караткевіч напісаў верш «Ў бездарожжа для тых, каму шчасьціць…».

## Творы
* Памятники истории Витебска. Мн. 1975;
* Памятники истории и культуры. Мн. 1978;
* Помнікі Слоніма. Мн., 1983 (сумесна з А. Кулагіным)

## Крыніцы

## Літаратура
* Короткевич Валентина Брониславовна // Республика Беларусь: Энциклопедия в 7 т. Т. 4.: Картография — Миноговые / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 768 с. — ISBN 978-985-11-0385-6.
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі