open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны

**Кубак Ангельскай футбольнай лігі** (), больш вядомы як **Кубак лігі** () — спаборніцтва, якое праводзіцца сярод ангельскіх клюбных камандаў.

## Рэглямэнт
Як і Кубак Ангельшчыны, гэты турнір праводзіцца па прынцыпе выбываньня ўдзельнікаў пасьля першай паразы. Але ў адрозьненьне ад Кубка Ангельшчыны, дзе ў розыгрышы 2007—2008 гадоў удзельнічала 731 каманда, лік удзельнікаў Кубка лігі абмежаваны 92 клюбамі — 20 прадстаўляюць Прэм’ер-Лігу, а яшчэ 72 — тры дывізіёны Футбольнай лігі. Яшчэ адным адрозьненьнем паміж гэтымі турнірамі зьяўляецца тое, што ў паўфіналах Кубка Ангельшчыны каманды гуляюць паміж сабой два матчы, а не адзін.

Пераможца Кубка лігі атрымлівае права ўдзельнічаць у розыгрышы Лігі Эўропы, калі ён не дамогся гэтага права іншым шляхам (калі пераможца згуляе ў Лізе чэмпіёнаў, пуцёўка ў Лігу Эўропы пераходзіць камандзе зь ліку тых, хто яшчэ ня ўдзельнічае ні ў адным эўракубкаў, але фінішавала ў Прэм’ер-Лізе вышэй за сваіх канкурэнтаў).

## Гісторыя
З 1982 году Кубак лігі мянуецца па назьве фундатара:
* *Малочны Кубак* () — з 1981 па 1986 гады фундатарам зьяўлялася кампанія-вытворца малочных прадуктаў *Milk Marketing Board*;
* *Кубак выкліку Littlewoods* () — з 1986 па 1990 гады фундатарам была кампанія *Littlewoods* сэра Джона Мурса, вядомая дзякуючы свайму букмэкерскаму падразьдзяленьню;
* *Кубак Rumblebows* () — з 1990 па 1992 гады Кубак спансавала кампанія па гандлю электратаварамі *Rumblebows*;
* *Кубак Coca-Cola* () — з 1992 па 1998 гады фундатарам выступала кампанія-вытворца безалькагольных напояў *Coca-Cola*;
* *Кубак Worthington* () — з 1998 па 2003 гады назвай Кубка служыла марка піва, якая належыць кампаніі *Coors Brewers*;
* *Кубак Carling* () — з 2003 па 2016 гады ў якасьці назвы выкарыстоўвалася марка піва, якая належыць кампаніі *Coors Brewers*;
* *Кубак Ангельскай футбольнай лігі* () — у 2016—2017 гадах тытульнага спонсара не было;
* *Кубак Carabao* () — з 2017 году спонсарам ёсьць вытворца энэргетычных напояў *Carabao Energy Drink*.

Кубак лігі лічыцца не такім прэстыжным, як Кубак Ангельшчыны, які мае значна багацейшую гісторыю, і ў розыгрышы якога прымаюць нават тыя клюбы, якія не ўваходзяць у склад футбольнай лігі. Магчыма, менавіта таму шматлікія клюбы ў цяперашні час выстаўляюць на матчы турніру сур’ёзна саслабленыя склады, што ўлучаюць гульцоў, якія не атрымліваюць гульнявой практыкі, у тым ліку моладзь.

## Пераможцы

* «Блэкбэрн Ровэрз», «Кўінз Парк Рэйнджарз», «Лідс Юнайтэд», «Лутан Таўн», «Мідлзбра», «Ньюкасл Юнайтэд», «Оксфард Юнайтэд», «Сток Сіці», «Сўіндан Таўн», «Сўонсі Сіці», «Ўэст Бромўіч Альбіён» і «Шэфілд Ўэнздэй» выйгралі турнір па адным разе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Кубка лігі

Катэгорыя:Ангельскі футбол
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1961 годзе
Стэмфард Брыдж

* **[[Стэмфард Брыдж (стадыён)|Стэмфард Брыдж]]** — стадыён у Лёндане
* **[[Стэмфард Брыдж (мястэчка)|Стэмфард Брыдж]]** — мястэчка ў Паўночным Ёркшыры, паўночная Ангельшчына
Энрыке Іларыю

**Энрыке Іларыю** (поўнае імя **Энрыке Іларыю Мэйрэліш Алвіш Сампаю**; ;  21 кастрычніка 1975 году, Сан-Пэдру-да-Кова, Партугалія) — былы партугальскі футбольны брамнік.

## Біяграфія
Ён далучыўся да «Чэлсі» ў ліпені 2006 году з партугальскага «Насьёналу» пры трэнэры «Чэлсі» Жузэ Маўрыньню, да таго ён гуляў за «Порту», зь якім у той жа самы час працаваў Маўрыньню, які выдатна ведаў Іларыю. Менавіта па патрабаваньні Маўрыньню, якому быў патрэбны надзейны запасны брамнік у камандзе, і быў набыты Іларыю, каб быць трэцім брамнікам для «Чэлсі», пасьля Пэтра Чэха і Карлё Кудычыні.

Ён зьявіўся на замене ў матчы супраць «Рэдынгу» 14 кастрычніка 2006 году, бо Чэх і Кудычыні былі траўмаваныя. Ягоны дэбют у асноўным складзе «Чэлсі» адбыўся ў матчы на «Стэмфард Брыдж» 18 кастрычніка 2006 году супраць «Барсэлёны» ў матчы Лігі чэмпіёнаў. Іларыю згуляў у сэзоне 2006—2007 гадоў 18 матчаў, паказаў у іх добры ўзровень майстэрства, але гэта не дапамагло яму замацавацца ў аснове пасьля вяртаньня ў лад Пэтра Чэха ў лютым 2007 году і Кудычыні, ён ізноў сеў на лаву запасных. У сэзоне 2007—2008 гадоў зрэдку выходзіў на поле (галоўным чынам пасьля траўмаў асноўных брамнікаў), у цэлым нядрэнна гуляў.

## Дасягненьні
«**Порту**»:
* Чэмпіён Партугаліі (2): 1997, 1998
* Уладальнік Кубка Партугаліі (3): 1998, 2000, 2001
* Уладальнік Супэркубка Партугаліі: 1996

«**Чэлсі**»:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2010
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны (4): 2007, 2009, 2010, 2012
* Уладальнік Кубка Футбольнай лігі: 2007
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2009
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2012
* Пераможца Лігі Эўропы: 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Стыў Сыдўэл

**Стыў Джэймз Сыдўэл** () — ангельскі футбаліст, паўабаронца.

## Дасягненьні
* Уладальнік Моладзевага кубка Ангельшчыны: 2000, 2001
* Чэмпіён Футбольнай Лігі: 2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Дэміен Даф

**Дэ́міен Э́нтані Даф** (;  2 сакавіка 1979 году, Балібадэн, Ірляндыя) — ірляндзкі футбаліст, былы гулец зборнай Ірляндыі. Гуляў на пазыцыях ўінгера (на практыцы як на левым, так і на правым флянзе) і ўскрайняга форварда.

## Біяграфія
Пачаў прафэсійную кар’еру ў «Блэкбэрн Ровэрз» у 1996 годзе. Дэбютаваў у асноўным складзе ў 1997 годзе ў апошнім матчы сэзону 1996—1997 гадоў супраць «Лэстэр Сіці».

У сваім першым поўным сэзоне 1997—1998 гадоў выявіў сябе як вельмі пэрспэктыўны малады гулец, забіўшы 4 галы. Нягледзячы на вылет «Блэкбэрну» ў наступным сэзоне, застаўся верны свайму клюбу і дапамог яму спачатку вярнуцца ў Ангельскую Прэм’ер-Лігу ў сэзоне 2000—2001 гадоў, а затым выйграць Кубак Лігі. Усе гэтыя гады Даф быў адным зь лідэраў клюбу, яго ўнёсак у посьпехі «Блэкбэрну» цяжка пераацаніць. Выдатна згуляў за зборную Ірляндыі на Чэмпіянаце сьвету 2002 году, паказаўшы сябе гульцом сусьветнага кляса, увайшоў у сфэру інтэрасаў кіроўных клюбаў Эўропы, але ўлетку 2002 склаў новы кантракт з клюбам на чатыры гады. Сэзон 2002—2003 гадоў склаўся для Дафа ўдала: нягледзячы на праблемы са здароўем, ён стаў лепшым бамбардзірам клюбу, забіўшы 11 галоў. Перад наступным сэзонам быў набыты «Чэлсі» за £17 млн (на той момант клюбны трансфэрны рэкорд). У сэзоне 2003—2004 гадоў ён гуляў бліскуча, але адсутнасьць трафэяў у «Чэлсі» падштурхнула ўладальніка клюбу Рамана Абрамовіча звольніць па канчатку сэзону мэнэджара Кляўдыё Раньеры, а новы трэнэр Жузэ Маўрыньню купіў на пазыцыю Дафа галяндца Ар’ена Робэна, яны канкуравалі адзін з адным за месца ў складзе ў сэзоне 2004—2005 гадоў. Даф выдатна правёў той сэзон, стаўшы чэмпіёнам Ангельшчыны і забіўшы 10 галоў. Наступны сэзон прынёс яму яшчэ адно золата Прэм’ер-Лігі, але быў ня гэтак удалы: Даф быў ня ў форме, гуляў мала. У выніку ў ліпені 2006 году ён перайшоў у «Ньюкасл Юнайтэд», падпісаўшы 5-гадовы кантракт. За два сэзоны ў «Ньюкасьле» Дэміен нядрэнна выявіў сябе, гуляе даволі часта, карысны, але нестабільны. З 2009 году па 2014 год зьяўляўся гульцом лёнданскага «Фулгэму». 10 чэрвеня 2014 году Даф далучыўся да аўстралійскага клюбу «Мэльбурн Сіці» ў якасьці вольнага агента, падпісаўшы 1-гадавую дамову.

## Дасягненьні
**«Блэкбэрн Ровэрз»**:
* Уладальнік Кубка Лігі: 2002

**«Чэлсі»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны (2): 2005, 2006
* Уладальнік Кубка Лігі: 2005
* Уладальнік  Супэркубка Ангельшчыны: 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль і статыстыка гульца на Soccerbase.com
* Профіль і статыстыка гульца на FootballDatabase.com
* Профіль і статыстыка гульца на сайце «Ньюкаслу»

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Вільям Галяс

**Вілья́м Галя́с** (;  17 жніўня 1977 году, Аньер-сюр-Сэн, Францыя) — былы францускі футбаліст, які гуляў на пазыцыі абаронцы. За нацыянальную зборную Францыі правёў 84 матчы.

## Дасягненьні
«**Чэлсі**»:
* Чэмпіён Ангельшчыны (2): 2005, 2006
* Уладальнік Кубка лігі: 2005
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Катэгорыя:Французы афрыканскага паходжаньня
Палітычная свабода

**Палітычная свабода** — адсутнасьць умяшальніцтва дзяржавы ў справы асобы сродкамі прымусу ці гвалту. Сябры свабоднага грамадзтва маюць поўны кантроль над іх публічным і асабістым жыцьцём. у дадзеным выпадку, «свабода» адносіцца выключна да адносінаў аднаго чалавека да іншага, і да толькі да гвалту, што зьдзяйсьняецца адным чалавекам супраць іншага. Супрацьлегласьць свабодзе — таталітарная дзяржава ці дыктатура, якая абмяжоўвая палітычную свабоду дзеля рэгуляваньня амаль кожнага боку чалавечага жыцьця.

Канцэпцыя палітычнай свабоды знаходзіцца ў шчыльнай узаемасувязі з канцэпцыяй грамадзкіх правоў ды індывідуальных свабодаў. Большасьць дэмакратычных грамадзтваў адрозьніваюцца наяўнасьцю свабодаў, якія гарантуюцца дзяржавай. Гэтыя свабоды ўключаюць:

* Свабоду слова
* Свабоду асацыяцыяў
* Свабоду рэлігіі
* Свабоду сходаў
* Свабоду друку
* Свабоду перасоўваньня
* Свабоду думкі

У больш радыкальных інтэрпрэтацыях (звычайна скрайне левых ці скрайне правых) прысутнічаюць такія «свабоды», як «сэксуальная свабода», ці «свабода насіць зброю».

У той час, як і левыя, і правыя вызначаюць права на свабоду як асноўнае з чалавечых правоў, яны радыкальна падзяляюцца ў вызначэньні сутнасьці гэтага права. Дзеля правых, свабода існуе ў першую чаргу ў нэгатыўным сэнсе (свабода ад), у той жа час як дзеля левых, свабода ў першую чаргу вызначаецца ў пазытыўных тэрмінах (свабода дзеля). Таму, скажам, можна часьцяком пачуць пра «свабоду адукацыі», пад чым разумеецца права на бясплатную адукацыю. Левы кірунак, такім чынам, блытае «свабоду» і «гарантаваныя сацыяльныя паслугі».

Лібэральны кірунак думкі перасьцярагае, што такое вызначэньне свабоды ёсьць на самой справе нішто іншае, як легітымізацыя прымусу над чалавекам «у інтарэсах грамадзтва» і таму сьцьвярджае, што свабода можа быць вызначана толькі ў «нэгатыўных» тэрмінах (свабода «ад»).

Лібэральны кірунак крытыкуецца кансэрватарамі, якія лічаць, што чыста нэгатывісцкае вызначэньне свабоды вядзе да анархіі і маральнага заняпаду. У вызначэньні беларускага палітыка Зянона Пазьняка, свабода — гэта перш за ўсё «магчымасьць рабіць дабро».

## Глядзіце таксама
* Вязень сумленьня
* Палітычныя зьняволеныя

Катэгорыя:Палітычная філязофія
Катэгорыя:Сацыяльная філязофія
Леў (неадназначнасьць)

**Леў**:

* Леў — жывёла з сямейства кацячых
* Леў — мужчынскае імя; напрыклад Леў Тычак, Леў Сапега
* Леў — задыякальнае сузор'е паўночнага паўшар’я неба
* Леў — знак задыяку
* Леў — грашовая адзінка Баўгарыі
* Леў — Усходнеазіяцкая будыская скульптурная культавая выява льва
* Леў — праект нямецкага звышцяжкага танка часоў Другой сусьветнай вайны
* Леў (геральдычны знак)
* Ордэн Льва

### [[Абрэвіятура]] '''ЛЕЎ''' або '''Леў'''
* ЛЕЎ — РОО СМІ «Лепш, калі разам» https://web.archive.org/web/20201124145844/http://lev.su/
Яп

**Яп** (саманазва) або **япцы** — мікранэзійскі народ, карэннае насельніцтва выспаў Яп. Колькасьць — 500 чал., паводле іншых зьвестак — 5 тыс. Па культуры блізкія бэлау (палау). Мова — яп. Распаўсюджаная таксама ангельская мова. Рэлігія — хрысьціянства, але моцныя і мясцовыя традыцыйныя культы.

## Паходжаньне
Па паходжаньні зьвязаныя з аўстранэзійскімі народамі, але шляхі расьсяленьня кожнага народа гэтай групы сапраўды не ўсталявана.

Прыналежнасьць мовы яп да мікранэзійскіх моў аспрэчваецца. Антрапалягічна і лінгвістычна яны больш зьвязаныя з меланэзійцамі. Прыкметна інданэзійскі ўплыў (ганчарства, ужываньне стралакідальных люлечак, шкляныя каралі у якасьці грошай). Заўважана, што яп і бэлау таксама бліжэй да філіпінцаў, чым да мікранэзійцаў.

## Сацыяльная арганізацыя
На Япе няма агульнага правадыра, кожная выспа мае свайго. Было 8 акруг і 8 правадыроў. Грамадзтва дзялілася на патрылінейныя лініджы, якія дзяліліся на 2 строга эндагамныя касты. Правадыры выходзілі з шляхетных лініджэй. Шляхта жыла ў прыбярэжнай паласе і валодала зямлёй, самая нізкая каста — ва ўнутраных раёнах. На сыстэму патрылінейных родаў накладвалася сыстэма матрылінейных, але з кастамі яна зьвязаная не была. Былі мужчынскія і жаночыя зьвязы.

## Культы

Вера ў духаў, вядзьмарства, шанаваньне памерлых. На Япе ёсьць свая міталёгія. Вышэйшым богам зьяўляецца Еналаф, творца сьвету. Гэта — сын Леіран, гэта — маці сямі дзяцей. Аднойчы Еналаф і Ліамарар пасяліліся ў Гатсапаре (галоўнае сьвяцілішча). Сьвет япцы дзеляць на сем нябёсаў і зямлю (яр). Сем нябёсаў адпаведна засяляюць сам Еналаф (1), Луг, бог вайны (2), макане, гэта значыць душы памерлых (3), туфе, зоркі (4), пулу, месяц (5), яле, сонца (6), ураганы (7).

## Гаспадарка
Побыт япцаў мала адрозьніваецца ад агульнамікранэзійскага. Асноўныя заняткі — рыбалоўства, гадоўля ямса і таро, бананаў, будаўніцтва лодак, разьбярства па дрэве, пляценьне ветразяў, цыновак, адзежы. Адзежа — насьцегнавыя павязкі і спаднічкі. Халупы — агульнага тыпу — каркасныя з двухсхільным дахам да зямлі. Ежа — рыба, морапрадукты і таро (асноўны прадукт).

На Япе выкарыстоўваліся грошы, жамчужныя ракавіны, чарапахавыя панцыры, шкляныя каралі і гіганцкія каменныя колы (2 м у дыям.) Апошнія выраблялі на Палау і вывозілі на Яп.

## Цікавы факт
Самыя цяжкія манэты ў сьвеце — каменныя з выспы Яп у выглядзе кружэлак дыямэтар якіх дасягае трох мэтраў.

## Літаратура
* Энциклопедия «Народы и религии мира», М.-1998.
* М. Стингл По незнакомой Микронезии. Москва: изд-во «Наука», 1978, 272 с.

Катэгорыя:Мікранэзійскія народы
Катэгорыя:Мікранэзія
Падскарбі

**Падскарбі** — адна з вышэйшых службовых асобаў у ВКЛ і Польшчы ў 15—18 стагодзьдзях. Забясьпечваў захаваньне казны, выплочваў заробак войску, кантраляваў збор падаткаў і мыты, назіраў за дзейнасьцю мынцаў.

*У Вялікім Княстве Літоўскім*:
* Падскарбі земскі да Уніі 1569,
* Падскарбі вялікі літоўскі з 1569 году
* Падскарбі дворны да 1596
* Падкарбі надворны літоўскі пасьля 1569

*У Польшчы*:
* Падскарбі каронны
* Падскарбі кракаўскі
* Падскарбі каралевы
* Падскарбі дворны каронны

## Літаратура
* Zbigniew Góralski «Urzędy i godności w dawnej Polsce», Варшава 1983, LSW

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Падскарбі земскі

**Падскарбі земскі** () — кіраўнік скарбу ў ВКЛ. Забясьпечваў захаваньне казны, выплочваў заробак войску, кантраляваў збор падаткаў і мыты, назіраў за дзейнасьцю мынцаў. Пасьля уніі 1569 году — падскарбі вялікі літоўскі.

Напачатку падскарбі земскі быў толькі захавальнікам скарбу. Выдачы са скарбу ажыцьцяўляў па вусных загадах вялікага князя і Рады ВКЛ.

Дзякуючы вялікаму даверу Жыгімонта Старога да літоўскага падскарбія Івана Гарнастая, з 1531 году яму былі нададзены некторыя правы. Да падскарбія былі таксама падпарадкаваныя адкупшчыкі вялікакняжацкіх прыбыткаў — мытнікі, салянічыя, васкаўнічыя. Пры адсутнасьці караля яму было нададзена права суду над вышэйзгаданымі службовымі асобамі. Выкарыстаньне сродкаў адкупшчыкаў дазвалялася толькі па квітанцыях, падпісаным вялікім князям і падскарбіям земскім.

Вышэйшае кіраўніцтва гаспадаркай ВКЛ і шырокія функцыі падскарбі земскі атрымаў пад час валочнай памеры ў 1550-х. Пад кантроль былі пераведзеныя паступленьні ў скарб ад дзяржаўцаў, васкаўнічых, ключнікаў, мытнікаў, карчмароў, цівуноў і іншых. Падскарбі земскі атрымаў права зь ведама і волі гаспадара спаганяць прыбыткі з тых службовых асобаў, якія іх атрымлівалі.

У 1561 годзе паўнамоцтвы падскабія літоўскага пашырыліся яшчэ больш у сувязі з уводзінамі новага падатку для абароны Інфлянцкай зямлі. Ён прызначаў паборцаў гэтага падатку. Паборцы перайшлі пад кіраўніцтва падскарбія. Той судзіў іх паводле скаргаў, прызначаў і звальняў, кіраваў і навучаў. Земскі падскарбі мог даваць парады вялікаму князю па вызваленьні ад выплат пабораў ў выпадку беднасьці ці разарэньня вайною. З арыманых грошаў падскарбі аплочваў наёмнае войска, забясьпечваў вялікакняскія і дзяржаўныя патрэбы. Рабіў ён гэта па загадзе вялікага князя літоўскага, а ў адсутнасьць таго, пасьля абмеркаваньня з Радаю ВКЛ, але паводле свайго бачаньня.

У 1566 годзе пры прызначэньні Жыгімонтам Аўгустам новага падскарбія земскага Мікалая Яна Нарушэвіча былі пацьверджаныя старыя паўнамоцтвы і нададзеныя новыя. Пасада падскарбія земскага была выключана зь ведамства Рады ВКЛ і падначальвалася наўпрост вялікаму князю. Усе старосты, дзяржаўцы, намесьнікі, спраўцы дзяржаўных даходаў, рэвізоры гападарак і мытнікі былі падпарадкаваныя падскарбію. Ён атрымаў права канфіскоўваць землі і асабістую маёмасьць сваіх падначаленых, калі тыя спазьняліся з выдачай даходаў. Высечка дзяржаўных пушчаў была дазволена толькі з асабістага дазволу вялікага князя і падскарбія земскага. У падпарадкаваньне падскарбія земскага быў перададзена мынца. Прызначэньне падскарбія дворнага праходзіла толькі па парадзе падскарбія земскага.

## Літаратура

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Сан-Сальвадор (горад)

**Сан-Сальвадор** (, мянушка: *San Sivar*) — сталіца Сальвадору, знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны, каля вулькана Сан-Сальвадор, за 35 км ад узьбярэжжа Ціхага акіяна, у даліне ракі Амакас. Колькасьць насельніцтва складае каля 570 тысячаў чалавек, а разам з прыгарадамі 2,1 мільёну чалавек.

Горад быў заснаваны ў 1525 годзе на месцы захопленай гішпанцамі індзейскай сталіцы *Кускатлана*, але да нашых дзён не засталося нічога, што нагадвала б каляніяльныя часы. Горад некалькі разоў руйнаваўся вывяржэньнямі вулькана і землятрусамі (апошні раз у 1986 годзе). Пасьля моцнага вывяржэньня 1854 году сталіца была часова перанесеная ў Нуэва Сан-Сальвадор. Значныя руйнаваньні адбыліся і ў 1934 годзе, а ў 1980-х гадах горад значна пацярпеў ад вайсковых дзеяньняў грамадзянскай вайны.

Праз Сан-Сальвадор праходзіць Панамэрыканская аўтастрада. Таксама, горад злучаны аўтамабільная дарогай з марскім портам Ла Лібэртад на ўзьбярэжжы Ціхага акіяна, а зь іншым портам Акаджутла, Сан-Сальвадор злучаецца чыгункай. За 50 км на поўдзень ад гораду знаходзіцца міжнародны аэрапорт.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Сальвадору
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Падскарбі дворны літоўскі

**Падскарбі дворны літоўскі** (; па Люблінскай уніі — **падскарбі надворны літоўскі**) — адзін з цэнтральных ураднікаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Сьпярша быў намесьнікам падскарбія земскага і відаць, адказваў за забесьпячэньне асабістых матэрыяльных патрэбаў вялікага князя.

З вылучэньнем сталовых маёнткаў, або эканоміяў (1588), быў іхным фінансавым і эканамічным кіраўніком.

Падскарбіямі дворнымі (надворнымі) літоўскімі былі:

* Іван (Івашка) Багданавіч Храптовіч-Літавор (дворны; 10.1486 — 1493)
* Федзька Багданавіч Храптовіч (дворны; 9.1494 — 1501)
* Марцін Багданавіч Храптовіч (дворны; 1501 — 1.1504 — ?)
* Іван Андрэевіч (Солтан; дворны; ? — 7.1507 — 24.8.1554)
* Станіслаў Захар'евіч Улошак (дворны; ? — 1557 — 1563 — ?)
* Лаўрын Матвеевіч Война (дворны; 19.1.1569 — 30.7.1576)
* Фёдар Тышкевіч-Скумін (дворны; 6.7.1576 — 1.6.1586)
* Дзьмітры Халецкі (дворны; 3.2.1588 — 4.4.1590)
* Пётар Весялоўскі (дворны; 28.3.1590 — 1599)
* Геранім (Яраш) Валовіч (25.3.1600 — 28.2.1605)

* Мацей Лаўрынавіч Война (1605 — 3.6.1606)
* Астафей Ян Тышкевіч (23.6.1607 — 9.11.1611)
урад вакантны 1611 — 1615
* Крыштап Нарушэвіч (15.4.1615 — 4.4.1618)
* Павал Валовіч (4.2.1619 — 1630)
* Стэфан Пац (26.4.1630 — 24.12.1630)
* Ян Ракоўскі (1631 — 1635)
* Пётар Пац (1635 — 3.10.1640)
* Антоні Ян Тышкевіч (10.1640 — 11.3.1645)
* Багуслаў Юры Слушка (14.3.1645 — 1657)

* Тэадор Дэнгаф (15.2.1658 — 1661)
* Ян Нарушэвіч (1661 — 1663)
* Казімер Ян Сапега (1664 — 1670)
* Бэнэдыкт Павал Сапега (1670 — 1776)
* князь Дамінік Мікалай Радзівіл (1676; урад не прыняў)
* Лявон Базыль Сапега (1676 — 1686)
* Казімер Уладзіслаў Сапега (12.1686 — 1689)
* Казімер Радзімінскі-Францкевіч (20.11.1689 — 1693)
* Жыгімонт Віктар Дэнгаф (1693 — 10.1694)

* князь Мікалай Францішак Агінскі (1695; пазбаўлены ўраду; вернуты зноў 3.1.1699 — 21.4.1711)
* князь Павал Караль Сангушка (1711 — 10.4.1713)
* Юзэф Францішак Сапега (10.4.1713 — 14.4.1744)
* Ігнаці Сапега (18.9.1744 — 30.9.1750)
* Аляксандар Міхал Сапега (30.9.1750 — 16.7.1754)
* князь Юзэф Адрыян Масальскі (7.1754 — 6.6.1765)
* Антоні Тызэнгаўз (15.6.1765 — 31.3.1785)
* Антоні Дзяконскі (31.3.1785 — 1791)
* Тамаш Ваўжэцкі (25.2.1791; урад не прыняў з-за Таргавіцкай канфэдэрацыі)

## Глядзіце таксама
* Падскарбі вялікі літоўскі
* Падскарбі земскі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Boniecki А. Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI wieku. — Warszawa, 1883.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Занзыбар

**Занзыбар** — архіпэляг у Індыйскім акіяне, у берагоў Танзаніі, якой і прыналежыць. Найбуйныя выспы — Пэмба і Унгуйя, ва ўжытку таксама званы Занзыбар. Самы вялікі горад выспы — Занзыбар (206 тыс. жыхароў (2002)). Клімат цёплы і вельмі вільготны.

## Гісторыя

Да міяцэну архіпэляг уяўляў сабой частку Афрыканскага кантынэнту. Першыя вызначаныя весткі аб ім зьяўляюцца ў X стагодзьдзі, калі тут зьявіліся пэрсы з Шыраза. Мясцовыя жыхары дагэтуль мянуюць сябе «шыразы», хоць пэрсыдзкія пасяленцы былі даволі хутка асіміляваныя. Гэта яны прынеслі на Занзыбар іслам. У цяперашні час мусульмане складаюць да 88&nbsp;% насельніцтва, астатнія — пасьлядоўнікі афрыканскіх паганскіх культаў і хрысьціяне.

У Сярэднія стагодзьдзі на Занзыбары разгарнуўся гандаль нявольнікамі, якіх лавілі ў афрыканскіх джунглях. З часам рабагандаль засяродзіўся ў руках гандляроў з Амана, якія склалі ядро мясцовай арыстакратыі. У XVI стагодзьдзі Занзыбар уваходзіць у склад каляніяльных валадарстваў Партугаліі, нараўне з Мамбасай і Армузам. У сяр. XVII стагодзьдзя аманскія арабы акрыялі ад удару, нанесенага зьяўленьнем эўрапейскіх калянізатараў, і сталі выціскаць іх з заходняй часткі Індыйскага акіяну. Праўда, на Занзыбары ўлада султана доўгі час заставалася намінальнай.

### Султанат Занзыбар

Да 1853 г. самы магутны з аманскіх султанаў, Саід ібн Султан, усталяваў кантроль над значнымі ўчасткамі афрыканскага ўзбярэжжа і перанёс сваю сталіцу з Маската на Занзыбар. Выспа перажыла новы ўздым, зьвязаны з узрослым попытам на слановую костку і рабоў — тавары, якія пастаўляліся на мясцовыя рынкі з Афрыкі. Пры султане на Занзыбары вялося шырокае будаўніцтва; архітэктурныя помнікі выспы занесеныя ЮНЭСКА ў Сьпіс сусьветнай спадчыны.

У 1861 Занзыбарскі султанат аддзяліўся ад Аманскага, а ў 1890 г. перайшоў пад брытанскі пратэктарат.

### Занзыбар у складзе Танзаніі

У 1964 г. улады Занзыбара і Танганьікі падпісалі дамову аб стварэньні адзінай дзяржавы — Танзаніі (назва складзена з першых трох літар слоў «Танганьіка» і «Занзыбар»).

## Сучаснае палітычнае становішча
міні|150пкс|Новы сьцяг Занзыбара быў упершыню падняты ў студзені 2005
Занзыбар зьяўляецца аўтаномнай вобласьцю Танзаніі з адміністрацыйным цэнтрам у г. Занзыбар. З 2005 году на высьпе маецца ўласны сьцяг, прэзыдэнт і парлямэнт.


Файл:Zanzibar from sea.jpg|Выгляд з мора
Файл:Zanzibar sultan palace.jpg|Набярэжная горада Занзыбар з палацам султана
Файл:Fort-Zanzibar.jpg|Арабскі форт у Занзыбары
Файл:Stone Town beach view.jpg|На прычале
Занзыбар (неадназначнасьць)

**Занзыбар:**

* Занзыбар — выспа ва ўсходняй Афрыцы
* Занзыбар (горад) — найбуйнейшы горад на аднайменнай выспе
Авідзіёпальскі раён

**Авідзіёпальскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Авідзіёпаль.

## Геаграфічныя зьвесткі
Разьмешчаны ў цэнтры Адэскай вобласьці паміж левым берагам Днястроўскага ліману і Чорным морам. Па яго тэрыторыі працякае рака Барабой.

Праз раён праходзіць міжнародная аўтамагістраль, якая злучае Адэсу зь дзяржавамі Малдова, Румынія, Баўгарыя, Турэччына.

На тэрыторыі раёну разьмешчаны дзяржаўны батанічны заказьнік «Дальніцкі лес». Частка тэрыторыі раёну ўваходзіць у запаведнае ўрочышча «Днястроўскія плаўні».

## Гісторыя
На тэрыторыі раёну людзі жылі яшчэ здаўна. Тут выяўленыя рэшткі шасьці старажытных паселішчаў: два зь іх існавалі ў скіфскія часы (ІV—ІІІ ст. да н. э.), два — у сармацкія (ІІ—ІІІ ст. н. э.), а ў двух астатніх знойдзеныя сьляды чарняхаўскай культуры (ІІІ—V ст. н. э.).

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Ананьеўскі раён

**Ананьеўскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ананьеў.

## Геаграфічныя зьвесткі
Раён разьмешчаны ў паўночнай частцы вобласьці. Мяжуе на поўначы з Балцкім, на паўночным сходзе зь Любашаўскім, на поўдні з Шыраеўскім ды Фрунзенскім, на паўднёвым захадзе з Краснаакнянскім ды на захадзе з Катоўскім раёнамі Адэскай вобласьці.

Па тэрыторыі раёну цячэ рака Вялікі Куяльнік.


Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Арцыскі раён

**Арцыскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Арцыз.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Чага, Кагільнік, Кіргіж-Кітай, Аліяга.

## Гісторыя
Як вядома, стэпавыя мястэчкі, заснаваныя немцамі-асаднікамі на Адэшчыне ў 1810—1830-х рр., атрымоўвалі свае імёны ў памяць перамог расейскай зброі над напалеонаўскімі войнамі. Да прыкладу — Тарутына, Малаяраславец, Барадзіно, Ляйпцыг, Фэршампэнуаз, Парыж, Цяпліц і іншыя.

Што да Арцызу, то гэтая назва — напамінак пра эпізод ваеннай гісторыі, які прынята тыпізаваць як перамогу саюзных войскаў над напалеонаўскімі пры невялікім францускім месьце Арсі-сір-Об, гэта значыць Арсі на рэчцы Об, прытоку Сэны, у Шампані.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Балградзкі раён

**Балгра́дзкі раён** () — колішняя адміністрацыйная адзінка на поўдні Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Балград.

## Геаграфічныя зьвесткі
Водны фонд Балградзкага раёну складае 5167 га. Плошча возера Ялпуг, што разьмешчана на тэрыторыі раёну, — 3854 га. Возера зьяўляецца адзінай крыніцай пітнай вады для места Балград. На тэрыторыі раёну разьмешчаныя 20 сажалак і 5 вадасховішчаў. У раёне цякуць 4 невялікія рэчкі: Ялпуг, Вялікі Катлабух, Малы Катлабух і Ташбунар. Агульная працягласьць малых рэчак і ручаёў 378 км. Для забесьпячэньня гаспадарчых і пітных патрэбаў насельніцтва ў раёне маецца 49 артэзіянскіх сьвідравінаў, 241 шахтная студня агульнага карыстаньня й 11 каптажоў.

## Гісторыя
Тысячы баўгараў, ратуючыся ад турэцкага прыгнёту, уцякалі на поўдзень Расейскай імпэрыі. У 1818 року было ўтворанае Бэсарабскае балгарскае ўпраўленьне задунайскімі перасяленцамі. У сувязі з гэтым населеныя пункты, утвораныя да таго часу, увайшлі ў склад Ізмайлаўскай акругі Балгарскага асадніцтва.

Разам з гэтым пэрыядам зьвязанае заснаваньне места — Балграду. За ініцыятывай графа І. М. Інзава ў 1821—1923 роках было заснаванае места Балград, якое зрабілася цэнтрам балгарскіх калёніяў і адначасова гандлёвым, адміністрацыйным і рамесным цэнтрам Бэсарабіі ў цэлым.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Павал Ян Грабоўскі

**Павал Ян Грабоўскі** (; 1759 — 4 лістапада 1794) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста ваўкавыскі (з 1783), генэрал-інспэктар вялікалітоўскага войска (1798—1791), генэрал-лейтэнант (1794). Пасол ад Ваўкавыскага павету на Чатырохгадовы Сойм, удзельнік паўстаньня Т. Касьцюшкі.

Павал Ян Грабоўскі — адзін зь нешматлікіх прадстаўнікоў літоўскай (беларускай) шляхты XVIII ст. — пратэстант паводле веры.

## Жыцьцяпіс
З шляхецкага роду Грабоўскіх, сын Яна Юрыя, палкоўніка коннага рэгімэнту войска Вялікага Княства Літоўскага, і Ганны з Грушчынскіх. Стрыечны брат Стэфана Грабоўскага.

* 1771—1775 гады — навучаўся ў Варшаўскай Рыцарскай школе, дзе пасябраваў зь Якубам Ясінскім.
* 1781 год — як капітан 5-га палку пяхоты ўступіў у масонскую ложу «Добры пастар».
* 1785 год — абіраўся паслом на сойм.
* 1785 год — прызначаны генэральным інспэктарам літоўскіх войскаў у Ваўкавыскім павеце.
* 1788 год — абіраўся паслом на Чатырохгадовы Сойм ад Ваўкавыскага павету. У часе паседжаньняў Сойму выказваўся за паскарэньне збору войска, уваходзіў у дэпутацыю па пытаньнях украінскіх бунтаў. У 1791 годзе як дысыдэнт выказваўся пра пытаньні аўтаноміі праваслаўя і ўдзельнічаў у Пінскай кангрэгацыі. Чалец дэпутацыі па пакрыцьці дэфіцыту, удзельнік Таварыства Сяброў Канстытуцыі 3 траўня.

* 15 траўня 1792 году — прапанаваў каралю і вялікаму князю заснаваць мэдаль Virtuti Militari. Удзельнічаў у вайне з Расеяй, за што атрымаў гэты мэдаль.
* 1794 год — далучыўся да паўстаньня пад кіраўніцтвам Т. Касьцюшкі. 16 траўня — узьведзены ў ранг генэрал-лейтэнанта, камандаваў войскамі ў складзе карпусоў А. Хлявінскага і К. Серакоўскага. 5 жніўня — прызначаны камандзірам дывізіі, удзельнічаў у Бітве пад Соламі. У верасьні таго ж году дзейнічаў са сваім аддзелам на Палесьсі. Праз Горадню рушыў на Варшаву.

Загінуў пры абароне прадмесьця Варшавы — Прагі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Herebst Stanisław. Grabowski Paweł // Polski Słownik Biograficzny. Tom 8. — Wrocław — Kraków, 1956.

## Вонкавыя спасылкі

* Генэалёгія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1759 годзе
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Генэралы інспэктары войскаў літоўскіх
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Сябры Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Катэгорыя:Генэралы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Віртуці Мілітары
Катэгорыя:Грабоўскія
Занзыбар (горад)

**Занзыба́р** () — горад у Танзаніі, на заходнім беразе вострава Занзыбар. Насельніцтва на 2003 год — 257 тыс. жыхароў.

Першае селішча на месцы гораду заснавана ў XVI стагодзьдзі, горад быў цэнтрам рабагандлю, затым султанату Маскат і Аман. Вялікая частка гораду забудаваная хатамі арабскага тыпу з каралавага каменя і ўяўляе сабой лябірынт вузкіх вуліц; 2—3-павярховыя дамы з плоскімі дахамі стульваюцца суцэльнай сьцяной вакол унутраных панадворкаў, з размаляванымі аканіцамі і рашоткамі, разьбянымі дзьвярамі з сымбалічнымі малюнкамі рыб, лотаса і ланцугоў. Мячэці, арабскі форт, палац султанаў; эўрапейскія пабудовы канца XIX ст.: англіканская царква, касьцёл. Дзяржаўны музэй Занзыбар (былы Мэмарыяльны музэй). Прадпрыемствы мылаварнай, парфумэрнай, скурна-абутковая, харчовая прамысловасьці; рамесныя майстэрні. Марскі порт (вываз гвазьдзікі, капары, цытрусаў, гвазьдзічнага масла), аэрапорт. У афрыканскім прыгарадзе Нгамба — гліняныя халупы з дахамі з пальмавага лісьця.

Катэгорыя:Гарады Танзаніі
Катэгорыя:Занзыбар
Кангрэс украінскіх нацыяналістаў

**Кангрэ́с украі́нскіх нацыяналі́стаў** (КУН) — палітычная партыя Ўкраіны, заснаваная ў 1992 годзе. У выніку выбараў 27 сакавіка 1994 г. займела 5 дэпутатаў у Вярхоўнай Радзе 2-га скліканьня. У 1997 г. 6-ай абралася 1-ая старшыня партыі Яраслава Стэцько. На выбарах 29 сакавіка 1998 г. па аднамандатных акругах прайшлі 3 дэпутаты (Нацыянальны Фронт (Украіна)). У вынікі выбараў 31 сакавіка 2002 г. ў складзе блёка «Наша Ўкраіна» і 26 сакавіка 2006 г. ў складзе блёка «Наша Ўкраіна — Народная Самаабарона» захавала ў Вярхоўнай Радзе 3-га і 4-га скліканьня 3 дэпутаты.

## Ідэалёгія
Партыя пазыцыянуе сябе як нацыяналістычная.

## Крытыка

## Старшыні
#  (18 кастрычніка 1992 — 12 сакавіка 2003)
#  (13 красавіка 2003 — 4 сьнежня 2010)
# Сьцяпан Брацюнь (з 4 сьнежня 2010 г.)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Катэгорыя:Кастрычнік 1992 году
Катэгорыя:1992 год ва Ўкраіне
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Султанат Занзыбар

**Занзыбар** — дзяржава-султанат на аднайменнай выспе, якая існавала з XIX стагодзьдзя да 1964 году. З 1964 зьяўляецца часткай Аб’яднанай Рэспублікі Танзанія (АРТ).

## Гісторыя
Вылучалася ў якасьці долі малодшым чальцам дынастыі кіраўнікоў Амана Бу Саіды. Улада султана Занзыбара распасьціралася перш на паласу ад 3° пч. ш. (Варшэйх) да 10° пд. ш. (бухта Тунгі), шырынёй паміж мысам Дальгада і Кіпіні на рацэ Озі — у 20 км, і, акрамя таго, на выспах Занзыбар, Пэмба і інш. Да сярэдзіны 1880-х гг. Занзыбар знаходзіўся пад уплывам Ангельшчыны, хоць фармальнага пратэктарата не было. Калі Нямеччына набыла валадарствы на ўсходнім беразе Афрыкі, то і яна ўмяшалася ў справы Занзыбара, імкнучыся падпарадкаваць яго свайму ўплыву, і завалодала часткай мацерыковых валадарстваў султана. Дамова Нямеччыны з Ангельшчынай прывяло да канфіскацыі гэтымі дзяржавамі большай часткі валадарстваў султана. З 1888 году паласа ад ракі Равума да Умбы (унутраная) кіравалася Германскай усходне-афрыканскай асацыяцыяй, а на поўначы ад Умбы, роўна як і гавані і выспы на паўначы ад Таны, — ангельскай Усходне-Афрыканскай кампаніяй. У 1890 годзе Ангельшчына атрымала пратэктарат над Занзыбаром, і яе ўплыву падпарадкаваная краіна ад Умбы да ракі Юбы. Нямеччына за 4 млн марак купіла ў султана яго правы на занятую ёю частку Занзыбара.

## Кіраўнікі Занзыбара з дынастыі Бу Саіды
* Халід ібн Саід нар.1819, хаміс Занзыбара 1828—1854, сын Саід ібн Султан, султана Саідыдзкай дзяржавы Маската і Амана ў 1806—1856
* Маджыд ібн Саід нар.1834, хаміс Занзыбара 1856—1861, султан Занзыбара 1861—1870, брат папярэдняга
* Баргаш ібн Саід нар.1837, султан Занзыбара 1870—1888, брат папярэдняга
* Халіфа ібн Баргаш нар.1852, султан Занзыбара 1888—1890
* Алі ібн Саід р.1854, султан Занзыбара 1890—1893, брат Баргаш ібн Саід
* Хамад ібн Тувайні нар.1857, султан Занзыбара 1893—1896, сын Тувайні ібн Саід, султана Саідыдзкай дзяржавы Маската і Амана ў 1856—1866
* Халід ібн Баргаш нар.1874, султан Занзыбара 1896, памёр1927
* Хамуд ібн Мухамад ібн Саід нар.1853, султан Занзыбара 1896—1902
* Алі ібн Хамуд нар.1884, султан Занзыбара 1902—1911
* Халіфа ібн Харуб ібн Тувайні нар.1879, султан Занзыбара 1911—1960
* Абдалах ібн Харуб ібн Тувайні нар.1910, султан Занзыбара 1960—1963
* Джамшыд ібн Абдалах р.1929, султан Занзыбара 1963—1964

## Глядзіце таксама
* Ангельска-занзыбарская вайна
* Занзыбар (выспа)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Занзыбар
Катэгорыя:Гісторыя Танзаніі
Балцкі раён

**Балцкі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на поўначы Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Балта.

## Геаграфічныя зьвесткі
Раён мяжуе на поўначы зь Віньніцкай і кіраваградзкай абласьцямі, на ўсходзе з Саўранскім і Любашаўскім, на поўдні — з Ананьеўскім і Катоўскім, на захадзе — Кадымскім раёнамі Адэскай вобласьці.

Разьмешчаны ў лесастэпавай зоне і ўяўляе сабой паднятую грудкаватую раўніну з ваганьнямі вышыні ад 280 да 400 мэтраў над узроўнем мора. У розных кірунках раўніна расьсечаная рачнымі далінамі, бэлькамі і ярамі. Вельмі распаласаваная паверхня Балцкага раёну з часткай Валына-Падольскага ўзвышша, якая зьяўляецца вадападзелам паміж басэйнамі Днястра і Паўднёвага Бугу.

Клімат умерана-кантынэнтальны.

## Прыродныя рэсурсы
На тэрыторыі Балцкага раёну знаходзяцца такія прыродныя рэсурсы:

* Водныя рэсурсы — рэкі: Кадыма, Смолка, Саўранка належаць да басэйна Паўднёвага Бугу. У раёне каля 80 невялікіх вадасховішчаў і вадаёмаў (агульная плошча 825 га).
* Зямельныя рэсурсы — распаўсюджаныя чарназёмы (91% плошчы раёну), цёмна-шэрыя глебы. Гліны — 2 кар’еры агульнай плошчай 10,4 га (Балцкае — 5,9 га і Пужайкаўскае — 4,5 га).
* Лясныя масівы (плошчай 23,834 тыс. га) — дубовыя лясы сумесна з клёнам, грабам, ясенем і г. д.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Белгарад-Днястроўскі раён

**Белгарад-Днястроўскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Белгарад-Днястроўскі.

## Геаграфічныя зьвесткі
Раён мяжуе з Чорным морам і Днястроўскім ліманам, па тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Днестар, Алкалія. Раён улучае Шабалацкі ліман. Частка раёну ўваходзіць у запаведнае ўрочышча «Днястроўскія плаўні».

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Беразоўскі раён

**Беразоўскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Беразоўка.

## Геаграфічныя зьвесткі
Мяжуе на поўначы — зь Мікалаеўскім, на паўночным захадзе — з Шыраеўскім, на паўднёвым захадзе — з Іванаўскім, на поўдні — з Камінтэрнаўскім раёнамі Адэскай вобласьці, на ўсходзе — зь Мікалаеўскай вобласьцю.

Разьмешчаны ў межах Прычарнаморскай нізіны, якая ўяўляе сабой слаба нахіленую на поўдзень раўніну, якая ўлучае басэйны рэчак Тылігул, Царга і Балаўчук. Тэрыторыя раёну належыць да зоны паўднёвых стэпаў. Клімат умерана-кантынэнтальны. Сярэднярочная норма ападкаў — 382 мм.

На ўсходзе раён мяжуе з Тылігульскім ліманам. На тэрыторыі раёну разьмяшчаецца частка Тылігульскага рэгіянальнага ляншафтнага парку.

## Гісторыя
На берагах ракі Тылігул у сярэдзіне І тысячагодзьдзя да н. э. былі разьмешчаныя старажытнагрэцкія і скіфскія селішчы, якія праіснавалі да VI ст. н. э.

У 1941 року, падчас нямецка-румынскай акупацыі на тэрыторыі Бярэзаўскага раёну знаходзіўся Багданаўка (канцэнтрацыйны лягер), у якім былі забітыя больш за 40 тыс. габрэяў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Вялікаміхайлаўскі раён

**Вялікаміхайлаўскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на захадзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Вялікая Міхайлаўка.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну цячэ рака Кучурган.

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Бяляеўскі раён (Адэская вобласьць)

**Бяля́еўскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Бяляеўка.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Турунчук і Барабой. Таксама на яго тэрыторыі знаходзяцца Хаджыбэйскі і Куяльніцкі ліманы, Кучурганскі ліман. Частка раёну ўваходзіць у запаведнае ўрочышча «Днястроўскія плаўні».

## Сёлы
* Маякі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Іванаўскі раён (Адэская вобласьць)

**Іванаўскі раён** () — колішняя адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Іванаўка.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну цячэ рака Вялікі Куяльнік.

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Ізмаільскі раён

**Ізмаільскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на поўдні Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ізмаіл.

## Геаграфічныя зьвесткі
Асноўныя рэкі — Дунай.

Раён мяжуе на поўначы з Балградзкім раёнам Адэскай вобласьці, на поўдні — з Румыніяй, на захадзе — з Ранійскім, на ўсходзе — з Кілійскім раёнамі Адэскай вобласьці.

На тэрыторыі раёну захавалася ўнікальная дзялянка сучасных галерэйных лясоў, якія разьмешчаныя на поўдні, уздоўж ракі Дунай на тэрыторыі паміж каналам Скунда і вёскай Матроска. Важным зьяўляецца той факт, што на паказаным адрэзку ляснога масіву практычна поўнасьцю захаваўся натуральны гідралягічны рэжым.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Ліманскі раён (Адэская вобласьць)

**Ліманскі раён** (; да 1935 году — *Антона-Кадзінцаўскі*, у 1935—2016 гадах — *Камінтэрнаўскі*) — колішнія адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Дабраслаў.

## Геаграфічныя зьвесткі
На тэрыторыі раёну разьмешчаны шэраг ліманаў — Тылігульскі, Грыгор’еўскі (Аджалыцкі), Вялікі Аджалыцкі, Куяльніцкі. Раён мяжуе з Чорным морам. На тэрыторыі раёну разьмяшчаецца частка Тылігульскага рэгіянальнага ляндшафтнага парку.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Кадымскі раён

**Кадымскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на поўначы Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Кадыма.

## Геаграфічныя зьвесткі
Разьмешчаны ў паўднёвай лесастэпавай частцы Падольскага ўзвышша. Раён мяжуе на ўсходзе з Балцкім, на поўдні — з Катоўскім раёнамі Адэскай вобласьці, на захадзе — з Малдовай, на поўначы — зь Віньніцькай вобласьцю.

У раёне цячэ 10 рэчак: Кадыма — упадае ў Паўднёвы Буг, рака Белачы бярэ пачатак ля в. Сэрбы і ўпадае ў Днестар, Саўранка — працякае празь вёскі Пыріжна, Івашкава, Гонараўка працякае ў в. Баштанкава, Майстрынка — в. Загнеткава, Рыбніца — в. М. Слабодка, Малокіш, Сухі Малокіш — в. Шаршанцы. Ёсьць таксама 51 вадаём агульнай плошчай 184 га, 45 струменяў агульнай даўжынёй 137 км.

Тэрыторыю раёну перасякаюць шляхі Крывое Возера — Балта, Кадыма — Катоўск. Даўжыня аўтадарогаў агульнага карыстаньня складае 555 км, зь іх шляхаў зь цьвёрдым пакрыцьцём — 413 км, зь якіх 249 км пакрытыя асфальтабэтонам і бэтонам. Кадымскі раён перасякае дзьве чыгуначных магістралі Адэса — Кіеў, Слабодка — Рыбніца. Раён абслугоўваюць чыгуначныя станцыі: Кадыма, Абамелікава, Слабодка.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Падольскі раён (Адэская вобласьць)

**Падо́льскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным захадзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Падольск.

## Геаграфічныя зьвесткі

Раён разьмешчаны на адгор’ях Падольскага ўзвышша, праз гэтае рэльеф мясцовасьці мае ўзгорысты характар.

У адрозьненьне ад большай часткі Адэскай вобласьці, у Катоўскім раёне сустракаюцца дзялянкі лесу, разьмешчаныя ў асноўным у глыбокіх бэльках. Па тэрыторыі раёну працякае рака Вялікі Куяльнік.

Праз раён праходзіць чыгуначны шлях, які злучае Адэсу з вузлавой станцыяй Жмэрынка, празь якую цягнікі з Адэсы трапляюць ў Кіеў, Львоў, Маскву і г. д.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Кілійскі раён

**Кілійскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на поўдні Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Кілія.

## Геаграфічныя зьвесткі
На тэрыторыі раёну разьмешчанае возера Сасык, працякаюць рэкі Дунай, Кагыльнік, Струмок, Кіргіж-Кітай, Аліяга. Раён мяжуе з Чорным морам.

У 2003 року да адміністрацыйнага падпарадкаваньня Кілійскага раёну была аднесены таксама востраў Зьмяіны.

На тэрыторыі раёну разьмешчаны Дунайскі біясфэрны запаведнік. Агульная даўжыня аўтадарогаў — 747,4 км, зь іх зь цьвёрдым пакрыцьцём — 505 км. Агульная даўжыня чыгуначных шляхоў — 39 км, колькасьць чыгуначных станцыяў — адна (Дзінілар).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Любашоўскі раён

**Любашоўскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Любашоўка.

## Геаграфічныя зьвесткі
Разьмяшчаецца на мяжы лесастэпавай і стэпавай зонаў Украіны. Клімат — умерана-кантынэнтальны.

Асноўныя рэкі, якія праходзяць праз раён — Кадыма, Тылігул, Чычыклея. Зямельныя рэсурсы — пашыраны чарназёмы, цёмна — шэрыя глебы, гліны. Лясныя рэсурсы — невялікія масівы лесу, што адносяцца да Жарабкоўскага ды Шыраеўскага лясьніцтваў.

На чыгуначнай галінцы Катоўск — Першамайск разьмешчаныя станцыі Заплазы і Любашоўка. Праз раён праходзяць міжнародныя транспартныя калідоры, у тым ліку — траса Санкт-Пецярбург — Кіеў — Адэса — E95 (яе частка на тэрыторыі Ўкраіны — Аўтастрада M 05 і траса Крапіўніцкі — Платонава (украінска-малдоўская мяжа) — Аўтастрада M 13 (Украіна).

## Гісторыя
На Любашоўшчыне здаўна жылі людзі. Стаянкі каменнага веку знойдзеныя каля Пазнанкі, Сьцяпанаўкі; а вакол Бакавога і на берагах Кадымы выяўленыя сьляды Трыпольскай культуры. Ёсьць таксама знаходкі Чарняхаўскай культуры (жалезны век). У Любашоўцы былі знойдзеныя здабыткі бронзавага веку. Засталося нямала скіфскіх курганоў.

У XV ст. тэрыторыя сучаснага раёну ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага.

У XVI—XVII стагодзьдзях навакольная тэрыторыя была малазаселенай часткай гэтак званага Дзікага поля.

9 студзеня 1792 року (29 сьнежня 1791 року) была складзеная Яская мірная дамова, якая паклала канец расейска-турэцкай вайне 1787—1792 рр. Дамова замацавала за Расеяй усё Паўночнае Прычарнамор'е. Да яе адышлі землі паміж Паўднёвым Бугам і Днястром. Адразу пасьля гэтага царскі ўрад пачаў актыўна калянізаваць новыя тэрыторыі, якія да гэтага засяляліся стыхійна. Зьявілася шмат селішчаў, у тым ліку, і на месцы цяперашняга Любашоўскага раёну. Як правіла, гэтыя пасёлкі разьмяшчаліся ў далінах рэчак. Рэкі Тылігул і Кадыма ў той час былі суднаходнымі.

У XIX ст. тэрыторыя вакол Любашоўкі належыла Хэрсонскай губэрні як Любашоўская воласьць Ананьеўскага павету. Тэрыторыя паўночней Кадымы належыла да Падольскай губэрні. Так, склад Вялікабобрыцкай воласьці Балцкага павету ўваходзілі Вялікі Бабёрык, Крычунова, Гвоздаўка.

Станаўленьне Савецкай улады, як і ўсюды, суправаджалася калектывізацыяй, голадам 1933 року, рэпрэсіямі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны у вёсцы Гвоздаўка Любашоўскага раёну разьмяшчаўся канцлягер, у якім утрымліваліся габрэі. Каля вёскі, на месцы канцлягеру ўсталяваны памятны знак. Тры выхадцы раёну падчас Вялікай Айчыннай вайны сталі Героямі Савецкага Саюзу.

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Акнянскі раён

**Акнянскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на паўночным захадзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Вокны.

## Геаграфічныя зьвесткі
Раён разьмешчаны на мяжы Ўкраіны зь непрызнанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікай (дэ-юрэ ўваходзіць у склад Малдовы).

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Мікалаеўскі раён (Адэская вобласьць)

**Мікалаеўскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Мікалаеўка.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну цякуць рэкі Тылігул, Чычыклея. Сярод славутасьцяў раёну можна вылучыць Сьвята-Мікалаеўскую царкву.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Адэскай вобласьці
Разьдзельнянскі раён

**Разьдзельнянскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Разьдзельная.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну цячэ рака Кучурган, якая ўпадае ў Кучурганскі ліман.

Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Ранійскі раён

**Рані́йскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўдні Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Рані.

## Геаграфічныя зьвесткі
Раён мяжуе на поўначы з Балградзкім раёнам Адэскай вобласьці, на поўдні — з Румыніяй, на захадзе — з Малдовай, на ўсходзе — з Ізмаільскім раёнам Адэскай вобласьці.

Асноўная рака — Дунай.

Катэгорыя:Ранійскі раён
Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Сарацкі раён

**Сарацкі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Сарата.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну цячэ рака Сарата.

У мястэчку Сарата знаходзіцца найстарэйшы культавы будынак у Бэсарабіі — пратэстанцкая Кірха.

Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Саўранскі раён

**Саўранскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Саўрань.

## Геаграфічныя зьвесткі
На тэрыторыі раёну знаходзяцца 32 тыс. га сельскагаспадарчых земляў. Плошча лясоў (пераважна дубовых і хваёвых) — 11,5 тыс. га, каля 600 га адведзена пад лесаахоўныя палосы. Па тэрыторыі раёну працякаюць тры ракі: Паўднёвы Буг, Саўранка і яе левы прыток Яланец.

На тэрыторыі раёну знаходзіцца дзяржаўны заказьнік «Саўранскі лес».

## Гісторыя
Першыя пісьмовыя згадкі пра паселішчы на тэрыторыі раёну адносяцца да другой паловы XIII ст. У прыватнасьці згадваюцца мястэчка Саўрань, вёскі Каменнае, Асічкі, Канцэба.

Падчас украінскай вызваленчай вайны пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага, у 1649 року ў Саўрані разьмяшчаўся атрад нагайцаў, дзеючых у хаўрусе з запароскімі казакамі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў Саўранскім раёне быў створаны і дзейнічаў партызанскі атрад «Буравесьнік».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Таруцінскі раён

**Тару́цінскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Таруціна.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Кіргіж-Кітай, Аліяга, Кагільнік, Чага.


Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Татарбунарскі раён

**Татарбунарскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўдні Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Татарбунары.

## Геаграфічныя зьвесткі
Ляндшафт раёну стэпавы, слаба перасечаны бэлькамі. На тэрыторыі раёну размешчаныя ліманы і азёры Сасык, Хаджыдэр, Бурнас, Шаганы, Алібэй, Карачаўс, працякаюць рэкі Сарата, Кагыльнік, Струмок, Хаджыдэр. 

Раён мяжуе з Чорным морам, на ўзбярэжжа якога размешчаныя курорты Расейка, Катранка і Лебядзевка.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці
Шыраеўскі раён

**Шыраеўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Адэскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Шыраевае.

## Геаграфічныя зьвесткі
Па тэрыторыі раёну працякае рака Вялікі Куяльнік.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Адэскай вобласьці