open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нэўрон

**Нэўрон** (ад  — валакно, нэрва) — структурна-функцыянальная адзінка нэрвовай сыстэмы. Гэтая вуза мае складаную будову, высока спецыялізаваная і паводле структуры зьмяшчае ядро, цела вузы і атожылкі. У арганізьме чалавека налічваецца больш за сто мільярдаў нэўронаў.

## Глядзіце таксама
* Люстраныя нэўроны

Катэгорыя:Нэўрабіялёгія
Катэгорыя:Фізыялёгія нэрвовай сыстэмы
Катэгорыя:Нэўраанатомія
Драган Джоканавіч

**Драган Джоканавіч** (, Dragan Đokanović) ( 20 красавіка 1958, Сараева) — сэрбскі палітык, прэзыдэнт і заснавальнік Дэмакратычнай партыі фэдэралістаў ( (1990).
Быў міністрам Рэспублікі Сэрбскай (1993—1994).
Нарадзіўся ў 1958 годзе ў Сараеве. Пачатковую і сярэднюю школу скончыў у Сараеве. Вывучаў мэдыцыну у Сараеўскім унівэрсытэце. Спэцыяльнасьць: Пэдыятар.
Жанаты, двое дзяцей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэрбскія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сараеве
Драпежныя птушкі

**Драпежныя птушкі** — птушкі, якія палююць ў палёце. Яны валодаюць добрым зрокам, вялікімі кіпцюрамі і дзюбай, прыстасаванымі для захопу ці забойства ахвяры. Драпежныя птушкі не складаюць адзінай таксанамічных групы, а ўяўляюць сабой некалькі таксонаў, аб'яднаных агульнымі рысамі.

Большасьць дзённых драпежных птушак адносяць да атрада сокалападобных (*[[Falconiformes]]*):

* Ястрабіныя (Accipitridae)
* Скапіныя (Pandionidae)
* Сакратары (Sagittariidae)
* Сакаліныя (Falconidae)

Начныя драпежныя птушкі прадстаўлены прадстаўнікамі атрада совападобных (Strigiformes), якія ўключаюць два сямействы:

* Савіныя (Strigidae)
* Сіпухавыя (Tytonidae)

Катэгорыя:Птушкі
Допыт

**Допыт** — працэсуальнае дзеяньне, якое складаецца ў атрыманьні і фіксацыі ва ўстаноўленым парадку паказаньняў сьведкі, пацярпелага, які падазраецца адносна абставінаў, якія маюць адносіны да падзеі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Працэсуальнае права
Вежа Брэмэні

thumb|Вежа Брэмэні. Выгляд з вуліцы Вэнэ)
**Вежа Брэмэні** () — абарончае збудаваньне Талінскага гарадзкога муру, якое належыць да ліку чатырохпавярховых падковападобныя вежаў. Празь Вежу Брэмэні праходзіць Брэмэні кяйк, які злучае вуліцу Уўс з вуліцай Вэнэ.

Зьнешні мур таўшчынёю больш за 2 мэтры, нутраны мур таўшчынёю 1 мэтар. У вежы падвойныя замкі, так як у пачатку XX стагодзьдзя вежа выкарыстоўвалася як парахавое сховішча.

На другі паверсе, дзе была турма, можна трапіць з гарадзкога мура па лесьвіцы. Там неасьветлены, з маленькімі паветранымі вокнамі пакой з ўмураванымі ў сьцены жалезнымі кольцамі.

На трэціх і чацьвёртых паверхах памяшканьні з амбразурамі і камінамі.

Катэгорыя:Старое места Таліну
Катэгорыя:Вежы Таліна
Нэўрамэдыятар

**Нэўрамэдыя́тары** (*нэўратрансьмі́тэры*, *пасярэ́днікі*) — біялягічна актыўныя хімічныя рэчывы, з дапамогай якіх ажыцьцяўляецца перадача электрычнага імпульсу з нэрвовай вузы праз сынаптычную прастору паміж нэўронамі. Нэрвовы імпульс, які паступае ў прэсынаптычны канчатак, выклікае вызваленьне ў сынаптычную шчыліну мэдыятара. Малекулы мэдыятараў рэагуюць са спэцыфічнымі рэцэпторнымі бялкамі вузавыя мэмбраны, ініцыююць ланцуг біяхімічных рэакцыяў, якія выклікаюць зьмяненьне трансмэмбраннга току іёнаў, што прыводзіць да дэпалярызацыі мэмбраны і ўзьнікненьня патэнцыялу дзеяньня.

## Глядзіце таксама
* Мэдыятар (нэрвовая сыстэма)
Спартовая (станцыя мэтро, Санкт-Пецярбург)

«**Спартовая**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрытая ў 1997 годзе на Фрунзэнска-Прыморскай лініі паміж станцыямі «Садовая» і «Чкалаўская».

## Перасадка на грамадзкі транспарт
* Трамвай: 6, 40
* Тралейбусы: 1, 7, 9, 31
* Аўтобусы: 10, 25, 128, 492

## Архітэктура
Спартовая — двух’ярусная перасадачная аднаскляпеністая станцыя.

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Вежа Кулдзяла

**Вежа Кулдзяла** () — вежа Талінскага гарадзкога муру.

У афармленьні вежы Кулдзяла можна вылучыць некалькі пэрыядаў. Істотныя перабудовы былі ажыцmцёўленыя ў 1370—1372 гадох, затым пасьля 1422 году і ў 1610-х гадох, калі вежа Кулдзяла дасягнула сваёй максымальнай вышыні ў 22,5 мэтры.

Катэгорыя:Старое места Таліну
Катэгорыя:Вежы Таліна
Дрыль

**Дрыль** () — ручная, пнэўматычная або электрамэханічная прылада, прызначаная для сьвідраваньня адтулінаў пры правядзеньні будаўнічых, аддзелачных, сталярных, сьлясарных і іншых работ.

## Гісторыя
У 1895 г. Вільгэльм Файн вынайшаў электрадрыль (у той момант гэта быў першы электраінструмэнт). У 1955 г. фірма «Мэтаба» выпусьціла першы сэрыйны дрыль ударнага дзеяньня.

Катэгорыя:Будаўнічыя прылады
Друшляк

**Друшляк** (ад  — *прабіваць наскрозь*) — прадмет кухоннай справы ў выглядзе маленькага рондаля або каўша з адтулінамі на дне (а часам і па бакох).

Друшляк шырока выкарыстоўваецца на кухні пры падрыхтоўцы страваў. Ён прызначаны для разьмежаваньня вадкасьці ад цьвёрдых рэчываў, напрыклад, пасьля варэньня макаронаў, круп, бульбы і інш. Таксама друшляк выкарыстоўваецца для мыцьця і прамываньня ягадаў, грыбоў, дробнае садавіны і агародніны, а таксама адзяленьня тварогавай сыроваткі.

Часьцей за ўсё друшляк вырабляюць зь лёгкага мэталу, напрыклад, алюміну. Таксама ёсьць сталёвыя друшлякі, пакрытыя эмальлю, і друшлякі зь нержавейнаю стальлю. Часам выкарыстоўваецца і плястмаса, але такія друшлякі не рэкамэндуецца ўжываць для працэджваньня гарачае прадукцыі.

Часта друшлякі вырабляюцца з адной доўгай ножкай або двума кароткімі вушкамі, разьмешчанымі на процілеглых баках.

Катэгорыя:Кухенныя прылады
Рондаль

**Ро́ндаль** (), таксама **кастру́ля** () — ёмістасьць (звычайна мэталічная) для падрыхтоўкі ежы мэтадам варэньня на адкрытым агні або ў духавай шафе. Як правіла, гэтая ёмістасьць з ручкамі і вечкам.

Цэняцца рондалі з тоўстым або падвойным дном — у такіх ежа менш прыгарае.

## Віды
### Паводле матэрыялаў вырабу
Алюмінавыя рондалі адрозьніваюцца невялікай вагай і добрай цеплаправоднасьцю. У іх нельга захоўваць кіслую ежу, бо пры працяглым узьдзеяньні кісьляў алюмінавы посуд руйнуецца.

Рондалі, зробленыя зь нержавеючай сталі, адрозьніваюцца мэханічнай і хімічнай устойлівасьцю, таму выкарыстоўваюцца на прадпрыемствах грамадзкага харчаваньня.

Мэталічныя рондалі з пакрыцьцём:
* Эмаляваныя&nbsp;— з чорнага мэталу з пакрыцьцём шклопадобнай эмальлю для абароны ад іржы.
* З антыпрыгарным пакрыцьцём (тэфлёнавым або керамічным).

Керамічныя й шкляныя цеплатрывалыя&nbsp;— найлепш падыходзяць для выкарыстаньня ў духоўцы або мікрахвалевай печы.

### Спэцыяльныя
* Скараварка&nbsp;— для гатаваньня ежы пры павышаным ціску.
* Кашаварка&nbsp;— падвойны рондаль для падрыхтоўкі каш на вадзяной лазьні.
* Параварка&nbsp;— рондаль з укладышам-кошыкам для гатаваньня на пару.

Далейшае сваё разьвіцьцё рондаль атрымаў у выглядзе электрапрыбораў — рысаваркі й мультываркі.

## Глядзіце таксама
* Скараварка

## Крыніцы

Катэгорыя:Посуд
Дрызіна

**Дрызіна** — каляска, якая перасоўвацца мэханічна па рэйках і якая служыць для паездак работнікаў чыгуначнага транспарту з мэтай агляду чыгуначнага палатна і па іншых службовых патрэбах. У ранейшыя гады дрызіны, як правіла, не абсталёўваліся счэпкамі, былі прыстасаваныя толькі для буксаваньня адмыслова прыстасаваных прычэпаў. У цяперашні час усе дрызіны абсталёўваюцца счэпкамі і для перасылкі на вялікія адлегласьці могуць ўключацца ў склад цягнікоў.

Назва сваё дрызіна атрымала па імя ляснічага Карла Дрэза, які ў 1817 вынайшаў самакат (двухколавы экіпаж) для ўласнага руху, прататып сучаснага ровара.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чыгунка
Карл Дрэз

Барон **Карл Дрэз** (; 29 красавіка 1785, Карльсруэ — 10 сьнежня 1851, там жа) — нямецкі вынаходнік, курфюрст. Поўнае імя — барон *Карл Фрыдрых Крыстыян Людвіг Драйз фон Заўэрброн*. Вынаходнік ровара ды друкавальнай машынкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія вынаходнікі
Катэгорыя:Памерлі ў Карльсруэ
Допінг

**До́пінг** (, ад  — даваць наркотыкі) — тэрмін мае ўжываньне ў спорце ня толькі да наркатычных рэчываў, але да любых рэчываў прыроднага ці сынтэтычнага паходжаньня, якія дазваляюць у выніку іх прыёму дамагчыся паляпшэньня спартовых вынікаў.
Дыкцыя

**Дыкцыя** ( — «вымаўленьне») — яснае, выразнае вымаўленьне; адзін з важных элемэнтаў культуры мовы. Вялікае значэньне мае для прамоўцы, лектара, сьпевака, актора.

## Марк Туліюс Цыцэрон
Старажытнарымскі аратар Марк Туліюс Цыцэрон браў у рот каменьчыкі і так чытаў на памяць урыўкі з твораў паэтаў, каб зрабіць вымаўленьне выразьней.

Катэгорыя:Фанэтыка
Дынаміт

**Дынамі́т** (ад  — сіла) — выбуховая сумесь, абсарбэнт (напрыклад, кізэльгур), прасякнуты нітрагліцэрынам. Таксама можа ўтрымоўваць і іншыя кампанэнты (салетра і інш.). Уся маса звычайна спрасоўваецца ў цыліндрычную форму і зьмяшчаецца ў папяровую або плястыкавую ўпакоўку. Падрыў зараду ажыцьцяўляецца з дапамогай капсуля-дэтанатара.

Дынаміт вынайдзены Альфрэдам Нобэлем у 1866 годзе.

Катэгорыя:Выбуховыя рэчывы
Дэйвід Г’юм

**Дэ́йвід Г’юм** (); 7 траўня 1711, Эдынбург, Шатляндыя — 25 жніўня 1776, Эдынбург, Шатляндыя) — шатляндзкі філёзаф, прадстаўнік эмпірызму і агнастыцызму, адзін з найбуйнейшых дзеячоў шатляндзкай асьветы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія філёзафы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эдынбургу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1711 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў Эдынбургу
Катэгорыя:Памерлі ў 1776 годзе
Катэгорыя:Памерлі 25 жніўня
Дэйвід Эдўард Г’юз

**Дэйвід Эдўард Г’юз** (; 16 траўня 1831 — 22 студзеня 1900) — вядомы ангельскі амэрыканскі вынаходнік.

У 1838 г. перасяліўся ў Злучаныя Штаты Амэрыкі, дзе спачатку быў настаўнікам музыкі, потым заняўся натуральнымі навукамі і з 1851 г. выкладаў фізыку ў каледжы Бардстоўна (Кентукі). З 1853 г. Г’юз працаваў над вынаходніцтвам друкавальнага тэлеграфнага апарата. Ва ўдасканаленьні апарата яму дапамагаў Джордж Фэлпс (George May Phelps). У 1856 г. апарат Г’юза ўпершыню быў ужыты для сувязі Ўорчэстэра і Спрынгфілда ў Масачусэтсе. У 1860-х гадах апарат Г’юза атрымаў шырокае распаўсюджваньне па ўсёй Эўропе.

Г’юзу належыць таксама вынаходніцтва мікрафона (1877 г.), індуктыўных ваг і саномэтра. У гонар вынаходніка Лёнданскае каралеўскае таварыства заснавала мэдаль Г’юза, прысуджаецца з 1902 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1831 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 16 траўня
Катэгорыя:Вынаходнікі радыё
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Забудова

**Забудова** — дзейнасьць, зьвязаная з распрацоўкай ды суправаджэньнем інвэстыцыйных праектаў з аб’ектамі нерухомае маёмасьці. Забудоўнікі купляюць зямлю, фінансуюць зьдзелкі зь нерухомасьцю, будуюць ці наймаюць кампанію, якая будзе будаваць згодна з падтрыхтаваным дэвэлапэрам праектам, а таксама кантралююць і арганізуюць увесь гэты працэс ад пачатку да канца. Забудоўнікі звычайна прымаюць на сябе найбольшую рызыку ў стварэньні або рэканструкцыі нерухомасьці, аднак атрымоўваюць найбольшую карысьць. Як правіла, забудоўнікі набываюць дзялянку зямлі, распрацоўваюць праект будынка, займаюцца ягоным маркетынгам, атрымліваюць неабходную грамадзкую падтрымку і фінансаваньне, будуюць структуру, пасьля чаго кіруюць пабудаванай маёмасьцю праз арэнду ці ў канчатковым рахунку прадаюць яе.

Іншыя назвы: забудоўваньне, дэвэлапэрская дзейнасьць або разбудова (анг. development).

## Глядзіце таксама
* Долевае будаўніцтва

## Крыніцы

Катэгорыя:Будаўніцтва
Катэгорыя:Нерухомасьць
Дэміюрг

**Дэмію́рг** (паводле гнастыцызму) — злы дух, які стварыў матэрыю. Розныя кірункі гнастыцызму па-рознаму апісваюць стварэньне матэрыі і адносіны паміж Дэміюргам і Богам, аднак усе яны лічаць Дэміюрга кіраўніком сусьветнага зла. Хрысьціянскія гностыкі звычайна атаясамляюць Дэміюрга з Сатаной Старога і Новага запаветаў.

Катэгорыя:Рэлігійная філязофія
Катэгорыя:Мітычныя істоты
Ёль

**Ёль**  — сярэднявечнае сьвята зімовага сонцазварота у скандынаўскіх і германскіх народаў, сьвяткуецца 21-22 сьнежня. Першапачаткова паганскае, сьвята зрабілася традыцыйным, і праводзілася ў хрысьціянскія часы, спалучалася з Калядамі. У цяперашні час традыцыя амаль страчана, аднак у скандынаўскіх мовах назва «Юль» (напрыклад, ) захавалася для пазначэньня Сьвята Нараджэньня Хрыстова.

Катэгорыя:Паганскія сьвяты
Катэгорыя:Сьнежаньскія сьвяты
Жан-Філіп Рамо

**Жан-Філіп Рамо** (фр. Jean-Philippe Rameau; 25 верасьня 1683, Дыжон — 12 верасьня 1764, Парыж) — францускі кампазытар і тэарэтык музыкі эпохі барока.

## Біяграфія
Сын арганіста, ведаў ноты раней, чым навучыўся чытаць. Вучыўся ў езуіцкай школе. У 18 гадоў быў адпраўлены бацькам у Італію удасканальваць музычную адукацыю ў Міляне. Пасьля вяртаньня выступаў скрыпачом у аркестры Манпэлье, служыў арганістам у Дыжоне, Клермон-Фэране, Ліёне. З 1722 пасяліўся ў Парыжы. Пісаў для парыскіх тэатраў, складаў духоўную і сьвецкую музыку, з 1745 стаў прыдворным кампазытарам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія кампазытары
Жан-Поль Марат

**Жан-Поль Марат** (традыцыйная перадача, францускае вымаўленне *Мара*; фр. Jean-Paul Marat; 24 траўня 1743, Будры, княства Нэўшатэль (цяпер — Нэўшатэль) — 13 ліпеня 1793, Парыж) — адзін з правадыроў Вялікай Францускай Рэвалюцыі, радыкальны журналіст, лідэр якабінцаў. Вядомы пад мянушкай «Сябар народа», у гонар газэты, якую ён выдаваў. Адзін з найбольш заўзятых прыхільнікаў якабінскага тэрору.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія рэвалюцыянэры
Жан-Поль Гат’е

**Жан-Поль Гат’е** (,  24 красавіка 1952, Францыя) — францускі мадэльер, шмат у чым вызначыў аблічча высокай моды 1980-х і 1990-х гг, прэзыдэнт ўласнага моднага дома і кампаніі Jean Paul Gaultier S.A.

Катэгорыя:Францускія мадэльеры
Жан-Мары Лё Пэн

**Жан-Мары Лё Пэн** (; 20 чэрвеня 1928, Ля Трынітэ-сюр-Мэр, Марбіян&nbsp;— 7 студзеня 2025, Парыж, Іль-дэ-Франс) — францускі палітык, дэпутат Эўрапарлямэнту, колішні кандыдат на пасаду прэзыдэнта Францыі. Прытрымліваўся нацыяналістычных поглядаў.

Пачаў палітычную кар’еру ў шэрагах пужадыстаў, стаў самым маладым чальцом парлямэнта ў 1956 годзе. Быў лідэрам Нацыянальнага фронту з моманту яго заснаваньня ў 1972 па студзень 2011. Удзельнічаў у прэзыдэнцкіх выбарах у 1974, 1988, 1995 гадах. У 2002 годзе выйшаў у другі тур прэзыдэнцкіх выбараў, атрымаўшы 16,86 галасоў у першым туры і 17,8 у другім. На выбарах 2007 году набраў 10,44 (чацьвёртае месца). Асноўныя палажэньні ягонай праграмы — гэта памяншэньне іміграцыі і спыненьне эўраінтэграцыі Францыі. Адмова ад эўраінтэграцыі і скарачэньне колькасьці імігрантаў былы лідэр Нацыянальнага фронту называе «аднаўленьнем межаў Францыі».

З 2011 году партыю Нацыяльны фронт узначальвае яго дачка Марын Ле Пэн.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Эўрапейскі парлямэнт

Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Эўрапарлямэнту з Францыі
Жан-Марк Мармэк

**Жан-Марк Мармэ́к** (; 3 чэрвеня 1972, Пуэнт-а-Пітр, Гвадэлюпа) — францускі баксэр — прафэсіянал, які выступае ў першай цяжкай вагавой катэгорыі. Чэмпіён сьвету ў першай цяжкай (вэрсія WBA, 2002—2006 і 2007; вэрсія WBC) вагавой катэгорыі.

## Спартовая кар’ера

Дэбютаваў сакавіку 1995 году. У пачатку кар’еры пацярпеў два паражэньні. У лютым 2002 году перамог чэмпіёна сьвету ў 1-й цяжкай вазе па вэрсіі WBA Вірджыла Хіла. У сакавіку 2004 году ў паўторным баі ізноў перамог Хіла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія баксэры
Жан-Люі Дэбрэ

**Жан-Люі Дэбрэ** (; нарадзіўся 30 верасьня 1944 году, Тулюза) — францускі палітык, чалец партыі «Саюз за народны рух». З палітычнай дынастыі Дэбрэ, сын аднаго з заснавальнікаў Пятай рэспублікі прэм’ер-міністра Францыі Мішэля Дэбрэ.

З 5 сакавіка 2007 году — старшыня канстытуцыйнай рады Францыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія палітыкі
Мішэль Дэбрэ

**Мішэль Дэбрэ** (,  — ) — францускі палітычны дзеяч, блізкі супрацоўнік Шарля дэ Голя, першы прэм’ер-міністар францускай Пятай рэспублікі (1959—1962). Чалец Францускай акадэміі (1988). Дэбрэ — адзін з найбуйнейшых палітычных дзеячоў Францыі пасьляваеннай эпохі. Менавіта ён увасобіў канстытуцыйныя ідэі Шарля дэ Голя ў Канстытуцыі 1958 году, якая лічыцца самым пасьпяховым канстытуцыйным праектам у гісторыі Францыі. Яго ж лічаць у Францыі галоўным ідэолягам галізма пасьля, зразумела, самага дэ Голя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі
Катэгорыя:Дэпутаты Эўрапарлямэнту з Францыі‎
Жан-Люі Баро

**Жан-Люі Баро** (; 8 верасьня 1910, Вэзінэ, Івэлін — 22 студзеня 1994, Парыж) — францускі актор і рэжысэр.

## Выбраныя тэатральныя пастаноўкі
* 1946 Les Fausses Confidences Марыво
* 1946 Hamlet Шэксьпіра
* 1947 L’Ours Чэхава
* 1947 Amphitryon Мальера
* 1947 Le Procès, паводле Кафкі, тэкст А. Жыда і Ж.-Л.Баро
* 1948 L’Etat de siege Камю
* 1948 Occupe-toi d’Amélie Ж. Фэйдо
* 1949 Les Fourberies de Scapin Мальера
* 1950 Marlborough s’en va-t-en guerre М. Ашара
* 1950 Le Répétition ou L’Amour puni Ануя
* 1950 Les Mains sales Сартра
* 1951 On ne badine pas avec l’Amour Мюсэ
* 1951 Bacchus Както
* 1953 Christophe Colomb Клядэль
* 1953 Pour Lucrèce Жыроду
* 1954 Le Misanthrope Мальера
* 1954 Le Cerisale Чэхава
* 1955 L’Orestie Эсхіла
* 1955 Bérénice Расін
* 1955 Intermezzo Жароду
* 1955 Volpone па Б. Джонсану, тэкст Ж. Рамэна і Шт. Цвайга
* 1958 Le Soulier de satin Клядэль

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Францускія рэжысэры
Жан-Клёд Ван Дам

**Жан-Клёд Ван Дам** (, сапраўднае імя **Жан-Клёд Каміль Франсўа Ван Варэнбэрг**, ; 18 кастрычніка 1960, Сінт-Агата-Бэрхэм, Брусэльскі сталічны рэгіён, Бэльгія) — амэрыканскі актор, рэжысэр, сцэнарыст, мантажор і прадусар бэльгійскага паходжаньня; каратыст і кікбаксэр.

## Крыніцы

Катэгорыя:Акторы ЗША
Жан Шарль Леанар Сымонд дэ Сысмандзі

**Жан Шарль Леана́р Сымо́нд дэ Сысмандзі́** (; , Жэнэва — , Жэнэва) — швайцарскі эканаміст і гісторык, адзін з заснавальнікаў палітычнай эканоміі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Швайцарскія эканамісты
Жан Фэра

**Жан Фера** (, імя пры нараджэньні: **Жан Тэнэнбаўм**,  — ) — францускі кампазытар і паэт-песеньнік. 

## Дыскаграфія
* 1961: Deux enfants au soleil ("Ma Môme", "Federico Garcia Lorca", etc.) 
* 1963: Nuit et brouillard ("C'est beau la vie", "Nous dormirons ensemble", etc.) 
* 1964: La Montagne ("Que serais-je sans toi", "Hourrah!", Etc.) 
* 1965: Potemkine ("C'est toujours la première fois", "On ne voit pas le temps passer", etc.) 
* 1966: Maria ("Heureux celui qui meurt d'aimer", "Un enfant quitte Paris", etc.) 
* 1967: À Santiago ("Cuba si", "Les Guérilleros", etc.) 
* 1969: Ma France ("Au printemps de quoi rêvais-tu?", "L'Idole à papa", etc.) 
* 1970: Camarade ("Sacré Félicien", "Les Lilas", etc.) 
* 1971: La Commune ("Les touristes partis", "Aimer à perdre la raison", etc.) 
* 1971: Ferrat chante Aragon ("Le Malheur d'aimer", "Robert le Diable", etc.) Прададзена больш за 2 000 000 дзід 
* 1972: À moi l'Afrique ("Une femme honnête", "Les Saisons", etc.) 
* 1975: La femme est l'avenir de l'homme ("Dans le silence de la ville", "Un air de liberté", etc.) Прададзена 500000 копій 
* 1979: Les Instants volés ("Le Tiers chant", "Le chef de gare est amoureux", etc.) 
* 1980: Ferrat 80 ("Le Bilan", "L'amour est cerise", etc.) Certified platinum record 
* 1985: Je ne suis qu'un cri ("La Porte à droite", "Le Chataîgnier", etc.) 
* 1991: Dans la jungle ou dans le zoo ("Les Tournesols", "Nul ne guérit de son enfance", etc.) 
* 1995: Ferrat chante Aragon Vol. 2 ("Complainte de Pablo Neruda", "Les feux de Paris", "Lorsque s'en vient le soir", etc.) 
* 2002: Ferrat en scène

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія кампазытары
Кадыскія картэсы

**Кадыскія картэсы** () — устаноўчы сход у Гішпаніі падчас Гішпанскай рэвалюцыі 1808—1814 гадоў. Скліканыя 24 верасьня 1810 году на востраве Леон, 20 лютага 1811 году перамясьціліся ў Кадыс, функцыянавалі да 20 верасьня 1813 году. Кадыскія картэсы прынялі шэраг важных рашэньняў, накіраваных на паглыбленьне рэвалюцыі: у кастрычніку 1810 году быў уведзены закон аб роўнасьці паміж гішпанцамі й лацінаамэрыканцы, усталяваная свабода слова й друку, у жніўні 1811 году імі быў выдадзены закон пра зьнішчэньне сэньёрыяльных правоў і прывілеяў, у лютым 1813 году была скасаваная інквізыцыя й прыняты законы супраць рэлігійных ордэнаў. Картэсы прыступілі да канфіскацыі й продажу царкоўных зямель і скасавалі шэраг падаткаў, якія спаганяліся на карысьць царквы, а таксама ліквідавалі цэхі й гільдыі й усталявалі свабоду гандлю паміж мэтраполіяй і амэрыканскімі калёніямі. У цэлым заканадаўчая дзейнасьць Кадыскіх картэсаў выяўляла галоўнымі чынам патрабаваньні буржуазнай рэвалюцыі. Аднак картэсы ня здолелі ўзначаліць барацьбу народных мас супраць францускіх войскаў, якія ўварваліся ў Гішпанію ў 1808 годзе, і сілаў унутранай рэакцыі. Яны распаўсюджвалі сваю ўладу на невялікую неакупаваную частку тэрыторыі Гішпаніі. Картэсы ня вырашыліся канфіскаваць землі сьвецкіх фэадалаў і перадаць іх сялянам. Самым сур’ёзным гістарычным актам Кадыскіх картэсаў было прыняцьце Кадыскай канстытуцыі 1812 году.

## Літаратура
* Маркс К., Революционная Испания, Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., 2 изд.. т. 10
* Майский И. М., Испания. 1808—1917, М., 1957
* Трачевский А. С.. Испания девятнадцатого века, ч. 1, М., 1872

Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Катэгорыя:Кадыс
Катэгорыя:Парлямэнт
Жан Рэнуар

**Жан Рэнуар** (; -) — францускі кінарэжысэр, актор, прадусар, сцэнарыст, сын мастака Агюста Рэнуара, брат актора П’ера Рэнуара.

## Фільмаграфія

### Нямыя фільмы (Францыя)
* 1924 — Катрына, або Жыцьцё бяз радасьці / 
* 1925 — Дачка вады / 
* 1926 — Нана / 
* 1927 — Чарльстон / 
* 1927 — Маркіта / 
* 1928 — Гультай / 
* 1928 — Дзяўчынка з запалкамі / 
* 1928 — Турнір / 
* 1929 — Блед / 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія кінарэжысэры
Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Ляўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Беларуская школа (часопіс)

**"Беларуская школа"** — пэдагагічны часопіс Інспэктарыята беларускіх школ пры генэральным камісары Беларусі. Выдаваўся раз на 2 месяцы на беларускай мове кірыліцай і лацінкай у Менску (студзень — сьнежань 1942, друкаваўся ў Вільні) пад кантролем нямецкай улады. Выдадзена 6 нумароў.

Адказны за зьмест Ё. Сівіца. Замест яго пазьней выдаваўся часопіс «Школа і жыцьцё».

## Крыніцы

## Вонкавыя сасылкі
* Беларуская школа, 1942, №5.

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні, заснаваныя ў 1942 годзе
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе
Катэгорыя:Выданьні, закрытыя ў 1942 годзе
Катэгорыя:Друк беларускіх калябарантаў
Жан Жувэнэ

**Жан Жувэнэ** (фр. Jean Jouvenet; 1644 — 5 красавіка 1717) — гістарычны жывапісец, сын і вучань Лярана Жувэнэ Малодшага (1609—1681), стрыечны брат Франсуа Жувэнэ.

## Біяграфія
Народжаны і выхаваны ў мастацкай сям’і, ён ужо ў дзяцінстве дэманстраваў бліскучыя мастацкія здольнасьці і ў 17 гадоў быў адпраўлены бацькам у Парыж, дзе хутка ўдасканаліўся ў жывапісе праз вывучэньне твораў Н. Пусэна. Напісаная ім у 1673 г. карціна «Хрыстос лечыць расслабленага» была адзначаная. У тым жа 1673 Жувэнэ атрымаў 2-ю прэмію ад Парыскай акадэміі мастацтваў, праз два гады быў абраны ў яе сябры, у 1681 стаў яе прафэсарам і ў 1707 рэктарам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Жан Габэн

**Жан Габэн** (, сапраўднае імя **Жан-Алексіс Манкаржэ**, ; 17 траўня 1904, Парыж — 15 лістапада 1976, Нэі-сюр-Сэн) — францускі актор тэатру і кіно. Двухразовы ляўрэат прэміяў Вэнэцыянскага і Бэрлінскага кінафэстываляў, прэміі «Сэзар». Афіцэр Ордэна Ганаровага легіёну.

Здымаўся ў фільме «Божы гром» 1965 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторы
Жан Батыст Дзюма

**Жан Баты́ст Андрэ́ Дзюма́** (; 14 ліпеня 1800, Алес — 11 красавіка 1884, Канны) — францускі хімік-арганік і дзяржаўны дзяяч. Кавалер ордэна Ганаровага легіёну (1863).

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія хімікі
Нанкінская дамова

**Нанкінская дамова** — мірнае пагадненьне, складзенае 29 жніўня 1842 году, паміж Кітаем і Вялікабрытаніяй, у выніку паразы Кітая ў Першай опіюмнай вайне (1840—1842). Паводле дамове да Вялікабрытаніі адышоў Ганконг, Кітаем была выплачана велізарная кантрыбуцыя каля 21 млн даляраў, а таксама адчынена частка кітайскіх гарадоў для замежнага гандлю, як то Кантон, Амой, Фучжоў, Нінбо й Шанхай.

Адной з найбольш незвычайных і зьневажальных для Кітая ўмоваў домовы была абавязнасьць Кітая выплаціць 6 млн даляраў у кошт канфіскаванага кітайскімі ўладамі перад вайной кантрабанднага опіюма. Дадаткам да дамовы была Хумэнская дамова, падпісаная паміж Кітаем і Вялікабрытаніяй недалёка ад Гуанчжоў.

Катэгорыя:Гісторыя Кітаю
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Першая опіюмная вайна
Катэгорыя:1842
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні
Жан Батыст Гаспар Дэбюро

thumb|200px|Агюст Буке. ''Батыст Дэбюро в касцюме Пъеро'', каля 1830
**Жан Батыст Гаспар Дэбюро** (, сапр. — **Ян Кашпар Дворжак** (); 31 ліпеня 1796, Колін, тады Сьвяшчэнная Рымская імпэрыя, цяпер Чэхія — 16 чэрвеня 1846, Парыж, Ліпеньская манархія) — францускі актор-мім.

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Вожык (часопіс)

«**Во́жык**» — сатырычна-гумарыстычны ілюстраваны часопіс. Упершыню выйшаў у ліпені 1941 як сатырычны плякат «Раздавім фашысцкую гадзіну». Са жніўня 1945 атрымаў статус часопіса пад назвай «Вожык». Першы нумар выйшаў накладам у 13 тысячаў асобнікаў. Выходзіў на беларускай мове, у Менску, 2 разы на тыдзень. З 1957 выдае «Бібліятэку „Вожыка“».

У кастрычніку 2009 ператварыўся ў альманах і выходзіць раз на паўгоду. З 2011 году выходзіць раз у тры месяцы (штоквартальна). Да 2012 году ўваходзіў у склад РВУ «Літаратура і Мастацтва». Цяпер у складзе Выдавецкага дома «Зьвязда».

У часопісе друкаваліся вядомыя пісьменьнікі — Янка Купала, Якуб Колас, Кузьма Чорны, Міхась Лынькоў, Анатоль Астрэйка.

## Галоўныя рэдактары
* Міхась Чавускі (1941—1943)
* Кандрат Крапіва (1943—1947)
* Міхась Чавускі (1947—1955)
* Павал Кавалёў (1955—1967)
* Уладзімер Корбан (1967—1971)
* Аляксандар Раманаў (1971—1987)
* Валянцін Блакіт (1987—2000)
* Міхась Пазьнякоў (2000—2002)
* Алесь Пісьмянкоў (2002—2004)
* Уладзімер Саламаха (2004—2008)
* Юлія Зарэцкая (з 2009)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 10 февраля 1992 г. №72 «Об утверждении Устава редакции журнала „Вожык“»

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Гумар
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы СССР
Катэгорыя:Часопісы БССР
Жан Ануй

**Жан Ануй**, таксама **Ануйль** (; 23 чэрвеня 1910 — 3 кастрычніка 1987) — францускі драматург і сцэнарыст, бачны дзяяч францускай літаратуры XX стагодзьдзя.

## Біяграфія
Жан Ануй нарадзіўся 23 чэрвеня 1910 году ў невялікай вёсцы каля Бардо ў сям’і краўца і скрыпачкі. Па нацыянальнасьці баскіец.

У 15 гадоў Жан Ануй прыехаў у Парыж, дзе скончыў школу. Пасьля заканчэньня школы некаторы час вывучаў права ў Сарбоне, пісаў кароткія гумарыстычныя сцэнарыі для кіно. У 1928 годзе ён пабраўся з акторкай Манэль Валянтын. З пачатку 30-х гадоў Ануй працуе сакратаром рэжысэра Люі Жувэ.

Ануй памёр у 1987 годзе ва ўзросьце 77 гадоў у сваім доме ў Лязане.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія драматургі
Катэгорыя:Францускія сцэнарысты
Аляксееўка

Назву **Аляксееўка** маюць:

* Аляксееўка — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці
* Аляксееўка — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Аляксееўка — пасёлак у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці
* Аляксееўка — вёска ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Аляксееўка — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Аляксееўка — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
Жорж-П’ер Сэра

**Жорж-П’ер Сэра** (, 2 сьнежня 1859, Парыж — 29 сакавіка 1891, Парыж) — францускі мастак-постімпрэсіяніст, заснавальнік нэаімпрэсіянізма, стваральнік мэтаду жывапісу пад назвай «дывізіянізм», або «пуантылізм». 

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі-дывізіяністы
Катэгорыя:Постімпрэсіяністы
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай вышэйшай школы прыгожых мастацтваў
Катэгорыя:Памерлі ад інфэкцыйных захворваньняў
Катэгорыя:Мастакі-пэйзажысты
Катэгорыя:Францускія малявальнікі і малявальніцы
Сухбаатарын Янжмаа

**Сухбаатарын Янжмаа** (; 15 лютага 1894 — 1 траўня 1962, Улан-Батар) — дзяржаўная й партыйная дзяячка сацыялістычнай Манголіі, жонка правадыра мангольскай рэвалюцыі Сухэ-Батора. Прэзыдэнтка Мангольскай народнай рэспублікі ў 1953—1954 гадох.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кіраўнікі Манголіі
Жорж Эжэн Асман

**Жорж Эжэ́н Асма́н** (), больш вядомы як **барон Асман** (*baron Haussmann*; 27 сакавіка 1809, Парыж — 11 студзеня 1891, Парыж) — францускі дзяржаўны дзяяч, прэфэкт дэпартамэнта Сена (1853—1870), сэнатар (1857), чалец Акадэміі прыгожых мастацтваў (1867), горадабудаўнік, шмат у чым вызначыў сучаснае аблічча Парыжа.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Асман. Insecula.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 27 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе
Катэгорыя:Памерлі 11 студзеня
Катэгорыя:Францускія архітэктары
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Жорж Дзюмэніль дэ Лятур

**Жорж Дзюмэніль дэ Лятур**, таксама **Ля Тур** (; 1593 — 30 студзеня 1652) — францускі жывапісец зь Лятарынгіі.

Карціны Лятура звычайна ўяўляюць сабой асьветленыя полымем сьвечкі начныя сцэны, напісаныя ў манеры Караваджа. Мастак любіў маляваць біблейскіх пэрсанажаў у абліччы жабракоў і сялянаў, ствараць кампазыцыі, пэрсанажы якіх асьвятляліся адзінай крыніцай — сьвечкай. Тыповымі для яго творчасьці зьяўляюцца такія працы, як «Нованароджаны» (Рэн, Музэй выяўленчых мастацтваў), «Пакланеньне пастухоў» (Люўр), «Пакутніцтва сьв. Сэбастыяна» (Бэрлін-Далем, Дзяржаўныя музэі), «Журботная Магдалена» (Нью-Ёрк, музэй Мэтраполітан), «Адрачэньне апостала Пятра».

## Літаратура
* 
* Jamot P. Georges de La Tour. Paris: Floury, 1948
* L’opera completa di Georges de La Tour. Milano: Rizzoli, 1973
* Nicolson B., Wright C. Georges de La Tour. London: Phaidon Press, 1974
* Thuilier J. Georges de La Tour. Paris: Flammarion, 1992
* Quignard P. Georges de La Tour. Paris: Galilée, 2005

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Жорж Бэнжамэн Клемансо

**Жорж Бэнжамэ́н Клемансо́** (; 28 верасьня 1841, Муйрон-ан-Парэ — 24 лістапада 1929, Парыж) — францускі палітычны і дзяржаўны дзяяч, журналіст. Чалец Францускай акадэміі (1918; адмовіўся ад цырымоніі прыняцьця). За жорсткі характар ​​і непрымірымасьць да палітычных праціўнікаў атрымаў мянушку «Тыгр» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1841 годзе
Катэгорыя:Памерлі 24 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1929 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Рэнэ дэ Сасюр

**Рэнэ́ дэ Сасю́р** (; 1868, Жэнэва — 1943, Бэрн) — швайцарскі лінгвіст, прапагандыст мовы эспэранта. Быў прафэсарам матэматыкі. Брат Фэрдынанда дэ Сасюра. Рэнэ ёсьць прадстаўнік пятага пакаленьня навуковай дынастыі дэ Сасюраў.

Галоўны ўнёсак Сасюра у разьвіцьцё эспэранта — ягоная праца «Асноўныя палажэньні тэорыі слова ў мове эспэранта» (), накіраваная на абарону эспэранта ад крытыкі прыхільнікаў створанага на ягонай аснове новай мовы іда. У той жа час значна пазьней, у пачатку 1920-х гадоў, Сасюр прапанаваў сваю вэрсію удасканаленьняў у эспэранта, прамежкавую паміж эсперанта й іда, якая атрымала назву антыда. Прапановы Сасюра, прадстаўленыя ім на ўсеагульным кангрэсе эспэрантыстаў у 1925 годзе, засталіся без увагі, а сам ён апынуўся ў адзіноце. Сасюру належыць шэраг перакладаў мастацкай прозы на эспэранта, у прыватнасці, творы Шарля Фэрдынанда Рамю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Швайцарскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Эспэрантысты і эспэрантысткі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на мову эспэранта
Сэм’юэл Колт

**Сэм’юэл Колт** (1814, Гартфард, штат Канэктыкут, ЗША — 1862, Гартфард) — амэрыканскі збройнік, вынаходнік рэвальвэра.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і фэрмэра, які пераехаў у горад для заснаваньня ўласнага прадпрыемства. Меў 3 братоў і 3 сясьцёр. У 11 гадоў пераехаў на дзядзькаваньне да фэрмэра ў  (, штат Канэктыкут, ЗША), дзе наведваў школу. У 1829 годзе, у 15 гадоў, пачаў працаваць на бацькоўскай тэкстыльнай фабрыцы ва  (, штат Масачусэтс, ЗША). 4 ліпеня 1830 году яго піратэхнічны паказ у школе-інтэрнаце выклікаў пажар. У выніку бацька ўладкаваў яго мараком на брыг «Корва», які адплываў у Калькуту (, Брытанская Індыя; цяпер штат Заходняя Бэнгалія, Індыя). У 1832 годзе вярнуўся ў ЗША да працы на бацьку, які выдаткаваў на выраб ім удалай вінтоўкі і пісталета, які разарваўся пры стральбе.

У 1835 годзе распрацаваў прататып рэвальвэра, які вырабіў наняты збройнік Джон Пірсан за кошт $300 пазыкі ад бацькоўскага сябра . У жніўні 1835 г. на параду Лівіта-Элсўорта, які стаў 1-м камісарам Патэнтнага ведамства ЗША, адплыў у Ангельшчыну для атрыманьня патэнта на рэвальвэр. Ангельскі патэнт атрымаў № 6909. 25 лютага 1836 году атрымаў патэнт № 9430X на рэвальвэр з капсульным узгараньнем у ЗША. 5 сакавіка ў  (штат Нью-Джэрзі, ЗША) адчыніў мануфактуру для вытворчасьці 5-зараднага рэвальвэра 36-га калібра (0,36 цалі; 9,144 мм) . У 1841 годзе вырабіў  патрон для войска ЗША. На выпрабаваньні з мушкета стрэлілі 25 патронаў запар. Калі адчынілі затвор, ствол апынуўся чыстым ад станіёлі (алавянай фольгі). У выніку войска закупіла некалькі тысячаў патронаў для працягу выпрабаваньня. У 1843 годзе войска замовіла 200 тыс. патронаў для мушкетаў, запакаваныя па 10 на скрынку.

4 студзеня 1847 году ў Нью-Ёрку прадстаўнік Тэхаскіх рэйнджэраў  (1817—1847) замовіў 1000 рэвальвэраў з магазінам на 6 патронаў, якія атрымалі назоў . Пасьля пастаўкі Тэхаскія рэйнджэры замовілі яшчэ 1000 рэвальвэраў у сувязі з . Прыбытак з кожнага замоўленага пісталета склаў $10. За кошт прыбытку і пазыкі ад дваюраднага брата Элішы Колта набыў у вынаходніка  (1795—1886) абсталяваньне для свайго збройнага завода ў родным Гартфардзе (штат Канэктыкут). З 1848 году пачаўся выраб рэвальвэраў Колт Драгун са 190-мілімэтровым ствалом (7,5 цалі), якіх да 1860 году выпусьцілі 18,5 тыс. У 1850 годзе дадаўся выраб рэвальвэраў , які стаў асноўным пісталетам войска ЗША. Да 1873 году ў ЗША вырабілі 250 тыс. такіх рэвальвэраў. У 1855 годзе ў Гартфардзе ўзьвёў арсэнал, для супрацоўнікаў якога ўстанавіў 10-гадзінны працоўны дзень з гадзінным перапынкам на абед і мыйні. Памёр ад падагры.

## У культуры
Дзякуючы вынаходзтву рэвальвэра ў ЗША існуе прыказка: «Бог стварыў людзей моцнымі і слабымі. Сэм’юэл Колт зрабіў іх роўнымі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канэктыкуце
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Colt
Рычард Гір

**Рычард Тыфані Гір** (; нар. , Філадэлфія, Пэнсыльванія) — амэрыканскі актор і прадусар. Ён стаў вядомым дзякуючы ролі ў фільме *«[[Амэрыканскі жыгала]]»* (1980), які вызначыў яго як добрага актора і сэкс-сымбаля. Ён працягваў здымацца ў многіх добра прынятых фільмах, у тым ліку *«[[Афіцэр і джэнтэльмэн]]»* (1982), *«[[Клюб «Котан»|Клюб „Котан“]]»* (1984), *«[[Красуня]]»* (1990), *«[[Сомэрзбі]]»* (1993), *«[[Першабытны страх (фільм)|Першабытны страх]]»* (1996), *«[[Зьбеглая нявеста]]»* (1999) ды іншых. Ляўрэат прэміі «Залаты Глёбус» за ролю ў фільме *«[[Чыкага (фільм, 2002)|Чыкага]]»* (2002). Ад 1991 да 1995 быў жанаты з мадэлькай Сындзі Кроўфард. З 2002 па 2013 гады быў жанаты на Кэры Лоўэл.

## Фільмаграфія
* 1977 — «У пошуках спадара Гудбара» ()
* 1978 — «Дні жніва» ()
* 1978 — «Кроўныя браты» ()
* 1979 — «Янкі» ()
* 1980 — «Амэрыканскі жыгала» ()
* 1982 — «Афіцэр і джэнтэльмэн» ()
* 1983 — «З апошніх сілаў» ()
* 1983 — «Бязь межаў» ()
* 1984 — «Клюб „Котан“» ()
* 1985 — «Кароль Давід» ()
* 1986 — «Улада» ()
* 1986 — «Спагады ня будзе» ()
* 1988 — «Далёка ад дому» ()
* 1990 — «Унутраныя справы» ()
* 1990 — «Красуня» ()
* 1991 — «Жнівеньская рапсодыя» ()
* 1992 — «Канчатковы аналіз» ()
* 1993 — «Вірус» ()
* 1993 — «Сомэрзбі» ()
* 1993 — «Спадар Джонз» ()
* 1994 — «Перакрыжаваньне» ()
* 1995 — «Першы рыцар» ()
* 1996 — «Першабытны страх» ()
* 1997 — «Чырвоны кут» ()
* 1997 — «Шакал» ()
* 1999 — «Зьбеглая нявеста» ()
* 2000 — «Восень у Нью-Ёрку» ()
* 2000 — «Доктар T. і ягоныя жанчыны» ()
* 2002 — «Чалавек-матылёк» ()
* 2002 — «Няверная» ()
* 2002 — «Чыкага» ()
* 2004 — «Давайце патанцуем» ()
* 2005 — «Пчаліны сэзон» ()
* 2007 — «Містыфікацыя» ()
* 2007 — «Паства» ()
* 2007 — «Паляваньне Ганта» ()
* 2007 — «Водпуск у Босьніі» ()
* 2007 — «Там мяне няма» ()
* 2007 — «Ночы ў Раданце» ()
* 2009 — «Амэлія» ()
* 2009 — «Хаціка: Самы верны сябар» ()
* 2009 — «Бруклінскія паліцыянты» ()
* 2011 — «Падвойны агент» ()
* 2012 — «Ганебная стасьць» ()
* 2013 — «Муві 43» ()
* 2015 — «Другі найлепшы экзатычны гатэль „Мэрыголд“» ()
* 2015 — «Дабродзей» ()
* 2016 — «Норман: Прыцішаны ўзьлёт і трагічнае падзеньне нью-ёркскага пасярэдніка» ()
* 2017 — «Вячэра» ()
* 2017 — «Тры Хрыстоса» ()

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пэнсыльваніі
Катэгорыя:Акторы ЗША
Рычард Гэк

**Рычард Гэк** (,  г., Спрынгфілд, Масачусэтс — , Маніла) — амэрыканскі хімік. Вядомы адкрыцьцём рэакцыі Гэка. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па хіміі за 2010 год.

## Вонкавыя спасылкі
* Рычард Гэк на сайце Нобэлеўскага камітэту

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне хіміі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Масачусэтсе
Рэзананс

**Рэзана́нс** ( — водгук) — зьява рэзкага ўзрастаньня амплітуды змушаных ваганьняў. Яно адбываецца, калі частасьць вонкавага ўдзеяньня набліжаецца да частасьці ўнутры сыстэмы. Як сьлед, павялічваецца ўзровень амплітуды.

## Глядзіце таксама
* Электронны парамагнітны рэзананс
* Ваганьні
* Вагальны контур
Рэгтайм

**Рэгтайм** (ragtime) — жанр амэрыканскай музыкі, асабліва папулярны з 1900 па 1918 год. Гэта танцавальная форма, якая мела памер 2/4 або 4/4, у якой бас гучыць на няцотных, а акорды — на цотных дзелях такту, што надае гучаньню тыповы «маршавы» рытм; мэлядычная лінія моцна сынкапаваная. Шматлікія рэгтаймавыя кампазыцыі складаюцца з чатырох розных музычных тэмаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музычныя жанры
Рэнэ Магрыт

**Рэнэ Магрыт** (, 21 лістапада 1898 — 15 жніўня 1967) — бэльгійскі мастак-сюррэаліст. Вядомы як аўтар кемлівых і разам з тым паэтычна загадкавых карцін.

Катэгорыя:Бэльгійскія мастакі і мастачкі
Бэнілюкс

**Бэнілю́кс** — мытна-эканамічны зьвяз трох краінаў: Бэльгіі, Нідэрляндаў і Люксэмбургу. Быў пачаткова аформлены ў 1943—1944 як мытны зьвяз, з 1958 ператвораны ў мытна-эканамічны.

Вышэйшы орган — кабінэт міністраў, у якім па адным прадстаўніку ад кожнай краіны. Генэральны сакратарыят у Брусэлі.

## Гісторыя
25 ліпеня 1921 году быў падпісаны дагавор, які заснаваў эканамічны зьвяз Бэльгіі і Люксэмбургу. Ён зьяўляецца свайго роду папярэднікам Бэнілюксу. 5 верасьня 1944 году быў падпісаны дагавор, які заснаваў мытны зьвяз Бэнілюкс. Праз падзеі, зьвязаныя з Другой сусьветнай вайной, у сілу дагавор уступіў у 1948 годзе, але існаваў нядоўга, бо 1 лістапада 1960 году набыў моц дагавор аб эканамічным зьвязе Бэнілюкс. Сам дагавор быў падпісаны ў Гаазе 3 лютага 1958 году. Ён страціў сваю сілу ў 2010 годзе, калі пачаў дзейнічаць дагавор, падпісаны 17 ліпеня 2008 году. Яго галоўнымі мэтамі зьяўляюцца працяг і ўмацаваньне супрацоўніцтва ў шырэйшым эўрапейскім кантэксьце. Таксама была зьмененая й назва: эканамічны зьвяз Бэнілюкс стаў проста зьвяз Бэнілюкс для таго, каб падкрэсьліць узрослы аб’ём супрацоўніцтва. У 1955 годзе быў створаны парлямэнт Бэнілюксу, які дзейнічае дагэтуль. У 1965 годзе быў падпісаны дагавор, які заснаваў Суд Бэнілюксу. Ён набыў моц у 1975 годзе. Суд, у які ўваходзяць судзьдзі зь Вярхоўных Судоў трох дзяржаваў, павінен забясьпечваць адзінае тлумачэньне агульных законаў. Ён разьмяшчаецца ў Брусэлі.

## Геаграфія, дэмаграфія і мовы
Нідэрляндзкая і француская зьяўляюцца афіцыйнымі мовамі Бэнілюксу і яго інстытутаў.
З агульнага насельніцтва 27,6 мільёнаў асобаў дзяржаваў-членаў 22,6 мільёнаў (82%) жывуць у Нідэрляндах ці Фляндрыі, дзе нідэрляндзкая зьяўляецца дзяржаўнай мовай. У франкамоўнай Валёніі пражываюць 3,5 мільёнаў (12,5%), у той час як большасць Брусэльскага сталічнага рэгіёну (яго насельніцтва складае 3,8%) размаўляе на францускай, хоць фармальна рэгіён лічыцца дзьвюхмоўным. У Люксэмбургу (1,74%) тры афіцыйных мовы: француская, нямецкая і люксэмбурская (заходнегерманскі, сярэдненямецкі культурны дыялект, які належыць да мазэльска-франскіх). Разам зь нямецкай супольнасьцю Бэльгіі гэта складае каля 2% нямецкамоўных жыхароў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Рэфэрат

**Рэфэра́т** (ад  — «дакладваць, паведамляць») — кароткае паведамленьне зьместу навуковай працы, артыкула, кнігі і пад.; даклад, заснаваны на крытычным аглядзе кніг і падобных.

Інфармацыя выкладаецца з пазыцыяў аўтара арыгінала, без ацэнкі рэфэрэнтам таго, што выкладаецца. Выкладзеная інфармацыя знаёміць чытача з асноўнымі пытаньнямі, праблемамі і пад., дае адказ на пытаньне, менавіта якая інфармацыя зьмяшчаецца ў тэксьце. Будуецца на аснове ключавых фрагмэнтаў арынінальнага тэксту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Навуковае выдаўніцтва
Катэгорыя:Выдавецкая справа
Сыроп

**Сыроп** (,  — *шараб*) — канцэнтраваная цукровая рашчына або сумесь асобных цукраў (цукрозы, глюкозы, фруктозы, мальтозы) у вадзе або ў натуральным садавінавым соку. Утрыманьне цукру ў сыропе звычайна вагаецца ад 40 да 80%.

Катэгорыя:Ежа
Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Рыхард Крафт-Эбінг

Барон **Рыхард фон Крафт-Эбінг** (1840, Мангайм — 1902, Грац) — аўстрыйскі і нямецкі псыхіятр, сэксоляг, дасьледнік чалавечай сэксуальнасьці, дырэктар Фэльдгофскага прытулку для вар’ятаў.

У 2012 годзе ў №2 альманаху «Тэксты» выйшаў беларускі пераклад яго найбольш знанай кнігі «Плоцевая псыхапатыя», што вытрымала 14 толькі нямецкамоўных выданьняў арыгіналу.

## Працы
* 
* 

Krafft-Ebing Die Sinnesdelirien.jpg|Памылкі пачуцьцяў, 1864
Krafft-Ebing 1872.jpg|Асновы крымінальнай псыхалёгіі, 1872
1875 Krafft- Ebing R. v..JPG|Судовая псыхапаталёгія, 1875
Krafft-Ebing 1879.jpg|Псыхіятрыя, 1879
Krafft-Ebing Psychopathia sexualis 1886.jpg|, 1886


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нямеччыне
Катэгорыя:Аўстрыйскія навукоўцы
Катэгорыя:Псыхіятры
Катэгорыя:Аўстрыйская шляхта
Катэгорыя:Сэксалёгія
Катэгорыя:Нэўралёгія
Катэгорыя:Памерлі ў Аўстрыі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Аўстрыі
Кухенны камбайн

**Кухенны камбайн** — унівэрсальная кухенная машына, якая складаецца з электрапрыводу і насадак для атрыманьня фруктовых, ягадных і агароднінных сокаў, прыгатаваньня розных фаршаў, паштэтаў, пюрэ, размолу кавы і вострых прыправаў, узьбіваньня крэмаў, сьмятанкі, мусаў, малочных і фруктовых кактэйляў, вымешваньня цеста, праціркі сухароў, арэхаў, сыру, наразаньня гародніны, абіраньня бульбы. Выкарыстаньне кухеннага камбайну значна аблягчае і паскарае працаёмкую кулінарную апрацоўку прадуктаў.

## Літаратура
* Энцыкляпэдыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Катэгорыя:Кухенная тэхніка
Кумыс

**Кумы́с** (, , , , , , , ) — кісламалочны напой з кабылінага малака, атрыманы ў выніку малочнакіслага і сьпіртавога закісаньня пры дапамозе баўгарскай і ацыдафільнай малочнакіслых палачак і дрожджаў. Напой пеністы, бялёсага колеру, густ — прыемны, асьвяжальны, кіславата-салодкі. Кумыс прызнаны карысным агульнаўмацавальным сродкам.

Катэгорыя:Малочныя прадукты
Катэгорыя:Татарская кухня
Галятыя

**Галятыя** () — краіна ў цэнтральнай Анатоліі (сучасная Турэччына) ў 3 ст. да н. э. — 1 ст. н. э. Галятыя гранічыла на поўначы з Віфініяй і Пафлягоніяй, на ўсходзе з Понтам, на поўдні з Лікаоніяй і Кападокіяй, на захадзе з Фрыгіяй (усходняя частка якой была захопленая галатамі). Анкара, сучасная сталіца Турэччыны, калісьці належала Галатыі.

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імпэрыі
Ганс Вёльке

**Ганс Вёльке** (; 1911—1943) — нямецкі легкаатлет (штурханьне ядра) і паліцыянт. Заваяваўшы першы залаты алімпійскі мэдаль Алімпійскіх гульняў 1936 у Бэрліне, стаў героем нацысцкай прапаганды аб быццам бы перавазе «арыйскай расы» і фаварытам Гітлера.

Вёльке служыў у бэрлінскай паліцыі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны перайшоў у г. зв. паліцыю бясьпекі СС, быў капітанам 118-га ахоўнага паліцэйскага батальёна. Забіты партызанамі непадалёку ад вёскі Хатынь на Беларусі, што стала прычынай зьнішчэньня карнікамі вёскі з усімі яе жыхарамі. Вёльке пасьмяротна прысвоена званьне маёра.

Катэгорыя:Нямецкія спартоўцы
Катэгорыя:Алімпійскія мэдалісты
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Гандола

**Гандола** (; вэнэцыянская гандола) — традыцыйная вэнэцыянская вясьлярная лодка. Зьяўляецца адным з сымбаляў Вэнэцыі.

Гістарычна зьяўлялася галоўным сродкам перамяшчэньня па каналах гораду, у цяперашні час служаць для забавы шматлікіх турыстаў. Па ацэнцы гісторыкаў у XVIII стагодзьдзі ў Вэнэцыі налічвалася некалькі тысячаў гандол.

Ліцэнзіі на гэту працу могуць перадавацца па спадчыне ад бацькі да сына.

Катэгорыя:Вэнэцыя
Катэгорыя:Лодкі
Ганна Франк

**Га́нна Франк** (; 12 чэрвеня 1929 — пачатак сакавіка 1945) — габрэйская дзяўчынка, ураджэнка Нямеччыны, пасьля прыходу Гітлера да ўлады хавалася зь сям’ёй ад нацысцкага тэрору ў Нідэрляндах. Аўтар знакамітага «Дзёньніка Ганны Франк» — дакумэнта, які выкрывае нацызм, перакладзены на многія мовы сьвету. Гэтая кніга адразу стала сусьветным бэстсэлерам — ня толькі з-за сваёй пранізьлівай інтанацыі, але і галоўным чынам таму, што здолела аб’яднаць у лёсе адной дзяўчынкі мільёны чалавечых трагедыяў, зьвязаных з нацысцкім генацыдам. Ганна Франк і яе сям’я лічацца аднымі з самых вядомых ахвяраў нацызму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ахвяры галакосту
Мануэль Рывэра-Ортыс

**Мануэль Рывэра-Ортыс** (; нар. 23 сьнежня 1968, Пуэрта-Рыка) — амэрыканскі фатограф, вядомы сваімі сацыяльнымі дакумэнтальнымі фатаграфіямі.

## Галерэя

File:MRO Cuba Harvest 01.jpg|*Tobacco Harvesting*, Valle de Viñales, Cuba (2002)
File:Bolivia_Altiplano_2004.jpg|*Widow Of The Mines*, Potosí, Bolivia (2004)
File:MRO_Yamuna_River_Delhi_2005.jpg‎|*City Dump, Yamuna River Slum*, Delhi, India (2005)


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фатографы ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся 23 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе
Дыега Рывэра

**Дыега Рывэра** (; , Гуанахуата, Мэксыка — , Мэхіка, Мэксыка) — выдатны мэксыканскі мастак-рэаліст, заўзяты камуніст, муж Фрыды Калё. Працаваў у тэхніцы манумэнтальнага жывапісу, тэматыка карцін пераважна сацыяльны рэалізм

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гуанахуата
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мэксыцы
Катэгорыя:Мэксыканскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мэксыканскія камуністы
Новая Паўднёвая Грэнляндыя

**Новая Паўднёвая Грэнляндыя** (**Паўднёвая Грэнляндыя**, радзей **Зямля Морэла**)&nbsp;— востраў-прывід, зарэгістраваны ў сакавіку 1823 году амэрыканскім капітанам Бэнджамінам Морэлам у часе прамыслова-дасьледніцкай экспэдыцыі на шхуне «Ўосп» (&nbsp;— «Аса») у антарктычным моры Ўэдэла. У сваёй кнізе «Аповед аб чатырох падарожжах» («»), напісанай празь дзевяць гадоў, Морэл указвае дакладныя каардынаты вострава і прыблізнае апісаньне яго берагавой лініі, якая пралегла, паводле яго сьведчаньняў, на больш чым 480 км.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Абводны канал (станцыя мэтро)

«**Абводны канал**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Уваходзіць у склад Фрунзэнска-Прыморскай лініі, разьмешчаная паміж станцыямі «Зьвянігарадзкая» і «Воўкаўская».

## Архітэктура
«Абводны канал» — пілённая станцыя глыбокага залажэньня (глыбіня 61 м).

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Люксэмбурская мова

**Люксэмбу́рская мо́ва** (уласнае найменьне — Lëtzebuergesch) — мова штодзённых зносінаў насельніцтва Люксэмбургу. З 1984 г. — афіцыйная мова Вялікага княства Люксэмбургу (нароўні з францускай і нямецкай). Код ISO 639-1 — lb, ISO 639-2 — ltz.

## Ужываньне
Закон аб мове, зацьверджаны 24 лютага 1984 году (арыгінал — на францускай мове):

Артыкул 1. Нацыянальная мова Люксэмбургу — люксэмбурская.

Артыкул 2. Тэксты законаў публікуюцца на францускай мове.

Артыкул 3. Мовы адміністрацыі — на выбар люксэмбурская, нямецкая і француская.

Артыкул 4. Запыты ў адміністрацыйныя органы: калі запыт будзе ажыцьцёўлены на люксэмбурскай, францускай ці нямецкай мове, адміністрацыя па магчымасьці павінная адказаць на мове просьбіта.

## Глядзіце таксама

* Люксэмбурскі альфабэт

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія мовы
Катэгорыя:Мовы Бэльгіі
Катэгорыя:Мовы Люксэмбургу
Катэгорыя:Мовы Францыі
Катэгорыя:Заходнегерманскія мовы
Сацыяльны рэалізм

**Сацыяльны рэалізм** — мастацкі жанр, заснаваны на рэалістычных сюжэтах, якія ўвасабляюць сацыяльную й расавую несправядлівасьць, эканамічныя цяжкасьці, адбітак жыцьця бяз упрыгожваньня. Жанравыя сцэны звычайна перадаюць паведамленьні сацыяльнага альбо палітычнага пратэсту, аздобленых сатыраю. Тэрмін ня варта блытаць з сацыялістычным рэалізмам — афіцыйным мастацтвам СССР, якое было ўмацавана Ёсіфам Сталіным у 1934 годзе й пазьней распаўсюдзілася ў дзяржавах «саюзных кампартый» па ўсім сьвеце.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зьявіліся ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Сацыяльны рэалізм
Катэгорыя:Сучаснае мастацтва
Катэгорыя:Сьветапогляд