open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тээму Сэлянэ

**Тэему Ільмары Сэлянэ** (, ; нарадзіўся 3 ліпеня 1970 году) — фінскі хакейны скрайні нападнік. Падчас выступаў за фінскі клюб «Ёкерыт» быў абраны клюбам НХЛ «Вініпэг Джэтс» у першым коле драфту 1988 року пад 10-м нумарам. Скончыўшы сэзон 1991—1992 у чэмпіянаце Фінляндыі, Тэему Сэлянэ перайшоў у НХЛ і ў першым сваім сэзоне закінуў 76 галоў, што і дагэтуль застаецца рэкордам лігі для дэбютанта. За гэтае дасягненьне ён быў узнагароджаны памятным трафэем Колдэра. Сэлянэ — адзін з найбольш эфэктыўных гульцоў у гісторыі НХЛ: за кар’еру ён закінуў каля 700 шайбаў і набраў болей за 1400 пунктаў, тройчы забіваў болей за 50 шайбаў за сэзон і чатыры разы ўзначальваў сьпіс гульцоў, што набралі болей за 100 пунктаў за сэзон. Ён гуляў у 10 матчах усіх зорак, чатыры разы трапляў у каманду зорак НХЛ; у сэзоне 1998—1999 рокаў атрымаў трафэй Марыса Рышара як найлепшы бамбардыр лігі; у сэзоне 2005—2006 рокаў атрымаў мэмарыяльны трафэй Біла Мастэртана за заўзятасьць і адданасьць гульні. У фінале Кубку Стэнлі 2007 году гуляў у складзе «Анагайм Дакс».

На міжнароднай арэне Тэему Сэляне ў складзе зборнай Фінляндыі ўдзельнічаў у пяці чэмпіянатах сьвету, трох кубках Канады/сьвету і шасьці Алімпіядах; на гэтых турнірах станавіўся са зборнай срэбным і бронзавым мэдалістам чэмпіянатаў сьвету, срэбным і тройчы бронзавым прызэрам Алімпійскіх гульняў.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хэльсынкі
Катэгорыя:Фінскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Фінляндыі
Катэгорыя:Фінскія хакеісты і хакеісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Анагайм Дакс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ёкерыт» Хэльсынкі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Эвэланш»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Шаркс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вініпэг Джэтс» (1972—1996)
Катэгорыя:Уладальнікі трафэю Біла Мастэртона
Катэгорыя:Уладальнікі трафэю Колдэра
Катэгорыя:Уладальнікі трафэя Марыса Рышара
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 году
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 году
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 году
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 году
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 1998 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году
Катэгорыя:Алімпійскія мэдалісты па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Удзельнікі матчаў усіх зорак НХЛ
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Стэнлі
Аляксандар Канюк

**Алякса́ндар Уладзі́меравіч Каню́к** ( 11 ліпеня 1960, Горадня) — беларускі дзяржаўны дзяяч, Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь з 20 верасьня 2011 року да 9 верасьня 2020 году. Генэрал-палкоўнік юстыцыі.

## Жыцьцяпіс
Аляксандар Канюк нарадзіўся 11 ліпеня 1960 року ў месьце Горадні.

У 1982 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці правазнаўства.

З 1987 — сябра вайсковага трыбуналу Менскага гарнізону.

З 1993 — судзьдзя Беларускага вайсковага суду.

З 1997 — судзьдзя і старшыня Менскага міжгарнізоннага вайсковага суду.

З 2006 — судзьдзя і старшыня Беларускага вайсковага суду.

З 2009 — намесьнік старшыні, старшыні вайсковае калегіі Вярхоўнага Суду Рэспублікі Беларусь.

20 верасьня 2011 прызначаны на пасаду Генэральнага пракурора Рэспублікі Беларусь. Працаваў на пасадзе да 9 верасьня 2020 году. Лукашэнка адзначыў, што далей Канюк выказаў жаданьне папрацаваць на дыпляматычнай службе. 19 лістапада 2020 года прызначаны амбасадарам Беларусі ў Армэніі.

## Міжнародныя санкцыі
31 жніўня 2020 году Аляксандр Канюк быў уключаны ў сьпіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у Латвію, пяцігадовая забарона на ўезд у Эстонію і забарона на ўезд у Летуву ў сувязі з тым, што *«сваімі дзеяньнямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсыфікацыю [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|прэзыдэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае задушэньне [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|мірных пратэстаў]]»*.

2 кастрычніка 2020 году было аб’яўлена, што Канюк трапіў у санкцыйны сьпіс ЭЗ. Акрамя ЭЗ, яго ў свае санкцыйныя сьпісы ўключылі Вялікабрытанія, Канада, Швайцарыя. 20 лістапада да кастрычніцкага пакету санкцый ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя і Ўкраіна.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме ва Ўзброеных сілах СССР» трэцяй ступені (1986) і 9 мэдалямі.

* Знак адзнакі Прадстаяцеля УПЦ (2012)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне Генпракуратуры РБ

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Узнагароджаныя знакам адзнакі Прадстаяцеля Ўкраінскай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Генэральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Армэніі
Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь

**Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь** &mdash; дзяржаўная пасада Беларусі, які прадугледжаны Асноўным законам. Узначальвае наступны ўрад &mdash; Генэральная пракуратура Рэспублікі Беларусь. Генэральны пракурор Беларусі прызначаецца Прэзыдэнтам Беларусі з папярэднім узгаденьнем з Саветам Рэспублікі.

## Сьпіс генэральных пракурораў

## Мінуўшчына
26 сакавіка 2014 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 137, паводле якога 1 верасьня 2014 году скасавалі Беларускую вайсковую пракуратуру і 11 міжгарнізонных вайсковых пракуратураў. Іх паўнамоцтвы ўсклалі на Генэральную пракуратуру Беларусі і тэрытарыяльныя пракуратуры.

## Глядзіце таксама
* Пракуроры БССР

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Сьпісы

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасьля 1990 году)
Катэгорыя:Установы, міністэрствы і ведамствы Беларусі
Аляксандар Турчынаў

**Алякса́ндар Валянці́навіч Турчы́наў** (; нарадзіўся 31 сакавіка 1964 году, Днепрапятроўск, УССР) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзяяч, сьпікер Вярхоўнай Рады Ўкраіны (з 22 лютага да 27 лістапада 2014) і выканаўца абавязкаў прэзыдэнта Ўкраіны (ад 23 лютага да 7 чэрвеня 2014 году). Доктар эканамічных навук, прафэсар.

Дэпутат Вярхоўнай рады Ўкраіны з 1998 па 2007 рокі. Першы намесьнік кіраўніка партыі «Бацькаўшчына», кіраўнік Цэнтральнага штабу БЮЦ.

Зь лютага па верасень 2005 быў кіраўніком Службы бясьпекі Ўкраіны. З траўня па лістапад 2007 быў першым намесьнікам сакратара Савету нацыянальнай бясьпекі і абароны Ўкраіны. Са сьнежня 2007 па сакавік 2010 быў першым віцэ-прэм’ер-міністрам Украіны.

22 лютага 2014 року пасьля адстаўкі Ўладзімера Рыбака абраны старшынём Вярхоўнай Рады Ўкраіны. З 23 лютага 2014 зьяўляўся таксама выканаўцам абавязкаў прэзыдэнта Ўкраіны. З 26 лютага — галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Ўкраіны. 7 чэрвеня 2014 року перадаў свае паўнамоцтвы новаабранаму прэзыдэнту краіны Пятру Парашэнку.

У жніўні 2014 году пакінуў палітычную раду партыі «Бацькаўшчына». 10 верасьня Турчынаў узначаліў перадвыбарчы штаб новаўтворанай партыі «Народны фронт».

З 16 сьнежня 2014 году — старшыня Рады нацыянальнай бясьпекі і абароны Ўкраіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная Ўкраіна сёньня
* Народны дэпутат Украіны

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дніпры
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Кіраўнікі Службы бясьпекі Ўкраіны
Катэгорыя:Украінскія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай мэталюргічнай акадэміі Ўкраіны
Катэгорыя:Сябры ўсеўкраінскага аб’яднаньня «Бацькаўшчына»
Катэгорыя:Сябры Нацыянальнага саюзу пісьменьнікаў Украіны
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнай рады Ўкраіны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 4-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 5-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 6-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 7-га скліканьня
Катэгорыя:Удзельнікі Аранжавай рэвалюцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Эўрамайдану
Шчыты-Дзенцялова

**Шчыты́-Дзенцяло́ва** (, дадтковая афіцыйная назва ў беларускай мове: *Шчыты-Дзенцёлово*, па-падляску: *Ščytý Dzienciołóvo*) — вёска ва ўсходняй Польшчы ў Арлянскай гміне Бельскага павету.

У 1975—1998 гадах вёска належала да Беластоцкага ваяводзтва.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, праваслаўныя, якія паслугоўваюцца падляскім дыялектам.

У Шчытах-Дзенцялове дзейнічае Цэнтар у карысьць адукацыі і прамоцыі беларускай культуры, заснаваны Зьвязам беларускае моладзі (перайменаваным у 2013 г. у Шчыты — Зьвяз у карысьць адукацыі і прамоцыі беларускай культуры).

## Гісторыя
Назва вёскі паходзіць ад роду Шчытовічаў, уладальнікаў гэтых зямель ужо ў 1520 годзе. Другая частка назвы ўзялася ад чарговых уладальнікаў Шчытоў — Ірыковічаў, якія пабудавалі тут двор пад назвай Дзенцялова або Дзенцелева. Вядома, што праваслаўныя сялане Шчытоў-Дзенцялова прыналежалі да парафіі ў суседняй Орлі, а ў 1571 г. годзе вёска разьмяшчалася на 40 валоках зямлі і дзейнічаў тут млын. Пасьля Ірыковічаў Шчытамі-Дзенцяловам валодалі сям’і Талвінскіх, Лакнінскіх і Аляксандраў. У палавіне 18 ст. маёнтак у Шчытах-Дзенцялове ад гэтмана Яна Клемэнса Браніцкага атрымаў род Вянгэрскіх. У 1785 г. Ян Валянцін Вянгэрскі фундаваў уніяцкаю царкву і парафію ў гонар Усекнавеньня Галавы сьв. Яна Хрысьціцеля, якая і захавалася да сёньня. Чарговым уладальнікам вёскі быў Антон Вявёрскі, які пабудаваў новы двор (прастаяў да 1915 г.), ствараючы суседнюю вёску Шчыты-Навадворы. У 1839 г. адбыўся спор паміж вернікамі, якія прайшлі ў праваслаўе, і каталіцкім сьвятаром зь Бельску, наконт скульптуры сьв. Яна Непамуцкага, якая знаходзілася ў тутэйшай церкві. Жыхары Шчытоў-Дзенцялова не аддалі скульптуры і выставілі яе побач царквы (сёньня скульптура называецца сьв. Янам Хрысьціцелям). Спадкаёмцы роду Вявёрскіх пражывалі тут да 1940 г., калі былі вывезяныя бальшавікамі ў Казахстан. Напачатку 20 ст. у Шчыты-Дзенцялова былі асяродкам сялянскай самадзейнасьці, паўсталі тут м.ін. бібліятэка ды крэдытнае таварыства. У міжваенны пэрыяд Шчыты-Дзенцялова прыналежалі да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут (разам з Шчытамі-Навадворамі) 323 жыхары (23 каталікоў, 290 праваслаўных ды 10 габрэяў; 43 асобы былі запісаныя палякамі, 280 беларусамі).

## Гістарычныя каштоўнасьці

Szczyty-Dzięciołowo - Orthodox church 01.jpg|Усекнавенская царква (1785 г.)
Jan Nepomucen-Szczyty Dzięciołowo.jpg| Скульптура сьв. Яна Непамуцкага (аўтарства Яна Хрызостама Рэдляра, кан. XVIII ст.)


## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Sosna Grzegorz, Fionik Doroteusz: ''Szczyty. Dzieje wsi i parafii'', Bielsk Podlaski — Ryboły — Białystok, 2006 

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Арсэн Авакаў

**Арсэ́н Бары́савіч Ава́каў** (; нарадзіўся 2 студзеня 1964 году, Баку, Азэрбайджанская ССР)&nbsp;— украінскі палітычны і грамадзкі дзяяч, міністар унутраных справаў Украіны з 22 лютага 2014 року да 15 ліпеня 2021. Дэпутат Вярхоўнай рады VII скліканьня. Заслужаны эканаміст Украіны.

Старшыня Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі (2005—2010), чалец Рады нацыянальнай бясьпекі й абароны (2007—2008)

## Біяграфія
Арсэн Авакаў нарадзіўся 2 студзеня 1964 году ў пасёлку імя Кірава (Кіраўскі раён, у цяперашні час — Бінагадзінскі раён) Баку (АзССР) у сям’і вайскоўца. З 1966 году пастаянна пражывае ва Ўкраіне.

У 1988 годзе скончыў інстытут паводле спэцыяльнасьці «Аўтаматызаваныя сыстэмы кіраваньня», кваліфікацыя — інжынэр-сыстэматэхнік. У 1987—1990 гадох працаваў інжынэрам ва Ўсесаюзным навукова-дасьледчым інстытуце аховы вод у Харкаве.

У 1990 годзе заснаваў і ўзначаліў АТ «Інвэстар», а ў 1992 годзе — камэрцыйны банк «Базіс».

У 2002 годзе абраны чальцом выканаўчага камітэту Харкаўскай мескай рады. Падчас прэзыдэнцкай кампаніі 2004 году быў намесьнікам кіраўніка харкаўскага штабу Віктара Юшчанкі.

4 лютага 2005 году ўказам прэзыдэнта Ўкраіны Віктара Юшчанкі прызначаны старшынём Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Асабістая бачына 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баку
Катэгорыя:Заслужаныя эканамісты Ўкраіны
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Украіны
Катэгорыя:Украінскія эканамісты
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 7-га скліканьня
Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага політэхнічнага інстытуту
Катэгорыя:Сябры «Нашай Украіны»
Катэгорыя:Сябры ўсеўкраінскага аб’яднаньня «Бацькаўшчына»
Катэгорыя:Удзельнікі Аранжавай рэвалюцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Эўрамайдану
Маліньнікі (Падляскае ваяводзтва)

**Малі́ньнікі** (, дадатковая афіцыйная назва па-беларуску: *Маліннікі*, па-падляску: *Malínnyki*) — вёска ва ўсходняй Польшчы ў Арлянскай гміне Бельскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Гісторыя
У 1975—1998 гадах вёска належала да Беластоцкага ваяводзтва.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, праваслаўныя, якія выкарыстоўваюць падляскі дыялект.

Вёска прыналежыць да праваслаўнага прыходу ў Падбельлі. На мясцовых могілках пабудаваная была ў 1996 г. царква ў гонар сьв. Гаўрыіла Беластоцкага.

У Маліньніках дзейнічае беларускі фальклёрны калектыў «Малінкі» пад кіраўніцтвам Веры Нічыпарук.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Фэрэнц Салашы

**Фэрэнц Салашы** (; 6 студзеня 1897, Каша, цяпер Кошыцэ, Славаччына — 12 сакавіка 1946, Будапэшт) — вугорскі нацыянал-сацыялістычны дзяяч, заснавальнік і лідэр партыі Скрыжаваныя стрэлы (1935—1945), у кастрычніку 1944 — сакавіку 1945 году «Нацыянальны лідэр» () Вугорскай дзяржавы, «апошні саюзьнік Гітлера». Быў арыштаваны амэрыканцамі, выдадзены вугорскаму ўраду, паўстаў перад судом у Будапэшце па абвінавачваньні ў ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавецтва, дзе быў прысуджаны да сьмяротнага пакараньня. 12 сакавіка 1946 году Фэрэнц Салашы быў павешаны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1897 годзе
Катэгорыя:Вугорскія палітыкі
Катэгорыя:Памерлі 12 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1946 годзе
Макс Кэнэдзі Гортан

**Макс Кэнэдзі Гортан** (; 29 лістапада 1883 — 30 ліпеня 1951) — брытанскі адмірал флёту, падводнік, у Першую сусьветную вайну камандзір падводнай лодкі *E9*, падчас Другой сусьветнай вайны — камандаваў падводнымі сіламі Вялікабрытаніі, затым займаў пасаду камандуючага Заходнімі падыходамі.

## Біяграфія

Па традыцыі брытанскіх марскіх сем’яў, паступіў на флёт у юным узросьце: 15 верасьня 1898 году, у якасьці кадэта на *[[HMS Britannia]]* (Дартмут). У 1903 годзе атрымаў першае афіцэрскае званьне сублейтэнанта, што адпавядае малодшаму лейтэнанту.

17 лістапада 1942 году Гортан быў прызначаны галоўнакамандуючым Заходнімі падыходамі. Відавочна, у самыя цяжкія месяцы бітвы за Атлянтыку Кабінэт вырашыў, што змагацца з падводнікамі павінен падводнік, прычым найвядомейшы. Пры ім канвоям пачалі надаваць так званыя групы падтрымкі, ня злучаныя ордэрам: па істоце, супрацьлодкавыя пошукава-ўдарныя групы. Маючы больш волі манэўру, яны маглі правяраць магчымыя кантакты і перасьледваць выяўленыя лодкі. Трэба нагадаць, што такая мера стала магчымая з павелічэньнем ліку супрацьлодкавых караблёў. Яшчэ ў 1941 годзе яна была б проста нязьдзейсная. Макс Гортан, як і яго папярэднік, сэр Пэрсі Нобл, лічыцца адным з творцаў перамогі над нямецкімі падводнымі лодкамі.

У 1945 годзе ён па ўласным жаданьні выйшаў у адстаўку. У рапарце ён паказаў чыньнік: *«каб даць дарогу маладым афіцэрам»*. Ужо ў адстаўцы быў узнагароджаны Вялікім крыжом ордэна Лазьні і цырыманіяльнай пасадай герольда Ордэна ().

Падчас Другой сусьветнай вайны ўзброены траўлер Каралеўскага флёта насіў імя *HMS Commander Horton*.

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1883 годзе
Катэгорыя:Брытанскія адміралы
Катэгорыя:Памерлі 30 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1951 годзе
Адамаўцы

Назву **Адамаўцы** маюць:

* Адамаўцы — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Адамаўцы — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Сябры (гурт)

«**Сябры́**» — вакальна-інструмэнтальны ансамбль пад кіраўніцтвам Анатоля Ярмоленкі, створаны ў 1974 годзе. Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь. Вядомы шырокай аўдыторыі слухачоў па песьнях «Вы шуміце, бярозы», «Алеся», «Полька беларуская» і шматлікіх іншых.

## Гісторыя
Музычны эстрадны калектыў «Сябры» быў створаны ў 1972 годзе пры Гомельскай філярмоніі. Афіцыйна годам утварэньня лічыцца 1974 год, пры гэтым назва ансамблю зьявілася яшчэ ў 1973 годзе. Улетку 1975 году кіраўніцтва калектывам было прапанаванае Валянціну Бадзьяраву. Кіраўніцтва калектывам ён прыняў толькі з 1976 году, неўзабаве музычны калектыў «Сябры» атрымаў статус вакальна-інструмэнтальнага ансамблю і папоўніўся музыкам Мікалаем Падгорным зь Ленінграду і салістам-тэнарам Віталем Чырвоным з Адэсы.

У 1981 годзе Анатоль Ярмоленка зьмяніў Валянціна Бадзьярава на пасадзе мастацкага кіраўніка калектыву. У гэтым жа годзе калектыў зь песьняй «Алеся» выйшаў у фінал фэстывалю «Песьня-81».

Адным з усенародна вядомых песьняў калектыву сталі «Два полі» і «Вы шуміце, бярозы», якія беларускі кампазытар Эдуард Ханок склаў у 1983 годзе. Словы песьні былі напісаныя ў 1954 годзе беларускім паэтам Нілам Гілевічам. Увосень 1993 году падчас гастроляў у ЗША гурт «Сябры» выканаў песьню «Полька беларуская» на словы Леаніда Дранько-Майсюка і музыку Ігара Лучанка.

Ансамбль вядомы шматлікім слухачам па песьнях: «Вы шуміце, бярозы», «Крынічанька», «Гуляць, дык гуляць!», «Полька беларуская», «Піце піва, мужыкі», «Алеся», «Перажывем» і многіх іншых.

## Крыніцы
Папшычы

**Па́пшычы** — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Удзелаўскага сельсавету.

## Традыцыі
У вёсцы захоўваецца абрад «Насіць намётку», які ўключаны ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь.

## Насельніцтва
* 2010 год — 100 чалавек
* 1999 год — 213 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзелаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёну
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2015 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]]

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]]

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2015 год у футболе
Кашэлі

**Кашэ́лі** (, мясц. афіц. бел.: *Кошэлі*, па-падляску: *Košeliê*) — вёска ва ўсходняй Польшчы ў Арлянскай гміне Бельскага павету.

У 1975—1998 гадах вёска належала да Беластоцкага ваяводзтва.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, праваслаўныя, якія карыстаюцца падляскім дыялектам.

## Гісторыя
Упершыню Кашэлі ўзгадваюцца ў 1495 г. у прывілеі на магдэбурскае права дла места Бельск. Вядома, што на землях вёскі Кашэлі было заснаванае суседняе мястэчка Орля. Сьпярша ў Кашэлях пражывалі баяры путныя, бо тут праходзіў гасьцінец зь Бельску ў Кобрынь (да сёньняшняга дня паўднёвая частка вёскі называецца *Баяры*). Вёска ў 1577 г. прыналежала князю Юры Алелькавічу, разьмяшчалася на 31 валоцы зямлі, тут былі 2 карчмы. Кашэлі хутка разьвіваліся ў час валоданьня Радзівілаў: Крыштапа «Пяруна» ды Януша. Паводле перапісу ў 1654 г. тут было 91 сялянаў, але толькі адзін баяр — Амяльян Луціч (гаспадарыў на 40 га зямлі). Кашэлі заняпалі пасьля войнаў паловы XVII стагодзьдзя. Чарговы пэрыяд хуткага разьвіцьця вёска перажыла толькі пасьля скасаваньня прыгоньніцкага права ў 1861 г. (у 1867 г. тут было 47 дамоў, у 1905 г. — ужо 75). У 20 ст. вёска поўнасьцю гарэла ў час першай і другай сусьветных войнаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Орля (гміна)
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Язэп Ціхінскі

**Язэп Ціхінскі** (28 верасьня 1842, Антушаўская парафія, Магілёўская губэрня — 1922?; псэўданімы *Язэп Бурачок*, *Бурачок*) — беларускі лексыкограф, карэспандэнт газэты «Наша ніва». Стваральнік самага вялікага слоўніку новай беларускай мовы XIX — сярэдзіны XX стагодзьдзя.

## Літаратура
* Астанковіч С., Будзько І. Язэп Ціхінскі (1843—1922?) і Адраджэнне Беларусі // Гістарычны альманах. Т. 17. — Гародня, 2011, С. 124—141.
* Гуліцкі М. Ф. З лексікаграфічных здабыткаў // Беларуская мова. Ч. 8. Мн.: Выд. БДУ, 1980. С. 111—119.
* Гуліцкі М. Ф. Ціхінскі Язэп // Беларуская мова: Энцыклапедыя. Мн.: БелЭН, 1994. С. 604.
* Суднік М. Р. Ціхінскі Язэп // Беларуская энцыклапедыя. У 18 Т. Т. 17. Мн.: БелЭН, 2003. С. 130.
* Smułkowa E. Informacja o białorusko-polsko-rosyjskim thesaurusie z przełomu XIX i XX wieku // Slavia Orientalis. Rocznik XI. Nr. 1. Warszawa, 1962. S. 109—114

## Вонкавыя спасылкі

* Культурна-асьветніцкі клюб «Спадчына»

Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Дзьверы

**Дзьве́ры** — канструкцыйны элемэнт будынка, які служыць для ўваходу і выхаду зь яго. Колькасьць дзьвярэй, іх месца і памеры вызначаюцца пляніроўкай будынка і функцыянальнымі сувязямі паміж яго памяшканьнямі. Найбольш старадаўняя форма дзьвярэй — на бегунах, у наш час пашыраны дзьверы на завесах. У іх канструкцыю ўваходзяць вушакі, злучаныя ўверсе вершніком, і палатно з дошак, злучаных шпонамі — драўлянымі плянкамі, шчыльна зьбітымі ў пазы. Звычайна дзьверы маюць адно палатно. Дзьверы зь дзьвюх створак характэрны для местачковага жыльля. Атрымалі пашырэньні двухстворкавыя дзьверы са шклом, асабліва пры ўваходзе ў залю. Дзьверы ў гаспадарчых пабудовах (хлявах, гумнах, адрынах і г. д.) называюць варотамі.

У залежнасьці ад канструкцыйнага вырашэньня дзьверы падзяляюцца на дашчаныя (з аднаго слою дошак), шаляваныя (з двух слаёў дошак) і філянговыя. Дашчаныя часьцей за ўсё былі ў гаспадарчых будынках. У шаляваных верхні слой звычайна рабілі з кароткіх дошчачак, якія складалі разнастайныя ўзоры (елачку, квадраты, ромбы, сонца і г. д.); дэкаратыўнасьць такіх дзьвярэй узбагачалася профілямі дошчачак, радамі каваных цьвікоў, выгібам вершніка. Філянговыя дзьверы асабліва пашыраны ў наш час. Яны складаюцца з рамы, у якую ўпушчаны больш тонкія дошкі. Элемэнты філянговых дзьвярэй заўсёды прафіляваныя. Адчыняюцца і зачыняюцца дзьверы пры дапамозе клямкі, замыкаюцца з дапамогай засавак, замкоў, іншых запораў.

## Глядзіце таксама
* Дзьвярная каробка
* Дзьвярная ручка
* Дзьвярныя завесы
* Дзьвярная фурнітура
* Замок
* Вароты

## Літаратура
*
Камбюўр Леэўвардэн

«**Камбюўр**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Леэўвардэну. Заснаваны ў 1964 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Леэўвардэн
Газыянтэп (баскетбольны клюб)

**Спарто́вы клюб «Газыянтэ́п Бююкшэхі́р Бэледые́сі»** (), скарочана **Газыянтэп ББ** (), паводле спонсара **Роял Халі Газыянтэп** () — баскетбольны клюб з турэцкага Газыянтэпу, заснаваны ў 2007 року. Выступае ў Турэцкай баскетбольнай лізе і Эўравыкліку. Хатнія матчы праводзіць на спартовай арэне «Караташ Шахінбэй» зьмяшчальнасьцю 6400 месцаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на бачыне ФІБА

Катэгорыя:Турэцкія баскетбольныя клюбы
Катэгорыя:Газыянтэп
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Арт Сядзіба

«**Арт Сядзі́ба**» — гэта культурніцкая пляцоўка і грамадзкая арганізацыя, якая нарадзілася напрыканцы 2011 году ў Менску, зь ініцыятывы беларускіх творцаў і грамадзкіх дзеячаў, у тым ліку Францішка Вячоркі, Паўла Белавуса ды іншых.

## Гісторыя

### «Арт Сядзіба» на «Гарызонце» і ціск уладаў
Першая «Арт Сядзіба» распачала працу 24 сьнежня 2011 году ў ГД «Гарызонт». 24 чэрвеня паступіў загад вызваліць памяшканьне, якое займала творчая ўстанова.

Наступнае памяшканьне арганізацыя арандавала па праспэкце Пушкіна, 28а. Аднак 28 верасьня канцэрт Лявона Вольскага не адбыўся — МНС апячатала памяшканьне.

Новая доўгатэрміновая дамова на трэцяе памяшканьне была падпісана 20 лістапада. Арэнда была праплочана на 2 месяцы наперад. Аднак 6 сьнежня атрымана «прапанова скасаваць дамову» з ААТ «РефОйлПродукт» у сувязі з «экстрэмальнай сітуацыяй». Афіцыйнай падставай быў той факт, што памяшканьне спатрэбілася ўласьніку, ААТ «Сукно», «для ўласных патрэбаў»".

Раней «Арт Сядзіба» 8 месяцаў працавала ў памяшканьні заводу «Гарызонт». Там пасьпелі адбыцца дзясяткі сустрэчаў зь вядомымі музыкамі, мовазнаўцамі, гісторыкамі. У ліпені 2012 году беларускамоўная прастора пазбавілася магчымасьці арэндаваць памяшканьне, як мяркуюць яе стваральнікі, у сувязі з тым, што права на выступ у «Арт Сядзібе» мог атрымаць кожны. У верасьні 2012 сытуацыя паўтарылася: «Арт Сядзібу» зноўку пазбавілі памяшканьня.

### «Арт Сядзіба» ў падпольным фармаце
Каля году «Арт Сядзіба» была вымушана існаваць паўпадпольна: пляцоўка месьцілася ў звычайнай двухпакаёвай кватэры ў цэнтры Менску, непадалёк ад парку Горкага. За гэты час у падпольным памяшканьні правялі каля сотні мерапрыемстваў: ад кватэрнікаў да сэмінараў, моўных лекцыяў і прэс-канфэрэнцыяў.

### Вяртаньне ў фармат адкрытай культурнай пляцоўкі
З кастрычніка 2013 году «Арт Сядзіба» ўзнавіла сваю дзейнасьць як культурная пляцоўка ў Менску на завулку Інструмэнтальным, 6.

## Заснавальнікі
* Стас Бабайцаў
* Франак Вячорка
* Зьміцер Афанасенка (AMAROKA)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Арт Сядзіба ў VK
* Арт Сядзіба на YouTube

Катэгорыя:Беларускія культурніцкія арганізацыі
Ганна Шышкава

**Га́нна Шы́шкава** (; нарадзілася 30 чэрвеня 1960 году, Жыліна, Славаччына) — славацкая акторка.

## Жыцьцяпіс
Навучалася на пэдагагічным факультэце ўнівэрсытэту Паўла Ёзэфа Шафарыка ў Кошыцах (1979—1982), дзе ў 1980—1981 роках выступала ў Тэатры Ёнаша Заборскага. Ад 1981 году працавала ў трнаўскім Тэатры для дзяцей і моладзі (цяпер Тэатар Яна Паларыка), пасьля перайшла ў браціслаўскі Тэатар Асторка Корза’90.

За акторскую творчасьць была двойчы ўзнагароджаная прэміяй Доскі (2001, 2003).

Замужам за рэжысэрам Юраем Нвотам, маюць дзьвюх дачок — Дароту і Тарэзу. Абедзьве таксама здымаюцца ў кіно.

## Фільмаграфія
* 1985: «Ціхая радасьць»
* 1987: «Усьмешка д’ябла» (асыстэнтка прадусара)
* 1990: «Dávajte si pozor!»
* 1994: «На прыгожым сінім Дунаі»
* 2000: «Пэйзаж»
* 2000: «Мы мусім дапамагаць»
* 2001: «Vadí nevadí»
* 2002: «Жорсткія радасьці»
* 2003: «Гэта застанецца між намі»
* 2005: «Канчатковая станцыя»
* 2005: «Сонечны край»
* 2006: «Месца ў жыцьці» (сэрыял)
* 2006: «Аэрапорт» (сэрыял)
* 2007: «Таямніцы»
* 2008: «Маленькія сьвяты»
* 2009: «Veni, vidi, vici»
* 2009: «Радыё» (сэрыял)
* 2009: «7 дзён грахоў»
* 2012: «Прафэсіяналы» (сэрыял)

## Вонкавыя спасылкі

* Чэха-славацкая фільмавая база
* Ганна Шышкава на Kinobox.cz

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жыліне
Катэгорыя:Славацкія акторкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Чэскага льва
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Паўла Ёзэфа Шафарыка
Трызонія

**Трызо́нія** (, , ) — частка Нямеччыны, пасьля Другой сусьветнай вайны акупаваная войскамі ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі.

## Апісаньне
Пасьля таго, як ЗША і Вялікабрытанія пачалі ствараць дэмакратычныя органы ўлады ў сваёй аб’яднанай зоне акупацыі (так званай *[[Бізонія|Бізоніі]]*), Францыя пачала атрымліваць менш вуглю з Рурскага басэйну, які знаходзіўся на тэрыторыі Бізоніі, бо французы ня мелі права голасу пры разьмеркаваньні паставак. Разумеючы незадаволенасьць Францыі, ЗША і Вялікабрытанія прапанавалі стварыць для кіраваньня Рурам міжнародны кантрольны орган з удзелам Францыі, але без Савецкага Саюзу. Наўзамен Парыж павінны быў пагадзіцца на далучэньне сваёй акупацыйнай зоны да Бізоніі.

Пасьля некалькіх колаў сакрэтных сустрэчаў прадстаўнікоў ЗША, Вялікабрытаніі, Францыі і краінаў Бэнілюксу па ўзгадненьні пазыцыяў па нямецкім пытаньні, 1 чэрвеня 1948 году былі падпісаныя ўгоды, паводле якіх ствараўся Міжнародны кантрольны орган па Руры. Бакі згаджаліся з удзелам Нямеччыны ў «пляне Маршала» і яе ўступленьнем у Арганізацыю эўрапейскага эканамічнага супрацоўніцтва. Краіны дамаўляліся спрыяць інтэграцыі францускага сэктару акупацыі зь Бізоніяй (афіцыйна іх зьліцьцё ў Трызонію адбылося ў ліпені 1948). Для рашэньня бягучых пытаньняў кіраваньня заходнімі сэктарамі Нямеччыны была сфармаваная Хаўрусная рада вайсковай бясьпекі. На знак пратэсту супраць стварэньня Трызоніі СССР выйшаў са складу Хаўруснай Кантрольнай рады, і тая спыніла існаваньне. 20 чэрвеня 1948 году на тэрыторыі Заходняй Нямеччыны хаўрусьнікі пачалі правядзеньне грашовай рэформы. Так амэрыкана-ангельская Бізонія ператварылася ў Трызонію, зь якой 7 верасьня 1949 была ўтвораная Фэдэратыўная Рэспубліка Нямеччына.

Месяцам пазьней, 7 кастрычніка 1949 року, з савецкай зоны ўтварылася іншая дзяржава — Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка. У сваю чаргу, Заходні Бэрлін стаў «асаблівай зонай ААН, рэгуляванай СССР, Францыяй, ЗША і Вялікабрытаніяй». Так працягвалася да 1990 року, калі ФРН, НДР і Заходні Бэрлін аб’ядналіся ў адзіную Нямеччыну.

## Глядзіце таксама
* Бізонія
* Саар (пратэктарат)

## Вонкавыя спасылкі
* Бізонія/Трызонія // Музэй гісторыі Нямеччыны

Катэгорыя:Акупацыя Нямеччыны пасьля Другой сусьветнай вайны
Дзеці Гурына

**Дзе́ці Гу́рына** () — рэканструкцыя незавершанага раману Дж. Р. Р. Толкіна, выкананая ягоным сынам Крыстафэрам. Джон Рональд Руэл пачаў пісаць гэты твор яшчэ ў 1918 року, калі яму было 26 гадоў, і на працягу ўсяго свайго жыцьця ён вяртаўся да яе, аднак так і не пасьпеў скончыць. Крыстафэр перапрацаваў шматлікія чарнавікі, і з уласнымі стылістычнымі праўкамі падрыхтаваў кнігу да друку.

Кніга выйшла ў продаж 16 красавіка 2007.

## Сюжэт
Кніга распавядае пра трагічны лёс Турына Турамбара і ягонае сястры Ніэнор, а таксама й іншых сваякоў (маці — Морвэн і сястры — Урвэн), на якіх трапіла частка праклёну, накладзенага Марготам за адмову выдаць месцазнаходжаньне Гондаліну на іхняга бацьку і мужа Морвэн — Гурына Таліёна, сына Галдара Высокага. Яна ахоплівае пэрыяд ад нараджэньня Турына і да ягонага самагубства пасьля перамогі над цмокам Гляўрунгам.

У першых разьдзелах падрабязна апісанае дзяцінства Турына, сьмерць ягонай сястры Урвэн, уцёкі хлопчыка з захопленага істэрлінгамі Дор-Ламін] ў Дорыят, выхаваньне пры двары караля Тынгала і абставіны, што змусілі яго пакінуць Зачараванае каралеўства. Пасьля — падпарадкаваньне ватагі разбойнікаў і працяг ягонай безнадзейнай вайны з Марготам, шлях, які прывёў ваяра ў Наргатронд і зьнішчыў вялікае каралеўства Нолдар.

Далей Турын прыходзіць у лес Брэтыль, прыстанак трэцяга дому эдайн — Дому Халет, сустракае там сваю сястру Ніэнор, якая страціла памяць з-за чараўніцтва цмока Гляўрунга. Турын закахаўся і ажаніўся зь ёй, ня ведаючы, хто яна на самой справе. Пасьля ён зьдзейсьніў адзін з найвялікшых подзьвігаў даўніх гадоў — мечам забіў Гляўрунга, які напаў на Брэтыль. Перад сьмерцю той вяртае памяць Ніэнор, і тая, усьвядоміўшы, за каго выйшла замуж, у адчаі скокнула са стромы ў раку. Турын, ачуняўшы ад забыцьця і даведаўшыся пра гэта, забівае весьніка і сам кідаецца на меч.

Кніга сканчаецца эпізодам, у якім на іхняй магіле, на руках у мужа (Гурына Таліёна), як вярнуўся з палонуа Маргота, памірае ад гора іхняя маці — Морвэн Эледвэн.

Катэгорыя:Кнігі пра Міжзем’е
Катэгорыя:Кнігі 2007 году
Сьпіс загінулых удзельнікаў Эўрамайдану

**Сьпіс загі́нулых удзе́льнікаў [[Эўрамайдан]]у**, **Нябе́сная со́тня** () — пералік удзельнікаў акцыяў пратэсту ва Ўкраіне ў сьнежні 2013 — лютым 2014 г. Ужо 21 лютага 2014 г. афіцыйныя ўлады Ўкраіны юрыдычна прызнала пацярпелымі загінулых, якія мітынгавалі на «Эўрамайдане». Загінулыя публічна названыя «Нябеснай сотняй», Героі Ўкраіны (пастанова № 4213, Вярхоўная Рада Ўкраіны). У гэты сьпіс уваходзяць цывільныя асобы, якія мелі непасрэдныя адносіны да Эўрамайдану. Прозьвішчы прыведзены ў храналягічным парадку.

## Сьпіс загінулых да 18 лютага

## З 18 лютага

## Глядзіце таксама
* Сьпіс беларусаў, якія загінулі за Ўкраіну
* Эўрамайдан
* Бэркут

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Як памірала «нябесная сотня»

Катэгорыя:Падзеі 2013 году
Катэгорыя:Падзеі 2014 году
Катэгорыя:Эўрамайдан
Алена Турава

**Алена Турава** — беларускі рэжысэр анімацыйнага і гульнявога кіно, аўтар шасьці анімацыйных і трох ігравых фільмаў. Шматразовы ляўрэат і прызэр дзіцячых кінафэстываляў.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Магілёве ў сям’і кінарэжысэра Віктара Турава і акторкі Сьвятланы Туравай.

Скончыла філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, тэма дыплёмнай працы — «Рытмічная арганізацыя трагедыі «Атэла» Ўільяма Шэксьпіра ў перакладзе Барыса Пастэрнака». Пасьля ўнівэрсітэту працавала ў рэдакцыйным аддзеле кінастудыі «Беларусьфільм».

## Фільмаграфія

### Рэжысэр
* Навагоднія прыгоды ў ліпені (2007)
* Рыжык у Залюстроўі (2010)
* Кіндэрвілейскі прывід (2013) 

## Мультыплікацыя

### Рэжысэр
* Ілюзіён (1989) — гран-пры Фэстывалю дэбютных карцін «Зоркі Шакена» (Казахстан), 2005
* Пра рыцара, што нікога не баяўся (1991)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Алена Турава — Ілюзіён быцця

Катэгорыя:Беларускія кінарэжысэры
Севастопаль (футбольны клюб)

**Севастопаль** () — былы ўкраінскі футбольны клюб з гораду Севастопаль. Заснаваны ў 2002 годзе і расфармаваны ў 2014 годзе ў сувязі з анэксіяй Крыму.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Севастопаль
Міраслаў Гермашэўскі

**Мірасла́ў Гермашэ́ўскі** (; нарадзіўся 15 верасьня 1941, вёска Ліпнікі, Кастапольскі павет, Генэральная акруга Валынь-Падольле, Райхскамісарыят Украіна, цяпер у Бярэзнаўскім раёне Ровенскай вобласьці Ўкраіны — памёр 12 сьнежня 2022 году ў Варшаве) — першы і пакуль што адзіны польскі касманаўт, брыгадны генэрал (1988). Герой Савецкага Саюзу (1978).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Дэмблінскую вайсковую авіяцыйную вучэльню (1964) і Вайсковую акадэмію Генэральнага штаба ў Варшаве (1971). Служыў у зьнішчальнай авіяцыі СПА Польшчы.

27 чэрвеня — 5 ліпеня 1978 зьдзейсьніў палёт у якасьці касманаўта-дасьледніка на касьмічным караблі «Саюз-30» і арбітальнай станцыі «Салют-6»; працягласьць палёту 7 сутак 22 гадзіны 2 хвіліны 59 сэкундаў.

У 1981 року, пасьля ўвядзеньня ў Польшчы ваеннага становішча, уваходзіў у склад Ваеннае рады нацыянальнага выратаваньня. У 1982 скончыў Ваенную акадэмію Генэральнага штаба імя К. Я. Варашылава ў Маскве. У тым жа годзе быў прызначаны начальнікам польскае лётнае вучэльні «Школа арлянятаў». Затым быў намесьнікам начальніка Галоўнае палітычнае ўправы польскай арміі і служыў на гэтай пасадзе да 1988 року, калі палітычныя органы ў польскай арміі былі скасаваныя. З 1988 па 1991 служыў камэндантам (начальнікам) Вышэйшай афіцэрскай лётнай школы ў Дэмбліне. Зьяўляўся намесьнікам камандуючага ВПС і СПА Польшчы.

З 2000 году — брыгадны генэрал у адстаўцы. На грамадзкіх пачатках займаецца прапагандай касманаўтыкі.

## Ушанаваньне памяці
У 1978 року была выбітная памятная манэта наміналам 20 злотых з выявай першага польскага касманаўта.

У 1988 року ў Віцебску ўсталяваны помнік беларускаму касманаўту Пятру Клімуку і першаму касманаўту Польшчы Міраславу Гермашэўскаму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Героі краіны 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Польскія касманаўты
Катэгорыя:Польскія генэралы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзнаўскім раёне
Катэгорыя:Асобы на марках
Беларусафобія

**Беларусафобія** ( — страх) — адмаўленьне, варожасьць і нянавісьць да беларускай мовы, беларускага этнасу і Беларусі. Адным з асноўных спосабаў ёсьць стварэньне паданьняў для падрыву веры беларусаў ва ўласную жыцьцяздольнасьць і будучыню.

## Віды
* *Мэнтальная*: беларускасьць выклікае хваравіты водгук. Выпраўленьне вымагае зьмены мэнталітэту і спыненьне адмоўнай дзейнасьці.
* *Прыстасавальніцкая*: выклікаецца духоўнай пераменлівасьцю і павярхоўным сябелюбствам дзеля атрыманьня большых прыбыткаў. Выкараняецца ладам выгодаў за побытавую адданасьць беларускай культуры.
* *Касмапалітычная*: менавіта *прыхаваная* вэстэрнізацыя і крышнаізацыя. Пераадольваецца праз спабораздольнасьць беларускай культуры.

## Праявы
Да праяваў беларусафобіі адносяць: 1) парваньне беларускага нацыянальнага сьцяга (бела-чырвона-белага); 2) спаленьне беларускамоўных падручнікаў; 3) зьдзек зь беларускай мовы; 4) закрыцьцё беларускамоўных школаў, гімназіяў і ліцэяў; 5)  шанаваных людзей беларускага народу (Васіль Быкаў, Францішак Скарына), 6) разбурэньне беларускіх помнікаў, у тым ліку шляхам пераробкі; 7) наўмыснае псаваньне ўласьцівага Беларусі ; 8) вынішчэньне запаведнай прыроды Беларусі; 9) грэблівае стаўленьне да людзей беларускай народнасьці, беларускай літаратуры і творчасьці; 10) нянавісьць да беларускай моладзі і вольнасьці беларусаў; 11) накладаньне спагнаньня, звальненьне з працы, выгнаньне з вучэльні і зьняволеньне за вуснае і пісьмовае выкарыстаньне беларускай мовы.

## Глядзіце таксама
* Русіфікацыя Беларусі
* Расейскі фашызм

## Крыніцы


Катэгорыя:Ксэнафобія
Катэгорыя:Славянафобія
Катэгорыя:Дыскрымінацыя
Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Беларусь
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Безьдзеж)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Безьдзежы. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утвараў адзіны ансамбль зь вежай-званіцай, зруйнаванай савецкімі ўладамі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Першы драўляны касьцёл у Безьдзежы збудавалі ў XVI ст. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Безьдзеж апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1818 годзе замест драўлянага збудавалі мураваны касьцёл. 

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1865 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). 

Існуюць зьвесткі, што 27 чэрвеня 1914 году намаганьнямі Рамана Скірмунта ў Безьдзежы пачалося будаваньне новага мураванага касьцёла. Гэты касьцёл скончылі ў 1915 годзе з фундацыі зямяніна Караля Орды, які яшчэ ў 1907 годзе ахвяраваў 2 дзесяціны зямлі і будаўнічы матэрыял, і на сродкі сялянаў.

### Найноўшы час

У міжваеннай Польскай Рэспубліцы будынак касьцёла вярнулі каталікам. З 1990-х гадоў касьцёл належаць да Пінскага дэканату Пінскай дыяцэзіі. 

## Архітэктура
Твор архітэктуры клясыцызму. Гэта прастакутны ў пляне аб'ём, накрыты 2-схільным вальмавым дахам. Цэнтральнай восьсю галоўнага фасада разьмяшчаецца ўваходны партал з сандрыкам, над ім люнэт, франтон з круглым акном у тымпане і невялікая цыліндрычная сыгнатурка з крыжам у завяршэньні. Бакавыя фасады падзяляюцца прастакутнымі аркавымі праёмамі. На ляканічных фасадах вылучаецца антаблемэнт, дзеля простай дэкарацыі выкарыстоўваюцца карнізныя цягі з зубчыкамі, лапаткі на вуглах і ў прасьценках. Уваход мае выгляд партала з паўкруглай люкарнай. 

Унутраная прастора перакрываецца бэлечнай стольлю. Над уваходам разьмяшчаюцца крывалінейнага абрысу хоры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Безьдзеж
Чэмпіянат Бэльгіі па футболе 2012—2013 гадоў

**[[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе]] 2012—2013 гадоў** — 110-ы розыгрыш чэмпіянату Бэльгіі праходзіў зь ліпеня 2012 году да чэрвеня 2013 году.

## [[Бэльгійская Про Ліга|Про Ліга]]

### Першы этап

### Другі этап
#### За 1—6 месцы

#### За 7—14 месцы
;Група А

;Група Б

#### Плэй-оф за месца ў Лізе Эўропы

#### За 15—16 месцы

## [[Другі дывізіён чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Другі дывізіён]]
### Асноўны этап

### Плэй-оф за месца ў Про Лізе 2013—2014 гадоў

## Заўвагі

2012—2013
Кніга Ёва

**«Кні́га Ё́ва»** () — адна з кніг кананічнага Старога Запавету, 29-я частка Танаху. Названая паводле імя галоўнага пэрсанажа — Ёва. Складаецца з 42 разьдзелаў рознага датаваньня. Гэта глыбока філязофскі твор, які зьвяртаецца да пытаньня Боскай справядлівасьці на тле чалавечых пакутаў, ці, інакш кажучы, «чаму пакутуюць невінаватыя?»

«Кніга Ёва» падводзіць рысу пад цэнтральнай для літаратуры Старажытнага Ўсходу праблемай сэнсу жыцьця. Уплыў кнігі адчуваецца ва Ў. Шэксьпіра, Ё. Гётэ, Ф. Дастаеўскага.

## Зьмест
Бог хваліць Ёва зь зямлі Уц, аднак д’ябал сумняецца, ці сапраўды Ёў верны Богу і прапануе праверыць гэта. Бог дазваляе пазбавіць Ёва дабрабыту. Найперш у героя паміраюць дзеці, гіне жывёла. Ён ужо не багаты чалавек, не правадыр племені, ня бацька. Але ўсё адно Ёў усхваляе Бога.

Тады д’ябал пасылае на яго цяжкую хваробу. Ёў пакутуе ад несправядлівасьці, скардзіцца, плача. Да яго дзеля суцяшэньня прыходзяць трое сяброў: Эліфаз, Вілдад і Сафар, а напрыканцы й малады Эліуй. Напрыканцы твору чутны голас Бога з буры. У адказ Ёў дэманструе сваё пакаяньне і атрымлівае дараваньне. Да яго вяртаецца ягонае багацьце, ён пражыцьме яшчэ шмат гадоў і мецьме мноства дзяцей.

## Час напісаньня
Кніга імаверна зьявілася ў V&nbsp;ст. да н.&nbsp;э., то бок у часы, калі ізраільцяне з болем спазнавалі, што вяртаньне ў Ерусалім з палону не суправаджаецца такім доўгачаканым шчасьцем і дабрабытам. Паэтычная частка кнігі — больш раньняя, празаічны пралёг і эпілёг — пазьнейшыя.

Мова твора надзвычай архаічная, напоўненая мэтафарамі, шмат якія словы не сустракаюцца больш нідзе.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Кніга Ёва ў перакладзе Васіля Сёмухі
Дажынкі (фэст)

**Рэспубліка́нскі фэстыва́ль-кірма́ш працаўнікоў вё́скі «Дажы́нкі»** — штогадовы фэстываль працаўнікоў вёскі, які праводзіўся ў Беларусі з 1996 па 2014 гады. На фэстывалі праходзіла ўшаноўваньне лепшых працаўнікоў аграпрамысловага комплексу Беларусі. За ўсю гісторыю «Дажынак» фэстываль не праводзіўся толькі аднойчы: у 1999 годзе з-за невысокага ўраджаю.

Афіцыйную частку фэстывалю звычайна адкрывае шэсьце пачэсных гасьцей, дэлегацыяў абласьцей, творчых калектываў і іншых удзельнікаў.

Штогадова ствараецца адпаведны плян мерапрыемстваў па падрыхтоўцы да «Дажынак», паводле якога будуюцца новыя і рэканструююцца існуючыя аб’екты і камунікацыі, праводзіцца капітальны рэмонт і добраўпарадкаваньне гарадзкіх вуліцаў.

10 сакавіка 2014 году Прэзыдэнт Беларусі Аляксандар Лукашэнка прапанаваў больш не праводзіць рэспубліканскія дажынкі, а ўзнагароджваць аграрыяў непасрэдна ў раёнах на базе аграгарадкоў і ў абласьцях на базе райцэнтраў, за выключэньнем гарадоў абласнога падпарадкаваньня і тых, дзе ўжо праходзіў фэстываль-кірмаш. Ён таксама прапанаваў узнагароджваць найлепшых аграрыяў краіны не на рэспубліканскім фэсьце-кірмашы ў верасьні, а ў пачатку каляндарнага году ў Палацы незалежнасьці ў Менску.

## Месцы правядзеньня
* 1996 год — Столін
* 1997 год — Масты 
* 1998 год — Нясьвіж 
* 2000 год — Шклоў
* 2001 год — Мазыр 
* 2002 год — Полацак 
* 2003 год — Пружаны 
* 2004 год — Ваўкавыск 
* 2005 год — Слуцак 
* 2006 год — Бабруйск 
* 2007 год — Рэчыца 
* 2008 год — Ворша 
* 2009 год — Кобрынь 
* 2010 год — Ліда 
* 2011 год — Маладэчна 
* 2012 год — Горкі 
* 2013 год — Жлобін 
* 2014 год — Гарадок 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хто прыдумаў «Дажынкі» 
* Тацьцяна Вадалажская: «Дажынкі» як фактар развіцьця беларускіх гарадоў 
* Што важна разумець пра «Дажынкі»
* Дзмітры Галіноўскі: Планаваньне «Дажынак» — заканадаўчае афармленьне 

Катэгорыя:Фэсты Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод мужчынаў

**Чэмпіяна́т Белару́сі па гандбо́ле** — клюбнае спаборніцтва па гандболе ў Беларусі, якое ладзіцца з 1992 року Беларускай фэдэрацыяй гандболу. Рэкардсмэнам па колькасьці тытулаў зьяўляецца менскі клюб «СКА» — 10 перамог.

## Мінуўшчына

### Сэзон 2013—2014
У сэзоне ўдзел бралі 14 клюбаў.
* Дынама Менск (дзейны чэмпіён)
* СКА Менск
* БГК імя Мяшкова
* Вікторыя-Рэгія Менск
* Кронан Горадня
* ГК імя Лёвіна Наваполацак
* Гомель
* Машэка Магілёў
* Аркатрон Менск
* Віцязь-РВАР Менск
* СКА Менск-2
* БГК імя Мяшкова-2
* Дынама Менск-2
* Гомель-2

Дзейны чэмпіён «Дынама Менск», які лідзіраваў у чэмпіянаце, зьняўся з удзелу з-за адсутнасьці фінансаваньня. Таксама быў расфармаваны ягоны фарм-клюб «Дынама Менск-2».

### Сэзон 2015—2016
У сэзоне бралі ўдзел 11 клюбаў.
* БГК імя Мяшкова
* СКА Менск
* Гомель
* Кронан Горадня
* Машэка Магілёў
* ГК імя Лёвіна Наваполацак
* БГК імя Мяшкова-2
* СКА-Суворавец Менск
* РЦАР Менск
* Віцязь Менск
* БДУФК Менск

## Мінулыя чэмпіёны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя чэмпіянатаў  на бачыне Беларускай фэдэрацыі гандболу

Катэгорыя:Беларускі гандбол
Катэгорыя:Нацыянальныя гандбольныя чэмпіянаты
Гандбол
Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе

**Cупэрліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Турэччыны. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 18 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі тры апошнія месцы, пераводзяцца ў Першую лігу, а іхнае месца займаюць тры наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Галатасарай».

## Чэмпіёны
* Галатасарай — 25 тытулаў
* Фэнэрбахчэ — 19
* Бэшыкташ — 16
* Трабзанспор — 7
* Істанбул Башакшэхір — 1
* Бурсаспор — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Турэччыны па футболе
Панэталікос Агрыніён

«**Панэталікос**» () — грэцкі футбольны клюб з гораду Агрыніёну. Заснаваны ў 1926 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Агрыніён
Люндквіст

**Лю́ндквіст** (, таксама *Lundkvist*, *Lundquist*, зрэдку *Lundqwist*, *Lundqvisth*) — швэдзкае прозьвішча. Складаецца з двух каранёў: *lund* () і *kvist* ().

Агульная колькасьць носьбітаў у Швэцыі (на 31 сьнежня 2012):
* Lundqvist 13280
* Lundkvist 4514
* Lundquist 2365
* Lundqwist 11
* Lundqvisth 1
Яшчэ 11 чалавек пішуць гэтае прозьвішча па-іншаму. Усяго разам у Швэцыі налічваецца 20 182 чалавекі з гэтым прозьвішчам, што ставіць яго на 29-е месца сярод найпапулярнейшых швэдзкіх прозьвішчаў.

## Носьбіты
* Артур Люндквіст (1906—1991) — швэдзкі пісьменьнік
* Гэнрык Люндквіст (нарадзіўся ў 1982) — швэдзкі хакеіст
* Крыстафэр Люндквіст (нарадзіўся ў 1970) — швэдзкі музыка і прадусар
* Макс Люндквіст (нарадзіўся ў 1961) — швэдзкі актор, рэжысэр
* Стыг Люндквіст (1925—2000) — швэдзкі фізык
* Ульля Люндквіст (нарадзілася ў 1938) — швэдзкая пісьменьніца, літаратурны крытык
* Фрэдрык Люндквіст (нарадзіўся ў 1976) — швэдзкі футбаліст

## Глядзіце таксама
* Лік Люндквіста
* Люндгрэн
* Люндстрэм

## Крыніцы
Запальле

Назву **Запальле** маюць:

* Запальле — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Запальле — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці
Герой Украіны

**Герой Украіны** () — найвышэйшая адзнака Ўкраіны, што надаецца ўказам прэзыдэнта.

Прысуджаецца грамадзянам Украіны за зьдзяйсьненьне выбітнага гераічнага ўчынку альбо выбітнага працоўнага дасягненьня. Герою Ўкраіны ўручаецца Ордэн «Залатая Зорка» за зьдзяйсьненьне выбітнага гераічнага ўчынку або Ордэн Дзяржавы за выдатныя працоўныя дасягненьні.

## Галерэя

Файл:Order of the State of Ukraine.png|Плянка ордэну Дзяржавы адрозьненьні Прэзыдэнта Ўкраіны «Герой Украіны» (да 2002)
Файл:Order of the Gold Star of Ukraine.png|Плянка ордэну «Залатая зорка» адрозьненьні Прэзыдэнта Ўкраіны «Герой Украіны» (да 2002)
Файл:Hero of Ukraine ribbon bar.png|Стужка ордэнаў «Залатая зорка» і дзяржавы
Medal of Golden Star Ukraine.jpg|Ордэн «Залатая зорка»


## Вонкавыя спасылкі
* Закон України «Про державні нагороди України» 
* Указ Президента України №&nbsp;944/98 «Про встановлення відзнаки Президента України „Герой України“» 
* Указ Президента України №&nbsp;1114/2002 «Про звання Герой України» 
* Державна нагорода України&nbsp;— звання «Герой України» 
* Герої України 
* «Герой України». Кому належиться отримувати це звання? 
* 

Катэгорыя:Найвышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Катэгорыя:Украінскія званьні
Катэгорыя:Украінскія ордэны
Вінтэртур (футбольны клюб)

«**Вінтэртур**» () — швайцарскі футбольны клюб з гораду Вінтэртуру. Заснаваны ў 1896 годзе. Трохразовы чэмпіён Швайцарыі (1906, 1908, 1917).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вінтэртур
Сьпікер

** Сьпікер ** ( — прамоўца) — у заходніх краінах старшыня заканадаўчага сходу, палітычнага органу — парлямэнту. Тэрмін шырока распаўсюджаны ў палітычным лексыконе, але як афіцыйную назву пасады ўжываецца толькі ў ангельскамоўных краінах. Упершыню пасада сьпікера парлямэнту была ўведзена ў 1377 годзе ў Палаце грамадаў, першым сьпікерам быў Томас Гангэрфорд.

Асноўныя функцыі сьпікера парлямэнту — арганізацыя пасяджэньняў парлямэнту, захаваньне рэглямэнту. У шэрагу краінаў у выпадку зьяўленьня вакансіі пасады прэзыдэнта часова выконвае абавязкі прэзыдэнта менавіта сьпікер парлямэнту.

У ЗША сьпікер Кангрэсу зьяўляецца трэцяй па палітычным рангу асобай у дзяржаве. У выпадку крытычнай або крызіснай сытуацыі ён можа выконваць абавязкі кіраўніка дзяржавы (прэзыдэнта), у выпадку адмовы або немагчымасьці дзьвюх першых асобаў — прэзыдэнта і віцэ-прэзыдэнта.

## Літаратура
* Bergougnous, Georges. Presiding Officers of National Parliamentary Assemblies: A World Comparative Study. Trans. Jennifer Lorenzi. Geneva: Inter-Parliamentary Union, 1997. .

## Вонкавыя спасылкі