Дняпроўская гідраэлектрастанцыя

**Дняпро́ўская ГЭС**, **ДнепраГЭ́С**&nbsp;— пятая ступень найніжэйшай часткі каскаду гідраэлектрастанцый на рацэ Дняпро. Разьмяшчаецца ў Дняпроўскім раёне места Запарожжа. Утварае найстарэйшае на Дняпры Дняпроўскае вадасховішча. У 1930-я рокі вядомая пад назваю **Дняпрэльстан** (скарачэньне ад «Дняпроўская электрастанцыя»).

## Будаўніцтва
Будаўніцтва Дняпроўскай ГЭС пачалося 15 сакавіка 1927&nbsp;року ў рамках праграмы індустрыялізацыі. У выніку пад’ёму вады пасьля будаўніцтва грэблі былі затопленыя больш за 50 населеных пунктаў.

Першы гідраагрэгат уведзены ў эксплюатацыю 10 красавіка 1932&nbsp;року, а да 1939&nbsp;року былі запушчаныя ўсе 9 гідраагрэгатаў станцыі агульнай магутнасьцю 560 тыс. кВт. 8 турбінаў былі пастаўленыя амэрыканскай кампаніяй «Ньюпарт Ньюс» (), яшчэ адна турбіна была савецкай копіяй амэрыканскай. 5 генэратараў паставіла амэрыканская кампанія «General Electric», яшчэ 4 аналягічныя вырабленыя на Ленінградзкім заводзе «Электросила».

Тэхнічны нагляд за вядзеньнем будаўніцтва зьдзяйсьняў палкоўнік Г’ю Лінкальн Купэр інжынэрнага корпусу Злучаных Штатаў. Ён быў галоўным інжынэрам-кансультантам праекту на запрашэньне савецкага ўраду.

Файл:DneproGES.jpg|Будаўніцтва Дняпроўскай ГЭС, 1930
Файл:Tram X on DniproGES.jpg|Трамвай прастуе праз шлюзы грэблі (1930-я)
Файл:Дніпровська гідроелектростанція в м.Запоріжжя.jpg|Від на Дняпроўскую ГЭС


17 верасьня 1932 року за асабліва выдатную работу на ДнепраГЭСе былі ўзнагороджаныя ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сьцягу амэрыканскія інжынэры-кансультанты&nbsp;— Франк Фэйфэр, Вільгельм Мэфі, Фрыдрых Вінтэр, Георг Біндэр ды інжынэры «General Electric» Чарльз Джон Томсан, Г’ю Лінкальн Купэр.

## Мінуўшчына
17 ліпеня 1932 року выйшаў на маршрут першы трамвай праз грэблю ДнепраГЭС. 30 верасьня 1934 року адкрыта лінія грэбляю ДнепраГЭС на правы бераг, маршрут №&nbsp;4.

17 ліпеня 1933 року быў зьдзейсьнены першы рэйс з Кіева да Хэрсону праз ДнепраГЭС: першым пасьля ліквідацыі парогаў дыстанцыю прайшоў цеплаход «В.&nbsp;Я.&nbsp;Чубар».

18 жніўня 1941 року пасьля атрыманьня інфармацыі пра прарыў нямецкіх войскаў у раёне Запарожжа супрацоўнікі НКУС падарвалі грэблю ДнепраГЭСу. У выніку выбуху 20 тонаў толу (паводле іншых зьвестак&nbsp;— аманалу) у грэблі ўтварылася прабоіна даўжынёй 175,5 &nbsp;мэтраў і вышынёй 21,2 м, празь якую ўніз рынулася амаль шасьцімэтровая хваля, якая зруйнавала будынкі ў берагавой зоне. Найбольш ад разводзьдзя пацярпелі жыхары нізіннага раёну места. Загадзя пра выбух ані мясцовае насельніцтва, ані вайсковае кіраўніцтва папярэджаныя не былі, і савецкая контравыведка нават сьпярша арыштавала выканаўцаў выбуху як варожых дывэрсантаў, але пасьля ўмяшаньня кіраўніцтва выпусьціла. Колькасьць ахвяраў у выніку выбуху не пацьвярджаецца дакумэнтальна; называюцца лічбы ад 20 тысячаў да 80—120 тысячаў вайскоўцаў і цывільных.

Пасьля захопу Запарожжа нямецкія будаўнічыя часткі аднавілі зруйнаваную частку грэблі, а замест выведзенага з ладу абсталяваньня прыбыло нямецкае. Улетку 1942 року станцыя аднавіла дзейнасьць.


Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0002, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0003, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0006, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0008, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg



Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0009, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0010, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0011, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0007, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Днепровская ГЭС.png|alt=

Перад адступленьнем немцы ў сваю чаргу падарвалі грэблю ДнэпраГЭС, але толькі часткова.

У 1944 року савецкая ўлада занялася аднаўленьнем электрастанцыі. Першы агрэгат уведзены ў эксплюатацыю ў сакавіку 1947&nbsp;року, шосты — 31 жніўня 1949; у 1950&nbsp;року ўведзены ў дзеяньне апошні, дзявяты гідраагрэгат.

Файл:RIAN archive 604045 The Great Patriotic War of 1941-1945.jpg|Зруйнаваная машынная заля ДнепраГЭС, 1943 рок. Фота Макса Альпэрта
Файл:ДнепроГЭС.JPG|Сьляды абстрэлу восені 1943 року ДнепраГЭСу

22 красавіка 1972&nbsp;року пачалося будаўніцтва другой чаргі Дняпроўскай ГЭС. У 1974&nbsp;року ўведзены ў эксплюатацыю першы гідраагрэгат, а ў 1981&nbsp;року станцыя выйшла на поўную магутнасьць.

У 1996 року пачалася рэканструкцыя ў сувязі з старэньнем абсталяваньня. Яна дазволіла павялічыць магутнасьць Дняпроўскай ГЭС-1 на 42&nbsp;МВт і пабольшыць ККД агрэгатаў на 3&nbsp;%. У 2007 року пачаўся другі этап рэканструкцыі, дзякуючы якому магутнасьць станцыі павялічылася на 85,2&nbsp;МВт — такім чынам сумарная магутнасьць ДнепраГЭС склала 1610,6&nbsp;МВт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя  на бачыне «Укргідроенерго»
* Падрыў ДнепраГЭСу 
* Фатаздымкі ДнепраГЭС 1930-х рокаў  // Канадзкі цэнтар архітэктуры
* 
* Шукач 

Катэгорыя:Энэргетыка СССР
Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Ўкраіны
Катэгорыя:Запароскія кампаніі
Катэгорыя:Збудаваньні Запарожжа
Катэгорыя:1927 год ва Ўкраіне
Катэгорыя:Вялікія будоўлі камунізму
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе