Налібакі

**Налі́бакі** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі Лебяжоды. Цэнтар сельсавету Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 515 чалавек. Знаходзяцца за 45 км на паўночны захад ад Стоўпцаў; на скрыжаваньні аўтамабільных дарог Івянец — Шчорсы і Стоўпцы — Налібакі.

Налібакі — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны, каля Налібоцкай пушчы. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся збудаваны ў стылі барока драўляны касьцёл Сьвятога Барталамэя, помнік архітэктуры XVII ст., спалены савецкімі партызанамі.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Налі́бакі ўтварыўся ад прозьвішча Малібог. Часам сустракаецца форма назвы *Налібокі* ().

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Налібакі датуецца 1447 годам. Да 1485 году яны знаходзіліся ў валоданьні Гедыгольдавічаў, да 1554 году — Кезгайлаў, потым Завішаў і Шэметаў, з 1555 году — Мікалая Радзівіла «Чорнага». Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў паселішча ўвайшло ў склад Менскага павету Менскага ваяводзтва.

У XVI ст. Налібакі сталі цэнтрам воласьці. У 1636 годзе Альбрэхт Станіслаў Радзівіл збудаваў тут касьцёл, перабудаваны ў 1699 годзе. На 1727 год у мястэчку было 62 двары. У 1720-я годы каля Налібакаў пачала працаваць гута. На 1757 год — 83 двары, карчма. Мястэчка было цэнтрам лавецтва — асобнага ўладаньня Радзівілаў, якое ахоплівала вялізныя лясныя абшары на тэрыторыі Верхняга Панямоньня. У другой палове XVIII ст. роля маёнтку ў гаспадарцы Радзівілаў значна ўзвысілася дзякуючы ўлучэньню паселішча ў вытворчасьць шкла на мануфактурах роду, што месьціліся ў разьмешчаных паблізу мясьцінах Наваградзкага павету.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Налібакі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. На 1801 год у мястэчку быў 61 двор, дзеяў касьцёл, працавалі крама, бровар і карчма. У 2-й палове XIX ст. Налібакі перайшлі да Вітгенштэйнаў, з 1881 году — Гогенлёэ. Паводле вынікаў перапісу 1897 году тут было 224 двары, дзеялі касьцёл і малітоўны дом, працавалі 2 школы, лякарня, валасны суд і карчма.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Налібакі занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Nalibaki, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Сьвятога Барталамея (B. Tamaševič, 1900).jpg|Стары касьцёл
Nalibaki, Kaścielnaja, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Касьцельная, Сьвятога Барталамея (B. Tamaševič, 1900).jpg|Званіца і брама
Nalibaki. Налібакі (B. Tamaševič, 1900).jpg|Палац


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Налібакі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары мястэчка і воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Налібакі ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году яны апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Стаўпецкага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Налібакі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году сталі цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусьветную вайну 8 траўня 1943 году савецкія партызаны спалілі касьцёл, што мусіла быць знакам да наступленьня. У выніку нападу партызанаў загінулі 128 чалавек, у тым ліку тры жанчыны, некалькі падлеткаў і дзесяцігадовае дзіця.

На 1998 год у Налібаках было 240 двароў, на 1999 год — 254. У 2001 годзе польскі Інстытут нацыянальнай памяці пачаў расьсьледаваньне пра датычнасьць аддзелу Бельскага да разьні ў мястэчку Налібакі, спыненае праз адсутнасьць довадаў. Сын аднаго з братоў і некаторыя пакінутыя ў жывых партызаны сьцьвярджалі, што аддзел Бельскіх ня меў дачыненьня да гэтага выпадку, бо ў той дзень знаходзіўся за 100 км ад мястэчка. У 2000-я гады Налібакі атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку».


Nalibaki, Kaścielnaja, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Касьцельная, Сьвятога Барталамея (1907).jpg|Вуліца Касьцельная. Касьцёл Сьвятога Барталамэя, 1907 г.
Nalibaki, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Сьвятога Барталамея (1907).jpg|Касьцёл Сьвятога Барталамэя, 1907 г.
Nalibaki, Kaścielnaja, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Касьцельная, Сьвятога Барталамея (1937).jpg|Будоўля новага касьцёла, каля 1937 г.
Nalibaki, Rynak, Uprava. Налібакі, Рынак, Управа (1930-39).jpg|Рынак. Адміністрацыя гміны, 1930-я гг.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1869 год — 165 чал.; 1897 год — 1519 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — 1789 чал.; 1921 год — 515 чал.; 1997 год — 743 чал.; 1999 год — 691 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 515 чал.

### Інфраструктура
У Налібаках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, дом культуры.

## Забудова

### Вуліцы і пляцы

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1935—1939)
* Могілкі каталіцкія

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Сьвятога Барталамэя
* Сядзіба

## Галерэя

Налібакі. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. Агароджа і брама.jpg|Касьцёл, агароджа і брама
Налібакі. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. Галоўны фасад.jpg|Касьцёл, галоўны фасад
Kastel unebauziatsia naisviateishei pani marii back right.jpg|Касьцёл, бакавы фасад
Naliboki WnBVM church fc01.jpg|Касьцёл, інтэр’ер


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Блог Налібацкага краю
* 
* Верхняе Панямонне: альманах лакальнай гісторыі
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі