open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аксана Саўчук

**Акса́на Васільеўна Саўчу́к**, (), пры нараджэнні **Крывалінская**&nbsp;— украінская палітык, народны дэпутат Украіны дзявятага скліканьня, сябра УА «Свабода». Са сьнежня 2015 па жнівень 2019 году — сакратарка Івана-Франкоўскай гарадзкой рады. На выбарах ў Вярхоўную Раду Ўкраіны 2019 году перамагла ў аднамандатнай акрузе ў Івана-Франкоўску, адзіны прадстаўнік ад УА «Свабода» ў ВРУ дзявятага скліканьня.

## Біяграфія
Нарадзілася 20 сакавіка 1983 году ў вёсцы Чэрніў Рагацінскага (зараз — Івана-Франкоўскага) раёну. Навучалася ў ліцэі №25 Івана-Франкоўска. Пазней скончыла  
Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стэфаныка па спецыяльнасьці «Настаўніца ўкраінскай мовы ды літаратуры». Пазней, ў 2020 годзе, скончыла Нацыянальнуя акадэмію дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны.

Працавала ў дзіцяча-юнацкім скаўцкім цэнтры намесьнікам дырэктара па выхаваўчай працы. Была абрана дэпутаткай Івана-франкоўскай гарадзкой рады шостага ды сёмага скліканьня. На выбарах ў Вярхоўную Раду Ўкраіны 2019 году перамагла ў 83 аднамандатнай акрузе ў Івана-Франкоўску, 35 439 галасоў, 46,67%, 10 кандыдатаў. Ў Вярхоўнай Радзе Ўкраіны зьяўляецца сустраршынёй міжфракцыйнага аб'яднаньня «Каштоўнасьці. Годнасьць. Сям'я» да якога ўваходзяць амаль 300 дэпутатаў. Ў ВРУ ўдзельнічае ў камітэце з пытаньняў транспарту ды інфраструктуры.

## Зноскі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Украінскія нацыяналісты
Катэгорыя:Усеўкраінскае аб’яднаньне Свабода
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 9-га скліканьня
Сайга

**Сайга** (*Saiga tatarica*) — жывёла клясы сысуноў сямейства быкавыя (Bovidae).

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Азіі і на ўсходзе Эўропы, на вышынях 0–1600 м. Жыве на адкрытых сухіх стэпавых лугах і паўзасушлівых пустэльнях. Звычайна асяроддзе пражываньня складаецца з плоскіх адкрытых участкаў, пакрытых нізкай расьліннасьцю, што дазваляе жывёлам хутка бегаць. Большасьць папуляцый маюць шырока падзеленыя летнія (паўночныя) і зімовыя (паўднёвыя) арэалы. Паўночна-заходняя каспійская папуляцыя больш не мігруе, а уральская папуляцыя робіць абмежаваныя сезонныя перамяшчэньні.

## Постаць
Яго даўжыня складае ад 100 да 140 см, даўжыня хваста 6–12 см, маса ад 21,4 да 52 кг, вышыня ў плячах ад 57 да 79 см. 

Самая яркая асаблівасьць гэтых жывёл — нос, які павялічаны, як хобат. Насавыя косткі вельмі складаныя; кожная ноздра густа выслана валасамі і слізістымі залозамі. Згодна з рознымі тэорыямі, гэта прылада прызначана для саграваньня і ўвільгатненьня ўдыхальнага паветра, што можа быць карысным для барацьбы з пылам, які падымаюць статкі летам. Паводле іншай тэорыі, ён прызначаны для астуджэньня крыві, калі яна рызыкуе перагрэцца. Гэта таксама можа быць прычынай выдатнага нюху сайгі. Толькі ў самцоў рогі даўжынёй ад 20 да 55 см кідаюцца ў вочы сваёй сьветла-васковай афарбоўкай. Толькі крайнія кончыкі рагоў чорныя. Рогі зьлёгку загнуты назад у форме ліры і маюць ад 12 да 20 папярочных выступаў. Саміцы бязрогія. Мангольскія сайгі характарызуецца меншым памерам цела, больш слабымі рагамі, меншым носам і іншымі асаблівасьцямі формы чэрапа і колеру поўсьці. У сайгі густая поўсьць. Акрамя таго, у халодную пару года утворыцца своеасаблівая грыва на шыі. Афарбоўка летам ад жаўтлявага да рудавата-карычневага з больш сьветлымі бакамі, ніз бялёсы. Зімой поўсьць зьверху бялёса-шэрая, а зьнізу бялёсая. Час ад часу сустракаюцца альбіносы, а чорныя — вельмі рэдка.

## Лад жыцьця
Жыве вялікімі статкамі, звычайна да тысячы асобін. Сайгі траваедныя. Яны пасуцца на больш чым ста розных відах расьлін. У віду высокая хуткасьць размнажэньня, паколькі саміцы звычайна размнажаюцца ў 7–8 месяцаў, а самцы — на другі год жыцьця, і саміцы часта нараджаюць двайнят. Самцы абараняюць гарэм з 5–10 саміц і цяжарнасьць доўжыцца каля 5 месяцаў.

## Крыніцы

* IUCN SSC Antelope Specialist Group. 2023. ''Saiga tatarica''. The IUCN 
* Pascoe, L. 1999. "Saiga tatarica" (On-line), Animal Diversity Web 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Валунтар

**Валунта́р** () — горад у Румыніі, фактычна прадмесьце Бухарэсту. З румынскай мовы назва перакладаецца як «валянтэры», бо места было закладзеная валянтэрамі, якая змагаліся на баку Румыніі падчас Першай сусьветнай вайны. Паселішча набыло статус места ў 2004 годзе.

Згодна зь перапісам 1 сьнежня 2021 году насельніцтва гораду складала  чалавек. Паводле этнічнага складу, большасьць фармуюць румыны, колькасьць якіх сягае да 94,8%. Таксама тут жывуць цыганы, кітайцы, туркі ды іншых этнічныя групы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Валунтар
Аксыс

**Аксыс** (*Axis axis*) — жывёла клясы сысуноў сямейства аленевыя (Cervidae).

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Азіі (Бангладэш, Бутан, Індыя, Нэпал, Шры-Ланка), на вышынях 0–1100 м. На сваёй радзіме від займае лугі і вельмі рэдка перамяшчаецца ў раёны густых джунгляў, якія могуць сустракацца побач з імі. Кароткія лугі з'яўляюцца важнай тэрыторыяй для іх з-за адсутнасьці прыкрыцця для такіх драпежнікаў, як тыгр. Прырэчныя лясы ў нацыянальным парку Бардзія ў нізінным Непале вельмі часта выкарыстоўваюцца аксысмі для цені і сховішча ў сухі сезон.

## Постаць
Яго даўжыня складае 140 см, даўжыня хваста 25 см, маса 100 кг, вышыня ў плячах ад 80 см. Ногі і цела стройныя. Аксыс на працягу ўсяго жыцця носіць плямістую поўсьць. Белыя плямы асабліва рэзка кантрастуюць з рудавата-карычневай поўсьцю. Пуза і ногі белага колеру. Па даўжыні сьпіны жывёлы праходзіць цёмная паласа. Самцы, як правіла, больш цёмныя і маюць чорныя плямы на твары. Рогі складаюцца з трох зубцоў і могуць дасягаць у даўжыню амаль метра.

## Лад жыцьця
Аксыс надзвыча галасісты. Аксысы сустракаюцца ў некалькіх розных відах статкаў у залежнасьці ад іх узросту і полу. Матрыярхальныя статкі з'яўляюцца агульнымі і складаюцца з дарослых саміц і іх маладняку бягучага і мінулага года. Сэксуальна актыўныя самцы ідуць за гэтымі групамі падчас шлюбнага сезону, у той час як менш актыўныя самцы ўтвараюць статкі халасцякоў. Яшчэ адзін тып статка, які часта сустракаецца, — гэта дзіцячыя статкі, якія ўключаюць саміц зь аленятамі ва ўзросьце менш за 8 тыдняў. Самцы ўдзельнічаюць у іерархічнай сістэме, заснаванай на дамінаваньні.

Асноўнай ежай з'яўляюцца трава, а таксама кветкі і садавіна, якія падаюць з лясных дрэў. Яшчэ адной крыніцай харчаваньня могуць быць грыбы з высокім утрыманьнем бялкоў. Працягласьць жыцьця ў няволі — да 20 гадоў.

## Крыніцы

* Duckworth, J.W.; Kumar, N.S.; Anwarul Islam, M.; Sagar Baral, H.; Timmins, R. 2015. ''Saiga tatarica''. The IUCN 
* Lundrigan, B. and C. Gardner 2000. "Saiga tatarica" (On-line), Animal Diversity Web 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Аленевыя
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Рэзван Марын

**Рэзва́н Мары́н** (;  23 траўня 1996 году) — румынскі футбаліст, абарончы паўабаронца грэцкага клюбу АЕК і нацыянальнай зборнай Румыніі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец футбольнай школы з Бухарэсту, аднак кар’еру запачаткаваў у канстанцкім клюбе «Вііторул», зьявіўшыся ў матчы Лігі 1 супраць сталічнай «Сьцяўы». Свайго першага голу ў чэмпіянаце давялося чакаць ажно да 15 сакавіка 2015 году, улучыўшы мяч у браму ЧФР. У далейшым замацаваўся ў галоўным складзе, а таксама вылучаўся прэсай як таленавіты малады футбаліст. 20 студзеня 2017 году далучыўся да бэльгійскага «Стандарду». Хутка стаў адным з важным гульцом каманды. У 2018 годзе на радзіме быў прызнаны футбалістам году. У красавіку 2019 году было аб’яўлена, што Марын улетку прыяднаецца да нідэрляндзкага «Аякса». Сума пагадненьня скалала 12,5 млн эўра. Румын ня даў рады ў новым клюбе, пасьля чаго быў запазычаны з мажлівасьцю выкупу італьянскім клюбам «Кальяры». Гэтак і сталася ўлетку 2021, то бо італьянцы выклалі за гульца 10 млн эўра. 5 ліпеня 2022 году накіраваўся ў арэнды ў клюб «Эмпалі», які 29 чэрвеня 2023 году выкупіў ягоны кантракт за 5 млн эўра.

### Міжнародная
У верасьні 2016 году 20-гадовы Марын быў выкліканы ў нацыянальную зборную Румыніі на адборачны матч чэмпіянату сьвету 2018 году супраць зборнай Чарнагорыі. 8 кастрычніка запачаткаваў выступы ў нацыянальнай камандзе, таксама забіўшы гол у выязным матчы супраць зборнай Армэніі (0:5).

## Дасягненьні
**«Вііторул»**:
* Чэмпіён Румыніі: 2017

**«Стандард»**:
* Уладальнік Кубка Бэльгіі: 2018

**«Аякс»**:
* Уладальнік Супэркубка Нідэрляндаў: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Румынскія футбалісты
Аляксандру Чыкылдэў

**Алякса́ндру Чыкылдэ́ў** (;  8 ліпеня 1997 году) — румынскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Ўнівэрсытаця» з Краёвы і нацыянальнай зборнай Румыніі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец акадэміі Георгія Хаджы. Сваю кар’еру пачаў у 2016 годзе складзе клюбу «Вііторул». Ужо з сэзону 2017—2018 гадоў замацаваўся ў пачатковам складзе каманды. Па сэзоне ўмовіўся з клюбам «Унівэрсытаця» з Краёвы, дзе атрымаў кашулю з нумарам 10. Паводле паведамленьняў СМІ, клюб мусіў выдаткаваць на гэты пераход ад 750 тысячаў да 1 мільёна эўра. Дэбют гульца прыпаў на прагуляны матч Супэркубка Румыніі супраць ЧФР. Чыкылдэў адразу замацаваўся ў першым складзе каманды. Улетку 2019 году, не зважаючы на цікавасьць да паўабаронцы з боку замежных клюбаў, пагадзіўся падоўжыць кантракт да 2025 году. 31 студзеня 2020 году ўпершыню адзначыўся дублем у матчы супраць «Газ Мэтану». 28 чэрвеня ён забіў пераможны гол у выязным пераможным матчы супраць чэмпіёну ЧФР. Агулам за сэзон у мясцовым першынстве Чыкылдэў запісаў на свой рахунак 14 галоў, аднак у апошнім туры перамогу ў розыгрышу з рук «Унівэрсытаці» выдраў ЧФР.

24 ліпеня 2021 году гулец далучыўся да турэцкага клюбу «Галатасарай», склаўшы дамову тэрмінам на пяць гадоў. Паводле зьвестак, сума дамовы склала 6,5 мільёнаў эўра, а таксама ў дадатак 2 мільёны эўра ў якасьці бонусаў. Запачаткаваў выступы ў турэцкім першынстве 16 жніўня ў матчы супраць «Гірэсунспора» (2:0), адзначыўшыся гол з пэнальці. Празь месяц згуляў у матчы Лігі Эўропы супраць італьянскага «Ляцыё». 27 жніўня 2022 году румын накіраваўся ў арэнду ў эмірацкі клюб «Ітыгад» на адзін сэзон. Па заканчэньні арэнды зноў быў запазычаны, але гэтым разам іншым турэцкім клюбам «Коньяспорам».

Бліжэй да закрыцьця летняга трансфэрнага вакна 2024 году, калі пераход гульца ў «Вэстэрлё» не адбыўся, паведамлялася, што «Галатасарай» можа адпусьціць футбаліста ў арэнду ў «Пэтролул». 9 верасьня стала вядома, што паўабаронца перахапіла краёўская «Ўнівэрсытаця».

### Міжнародная
Свой першы выклік да шыхтаў нацыянальнай зборнай Румыніі атрымаў у сакавіку 2018 году. 24 чысла таго ж месяца дэбютаваў у таварыскім матчы супраць зборнай Ізраілю, зьявіўшыся на замену на 83-й хвіліне.

## Дасягненьні
**«Вііторул»**:
* Чэмпіён Румыніі: 2017

**«Унівэрсытаця»**:
* Уладальнік Кубка Румыніі: 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Румынскія футбалісты
Крыстыян Маня

**Крыстыя́н Ма́ня** (;  8 ліпеня 1997 году) — румынскі футбаліст, правы абаронца клюбу «Рапід» і нацыянальнай зборнай Румыніі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец акадэміі «Вііторулу». У складзе каманды дэбютаваў 21 красавіка 2014 году ў Лізе 1 у матчы супраць сталічнай «Сьцяўы». Ужо ўлетку быў выкуплены кіпрскім «Апалёнам» за 2,5 мільёны эўра. Не зважаючы на гэта, гулец працягнуў выступы за «Вііторул», але ўжо на правах арэнды. У жніўні 2015 году прыяднаўся на два сэзон да бэльгійскага «Мускрону». Улетку 2017 году вярнуўся на радзіму, дзе на правах арэнды абараняў колеры клускага клюбу ЧФР. Увесь час арэнды быў бясспрэчным футбалістам першай адзінаццатцы каманды, дапамогшы здабыць некалькі запар чэмпіёнскіх тытулаў. Пасьля невялікага часу ў шыхтах «Сьцяўы», гулец працягнуў гуляць за ЧФР, які ў верасьні 2020 году выкупіў у кіпрыётаў кантракт гульца.

### Міжнародная
Маня выступаў за зборныя краіны розных узростаў да 16, да 17, да 19 і да 21 году. У траўні 2014 году быў выкліканы ў нацыянальную зборную Румыніі трэнэрам Віктарам Піцуркэ, не зважаючы на тое, што на той момант ён згуляў у клюбе толькі пяць матчаў. Гулец дэбютаваў у складзе зборнай 31 траўня ў матчы супраць зборнай Альбаніі ў веку 16 гадоў 9 месяцаў і 22 дзён. Такім чынам, Маня стаў наймаладзейшым футбалістам, які калікольвек абараняў колеры зборную Румыніі з 1928 году, пераўзышоўшы рэкорд Грацыяна Сэпі.

## Дасягненьні
**ЧФР**:
* Чэмпіён Румыніі: 2018, 2019, 2020, 2021, 2022
* Уладальнік Супэркубка Румыніі: 2018, 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Румынскія футбалісты
Дэніс Ман

**Дэ́ніс Ман** (;  26 жніўня 1998 году) — румынскі футбаліст, ўінгер нідэрляндзкага клюбу ПСВ і нацыянальнай зборнай Румыніі.

## Кар’ера
### Клюбная
Мэн пачаў сваю прафэсійную кар’еру ў складзе роднага клюбу УТА ў 2015 годзе. У наступны год гулец далучыўся да сталічнай «Сьцяўы», дзе замацаваўся ў пачатковым складзе. Паводле вынікаў сэзону 2018—2019 гадоў трапіў у сымбалічную зборную. У 2020 годзе дапамог дружыне здабыць Кубак Румыніі, забіўшы ў фінальным матчы супраць «Сэпсі» адзіны гол сустрэчы. Пазьней у кваліфікацыі Лігі Эўропы аформіў хет-трык у матчы супраць сэрбскай «Бачка-Топалы». У хуткім часе пасьля таго, як быў уганараваны званьнем найлепшага футбаліста году ў Румыніі 2020 году, Ман прыяднаўся да італьянскай «Пармы». Італьянцы мусілі выкласьці за гэты трансфэр 11 мільёнаў эўра, што зрабіла яго найдаражэйшым гульцом, калі-небудзь падпісаным з румынскага чэмпіянату. Дэбютаваў у складзе «Пармы» 31 студзеня 2021 году, зьявіўшыся на полі на 80-й хвіліне матчу Сэрыі А супраць «Напалі», які скончыўся на карысьць нэапальцаў.

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Румыніі 27 сакавіка 2018 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Швэцыі. Гулец выйшаў на гульнявую пляцоўку на 87-й хвіліне сустрэчы, замяніўшы Нікалаэ Станчу.

## Дасягненьні
**Сьцяўа**:
* Уладальнік Кубка Румыніі: 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Румынскія футбалісты
Дарыюс Алару

**Да́рыюс Ала́ру** (;  3 сакавіка 1998 году) — румынскі футбаліст, паўабаронца і капітан клюбу «Сьцяўа» і нацыянальнай зборнай Румыніі.

## Кар’ера
### Клюбная
У дарослым футболе дэбютаваў у 2015 годзе, выступаючы за клюб «Газ Мэтан». Напачатку 2018 году гулец быў блізкі да пераходу ў бухарэсцкую «Сьцяўу», але клюбы не далі рады ў перамовах між сабою. Увосень зьявілася інфармацыя аб перамовах наконт пераходу ў кіеўскае «Дынама», але і гэта скончылася анічым. 7 студзеня 2020 году футбаліст усё ж такі прыяднаўся да сталічнай «Сьцяўы», атрымаўшы кашулю з нумарам 27. 2 лютага Алару запачаткаваў выступы ў новай камандзе, зьявіўшыся на полі ў матчы супраць ЧФР, які скончыўся зь лікам 0:1 на карысьць суперніка. Праз чатыры дні гулец улучыў свой першы гол у колерах «Сьцяўы», пацэліўшы мяч у браму «Валунтару».

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Румыніі 2 чэрвеня 2021 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Грузіі. У адборачным турніры да чэмпіянату Эўропы 2024 году шэсьць разоў выходзіў на пляцоўку, але пераважна на зьмены партнэраў.

## Дасягненьні
**Сьцяўа**:
* Чэмпіён Румыніі: 2024, 2025
* Уладальнік Кубка Румыніі: 2020
* Уладальнік Супэркубка Румыніі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Румынскія футбалісты
Марчэл Чалаку

**Ён-Марчэл Чалаку** (;  28 лістапада 1967 году, Бузэў, Румынія) — румынскі дзяржаўны і палітычны дзяяч. Прэм’ер-міністар Румыніі з 15 чэрвеня 2023 году. Лідэр Сацыял-дэмакратычнай партыі Румыніі (СДП).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і кадравага вайскоўца, камандзіра ў адстаўцы Ёна Чалаку, лётчыка, узнагароджанага Ганаровым знакам Вайскова-паветраных сілаў. Праўнік паводле адукацыі, выпускнік Экалагічнага ўнівэрсытэту Бухарэсту (1995). У 2012 годзе атрымаў ступень магістра ў галіне кіраваньня дзяржаўнымі фінансамі.

Пачаў браць удзел у палітычнай дзейнасьці ў межах Фронту нацыянальнага выратаваньня, да якога далучыўся ў 1990 годзе. Потым быў сябрам партыі Дэмакратычнага фронту нацыянальнага выратаваньня, якая ператварылася ў Партыю сацыял-дэмакратыі Румыніі, перайменаваную ў 2001 годзе ў Сацыял-дэмакратычную партыю. Займаў розныя пасады ў структурахпартыі і ейнай моладзевай арганізацыі. У 2010 годзе стаў старшынём партыі ў Бузэў, а ў 2015 годзе ачоліў ейныя структуры ў акрузе. Працаваў юрыдычным раднікам. У 2005 годзе быў часовым прэфэктам (прадстаўніком ураду) у павеце Бузэў. У 2007—2008 гадах у якасьці выканаўчага дырэктара кіраваў кампаніяй Urbis Serv S.R.L. З 2008 па 2012 гады займаў пасаду віцэ-мэра Бузэў.

Упершыню абраны ў Палату дэпутатаў у 2012 годзе. Ён пасьпяхова балятаваўся на пераабраньне на выбарах 2016 году. У чэрвені 2017 году быў прызначаны намесьнікам прэм’ер-міністра ва ўрадзе Міхая Тудосэ. У студзені 2018 году падаў у адстаўку на знак салідарнасьці з прэм’ер-міністрам Тудосэ, які таксама зышоў з сваёй пасады, пакінуўшы пасаду ў тым жа месяцы.

У траўні 2019 году ён стаў новым старшынём ніжняй палаты румынскага парлямэнту, якую ён ачольваў да сьнежня 2020 году. З канца 2019 году таксама выконваў абавязкі старшыні партыі. Абраны новым лідэрам партыі ў жніўні 2020 году. У тым жа годзе ачоленыя ім сацыял-дэмакраты атрымалі найбольшую колькасьць месцаў у абедзьвюх палатах парлямэнту, аднак яны засталіся ў апазыцыі. Ейны лідэр быў пераабраны ў Палату дэпутатаў. У лістападзе 2021 году, пасьля заключэньня кааліцыйнага пагадненьня паміж Сацыял-дэмакратычнай партыяй і Нацыянальна-дібэральнай партыяй ды Дэмакратычнага зьвязу вугорцаў, Марчэл Чалаку вярнуўся на пасаду старшыні Палаты дэпутатаў.

12 чэрвеня 2023 году Нікалае Чукэ з Нацыянал-лібэральнай партыі пайшоў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра, выконваючы кааліцыйнае пагадненьне, якое прадугледжвала ягоную замену прадстаўніком сацыял-дэмакратаў падчас бягучага парлямэнцкага тэрміну. Новым старшынём ураду быў прызначаны Марчэл Чалаку, які сышоў з пасады сьпікера ніжняй палаты парлямэнту. 15 чэрвеня новы ўрад, які быў сфармаваны выключна сацыял-дэмакратамі і нацыянал-лібэраламі, быў зацьверджаны парлямэнтам. Кабінэт міністраў лідэра сацыял-дэмакратаў пачаў працаваць у той жа дзень пасьля таго, як прэзыдэнт Кляўс Яганіс падпісаў указ аб ягоным прызначэньні і прывёў да прысягі сябраў ураду.

## Сям’я
Жанаты, мае сына. Валодае ангельскай і францускай мовамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Румыніі
Нікалае Чукэ

**Нікала́е Чу́кэ** (;  7 лютага 1967 году, Пленіца, Сацыялістычная Рэспубліка Румынія) — румынскі вайсковы і палітычны дзяяч. Чукэ выконваў абавязкі прэм’ер-міністра Румыніі з 7 па 23 сьнежня 2020 году, а таксама працаваў прэм’ер-міністрам з 25 лістапада 2021 году па 12 чэрвеня 2023 году. Браў удзел у некалькіх войнах, у тым ліку ў Іраку. З 2015 па 2019 гады быў начальнікам румынскага генэральнага штабу. З 4 лістапада 2019 году па 25 лістапада 2021 году займаў пасаду міністра абароны Румыніі.

## Біяграфія
У 1985 годзе ў Краёве скончыў вайсковы ліцэй імя Тудара Уладымірэску і Акадэмію сухаземных войскаў імя Нікалае Бэлчэску ў Сыбіў ў 1988 годзе. За часам сваёй вайсковай кар’еры браў удзел у місіях у Аўганістане, Босьніі і Герцагавіне і Іраку. З 2001 па 2004 гады быў камандзірам 26-га пяхотнага батальёна (таксама вядомага як «Чырвоныя Скарпіёны»), зь якім браў удзел у апэрацыі «Несакрушальная свабода» ў Аўганістане і апэрацыі Старажытны Бабілён у Іраку. У траўні 2004 году ў Эн-Насырыі ачоліў войска ў першай бітве, у якой румынскія жаўнеры ўпершыню з часоў Другой сусьветнай вайны актыўна ўдзельнічалі. 25 кастрычніка 2010 году атрымаў чын генэрала.

У 2015 годзе Чукэ быў прызначаны начальнікам Генэральнага штабу. У 2018 годзе прэзыдэнт краіны Кляўс Яганіс перапрызначыў яго на гэты пост, што прывяло да канфлікту між прэзыдэнтам, прэм’ер-міністрам Віярыкай Дэнчылэ, і тагачасным міністрам абароны Габріелем-Бэніямінам Лешам, які меў намер зьмяніць сваю пасаду.

4 лістапада 2019 году на прапанову Нацыянальна-лібэральнай партыі стаў міністрам абароны Румыніі. У кастрычніку 2020 году ўступіў у Нацыянальна-лібэральную партыю, каб балятавацца у Сэнат Румыніі на наступных парлямэнцкіх выбарах. 7 сьнежня 2020 году, пасьля адстаўкі прэм’ер-міністра Людавіка Орбана, Кляўс Яганіс прызначыў Чукэ выконваючым абавязкі прэм’ер-міністра. Ён кіраваў часовым урадам, пакуль згодна з вынікамі парлямэнцкіх выбараў 2020 году ня быў сфармаваны новы ўрад Фларына Кыцу.

Падчас прэм’ерства Чукэ Румынія перажыла дэмакратычны адкат. Пры гэтым часопіс *[[The Economist]]* улучыў краіну ў сьпіс дэмакратым ў Эўрапейскім Зьвязе на апошнае месца, нават ніжэй Вугоршчыны Віктара Орбана.

## Сям’я
Жанаты, мае адно дзіця. Размаўляе па-ангельску ды па-румынску.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Румыніі
Катэгорыя:Міністры абароны Румыніі
Жывіля (імя)

**Жывіля** (, ) — жаночае імя літаратурнага паходжаньня. Паходзіць ад імя галоўнай гераіні раньняга твору *«[[Жывіля]]»* Адама Міцкевіча, а таксама опэры Алаіза Двожачка на лібрэта Браніславы Вількашэўскай (прэм’ера 12 траўня 1926). Верагодна, ён быў створаны як збор імёнаў двух паганскіх бостваў, згаданых у Хроніцы Стрыйкоўскага: , боства ветру, і «Зізіліі», багіні, эквівалентнай .

*Жывіла* імяніны сьвяткуе: 15 лютага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Гражына (неадназначнасьць)

Назву **Гражы́на** маюць:

* «**[[Гражына (паэма)|Гражына]]**» — паэма Адама Міцкевіча
* Гражына — жаночае імя літаратурнага паходжаньня
Гражына (імя)

**Гражына** (, ) — жаночае імя літаратурнага паходжаньня. Паходзіць ад імя галоўнай гераіні твору *«[[Гражына (паэма)|Гражына]]»* Адама Міцкевіча. Для патрэбаў паэмы Міцкевіч сам прыдумаў імя галоўнай гераіны ад літоўскага слова *gražі* азначае «прыгожы». У беларускай мове слова *прыгожая* мае падобны корань. У чэскай мове выкарыстоўваецца форма *Gražyna*.

*Гражына* імяніны сьвяткуе: 1 красавіка й 26 ліпеня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Сацыялістычная Рэспубліка Румынія

**Сацыялістычная Рэспубліка Румынія**, () — праіснавала з 1947 да 1989 году. З 30 сьнежня 1947 да 21 жніўня 1965 яна насіла імя **Румынская Народная Рэспубліка**, (), а з 21 жніўня 1965 да 1989 году — **Сацыялістычная Рэспубліка Румынія**, (). У выніку рэвалюцыі ў сьнежні 1989 году дыктатура Нікалае Чаўшэску была ліквідаваная і Сацыялістычная Рэспубліка Румынія спыніла сваё існаваньне.

## Вядомыя асобы
* Грыгорэ Прэатаса

## Глядзіце таксама
* Бухарэсцкі студэнцкі рух

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Румыніі
Катэгорыя:Былыя сацыялістычныя рэспублікі
Парнаграфія ў Румыніі

[міні|Здымак рэжысэра [Раду Жудэ, які зьняў стужку Недарэчны трах, або вар'яцкае порна.]]
**Парнаграфія ў Румыніі** забароненая і караецца законам. Порнафільмы і перадачы ў жывую празь сеціва некараюцца законам. У Румыніі адсутнічаюць прызнаныя законам порнавытворцы, хоць самаробнае порна існуе. Простыя насельнікі краіны могуць грузіць зь сеціва непрыстойнае дзіва і спакойна яго глядзець. Продаж і платны паказ для дарослых незабаронены і не караецца законам.

## Мінуўшчына
У камуністычнай Румыніі парнаграфія была даступная для невялікага кола асобаў. Порнавырабы патаемна «па-ціху» прывозілі з-за мяжы, як правіла з Заходняе Эўропы. Пасьля зьменаў ва ўладзе і падзеньня ўраду бальшавікоў порнавырабы сталі шырока прадавацца ў Румыніі. Порнавырабы сталі даступнымі для простага чалавека. У 1990-ыя гады ледзь усе рынкі краіны мелі месца продажаў відэа, дзе таксама можна было купіць порна. Сталі прадавацца порначасопісы замежныя і самаробныя румынскія.

## Права
Грамадзтва часта зьвяртае ўвагу на даступнасьць порнавырабаў, дзе выступаюць дзеці. Дзіва зь дзецьмі ў Румыніі караецца.

## Дзіцячая парнаграфія

Дзіва з удзелам дзяцей, якое мае парнарафічны характар у Румыніі забаронены і караецца.

## Сьпіс порнаактораў
* Аліна Плюгару
* Анжаліка Блейк
* Алісія Кент
* Алісін Чайнэс
* Джасьмін Роўг
* Іў Сьвіт
* Кляра Джы
* Леа Лексіс
* Ляўра Андрэшан
* Рэджына Айс
* Сабрына Спайс
* Сандра Рамэйн
* Хулія Люсія

## Глядзіце таксама
* Леа Лексіс
* Недарэчны трах, або вар'яцкае порна

## Крыніцы
Жывіля (неадназначнасьць)

Назву **Жывіля** маюць:

* «**[[Жывіля]]**» — расказ Адама Міцкевіча
* «**[[Жывіля (імя)|Жывіля]]**» — жаночае імя літаратурнага паходжаньня
Парнаграфія ў Малдове

**Парнаграфія ў Малдове** абмежаваная правам краіны.

Парнаграфія шырока прадстаўлена ў краіне, акрамя порна зь дзецьмі. Паспаліты чалавек можа зь лёгкасьцю знайсьці порнавырабы ў сеціве, або тэлебачаньні. Малдова — спажывец парнаграфічных вырабаў. Не існуюць прызнананыя дзяржаваю вытворцы порнавырабаў.

Дзіцячая парнаграфія забароненая. Яна мае азначэньне, як парнаграфія з удзелам асоб да 18 гадоў. Яна караецца затворам ад аднаго да трох гадоў, або навязкаю

Доступ да порнавырабаў маюць асобы, якія дасягнулі ўзросту 18 гадоў. Яны могуць заключаць дагаворы з адпаведнымі тэлеканаламі.

Пасьля распаду СССР Малдова стала незалежнаю. Замежныя прадпрыемствы пачалі пранікаць на рынак краіны. Іх вабіла перавагі: невялікія расходы на заробкі порнаактораў, адсутнасьці пагрозы ціску з боку дзяржавы, вялікая колькасьць маладых і распушчаных бальшавіцкаю ўладаю жанчын. У Малдове зь лёгкасьцю можна знайсьці жанчын і мужчын, якія могуць згадзіцца на здымкі з адхіленьнямі: ММ, ЖЖ, плоцкі чын у зад і розныя спосабы групавога плоцкага каханьня.

## Крыніцы
Леа Лексіс

**Леа Лексіс** (, нар. 18 студзеня 1988) — порнаакторка з Румыніі, якая жыве ў ЗША.

## Жыцьцяпіс
Леа Лексіс нарадзілася ў бальшавіцкае Румыніі 18 студзеня 1988 году ў месьце Канстанца. Мела імя Ляўра Стан. Ва ўзросьце 19 гадоў пачала здымацца ў дзіве для дарослых. Пераехала ў ЗША і жыве ў месьце Лос-Анджэлес, што ў Каліфорніі. Зьнялася ў больш чым 500 парнастужках. Мае старокі ў сеціве ў Твітэры, або ў Інстаграме.

## Глядзіце таксама
* Аліна Плюгару

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Леа Лексіс на

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канстанцы
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Сьляпун букавінскі

**Сьляпун букавінскі** (*Spalax graecus*) — жывёла клясы сысуноў сямейства сьляпунавыя (Spalacidae).

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Румыніі, Малдове й Украіне. Ён насяляе стэпавыя лугі, пашы, невялікія апрацаваныя палі і фруктовыя сады, часта аддаючы перавагу паўночным экспазіцыям. Вельмі засушлівых раёнаў пазбягае. Асобіны збіраюцца зімой, але разыходзяцца летам. 

## Постаць
Яго даўжыня складае ад 217 да 280 мм, маса ад 415 да 700 г. Хваста няма. *Spalax* можна адрозніць ад усіх астатніх грызуноў па адсутнаьсці якіх-небудзь вонкавых адтулін для вачэй, хоць маленькія вочкі маюцца пад скурай. Валасяны полаг мяккі і доўгі. Верх жоўта-карычневы, а ніз — шэры або шэра-карычневы. Дыплоідны храмасомны набор гэтага віду зьмяшчае 62 храмасомы (2n=62).

## Лад жыцьця
Сьляпун букавінскі капае шырокія і складаныя сістэмы тунэляў з камерамі для гнездаваньня, каморамі і прыбіральнямі. Сілкуецца цыбулінамі, каранямі, клубнямі і іншымі падземнымі часткамі шэрагу расьлін. Створаны запас дасягае вагі ад 0,4 да 12 кг.

Спарваньне адбываецца ў перыяд са студзеня па сакавік. Ад двух да чатырох нашчадкаў нараджаецца ў сакавіку ці красавіку. Саміцы могуць упершыню размнажацца на другім годзе жыцьця.

## Крыніцы

* Dando, T. 2020. ''Spalax graecus''. The IUCN 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Пантыйскі сьляпун

**Пантыйскі сьляпун** (*Nannospalax leucodon*) — жывёла клясы сысуноў сямейства сьляпунавыя (Spalacidae).

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі (Босьнія і Герцагавіна, Баўгарыя, Грэцыя, Вугоршчына, Малдова; Чарнагорыя, Паўночная Македонія, Румынія, Сэрбія, Турэччына, Украіна), на вышынях 0–2400 м. Ён насяляе стэпавыя лугі, лугі, пашы, у раёнах з глыбокім слоем друзлай, дренажной глебы, у якой ён капае свае шырокія норы. 

## Постаць
Яго даўжыня складае ад 15 да 24 см, маса ад 140 да 230 г. Хваста няма. Валасяны полаг мяккі і аксаміцісты. Верх бура-шэры, а ніз — цёмна-шэры. Вочы схаваныя пад пластом скуры. Сьветлая паласа шчаціньня цягнецца ад носа да месца, дзе можна было чакаць, каб былі вочы.

## Лад жыцьця
Дзённыя і начныя жывёлы капаюць тунэлі даўжынёй да 100 метраў на глыбіні да чатырох метраў. Там у іх ёсьць спецыяльныя кладоўкі, гнездавыя камеры і спецыяльныя месцы для таго, каб спраўляць патрэбу. Сілкуюцца каранямі, клубнямі і збожжавымі культурамі, якія яны бяруць з сабой у свае норы. У асноўным яны адзінокія істоты, не ўпадаюць у сьпячку і вельмі рэдка выходзяць на паверхню, а калі і выходзяць, то ноччу. Ён захоўвае да некалькіх кілаграмаў ежы ў падземных камерах. У яго вельмі павольная хуткасьць размнажэньня, і саміца нараджае 2–4 дзіцяня.

## Крыніцы

* Kryštufek, B. & Amori, G. 2017. ''Nannospalax leucodon''. The IUCN 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Гіяцынт Альхімовіч

**Гіяцынт Альхімовіч** (, ; 1 ці 11 верасьня 1840, мяст. Дэмбрава Лідзкага павету, цяпер Шчучынскі раён — 27 жніўня 1916, Пэрпіньян) — польскі, беларускі і францускі мастак у стылі клясыцызму.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і, малодшы брат Казімера Альхімовіча. Скончыў Віленскую гімназыю, дзе між іншым атрымаў пачатковую мастацкую адукацыю. На мастацкае станаўленьне Г. Альхімовіча моцны ўплыў аказала творчасьць вядомага віленскага мастака Канута Русецкага. Разам з братам удзельнічаў у паўстаньні 1863—1864 г., пасьля паўстаньня эміграваў у Францыю, дзе жыў у Пэрпіньяне. Пазьней пераехаў у Парыж, дзе пазнаёміўся з Міхалам Андрыёлі. У 1876 годзе ён быў прызначаны прафэсарам маляваньня ў сярэдняй школе ў Пэрпіньяне, пасьля - у прафэсыйна-тэхнічнай вучэльне й вышэйшай жаночай школе. У гэты ж час у 1876 годзе ў Парыжы знаходзіўся старэйшы брат Гіяцынта Казімер, з парадаў якога ўласна карыстаўся Гіяцынт Альхімовіч у сваім станаўленьні мастаком. За сваю працу ён быў узнагароджаны ў 1892 годзе францускім ордэнам «». У Францыі ажаніўся з Ірмай Аміэль, у шлюбе нарадзілася двое дзяцей, Эдвіг і Ванда. Гіяцынт Альхімовіч удзельнічаў у шматлікіх выставах жывапісу ў Францыі, дзе ён жыў да сьмерці.

## Творчасьць
Акварэліст. Маляваў, у асноўным, пэйзажы, партрэты, жанравыя палотны. Удзельнічаў у шматлікіх выставах жывапісу ў Францыі, таксама выстаўляўся ў Польшчы, у тым ліку: у  у Варшаве ў 1901 і 1904 гг.

## Галерэя

Alchimowicz hiacynt-pejzaż z kaskadą wodną.jpg|«Пэйзаж з вадаспадам» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Krajobraz z mostem.jpg|«Пэйзаж з мастом» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Pejzaz z Collioure.jpg|«Пэйзаж з Каліюра» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Port w Collioure.jpg|«Порт у Каліюры» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Widok portu w Collioure.jpg|«Пэйзаж порту з Каліюра» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Port w Słoncu.jpg|«Порт у сонцы» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Pejzaż z Pirenejów.jpg|«Пэйзаж з Пірэнэяў» Г. Альхімовіча
Alcimowicz-Bridge.jpg|«Стары мост у Пірэнэях» Г. Альхімовіча
Alchimowicz hiacynt-most w lesie.jpg|«Мост у лесе» Г. Альхімовіча
Гіяцынт Альхімовіч.jpg|«Паеньне асла й малочніца» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Widok na rzekę Pique w Pirenejach.jpg|«Пэйзаж ракі Піке ў Пірэнэях» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Scena na wybrzezu.jpg|«Сцэна на пабярэжжы» Г. Альхімовіча
Hiacynt Alchimowicz Stary most na rzece Agly w okolicach Perpignan.jpg|«Стары мост на рацэ Аглі ў ваколіцах Пэрпіньяну» Г. Альхімовіча


## Літаратура
* Mieczysław Treter, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności — Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 55-56. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03484-0 
* Emmanuel Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904, Kraków 1905 

Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Польскія мастакі
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Абрат

**Абрат** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Абрада, пазьней Абрац (Abrada, Abraets) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аб- (імёны ліцьвінаў Абека, Абор, Абуд; германскія імёны Abbeco, Abar, Abbud) паходзіць ад гоцкага aba 'мужчына, муж', а аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) — ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада'.

## Носьбіты
Абратовічы (Abratowicz) гербу Адравонж — літоўскі шляхецкі род, вядомы на Літве і Жамойці

Абратовіч (Abratowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ільля Рашчэня

**Ільля́ Рашчэ́ня** ( 1 чэрвеня 2003 году) — беларускі футбаліст, абаронца барысаўскага БАТЭ.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскай «Зоркі-БДУ». З 2014 году пачаў выступаць за каманду ў Першай лізе ды зь цягам часу замацаваўся ў асноўным складзе. Паводле вынікаў сэзону 2018 году дапамог камандзе прасунуцца ў Найвышэйшую лігу. Сам, аднак, быў выведзены з асноўнага складу і падтрымліваў форму з дублем, а ў сакавіку 2019 году быў аддадзены ў арэнду ў крымскі клюб «Інкамспорт», які ачольваў беларускі спэцыяліст Юры Сьвіркоў. У траўні 2019 году пасьля звальненьня Сьвіркова пакінуў каманду ўсьлед за ім.

У ліпені 2019 году быў аддадзены ў арэнду ў «Смалявічы». Замацаваўся ў пачатковым складзе каманды і дапамог ёй выйсьці ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2020 году падпісаў паўнавартасны кантракт з «Смалявічамі». У верасьні 2020 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў клюб і неўзабаве далучыўся да «Слуцку». У «Слуцку» быў трывалым гульцом асновы. У ліпені 2021 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў слуцкі клюб і неўзабаве далучыўся да расейскага «Валгара». У чэрвені 2023 году пакінуў клюб па заканчэньні кантракту. У жніўні 2023 году далучыўся да «Гомля». У студзені 2024 году падоўжыў кантракт з клюбам. У новым сэзоне быў трывалым гульцом першай адзінаццатцы, часам выконваючы функцыі капітана. Па заканчэньні сэзону галоўны трэнэр Андрэй Гараўцоў спрабаваў захаваць футбаліста ў камандзе, але Рашчэня абраў БАТЭ.

Не зважаючы на пагаршэньне вынікаў БАТЭ, Рашчэня стаў адным з галоўных футбалістаў клюбу, адгуляўшы ў сэзоне 2025 году 24 матчы ў Найвышэйшай лізе. Пагатоў, абаронца адзначыўся чатырма галявымі перадачамі, пры гэтым больш было толькі ў Арсеня Агеева. Па заканчэньні сэзону падоўжыў кантракт з барысаўскім клюбам.

### Міжнародная
У кастрычніку 2013 году быў у складзе зборнай Беларусі (да 17 гадоў) на кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы, аднак на поле не выходзіў. У кастрычніку 2015 году гуляў за зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. 11 лістапада 2016 году правёў свой адзіны матч за зборную Беларусі (да 21 году), калі выйшаў у стартавым складзе ў таварыскім матчы супраць зборнай Украіны, але ўжо на 9-й хвіліне быў заменены.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Цэнтральная Сэрбія

**Цэнтральная Сэрбія** () — назва часткі Рэспублікі Сэрбіі, разьмешчанай за межамі тэрыторыі аўтаномных краёў Ваяводзіна і Косава і Мятохіі. Цэнтральная Сэрбія не ўяўляе сабой асобную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку і не мае вызначэньня ні ў адным законе або падобным дакумэнце. Паняцьце «Цэнтральная Сэрбія» ўведзена выключна для адрозьненьня часткі Сэрбіі, разьмешчанай за межамі аўтаномных краёў. У Цэнтральнай Сэрбіі знаходзіцца 17 акругаў і сталіца краіны — Бялград, тэрыторыя якога разам з прыгарадамі таксама выдзелена ў асобную акругу.

## Геаграфія
Назва гэтай частцы Сэрбіі вызначана яго геаграфічным становішчам — у цэнтры краіны. На поўнач ад Цэнтральнай Сэрбіі знаходзіцца Ваяводзіна, а на поўдзень — Косава і Мятохія. На захадзе Цэнтральная Сэрбія мае выхад да дзяржаўнай граніцы з Чарнагорыяй і Босьніяй і Герцагавінай, і на ўсходзе з Румыніяй, Баўгарыяй і Паўночнай Македоніяй.

Згодна перапісу 2011 году, насельніцтва Цэнтральнай Сэрбіі складалася з 5 255 053 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел
* Бялград
* Борская акруга (*Borski Okrug*)
* Бранічэўская акруга (*Braničevski Okrug*)
* Заечарская акруга (*Zaječarski Okrug*)
* Златыборская акруга (*Zlatiborski Okrug*)
* Калубарская акруга (*Kolubarski Okrug*)
* Мачванская акруга (*Mačvanski Okrug*)
* Маравіцкая акруга (*Moravički Okrug*)
* Нішаўская акруга (*Nišavski Okrug*)
* Пчыньская акруга (*Pčinjski Okrug*)
* Пірацкая акруга (*Pirotski Okrug*)
* Падунайская акруга (*Podunavski Okrug*)
* Памораўская акруга (*Pomoravski Okrug*)
* Расынская акруга (*Rasinski Okrug*)
* Раская акруга (*Raški Okrug*)
* Шумадыйская акруга (*Šumadijski Okrug*)
* Топліцкая акруга (*Toplički Okrug*)
* Ябланіцкая акруга (*Jablanički Okrug*)

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Сэрбіі
Васілеўская

**Васіле́ўская**&nbsp;— беларускае і польскае жаночае прозьвішча.

## Вядомыя асобы
* Алена Васілеўская ( 1978)&nbsp;— расейская валейбалістка;
* Альжбета Васілеўская (1869—1951)&nbsp;— польская шляхцянка;
* Ванда Васілеўская (1905—1964)&nbsp;— украінская савецкая пісьменьніца, дзяржаўная дзяячка;
* Вольга Васілеўская-Смаглюк ( 1985)&nbsp;— украінская журналістка, дзяржаўная дзяячка.
* Галіна Васілеўская (1927—2017)&nbsp;— беларуская пісьменьніца;
* Людміла Васілеўская (1861—1927)&nbsp;— украінская пісьменьніца, паэтка, перакладніца;
* Марына Васілеўская ( 1990)&nbsp;— беларуская бортправадніца, касманаўтка;
* Натальля Васілеўская ( 1991)&nbsp;— беларуская гандбалістка;
* Нона Васілеўская ( 1939)&nbsp;— беларуская гісторык;
* Сьвятлана Васілеўская ( 1971)&nbsp;— савецкая і расейская баскетбалістка;
* Яўгенія Васілеўская (1926—?)&nbsp;— беларуская гісторык.

## Глядзіце таксама
* Васілеўскі
Суразмоўцы

**«Суразмоўцы»** — культурніцкая аўтарская праграма пісьменьніка Навума Гальпяровіча на тэлеканале «Беларусь 3». Аўтар і вядучы – Навум Гальпяровіч.

## Зьмест праграмы
Праграма складаецца з інтэрв'ю зь людзьмі, якія маюць аўтарытэт у культурным і грамадзкім жыцьці Беларусі, размоў пра актуальныя праблемы сучаснасьці, мову, літаратуру, традыцыі, а таксама пра асабістае. Мэта праэкту — прапаганда і знаёмства з сучаснай беларускай культурай.

Аўтар праграмы паказвае гледачам Беларусь культурную праз гутаркі з выбітнымі беларускімі пісьменьнікамі і крытыкамі, навукоўцамі і дасьледчыкамі, мастакамі і музэйшчыкамі, а таксама з грамадзкімі дзеячамі. Навума Гальпяровіча, акрамя размоў з госьцьмі пра актуальныя для сучаснай культуры пытаньні, таксама цікавіць асабістае — унутраны сьвет герояў праграмы, іх памкненьні ды мары, чым жывуць айчынныя паэты і пісьменьнікі, якія музы іх акрыляюць і якія праблемы хвалююць. 

Праграма Навума Гальпяровіча «Суразмоўцы» зьяўляецца адной з нямногіх на Беларускім тэлебачаньні, якая паказвае гледачам Беларусь літаратурную. З 2018 па 2022 год у студыі ў Навума Гальпяровіча пабывала больш за сто вядомых дзеячаў культуры і мастацтва.Сярод героямі праграмы былі Людміла Рублеўская, Уладзімер Сьцяпан, Віктар Шніп, Мікола Адам і шмат іншых вядомых асоб, дзеячоў беларускай культуры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэлеперадачы на беларускай мове
Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2018 годзе
Аўтаномны край Косава і Мятохія

**Аўтаномны край Косава і Мятохія** (, скар. , ) — адзін з двух (разам з Ваяводзінай) аўтаномных краёў Сэрбіі.

## Спрэчны статус рэгіёну

### Пазыцыя Сэрбіі
Паводле сэрбскай Канстытуцыі, Аўтаномны край Косава і Мятохія — неад’емная частка тэрыторыі Сэрбіі са статусам шырокай аўтаноміі.

### Сапраўднае становішча
Тэрыторыя кантралюецца дзяржавай Рэспубліка Косава. Сэрбія не прызнае незалежнасьць Рэспублікі Косава.

## Абгрунтаваньні пазыцый бакоў

### Пазыцыя Сэрбіі
Дамаганьні сэрбаў на тэрыторыю Косава і Мятохіі заснаваны на прынцыпах гістарычнага права.

На гэтай тэрыторыі ў 1389 годзе адбылася бітва на Косавым полі, якая мела вялікае значэньне для фармаваньня самасьвядомасьці сэрбскага народу.

У XIV ст. на тэрыторыі Косава і Мятохіі знаходзіўся цэнтар сярэднявечнай сэрбскай дзяржавы. З XIII ст. і да 1767 году тут жа разьмяшчаўся і пасад Печскага патрыярху, які ў пэрыяд знаходжаньня Сэрбіі пад уладай Асманскай імпэрыі служыў галоўным цэнтрам сэрбскай культуры і нацыянальнага руху. У цяперашні час край мае шмат помнікаў праваслаўнай архітэктуры як сярэдніх стагоддзяў, так і новага часу.

### Пазыцыя альбанцаў Рэспублікі Косава
Альбанцы ў сваю чаргу настойваюць на перавазе этнічнага права, хоць таксама спрабуюць падвесьці пад свае дамаганьні гістарычную аснову.

З канца XVII ст. і да пачатку XVIII ст., значная колькасьць сэрбаў пакінула тэрыторыю Косава і на гэтыя землі пачалі перасяляцца альбанцы. Доля альбанскага насельніцтва паступова павялічвалася і да сярэдзіны XIX ст. перавысіла 50%.

У XVIII—XIX стагоддзях цэнтар сэрбскага нацыянальнага руху перамясьціўся ў Паўночную Сэрбію, дзе ў 1817 годзе было створана аўтаномнае, а з 1878 году — незалежнае Сэрбскае княства, у той час як Косава стала цэнтрам альбанскага нацыянальнага руху і ядром барацьбы альбанцаў за самакіраваньне і незалежнасьць ад Асманскай імпэрыі.

## Адміністрацыйны падзел
Плошча аўтаномнага краю Косава і Мятохія — 10 939 км², што складае 12,4% ад агульнай тэрыторыі Сэрбіі. Паводле заканадаўства Рэспублікі Сэрбія, Косава і Мятохія падзелена на 5 раёнаў: Косаўскі, Печскі, Прызрэнскі, Косаўска-Мітравіцкі і Косаўска-Памораўскі. У іх склад уваходзіць 1449 населеных пунктаў. Зь іх 26 зьяўляюцца населенымі пунктамі гарадзкога тыпу.


Файл:Kosovski district.gif|Косаўская акруга
Файл:Pecki district.gif|Печская акруга
Файл:Prizrenski district.gif|Прызрэнская акруга
Файл:KosovskoMitrovacki district.gif|Косаўска-Мітравіцкая акруга
Файл:KosovskoPomoravski district.gif|Косасўка-Паморская акруга


## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Сэрбіі
* Югаславія
* Гісторыя Альбаніі

## Літаратура
* Heike Krieger. The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974—1999. — Cambridge University Press, 2001. — 601 с — P. 13. — ISBN 0521800714.
* Robert Elsie. Historical Dictionary of Kosovo. — Scarecrow Press, 2010. — С. 65—66. — 452 с — ISBN 0810874830.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Сэрбіі
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў Эўропе
Мыш курганчыкавая

**Мыш курганцава** (*Mus spicilegus*) — жывёла клясы сысуноў сямейства Мышы (Muridae).

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі (Албанія, Аўстрыя, Босьнія і Герцагавіна, Баўгарыя, Грэцыя, Вугоршчына, Малдова, Паўночная Македонія, Расея, Румынія, Сэрбія, Славаччына, Славенія, Украіна, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія), на вышынях 0–200 м. Сустракаецца ў розных адкрытых месцах пражываньня, уключаючы натуральныя стэпавыя лугі, пашы і збожжавыя палі, фруктовыя сады, адкрытыя лясы, узьлескі і паляны. Лясоў і паселішчаў людзей пазбягае.

## Постаць
Яго даўжыня складае ад 70 да 80 мм, даўжыня хваста складае ад 55 да 65 мм, маса ад 9 да 20 г. Верх пераважна аднастайна-шэры; ніз і ногі ад шараватага да бялёсага колеру. Хвост больш тонкі, чым у іншых роднасных відаў.

## Лад жыцьця
Сілкуецца збожжам і насеньнем, якія назапашвае зімой у засыпаным глебай насыпе, збудаваным над гнездавой камерай; адзін курган можа мець дыямэтр да 400 см (характэрна больш 100–200 см) і змяшчаць да 10 кг збожжа. Групы з 4–14 мышэй супрацоўнічаюць, каб пабудаваць гэтыя курганы.

## Крыніцы

* Coroiu, I., Kryštufek, B. & Vohralík, V. 2016. ''Mus spicilegus''. The IUCN 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Страхіня Паўлавіч

**Страхі́ня Па́ўлавіч** (;  24 траўня 2001 году) — сэрбскі футбаліст, цэнтральны абаронца італьянскага клюбу «Мілян» і нацыянальнай зборнай Сэрбіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Гулец у 2015 годзе далучыўся да акадэміі бялградзкага «Партызана». Першы прафэсійны кантракт з клюбам склаў у верасьні 2018 году. Запачаткаваў кар’еру ў сэрбскім чэмпіянаце 23 лютага 2019 году ў матчы супраць навасадзкага «Пролетара», згуляўшы ўсе 90 хвілінаў матчу і атрымаўшы жоўтую картку. Ужо праз тыдзень згуляў у бялградзкім дэрбі супраць «Црвены Зьвезды». Футбаліст хутка замацаваўся ў першым складзе каманды. А з сэзону 2019—2020 гадоў стала зьяўляўся ў першай адзінаццатцы «Партызана», сфармаваўшы з Боянам Астоічам зьвязак цэнтральных абаронцаў. У 2019 годзе гулец меў мажлівасьць далучыцца да італьянскага «Ляцыё», аднак перамовы не далі плёну. У выніку, 18 сьнежня Паўлавіч быў аб’яўлены футбалістам «Манака». Гулец дэбютаваў у складзе клюбу толькі 20 сьнежня 2020 году ў матчы супраць «Дыжону». Сэрб амаль не гуляў у складзе, таму двойчы выпраўляўся ў арэнды — спачатку ў бэльгійскі «Сэркль», а потым у швайцарскі «Базэль». У чэрвені 2022 году прыяднаўся да аўстрыйскага «Рэд Була».

31 ліпеня 2024 году Паўлавіч узмоцніў шыхты італьянскага «Міляну» за суму блізу 18 мільёнаў эўра з кантрактам да 30 чэрвеня 2028 году. Ён абраў 31-ы нумар на кашулі, які калісьці належыў былому абаронцу клюбу Яапу Стаму, на якога падобны целаскладам і абліччам.

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Сэрбіі 3 верасьня 2020 году ў матчы Лігі нацыяў супраць зборнай Расеі.

## Дасягненьні
**«Партызан»**:
* Уладальнік Кубка Сэрбіі: 2019

**«Рэд Бул»**:
* Чэмпіён Аўстрыі: 2023

**«Мілян»**:
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Андрыя Жыўкавіч

**А́ндрыя Жы́ўкавіч** (;  11 ліпеня 1996 году) — сэрбскі футбаліст, ўінгер грэцкага клюбу ПАОК і нацыянальнай зборнай Сэрбіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Прыяднаўся да акадэміі бялградзкага «Партызана» ў верасьні 2009 году.

Дэбют гульца ў прафэсійным футболе прыпаў на 28 красавіка 2013 году ў матчы супраць клюбу «Нові Пазар», калі Жыўкавіч зьявіўся на замену замест Дарка Брашанаца. Улетку гулец склаў прафэсійную дамову з клюбам тэрмінам на тры гады. Свой першы гол забіў у браму крагуевацкім «Раднічкам 1923», а сама сустрэча скончылася пераканаўчай перамогай сталічнага клюбу зь лікам 5:1. Гулец адзначаўся галамі ў наступным трох матчах каманды. У сваім трэцім сэзоне Жыўкавіч замацаваўся ў асноўным складзе каманды.

У ліпені 2016 году сэрб далучыўся да партугальскай «Бэнфікі», склаўшы пяцігадовую працоўную ўгоду. Да партугальцаў гулец прыяднаўся ў якасьці вольнага агента, бо на той момант кантракт з «Партызанам» ужо скончыўся. 8 верасьня 2020 году было аб’яўлена аб пераходзе гульца да шыхтаў грэцкага клюбу ПАОК. Ужо праз тыдзень нападнік адзначыўся голам у браму свайго былога партугальскага клюбу ў кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў.

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Сэрбіі 11 кастрычніка 2013 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Японіі, замяніўшы на полі Зорана Ташыча. Гульцу на той момант было толькі 17 гадоў.

## Дасягненьні
**Партызан**:
* Чэмпіён Сэрбіі: 2013, 2015
* Уладальнік Кубка Сэрбіі: 2016

**Бэнфіка**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2017, 2019
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2017

**ПАОК**:
* Чэмпіён Грэцыі: 2024
* Уладальнік Кубка Грэцыі: 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Саша Лукіч

**Са́ша Лу́кіч** (;  11 ліпеня 1996 году) — сэрбскі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «Фулгэм» і нацыянальнай зборнай Сэрбіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец сталічнага «Партызана». Некалькі сэзонаў правёў у арэндзе ў клюбе «Тэлеоптык». Па вяртаньні з арэнды замацаваўся ў складзе «Партызана», стала гуляючы ў матчах чэмпіянату. 26 жніўня 2015 году запачаткаваў свае выступы ў эўракубках, адгуляўшы матч Лігі чэмпіёнаў супраць барысаўскага БАТЭ. Улетку 2016 году прыяднаўся да італьянскага «Тарына». Дэбютаваў у складзе клюбу 17 кастрычніка ў матчы супраць «Палерма». Адгуляўшы сэзон у Італіі на правах арэнды далучыўся да гішпанскага «Левантэ». У студзені 2023 году стаў футбалістам ангельскага «Фулгэму».

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Сэрбіі 7 верасьня 2018 году ў матчы супраць зборнай Летувы.

## Дасягненьні
**Партызан**:
* Чэмпіён Сэрбіі: 2015
* Уладальнік Кубка Сэрбіі: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Памораўская акруга

**Памораўская акруга** () — акруга ў цэнтральнай частцы Сэрбіі, адносіцца да статыстычнага рэгіёну Шумадыя і Заходняя Сэрбія/

## Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі падзеленая на 6 грамадаў:
* Ягодзіна
* Чупрыя
* Парачын
* Сьвілайнац
* Дэспатовац
* Рэковац

## Насельніцтва
У акрузе пражываюць 203 419 сэрбаў (94,8%), 1938 улахаў (0,9%), 2638 цыган (1,2%) і іншыя народнасьці (2011).).

### Населеныя пункты


## Крыніцы