Ядзерная энэргія

**Ядзерная энэргія** — энэргія, якая ўтрымліваецца ў атамных ядрах і выдзяляецца пры ядзерных рэакцыях і радыяактыўнасьці. Атамныя электрастанцыі, якія выпрацоўваюць такую энэргію, у 2012 годзе выраблялі 13% сусьветнай электраэнэргіі і 5,7% агульнай сусьветнай вытворчасьці энэргіі. Згодна са справаздачай Міжнароднага агенцтва атамнай энэргіі (МАГАТЭ), на пачатак 2013 году налічваецца 437 дзейных ядзерных энэргетычных (г. зн. тых, што выпрацоўваюць электрычную і/ці цеплавую энэргію для спажыўцоў) рэактараў у 31 краіне сьвету.. Акрамя энэргетычных, існуюць таксама дасьледчыя і некаторыя іншыя ядзерныя рэактары. Акрамя таго, на розных стадыях будаўніцтва знаходзіцца яшчэ 68 энэргетычных ядзерных рэактараў у 15 краінах сьвету. На цяперашні час у сьвеце існуюць таксама каля 140 дзейных надводных караблёў і падводных лодак, якія выкарыстоўваюць у суме каля 180 рэактараў. На 2001 год было пабудавана 235 карабельных ядзерных рэактараў, частка якіх ужо не выкарыстоўваецца. Некалькі ядзерных рэактараў былі выкарыстаны ў савецкіх і амэрыканскіх касьмічных апаратах, частка зь іх усё яшчэ знаходзіцца на арбіце. Акрамя таго, для шэрагу задачаў выкарыстоўваецца ядзерная энэргія, што выпрацоўваецца ў нерэактарных крыніцах, як то ў тэрмаізатопных генэратарах.

Пры гэтым не спыняюцца спрэчкі аб выкарыстаньні ядзернай энэргіі. Праціўнікі ядзернай энэргетыкі, у прыватнасьці, арганізацыі, як то Грынпіс, лічаць, што выкарыстаньне ядзернай энэргіі пагражае чалавецтву і навакольнаму асяродзьдзю. Абаронцы ядзернай энэргетыкі, як то МАГАТЭ, Сусьветная ядзерная асацыяцыя і г. д., у сваю чаргу, сьцьвярджаюць, што гэты від энэргетыкі дазваляе зьнізіць выкіды парніковых газаў у атмасфэру і пры слушным выкарыстаньні нясе значна менш рызыкі для навакольнага асяродзьдзя ў параўнаньні зь іншымі відамі энэргаздабычы.

## Прымяненьне

### Дзяленьне
На цяперашні час з усіх крыніц ядзернай энэргіі найбольшае практычнае прымяненьне мае энэргія ад дзяленьня цяжкіх ядраў. Ва ўмовах вялікай патрэбы ў энэргетычных рэсурсах ядзерная энэргетыка на рэактарах дзяленьня лічыцца найбольш пэрспэктыўнай на бліжэйшыя дзесяцігодзьдзі. На атамных электрастанцыях ядзерная энэргія выкарыстоўваецца для атрыманьня цеплавой энэргіі, якая ў сваю чаргу выкарыстоўваецца для выпрацоўкі электраэнэргіі і ацяпленьня. Ядзерныя сілавыя ўстаноўкі вырашылі праблему суднаў зь неабмежаваным абсягам плаваньня (атамныя ледаколы, атамныя падводныя лодкі, атамныя авіяносцы).

Энэргія дзяленьня ядраў урану ці плютону прымяняецца ў ядзернай і тэрмаядзернай зброі (як пускацель тэрмаядзернай рэакцыі і як крыніца дадатковай энэргіі пры дзяленьні ядраў нэўтронамі, якія ўзьнікаюць у тэрмаядзерных рэакцыях).

Існавалі экспэрымэнтальныя ядзерныя ракетныя рухавікі, але выпрабоўваліся яны выключна на Зямлі і ў кантралюемых умовах з-за небясьпекі радыёактыўнага забруджваньня ў выпадку аварыі.

### Тэрмаядзерны сынтэз
Энэргія тэрмаядзернага сынтэзу прымяняецца ў вадароднай бомбе. Праблема кіруемага тэрмаядзернага сынтэзу пакуль не разьвязана, але калі яна будзе разьвязана, ён стане практычна невычэрпнай крыніцай таннай энэргіі.

### Радыёактыўны распад
Энэргія, якая выдзяляецца пры радыёактыўным распадзе, выкарыстоўваецца ў крыніцах цяпла і бэта-гальванічных элемэнтах, якія павінны служыць доўгі час. Аўтаматычныя міжплянэтныя станцыі тыпу «Піянэр» і «Вояджэр», а таксама марсаходы і іншыя міжплянэтныя місіі выкарыстоўваюць радыёізатопныя тэрмаэлектрычныя генэратары. Ізатопную крыніцу цяпла выкарыстоўвалі савецкія месяцовыя місіі «Месяцаход-1» и «Месяцаход-2».

## Ядзерны рэнесанс
Прыкладна ад 2001 году паняцьце «ядзерны рэнэсанс» пачало выкарыстоўвацца ў дачыненьні да магчымага адраджэньня ядзернай энэргетыкі, што было выклікана ростам кошту на паліва ды новымі клопатамі пра дасягненьне лімітаў выкіду парніковых газаў. Але паводле Сусьветнай ядзернай асацыяцыі, у 2012 годзе вытворчасьць ядзернай энэргіі была мінімальнай ад 1999 году.

У сакавіку 2011 году аварыя на АЭС Фукусіма I у Японіі і адключэньне іншых АЭС паднялі пытаньні наконт магчымасьці рэнэсансу. Паводле кампаніі Platts, «крызіс на АЭС Фукусіма I у Японіі прымусіла буйныя краіны, якія спажываюць энэргію больш за ўсіх пераглядзець бясьпеку іхніх АЭС». У 2011 годзе канцэрн Siemens AG спыніў распрацоўку АЭС пасьля аварыі на АЭС Фукусіма і зьменаў у энэргетычный палітыцы Нямеччыны, якія адбыліся пасьля гэтага, і падтрымаў энэргетычны пераход нямецкага ўраду да тэхналёгій аднаўляльнай энэргіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дэклярацыя аб прадухіленьні ядзернай катастрофы (1981)
* Канвэнцыя аб апэратыўным апавяшчэньні аб ядзернай аварыі (Вена, 1986)
* Канвэнцыя аб ядзернай бясьпецы (Вена, 1994)
* Канвэнцыя аб фізычнай засцярозе ядзернага матэрыялу (Вена, 1979)
* Венская канвэнцыя аб грамадзянскай адказнасьці за ядзерныя страты
* Аб’яднаная канвэнцыя аб бясьпецы абыходжаньня з адпрацаваным палівам і бясьпецы абыходжаньня з радыяактыўнымі адходамі

Катэгорыя:Ядзерны сынтэз
Катэгорыя:Віды энэргіі