open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Данілу Луіс да Сылва

**Дані́лу Лу́іс да Сы́лва** (;  15 ліпеня 1991 году, Бікас, Бразылія) — бразыльскі футбаліст, правы абаронца клюбу «Фламэнгу» і нацыянальнай зборнай Бразыліі.

## Кар’ера

### Клюбная
Займацца футболам пачаў у клюбе «Амэрыка» з гораду Бэлу-Арызонці. Да гэтага клюбу ён прыяднаўся ва ўзросьце 12 гадоў. У траўні 2010 году Данілу перайшоў у склад клюбу «Сантус», разам зь якім у наступным годзе стаў пераможцам Лігі Паўліста і Кубка Лібэртадорэс. Напачатку студзеня 2012 году пасьля клюбнага чэмпіянату сьвету 2011 году Данілу падпісаў кантракт з партугальскім грандам «Порту». Паводле дамовы кантракт дзейнічае да чэрвеня 2016 году, а за гульца патругальцы заплацілі 13 млн эўра. Спачатку Данілу быў зьмешчыкам абаронцы Крыстыяна Сэпунару, аднак у хуткім чае выцесьніў таго са складу.

У 1/16 фіналу Лігі чэмпіёнаў 2014—2015 гадоў Данілу забіў гол з пэнальці ў першым матчы супраць «Базэлю», такім чынам забясьпечыўшы клюбу нічыю. У матчы ў адказ 10 сакавіка 2015 году ўжо ў першым тайме Данілу атрымаў пашкоджаньне, сутыкнуўшыся са сваім партнэрам Фабіяна, і быў адвезены ў шпіталь.

### Міжнародная
Яшчэ выступаючы за «Сантус», Данілу дэбютаваў у складзе зборнай Бразыліі 14 верасьня 2011 году ва ўзросьце ўсяго толькі 20 гадоў у матчы супраць зборнай Аргентыны (0:0).

## Дасягненьні
**«Сантус»**:
* Чэмпіён штату Сан-Паўлу: 2011
* Уладальнік Кубка Лібэртадорэс: 2011

**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2012, 2013

**«Рэал»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2017
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2016, 2017
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2016
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2016

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2019
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2018, 2019

**«Ювэнтус»**:
* Чэмпіён Італіі: 2020
* Уладальнік Кубка Італіі: 2021, 2024
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2020

**«Фламэнгу»**:
* Чэмпіён Бразыліі: 2025
* Уладальнік Супэркубка Бразыліі: 2025
* Чэмпіён штату Рыю-дэ-Жанэйру: 2025, 2026
* Уладальнік Кубка Лібэртадорэс: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на Transfermarkt
* Статыстыка на ForaDeJogo

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Румэлянж (футбольны клюб)

«**Румэлянж**» — люксэмбурскі футбольны клюб з гораду Румэлянжу. Заснаваны ў 1908 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Люксэмбургу (1968, 1975).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Румэлянж‎
Крыптазой

**Крыптазо́й** — першы з двух эонаў у гісторыі Зямлі. Назва азначае «(эра) схаванага жыцьця». Пачаўся прыблізна 4,5 мільярды рокаў таму і працягваўся каля 3958 мільёнаў рокаў. Выдзелены ў 1930 року амэрыканскім геолягам Дж. Чэдвікам. Паводле працягласьці на крыптазой прыпадае 88% гісторыі Зямлі. Характарызуецца адсутнасьцю або амаль незаўважнай прысутнасьцю жывога рэчыва на плянэце. Падзяляецца на гадэй, архэй і пратэразой, якія зь нядаўніх часоў уважаюцца за самастойныя эоны. Цягам крыптазою адбыліся значныя дэфармацыі зямной кары. Адклады, што ўтварыліся ў гэты час, складаюць падмурак старажытных плятформаў і выходзяць на паверхню ў межах крышталічных шчытоў. З крыптазоем павязаныя адклады жалезных, марганцавых, палімэталічных ды іншых рудаў, граніту, будаўнічага камню.

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная стратыграфічная шкала на бачыне Міжнароднай стратыграфічнай камісіі
Нэапратэразой

**Нэапратэразой** — трэцяя й апошняя эра пратэразою. Пачаўся 1000 мільёнаў рокаў таму, працягваўся 459 мільёнаў рокаў. Падзяляецца на тры пэрыяды: тонскі, крыягенскі й эдыякарскі. У нэапратэразоі адбыўся падзел супэркантынэнту Радзініі як найменей на восем частак і, суадносна, зьнікненьне сурэракіяну, на месцы якога ўтварыліся Панталяса ды Япэт.

У нэапратэразоі адбылося найвялікшае зьледзяненьне ў гісторыі Зямлі, калі, магчыма, льды пакрывалі ўсю ці амаль усю паверхню сушы. У другой палове эры ўзьніклі першыя шматклетачныя біёты — спачатку хайнаньская, а потым эдыякарская, які ня мелі пераемнасьці паміж сабой і фанэразойскімі арганізмамі.

## Вонкавыя спасылкі

* Міжнародная стратыграфічная шкала на бачыне Міжнароднай стратыграфічнай камісіі

Катэгорыя:Пратэразой
Томаш Губачан

**То́маш Гу́бачан** (;  17 верасьня 1985 году, Жыліна, Чэхаславаччына) — колішні славацкі футбаліст, абаронца. Былы гулец нацыянальнай зборнай Славаччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
Выступаў за клюб «Жыліна». Толькі з 2006 году стаў гульцом асноўнага складу славацкай каманды. 11 лютага 2008 году падпісаў трохгадовы кантракт зь піцерскім «Зэнітам», сума трансфэру склала 3,8 млн эўра. Томаш быў запатрабаваны «Зэнітам» пасьля таго як іншы славацкі гулец Марцін Шкртэл зьехаў у ангельскі «Лівэрпул». Акрамя расейскага клюбу шэраг камандаў зь Нямеччыны цікавіліся футбалістам. Зь цягам часу Губачан стаў адным з асноўных гульцоў клюбу.

Пасьля таго, як пазыцыю галоўнага трэнэра «Зэніту» заняў партугальскі спэцыяліст Андрэ Вілаш-Боаш, Губачан страціў месца ў асноўным складзе. 29 жніўня 2014 году футбаліст перайшоў у склад маскоўскага «Дынама».

### Міжнародная
У складзе нацыянальнай зборнай Славаччыны дэбютаваў 21 лістапада 2007 году ў матчы супраць зборнай Сан-Марына.

## Дасягненьні
**«Жыліна»**:
* Чэмпіён Славаччына: 2004, 2007

**«Зэніт»**:
* Чэмпіён Расеі: 2010, 2012
* Уладальнік Кубка Расеі: 2010
* Уладальнік Супэркубка Расеі: 2008, 2011

**«Амонія»**:
* Чэмпіён Кіпру: 2021
* Уладальнік Кубка Кіпру: 2022
* Уладальнік Супэркубка Кіпру: 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на Transfermarkt
* Профіль на Sportbox.ru

Катэгорыя:Славацкія футбалісты
Роке Санта Крус

**Ро́ке Са́нта Крус** (;  16 жніўня 1981 году, Асунсьён, Парагвай) — парагвайскі футбаліст, нападнік клюбу «Насьяналь» і нацыянальнай зборнай Парагваю, за якую правёў больш за 100 матчаў. Шматразовы ўдзельнік чэмпіянатаў сьвету і Кубкаў Амэрыкі. Вядомы дзякуючы выступам за мюнхэнскую «Баварыю».

## Дасягненьні
**«Алімпія»**:
* Чэмпіён Парагваю: 1997, 1998, 1999, 2018(а), 2018(к), 2019(а), 2019(к), 2020(к)
* Уладальнік Кубка Парагваю: 2021

**«Баварыя»**:
* Чэмпіён Нямеччыны: 2000, 2001, 2003, 2005, 2006
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2000, 2003, 2005, 2006
* Уладальнік Кубка нямецкае лігі: 2000, 2004
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2001
* Уладальнік Міжкантынэнтальнага кубка: 2001

**«Лібэртад»**:
* Чэмпіён Парагваю: 2022(а), 2023(а), 2023(к), 2024(а), 2025(а)
* Уладальнік Кубка Парагваю: 2023
* Уладальнік Супэркубка Парагваю: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на Soccerbase
* Статыстыка на National Football Teams
* 

Катэгорыя:Парагвайскія футбалісты
Палеазой

**Палеазо́йская э́ра** (група), **палеазой** — першая эра фанэразою. Пачалася 541 мільён рокаў таму, працягвалася 289 мільёнаў рокаў. Падзяляецца на шэсьць пэрыядаў: кембр, ардовік, сылюр, дэвон, карбон, перм. Першыя тры зь іх звычайна аб’ядноўваюць у раньні палеазой, апошнія тры — у позьні.

У тэктанічным пляне палеазой адметны працэсамі каледонскага (кембр — сылюр) й герцынскага (дэвон — перм) гораўтварэньня. На пачатку эры ўсе кантынэнты, уключаючы Гандвану й шэраг паўночных, знаходзіліся ў паўднёвым паўшар’і. Пад канец палеазою ўсе яны аб’ядналіся ў супэркантынэнт Пангея.

Клімат палеазою неаднаразова зьмяняўся. На мяжы ардовіку й сылюру адбылося пахаладаньне, у дэвоне й раньнім карбоне — пацяпленьне, у позьнім карбоне й раньняй пермі — зьледзяненьне Гандваны, у позьняй пермі клімат зрабіўся цёплым і сухім.

На працягу эры ішла эвалюцыя шматклеткавых арганізмаў. Жыцьцё выйшла на сушу, паступова займаючы розныя экалягічныя нішы. Адначасова ў палеазоі адбылося 13 выміраньняў, найвялікшымі зь якіх былі ардовіцка-сылюрыйскае, позьнедэвонскае й перма-трыясавае.

## Вонкавыя спасылкі

* Міжнародная стратыграфічная шкала на бачыне Міжнароднай стратыграфічнай камісіі
Emacs

**Emacs** — вольны тэкставы рэдактар. Першапачаткова быў створаны ў 1976 годзе Рычардам Столманам і  як набор макраў (адсюль яго назва — анг. Editor MACroS) для рэдактара TECO. Характарызуецца вельмі вялікімі магчымасьцямі пашырэньня, наладжвальнасьці і самадакумэнтаваньня. Галоўнай асаблівасьцю Emacs зьяўляецца тое, што большая яго частка напісана да дыялекце Emacs Lisp, што дазваляе зьмяняць праграмны код рэдактара падчас працы без патрэбы перазапуску праграмы.

## Гісторыя
Арыгінальны Emacs быў створаны ў 1976 годзе ў лябараторыі штучнага інтэлекту Масачусэцкага тэхналягічнага інстытуту як набор макраў для рэдактара TECO. Тады гэты рэдактар працаваў на PDP-10 і быў напісаны на асэмблеры гэтай машыны.

Першая Lisp-вэрсія Emacs была напісаная ў 1978 годзе з выкарыстаньнем дыялекта Lisp ,MacLisp, карыстальніцкія пашырэньні таксама пісаліся на гэтай мове. Выбар Lisp зрабіў Emacs пашыральным, як ніколі да гэтага, з-за скрыптавой прыроды Lisp, таму гэтая ідэя была потым шырока ўжываная пры стварэньні новых вэрсіяў рэдактара.

У 1981 годзе была створана першая вэрсія Emacs, якая працавала на апэрацыйнай сыстэме UNIX — GoslingEmacs. Яна была напісана на C з магчымасьцю напісаньня пашырэньняў на мове MockLisp, якая насамрэч ня зьяўляецца ў поўным сэнсе LIsp, бо ня мае яго структур зьвестак, а толькі падобны сынтаксыс. Пазьней GoslingEmacs быў прададзены, але Столман атрымаў дазвол на разьвіцьцё і распаўсюджаньне яго ранейшай, вольнай вэрсіі.

У 1984 годзе Столман пачаў працаваць над праектам GNU Emacs. Як і GoslingEmacs, ён быў напісаны на C і Emacs Lisp у якасьці мовы пашырэньняў. У хуткім часе GNU Emacs стаў дэ-факта стандартным рэдактарам тэксту для UNIX.

У 1991 годзе Джэймі Завінскі і іншыя з карпарацыі Lucid стварылі сваю вэрсію рэдактара — LucidEmacs на базе альфа-вэрсіі GNU Emacs 19. Даволі хутка кодавая база разьдзялілася, і ў выніку LucidEmacs пераназвалі ў XEmacs, які дагэтуль разьвіваецца пад гэтай назвай.

## Магчымасьці
Emacs быў створаны для базавага рэдагаваньня тэксту, але ён таксама падтрымлівае розныя магчымасьці тэкставага працэсара, выкарыстоўваючы для гэтага староньнія бібліятэкі: , Ghostscript і іншыя. Пазьней Emacs быў дапоўнены шматлікімі дадаткамі, слаба зьвязанымі альбо зусім не зьвязанымі з рэдагаваньнем тэксту, напрыклад: праца з электроннай поштай, эмулятар тэрмінала, дапаўненьні для зручнага напісаньня праграмнага коду і інш. Такія магчымасьці для пашырэньня забясьпечваецца тым, што большая частка Emacs напісана на Emacs Lisp, які дазваляе вельмі шырока мадыфікаваць існуючую функцыянальнасьць і дадаваць новую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дастасоўнае праграмнае забесьпячэньне
Фанэразой

**Фанэразой** — сучасны геалягічны эон, пачатак якога супадае з масавым распаўсюджаньнем шматклетачных формаў жыцьця. Пачаўся каля 542 мільёнаў рокаў таму. Падзяляецца на тры эры: палеазой, мэзазой і кайназой. Фанэразой быў выдзелены ў 1930 року амэрыканскім геолягам Дж. Чэдвікам, які падзяліў усю геалягічную гісторыю Зямлі на крыптазой (эру схаванага жыцьця) і фанэразой (эру яўнага жыцьця).

Прынцыповыя адрозьненьні фанэразою ад крыптазою палягаюць у рэзкім павялічэньні адрозьненьняў паміж эндагеннымі ды экзагеннымі геалягічнымі працэсамі, вынікі яккіх праявіліся ў блёкавай будове літасфэры й руху літасфэрных плітаў, у павялічэньні плятформавых структураў, утварэньні акіянаў ды кантынэнтаў, зьяўленьні шкілетных жывёлаў і жыцьця на сушы, у агульным прагрэсіўным разьвіцьці біясфэры, зьмене складу атмасфэры, утварэньні горных пародаў арганічнага паходжаньня ды біягенных карысных выкапняў.

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная стратыграфічная шкала на афіцыйнай бачыне Міжнароднай стратыграфічнай камісіі
Кайназой

**Кайназо́йская э́ра** (група), **кайназой** — трэцяя эра фанэразою. Пачалася 66 мільёнаў гадоў таму, пасьля крэйдава-палеагенавага выміраньня. Падзяляецца на тры пэрыяды: палеаген, нэаген, чацьвярцічны (антрапаген), у якіх у сваю чаргу выдзяляюць сем эпохаў: палеацэн, эацэн, алігацэн, міяцэн, пліяцэн, плейстацэн, галяцэн. Кайназой таксама вядомы як век сысуноў.

Цягам кайназойскай эры кантынэнты, ізаляваныя адно ад аднога пасьля распаду Пангеі й максымальнае трансгрэіі, паступова прынялі сучаснае месцазнаходжаньне. У гэтую эру ўтварыліся араграфічныя структуры мэзазойскага гораўтварэньня: Альпы, Карпаты, Каўказ, Гімалаі ды іншыя.

На пачатку кайназою на Зямлі паўсюдна быў цёплы клімат, успадкаваны ад мэзазою. З алігацэну пачалося пахаладаньне, якое прывяло да апошняга ледавіковага пэрыяду ў плейстацэне, які чаргаваўся з шэрагам міжледнікоўяў, адным зь якіх зьяўляецца й цяперашні час.
Сярод жывых арганізмаў галоўную ролю ў экасыстэмах кайназою пачалі адыгрываць сысуны, птушкі, касьцістыя рыбы, вусякі й пакрытанасенныя расьліны.

## Вонкавыя спасылкі

* Міжнародная стратыграфічная шкала на бачыне Міжнароднай стратыграфічнай камісіі
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Паўночнай Ірляндыі па футболе

**Прэм’ер-ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Паўночнай Ірляндыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 12 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, пераводзяцца ў Чэмпіёншып, а яго месца займае наймацнейшая каманда першага дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Лінфілд».

## Чэмпіёны
* Лінфілд — 57 тытулаў
* Глентаран — 23
* Бэлфаст Сэлтык — 14
* Крузэйдэрз — 7
* Лісбэрн Дыстылеры — 6
* Кліфтанвіл — 5
* Портадаўн — 4
* Гленавон — 3
* Ларн — 2
* Колрэйн, Дэры Сіці, Кўінз Айлэнд, Ардс — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Паўночнай Ірляндыі па футболе
Ёнас Трынкунас

**Ёнас Трынкунас** (28 лютага 1939, Клайпеда — 20 студзеня 2014, Вільня) — летувіскі этноляг, фальклярыст, заснавальнік нэапаганскага руху «Рамува», крывіс.

## Жыцьцяпіс
У 1957 годзе скончыў сярэднюю школу ў Коўне. У 1965 годзе скончыў вывучэньне філялёгіі на факультэце мовы й літаратуры Віленскага ўнівэрсытэту, атрымаў спэцыяльнасьць філёляга. У 1969—1973 працаваў асьпірантам на катэдры філялёгіі. У 1969 годзе заснаваў краязнаўчую суполку «Рамува», з-за чаго ў 1973 годзе быў выгнаны з унівэрсытэту па палітычных матывах. Празь некаторы час вярнуўся да працы ва ўнівэрсытэце, працаваў асыстэнтам у інстытуце філязофіі й сацыялёгіі. У Віленскім пэдагагічным унівэрсытэце выкладаў народную культуру.

У 2002 абраны вярхоўным крывісам Рамувы. Браў удзел у міжнародных канфэрэнцыях па пытаньнях традыцыйных рэлігіяў. Пісаў артыкулы ў летувіскай ды францускай прэсе, выдаў некалькі кнігаў. Удзельнік фальклёрнага калектыву Kūlgrinda, Садружнасьці этнічнай культуры, Народнага дому, Рады справаў Малое Летувы, клюбу «Прусы», іншых арганізацыяў.

Меў жонку Інію, фальклярыстку, заснавальніцу суполкі Kūlgrinda, культурнага сацыёляга й псыхоляга, выкладчыцу ў Віленскім унівэрсытэце права й бізнэсу, дачок Рымгайлэ, Ветру, Угнэ, Індрэ.

У 1997 року быў узнагароджаны прэміяй імя Ёнаса Басанавічуса. У 2013 годзе атрымаў Рыцарскі крыж ордэну Гедыміну ВКЛ.

Пахаваны на Раканцішкаўскіх могілках у Вільні.

## Бібліяграфія
* *Of Gods & holidays: the Baltic heritage*. – Vilnius: Tvermė, 1999. – 214 p.: iliustr. – ISBN 9986-476-27-5
* Baltų tikėjimas: lietuvių pasaulėjauta, papročiai, apeigos, ženklai. – Vilnius: Diemedis, 2000. – 127 p.: iliustr. – ISBN 9986-23-079-9
* Lietuvių pasaulėjauta: papročiai, apeigos, ženklai. – Vilnius: Diemedis, 2003. – 127 p.: iliustr. – ISBN 9986-23-114-0
* Lietuvių senosios religijos kelias. – Vilnius: Asveja, 2009. – 265 p.: iliustr. – ISBN 978-9955-738-22-0
* Žodžiai mūsų Dievams ir Deivėms: maldos, giesmės ir eilės / dail. Gintarė Markevičienė. – Vilnius: Romuva, 2010. – 56 p.: iliustr.
* Baltų religija šiandien / sud. Jonas Trinkūnas, parengė Inija Trinkūnienė, Jonas Vaiškūnas, Žemyna Trinkūnaitė. – Vilnius: Senovės baltų religinė bendrija, 2011. – 41 p.: iliustr. – ISBN 978-609-95278-0-2
* *Baltic religion today*. – Vilnius: Senovės baltų religinė bendrija, 2011. – 41 p.: iliustr. – ISBN 978-609-95278-1-9

Катэгорыя:Летувіскія этнографы
Катэгорыя:Летувіскія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Адзначаныя ўзнагародамі Летувы
Асінавіца

Назву **Асінавіца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Асінавіца — пасёлак у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці
* Асінавіца — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Асіна
* Асінавік
* Асінавы Мост
* Асінагарадок
* Асінаўка
* Асінаўшчына
* Асінка
* Асінкі
* Асінторф
* Асіньнік
* Асіньнікі
Ёнас Вайшкунас

**Ёнас Вайшкунас** (; нарадзіўся 6 сакавіка 1961 году) — летувіскі этнаастраном, фізык, музэйны дзяяч, чалец Рады этнічнай культуры, кіраўнік Аўкштоцкай Рады этнічнай культуры, галоўны рэдактар народніцкага парталу alkas.lt.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 6 сакавіка 1961 року ў вёсцы Папішкі Сьвянцянскага раёну. У 1979 годзе скончыў сярэднюю школу ў Сьвянцянах, у 1984 — фізычны факультэт Віленскага ўнівэрсытэту.

У 1984—1986 роках працаваў у інстытуце лязэрнае оптыкі Акадэміі навук Летувы. У 1986—1987 інжынэр-тэхноляг вопытнага заводу фізычнага інстытуту, у 1987—1990 — старэйшы інжынэр астрафізыкі. У 1990—1998 працаваў у музэі этнакасмалёгіі музэйшчыкам і навуковым супрацоўнікам. У 2000—2001 культуроляг у Лабанорскім нацыянальным парку.

Ад 1999 року — старэйшы кіраўнік Маляцкага краязнаўчага музэю.

З 2006 року ў дактараце рэлігіязнаўства ў Ягэлёнскім унівэрсытэце ў Варшаве. Дасьледаваў народную астраномію, культурную астраномію, а таксама сымболіку летувіскага народнага мастацтва. Паводле адмысловае замовы ад 1988 року займаўся зборам і аналізам ведаў у галіне летувіскае этнаастраноміі.

Ад 1994 чалец Міжнароднай культурнай астранамічнай асацыяцыі (SEAC), з 2003 — яе віцэ-прэзыдэнт. З 2005 року чалец рады Міжнароднай садружнасьці архэаастраноміі й культурнай астраноміі (ISAAC).

Аўтар больш за 40 навуковых і каля 400 навукова-папулярных артыкулаў.

У 1986—1988 роках зьяўляўся адным з актывістаў нацыянальнага адраджэньня, адным з арганізатараў клюбу «Talka» (Талака) ды рэдактарам аднайменнае газэты. У палітыцы з 1988 року, калі распачаў дзейнасьць у рэфарматарскім руху ў Маляцкім раёне, у якім браў удзел да атрыманьня Летувой незалежнасьці.

У 1996 годзе заснаваў у вёсцы Кулёны побач з Маляцкай астранамічнай абсэрваторыяй этнаграфічную сядзібу, каля якой штогод у канцы красавіка адзначаецца Юр’я — традыцыйнае сьвята абуджэньня прыроды.

У 2010 року разам з шэрагам паплечнікаў распачаў публіцыстычную дзейнасьць на партале alkas.lt.

## Рэканструкцыя балцкага задыяку
У філіяле Нацыянальнага музэю беларускага мастацтва ў Раўбічах захоўваецца ўнікальны экспанат — сярэднявечны коўш з нанесенымі на яго абліччамі людзей і жывёлаў. Вайшкунас надаў шмат увагі вывучэньню гэтага экспанату, які ў выніку дапамог зрабіць рэканструкцыю старажытнабалцкага Задыяку. Грунтуючыся на матэрыялах гэтага досьледу, у 2012 ён выдае кнігу «Skaitant dangaus ženklus. Lietuviško Zodiako pėdsakais» («Чытаючы нябесныя знакі. Сьляды летувіскага Задыяку»).

## Стаўленьне да Беларусі
Ёнас Вайшкунас прытрымліваецца бясспрэчнага далучэньня беларусаў да балцкага сьвету. Ён лічыць, што беларусы, якія ведаюць гісторыю свайго народу, ведаюць, што яны — літоўцы і што нашая гістарычная спадчына агульная, а яе падзел у мностве выпадкаў толькі ўмоўны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія астраномы
Катэгорыя:Летувіскія этнографы
Дняпроўскія балты

**Дняпроўскія балты** — усходнебалтыйскія плямёны, якія насялялі басэйн Дняпра паміж басэйнамі Віслы й Волгі ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.). Дняпроўскія балты сфармаваліся на фіна-вугорскім субстраце.

У летапісах захавалася імя толькі аднога з плямёнаў дняпроўскіх балтаў — голядзь. Яны зьяўляліся носьбітамі такіх археалягічных культур як юхноўская, калочынская (нярэдка зьвязваецца са славянамі), мошчынская і тушамлінска-банцараўская.

Паводле меркаваньняў некаторых дасьледчыкаў, паганская рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаваньне слупоў зь мядзьведжымі галовамі, якія могуць быць павязаныя з балтаславянскім культам Вялеса-Вяльняса.

З VI стагодзьдзя на іх тэрыторыі пачалі пранікаць славяне, якія пазьней іх цалкам асымілявалі. У вярхоўях Дняпра гэты працэс быў завершаны прыкладна ў X стагодзьдзі. Паводле тэорыяў некаторых навукоўцаў, пад славянскім ціскам балты мігравалі на захад.

Пра прысутнасьць балтаў у басэйне Дняпра сьведчаць шматлікія гідронімы, археалягічныя знаходкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Этналёгія
Катэгорыя:Усходнія балты
Дзевас

**Дзевас** (**Дыеўс**, **Дэйвс**; , , латгал. *dīvs*, прус. *deiws*) — лічыцца вярхоўным богам у балтыйскай міталёгіі, увасабленьнем сьветлага дзённага неба. Адно з найбольш архаічных балтыйскіх бостваў, у міталёгіі яго вобраз даволі аморфны, ён выступае як бог наогул, бог як такі ўласна (пазьней балты назвалі гэтым імем і хрысьціянскага Бога, «Дзевас» пачало азначаць проста «бог»). Ад Неба-Каровы нарадзіў блізьнятаў — сына ды дачку, якія ўвасабляюць урадлівасьць і земляробства, пазьней паданьне пра інцэст было заменена на міт пра двух братоў-блізьнятаў і іх сястру.

## Назва
Мяркуецца, што латыскі варыянт «*Debestevs*» (або «*Debess tevs*») робіць празрыстай этымалёгію імя: яно паходзіць ад балтыйскага «Бацька-Неба», што сьведчыць пра агульнаэўрапейскае атаясамліваньне неба з мужчынскім пачаткам сусьвету.

У славянскай (беларускай) міталёгіі бытавала боства Дзіў (Дзіва), якое мае тое ж індаэўрапейскай паходжаньне, што летувіскае Дзевас і лацінскае Дэўс.

## Беларусь
Ад балтаў гэтае імя трапіла і ў некаторыя рэгіёны Беларусі. Так, у Зьдзецельскім раёне Гарадзенскай вобласьці быў вядомы камень з назвай Дзево блюдас («блюда Бога»). Існуе гіпотэза пра тое, што й прыгоркі з назвай Дзявочая гара, якія сустракаюцца ў некаторых мясьцінах Беларусі, маглі раней быць месцамі ўшанаваньня Дзеваса, а пазьней у выніку дээтымалягізацыі іх імёны былі ператлумачаны як Дзявочыя або Паненскія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул «Дзевас» на сайце «Родныя вобразы»

Катэгорыя:Латыская міталёгія
Катэгорыя:Летувіская міталёгія
Катэгорыя:Багі
Балцкая міталёгія

**Ба́лцкая міталёгія** — сыстэма дахрысьціянскіх міталягічных уяўленьняў балцкіх плямёнаў. Гэтыя плямёны захоўвалі паганскія вераваньні ажно да XV стагодзьдзя — пакуль, нарэшце, не былі зьвернутыя ў хрысьціянства падчас Паўночных крыжовых паходаў і хрышчэньня Літвы 1387 году.

## Гістарычныя зьвесткі
Найстаражытнейшыя зьвесткі пра міталёгію й рытуалы балцкіх плямёнаў, апроч археалягічных крыніцаў, адносяцца да канца І ст. н. э. Апісваючы эстыяў, якіх атаясамліваюць са старажытнабалцкімі плямёнамі, Тацыт паведамляе, што яны пакланяюцца прамаці багоў і ў якасьці адметнай рысы свайго культу, носяць на сабе знакі дзікоў. Некаторыя зьвесткі пра рэлігію прусаў зьмяшчае англа-саксонскі вопіс падарожжа Вульфстана (канец ІХ ст.) і жыцьцяпісы біскупа Адама Брэмэнскага, які спрабаваў распаўсюдзіць сярод прусаў хрысьціянства. Арабскі географ Ідрысі паведамляе аб пакланеньні агню, була папы рымскага Інакенцыюса III ад 5 кастрычніка 1199 року згадвае ўшанаваньне балтамі дрэваў, траваў, крыніцаў, жывёлаў. Пазьнейшыя пісьмовыя крыніцы — «Хроніка Прускай зямлі» П. Дусбурга (XIV ст), працы польскага гісторыка Яна Длугаша (XV ст), нямецкага манаха С. Грунаў, летувіскіх пісьменьнікаў Мажвідаса, Даўкшы, Брэткунаса, польскіх гісторыкаў М. Стрыйкоўскага, Я. Ласіцкага (XVI ст). Яны, аднак, падаюць шмат сумнеўных зьвестак, а таксама вольна дапаўняюць вобразы багоў беспадстаўнымі паралелямі з антычнай міталёгіяй. Ранейшыя нямецкія хронікі паведамляюць аб існаваньні ў тагачасных усходніх балтаў і прусаў агульнага правадыра Крывэ, які нібыта меў над імі найвышэйшую палітычную ўладу, але сучасныя дасьледнікі (іх частка, якая дапускае існаваньне рэальнага Крывэ) разглядае яго як нейкага рэлігійнага правадыра. Урэшце, хронікі паведамляюць аб існаваньні ў прусаў сьвяцілішча Ромува, якое па здушэньні прускіх паўстаньняў было перанесена ў Жамойць, дзе яго культ згас па хрысьціянізацыі.

У XVI ст. хрысьціянізацыя балцкіх народаў пасьпяхова завяршылася, але рэшткі паганства захаваліся ў сфэры неафіцыйнай культуры, фальклёры, традыцыях, мове. Да крыніцаў рэканструкцыі мітаў належаць народная разьба, вышыўкі, арнамэнты.

## Асноўныя боствы
* Дзевас — бог яснага неба;
* сыны Дзеваса;
* Саўле — багіня-Сонца;
* дочкі Саўле;
* Мэну — бог-Месяц;
* Пяркунас — бог маланак, навальніцы, дажджу;
* Жаміна — багіня ўрадлівасьці, жанчынаў і зямлі;
* Вяльняс, Велс — хтанічнае боства, заступнік свойскай жывёлы;
* Лайма, Дэкла і Карта — тры багіні, зьвязаныя зь лёсам;
* Аўшра або Аўстра — багіня сьвітанку, зьвязаная з плянэтай Вэнэрай;
* Мэдэйна — багіня лясной жыўнасьці;
* Сові — заснавальнік традыцыі трупаспаленьня і правадыр у замагільны сьвет.

## Духі і істоты
* дэйвы-пралі;
* гномы-бардзукі;
* вілкаціс — ваўкі-пярэваратні;
* айтварас — лятучы дух, які зьяўляецца ў вобразе яркага агнявога пошугу;
* каўкас — аналяг славянскага дамавіка.

## Глядзіце таксама
* Летувіская міталёгія
* Сьпіс летувіскіх багоў

## Вонкавыя спасылкі
* Балтийская мифология (рас)
* *Иванов В. В.*, *Топоров В. Н.*  ''Балтийская мифология'' // Мифы народов мира. — М., 1991
* 

Катэгорыя:Індаэўрапейская міталёгія
Шатрыя

**Шатрыя** (, ) — адна з найвышэйшых гораў Жамойці. Вышыня над узроўнем мора складае 228,7 мэтраў. Знаходзіцца ў Цельшыцкім раёне, за 2,7 км. на паўднёвы ўсход ад мястэчка Луёка, на Жамойцім узвышшы. Шатрыя займае першае месца ў Летуве паводле адноснай вышыні, узвышаючыся па-над навакольлем прыблізна на 50 мэтраў. Раней на гары стаяў драўляны замак.

З Шатрыі бачныя іншыя ўзгоркі Жамойцкага ўзвышша — Мядвегайліс, Гіргждутэ, Матэрайтыс, Спрудэ, вежы катэдры ў Цельшах. На вяршыні гары ўсталяваны вялікі драўляны крыж. Ваколіцы Шатрыі адносяцца да аднайменнага заказьніку плошчай 813 га.

Паводле археалягічных дасьледаваньняў, паселішча на Шатрыі існавала яшчэ ў VI-X стагодзьдзях. У XIV стагодзьдзі тут зьявіліся драўляныя ўмацаваньні.

Штогод у трэцюю суботу ліпеня прыхільнікі нэапаганства зьбіраюцца на Шатрыі на сьвяце Габіі.

У беларускай міталёгіі гэтая гара славутая тым, што на яе, паводле народных павер’яў, зьляталіся на Купальскую ноч ведзьмы з усёй Летувы. На Шатрыі была магіла Альціса. Блізу яе чараўніца Яўсьперыта частавала ўвесь ведзьмін шабаш. Назва гары, відавочна, павязаная зь летувіскім šаtгіjа «ведзьма», хаця апошняе слова само можа паходзіць ад гэтага мікратапоніму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паганства
Катэгорыя:Геаграфія Летувы
Павал Брожак

**Па́вал Лукаш Бро́жак** (;  21 красавіка 1983, Кельцы, Польшча) — былы польскі футбаліст, нападнік. Мае на сваім рахунку выступы ў складзе нацыянальнай зборнай Польшчы.

## Кар’ера
### Клюбная
Футболам пачаў займацца ў родным горадзе, аднак ужо ў 1998 годзе далучыўся да кракаўскай «Віслы» разам з братам, які таксама зьяўляецца футбалістам. 8 красавіка 2001 году Павал дэбютаваў у складзе кракаўскага клюбу ў матчы супраць «Гурніка». 21 красавіка 2001 году ён заіў свой першы гол у Экстраклясе ў браму клюбу «Одра». У 2005 годзе стаў гульцом асноўнага складу.

У студзені 2011 году Павал зноўку разам з братам перайшлі ў турэцкі клюб «Трабзанспор». Са студзеня па пачатак лета 2012 году Павал знаходзіўся ў арэндзе ў шатляндзкім «Сэлтыку». З 2013 году зноўку выступае за клюб «Вісла».

### Міжнародная
У нацыянальнай зборнай Польшчы Павал дэбютаваў 27 красавіка 2005 году ў матчы супраць зборнай Мэксыкі і тады ж забіў першы гол.

## Дасягненьні
**«Вісла»**:
* Чэмпіён Польшчы: 2001, 2003, 2004, 2005, 2008, 2009, 2011
* Уладальнік Кубка Польшчы: 2002, 2003
* Уладальнік Кубка Экстраклясы: 2001
* Уладальнік Супэркубка Польшчы: 2001

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на Transfermarkt

Катэгорыя:Польскія футбалісты
Трылісьнік

**Трылісьнік** () —  адзін з найгалоўнейшых сымбаляў Ірляндыі, уяўляе сабой маладую галінку канюшыны белай. Лічыцца, што гісторыя сымбалю ўзыходзіць сваімі каранямі да часоў Сьвятога Патрыка. Як кажуць, апякун Ірляндыі выкарыстоўваў трылісьнік у якасьці мэтафары, тлумачачы людзям сэнс Сьвятой Троіцы. Назва сымбалю ў ірляндзкай мове *seamróg* паходзіць ад ірляндзкага слова *seamair*, якое азначае маладая канюшына. У даўнія часы канюшына выкарыстоўвалася ў мэдыцыне, бо вядомая сваімі лекавымі ўласьцівасьцямі. У эпоху каралевы Вікторыі трылісьнік становіцца папулярным сымбалем на адзеньні. Канюшына выкарыстоўваецца ў якасьці сымбалю шматлікіх ірляндзкіх спартовых каманд, дзяржаўных арганізацыяў, вайсковых злучэньняў, унівэрсытэтаў і іншых арганізацыяў, напрыклад: футбольнага клюбу «Кліфтанвіл Бэлфаст», футбольнага клюбу «Шэмрак Ровэрз», авіякампаніі Aer Lingus, Дублінскага ўнівэрсытэцкага каледжу. Акрамя гэтага трылісьнік Канюшыны, у адпаведнасьці з канстытуцыяй Ірляндыі, зьяўляецца дзяржаўным сымбалем Ірляндыі. Яго выява выкарыстоўваецца ў паштовых марках, дзяржаўных і вайсковых узнагародах, на сьцягах месцаў і вайсковых штандарах. Трылісьнік Канюшыны таксама выкарыстоўваецца ў якасьці сымбаля ірляндзкага палку войска Вялікабрытаніі, адлюстроўваецца на пячатках у пашпартах жыхароў брытанскай тэрыторыі Мансэрат, дзе большасьць маюць ірляндзкае паходжаньне. Таксама выява трылісьніка й яго назва на ірляндзкай або ангельскай мовах выкарыстоўваюцца ў назвах пабаў па ўсяму сьвету.


Файл:Aerlingus.a320-200.ei-cvb.bristol.arp.jpg
Файл:Flag of Montreal.svg
Файл:Panathinaikos FC shirt 2010-2011.JPG
Файл:Irish Guards cap badge.jpg
Файл:Herself - Himself - geograph.org.uk - 885732.jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Ірляндыя
Катэгорыя:Ірляндзкая культура
Катэгорыя:Сымбалі
Інстытут фізыкі

**Інстытут фізыкі імя [[Барыс Сьцяпанаў (фізык)|Барыса Сьцяпанава]]** — адзін з галоўных інстытутаў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, заснаваны 17 студзеня 1955 году. Дырэктар — акадэмік НАН Беларусі Мікалай Казак. Гістарычна інстытут спэцыялізаваўся ў галіне лязэрнай фізыкі. Пры інстытуце працуе рада па абароне дысэртацыяў. У інстытуце працуюць 5 акадэмікаў НАН Б, 4 члена-карэспандэнта НАН Б, 41 доктар навук, 107 кандыдатаў навук.

## Структура
На 2026 год Інстытут фізыкі імя Барыса Сьцяпанава налічваў 15 навуковых цэнтраў :
# «Шыраказонная нана- і мікраэлектроніка» (заг. к. ф.-м. н. Яўген Луцэнка, навуковы кіраўнік д. ф.-м. н. Генадзій Яблонскі)
# «Аптычнае дыстанцыйнае зандаваньне» (заг. к. ф.-м. н. Анатоль Чайкоўскі)
# «Фатоніка атамных і малекулярных структураў» (заг. д. ф.-м. н. Уладзімер Калінаў)
# «Нелінейная оптыка і актываваныя матэрыялы» (заг. акад. НАН Беларусі, д. ф.-м. н. Валянцін Арловіч)
# «Дыягнастычныя сыстэмы» (заг. чл.-кар. НАН Беларусі Уладзімер Белы)
# «Лязэрна-аптычныя тэхналёгіі для мэдыцыны і біялёгіі» (навуковы кіраўнік к. ф.-м. н. Віталь Плаўскі)
# «Фізыка плязмы» (заг. чл.-кар. НАН Беларусі, д. ф.-м. н. Мікалай Тарасенка)
# «Фундамэнтальныя узаемадзеяньні і астрафізыка» (заг. д. ф.-м. н. Юры Курачкін)
# «Квантавая оптыка і квантавая інфарматыка» (заг. акад. НАН Беларусі, д. ф.-м. н. Сяргей Кілін)
# Выпрабаваньняў лязэрнай тэхнікі (заг. д. ф.-м. н. Вячаслаў Длугуновіч)
# Аналітычных спэктральных вымярэньняў (заг. к. ф.-м. н. Міхаіл Бялькоў)
# «Лязэрная тэхніка і тэхналёгіі» (заг. д. ф.-м. н. Генадзь Рабцаў)
# «Фатоніка і фотахімія малекул» (заг. к. ф.-м. н. Сяргей Церахаў)
# «Нанафатоніка» (заг. д. ф.-м. н. Дзяніс Навіцкі)
# Лазерныя прамысловыя тэхналёгіі (заг. к. ф.-м. н. Ірына Ніканчук).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Асьпірантура

Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)
Катэгорыя:Арганізацыі Менску
Катэгорыя:Фізыка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1955 годзе
Дачка

**Дачка** — гэта дзіця жаночае плоці ў сям’і ў адрозьненьне ад дзіцяці мужчынскае плоці, якое называецца сынам. Няродная дачка для аднаго з сужэнцаў, якая нарадзілася ад папярэдняга шлюбу другога сужэнца — падчарка. У выпадку, калі дзіця не зьяўляецца роднай ні аднаму з бацькоў, выкарыстоўваецца тэрмін «прыёмная дачка».

Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Жанчына
Скалвы

**Скальвы** () — балтыйскае племя, якое жыло побач з прусамі, куршамі, а з 13 стагодзьдзя таксама зь летувісамі. Лічацца пераходнай этнамоўнай групай, якая была літуанізаваная ў 13 стагодзьдзі ў выніку працэсу пастаянных перасяленьняў летувіскіх плямёнаў. Паводле Хронікі Прускай зямлі, складзенай Пятром з Дуйсбургу каля 1326 году, скалвы ў 1240 годзе засялялі землі на поўдзень ад куршаў у ніжняе плыні Нёману, празваныя Скаловіяй. Паводле прускіх хронікаў, назва племені паходзіць ад двух прускіх братоў на імя Схалаўа. Цэнтрам Скаловіі меркавана быў горад Нёман у Калінінградзкае вобласьці. Мяркуючы па пахавальных звычаях, скалвы былі блізкія да прусаў і куршаў і ў меншай ступені да летувісаў і латышоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Балты
Катэгорыя:Этналёгія
Катэгорыя:Гісторыя Калінінградзкай вобласьці
Часовая рада Чачэнскай Рэспублікі

** Часовая рада Чачэнскай Рэспублікі** — урад у Чачэніі (варожы да ўраду Джахара Дудаева), які прызнаваў Чачэнію часткаю Расеі. Урад Расеі лічыў ЧРЧР адзіным законным урадам ЧРІ.

## Склад
ЧРЧР складаўся з 19 чалавек. Старшынём быў галава Надцерачнага раёну Ічкерыі Умар Аўтурханаў, яго намесьнікаў быў прадпрымальнік Лечы Мусаеў, галавою агульнага аддзелу — Зайндзі Чалтаеў. Міністрам абароны й найвышэйшым ваеначальнікам — Біслан Гантаміраў. Службу зьнешніх зносінаў са сродкамі масавай інфармацыі вёў Руслан Мартагаў.

## Стварэньне ўраду
ЧРЧР быў створаны ў сьнежні 1993 г. на радзе незадаволеных урадам Дж. Дудаева ў Надцерачным раёне ЧРІ. 3—4 чэрвеня 1994 году Зьезд народаў Чачэніі, які склікаў ЧРЧР у вёсцы Знаменскае Надцерачнага раёну абвясьціў аб адстаўцы Дж. Дудаева й аб прызнаньні ЧРЧР галоўным урадам у Чачэніі да правядзеньня выбараў галавы Чачэніі. 30 ліпеня ЧРЧР яшчэ раз заявіў аб адстаўцы Дж. Дудаева. 11 жніўня было абвешчана аб стварэньні ўраду Чачэніі. Старшынём ураду стаў старшыня саўгасу Алі Алаўдзінаў, яго намесьнікам стаў Бадрудзін Джамалханаў.

## Адносіны з урадам Расеі
Расея прызнавала ЧРЧР адзіным урадам у Чачэніі. Дж. Дудаеў быў абвешчаны бандытам, зь якім ніхто ня будзе мець ніякіх справаў. Калі прыхільнікі незалежнасьці ЧРІ будуць ваяваць з ЧРЧР, то Расея будзе дапамагаць ім у вайне з ЧРІ.

## Пачатак тайнай расейска-чачэнскай вайны
У ліпені — жніўні 1994 году аддзелы на чале з колішнім старшынём мескае рады Грознага Бісланам Гантаміравым сілаю захапілі Ўрус-Мартан, а аддзелы Руслана Лабазанава (колішняга таварыша Дж. Дудаева) здабылі места Аргун. 29 жніўня на паседжаньні ЧРЧР было вырашана працягваць вайну з Дж. Дудаевым, але здабыць Грозны так і не змаглі. Не хапала войска. Такое становішча працягвалася да лістапада 1994 году. Увесь час Дж. Дудаеў панаваў у Грозным. 23—24 лістапада 1994 г. Расея тайна загадала сваім вайскоўцам удзельнічаць у націску на Грозны. Расея заявіла аб тым, што ніякіх вайскоўцаў у Чачэніі няма. Дзьве спробы здабыць Грозны аказаліся няўдалымі.

## Канец тайнай пачатак адкрытай вайны Расеі й Ічкерыі
Правал спробаў здабыцьця Грознага прывяло Барыса Ельцына да прыняцьця рашэньня аб пачатку адкрытай вайны з ЧРІ.

## Глядзіце таксама
* Першая расейска-чачэнская вайна

Катэгорыя:Чачэнія
Умар Аўтурханаў

**Ума́р Джуні́тавіч Атурха́наў** (нар. 21 студзеня 1946) — расейскі дзяржаўны дзяяч. Намесьнік галавы Падатковае службы Расеі (1996—1999), генэрал-маёр падатковае службы Расеі.

## Паходжаньне
Нарадзіўся ў Казаскай ССР. Закончыў вучобу ў вайсковай найвышэйшай вучэльні й дзяржаўны ўнівэрсытэт Краснадару. Служыў у МУС СССР у Грузіі ў Сухумі. Са жніўня 1991 году старшыня часовае рады па кіраваньні Надцерачнага раёну Чачэніі.

## Барацьба з незалежнікамі ў Ічкерыі
Пачаў прымаць удзел у барацьбе з Дж. Дудаевым. Стаў заўзятым прыхільнікам знаходжаньня Чачэніі ў складзе Расеі. З 1992 году старшыня грамады «Маршо». Зь сярэдзіны 1993 году пачаў падтрымліваць баявыя дзеяньні з урадам ЧРІ. Але разграміць войска ЧРІ ня змог. Вымушаны быў зьвярнуцца да Расеі аб аказаньні тайнае вайсковае дапамогі. З пачаткам Першай расейска-чачэнскай вайны займаў розныя пасады ў Чачэнскай (расейскай) рэспубліцы.

## Сыход з барацьбы
У 1996 годзе з-за заканчэньня вайны, якую выйгралі прыхільнікі незалежнасьці ЧРІ, быў вымушаны ад’ехаць з Чачэніі. Займаў розныя дзяржаўныя пасады ў падатковых урадах Расеі.

Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
.இலஙகை

**.இலஙகை** (Punycode: `.xn--xkc2al3hye2a`) — нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню Шры-Ланкі. Уведзены 19 жніўня 2010 року. Прызначаны для рэсурсаў на тамільскай мове.

## Глядзіце таксама
* .lk

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню
Катэгорыя:Шры-Ланка
Бітва пад Саўле

**Бітва пад Саўле** адбылася 22 верасьня 1236 року паміж войскам Ордэну мечаносцаў і яго хаўрусьнікамі з аднога боку і войскам жамойтаў і зэмгалаў зь іншага. Апісаная ў Лівонскай старэйшай рыфмаванай хроніцы.

У другой палове лета 1236 року быў арганізаваны першы крыжовы паход на Жамойць. На баку Ордэна мечаносцаў у паходзе бралі ўдзел рыцары з Заходняе Эўропы, хрышчоныя эсты, лівы, латгалы, атрад зь дзьвюхсот пскавічоў, а таксама наўгародзкія ваяры.

Бітва адбылася 22 верасьня 1236 року, калі каля мясцовасьці Саўле на крыжакоў, якія вярталіся з паходу, напалі жамойты і зэмгалы. Лякалізацыя Саўле выклікае спрэчкі, звычайна гэта месца атаясамляюць з сучасным горадам Шаўлі ў Летуве. Згодна зь іншай вэрсіяй, бітва адбылася каля латыскай вёскі Вэцсаўле.

Цяжкая кавалерыя крыжакоў была вымушаная прыняць бой у балоцістай мясцовасьці, дзе перавага была на баку лёгка ўзброеных жамойтаў і земгалаў. Войска паганцаў, магчыма, узначальвалі Выкінт і Эрдзівіл, згаданыя ў дамове 1219 у якасьці жамойцкіх князёў.

Крыжакі пацярпелі цяжкую паразу, у бітве загінулі вялікі магістар Вольквін і 48 рыцараў Ордэну мечаносцаў, а таксама многія зь ліку хаўрусьнікаў Ордэну, сярод якіх 180 пскавічоў.

У выніку паразы крыжакоў супраць улады Ордэну мечаносцаў паўсталі куршы, зэмгалы і сэлы. У 1237 року Ордэн быў вымушаны зьліцца з больш пасьпяховым Тэўтонскім ордэнам.

У наш час сьвяткаваньне перамогі ў бітве пад Саўле набыло новы сэнс, павязаны з захаваньнем адметнасьці балцкіх народаў, таму 22 верасьня было абвешчана Днём балцкага адзінства.


2010_05_22_062Saulėsmūšis.JPG|Меркаванае месца бітвы
2011_09_22Jauniunai57.JPG|Будаўніцтва мэмарыялу ў гонар перамогі пад Саўле
2007_07_13_Saulesmusis1.jpg|Інфармацыйны стэнд
2011_09_22Jauniunai11.JPG|Рэканструкцыя


## Крыніцы

Катэгорыя:Бітвы Лівонскага ордэну
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падзеі 1236 году
Катэгорыя:Шаўлі
Катэгорыя:Падзеі 22 верасьня
Катэгорыя:Бітвы XIII стагодзьдзя
Катэгорыя:Паўночныя крыжовыя паходы
Катэгорыя:Бітвы ў Летуве
Катэгорыя:Лівонская канфэдэрацыя
Герцыке

**Герцыцкае княства**, або **Герцыке** (; каля 1190 — каля 1239) — удзельнае княства з цэнтрам у горадзе Герцыке (цяпер Ерсіка, пасёлак Ерсіцкае воласьці Ліванскага краю Латвіі), існавала ў пачатку XIII стагодзьдзя.

Герцыке займала тэрыторыю на поўдні Латгале і паўднёвым усходзе Відзэмэ на правым беразе Дзьвіны. На поўначы княства межавала з Талавай і Атзэлі, на ўсходзе — з Полацкім княствам, на поўдні — зь летувісамі і сэламі, на захадзе — зь лівамі і Кукенойскім княствам. Асноўнымі ўмацаванымі паселішчамі княства зьяўляліся Варка, Асотэ, Аленэ, Лепенэ, Марцыена, Гердэнэ (або Зердэнэ), Цэсвайнэ, Нігастэ, Аўтынэ.

Асноўнай з крыніцаў па гісторыі княства княства зьяўляецца «Хроніка Лівоніі» Генрыха Латвійскага. Паводле Хронікі, княствам кіраваў Усевалад (), які знаходзіўся ў васальнай залежнасьці ад полацкага князя, затым ад рыскага біскупу. Усевалад паходзіў з полацкай галіны Рурыкавічаў, аднак дакладнае яго паходжаньне ня высьветленае.

Паводле Генрыха Латвійскага, Усевалад вёў барацьбу зь Лівонскім ордэнам і ў саюзе зь літвою часьцяком зьдзяйсьняў напады на ордэнскія ўладаньні. У 1209 годзе Ўсевалад трапіў у палон да рыскага біскупа і быў вымушаны прызнаць сябе яго васалам. Трохі пазьней ён забыўся на дадзеныя абяцаньні і да 1215 року ваяваў супраць войскаў Ордэну. Апошнія зьвесткі аб княстве захаваліся з 1215 году. У 1239 яго землі былі занятыя крыжакамі.

Паводле паданьня, ацалелыя жыхары цьвердзі Герцыке пераправіліся на левы бераг Дзьвіны і пасяліліся сярод сэлаў. Менавіта ад гэтых уцекачоў нібыта бярэ свой ​​пачатак Руская слабада, якая згодна з загадам Курляндзкага герцагу Якаба (1670) стала горадам, названым у яго гонар Якабштатам (цяпер г. Екабпілс). Тут ў 1675 годзе ўзьвялі праваслаўную Сьвята-Духаўскую царкву, дзе захоўвалася старажытная плашчаніца XIV—XV стагодзьдзяў.

## Заўвагі

## Літаратура
* Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия: в 2 т. / Автор-составитель В. В. Богуславский — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2001. — Т. 1. — 784 с. — 5000 экз. — .
* Генрих Латвийский. Хроника Ливонии / Введение, перевод и комментарии С. А. Аннинского — 2-е изд. — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1938. — 185 с.
* Švābe A. Jersikas karaļvalsts. — Senatne un Māksla, 1936. p.&nbsp;1, 5-31. (In Latvian, original documents in Latin included)
* Balodis F. Jersika un tanī 1939.gadā izdarītie izrakumi. — R., 1940. — 103 lpp., 22 tab.
* Vilcāne A. Senā Jersika. — R., 2004. — 115 lpp.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Рыбінішкі

**Рыбінішкі** () — вёска ў Латвіі, на рацэ Фэйманцы. Адміністрацыйны цэнтар Рыбінішкаўскага краю. Насельніцта на 2015 год — 841 чалавек. Знаходзяцца за 213 км ад Рыгі.

Рыбінішкі — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі). Да нашага часу тут захаваўся палацава-паркавы комплекс, помнік архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Упершыню Рыбінішкі ўпамінаюцца ў ХVII ст., калі яны знаходзіліся ў валоданьні Корфаў. У 1716 годзе мястэчка перайшло да фон Бэркаў, а ў 1758 годзе — да Міхала Вэйсэнгофа. У канцы XVIII ст. тут збудавалі палац.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Рыбінішкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні. У 2-й палове XIX ст. у мястэчку было 32 двары.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Рыбінішкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Рыбінішкі ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі мястэчка Латвіі. У 1949 годзе Рыбінішкі ўвайшлі ў склад Прэйльскага раёну, а ў 2008 годзе — сталі цэнтрам краю.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1897 год — 584 чал., зь іх 533 юдэі
* **XX стагодзьдзе**: 1920 год — 446 чал., зь іх 386 юдэяў; 1935 год — 464 чал., зь іх 317 юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2015 год — 841 чал.

### Інфраструктура
У Рыбінішках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, дом культуры, бібліятэка, школа конегадоўлі.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1894—1909)
* Сядзіба (XVIII ст.)

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Катэгорыя:Цэнтры краёў Латвіі
Стумбрас Коўна

«**Стумбрас**» () — былы летувіскі футбольны клюб з гораду Коўна. Заснаваны ў 2013 годзе і расфармаваны ў 2019 годзе. Уладальнік Кубка Летувы (2017).

## Гісторыя
У ліпені 2019 году быў выключаны з А-лігі празь фінансавыя цяжкасьці.

## Сэзоны (2013—2019)

## Галоўныя трэнэры
* Жуан Луіш Мартынш (2019)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Коўна‎
Вэцваркава

**Вэцваркава** () — вёска ў Латвіі, цэнтар Варкаўскага краю. Знаходзіцца за 201 кілямэтар ад Рыгі. Празь вёску цячэ рака Дубна.

За савецкім часам побач зь сядзібай Варкава разьмяшчаўся калгас «Дубна». У Вэцваркаве знаходзяцца Варкаўская сярэдняя школа, фэльчарска-акушэрскі й вэтэрынарны пункты, цэнтар турыстычнай інфармацыі, кавярня, некалькі крамаў. Да ліку славутасьцяў належаць палац, экалягічная сьцежка і касьцёл Сьвятой Тройцы (1873—1877).

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Катэгорыя:Цэнтры краёў Латвіі
Ругаі

**Ругаі** () — вёска ў Латвіі, у гістарычным рэгіёне Латгалія, цэнтар Ругайскага краю. Праз Ругаі цячэ рака Варніенэ, праходзіць шаша Р47 Балві — Капунэ. Знаходзіцца за 310 кілямэтраў ад Рыгі, за 60 ад Рэжыцы, за 35 ад Лубаны, за 34 ад Гулбэнэ і за 18 ад Балваў.

Населены пункт Ругаі пачаў утварацца пасьля стварэньня тут парафіі ў 1922 року. Назва вёскі паходзіць ад прозьвішча млынара. У 1931 годзе Ругаі атрымалі статус вёскі. У Ругаі знаходзяцца самакіраваньне, пошта, школа, бібліятэка, амбуляторыя, дом культуры, крамы, кавярня, аўтасэрвіс, помнікі, каталіцкі ды праваслаўны храмы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Катэгорыя:Цэнтры краёў Латвіі
Пруская Рамува

**Рамува** — легендарная агульная сьвятыня ўсіх балцкіх народаў, што знаходзілася ў землях прускага племяні надрува (сучасная Калінінградзкая вобласьць Расеі). Згодна з паданьнямі, тут жыў крывэ-крывэйтэ і гарэў нязгасны агонь (як найменей ад IV—VI стагодзьдзяў).

У розныя часы пра сьвяцілішча паведамлялі Пётар з Дуйсбургу і Ян Длугаш. Нямецкі храніст Сымон Грунаў у «Прускай хроніцы» пазначаў Рамуву словам Rikojotu (Rickoyott). Паводле яго зьвестак, побач са сьвяцілішчам знаходзіўся вялізны дуб таўшчынёй 3,3 мэтры, магутны ды высокі, зялёны як узімку, гэтак і ўлетку. Галіны дубу былі пераплеценыя нагэтулькі шчыльна, што празь іх нават не прасочваўся дождж. Вакол дубу былі расьцягнутыя палотнішчы, за якія мелі права заходзіць толькі крывіс і найвышэйшыя вайдэлёйты. Дуб лічыўся нагэтулькі сьвятым, што людзі, якія прыходзілі да яго, зьбіралі дубовыя лісты й прыкладалі да шыі сабе ды сваім жывёлам, бо лічылі, што гэта дапаможа ад любых захворваньняў. Побач з дрэвам стаяла тры стоды — бога сьмерці Патоласа (ён жа Пікуліс; каля ягонага стоду ляжалі чарапы чалавека, каня і каровы), Пяркунаса і Патрымпаса, бога вайны і ўраджаю (побач зь яго стодам жыў сьвятарны вуж, якога жрацы частавалі малаком). Пры дубу няспынна гарэў вечны агонь. За падтрыманьне агню вайдэлёйт, які нёс варту, адказваў галавой. На вогнішчы рэгулярна прыносіліся ахвяры.

Дуб стаяў на гэтым месцы яшчэ ў ордэнскія часы. Усе навакольныя жыхары працягвалі ўшаноўваць яго, нават тыя, хто прыняў хрысьціянства. Калі ж ён усё ж быў зьнішчаны, гэтае месца стала жудасным. Зь цягам часу тут быў пабудаваны хрысьціянскі храм Сьвятой Тройцы з манастыром. Аднак духі яшчэ некаторы час не пакідалі яго ў спакоі.

Каля XIV у сувязі з моцнай германізацыяй Прусіі сьвяцілішча было перанесена на захад Жамойці паблізу Нёману, пазьней — непадалёк ад Вільні.

У наш час у гонар сьвяцілішча названая аднайменная летувіская нэапаганская арганізацыя.

## Літаратура
* Гимбутас, М. Балты. Люди янтарного моря / пер. с англ. С. Федорова. М., 2004.
* Beresnevičius, G. Lietuvių religija ir mitologija: sistėminė studija / Gintaras Beresnevičius. Vilnius, 2004.
* Dr. Jonas Rimeika. «Kai dar amžina ugnis ruseno. Mažosios Lietuvos padavimai». Kaunas, 1940.

Катэгорыя:Паганства
Катэгорыя:Міталёгія
Катэгорыя:Гісторыя Калінінградзкай вобласьці
Гулбэнэ (футбольны клюб)

«**Гулбэнэ**» () — латвійскі футбольны клюб з гораду Гулбэнэ. Заснаваны ў 2005 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гулбэнэ‎