Іван Кулібін

**Іва́н Кулі́бін** (, Падноўе, Ніжагародзкі павет — , Ніжні Ноўгарад) — выбітны расейскі мэханік-вынаходнік.

## Біяграфія

«Усе свае думкі на вынаходзтва казьне й грамадзтву карысных машынаў».

Кулібін нарадзіўся ў сям’і дробнага гандляра ў паселішчы Падноўі Ніжагародзкага павету. У юнацкім узросьце навучыўся сьлясарнай, такарнай і гадзіньнікавай справе. У 1764—1767 гадах Кулібін вырабіў унікальны кішэнны гадзіньнік. У ягоным корпусе апроч уласна гадзіньнікавага мэханізму зьмяшчаліся яшчэ й мэханізм гадзіньнікавага бою, музычны апарат, які прайграваў некалькі мэлёдыяў, і складаны мэханізм дробненькага тэатру-аўтамату з рухомымі фігуркамі (цяпер гадзіньнік захоўваецца ў музэі Эрмітаж). Кулібін двойчы (у 1792 і ў 1799) зьбіраў знакаміты гадзіньнік Паўлін працы ангельскага мэханіка Джэймза Кокса, якія ўвесь час экспануюцца ў Павільённай залі Малога Эрмітажу.

З 1769 годзе й на працягу больш за 30 гадоў Кулібін кіраваў мэханічнай майстэрняй Пецярбурскае акадэміі навукаў. Кіраваў вытворчасьцю станкоў, астранамічных, фізычных і навігацыйных прыбораў і прыладаў.

Да 1772 году Кулібін распрацаваў некалькі праектаў 298-мэтровага аднааркавага моста празь Няву з драўлянымі рашэцістымі фэрмамі. Ён пабудаваў і выпрабаваў вялікую мадэль такога моста, упершыню ў практыцы мостабудаваньня паказаўшы магчымасьць мадэляваньня моставых канструкцыяў. У наступныя гады Кулібін вынайшаў і вырабіў шмат арыґінальных мэханізмаў, машынаў і апаратаў. Сярод іх — ліхтар-пражэктар з парабалічным адбівальнікам з драбнюткіх люстэркаў, рачное судна з вададзейным рухавіком, якое перасоўваецца супраць плыні (гл. Вадаход), мэханічны экіпаж з пэдальным прывадам.

Пераважная большасьць вынаходстваў Кулібіна, магчымасьць выкарыстаньня якіх пацьвердзіў наш час, тады не была рэалізавана. Дзіўныя аўтаматы, пацешныя цацкі, мудрагелістыя фаервэркі для  натоўпу — толькі гэта ўражвала тагачасных сучасьнікаў.

Нястомны наватар, у хатнім побыце і звычках Кулібін быў кансэрватыўны. Ён ніколі не паліў тытунь і не гуляў у карты. Пісаў вершы. Любіў прошаныя вечары, хоць на іх толькі балакаў і жартаваў, бо быў абсалютна непітушчым. Пры двары, сярод вышываных мундзіраў заходняга краю, Кулібін у даўгакрысым кафтану, высокіх ботах і з акладзістай барадою здаваўся прадстаўніком іншага сьвету. Але на балях ён зь невычарпальным досьціпам адказваў на насьмешкі, разьмяшчаючы да сябе лагоднаю гаманлівасьцю і прыроджанай добрай якасьцю ў абліччы.

## Сям’я і дзеці
Іван Кулібін быў тройчы жанаты, у трэці раз жаніўся ўжо 70-гадовым старым, і трэцяя жонка нарадзіла яму трох дочкаў. Усяго ў яго было 11 дзяцей (7 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі). Усім сваім сынам ён даў адукацыю.

## Памяць

* У наш час у Расеі імя «Кулібін» стала намінальным. Так завуць майстроў-самавукаў, якія дамагліся вялікіх посьпехаў у сваім рамястве. Кулібінымі, з большаю ці меншаю дзельлю іроніі, завуць аматараў штосьці самастойна перарабіць ці палепшыць у машынах і мэханізмах. Слова можа набываць і адмоўнае адценьне, калі гаворка ідзе пра імкненьне айчынных адмыслоўцаў штосьці памяняць у існай праверанай тэхналёґіі, магчымыя фразы накшталт «не падпускаць Кулібіных».
* Кулібін стаў прататыпам героя п’есы Аляксандра Астроўскага — гадзіншчыка-самавукі Кулігіна.

### Вуліцы і завулкі
* Плошча Кулібіна (Санкт-Пецярбург)
* Бульвар Кулібіна (Тальяці)
* Вуліца Кулібіна (Астрахань)
* Вуліца Кулібіна (Уладзімер)
* Вуліца Кулібіна (Варонеж)
* Вуліца Кулібіна (Екацерынбург)
* Вуліца Кулібіна (Яшкар-Ола)
* Вуліца Кулібіна (Кіеў)
* Вуліца Кулібіна (Магнітагорск)
* Вуліца Кулібіна (Марыюпаль)
* Вуліца Кулібіна (Ніжні Ноўгарад)
* Вуліца Кулібіна (Ніжні Тагіл)
* Вуліца Кулібіна (Омск)
* Вуліца Кулібіна (Пенза)
* вуліца Кулібіна (Цюмень)
* Вуліца Кулібіна (Уфа)
* Вуліца Кулібіна (Чалябінск)
* Вуліца Кулібіна (Курган)
* Завулак Кулібіна (Ліпецк)
* Завулак Кулібіна (Уфа)
* Завулак Кулібіна (Харкаў)
* Тупік Кулібіна (Стаўрапаль)

### Іншыя аб’екты
* Парк Кулібіна ў Ніжнім Ноўгарадзе — былыя могілкі, дзе пахаваны вынаходнік.
* Ніжагародская рачная вучэльня(НРВ) імя І. Кулібіна.
* Экспазыцыя, прысьвечаная Кулібіну ў Музэі рачнога флёту Волскай дзяржаўнай акадэміі воднага транспарту ў Ніжнім Ноўгарадзе.
* Круізны цеплаход праекта 26-37, які зьдзяйсьняе рэйсы па Волзе, носіць імя Івана Кулібіна.

## Крыніцы

## Літаратура
*  ''Кулибин И.П.'' Автобиография / Сообщ. И. Андреевский// Русская старина, 1873. - Т. 8. - № 11. - С. 734-737.
* *Артоболевский, И. И.* Русский изобретатель и конструктор Кулибин. М.: Воениздат МО СССР, 1947.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Іван Кулібін на сайце peoples.ru
* Фатаграфія хаты І. Кулібіна ў Ніжнім Ноўгарадзе
* Кароткі агляд вынаходстваў Івана Кулібіна
* Пра І. Кулібіне ПИА «Расейская лінія»

Катэгорыя:Вынаходнікі Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Самавукі
Катэгорыя:Асобы на марках