open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Месца пад сонцам

***Месца пад сонцам*** (выдаваўся пад назвай ***Легенды беларускага рок-н-ролу: Бонда***) — першы альбом рок-гурту «Бонда», запісаны ў 1986 годзе і афіцыйна выдадзены толькі ў 1996 годзе на аўдыёкасэтах. Песьні «Слуцкая брама» і «Стэфка» пазьней увойдуць у рэпэртуар рок-гурту «Крама».

Альбом запісваўся на працягу году ў самаробнай студыі ў Інстытуце культуры. Пад час запісу бубнача Сяргея Кныша забралі ў армію, таму яго замяняў Сяргей Брыкса. У якасьці вокладкі была выбрана неафіцыйная эмблема гурту, створаная Міхалам Анемпадыставым.

## Зьмест
# «Не сьпяшайся жыць»
# «Ліст дадому»
# «Слуцкая брама»
# «Кожны з нас»
# «Падарожжа»
# «Блюз»
# «Вынаходнікі»
# «Стэфка»
# «Соль жыцьця»
# «Раз-пораз»
# «…»

## Удзельнікі
* Ігар Варашкевіч — вакал, губны гармонік
* Вячаслаў Корань — гітара
* Іван Маркаў — гітара
* Сяргей Кныш — бубны
* Сяргей Брыкса — бубны
* Сяргей Краўчанка — бас-гітара
* Міхал Анемпадыстаў — дызайн вокладкі

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Залатыя дыскі беларускага рок-н-рола — Бонда «Месца пад сонцам»

Катэгорыя:Альбомы Бонды
Бонда (альбом)

***Бонда*** — складанка амаль усіх песень беларускага рок-гурту Бонда, створаная ў 1999 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў

### Дыск першы
# Не сьпяшайся жыць
# Ліст дадому
# Слуцкая брама
# Кожны з нас
# Падарожжа
# Вынаходнікі
# Стэфка
# Соль жыцьця
# Раз-пораз
# Бяз назвы
# Тата мае рацыю
# Падарожжа
# Пра суседа
# Дзядзька Юзік
# Рубікон
# Пейце кефір
# Сьметнік

### Дыск другі
# Да неба
# Проста ў твар
# Праз тыдзень
# Хлопец дурны
# Ура
# На аўтастрадзе
# Шляхі ў ноч
# На станцыі Койданава
# Атлянтыда
# Розум іншаверца
# Радыеактыўны блюз
# Бойка з манекенамі
# Курапаты
# Прыйдзе іх дзень

## Заўвагі

Катэгорыя:Альбомы Бонды
Лібійскі дынар

**Лібі́йскі дына́р** (, код ISO 4217: *LYD*) — афіцыйная валюта Лібіі. Дзеліцца на 1000 дыргамаў (درهم). Звычайна лібійцы называюць свой дынар «джні» (ʒni) ці «джнэг» (ʒneh).

## Гісторыя
Падчас уваходжаньня краіны ў склад Асманскай імпэрыі, у якасьці валюты ўжываўся асманскі піястар, але да 1844 году, калі была ўведзена ліра, Лібія ўжывала паралельна і мясцовую валюту. Пасьля пачатку італьянскай акупацыі, турэцкая ліра была заменена італьянскай лірай. У 1943 годзе, калі Лібія була падзелена на францускую і брытанскую часткі, у якасьці валюты ўжываліся францускі франк і ліра, выпушчаная брытанскімі вайсковымі ўладамі.

Пасьля атрыманьня незалежнасьці ў 1951 годзе была ўведзена ўласная валюта — лібійскі фунт (LYP). Ён дзяліўся на 100 піястраў і 1000 міліемаў. У 1971 годзе пасьля прыходу да ўлады Муамара Кадафі, фунт быў заменены дынарам.

## Вонкавыя спасылкі

Дынар
Зянон

**Зянон** — мужчынскае імя старажытнагрэцкага паходжаньня.

## Вядомыя носьбіты

### Носьбіты, вядомыя па імі
#### Старажытнасьць
* Зянон Ікалтойскі (Зінон Ікалтойскі) — вялебны, адзін з заснавальнікаў грузінскага манаства. Памяць у праваслаўнай царквы 7 траўня ст.&nbsp;ст.
* Зянон Ісаўранін — бізантыйскі імпэратар з 474 па 491 гг.
* Зянон Кітыйскі — старажытнагрэцкі філёзаф, заснавальнік стаічнай школы
* Зянон Сідонскі — старажытнагрэцкі філёзаф, вучань афінскага эпікурэйца Апаладора
* Зянон Тарсійскі — сын Дыяскарыда, старажытнагрэцкі філёзаф, пасьлядоўнік стоіка Хрысіпа
* Зянон Элейскі — старажытнагрэцкі філёзаф, вучань Пармэніда
* Зянон Вяранійскі — вяронскі біскуп

#### Сучаснасьць
* Зянон Пазьняк — беларускі палітык і грамадзкі дзеяч

### Носьбіты, вядомыя па прозьвішчы
* Зянон Грахалеўскі — кардынал
* Зянон — мянушка італьянскага гуманіста Мікель-Анджэла Кармэлі

## Іншыя тэрміны
* Страла Зянона — адзін з парадоксаў Зянона Элейскага, які сьцьвярджаў лягічную немагчымасьць руху
Быкаў

**Быкаў** — прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:
* **[[Васіль Быкаў]]** (1924—2003) — Народны пісьменьнік Беларусі.
* Віталь Быкаў (1941-2021) - беларускі актор
* Юры Быкаў (нар. ў 1964 г.) — ксёндз магістар.

## Глядзіце таксама
* Быкава
* Быкавец
* Быкаўка
* Быкаўскі
* Быкаўшчына
Пазьняк

**Пазьня́к** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Пазьняк (1994) — беларускі футбаліст
* **[[Зянон Пазьняк]]** (1944) — беларускі палітык і грамадзкі дзяяч.
* Ігар Пазьняк (1976) — дырэктар дырэкцыі інфармацыйнага вяшчаньня тэлеканала СТВ.
* Янка Пазьняк (1887—1939) — беларускі грамадзка-культурны дзяяч, дзед Зянона Пазьняка.

## Глядзіце таксама
* Пазьнякі
* Пазьнякова
* Пазьнякоў

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Ільлінічы

**Ільлінічы** (**Illiničy**) — беларускі шляхецкі род гербу «Корчак». 10 ліпеня 1553 прадстаўнікам роду нададзены графскі тытул Сьвятое Рымскае Імпэрыі. Пачынальнікам шляхецкага роду быў Івашка Ільлініч. Па мужчынскай лініі род згас у 1569, а ўсе яго ўладаньні перайшлі да Радзівілаў. Існаваў таксама іншы род Ільлінічаў, які паходзіў з XVII ст. і быў унесены РК Магілёўскае губэрні, сувязь яго з папярэднім не ўсталявана. Род існуе да сёньня.

## Радавод

Вячка
# Ільля, вызвалены вялікім князем Вітаўтам ад падачы вазоў на патрэбы дзяржавы.
## Івашка (?-1493), заснавальнік роду. У 1454 падчас бітвы з крыжакамі абараніў вялікага князя Казімера, за што атрымаў шляхецтва. Староста віцебскі й смаленскі ў 1487—1489.
### Мікалай (?-1500)
### Юры (каля 1465-жнівень 1526), маршалак гаспадарскі й староста лідзкі 1501—1502 і ад 1507, ад 1510 — староста берасьцейскі, ад 1514 — староста ковенскі, ад 1518 — маршалак надворны літоўскі. У 1497 удзельнічаў у вайсковай выправе ў Малдову. У 1505 быў пазбаўлены Лідзкага староства й зьняволены ў турму. Валодаў маёнткамі Дзямідаўшчына, Жухавічы, Адамоўшчына, Крышалоўшчына (навакольле Міру). У 1476 атрымаў даравальны запіс на Мір, правы на які былі пацьверджаныя толькі ў 1486. У 1494 у пасаг ад жонкі атрымаў маёнтак Шарашова ля Белавескае пушчы. Ад прыёмных бацькоў Барташа Табаровіча й Юр’я Астрамячовіча атрымаў адпаведна Збляны (1511) і Астрамечава (1513; Берасьцейскі павет). У 1522 атрымаў прывілей на пажыцьцёвае карыстаньне Лідзкім і Берасьцейскім староствамі. Прыкладна ў 1522 распачаў будаўніцтва Мірскага замку. Пахаваны побач з жонкай у касьцёле сьвятога Станіслава ў Вільні. Ж. — Ядзьвіга (?-1508), д. Яна Забярэзінскага.
#### Мікалай (?-1526)
#### Ян (?-1536)
#### Станіслаў (?-1531), уладар Міру ад 1526.Атручаны жонкай свайго служкі.
#### Шчасны (?-каля 1540), валодаў Зэльвай, якая ў 1528 была адабраная за даўгі. У 1531 атрымаў у валоданьне Мір. Ж. — Соф’я Радзівіл.
##### Юры (1532—1569, Берасьце), выхоўваўся Мікалаем Радзівілам Чорным. 10 ліпеня 1553 атрымаў графскі тытул. У 1565 стаў апекуном дзяцей Мікалая Радзівіла Чорнага. У 1568 адпісаў большую частку свае маёмасьці Мікалаю Радзівілу Сіротку.
#### Ядзьвіга (1508-?), м. — Ян Абрамовіч
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія родыКатэгорыя:Расейскія шляхецкія родыКатэгорыя:Генэалёгія
Аляксандра Агінская

**Юзэ́фа Алякса́ндра Агі́нская з Чартары́йскіх** (19 сакавіка 1730 — 28 жніўня 1798) — прадстаўніца арыстакратыі Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія
З княскага роду Чартарыйскіх гербу «Пагоня», дачка Міхала Фрыдэрыка і Элеаноры Монікі Валдштайн.

У 1748 годзе выйшла замуж за Міхала Антонія Сапегу, а па ягонай сьмерці ў 1761 годзе — за гетмана вялікага літоўскага Міхал Казімера Агінскага.

Па сьмерці бацькі атрымала ў спадчыну горад Седльца зь сямю навакольнымі фальваркамі. Шмат зрабіла для эканамічнага й культурнага разьвіцьця гораду.

## Літаратура
* Aleksandra Ogińska i Siedlce w trzech pamiętnikach z XIX wieku / Wstęp i oprac. Rafał Dmowski i Artur Ziontek. — Siedlce: Archiwum Państwowe, Instytut Historii AP, Instytut filologii Polskiej AP, 2007.
* Głowacka-Maksymiuk Urszula. Aleksandra z Książąt Czartoryskich Ogińska. — Siedlce: Archiwum Państwowe, Fundacja Rozwoju Badań Regionalnych «Sigillum», 2003.
* Ziontek Artur. Pani na Siedlcach Aleksandra Ogińska. Stan badań i zarys problematyki // «Wschodni Rocznik Humanistyczny». T II, 2005.
* Ziontek Artur. Z dziejów dworu artystycznego Aleksandry Ogińśkiej. Cz. 1: Opisanie fety św. Michałka // «Ogród» № 1—2 (25—26), 2010.
* Ziontek Artur. Żywioł towarzyski Aleksandry Ogińskiej utrwalony w piśmiennictwie XVIII wieku // Kobieta epok dawnych w literaturze, kulturze, społeczeństwie / Red. Iwona Maciejewska i Krystyna Stasiewicz. — Olsztyn, 2008.

Катэгорыя:Агінскія
Катэгорыя:Чартарыйскія
Катэгорыя:Сапегі
Псыхіка

**Псы́хіка** (ад &nbsp;— «душэўны»)&nbsp;— уласьцівасьць высокаарґанізаванай матэрыі&nbsp;— галаўнога мозга&nbsp;— адбіваць, адлюстроўваць навакольны сьвет у пачуцьцях, адчуваньнях, а ў людзей&nbsp;— у мысьленьні й волі; душэўная арґанізацыя чалавека, сукупнасьць ягоных душэўных перажываньняў, сілаў, пачуцьцяў.

## Гісторыя і характарыстыка
Узьнікла на пэўнай ступені біялагічнай эвалюцыі, выступіла ў якасьці аднаго зь яе фактараў і забясьпечвае ўсё большую складанасьць прыстасаваньня арґанізмаў да ўмоў існаваньня. Дзякуючы актыўнаму й апэратыўнаму адлюстраваньню органамі пачуцьцяў і галаўным мозгам абʼектаў становіцца магчымым ажыцьцяўленьне дзеяньняў, адэкватных уласьцівасьцям гэтых абектаў, а тым самым — выжываньню арґанізму. Забясьпечвае пошук і надсітуатыўную актыўнасьць арґанізмаў. Псыхіка чалавека й жывёл уключае комплекс працэсаў і станаў: успрыманьне, памяць, мысьленьне, намеры, сны й іншае, а таксама элемэнты псыхічнага досьведу: адчуваньні, вобразы, уяўленьні, эмоцыі.

## Асноўныя функцыі псыхікі
Косьцін А. М. і Голікаў Ю. Я. вылучылі тры асноўных функцыі псыхікі:
* кагнітыўную;
* рэлятыўную;
* рэгулятыўную.
Пры гэтым кагнітыўная й рэгулятыўная зьяўляюцца клясычнымі; іхнае прызначэньне складаецца ў ажыцьцяўленьні пазнавальных працэсаў, а таксама ў ініцыяцыі й арґанізацыі актыўнасьці. Дадаткова да іх выдзелена рэлятыўная функцыя псыхікі, ейнае прызначэньне&nbsp;— выпрацоўка субʼектыўных адносін да абʼектыўнай рэальнасьці й засяроджанасьці на яе патрэбных зьменах. Па сваім зьмесьце гэтыя адносіны падзяляюцца на два тыпы: эмацыйны й асэнсаваны.

Псыхалягічныя фактары ляжаць у аснове паводзін (вонкава назіраных рухаў чалавека й жывёл) і кіруюць ім

## Кагнітыўная псыхалёгія
Навукоўцы-кагнітывісты аддаюць перавагу слова «розум» слову «псыхіка». Розум&nbsp;— сукупнасьць кагнітыўных здольнасьцяў, уключаючы сьвядомасьць, ўспрыманьне, мысьленьне, меркаваньні, мову й памяць. Звычайна гэта вызначаецца як здольнасьць да думак і сьвядомасьці сутнасьці.

Розум мае сілу ўяўленьня, распазнаваньня і ўдзячнасьці й адказвае за апрацоўку пачуцьцяў і эмоцыяў.

## Глядзіце таксама
* Экзальтацыя

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* *Кон И. С.* Психология половых различий / Психология индивидуальных различий. Под ред. Ю. Б. Гиппенрейтер
* , В. Я. Романова. Издание 2-е // М.: ЧеРо, 2002.&nbsp;— 776 с. ISBN 5-88711-178-X.&nbsp;— С. 154-159.
* *Крафт-Эбинг Рихард*. Половая психопатия / Перевод: Н. Вигдорчик, Г. Григорьев // М.: Родина, 2019.&nbsp;— 576 с., ил. ISBN 978-5-907211-41-4.
* *Филатова А. Ф.* Психология половых различий и гендерная психология / УДК 159.922.2 // «Вестник Омского университета». 2007, №&nbsp;1. ISSN 1812-3996.&nbsp;— С. 125-130.

## Вонкавыя спасылкі
* Психика ()


Катэгорыя:Псыхалягічныя паняцьці
Бэртальд Брэхт

**Бэртальд Брэхт** () ( у Аўгсбургу —  у Бэрліне) — уважаецца найбольш уплывовым нямецкім драматургам і паэтам XX стагодзьдзя. Брэхту прыпісваецца заснаваньне Эпічнага Тэатру («дыялектычнага тэатру»).

## Творчасьць

Брэхт жадаў стварыць тэатар, які б прымушаў гледача да роздумаў, а не да суадчуваньня. Дзеля гэтага ён значна «аддаліў» і дэаілюзыяваў (пазбавіў ілюзыяў) гульню актораў, каб зрабіць гульню падобную да звычайнага жыцьця (Брэхт называў гэта «эфэктам аддаленасьці», ). Акторы мелі б аналізаваць і сынтэзаваць, то бок, глядзець на ролю звонку, каб, з часам, цалкам сьвядома дзеяць дакладна так, як дзеяў пэўны пэрсанаж.

З пачатку, Брэхт даў сваёй канцэпцыі назову «эпічны тэатар», але, з часам, прапанаваў выкарыстоўваць называць яго «дыялектычным тэатрам». Дыялектычнасьць тэатру Брэхта палягае ў тым, што ён прыводзіць да канфлікту паміж разважаньнем і навучаньнем, што мае нішчыць «эмацыйную заангажаванасьць» у гледачоў, дасягаючы, такім чынам, «эфэкт аддаленасьці».

Сярод перакладчыкаў твораў Брэхта на беларускую мову — Васіль Сёмуха, Лявон Баршчэўскі, Аляксей Зарыцкі, Уладзімер Папковіч.

## Беларускія пераклады
* Брэхт, Б. На шалях праўды: Выбр. лірыка. Прадм. і перакл. з ням. Л. Баршчэўскага. — перакл. з ням. Л. Баршчэўскага. — Менск, 1988. («Паэзія народаў свету»).
* 
* Брэхт, Б. Выбраныя вершы. Перакл. з ням. Л. Баршчэўскага. — Менск, 2023. («Паэты плянэты»).

## Вонкавыя спасылкі
* Брэхт Бэртальд «Узьлёт Артура Уі, які можна было спыніць» у перакладзе Васіля Сёмухі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі
Катэгорыя:Нямецкія драматургі
Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Псыхааналіз

**Псыхаана́ліз** — напрамак у псыхалёгіі, заснавальнік якога Зыгмунд Фройд.

Асноўныя ідэі тэорыяў:
# У псыхіцы існуе тры вобласьці: сьвядомасьць (адказвае за ацэнку рэальнасьці, прадсьвядомасьць (захоўвае веды, якія існуюць, але ў дадзены момант ня могуць выйсьці ў сьвядомасьць) і бесьсьвядомае (веды, якія ня могуць выйсьці ў сьвядомасьць, але ўплываюць на паводзіны чалавека).
# Тры асноўныя формы бесьсьвядомага: сны, памылковыя дзеі (абмоўкі, апіскі), нэўратычныя сымптомы.
# Асноўная рухаючая сіла, энэргія, якая накіроўвае дзеяньні чалавека — энэргія лібідо, сэксуальная, канструктыўная й жыцьцесьцьвярджальная. Насуперак ёй існуе марцідо, энэргія зьнішчэньня й сьмерці.
# Структура асобы мае выгляд лёдагору: супэрэга (вобраз, навязаны грамадзтвам) наверсе, падводны ід (жывёльныя інстынкты чалавека) і памежнае эга (вобраз, сфармаваны ў працэсе станаўленьня чалавека).

## Вонкавыя спасылкі
Псыхалёгія

**Псыхалёгія** — навука, якая вывучае псыхічнае жыцьцё чалавека, псыхічныя станы, працэсы й асаблівасьці, а таксама іх разьвіцьцё ў дзейнасьці й камунікаваньні.

## Агульныя зьвесткі
Прадмет псыхалёгіі — успрыманьне, пачуцьці, перажываньні, думкі, памкненьні, усё тое, што зьяўляецца зьмесьцівам жыцьця. Нашмат раней фармаваньня навуковай псыхалёгіі існавала псыхалёгія жыцьцёвая (жыцьцёвыя веды людзей адзін аб адным). Навуковая адрозьніваецца ад жыцьцёвай сваёй пэўнасьцю, рацыянальнасьцю, асэнсаванасьцю, экспэрымэнтальнасьцю й канцэнтрацыяй ведаў.

## Гісторыя псыхалёгіі як навукі
### Псыхалёгія як навука аб душы
У гэты пэрыяд псыхалёгія існавала не як самастойная, навука, а існавала ў межах філязофскіх і мэдыцынскіх ведаў, яе прадметам зьяўлялася душа. Душа лічылася ўласьцівай як жывым, так і нежывым аб'ектам. Характэрны назіральныя дасьледаваньні й успрыманьне псыхічнага жыцьця чалавека як таямнічага й загадкавага. У час супрацьстаяньня двух філязофскіх школ, матэрыялістаў і ідэалістаў зьяўляецца першая псыхалягічная праца — «Аб душы» Арыстотэля.

### Псыхалёгія як навука аб сьвядомасьці
Этап пачынаецца з вучэньня Рэнэ Дэкарта (XV стагодзьдзе), які першы ўвёў паняцьці «рэфлексу» й «сьвядомасьці». Пад сьвядомасьцю ён разумеў здольнасьць думаць і адчуваць. У гэты пэрыяд зьяўляюцца першыя псыхалягічныя супольнасьці, інстытуты псыхалягічных ведаў. Сымбалічнай кропкай пачатку псыхалёгіі як самастойнай навукі лічыцца адкрыцьцё ў 1879 годзе ў Вене Вундтам першай лябараторыі для вывучэньня псыхічных зьяваў. На разьвіцьцё навукі пэўна паўплывала вучэньне Дарвіна, Сечынава, Паўлава. Разьвіваюцца сувязі з іншымі дысцыплінамі. Адным з самых вядомых напрамкаў гэтага тыпу — псыхааналіз Зыгмунда Фройда.

### Псыхалёгія як навука аб паводзінах
Асноўныя ідэі гэтага кірунку біхівіярызму сфармуляваў Джон Ўотсан у XIX стагодзьдзі. Паводле яго, псыхалёгія ня можа мець сьвядомасьць як прадмет, таму што тое, што аб'ектыўна немагчыма назіраць ці не існуе, ці недасягальна для вывучэньня. Прадметам псыхалёгіі жа зьяўляюцца паводзіны, якія разумеюцца як рэакцыя на пэўныя стымулы. У далейшым неабіхівіярысты зьмягчылі тэорыі Уотсана, дадаўшы да двухполюснай схемы жаданьні, матывы й памкненьні самаго чалавека.

### Псыхалёгія як навука аб фактах, мэханізмах і заканамернасьцях псыхікі й сьвядомасьці
У аснове тэорый сучаснай псыхалёгіі — першапачатковасьць матэрыі (галаўны мозг), сьвядомасьць — адлюстраваньне матэрыяльнага сьвету. Псыхіка ўспрымаецца як дзейнасьць мозгу, унутранае жыцьцё немагчыма без зьнешняга фізычнага.

## Месца псыхалёгіі ў навуцы
Сувязь псыхалёгіі з філязофіяй можна ўбачыць у іх агульнай гісторыі, а таксама ў пошуке адказаў на глябальныя экзыстэнцыяльныя пытаньні. Сувязь з натуральнымі навукамі бачная на прыкладзе мэдыцыны й у прыватнасьці фізіялёгіі вышэйшай нэрвовай дзейнасьці (ВНД). Агульная праблематыка зьвязвае псыхалёгію з сацыяльнымі навукамі. Яе мэта — абагульненьне й сынтэз дасягненьняў іншых навуковых дысцыплінаў, аб’ектам вывучэньня якіх зьяўляецца чалавек.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Марш нязгодных

**Марш нязго́дных** (па-расейску: *Марш Несогласных*) — агульная назва вулічных акцый расейскае апазыцыі, арганізаваных кааліцыяй «Іншая Расея», што праходзяць у буйных гарадох у 2006—2007 гадох. Асноўныя лёзунгі акцый — «Нам патрэбна іншая Расея!», «Расея бяз Пуціна!», «Гэта наш горад!». Галоўныя асобы — Гары Каспараў, Эдуард Лімонаў, Міхась Касьянаў.

Найбольш маштабныя выступы прайшлі ў Маскве: 16 сьнежня 2006 году, 14 красавіка, 11 чэрвеня і 24 лістапада 2007 году; у Санкт-Пецярбургу: 3 сакавіка, 15 красавіка і 9 чэрвеня 2007 году. Акцыі 16 сьнежня, 3 сакавіка і 14 і 15 красавіка былі жорстка разагнаныя АМАПам і выклікалі шырокі грамадзкі рэзананс, у тым ліку за мяжой.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка 
* Тэматычная суполка ў ЖЖ 

Катэгорыя:Расейская палітыка
Трыпалі

**Тры́палі** ( — *Ţarābulus al-Gharb*) — сталіца Лібіі, знаходзіцца на ўзьбярэжжы Міжземнага мора. Колькасьць жыхароў у 2003 годзе складала 1,5 млн чалавек, у 1973 годзе было 481 тыс. чалавек.

Трыпалі — самы вялікі горад краіны, прамысловы і транспартны цэнтар. Развіцьцё атрымалі наступныя галіны прамысловасьці: харчовая, мэблевая, мэталюргічная, гумавая і паліграфічная. Існуюць прадпрыемствы апрасьненьня марской вады, пераапрацоўкі нафты. Міжнародны аэрапорт злучае горад з Рымам, Тунісам, Бэнгазі і Бразавілем.

У 1986 годзе войскі ЗША захапілі горад, урад ЗША сьцьвярджаў, што Лібія падтрымлівае тэрарызм. Пасьля зьняцьця санкцыяў у 1999 годзе ААН далучылася да разьвіцьця эканомікі гораду і порта.

## Геаграфія
Трыпалі разьмяшчаецца на ўзьбярэжжы Міжземнага мора. Клімат міжземнаморскі: сьпякотнае, сухое лета і цёплая, вільготная зіма.

## Гісторыя
Горад зьявіўся з трох фінікійскіх паселішчаў VII стагодзьдзя да н. э. — Аеа, Сабрата і Лептыс Магна. Каля ІІІ стагодзьдзя н. э. горад стаў сталіцай Трыпалітаніі. Пераўтварыўся ў значны гандлёвы цэнтар. У VIII стагодзьдзі быў заваяваны арабамі.

Як сталіца вілаету Трыпаліс (часткі Асманскай імпэрыі), заставаўся значным цэнтрам міжземнаморскага гандлю. Тут злучаліся шляхі з розных буйных гарадоў Сахары.
 
У 1530 годзе Мальтыйскі ордэн пабудаваў тут крэпасьць, але горад вярнуўся да туркаў у 1551 годзе. Трыпалі пераўтварыўся ў важны пірацкі мусульманскі порт.

У 1714 годзе на трон Трыпалітаніі ўвайшоў паша Ахмэд Караманлі, які распачаў дынастыю Караманлі. Кантроль туркаў над горадам аслабеў. Такі стан рэчаў цягнуўся да 1835 году, калі на трон увайшоў турэцкі паша, які ўзнавіў стасункі з Асманскай імпэрыяй.

## ХІХ і ХХ стагодзьдзі
У ХІХ стагодзьдзі пірацтва ў горадзе атрымала максымальнае разьвіцьцё. Кіруючы ў 1796 годзе паша выставіў патрабаваньні да ЗША: ён хацеў 83 000 даляраў у абмен на абяцаньне, што піраты перастануць нападаць на амэрыканскія караблі. ЗША не пагадзіліся і выслалі свае войскі да гораду. Вайна цягнулася да 1803 году. Амэрыканцы страцілі некалькі вялікіх вайсковых караблёў. Але паша бяз платы пагадзіўся на ненападзеньне на гандлёвыя караблі ЗША. 3 чэрвеня 1805 году наступны паша разарваў пагадненьне з ЗША, жадаючы 60 000 даляраў за вызваленьне амэрыканскіх грамадзянаў. У 1815 годзе ЗША зноў акупавалі горад і паша вымушаны быў прыняць умовы амэрыканцаў.

У 1842 і 1844 гадах у горадзе адбыліся паўстаньні супраць туркаў. Калі Францыя акупавала Туніс у 1881 годзе, туркі павялічылі колькасьць войска ў Трыпалі.

У 1911 годзе італьянцы, пад прыкрыцьцём абароны сваіх грамадзянаў у Трыпалі абвясьцілі вайну Турцыі і акупавалі горад.

1 кастрычніка 1911 году адбылася вырашаючая італьянска-турэцкая бітва, якая скончылася перамогай італьянцаў.

Трыпалі кантраляваўся Італіяй да 1943 году. Потым пачалася брытанская акупацыя, якая скончылася ў 1951 годзе незалежнасьцю Лібіі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Катэгорыя:Гарады Лібіі
Міхаіл Касьянаў

**Міхаі́л Міха́йлавіч Касья́наў** ( 8 сьнежня 1957, пасёлак Сонцава, Маскоўская вобласьць) — расейскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, старшыня ўраду Расейскае Фэдэрацыі з 2000 па 2004 гады.

Лідэр Расейскага народна-дэмакратычнага саюза. Лідэр партыі «Народ за дэмакратыю і справядлівасьць». Да ліпеня 2007 году быў сябрам апазыцыйнай кааліцыі «Іншая Расея».

Валодае ангельскай мовай. Жанаты, мае дзьвюх дочак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Старонка ініцыятыўнае групы ў падтрымку М. Касьянава як кандыдата на пост прэзыдэнта РФ 
* Расейскі народна-дэмакратычны саюз 
* Іншая Расея 

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Нігер

**Ні́гер**; афіцыйна — **Рэспубліка Нігер** (; таксама **Ніґэр**) — краіна, разьмешчаная ў Заходняй Афрыцы, у Сахары. Мяжуе на поўдні зь Нігерыяй і Бэнінам, на поўначы з Альжырам і Лібіяй, на захадзе з Буркіна-Фасо і Малі, на ўсходзе з Чадам. Назва краіны паходзіць ад назвы найбольшай ракі, якая цячэ праз тэрыторыю Нігеру. Сталіца — горад Ніямэі.

## Адміністрацыйны падзел

Адміністрацыйна Нігер падзяляецца на сталічную акругу Ніямэі і 7 дэпартамэнтаў, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на 33 акругі.

## Геаграфія
Нігер — краіна ў Заходняй Афрыцы бяз выхаду да мора, знаходзіцца ў Сахары. Плошча краіны складае 1 267 000 км².

Нігер мяжуе зь сямю краінамі і мае 5697 км мяжы. Самая даўгая мяжа з Чадам на поўдні (1497 км), потым з Альжырам на паўночным захадзе (956 км) і Малі (821 км). Нігер таксама мяжуе з Буркіна-Фасо (628 км), Бэнінам (266 км), Лібіяй (354 км).

Субтрапічны клімат краіны вельмі сухі і сьпякотны, пад значным уплывам Сахары. У самых паўднёвых рэгіёнах клімат трапічны, дзякуючы рацэ Нігер. Паверхня краіны ў асноўным гэта пяшчаныя раўніны і дзюны, якія паступова пераходзяць у савану на поўдні і ўзвышшы на поўначы.

Самая нізкая кропка гэта басейн ракі Нігеру (каля 200 м над узроўнем мора). Самая высокая кропка — гэта гара Багзан (2022 м).

## Эканоміка
Эканоміка Нігеру слаба разьвітая, нацыянальны прыбытак у пераліку на аднаго грамадзяніна адзін з самых малых у сьвеце.

Асноўная крыніца нацыянальнага прыбытку — сельская гаспадарка. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры: цукровы трасьнік, арахіс, сорга, бавоўна, проса. Жывёлагадоўля качавая, гадуюцца козы, аслы, вярблюды. Галоўным імпартэрам харчаваньня зьяўляецца Францыя.

Прамысловасьць прадстаўлена здабычай уранавай руды. Нігер зьяўляецца трэцяй краінай па здабычы ўранавай руды ў сьвеце. Прыбытак ад экспарту ўрану складае 65 нацыянальнага прыбытку. Асноўным пакупніком урану зьяшляецца Францыя, якая вырабляе зь яго сваю ядзерную зброю, а таксама выкарыстоўвае ў сваіх атамных электрастанцыях.

Імпарт Нігеру складаецца ў асноўным з прадукцыі цяжкага машынабудаваньня і хімічнай прамысловасьці, транспартнага абсталяваньня, прадукцыі пераапрацоўкі нафты, прамысловых тавараў.

## Дэмаграфія
Насельніцтва Нігеру налічвае болей за 11,5 млн чалавек. Этнічны склад: хаўса, сангаі, берыберы-манга, фульбэ, туарэгі. Дзяржаўная мова — француская. Іншыя мовы: хаўса і іншыя мясцовыя мовы.

### Рэлігія
* мусульмане (суніты) — 80
* паганцы — 14
* хрысьціяне — 1
Іншая Расея

**І́ншая Расе́я** — апазыцыйнае грамадзкае аб'яднаньне ў Расеі, якое ставіць сваёй мэтай дамагчыся зьмены існага палітычнага рэжыму, ужываючы легальныя мэтады палітычнай барацьбы. Кааліцыя «Іншая Расея» аб'ядноўвае прадстаўнікоў самых розных палітычных і праваабарончых рухаў, а таксама асобных грамадзян.     

## Арганізацыі

На дадзены момант у Выканаўчым камітэце «Іншай Расеі» прадстаўленыя наступныя арганізацыі:

* Аб'яднаны грамадзянскі фронт (АГФ) 
* Нацыянал-бальшавіцкая партыя (НБП) 
* Моладзевы рух «Абарона» 
* Моладзевая арганізацыя «Зьмена» 
* Рух «За правы чалавека» 

Наступныя арганізацыі раней уваходзілі ў склад Палітрады або аргкамітэту «Іншае Расеі», але па тым ці іншым прычынам выйшлі з кааліцыі:

* Рэспубліканская партыя Расеі (РПР) 
* Рух «За годнае жыцьцё» 
* Працавітая Расея 
* Расейскі народна-дэмакратычны саюз (РНДС) 
* Авангард чырвонае моладзі (АКМ) 

## Ключавыя асобы
* Гары Каспараў — шахматыст, старшыня АГФ
* Эдуард Лімонаў — пісьменьнік, публіцыст, старшыня НБП

## Глядзіце таксама
* Марш нязгодных

## Вонкавыя спасылкі
* Іншая Расея - афіцыйная старонка
* Афіцыйная старонка
* Старонка «Марш нязгодных»

Катэгорыя:Расейская палітыка
Ніямэі

**Ніямэ́і** — самы вялікі горад і сталіца Нігеру з 1960 году, таксама сталіца дэпартаменту Ніямэі, порт на левым беразе ракі Нігер. Насельніцтва складае 675 тыс. чалавек. Горад зьяўляецца важным транспартным вузлом краіны, маецца міжнародны аэрапорт.

Прамысловасьць прадстаўлена тэкстыльнай фабрыкай, харчовымі прадпрыемствамі.

Верагодна, горад быў заснаваны ў XVIII стагодзьдзі, але ў гэты час гэта было невялікае паселішча да часоў, калі французы пабудавалі тут каляніяльны фарпост у 1890-х гадах. Гэта выклікала хуткі рост гораду. У 1926 годзе Ніямэі пераўтварыўся ў сталіцу францускай калёніі Нігер, а рост насельніцтва склаў з 3000 у 1930 годзе да 30 000 у 1960 годзе, 250 000 у 1980 годзе і 600 000 у 2000 годзе. Асноўнай прычынай хуткага росту насельніцтва зьяўляецца міграцыя зь іншых раёнаў краіны.

Катэгорыя:Гарады Нігеру
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
5diez

**#####** альбо **5diez** (пяць дыезаў) — беларускі альтэрнатыўны гурт.

## Біяграфія
Гурт утвораны ў Віцебску ў верасьні 2001 году. Дэбютная кружэлка **#####** стала, па вэрсіі RAMP-2005, «*Альбомам году*», а іх імя з гэтага часу трывала замацавалася ў адным шэрагу з «Психея» і «Amatory».

Восень 2007 году адзначылася новым — трэцім па ліку — альбомам «Один в поле воин».

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[В этой жизни меня подводят доброта и порядочность]]* (2004)
* *Куча мыслей в голове [EP]* (2006)
* *[[Камикадзе]]* (2006)
* *[[Один в поле воин]]* (2007)
* *Мёртвые тела [EP]* (2008)

## Дасягненьні
* Russian Alternative Music Prize 2005 у катэгорыі «*Альбом году*»
* St.Peterburg Alternative Music 2007 у катэгорыі «*Найпепшы няпіцерскі гурт*»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* [Старонка на [MySpace]] 

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Гаўдэамус

**Гаўдэа́мус** ( — давайце радавацца) — папулярны студэнцкі гімн на лацінскай мове, распаўсюджаны ў многіх эўрапейскіх краінах. Пераважна выконваецца на выпускных цырымоніях ва ўнівэсытэтах. Нягледзячы на тое, што песьня выконваецца як фармальная, яна насамрэч зьяўляецца жартоўнай, бесклапотнай кампазыцыяй, якая нясе весялосьць у студэнцкае жыцьцё.

Песьня датуецца 1287 годам і была ўжо вядомая на час заснаваньня альма матэр усіх эўрапейскіх унівэрсытэтаў — Балёньскага ўнівэрсытэту.

Таксама песьня вядомая як застольная ў значнай колькасьці антычных унівэрсытэтаў і зьяўляецца афіцыйнай песьняй шматлікіх школаў, каледжаў, вышэйшых навучальных установаў, унівэрсытэтаў і студэнцкіх суполак. Музыка песьні зь беларускімі словамі зьяўляецца гімнам Коласаўскага ліцэя і Ліцэя БДУ.

## Тэкст і пераклад
Ніжэй падаецца лацінскі тэкст песьні і даслоўны пераклад. Заўвага: першыя два і апошні радкі кожнага куплета выконваюцца двойчы. Такім чынам, радкі кожнага куплета выконваюцца ў наступным парадку:  I, II, I, II, III, IV, V, V.
Напрыклад:


Gaudeamus igitur
Juvenes dum sumus.
Gaudeamus igitur
Juvenes dum sumus.
Post jucundam juventutem
Post molestam senectutem
Nos habebit humus —
Nos habebit humus.


## Зноскі

## Вонкавыя спасылкі

* Песьня ў выкананьні Roosevelt Academy Choir
* Гаўдэамус, словы на лацінскай, ангельскай, нямецкай, фінскай мовах і эспэранта, midi і mp3-запісы
* Узьняцьце сьцяга FISU падчас цырымоніі адкрыцьця 25 летняй Унівэрсыяды ў Белградзе, 2009 г.

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы
Уладзімер Хільмановіч

**Уладзі́мер Хільмано́віч** ( 6 красавіка 1967 году, в. Каменка Шчучынскага раёну) — беларускі гісторык, журналіст.

## Біяграфія
У 1984 годзе на выдатна скончыў Ракавіцкую сярэднюю школу. З 1984 па 1991 гады вучыўся на гістарычным факультэце Гарадзенскага дзяржаўнага ўніверсітэту імя Янкі Купалы. Паводле адукацыі — гісторык, выкладчык сацыяльна-палітычных дысцыплінаў. З чэрвеня 1985 па чэрвень 1987 году служыў у савецкім войску.

З 1991 па 1998 гг. працаваў настаўнікам у СШ №20 Горадні, навуковым супрацоўнікам Беларускага дзяржаўнага музэю гісторыі рэлігіі і мэтадыстам Гісторыка-мэмарыяльнага цэнтру аддзелу культуры Гарадзенскага гарвыканкаму. У 1998 годзе скончыў асьпірантуру пры катэдры тэорыі і гісторыі беларускай культуры Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (спэцыялізацыя — канфэсійная гісторыя). У 1997—1998 гадах працаваў на Гарадзенскім абласным тэлебачаньні.

Аўтар і распрацоўнік, кіраўнік шэрагу адукацыйных праектаў, сурэдактар сэрыі брашураў для настаўнікаў «Праз адукацыю — да грамадзянскай супольнасьці» (выйшла 10 кніг, Шчэцін, 2001—2006), адзін з аўтараў і рэдактараў кнігі «Białoruskie wędrówki», аўтар шматлікіх аналітычных публікацыяў. Актыўны дзеяч грамадзка-палітычнага руху з 1987 году. Адзін з заснавальнікаў першай у Заходняй Беларусі моладзевай грамадзкай арганізацыі «Заходне-Беларускае згуртаваньне моладзі» (1989). Стаяў ля вытокаў стварэньня Гарадзенскай асацыяцыі маладых навукоўцаў «Віт» (1995), Гарадзенскага рэгіянальнага цэнтру інфармацыйнай падтрымкі грамадзкіх ініцыятываў «Трэці сэктар» (1996), адзін з ініцыятараў стварэньня Беларускага краязнаўчага таварыства імя Тодара Нарбута і іншае.

У 2000—2003 гадах — намесьнік старшыні Гарадзенскай гарадзкой арганізацыі БАЖ. Сябра ГА Беларуская асацыяцыя журналістаў, Міжнароднай асацыяцыі журналістаў і Асацыяцыі спартовай прэсы Рэспублікі Беларусь. Друкаваўся ў газэтах «Літаратура і мастацтва», «Гродзенская праўда», «Футбол Беларуси», «Прессбол», «Пагоня» (цягам 9 гадоў), «Наша Ніва», «Биржа информации» і іншых. Быў сувыдаўцом інфармацыйна-аналітычнага бюлетэня «Свой Лад» (2002—2004). З 2004 году стала друкуецца ў беластоцкай газэце «Ніва» і на інтэрнэт-сайтах. Аўтар Беларускага календара-даведніка (Вільня, 2007).

З чэрвеня 2008 году вядзе перадачы «Беларускае золата», «Імёны Гародні» і «Краязнаўчыя кропкі» на радыё «Рацыя» (Беласток).

19 жніўня 2024 году Хільмановічу завочна прысудзілі пяць гадоў калёніі ўзмоцненага рэжыму і вялізны штраф па экстрэмісцкіх артыкулах.

## Бібліяграфія
* 
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Завочна асуджаныя
Жыгманты

**Жыгманты** — шляхецкі род. 

## Імя

Зігімунд, Зігімунт, Зігісмунд або Зігісмонд, пазьней Зыгмунд, Зыгмант або Жыгмант (Sigimund, Sigimunt, Sigismund, Sigismondus, Siegmund, Zygmont, Żygmont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сіг- (зыг-, зег-) (імёны ліцьвінаў Зігібут, Зыгел, Зыгер; германскія імёны Sigibot, Sigel, Siger) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Скірмунт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sciremunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Жыгімонт азначае «перамога гарлівасьці».

Адпаведнасьць імя Жыгімонт германскаму імю Sigimund сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

## Гісторыя
Расейская галіна роду паходзіць ад Яўстаха Іванавіча Жыгманта, які прыняў расейскае падданства па захопе расейцамі Смаленску. Унесены ў VI частку РК Смаленскае губэрні.  

З роду найбольшую вядомасьць атрымаў Сямён Жыгмант. 

## Крыніцы

## Літаратура
*
Сямён Жыгмант

**Сямё́н Во́сіпавіч Жы́гмант** (; 1812 — 3 сакавіка 1886) — расейскі вайсковы дзеяч, генэрал ад інфантэрыі. З шляхецкага роду Жыгмантаў. 

## Жыцьцяпіс
Выхоўваўся ў Паўлаўскім кадэцкім корпусе. 14 лістапада 1830 у чыне прапаршчыка пераведзены Ляйб-гвардыі Фінляндзкі полк. 

У 1835 у чыне падпаручніка пераведзены на Каўказ, дзе пад кіраўніцтам Вельямінава прымаў удзел у экспэдыцыі за Кубань, займаў пасаду старшага ад’ютанта штабу войскаў Каўкаскае лініі й Чарнаморыі. 

1843 года у чыне штабс-капітана другі раз хадзіў на Кубань з аддзелам генэрал-ад’ютанта Гуркі, а ў 1845 удзельнічаў у Даргінскай экспэдыцыі; за вайсковыя дасягненьні прызначаны палкоўнікам. 

У 1846 камандзіраваны ў Абразчыкавы пяхотны полк, у 1852 пераведзены ў Суздальскі пяхотны полк і ў тым самым годзе прызначаны камандзірам Адэскага егерскага палку. Прызначаны 19 красавіка 1853 генэрал-маёрам, на чале Адэскага палку выправіўся на тэатар вайны з Турэччынай, дзе 25 сьнежня 1853, знаходзячыся ў складзе аддзела генэрала К. А. Бэльгарда, прыняў удзел у баі пры Чататы, своечасова й на ўласную ініцыятыву зьявіўшыся на дапамогу Табольскаму пяхотнаму палку Аляксандра Баўмгартэна, атакаванаму пераўзыходнымі сіламі туркаў. Сам Жыгмант быў паранены дзьвюма кулямі й цяжка кантужаны аскепкам. Узнагародай за Чататы была залатая шпага з дыямантамі й надпісам «За адвагу», а батальёны, што былі падчас бою пад яго асабістым кіраўніцтвам, атрымалі Георгіеўскія сьцягі. Толькі ў лютым 1855 Жыгмант акрыяў ад ранаў і быў прызначаны камандуючым рэзэрвовай дывізіяй Грэнадэрскага корпусу й на працягу ўсяго астатняга часу вайны знаходзіўся ў Фінляндыі пры ахове прыморскіх берагоў, у тым самым 1855 атрымаў ордэн сьв. Георгія 4-й ступені за 25 гадоў бездакорнай службы. 

У 1857 быў прызначаны памагатым начальніка 2-е грэнадэрскае дывізіі, у 1858 быў ганараваны ордэна сьв. Станіслава 1-й ступені. Ад 26 студзеня 1860 да 4 красавіка 1871 камандаваў 13-й пяхотнай дывізіяй, за гэты час быў узнагароджаны ордэнамі сьв. Ганны 1-е ступені (1864) і сьв. Уладзімера 2-е ступені (1869). 

У генэрал-лейтэнанты прызначаны 23 красавіка 1861, а 30 жніўня 1881 — у генэралы ад інфантэрыі з прызначэньнем сябрам Аляксандраўскага камітэту аб параненых, у 1879 атрымаў ордэн Белага Арла.

## Крыніцы

## Літаратура
* Сямён Жыгмант.
* Сямён Жыгмант.

Сямён
Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Бамако

**Бамако́** () — сталіца і самы вялікі горад Малі. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы краіны, на рацэ Ніґер, недалёка ад мяжы з Ґвінэяй. Колькасьць насельніцтва складае 1690 тыс. чалавек.

## Гісторыя
У часы імпэрыі Малі, да ХІХ стагодзьдзя, Бамако быў цэнтрам вывучэньня ісламу. З 1883 году горад быў акупаваны каляніяльнымі францускімі войскамі, у той час і распачалася разбудова гораду. У 1908 годзе Бамако стаў сталіцай францускай калёніі Францускага Судану. У 1960 годзе горад стаў сталіцай незалежнага Малі. У пачатку ХХ стагодзьдзя Бамако быў невялікім паселішчам, у якім жылі ў асноўным прадстаўнікі народу малінке і бамбара, але разам з будовай плаціны ў Сатобе і завадненьнем навакольных зямель водамі Ніґеру пачаўся выбуховы рост гораду. Дадатковай прычынай разьвіцьця гораду была пабудова чыгункі да сталіцы Сэнэґалу Дакару, які зьяўляецца вялікім марскім портам. У нашы дні Бамако — гэта сучасная мэтраполія. Акрамя чыгункі ёсьць міжнародны аэрапорт, які злучае горад з многімі гарадамі Афрыкі і Эўропы.

Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Катэгорыя:Гарады Малі
Маўрытанія

**Маўрыта́нія**, або **Мурыта́нія** (, афіцыйная назва *Маўрытанская Ісламская Рэспубліка* — الجمهورية الإسلامية الموريتانية Al-Dżumhurija al-Islamija al-Muritanija) — краіна ў паўночна-заходняй Афрыцы, мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Мяжуе з Сэнэгалам, Малі, Альжырам і Заходняй Сахарай, значная частка тэрыторыі краіны адносіцца да пустэльні Сахары.

## Палітыка
Маўрытанія — гэта ісламская рэспубліка, з законамі заснаванымі на шарыяце. Паводле канстытуцыі прынятай у 1991 годзе кіраўніком дзяржавы і ўраду зьяўляецца прэзыдэнт, які выбіраецца на шасьцігадовы тэрмін. Заканадаўчая ўлада належыць дзьвюхпалатнаму парлямэнту: Народнаму Сходу (81 дэпутат, якія выбіраюцца на пяцігадовы тэрмін) і Сэнату (56 сэнатараў, якія выбіраюцца на шасьцігадовы тэрмін). Асноўныя палітычныя партыі краіны: Градзка-Дэмакратычная Рэспубліканская партыя (заснаваная ў 1991 годзе), Маўрытанская партыя за Аднаўленьне (заснаваная ў 1991 годзе), Грамада на карысьць Дэмакратыі і Народнага Адзінства (заснаваная ў 1991 годзе). Да сакавіка 2007 году прэзыдэнтам краіны быў палкоўнік Ілі ўлд Мухамад Фал.

## Адміністрацыйны падзел
Маўрытанія падзелена на 12 адміністрацыйных рэгіёнаў і адну сталічную акругу. Рэгіёны дзеляцца на 44 дэпартамэнты.

## Геаграфія
Маўрытанія мае выхад да Атлянтычнага акіяна (берагавая лінія складае прыкладна 1200 км). Большая частка краіны — гэта пустэльня Сахара, але праз тэрыторыю краіны цячэ вялікая рака Сэнэгал. Самы высокі пункт краіны — Кіджат Ідзьдзіл (915 м над узроўнем мора).

На поўдні краіны сустракаюцца ўчасткі саваны, у якіх растуць акацыі, на поўнач клімат становіцца ўсё больш сухі і паверхня пераходзіць у пустэльню.

## Эканоміка
Эканоміка краіны слаба разьвітая, знаходзіцца ў залежнасьці ад замежнай дапамогі. Аснова эканомікі гэта рыбная лоўля, здабыча жалезнай руды і медзі. Штогадовая здабыча рыбы складае 90 тыс. тонаў (у асноўным сардынаў і тунцоў). У 2006 годзе Маўрытанія стала экспартэрам нафты. Была знойдзена нафта ў марскім шэльфе належачым Маўрытаніі. Штогадовая здабыча склала 27 млн барэляў нафты.

У апошнія гады ўсё большае разьвіцьцё артымаў турыстычны бізнэс.

## Дэмаграфія
Каля 80% насельніцтва краіны гэта арабы і бэрбэры. Уздоўж Сэнэгалу жывуць мурынскія плямёны. Асноўная рэлігія краіны — гэта іслам. Натуральны прырост насельніцтва складае 32,1‰ (2003); у паўночнай і ўсходняй частках краіны насельніцтва сканцэнтравана ў некалькіх аазісах.

## Вонкавыя спасылкі
Маўрытанская угія

**Угія** (, код ISO 4217: **MRO**) — афіцыйная валюта Маўрытаніі з 1973 году. Угія падзяляецца на 5 кхомаў. Не выкарыстоўваецца па-за межамі Маўрытаніі, а яе вываз з краіны забаронены.

Угія была ўведзена ў абарачэньне ў 1973 году і замяніла франк КФА па курсу 1 угія = 5 франкаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Маўрытанская угія

Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Маўрытанія
Liryka

міні|Вокладка альбому

**«Liryka»** — дзясяты альбом Зьмітра Вайцюшкевіча і WZ-Orkiestra, запісаны на вершы Генадзя Бураўкіна і выдадзены ў 2007 годзе.

## Зьмест
# «Наша песьня (Генадзь Бураўкін)» — 1:04
# «Найвышэйшыя сілы» — 2:57
# «Ці ўспамінала ты мяне» — 4:09
# «Шчыра кахаю» — 4:45
# «Суседка» — 3:37
# «Як вецер» — 4:59
# «Я зьбіраўся на чоўне» — 3:10
# «Капае дождж» — 4:01
# «Месяц — жоўтая лодка» — 4:05
# «Чароўны сон» — 3:31
# «Вочы твае» — 4:39
# «Салавей» — 3:56
# «Твая пяшчота» — 4:35
# «Новы год» — 4:09

## Удзельнікі
* Зьміцер «Todar» Вайцюшкевіч: сьпеў, клярнэт, гітара
* Ксенія Мінчанка: скрыпка, дарбука
* Аляксандар Шувалаў: баян
* Алег Івановіч: гітара
* Андрэй Лабчэўскі: клявішы
* Андрэй Сапоненка: бубны
* Максім Кот-Кузьма: бас-гітара

## Выданьне
* Студыя «ХАТА»: запіс
* WZ-Orkiestra: аранжыроўка
* Алег Чыжыкаў, Аляксандар Сазонаў: запіс
* Эдуард Іваноў: зьвядзеньне, мастэрынг
* Міхал Анемпадыстаў: дызайн

## Вонкавыя спасылкі

### Артыкулы
* Змитер Войтюшкевич выпустил «Лірыку» в стиле рок
* Зьміцер Вайцюшкевіч прадставіць праграму «Лірыка» — песьні на вершы Генадзя Бураўкіна
* Дзясяты дыск Вайцюшкевіча будзе рокавым

### Сайты
* Афіцыйны сайт Зьмітра Вайцюшкевіча
* Блог Зьмітра Вайцюшкевіча на Livejournal.com
* Старонка Зьмітра Вайцюшкевіча на West Records
* Старонка на Facebook

Катэгорыя:Альбомы 2007 году
Катэгорыя:Альбомы WZ-Orkiestra
Наша музыка 1

***На́ша му́зыка 1*** — складанка песень беларускіх выканаўцаў, запісаная ў 2003 годзе.

## Зьмест
# Чехов — «007»
# BN — «Не трывай»
# Long Play — «Картинка»
# The Stokes — «Между Минском и Римом»
# IQ48 — «Таполі»
# Corriana — «Measures»
# N.R.M. — «Лёгкія-лёгкія»
# J:морс — «Глядзі»
# Синица — «Поздно»
# Лангольеры — «Новый год»
# Караван — «Покурим»
# Крамбамбуля — «Госьці»
# Серёга — «Кукла»
# Meduza — «Слезы под дождем»

### Бонус-трэкі
#  J:морс — «Катуй, ратуй» (Трыбьют N.R.M.)
# J:морс — «Маё дзяўчо»
# Impatt — «Чыстая-сьветлая» (Трыбьют N.R.M.)
# Крама — «Хавайся ў бульбу»

## Выдаўцы
* Раман Арлоў: арганізацыя канцэртаў, дыстрыбуцыя, прадусаваньне
* Аляксандра Рогач: дырэктар праекту
* Уладзімер Пугач: юрыдычная падтрымка
* А. Зайцаў: майстарынг
* У. Казаноўскі: дызайн
* Р. Ліўшыц: фота

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Нуакшот

**Нуакшо́т** (, ) — сталіца Маўрытаніі, разьмяшчаецца ў заходняй частцы краіны, за чатыры кілямэтры ад узьбярэжжа Атлянтычнага акіяна. У перакладзе з бэрбэрскай мовы назва гораду азначае «месца, дзе сьвішча вецер». Адначасова Нуакшот зьяўляецца сталіцай аднайменнай акругі Маўрытаніі.

У горадзе існуюць прадпрыемствы апрасьненьня марской вады, міжнародны аэрапорт. Выгляд гораду характарызуецца нізкімі будынкамі і адсутнасьцю хмарачосаў.

## Гісторыя
Яшчэ ў пачатку ХХ стагодзьдзя на месцы будучага Нуакшоту існаваў толькі пустэльны калодзеж. У 1904 годзе тут было пабудаванае невялікае ўмацаваньне францускіх войскаў, а ў 1920-х гадах форт і аэрадром для абслугоўваньня самалётаў, якія ляталі па трасе Тулюза — Дакар.

У 1957 годзе было прынята рашэньне аб пабудове гораду, адразу як сталіца змагаючайся за незалежнасьць Маўрытаніі. Будаўніцтва было распачата ў наступным годзе. Па плянах будучы горад павінен быў стаць домам для 15 тыс. жыхароў.

Катастрафічная засуха ў 1970-х гадах выклікала вялізарную міграцыю людзей у Нуакшот, якія шукалі тут лепшых умоваў для жыцьця. У 2004 годзе колькасьць жыхароў склала 689 тыс. чалавек. З прычыны раптоўнага росту насельніцтва цяпер горад змагаецца зь нястачай пітной вады.

Катэгорыя:Гарады Маўрытаніі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Ill Niño

**Ill Niño** () — амэрыканскі рок-гурт, які грае ў стылі ню-мэтал з прымешкай лацінаамэрыканскага фальклёра.

## Склад

### Цяперашні склад
* Крысьціян Мачада — вакал (2000 — цяпер)
* Дыега Вэрдуза — рытм-гітара (2006 — цяпер)
* Айру Люстэр — гітара (2003 — цяпер)
* Лазара Пінья — бас-гітара (2000 — цяпер)
* Дэйв Чавары — барабаны (1999 — цяпер)
* Даніэль Коута — пэркусія (2003 — цяпер)

### Былыя ўдзельнікі
* Хорхэ Расада — вакал (1999—2000)
* Марк Рыца — гітара (1999—2003)
* Роджэр Васкес — пэркусія (2000—2003)
* Жардэл Марцін Пайсантэ — рытм-гітара (1999—2006)
* Даніэль Гомез — гітара (1998—1999)

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[Revolution Revolución]]* (2001)
* *[[Confession]]* (2003)
* *[[One Nation Underground]]* (2005)
* *[[Enigma]]* (2008)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* [Профіль на [MySpace]] 
* Фэн-сайт Ill Niño World 
* Чэскі фэн-сайт Ill Niño 

Катэгорыя:Музычныя гурты ЗША
Катэгорыя:Ню-мэтал гурты
Наша ўскраіна

***Наша ўскраіна*** — трэці альбом беларускага рок-гурта Мясцовы час, запісаны ў 1991 годзе.

## Зьмест

# Вецер
# Шлях дамоў
# Далёкі сьвет
# Ноч
# Ускраіна
# Я жыў
# Час прысьпеў
# Ноч у Караліне

* Музыка: Валеры Драко
* Словы: Алесь Кузьмін (1-4, 6, 7), Алесь Аркуш (5), Аляксандар Сьвідрыцкі (8)

## Удзельнікі
* Алесь Кузьмін — гітара, сьпеў
* Вячаслаў Макас — бас-гітара, сьпеў
* Валеры Драко — гітара
* Аляксандар Сьвідрыцкі — бубны
* Руслан Парфёнаў — клявішныя
Control Machete

**Control Machete** — мэксыканскі гіп-гоп гурт.

Адзін з удзельнікаў — Fermin IV — пакінуў гурт у 2002 годзе ды запісаў сольны альбом, *[[Boomerang]]*. Таксама ў супрацоўніцтве з Cypress Hill быў запісаны трэк «Siempre Peligroso» на іх альбом *[[Los grandes éxitos en español]]*.

## Дыскаграфія
* *[[Mucho Barato…]]* (1996)
* *[[Artillería Pesada, Presenta]]* (1999)
* *[[Solo Para Fanáticos]]* (2002)
* *[[Uno, Dos: Bandera]]* (2004)
* *[[Eat, Breath, and Sleep]]* (2006)

## Саўндтрэкі
* *Total Overdose OST* (2005) — «Cheve», «Comprendes mendes», «Humanos Mexicanos» 
* *Crank OST* (2006) — «Bandera» 
* *Scarface: The World is Yours OST* (2006) — «De», «Bien, bien»

Катэгорыя:Мэксыканскія музычныя гурты
Universal Music Group

**Universal Music Group** — гуказапісны лэйбл. Адзін з найбуйнешых сусьветных мэдыя-холдынгаў, уваходзіць у Вялікую чацьвёрку. Прыналежыць мэдыя-карпарацыі Vivendi Universal. Мае рэгіянальныя прадстаўніцтвы «Universal» у розных краінах.

## Сьпіс лэйблаў Universal Music Group
**Deutsche Grammophon**
* Show Dog Records

**Interscope-Geffen-A&M**
* A&M Records
* Geffen Records
* Interscope Records
** Aftermath Entertainment
** Cherrytree Records
** Doghouse Records
** G-Unit Records
** Kickball Records
** Maloof Music
** Mosley Music Group
** MySpace Records
** Shady Records
** Star Trak Records
** Tiny Evil Records
** Vagrant Records
** Weapons of Mass Entertainment

**The Island Def Jam Music Group**
* Def Jam Recordings
** Dame Dash Music Group
** Def Soul Records
** Disturbing Tha Peace|Disturbing tha Peace Records
** The Inc. Records
** Roc-A-Fella Records
** Russell Simmons Music Group
* Island Records
** Lost Highway Records
** Roadrunner Records

**Universal Motown Records Group**
* Motown Records
** MoJazz
* Universal Records
** Blackground Records
** Casablanca Records
** Cash Money Records
** Next Plateau Records
** Republic Records
** Rowdy Records
** Street Records Corporation
** Tuff Gong Records
** Universal South Records
** Uptown Records

**Verve Music Group**
* Blue Thumb Records
* Brunswick Records
* Commodore Records
* Coral Records
* Decca Records
* GRP Records
* EmArcy Records
* Impulse! Records
* Verve Records
** Verve Forecast
* Barclay Records
* Cinepoly
* Decca Records
* Go East Entertainment
* Hip-O Records
* Hollywood Records
* Impact Records
* Isadora Records
* Jazzland Records
* MCA Nashville Records
* Mercury Records
** Mercury Nashville Records
** Vertigo Records
* Motor Music Records
* Nhi Le Records
* Philips Records
* Polar Music
* Polydor Records
** Fascination Records
* Radioactive Records
* RMM Records
* Stockholm Records
* Ukrainian Records
* Urban Records
* Universal Classics Group
* Universal Music Group Nashville
* Universal Music TV
* Universal Music Limited

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША
Катэгорыя:Музычныя лэйблы
Нэапалітанская мова

**Нэапаліта́нская мо́ва** (, ) — дыялект італьянскае мовы. Распаўсюджаны ў Паўдневай Італіі, у Кампаніі, Неапалі, Гаэце ды Соры, акругох паўднёвага Лацыё, у частцы Асколі у Марке, у паўночнай Калябрыі, паўночнай ды цэнтральных частках Апуліі.

Нэапалітанская мова дала сьвету шмат вядомых песень, як напрыклад '' «O sole mio…».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Нэапалітанская мова ды культура 

Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Італіі
Мартын Скарсэзэ

**Ма́ртын Скарсэ́зэ** (; нарадзіўся 17 лістапада 1942 году, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканскі кінарэжысэр, прадусар і сцэнарыст. Уладальнік «Залатой пальмавай галіны» Канскага кінафэстывалю (1976) і прыза Амэрыканскай акадэміі кінамастацтва «Оскар» (2007).

## Біяграфія
Працаваў кухарам у Марской пяхоце ЗША. Пасьля звальненьня з ваеннай службы вучыўся ў Нью-Ёрскім унівэрсытэце.

У 1963—1964 гадах здымае два кароткамэтражныя фільмы.

Атрымаў прэмію «Оскар» 26 лютага 2007 году.

## Фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка пра Мартына Скарсэзэ й яго фільмы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Катэгорыя:Акторы ЗША
Аль Пачына

**Альфрэ́да Джэймз (Аль) Пачы́на** (; нарадзіўся 25 красавіка 1940 году) — амэрыканскі кінаактор, сцэнарыст і прадусар італьянскага паходжаньня. Ляўрэат прэміяў «Оскар» (1993, за фільм *«[[Водар жанчыны (фільм, 1992)|Водар жанчыны]]»*), «Эмі», «Залаты глёбус» і многіх іншых.

## Біяграфія
Нарадзіўся 25 красавіка 1940 году ў Паўднёвым Бронксе (ЗША, штат Нью-Ёрк).

Беларускаму гледачу Аль Пачына больш за ўсё вядомы па трылёгіі Фрэнсіса Форда Копалы *«[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]»*.

## Вонкавыя спасылкі
* Фан-сайт 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Танзанійскі шылінг

**Танзані́йскі шы́лінг** ( і  код ISO 4217: **TZS**) — афіцыйная валюта Танзаніі з 1966 году. Шылінг дзеліцца на 100 сэнці. Разам з шылінгам у краіне папулярнай валютай зьяўляецца амэрыканскі даляр.

## Скарачэньне
Звычайна Танзанійскі шылінг пішуць у форме х/у, дзе х — азначае шылінга, а у — сэнці. Знак роўнасьці ці рыска азначае нуль. Напрыклад, 50 сэнці пішуць «=/50», ці «-/50», а 100 шылінгаў пішуць «100/=», ці «100/-».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Танзанія
Гарадзенец прызямліўся ў Менску

***Гарадзенец прызямліўся ў Менску*** — альбом беларускага барда Віктара Шалкевіча, запісаны на канцэрце ў менскім Доме літаратара і выдадзены ў 2006 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Беражыце беларускае» (+ анэкдот)
# «Баляда пра Геніка з Друсгенікаў»
# «Кухарчыны дзеці»
# «Хамская ўлада»
# «Дзякуй, вялікае дзякуй»
# «Смутны беларускі блюз»
# «Горад»
# «„Arche“ і цагліна з Ружанскага замку»
# «Баляда пра Васю» (+ анэкдот)
# «Патрыятычнае танґа „Цнота“»
# «Кіно „Lvóv“»
# «Tango „Manifest“»
# «Кароткая Гісторыя Беларусі»
# «Цынічнае танґа „Кастрацыя“» (+ показкі)
# «Pijmy do dna»
# «За сто крокаў ад Вострае Брамы»

Катэгорыя:Альбомы Віктара Шалкевіча