SPQR

**S.P.Q.R.** — абрэвіятура лацінскае фразы *«*'S**enatus **P**opulus**q**ue **R**omanus»'' («Сэнат і грамадзяне Рыму»), якая прысутнічае на штандарах рымскіх [[легіён]]аў, і якая выкарыстоўвалася ў [[Рымская рэспубліка|Рымскай рэспубліцы]] ды [[Рымская імпэрыя|Рымскай імпэрыі]]. Быў заменены на хрысьціянскі сымбаль [[лябарум]] [[Канстантын I Вялікі|Канстантынам Вялікім]].

== Значэньне абрэвіятуры ==


=== Паходжаньне ===

Дакладнае значэньне абрэвіятуры S.P.Q.R., хутчэй за ўсё, мела [[архаізм|архаічнае]] паходжаньне нават у часы Старажытнага Рыму.
* **S** амаль напэўна азначае першую літару слова **S**enatus — «[[Сэнат (старажытны Рым)|Сэнат]]».
* Паходжаньне **P** неадназначна, розныя дасьледнікі бачаць тут першую літару словаў **P**opulus альбо **P**opulusque, «народ» ды «і народ», адпаведна.
* Паходжаньне **Q** таксама зьяўляецца нагодаю для спрэчкаў, яно азначала альбо **q**ue — «і», альбо **Q**uirites, ці **Q**uiritium. Абодва апошніх — множны лік ад Quiris «ваяр з дзідаю», але таксама й «грамадзянін», якое зрабілася ад імя [[Кўірын|Кўірыну]] (Quirinus), першапачаткова [[сабіны|сабинскага]] бажаства, чыё сьвяцілішча знаходзілася на [[Кўірынал|Кўірыналу]], адным зь сямі ўзгоркаў, на якіх паўстаў горад. Пасьля зьняволеньня [[Ромул]]ам міру з сабінамі Кўірын увайшоў у рымскі пантэон богаў. Пад імем Кўірына шанаваўся абагаўлёны Ромул. У гонар Кўірыну рымскія грамадзяне называлі сябе [[кўірыты|кўірытамі]]. Кўірын — бог народнага збору, адгэтуль поўнае найменьне рымлянаў «рымскі народ кўірытаў» (Populus Romanus Quiritium) (выкарыстоўвалася ў афіцыйных зваротах). У пазьнейшы час культ Кўірыну, адціснуты культам Юпітару ды Марсу, адмысловае ролі не гуляў. Але найменьне «кўірыты» захавалася.
* **R** найболей верагодна азначае **R**omae, **R**omanus ці **R**omanorum, што перакладаецца як «Рым», «Рымскі» альбо «Рымлянаў», адпаведна.

Усе гэтыя значэньні прыводзяць да наступных варыянтаў расшыфроўкі абрэвіятуры S.P.Q.R.:
* **S**enatus **P**opulusque **Q**uiritium **R**omanus
** ''Сэнат і грамадзяне Рыму'', дзе Quiritium адбываецца ад Quiris — «грамадзянін».
*: Можна прывесці яшчэ некалькі меней сугучных перакладаў, але больш дакладна перадавальных сэнс фразы:
** «Сэнат і вольны народ Рыму» (некаторыя гісторыкі прыпісваюць слову «кўірыт» значэньне — «вольны»).
** «Сэнат і народ кўірытаў Рыму» (справа ў тым, што «кўірыт», у сутнасьці, зьяўляецца тэрмінам, якім пазначаюць грамадзяніна Рыму, і аналягаў у беларускай мове ня мае).
** «Сэнат і грамадзянскае насельніцтва Рыму».

* **S**enatus **P**opulus**q**ue **R**omanus
** ***Сэнат і народ Рыму*'''. Гэтую вэрсію выкарыстоўвалі з падставы Рымскае рэспублікі і працягвалі выкарыстоўваць на працягу існаваньня Рымскае імпэрыі. У такім выглядзе яна зьяўляецца на большасьці вядомых манумэнтаў і дакумэнтаў. Выдатнымі прыкладамі гэтага зьяўляецца Арка Ціта, пабудаваная каля 81 году н. э. для аказаньня ўшанаваньняў Ціту і яго бацьку Імпэратару Вэспасьяну. Таксама гэту вэрсію можна сустрэць на калёне Траяну, якая была пабудавана ў 113 годзе н. э. у знак павагі да Імпэратара Траяну. Варта памятаць, што ўсё без выключэньня грамадзяне былі ваеннаабавязаныя. Паняцьце «народ Рыму» ўключала таксама жанчынаў і дзяцей (але не рабоў). Аднак гэтыя апошнія, у адрозьненьне ад сталых мужчын, не валодалі паўнавартаснымі грамадзянскімі правамі.

## Новы Час

У эпоху Адраджэньня манаграма была перайначана некалькімі гарадамі: SPQV — Вэнэцыя і SPQB — Брусэль Таксама сустракаюцца: SPQS - у Сыене, SPQO - у Аламоўце.

У наш час выкарыстоўваецца ў гербе гораду Рым, таксама намалявана на шматлікіх гарадскіх будынках і люках. У пэрыяд Рісарджымэнту дадзеная абрэвіятура стала выкарыстоўвацца ў сымболіцы адроджанай Італьянскай дзяржавы; яе можна сустрэць на італьянскіх плякатах Першае сусьветнай вайны.

Бэніта Мусаліні часта выкарыстоўваў SPQR дзеля прапаганды свайго рэжыму.

## У выяўленчым мастацтве
У хрысціянскім мастацтве манаграма сустракаецца ў розных сцэнах Запалу Хрыстовага й з рымскае гісторыі, зьяўляючыся ўказаньнем на прысутнасьць у гэтых сцэнах рымскіх салдатаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Dieter Janssen: Gerechte, heilige und zivilisatorische Kriege. Legitimation des Krieges und Bedeutung von Feindbildern in der angelsachsischen Welt der fruhen Neuzeit, ca. 1550—1650. Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2004, ISBN 3-8300-1610-7.

Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Рымская імпэрыя