Эўрапейскі Зьвяз

**Эўрапе́йскі Зьвяз** (Эўразьвя́з), часам **Эўрапейская [[Унія]]** (Эўраунія) — эканамічнае і палітычнае аб’яднаньне краінаў Эўропы, у якое цяпер уваходзяць 27 дзяржаваў кантынэнту.

Зьвяз накіраваны на рэгіянальную інтэграцыю, зьвяз быў юрыдычна замацаваны Маастрыхцкай дамовай у 1992 годзе на прынцыпах Эўрапейскіх супольнасьцяў. Агульнае насельніцтва ЭЗ складае 500 млн чалавек, што прыкладна адпявядае 7,3% насельніцтву ўсёй плянэты.

З дапамогай стандартызаванай сыстэмы законаў, якія дзейнічаюць ва ўсіх краінах зьвяза, быў створаны агульны рынак, які гарантуе свабодны рух людзей, тавараў, капіталу і паслуг, уключаючы адмену пашпартнага кантролю ў межах Шэнгенскай зоны, у якую ўваходзяць як краіны-сябры, гэтак і іншыя эўрапейскія дзяржавы. Эўразьвяз прымае законы (дырэктывы, заканадаўчыя акты і пастановы) у сфэры правасудзьдзя і ўнутраных справаў, а таксама выпрацоўвае агульную палітыку ў галіне гандлю, сельскай гаспадаркі, рыбалоўства і рэгіянальнага разьвіцьця. 19 краінаў зьвяза ўвялі ў зварот адзіную валюту, эўра, утварыўшы эўразону.

Зьяўляючыся суб’ектам міжнароднага публічнага права, Эўразьвяз мае паўнамоцтвы на ўдзел у міжнародных адносінах і складаньне міжнародных дамоваў. Сфармаваная агульная зьнешняя палітыка і палітыка бясьпекі, якая прадугледжвае правядзеньне ўзгодненай зьнешняй і абароннай палітыцы. Па ўсім сьвеце заснаваны сталыя дыпляматычныя місіі ЭЗ, дзейнічаюць прадстаўніцтвы ў Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў, СГА, Вялікай васьмёрцы і Групе дваццаці. Дэлегацыі ЭЗ узначальваюцца амбасадарамі ЭЗ.

ЭЗ зьяўляецца міжнароднаем утварэньнем (міжнароднай арганізацыяй). У пэўных галінах рашэньні прымаюцца незалежнымі наднацыянальнымі інстытутамі, а ў іншых — ажыцьцяўляюцца з дапамогай перамоваў паміж дзяржавамі-чальцамі зьвязу. Найбольш важнымі інстытутамі ЭЗ зьяўляюцца Эўрапейская камісія, Рада Эўрапейскага зьвязу, Эўрапейская Рада, Суд Эўрапейскага зьвязу і Эўрапейскі цэнтральны банк. Эўрапейскі парлямэнт абіраецца кожныя пяць гадоў грамадзянамі ЭЗ.

## Гісторыя

Пасьля Другой сусьветнай вайны рух да эўрапейскай інтэграцыі пачаў разглядацца многімі палітыкамі як уцёкі ад скрайніх формаў нацыяналізму, якія абрынуліся на кантынэнт. У годзе 1948 на Гаагаўскім кангрэсе былі створаныя Эўрапейскі фэдэральны рух і Каледж Эўропы, месца, дзе будучыя лідэры Эўропы маглі жыць і навучацца разам. У 1952 годзе ўступіла ў сілу Парыская дамова, якая была падпісаная яшчэ ў 1951 годзе, паводле якой было створанае Эўрапейскае аб’яднаньне вугалю й сталі, што было абвешчана першым крокам у фэдэралізацыі Эўропы. Галоўнай мэтай стварэньня гэтага аб’яднаньня была ліквідацыя магчымасьці пачатку войнаў паміж дзяржавамі-чальцамі шляхам аб’яднаньня нацыянальнай цяжкай прамысловасьці кожнай з краінаў у адну агульную. Сябрамі й заснавальнікамі супольнасьці сталі Бэльгія, Францыя, ФРН, Італія, Люксэмбург і Нідэрлянды.

У 1957 годзе шэсьць краінаў-заснавальніцаў падпісалі Рымскі дагавор, што прывяло да павелічэньня раней існага супрацоўніцтва ў рамках Эўрапейскага аб’яднаньня вугалю і сталі (ЭАВС). Паводле дамовы была створана Эўрапейская эканамічная супольнасьць (ЭЭС), якая была накіравана на стварэньне мытнага зьвязу. У той жа дзень было падпісана пагадненьне аб стварэньні Эўрапейскай супольнасьць па атамнай энэргіі (Эўратам) для супрацоўніцтва ў разьвіцьці ядзернай энэргетыкі. Абодве дамовы ўступілі ў сілу ў 1958 годзе. У 1992 годзе паводле Маастрыхсцкай дамовы 15 удзельніцаў Эўразьвязу істотна падвысілі палітычны статус свайго аб’яднаньня, пагадзіўшыся праводзіць агульную абаронную, фінансавую й эканамічную палітыку. Базавая структура Эўразьвязу ўключае ў сябе Эўракамісію (своеасаблівая Рада міністраў), эўрапейскі парлямэнт і суд. Асноўныя кіраўнічыя структуры Эўразьвязу знаходзяцца ў Брусэлі.

У 1973 годзе да Зьвязу далучыліся Вялікабрытанія, Данія й Ірляндыя. У 1981 годзе — Грэцыя. Грэнляндыя, якая атрымала пэўны сувэрэнітэт ад Даніі у 1979 годзе, пакінула Эўразьвяз у 1985 годзе па правядзеньні рэфэрэндуму. У 1986 годзе да Зьвязу далучыліся Гішпанія й Партугалія. У 1995 годзе чальцамі ЭЗ сталі Аўстрыя, Фінляндыя, Швэцыя. 1 траўня 2004 году да Эўразьвязу далучыліся яшчэ 10 новых сябраў: Вугоршчына, Кіпр, Латвія, Летува, Мальта, Польшча, Славаччына, Славенія, Чэхія й Эстонія. Па стане на 1 студзеня 2007 году Румынія й Баўгарыя сталі сябрамі ЭЗ. У тым жа годзе, Славенія прыняла эўра. У 2008 годзе на адзіную эўрапейскую валюту перайшлі Кіпр і Мальта, Славаччына — у 2009 годзе, Эстонія — 2011 годзе й Латвія — у 2014 годзе. У чэрвені 2009 году адбыліся выбары ў Эўрапейскі парлямэнт, што прывяло да стварэньня другога кабінэту міністраў Жузэ Барозу. Да ліпеня 2009 году афіцыйную заяўку на ўступ накіравала Ісьляндыя, але з тых часоў перамовы былі прыпыненыя.

1 сьнежня 2009 году была ратыфікавана Лісабонская дамова, згодга зь якой трансфармацыі падвяргаліся многія аспэкты ЭЗ. У прыватнасьці, дамова зьмяніла прававую структуру ЭЗ, сыстэма з трох слупоў Эўрапейскага Зьвязу была замененая на адзіную сыстэму, згодна зь якой Зьвяз існуе як адзіны суб’ект міжнароднага права. Была створана адмысловая пасада прэзыдэнта Эўрапейскай рады, першым якую заняў Гэрман ван Рампёй, а таксама пашыраны паўнамоцтвы вярхоўнага прадстаўніка зьвязу ў пытаньнях замежных справаў і палітыкі бясьпекі. Гэтую пасаду на сёньня займае Кэтрын Эштан.

У 2012 годзе Эўрапейскі Зьвяз атрымаў Нобэлеўскую прэмію міру за ўнёсак у разьвіцьцё міру і замірэньня, дэмакратыі і правоў чалавека ў Эўропе. Па стане на 1 ліпеня 2013 году Харватыя стала 28-м чальцом ЭЗ. 8-я выбары ў Эўрапарлямент, якія прайшлі ў траўні 2014 году, паказалі рост эўраскептыцызму. Бягучыя кандыдаты на ўступленьне ў Эўразьвяз: Турэччына, Сэрбія й Паўночная Македонія.

З пачаткам 2010-х гадоў згуртаванасьць Эўрапейскага Зьвязу была правераная некалькімі пытаньнямі, у тым ліку пазыковым крызісам у некаторых краінах эўразоны, узмацненьнем міграцыі з Афрыкі і Азіі і выхадам Вялікабрытаніі з ЭЗ. У сьнежні 2013 году амэрыканскае рэйтынгавае агенцтва «Стандарт і Пуэр» (Нью-Ёрк) панізіла рэйтынг Эўразьвязу з найвышэйшага ўзроўню «ААА» да «АА+» у сувязі са зьмяншэньнем крэдытаздольнасьці 28 дзяржаваў-удзельніц ЭЗ і аслабленьнем гаспадарчых узаемасувязяў між імі. У 2016 годзе ў Вялікабрытаніі адбыўся рэфэрэндум аб ейным чалецтве ў Эўрапейскім Зьвязе, на якім 51,9% удзельнікаў прагаласавалі за выхад краіны са зьвязу. Вялікабрытанія афіцыйна паведаміла Эўрапейскую раду аб сваім рашэньні пакінуць зьвязу 29 сакавіка 2017 году, распачаўшы фармальную працэдуру выхаду. Аднак, выхад адбыўся толькі 31 студзеня 2020 году, хаця большасьць абласьцей заканадаўства ЭЗ па-ранейшаму будуць прымяняцца да Вялікабрытаніі на працягу пераходнага пэрыяду, які скончыцца не раней за канец 2020 году.

## Палітыка

Эўрапейскі зьвяз мае сем асноўных установаў, як то Эўрапейскі парлямэнт, Рада Эўрапейскага зьвязу, Эўрапейская камісія, Эўрапейская рада, Эўрапейскі цэнтральны банк, Суд Эўрапейскага зьвязу і Эўрапейская падліковая палата. Заканадаўчае права зь іх маюць Эўрапейскі парлямэнт, які непасрэдна абіраецца дзяржавамі Эўрапейскага зьвязу, і Рада Эўрапейскага зьвязу, у якую ўваходзяць міністры ўрадаў усіх сябраў зьвязу. Выканаўчыя функцыі ўскладзены на Эўрапейскую камісію і ў абмежаваным аб’ёме на Эўрапейскую раду (ня блытаць з вышэйзгаданай Радай Эўрапейскага зьвязу). Грашова-крэдытная палітыка ў эўразоне рэгулюецца Эўрапейскі цэнтральным банкам. Тлумачэньне і прымяненьне права ЭЗ забясьпечваецца Судом Эўрапейскага зьвязу. Бюджэт ЭЗ старанна правяраецца падліковай палатай, якая таксама называецца Эўрапейскім судом аўдытараў. Існуюць таксама шэраг дапаможных органаў, якія кансультуюць ЭЗ або працуюць у пэўнай вобласьці.

### Дзяржавы-сябры

Праз пасьлядоўнае павелічэньне Эўрапейскі зьвяз вырас з шасьці краінаў-заснавальнікаў (Бэльгія, Францыя, Заходняя Нямеччына, Італія, Люксэмбург і Нідэрлянды) да цяперашніх 28 краінаў. Дзяржавы, якія маюць далучыцца да Зьвязу і стаць удзельнікам устаноўчых дамоваў, атрымліваюць некаторыя прывілеі і абавязацельствы сяброўства ў ЭЗ. Гэта цягне за сабой частковае дэлегаваньне сувэрэнітэту інстытутаў у абмен на прадстаўніцтва ў гэтых установах. Гэтая практыка, часьцяком згадваецца як «аб’яднаньне сувэрэнітэтаў».

Для таго, каб стаць сябрам, краіна павінна адпавядаць Капэнгагенскім крытэрам, вызначаным на нарадзе 1993 году Эўрапейскай радай у Капэнгагене. Такія краіны павінны мець стабільную дэмакратыю, паважаць правы чалавека і вяршэнства закону, дзе функцыянуе рынкавая эканоміка. Таксама краіна павінна прыняцт абавязацельства сяброўства, у тым ліку заканадаўства ЭЗ. Ацэнка выкананьня краіны крытэраў зьяўляецца адказнасьцю Эўрапейскай рады. Лісабонская дамова, між тым, зараз утрымлівае пункт у адпаведнасьці з артыкулам 50, які прадугледжвае выхад краіны-чаьца з ЭЗ.

На сёньня маюцца чатыры краіны, якія складаюць Эўрапейскую асацыяцыю вольнага гандлю (ЕАСГ), якія не зьяўляюцца сябрамі ЭЗ, але часткова прынялі правілы ЭЗ: Ісьляндыя, Ліхтэнштайн і Нарвэгія, якія зьяўляюцца часткай адзінага рынку ў рамках Эўрапейскай эканамічнай зоны, і Швайцарыя, якая мае аналягічныя сувязі праз двухбаковыя дамовы. Адносіны малых эўрапейскіх краінаў, то бок Андоры, Манака, Сан-Марына і Ватыкану, уключаюць выкарыстаньне імі эўра і сувязі ў іншых галінах супрацоўніцтва.

File:Member States of the European Union (polar stereographic projection) EN.svg|lang=be-tarask|650px|цэнтар|Мапа зь дзяржавамі-сябрамі Эўрапейскага Зьвязу
poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 Фінляндыя
poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 Швэцыя
poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 Эстонія
poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 Латвія
poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 Летува
poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 Польшча
poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 Славаччына
poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 Вугоршчына
poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 Румынія
poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 Баўгарыя
poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 Грэцыя
poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 Кіпр
poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 Чэхія
poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 Аўстрыя
poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 Славенія
poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 Італія
rect 224 394 251 405 Мальта
poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 Партугалія
poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 Гішпанія
poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 Францыя
poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 Нямеччына
poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 Люксэмбург
poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 Бэльгія
poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 Нідэрлянды
poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 Данія
poly 230 284 229 287 233 291 237 284 241 287 242 293 248 302 250 305 252 306 263 312 263 311 258 307 259 305 249 295 245 290 246 285 251 288 257 286 263 287 270 287 273 289 274 285 276 284 272 281 271 277 268 279 262 279 258 275 254 272 252 271 247 274 246 278 244 279 244 283 239 284 237 281 236 283 232 282 230 284 Харватыя
poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 Ірляндыя
desc bottom-left


## Замежныя стасункі

Зьнешняя палітыка супрацоўніцтва паміж чальцамі адносіцца да часу стварэньня супольнасьці ў 1957 годзе, калі дзяржавы-чальцы выступалі адзіным блёкам у міжнародных гандлёвых перамовах у рамках агульнай гандлёвай палітыкі. Крокі да больш шырокамаштабнай каардынацыі ў зьнешніх адносінах пачаліся ў 1970 годзе са стварэньнем эўрапейскага палітычнага супрацоўніцтва, які прывёў да выкарыстаньня неафіцыйнага працэсу кансультацыяў паміж дзяржавамі-чальцамі з мэтай фармаваньня агульнай зьнешняй палітыкі. Аднак, гэтае супрацоўніцтва набыла афіцыйны статус толькі ў 1987 годзе, што было дасягнута шляхам прыняцьця адзінага эўрапейскага акту. Эўрапейскае палітычнае супрацоўніцтва было пераназвана ў агульную зьнешнюю палітыку і палітыку бясьпекі паводле Маастрыскай дамовы.

Мэтамі агульнай зьнешняй палітыцы і палітыцы бясьпекі зьяўляюцца прасоўваньне як уласных інтарэсаў зьвязу, гэтак і інтарэсы міжнароднай супольнасьці ў цэлым, уключаючы разьвіцьцё міжнароднага супрацоўніцтва, павагі да правоў чалавека, дэмакратыі і вяршэнства права. Гэтая палітыка патрабуе аднагалоснасьці сярод дзяржаваў-чальцоў на адпаведную палітыку, каб прытрымлівацца якой-небудзь канкрэтнай праблемы. Адсутнасьці аднагалоснасьці і іншыя супярэчнасьці часам прыводзяць да рознагалосьсяў, якія, да прыкладу, мелі месца падчас вайны ў Іраку.

Каардынатарам і прадстаўніком агульнай зьнешняй палітыцы і палітыцы бясьпекі зьяўляецца вярхоўны прадстаўнік Эўразьвязу па пытаньнях агульнай палітыкі і бясьпекі, які выступае ад імя ЭЗ па пытаньнях зьнешняй палітыкі і абароны, і ставіць перад сабой задачу фармуляваньня пазыцыяў, выказаных дзяржавамі-чальцамі ў гэтых галінах палітыкі. Вярхоўны прадстаўнік узначальвае эўрапейскую службу зьнешніх справаў, унікальны ворган ЭЗ, які быў сфармаваны 1 сьнежня 2010 году з нагоды першай гадавіны ўступленьня ў сілу Лісабонскай дамовы. Гэты ворган служыць у якасьці міністэрства замежных справаў і дыпляматычнага корпусу Эўрапейскага зьвязу.

Акрамя гэтага міжнародны ўплыў ЭЗ таксама мае месца праз палітыку пашырэньня. Адчувальныя перавагі стаць чальцом зьвязу стымулюе краіны да палітычных і эканамічных рэформаў, якія жадаюць выканаць крытэры ўступу ў ЭЗ. Такі ўплыў на ўнутраныя справы іншых краінаў, як правіла, называюць палітыкай «мяккай сілы», у адрозьненьне ад ваеннай «цьвёрдай сілы».

### Гуманітарная дапамога
Дэпартамэнт гуманітарнай дапамогі і грамадзянскай абароны пры Эўрапейскай камісіі аказвае гуманітарную дапамогу для разьвіваных краінаў. У 2012 годзе бюджэт гэтага дэпартамэнту склаў 874 млн эўра. 51% ад бюджэту пайшлі ў Афрыку і 20% у Азію, Лацінскаю Амэрыку, краіны Карыбскага басэйну і Ціхага акіяну, і 20% у краіны Блізкага Ўсходу і Міжземнамор’я.

## Эканоміка

Фінансавую палітыку рэгулюе Эўрапейскі цэнтральны банк. Найважнейшыя рашэньні прымаюцца на самітах кіраўнікоў дзяржаваў-удзельніц зьвязу.

ЭЗ мае адзіны рынак на тэрыторыі ўсіх сваіх чальцоў. 19 дзяржаваў зь ліку зьвязу далучыліся таксама да валютнага зьвязу, вядомай як эўразона, дзе выкарыстоўваецца эўра ў якасьці адзінай валюты. У 2012 годзе ЭЗ меў сукупнага СУП у 16 трлн даляраў, маючы 20% дзель ад сусьветнага валавога ўнутранага прадукта з пункту гледжаньня парытэту пакупніцкай здольнасьці.

Са сьпісу 500 найбуйнейшых карпарацыяў паводле велічыні прыбытку 161 зь іх мае свае штаб-кватэры ў ЭЗ. У 2007 годзе ўзровень беспрацоўя ў ЭЗ складаў 7%, у той час як інвэстыцыі складалі 21,4% СУП, інфляцыя была на ўзроўні 2,2%, а сальда рахунку бягучых апэрацыяў мела паказчык −0,9% СУП, што значыць невялікая перавага імпарту перад экспартам. У 2012 годзе ўзровень беспрацоўя ўжо складаў 11,4%.

Існуе значная розьніца ў СУП на душу насельніцтва ў межах асобных дзяржаваў ЭЗ. Гэты паказчык вагаецца паміж 11 300 і 69 800 эўра. Розьніца паміж самым заможным і самым бедным рэгіёнамі вагалася, у 2009 годзе, з 27% ад сярэдняга для Эўрапейскага Зьвязу ў Паўночна-заходнім рэгіёне Баўгарыі да 332% ад сярэдняга ў Лёндане ў Вялікабрытаніі. Акрамя Лёндану высокі паказчык СУП на душу насельніцтва маюць Люксэмбург (62 500 эўра) і Брусэль (52 500 эўра), у той час як найбольш беднымі рэгіёнамі зьяўляюцца Паўночна-заходні (6 400 эўра), Паўночна-ўсходні (6 900 эўра), Паўночна-цэнтральны (6 900 эўра) і Паўднёва-цэнтральны (7 200 эўра).

### Валютны зьвяз

Стварэньне адзінай эўрапейскай валюты стала афіцыйнай мэтай Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці ў 1969 годзе. Аднак, толькі пасьля складаньня Маастрыхцкай дамовы ў 1993 годзе дзяржавы-чальцы былі юрыдычна абавязаныя зладзіць валютны зьвяз не пазьней за 1 студзеня 1999 году. У гэты дзень эўра быў прадстаўлены сусьветнаму фінансаваму рынку ў якасьці разьліковай валюты 11 з 15 на той момант краінаў-чальцоў зьвязу. 1 студзеня 2002 году былі ўведзеныя ў наяўны зварот банкноты й манэты ў 12 краінах ЭЗ, якія склалі, такім чынам, гэтак званую Эўразону. На сёньня Эўразона ўлучае ў сабе 19 краінаў, апошняй зь якіх зьяўляецца Летува, якая перайшла да ўжытку эўра 1 студзеня 2015 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Эўрастат
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы