Ордэн Пагоні

**О́рдэн Паго́ні** — найвышэйшая ўзнагарода Рады БНР.

## Мінуўшчына
Ордэн Пагоні зацьверджаны 1 верасьня 1949 году дэкрэтам прэзыдэнта Рады БНР Міколы Абрамчыка.

Рада БНР пазыцыянуе ордэн як працяг традыцый дзяржаўных узнагародаў Рэчы Паспалітай і Вялікага Княства Літоўскага, у тым ліку ў якасьці «лякалізаванай» і «пераасэнсаванай» вэрсіі Ордэну Белага арла, найстарэйшай дзяржаўнай узнагароды Вялікага княства Літоўскага (як часткі Рэчы Паспалітай).

Статут узнагароды быў зацьверджаны Міколам Абрамчыкам і пачаў дзейнічаць зь 5 жніўня 1951 году. Пакуль невядома, ці была вырабленая гэтая ўзнагарода ў той час, ці яна засталася толькі праектам. У беларускай газэце «Бацькаўшчына», якая выдавалася ў Мюнхэне, у нумары за 24 лютага 1952 году быў пададзены толькі малюнак мэдаля, а таксама статут. У гэтай публікацыі былі таксама і іншыя ўзнагароды БНР. Была створаная Капітула ордэну Пагоні на чале з прэзыдэнтам Рады БНР, які і надаваў ордэн асобным дэкрэтам.

24 лістапада 2022 году Рада абвясьціла пра абнаўленьне Статуту Ордэна Пагоні і заснаваньне Мэдаля Ордэну Пагоні.

## Падставы для ўзнагароджаньня
Ордэн Пагоні быў створаны «*з мэтаю ўзнагароджваньня выдатных цывільных ці вайсковых заслугаў у часе вайны ці міру, зробленых для славы і на карысьць [[Беларусы|Беларускага Народу]]*». Гэтая ўзнагарода была «*найвышэйшым ганаровым адзначэньнем Беларускага Народу*» й надавалася «*асобам, якія выдатна спрычыніліся да здабыцьця незалежнасьці, задзіночаньня ўсіх беларускіх земляў, або да ўзмацаваньня незалежнасьці і росквіту беларускай дзяржавы*».

Першапачаткова былі ўстаноўленыя Вялікі Крыж ордэна Пагоні, Залаты Крыж ордэна Пагоні й Срэбраны Крыж ордэна Пагоні. Меркавалася стварыць пяць ступеняў, але ў дэкрэце Міколы Абрамчыка згадваліся толькі тры. Кандыдатаў на атрыманьне ордэна мусіла вызначаць Капітула, а ганараваць — уласна Прэзыдэнт сваім дэкрэтам.

У наступным было пакінута дзьве ступені ордэну і заснаваны Мэдаль Ордэна Пагоні як узнагарода Ордэна і дзяржаўная ўзнагарода, адносна якой вышэйшым па сваім статусе ёсьць тытул кавалера ці дамы Ордэна. Узнагароджаньне Мэдалём не азначае прыняцьцё ў кавалеры ці дамы Ордэна.

## Апісаньне
Крыж Ордэна Пагоні срэбны, васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі срэбныя. На сярэдзіне крыжа срэбная Пагоня. Адваротны бок гладкі з парадкавым нумарам. Да часу пераняцьця Ордэну ў якасьці дзяржаўнай узнагароды ў Рэспубліцы Беларусь на раменьнях (шырэйшых промнях) крыжа зьмешчаныя літары «B.N.R.».

Камандорскі Крыж Ордэна Пагоні срэбны, пазалочаны, васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі залатыя. На сярэдзіне крыжа залатая Пагоня. Адваротны бок гладкі з парадкавым нумарам. Да часу пераняцьця Ордэну ў якасьці дзяржаўнай узнагароды ў Рэспубліцы Беларусь на раменьнях крыжа зьмешчаныя літары «B.N.R.». Адзнака Камандорскага Крыжу Ордэна Пагоні носіцца на ордэннай стужцы Ордэна Пагоні Камандорскага крыжу на шыі.

Мэдаль Ордэна Пагоні ўвесь з жоўтага мэталу, круглае формы, на ліцавым баку выява Крыжа Ордэну Пагоні, на адваротным баку выбіты надпіс: «Не разьбіць, Не спыніць, Не стрымаць» і зьмешчаны нумар.


Order of the Pahonia, commander cross.jpg|камандорскі крыж, авэрс
Order of the Pahonia, reverse.jpg|камандорскі крыж, рэвэрс
Pahonia Order knights cross abverse.jpg|кавалерскі крыж, авэрс
Pahonia Order knights cross reverse.jpg|кавалерскі крыж, рэвэрс
Order-Pahonia-Medal abverse.jpg|Мэдаль Ордэна Пагоні, авэрс
Order-Pahonia-Medal reverse.jpg|Мэдаль Ордэна Пагоні, рэвэрс


### Гістарычнае апісаньне
Першапачаткова меў выконвацца з золата ці срэбра, прывешвацца на стужцы нацыянальных колераў. Крыж Ордэна Пагоні васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі залатыя ці срэбраныя. На сярэдзіне крыжа залатая ці срэбраная Пагоня. Адваротны бок гладкі, з выбітым парадкавым нумарам ордэна. Зорка Ордэна Пагоні, потым скасаваная, была срэбраная, складалася з 8 пукоў праменьняў. На сярэдзіне зоркі зьмяшчаўся крыж ордэна. Паводле Ц. Мазэрыца, на шырокіх прамянях крыжа былі літары БНР, а на цэнтральным верхнім промні пазначаная ступень.

## Велічыні і ступені
* Камандорскі крыж
* Кавалерскі крыж
* Мэдаль Ордэна Пагоні

## Узнагароджаныя

### Ордэн Пагоні

7 чэрвеня 1950 году быў выдадзены дэкрэт, паводле якога узнагароджваліся:

* Маёр «Ноч» (Міхал Вітушка) — Ордэнам Пагоні 1-й ступені.
* Усе Сябры Галоўнага Штабу партызанаў — Ордэнам Пагоні 2-й ступені.
* Надлейтэнант «Саха» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені.
* Маёр «Маланка» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені.
* Маёр «Дуб» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені.
* Камандоўцы адмысловых аддзелаў СВС і «Чорнага Кату» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені.

25 сакавіка 2024 г. было абвешчана пра першыя вядомыя ўзнагароджаньні тытулам кавалера Ордэну Пагоні з 1950 году:
* Зянон Пазьняк (кавалерскі крыж)
* Алесь Бяляцкі (кавалерскі крыж)
* Чатыры асобы, чые імёны не апублікаваныя (кавалерскія крыжы)

Паводле статуту ўзнагароды, кавалерам або дамай і вялікім магістрам Ордэну Пагоні зьяўляецца старшыня Рады БНР. Ад моманту заснаваньня ордэну старшынямі Рады БНР былі:
* Мікола Абрамчык
* Вінцэнт Жук-Грышкевіч
* Язэп Сажыч
* Івонка Сурвілла

### Мэдаль Ордэну Пагоні

Першымі ўзнагароджанымі Мэдалём Ордэну Пагоні ў 2022 годзе сталі асобы, пералічаныя ніжэй:

Беларускія актывісты і пратэстоўцы, якія загінулі ў сувязі зь беларускімі пратэстамі 2020—2021 гг.:

* Вітольд Ашурак
* Раман Бандарэнка
* Мікіта Крыўцоў
* Аляксандар Тарайкоўскі
* Генадзь Шутаў
* Канстанцін Шышмакоў

Беларускія ваяры, якія загінулі на вайне ва Ўкраіне ў 2022 г.:

* Зьміцер Апанасовіч
* Аляксей Вешчавайлаў
* Павал Волат
* Васіль Грудовік
* Канстанцін Дзюбайла
* Іван Марчук
* Васіль Парфянкоў
* Зьміцер Рубашэўскі
* Аляксей Скобля
* Ільля Хрэнаў
* Вадзім Шатроў

Беларускія добраахвотнікі і ваяры, якія загінулі падчас Рэвалюцыі годнасьці і на вайне ва Ўкраіне з 2014 г.:

* Міхаіл Жызьнеўскі
* Мікола Ільін
* Алесь Чаркашын
* Віталь Ціліжэнка

Таксама сярод узнагароджаных:
* Альгерд Бахарэвіч
* Аляксандра Герасіменя
* Маргарыта Ляўчук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Значкі, жэтоны, мэдалі
* ДЭКРЭТ АБ УЗНАГАРОДЖАНЬНІ ОРДЭНАМ ПАГОНІ, 1950 Г
* РАДА БНР ЯК НАЙСТАРЭЙШАЯ БЕЛАРУСКАЯ ДЭМАКРАТЫЧНАЯ ADVOCACY GROUP
* Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі
* Пра ўзнагароды

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:1949 год у ЗША
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Пагоня (герб)