open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пячора Эўрыпіда

**Пячора Эўрыпіда** ()&nbsp;— пячора каля мястэчка Перыстэрыа на поўдні вострава Салямін, Грэцыя. Пячора Эўрыпіда — гэта вузкая пячора глыбінёй каля 47 мэтраў зь дзесяцьцю невялікімі пакоямі, разьмешчаная на схіле пагорку з выглядам на Сараніцкі заліў. Гэта месца праславілася са старажытных часоў, як месца, дзе драматург Эўрыпід напісаў трагедыю, адсюль паходзіць і назва.

Старажытныя аўтары Філяхор і Сатыр апісвалі Эўрыпіда як мізантропа, які пазьбягаў грамадзтва, хаваючыся ў пячоры. Рымскі аўтар другога стагодзьдзя Аўл Гэлій сьцьвярджаў, што наведаў «злавесную і змрочную пячору» падчас свайго візыту ў Атэны (Атычныя ночы XV.20).

## Археалёгія
У 1990-х гадах раскопкі праводзіліся пад кіраўніцтвам Яноса Г. Ласоса, дацэнта дагістарычнай археалёгіі Ўнівэрсытэту Яніна (Эпір), у супрацоўніцтве з Дэпартаэентам Палеаантраполёгіі Міністэрства культуры Грэцыі.

Знаходкі датуюцца позьнім нэалітам і далей. Да іх адносяцца каменныя прылады і наканечнікі стрэлаў; мікенскія пахаваньні; атычная кераміка з чорнай глазуры 5-га стагодзьдзя да н. э .; манэты рымскага пэрыяду і зарочныя статуэткі; а таксама ювэлірныя вырабы францкага пэрыяду. Гэтыя прадметы паказваюць, што пячора працяглы час выкарыстоўвалася ў якасьці месца для прытулку і пакланеньня.

Самым прыкметным адкрыцьцём стаў фрагмэнтарны скіфас ў чорнай глазуры, датаваны канцом 5-га стагодзьдзя да нашай эры, зь літарамі ΕΥΡΙΠΠ, відавочна якія зьяўляюцца часткай імя Эўрыпіда. Ласоса патлумачыў чару як зарочнае паднашэньне Эўрыпіду, пацьверджаньне адданасьці, якую яго паэзія натхняла ў пазьнейшыя пэрыяды. Ласоса таксама выявіў рэшткі простага капішча Дыяніса прыкладна ў 70 мэтрах на паўднёвы захад ад пячоры па набярэжнай вуліцы Эўрыпіда. На  падставе мармуровага фаласа і іншых знаходках, ён інтэрпрэтаваў яго як сьвятыню Дыяніса, апекуна грэцкага тэатру.

## Інфармацыя для турыстаў
Пячора знаходзіцца паміж мястэчкамі Перыстэрыя і Калянэс. Дабрацца да пячоры можна ад набярэжнай па вуліцы Эўрыпіда, пасьля па грунтовай дарозе трэба ісьці каля 350 мэтраў да ўваходу ў пячору. Уваход у пячору сёньня зачынены сталёвымі дзьвярыма.

## Вонкавыя спасылкі
* The Cave of Euripides on Salamis, 1996 expedition report, Yannos Lolos
* Ακάμας: Σπήλαιο Ευριπίδη, G. Lolas (in Greek).
* Important Archaeological Sites, Aristotles' Lyceum And Cave Of Euripides, Found in Greece Archaeologists Say, Embassy of Greece, Washington, DC, 14 January 1997
* Clay pot points to Cave of Euripides, *New York Times*, January 13, 1997

Катэгорыя:Пячоры Грэцыі
Катэгорыя:Старажытнагрэцкі тэатар
Катэгорыя:Геаграфія грэцкай міталёгіі
Катэгорыя:Пячоры ў вапняках
Скіфас

**Скіфас** () — старажытнагрэцкі керамічны келіх для пітва на нізкай ножцы з двума гарызантальна разьмешчанымі ручкамі. Скіфасам быў міталягічны кубак Геракла, таму скіфас таксама называюць **кубкам Геракла**. Выявы скіфаса часта сустракаюцца на старажытнагрэчаскіх вазах, выкананых у стылі чорна- і чырвонафігурнага вазапісу.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Кірыякас Міцатакіс

**Кірыя́кас Міцата́кіс** (;  4 сакавіка 1968, Атэны) — грэцкі палітык, прэзыдэнт Партыі «Новая дэмакратыя» са студзеня 2016 году і лідэр апазыцыі з 2016 па 2019 год. Міністар адміністрацыйных рэформаў і электроннага кіраваньня з 2013 па 2015 год. Сябар парлямэнту Грэцыі з 2004 году. Займаў пасаду прэм’ер-міністра Грэцыі з 8 ліпеня 2019 году па 25 траўня 2023 году.

## Жыцьцяпіс
Сын былога прэм’ер-міністра Грэцыі і ганаровага прэзыдэнта «Новай дэмакратыі» Канстантынаса Міцатакіса, малодшы брат былога міністра замежных спраў і мэра Атэн Доры Бакаяні.

Скончыў факультэт сацыяльных навук у Гарвардзкім унівэрсытэце (1990), атрымаў ступень магістра па міжнародных адносінах у Стэнфардзкім унівэрсытэце (1993 г.) і ступень MBA ў Гарвардзкай школе бізнэсу (1995).

Працаваў фінансавым аналітыкам Chase Investment Bank і кансультантам McKinsey and Company ў Лёндане. У 1997 годзе далучыўся да Alpha Ventures ў Грэцыі ў якасьці старэйшага супрацоўніка па інвэстыцыях, у 1999 годзе стаў галоўным выканаўчым дырэктарам NBG Venture Capital.

У 2003 годзе Сусьветны эканамічны форум уключыў яго ў лік «100 самых пэрспэктыўных лідэраў заўтрашняга дня».

Жанаты, мае траіх дзяцей. Акрамя роднай грэцкай мовы, гаворыць ангельскай, францускай і нямецкай мовамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Асабісты сайт Кірыякаса Міцатакіса
* Старонка на сайце парлямэнту

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Грэцыі
Катэгорыя:Міністры Грэцыі
Пракопіс Паўлёпуляс

**Пракопіс Паўлёпуляс** (; , Калямата, Грэцыя) — грэцкі палітык, 12-ты прэзыдэнт Грэцыі.

## Жыцьцяпіс
У 1974 годзе быў сакратаром часовага прэзыдэнта Грэцкай рэспублікі Міхаіла Стасінапуляса, зь якім супрацоўнічаў, калі Стасьнапуляс ў апошні пэрыяд дыктатуры «чорных палкоўнікаў» быў пад хатнім арыштам.

Па адукацыі юрыст. Вучыўся ў Парыжы, у Сарбоне, у 1977 годзе атрымаў доктарскую ступень у галіне публічнага права. У 1978-1979 гадах служыў у войску. Пасьля некалькі гадоў займаўся акадэмічнай кар’ерай. Аўтар некалькіх кніг.

У 1996 годзе ён быў абраны дэпутатам парлямэнта Грэцыі ад партыі «Новая дэмакратыя», пасьля пераабіраўся ў 2000, 2004, 2007, 2009 і 2012 гадах.

У 1989-1990 гадах быў намесьнікам міністра пры старшыні ўрада і прэс-сакратаром урада, у 1990-1995 гады ўзначальваў юрыдычнае ўпраўленьне ў адміністрацыі прэзыдэнта Канстанціна Караманліса.

У 1995-1997 гадах быў афіцыйным прадстаўніком правацэнтрысцкай партыі «Новая дэмакратыя», у 2000-2004 гады быў парлямэнцкім прадстаўніком партыі.

У 2004-2007 гадах быў міністрам унутраных спраў, дзяржадміністрацыі і дэцэнтралізацыі, і ў 2007-2009 гадах быў міністрам унутраных спраў.

18 лютага 2015 году прэм’ер-міністар Алексіс Цыпрас прапанаваў кандыдатуру палітыка ад партыі «Новая дэмакратыя» (прав цэнтрысцкая) Паўлёпуляса на пасаду прэзыдэнта краіны. У гэты ж дзень ён быў абраны прэзыдэнтам Грэцыі. Кіраваў краінай да 13 сакавіка 2020 году.

Жанаты, мае трох дзяцей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Грэцыі
Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе

**Аўстрыйская Бундэсьліга** () — спаборніцтва для наймацнейшых футбольных клюбаў Аўстрыі, якое мае статус першараднага футбольнага спаборніцтва краіны. Спаборніцтвы вызначаюць нацыянальнага чэмпіёна Аўстрыі па футболе, а таксама ўдзельнікаў розных эўрапейскіх кубкаў, якія праводзяцца УЭФА. Першынство лігі праводзіцца з удзелам 12 калектываў, і той клюб, які займае апошняе месца па выніках сэзону вылятае ў Другую лігу. Бундэсьліга Аўстрыі была сфармавана ў сэзоне 1974—1975 гадоў, а асобнай арганізаванай кампаніяй зьяўляецца з 1 сьнежня 1991 году. Найбольш пасьпяховымі зьяўляюцца два сталічныя клюбы, як то «Аўстрыя» і «Рапід», аднак у апошнія гады сур’ёзную канкурэнцыю ім склаў зальцбурскі «Рэд Бул».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Аўстрыі па футболе
Японская група

**Япо́нская гру́па** () — неафіцыйная назва палітычнай групоўкі ў парляманце Грэцыі ў 1906–08 гадах.

## Назва
Група была створаная ў чэрвені 1906 г. пасьля парляманцкіх выбараў у тым самым годзе. Неафіцыйную назву ёй даў журналіст Уласіс Гаўрылідзіс у артыкуле, апублікаваным у газэце "Акропаліс" 10(23) лютага 1907 г., дзе ён параўнаў імпэт ейных удзельнікаў з напорлівасьцю японскіх жаўнераў падчас нядаўняй тады расейска-японскай вайны.

## Удзельнікі
Удзельнікамі групы былі:

* Стэфанас Драгуміс, дэпутат ад прэфэктуры Атыкі і Бэотыі, партыя Харыляоса Трыкупіса.
* Дымітрыяс Гунарыс, незалежны дэпутат ад Патры, першапачаткова балятаваўся ад партыі Георгія Тэатокіса.
* Пэтрас Протапападакіс, дэпутат ад Кіклядаў, партыя Тэадора Дылігіяніса.
* Харалямбас Возікіс, незалежны дэпутат ад Кінурыі, першапачаткова балятаваўся ад партыяў Дылігіяніса і Аляксандраса Заіміса.
* Апосталас Аляксандрыс, незалежны дэпутат ад прэфэктуры Кардыца, упершыню абраны ў 1906 г.
* Эмануіл Рэпуліс, дэпутат ад прэфэктуры Эрміяніда, партыя Дылігіяніса.
* Андрэас Панагіятопулас, дэпутат ад Эяліі.

Пажылы Георгіяс Тэатокіс быў ганаровым кіраўніком групы, але ейным сапраўдным рухавіком стаў Дымітрыяс Гунарыс — малады праўнік, які атрымаў адукацыю ў Францыі і Нямеччыне і быў пад уплывам досьведу сацыяльнага заканадаўства Бісмарка. Пратапападакіс быў інжынэрам. Цягам усёй сваёй палітычнай кар’еры ён заставаўся набліжэйшым паплечнікам Гунарыса. Возікіс быў адметны тым, што быў абраны ў парлямант ва ўзросьце ўсяго 27 гадоў.

У склад групы ўваходзілі сябры розных партыяў і палітычных кірункаў. Гэта перашкодзіла іх аб’яднаньню ў асобны палітычны рух. Зрэшты, самі сябры Японскай групы ніколі не зрабілі сур’ёзнага высілку аб’яднацца ў сапраўднай масавую партыю, галоўнай прычынай чаго было нежаданьне Гунарыса браць на сябе ролю лідэра.

## Мэты

Асноўнай заклапочанасьцю "японцаў" быў палітычны крызыс у Грэцыі, да якога прывялі дзяржаўнае банкруцтва 1893 г., параза ў грэка-турэцкай вайне 1897 г. і ўвядзеньне міжнароднага фінансавага кантролю пасьля. "Японцы" крытыкавалі палітычны кляс і бясплённае чаргаваньне партыяў. Яны прапанавалі радыкальныя праграмы мадэрнізацыі і прытрымліваліся эгалітарнай і антыкарупцыйнай рыторыкі, накіраванай на адстойваньне маральных каштоўнасьцяў.

## Роспуск
Група спыніла сваё існаваньне, калі ў чэрвені 1908 г. прэм’ер-міністар Георгіяс Цеатокіс прапанаваў пасады міністраў ураду Гунарысу, Пратапападакісу і Рэпулісу, якія першыя два прынялі. Гунарыс стаў міністрам фінансаў, але ў выніку жорсткай крытыкі яго былымі паплечнікамі падчас абмеркаваньня бюджэту ён падаў у адстаўку.

Нягледзячы на фармальную няўдачу, Японская група стала прадвесьнікам палітычных рэформаў пасьля Атэнскага паўстаньня 1909 г. і прыходу да ўлады Элефтэрыяса Вэнізеляса.

## Крыніцы

## Літаратура
* Tasos Vournas, *στορία της νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας*, выданьні *Papadima*, Атэны 1997, том I
* Llewellyn Smith, Michael (1998). *Ionian Vision: Greece in Asia Minor, 1919–1922*. Ann Arbor: University of Michigan Press. .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Палітычная гісторыя Грэцыі
Касьмічная літаратура

**Касьмічная літаратура** — напрамак культурнага, этычнага й эстэтычнага разьвіцьця чалавецтва. Тэрмін уведзены беларускім пісьменьнікам Міколам Калядным у 2016 годзе для найменьня этапу мастацкага ўдасканаленьня цывілізацыі, што заканамерна прыходзіць пасьля росквіту зямное літаратуры, прадметам і вобразам якой зьяўляецца фізычны чалавек у акрэсьленай матэрыяльнай прасторы — на плянэце Зямля.

**Касьмічная літаратура** вынікае ад *зямное літаратуры*, нараджаецца і сьпее ў ёй, ужывае аднолькавыя выяўленчыя й моўныя сродкі. Яна вельмі блізкая да навукова-фантастычнай і касьмічна-прыгодніцкай літаратуры. Але ў адрозьненьне ад празьмернай тэхнатроннасьці і запрадмечанасьці апошняй яе праблематыка кранае выключна духоўныя сфэры жыцьця, глыбокія псыхічныя ўзрушэньні істотаў падчас значных касьмічных пераўтварэньняў. Тэматычна **касьмічная літаратура** ахоплівае мэтафізычныя й ірэальныя працэсы Сусьвету, мадэлюе транспамежныя станы сьвядомасьці, паказвае звышнатуральнае жыцьцё.

Мікола Калядны сьцьвярджае, што на сутыку XX і XXI стагодзьдзяў сталі адбывацца кардынальныя зьмены ў сусьветнай літаратуры. Ранейшыя вобразныя схемы, калі існасьць злучалася толькі зь зямным чалавекам і ягонымі фізычнымі магчымасьцямі, адышлі, страцілі сваё значэньне і спарадзілі ўсеагульны інтэлектуальны крызіс. У выніку мысьлёвая актыўнасьць людзей заняпала, прыпынілася, каб успрыняць і прыстасавацца да новага штуршку касьмічнае думкі. Гэты зорны энэргетычны выбліск закрануў перш-наперш **касьмічную літаратуру,** якая цяпер (XXI стагодзьдзе) запавяшчае асноўныя прынцыпы ўсеагульных зьменаў. У такім рэчышчы ладуе свае літаратурныя творы беларускі пісьменьнік Мікола Калядны.

КРЫНІЦЫ

* Шылец А., Пра кармічныя вандроўкі душы / А.Шылец // ЛІМ. — 2009. — 27 сакавіка. — Рэц. на кн. М.Каляднага «Астрахрышча».
* Чарняўская Д., Чалавек не ведае шмат чаго. І гэта натхняе /Д.Чарняўская// Звязда — 2015 — 6 кастрычніка — пра сустрэчу з пісьменьнікам М.Калядным.
* Радыё "Свабода", Культура, 2018, 18 жніўня — расповед пра творчасьць пісьменьніка М.Каляднага.
* Смірнова Д., Касмічная плынь / Д.Смірнова // ЛІМ. — 2019. — 21 чэрвеня. — Рэц. на кн. М.Каляднага «Судуманьне».
* Калядны М., Усе стануць сінімі! Хуткія развагі пра прэмію Е.Гедройца /М.Калядны// Беларуская праўда (web) — 2019 — 30 верасьня.

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Дзяржаўная рада Грэцыі

**Дзяржаўная рада Грэцыі** () — адначасова адміністрацыйны орган і **Вярхоўны адміністрацыйны суд Грэцыі**. Такім чынам, яго роля дваістая. Дзяржаўная рада Грэцыі — чалец Асацыяцыі Дзяржаўных рад і Вярхоўных судоў адміністрацыйнай юрысдыкцыі Эўразьвязу, а таксама Міжнароднай асацыяцыі Вярхоўных судоў адміністрацыйнай юрысдыкцыі. Дзяржаўная рада месьціцца ў будынку Арсакіёна ў цэнтры Атэн.

## Склад
Дзяржаўную раду ўзначальвае яе старшыня, які абіраецца зь ліку сябраў Рады ад Кабінэту міністраў Грэцыі тэрмінам на чатыры гады. Суд складаецца са Старшыні Рады, 10 намесьнікаў, 53 чальцоў (судзьдзяў), 56 асацыяваных дарадцаў (выкладчыкаў права) і 50 памочнікаў судзьдзяў, усе яны павінны быць выпускнікамі Нацыянальнай школы судзьдзяў.

## Юрысдыкцыя
Дзяржаўная рада ў Грэцыі ажыцьцяўляе сваю юрысдыкцыю праз Пленарныя паседжаньні або ў шасьці прававых палатах (Α, Β, Γ, Δ, Ε і ΣΤ). Кожная з палат можа складацца зь пяці або сямі чальцоў. Юрысдыкцыя пленарных паседжаньняў вызначаецца законам (Заканадаўчы дэкрэт 170/1973, артыкул 14), у той час як кампэтэнцыя палат вызначаецца законам і прэзыдэнцкімі ўказамі, прапанаванымі міністрам юстыцыі пасьля разгляду Рады.

Да кампэтэнцыі Дзяржаўнай рады адносіцца, у прыватнасьці, наступнае:
* Адмена нарматыўных актаў і пастаноў адміністрацыйных органаў улады з прычыны парушэньня імі закону або перавышэньня ўладных паўнамоцтваў;
* Перагляд пастаноў ніжэйшых па ўзроўню адміністрацыйных судоў;
* Разгляд адміністрацыйных рознагалосьсяў істотнага парадку паміж дзяржаўнымі ворганамі.

Пасьля ўнясеньня канстытуцыйнай папраўкі 2001 году пленарнае пасяджэньне (а не палаты) — адзіны кампэтэнтны судовы орган, які можа вызначаць пытаньне пра законнасьць прынятых выканаўчымі органамі ўлады адміністрацыйных актаў. Пленарнае пасяджэньне таксама кампэтэнтна разглядаць хадайніцтвы ў выпадках:
# Прадстаўляюць агульны інтарэс, калі прэзыдэнт краіны непасрэдна зьвяртаецца да Рады;
# Калі адна з палат зьвяртаецца да Рады. Палаты могуць накіроўваць найбольш важныя справы ў пленарнай сэсіі, калі вынесенае адміністрацыйным органам пастанова прынята зь перавышэньнем улады або з парушэньнем закону.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Дзяржаўнай рады Грэцыі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Грэцыі
Катэгорыя:Атэны
Катэгорыя:Права Грэцыі
Эляда

**Эляда** () — саманазва грэкамі сваёй краіны.

Слова Грэцыя мае лацінскае паходжаньне і на грэцкай мове не выкарыстоўваецца. Першапачаткова назва гораду і вобласьці ў паўднёвай Фэсаліі — Фтыатыдзе, паступова распаўсюдзілася на ўсю Грэцыю. З прыняцьцем тэрміну *[[эліны|элін]]* агульным для пазначэньня ўсіх грэкаў, **Эляда** стала зборным імем для ўсёй мацерыковай Грэцыі, а потым і ўсёй Грэцыі, уключаючы архіпелягі, астравы і вобласьці ў Малой Азіі (у супрацьлегласьць гістарычнай Вялікай Грэцыі, разьмешчанай у Паўднёвай Італіі)

У цяперашні час у Грэцыі слова *Эляда* () зьяўляецца афіцыйнай саманазвай, а словы Грэк або Грэцыя (лат.-Greco, Greek, Greece) не прызнаюцца насельніцтвам і ўжываюцца толькі ў зносінах з замежнікамі.

## Вонкавыя спасылкі
* Реальный словарь классических древностей

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Катэгорыя:Грэцыя
Орлі

**О́рлі** (таксама — *Во́рлі*) — вёска ў Вярэнаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Радунскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 18 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Радунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Радзевіча

**Радзе́віча** (таксама — *Радзе́вічы*) — хутар у Беларусі, каля ракі Радунькі. Уваходзіць у склад Радунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Рада або Рата (Rado, Rato) — імя германскага паходжаньня. 

## Насельніцтва
* 2009 год — 22 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Радунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Геаграфія Грэцыі

**[[Грэцыя]]** — краіна ў Паўднёвай Эўропе, занходзіцца на скрыжаваньні Эўропы, Азіі і Афрыкі.

Краіна мае сухапутныя межы з Альбаніяй на паўночным захадзе, Паўночнай Македоніяй і Баўгарыяй на поўначы і Турэччынай на паўночным усходзе.

Грэцыя складаецца зь дзевяці геаграфічных рэгіёнаў: Македоніі, Цэнтральнай Грэцыі, Пэляпанэсу, Тэсаліі, Эпіру, Эгейскіх астравоў (у тым ліку Дадэканэсу і Кікладаў), Тракіі, Крыту і Іянічных астравоў.

На ўсходзе краіна абмываецца Эгейскім морам, на захадзе — Іянічным морам, а на поўдні — Міжземным морам. Грэцыя мае самую доўгую берагавую лінію на беразе Міжземнага басэйну і адзінаццатую па даўжыні берагавую лінію ў сьвеце, даўжыня якой складае 13,676 кілямэтраў.

Краіна складаецца зь вялікай мацерыковай часткі і двух дадатковых паўвостраваў: Халкідыкі і Пэляпанэс, якія аддзелены ад мацерыка Карынфскім пярэсмыкам. Грэцыя ўключае ў сябе велізарную колькасьць астравоў, як буйных, такіх як Крыт, Эўбэя, Родас і Корфу, так і груп дробных, такіх як Дадэканэс і Кікляды. Восемдзясят адсоткаў тэрыторыі Грэцыі займае гарыстая мясцовасьць, самая высокая кропка краіны — гара Алімп, вышыня якой складае 2,917 мэтраў.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Грэцыі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Грэцыі ўключае ў сабе 13 адміністрацыйных акругаў (вобласьцей, або пэрыфэрыяў ()), якія затым падзяляюцца на 54 номы, або прэфэктуры. Дадаткова да гэтых акругаў існуе адзін аўтаномны рэгіён — Аян-Орас ( — «Сьвятая Гара») у раёне гары Атон.

# Атыка
# Цэнтральная Грэцыя
# Цэнтральная Македонія
# Крыт
# Усходняя Македонія і Тракія
# Эпір
# Іянічныя астравы
# Паўночныя Эгейскія астравы
# Пэляпанэс
# Паўднёвыя Эгейскія астравы
# Тэсалія
# Заходняя Грэцыя
# Заходняя Македонія
Цэнтральная Грэцыя

**Цэнтра́льная Грэ́цыя** () — пэрыфэрыя ў цэнтральнай частцы рэспублікі Грэцыя.

Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Цэнтар вобласьці — горад Лямія. Гэта самая гарыстая пэрыфэрыя Грэцыі.

## Гісторыя
Цэнтральнай Грэцыяй () называлася пасьля Грэцкай рэвалюцыі і заснаваньня каралеўства Грэцыі ў 1832 годзе кантынэнтальная частка дзяржавы, у адрозьненьне ад Пэляпанэсу і астравоў у Эгейскім моры. На поўначы ў Цэнтральную Грэцыю ўваходзіла невялікая частка Тэсаліі і Эпіру, на поўдні Цэнтральная Грэцыя цягнулася да Карынцкай і  Сараніцкай затокаў, на захадзе — да Іянічнага мора, на ўсходзе — да заліваў Маліякос, Варыёс-Эваікос і Натыёс-Эваікос, а таксама Эгэйскага мора. Вобласьць не зьяўляецца гістарычнай.

## Адміністрацыйны падзел
Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» падзялецца на 5 пэрыфэрыйных адзінак:

*Эўбэя, 
*Эўрытанія, 
*Фтыятыда, 
*Факіда, 
*Бэётыя

## Крыніцы

*
Юцюны

**Юцю́ны** — вёска ў Беларусі, каля ракі Радунькі. Уваходзяць у склад Радунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Юта або Ёта (Juto, Joto) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 2009 год — 45 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Радунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Грамадзянін (неадназначнасьць)

**[[Грамадзянін]]** — індывід, які валодае грамадзянствам дзяржавы. Іншыя значэньні:

* «Грамадзянін» — расейская газэта-часопіс, выходзіла ў 1872—1879 і 1882—1914 роках.
* «Грамадзянін» — беларуская газэта, выдавалася ў 1919 року.
* «Грамадзянін» — украінская палітычная партыя.
* «Грамадзянін Кейн» — фільм ЗША 1941 року.

## Глядзіце таксама
* Грамадзянка
Цэнтральная Македонія

**Цэнтра́льная Македо́нія** () — пэрыфэрыя ў паўночнай частцы рэспублікі Грэцыя.

Займае цэнтральную частку грэцкай Македоніі.

Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Адміністрацыйна ўключае номы Халкідыкі, Салёнікі, Пела, Піерыя, Іматыя, Кілкіс і Серэ. Колькасьць насельніцтва 1 881 869 чалавек (2011).
Адміністрацыйны цэнтар — горад Салёнікі.

## Геаграфія
Зьяўляецца часткай паўночнай і самай вялікай па плошчы гістарычнай вобласьці Македонія. Мяжуе з Паўночнай Рэспублікай Македоніяй і Баўгарыяй на поўначы, пэрыфэрыяй Усходняя Македонія і Тракія на ўсходзе, пэрыфэрыяй Тэсалія на паўднёвым захадзе і пэрыфэрыяй Заходняя Македонія на захадзе. На поўдні абмываецца залівамі Тэрмаікос, Касандра (заліў), Айона-Арос і Арфанос (Стрыманікос).

Найбуйнейшыя гарады — Салёнікі, Катэрыні, Верыя і Яніца.

У Цэнтральнай Македоніі знаходзіцца самая вялікая па плошчы раўніна Грэцыі.

Самыя высокія горы — Алімп (2917 м), Ворас (2524 м), Піерыя (2190 м), Верміён (2052 м) і Атон (2030 м).

Найбуйнейшыя рэкі — Альякмон, Аксьёс (Вардар), Лудзіяс і Галікос, якія ўсё ўпадаюць у бухту Тэсалёнікі ў заліве Тэрмаікос. Тут знаходзяцца Дойранскае возера і возера Волві, Каранія і Керкіні.

## Адміністрацыйны падзел
Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» падзяляцца на 7 пэрыфэрыйных адзінак:

* Халкідыкі
* Салёнікі, 
* Пела,
* Піерыя,
* Іматыя,
* Кілкіс,
* Серэ

## Крыніцы
Божае Вока (возера)

**Бо́жае Во́ка**, **Чортава Вока**, **Балаціна**, **Возера на павароце** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Назву атрымала дзякуючы сваёй форме амаль ідэальнага кола, якое нагадвае вока.

## Назва
Вокам Бог «сочыць» зь нябёсаў за людзьмі, адлюстроўваючыся на паверхні зямлі. Адсюль возера й атрымала сваю назву. Паводле іншай вэрсіі, назва распаўсюдзілася пасьля публікацыі фатаздымкаў Сяргея Плыткевіча.

## Геалёгія
Возера знаходзіцца ў нізіне, падобна да азёраў эварзійнага паходжаньня (утворанае ў яме ад таяньня ледавіка).

Малая колькасьць тлену празь вялікую колькасьць раскладанай арганікі, водзяцца карасі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Браслаўскія азёры
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Вялікі камень мажэйкаўскі

**Вялікі камень мажэйкаўскі** — валун у Беларусі, геалягічны помнік дзяржаўнага значэньня. Знаходзіцца ў 800 мэтрах на паўднёвы-захад ад вёскі Мажэйкі Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці, у 800 мэтрах на поўнач ад вёскі Орлі.

## Апісаньне
Валун зьяўляецца другім па велічыні бачнай часткі ў Вярэнаўскім раёне. Складаецца з чырвонага граніту з дробназярністым уключэньнем крышталёў палявога шпату клеткавай формы. Дадзены валун прынесены ледніком з тэрыторыі Скандынавіі падчас сожанскага зьледзяненьня.

Валун упершыню згаданы ў 1935 годзе.

Даўжыня 4,8 мэтра.

## Галерэя

Мажэйкі. Вялікі камень мажэйкаўскі (03).jpg
Мажэйкі. Вялікі камень мажэйкаўскі (05).jpg
Мажэйкі. Вялікі камень мажэйкаўскі (04).jpg
Мажэйкі. Вялікі камень мажэйкаўскі (12).jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Славутасьці Вярэнаўскага раёну
Катэгорыя:Геалёгія Вярэнаўскага раёну
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП III
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Куркі

**Ку́ркі** — вёска ў Вярэнаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Радунскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 33 жыхары

## Крыніцы

Катэгорыя:Радунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Ворас

**Во́рас** (), **Ніджэ** () — горы на граніцы паміж Паўночнай Македоніяй і Грэцыяй. Самы высокі пік — Каймакчалан вышынёй 2524 мэтраў. Па назьве піка Каймакчалан, часта так называюць і саму гару, асабліва ў Грэцыі.

Па месцазнаходжаньню і геалягічнаму складу гара падобная з гарамі Якупіца и Баба. Утварылася ў эру палеазою, а ў самай высокай кропцы мае вапняк часоў мэзазою. Гора Нідже вядомая багатай фаўной. Тут існуе шмат жывёльных відаў, якія сустракаюцца як ў Міжземнамор’е, так і ў Паўночнай Эўропе.

Гара таксама зьвязаная з баўгарскай гісторыяй. Падчас Першай сусьветнай вайны баўгарская армія ваявала на  Каймакчалане з войскамі Антанты.

Адна зь вяршыняў горнага сьцягу вышынёй 1187 мэтраў называецца Казіякас ).

## Літаратура
* Евгений Динчев, Петр Атанасов. Высокие горы Републики Македония, Путеводитель. — София, 1998.

Катэгорыя:Горы Грэцыі
Катэгорыя:Горы Паўночнай Македоніі
Даўгялішкі

**Даўгя́лішкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Дзітвы. Уваходзяць у склад Радунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Даўгіла (Даўгела, Даўгяла) ёсьць вытворным ад старажытнага германскага імя Daugo. Адзначаліся старажытная германскія імёны Dagila (Dahilo) і Dagalo.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 2009 год — 11 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Радунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Антоніс Самарас

**Антоніс Самара́с** (; 23 траўня 1951 году) — грэцкі палітык, які займаў пасаду прэм’ер-міністра Грэцыі з 2012 па 2015 гады. Сябра партыі Новая дэмакратыя, ён быў ейным кіраўніком з 2009 па 2015 гады.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Атэнах у 1951 годзе, у сям’і лекара. Ягоны дзядзька Ёргас Самарас быў дэпутатам парлямэнту ў 1950-х і 1960-х гадох. Самарас у юнацтве займаўся тэнісам, і нават ва ўзросьце 17 гадоў перамог у чэмпіянат Грэцыі сярод падлеткаў. Навучаўся ў Атэнскім каледжы, які быў заснаваны ягоным прадзедам паводле мацярынскае лініі. У 1974 годзе скончыў Амгэрстаўскі каледж у амэрыканскім штаце Масачусэтс па спэцыяльнасьці эканоміка, а затым навучаўся ў Гарвардзкім унівэрсытэце.

У 1989 годзе стаў міністрам фінансаў, пасьля чаго стаў міністрам замежных справаў ва ўрадзе Новай дэмакратыі прэм’ер-міністра Канстантынаса Міцатакіса. На гэтйа пасадзе ўдзельнічаў у дыпляматычным канфлікце з Македоніяй паводле назову краіны. На нарадзе грэцкіх палітычных лідэраў пры прэзыдэнце 13 красавіка 1992 году Самарас прадставіў уласныя ўмовы для вырашэньня крызісу, якія былі адхіленыя прэзыдэнтам Канстантынасам Караманлісам і прэм’ер-міністрам Канстантынасам Міцатакісам. Пасьля гэтага Самарас быў звольнены з пасады міністра.

Пасьля звальненьня заснаваў уласную партыю Палітычная вясна, якая займала больш правыя пазыцыі ў параўнаньні з Новай дэмакратыяй. на выбарах у парлямэнт у 1993 годзе наваствораная партыя атрымала 4,9% галасоў, што дазволіла заняць дзесяць дэпутацкім крэслаў у парлямэнце. На выбарах у Эўрапарлямэнт 1994 году партыя атрымала 8,7%. У 2000 годзе партыя не вылучалася на выбарах, а ў 2004 годзе партыя была ліквідаваная, бо Самарас вярнуўся ў Новую дэмакратыю. 30 лістапада 2009 году Самарас ачоліў партыю.

Пасьля датэрміновых парлямэнцкіх выбараў, 20 чэрвеня 2012 году быў прызначаны прэм’ер-міністрам Грэцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Грэцкія палітыкі
Алексіс Цыпрас

**Але́ксіс Цы́прас** (; 28 ліпеня 1974 году) — грэцкі палітык, які займае пасаду лідэра апазыцыі з 2019 году. Лідэр левай партыі Сырыза з 2009 году, займаў пасаду прэм’ер-міністра Грэцыі з 2015 па 2019 гады.

## Біяграфія
Цыпрас нарадзіўся ў Атэнах у 1974 годзе. Ён далучыўся да камуністычнае моладзі Грэцыі ў канцы 1980-х гадох. У 1990-х гадох быў палітычна актыўным і браў удзел у студэнцкіх пратэстах супраць плянаў рэформы адукацыі, стаўшы прэс-сакратаром руху. Ён вучыўся грамадзянскаму будаўніцтву ў Атэнскім нацыянальным тэхнічным унівэрсытэце, які скончыў у 2000 годзе, пазьней навучаўся ў асьпірантуры і займаўся гарадзкім і рэгіянальным плянаваньнем. Працаваў інжынэрам-будаўніком у будаўнічай галіне ў кампаніі ў Атэнах.

З 1999 па 2003 гады Цыпрас займаў пасаду сакратара моладзевага блёку партыі Сынасьпізмос. У 2004 годзе ён быў абраны сябрам цэнтральнага камітэту партыі, а потым і палітычнага сакратарыяту. На мясцовых выбарах 2006 году ён вылучаўся кандыдатам на пасаду мэра Атэнаў ад партыі Сырыза, атрымаўшы 10,5% галасоў. У 2008 годзе ён быў абраны лідэрам Сырызы, зьмяніўшы на гэтай пасадзе Алекаса Алябанаса. Ён быў упершыню абраны ў парлямэнт Грэцыі, дзе прадстаўляў Атэны, на выбарах 2009 году. У 2012 годзе быў пераабраны ш парлямэнт, пасьля чаго стаў лідэрам апазыцыі і назначыў уласны ценявы кабінэт.

У студзені 2015 году Цыпрас прывёў Сырызу да перамогі на датэрміновых парлямэнцкіх выбарах, заваяваўшы 149 з 300 месцаў у элінскім парлямэнце і ўтварыўшы кааліцыю з партыяй Незалежныя грэкі. У тым жа 2015 годзе часопіс *«[[Time]]»* уключыў Цыпраса ў сьпіс 100 самых уплывовых людзей у сьвеце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Synaspismos.
* Профіль на Vouli Watch.

Катэгорыя:Грэцкія палітыкі
Панаётыс Пікрамэнас

**Панаётыс Пікрамэ́нас** (; 1945 году) — грэцкі судзьдзя і палітык, які з 9 ліпеня 2019 году займае пасаду намесьніка прэм’ер-міністра Грэцыі. Пікрамэнас ненадоўга выконваў абавязкі прэм’ер-міністра Грэцыі з 16 траўня па 20 чэрвеня 2012 году, пасьля таго, як заканадаўчыя выбары ў траўні 2012 году прывялі да адсутнасьці большасьці галасоў у палітычных партыяў, якія бралі ўдзел у выбарах.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Атэнах і зьяўляецца сынам Ота Пікрамэнаса, ураджэнца Патры і ўладальніка кампаніі «Грэцкі зьвяз замежнай прэсы». Дзед па бацьку, Такіс Пікрамэнас, быў заснавальнікам гэтае кампаніі.

Пікрамэнас скончыў нямецкую атэнскую школу ў 1963 годзе і юрыдычную школу ў Атэнскім унівэрсытэце ў 1968 годзе. Скончыў асьпірантуру ва ўнівэрсытэце Пантэон-Асас і працаваў юрыстам у Атэнах і Лёндане, пакуль ня стаў дакладчыкам Дзяржаўнай рады ў 1976 годзе. У радзе займаў кіроўныя пачады, пакуль ня быў прызначаны старшынем рады ў 2009 годзе. Ён таксама займаў пасаду генэральнага дырэктара Нацыянальнай школы судзьдзяў з 2005 па 2009 гады, а таксама працаваў у шэрагу заканадаўчых камітэтаў пры Міністэрстве юстыцыі, а з 1991 па 1993 гады быў спэцыяльным дарадцам па судовых справах прэм’ер-міністра Канстантынаса Міцатакіса.

Прэзыдэнтам Каралясам Папуліясам быў прызначаны на пасаду прэм’ер-міністра 16 траўня 2012 году, пасьля таго як урад ня здолеў сфармавацца пасьля парлямэнцкіх выбараў 6 траўня. Ён кіраваў урадам тэхнакратаў напярэдадні выбараў 17 чэрвеня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія на IN.gr.

Катэгорыя:Грэцкія судзьдзі
Катэгорыя:Грэцкія палітыкі
Кікляды

**Кікля́ды**, або **Цыклядзкія астравы** ( — *ляжаць вакол*) — архіпэляг у паўднёвай частцы Эгейскага мора. Уваходзіць у склад Грэцыі.

У архіпэляг уваходзіць больш за 200 астравоў, якія ўтвараюць некалькі выцягнутых з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход гірлянд. Агульная плошча 2,6 тыс.км² . Найбольш буйныя — востраў Наксас (428 км ²), Андрас (380 км ²), Тынас, Парас, Мілас.

## Назва
Грэцкае слова *Κυκλάδες* літаральна азначае «кругавыя». Так астравы архіпэлягу названы таму, што атачаюць востраў Дэлас, які меў у старажытнасьці велізарнае культурнае і палітычнае значэньне для грэкаў і многіх іншых народаў Міжземнамор'я.

## Глядзіце таксама
* Кіклядзкая культура
* Малыя Кікляды

## Літаратура
* Кікляды // БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.257

*
Усходняя Македонія і Тракія

**Усходняя Македонія і Тракія** () — пэрыфэрыя, адміністрацыйная адзінка ў паўночна-ўсходняй частцы Грэцыі. Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці — горад Каматыні на (турэцкай і баўгарскай мовах вядомы таксама як Гюмюрджына). Плошча сучаснай вобласьці — 14 157 км².

## Гісторыя
Цяперашняя адміністрацыйная адзінка амаль супадае з гісторыка-геаграфічнай вобласьцю *Беламор'е*, якая пасьля распаду Асманскай імпэрыі і пачатку тэрытарыяльнай экспансіі Баўгарыі належала апошняй да 1918 году і займала рэгіён Заходняй Фракіі і частку Македоніі паміж рэкамі Струма і Места.

## Адміністрацыйны падзел
Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» падзялецца на 6 пэрыфэрыйных адзінак:

* Драма, 
* Кавала, 
* Радопі, 
* Эўрас, 
* Ксанты
* Тасос,

## Насельніцтва
Насельніцтва — 608 182 чалавек (2011), зь якіх 83 % — грэкі-хрысьціяне і каля 17 % складаюць мусульмане турэцкага, баўгарскага, цыганскага і мэгленарумынскага паходжаньня.

## Крыніцы

*
Заходняя Грэцыя

**Заходняя Грэцыя** () — пэрыфэрыя, адміністрацыйная адзінка ў заходняй частцы Грэцыі. Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці — горад Патры.

## Адміністрацыйны падзел
Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» падзяляецца на 3 пэрыфэрыйных адзінкі:

* Ахея, 
* Этолія і Акарнанія, 
* Эліда

## Насельніцтва
Насельніцтва — 679 796 чалавек, згодна перапісу 2011 году.

## Крыніцы

*
Басылікі Тану-Хрыстафілю

**Басылікі́ Та́ну-Хрыстафі́лю** (; 3 лістапада 1950 году) — грэцкая судзьдзя, часова займала пасаду прэм’ер-міністра Грэцыі ў 2015 году падчас падрыхтоўкі да датэрміновых парлямэнцкіх выбараў. Басылікі ёсьць першай жанчынай, якая займала пачаду прэм’ер-міністра Грэцыі.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Халькідзе. Вывучала права ў Атэнскім ўнівэрсытэце, а таксама скончыла асьпірантуру па эўрапейскім праве ў парыскім унівэрсытэце Пантэон-Асас. У судовай сыстэме Грэцыі пачала працаваць у 1975 годзе. У 1992 годзе ачоліла Суд першае інстанцыі. У 1996 годзе заняла пасаду апэляцыйнага судзьдзі, а пасьля ачоліла прэзыдэнтам апэляцыйны суд у 2005 годзе.

20 жніўня 2015 году Алексіс Цыпрас, які займаў пасаду прэм’ер-міністра Грэцыі са студзеня 2015 году, падаў у адстаўку і папрасіў сфармаваць часовы ўрад да таго, як датэрміновыя выбары маглі быць праведзены 20 верасьня. Канстытуцыйна, перш чым прызначаць часовы ўрад, прэзыдэнт Грэцыі дазволіў апазыцыйным партыям на некалькі дзён паспрабаваць сфармаваць уласны ўрад, аднак дамовіцца апазыцыя паміж сабой ня здолела. Таму, паводле канстытуцыі часовым прэм’ер-міністрам была прызначана Тану-Хрыстафілю, як кіраўнік аднаго з трох вярхоўных судоў Грэцыі. 27 жніўня Басылікі была афіцыйна прызначана на пасаду, а на наступны дзень яна дала прысягу. Пасаду займала да 20 верасьня, пасьля чаго прэм’ер-міністрам зноўку стаў Алексіс Цыпрас.

Тану-Хрыстафілю займала пасаду кіраўніка касацыйнага суду, аднаго з трох найвышэйшых судоў Грэцыі з 1 ліпеня 2015 году, і ў цяперашні час зьяўляецца галоўным судзьдзёй у Грэцыі. Яна выкладае грамадзянскае права ў Нацыянальнай школе судзьдзяў Грэцыі і з 2012 году зьяўляецца прэзыдэнтам Грэцкае асацыяцыі судзьдзяў і пракурораў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль на People Pill.

Катэгорыя:Грэцкія судзьдзі
Заходняя Македонія

**Заходняя Македонія** () — пэрыфэрыя, адміністрацыйная адзінка ў паўночна-захолняй частцы Грэцыі. Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці — горад Казані. Зьяўляецца адзінай пэрыфэрыяй у Грэцыі, якая ня мае выхаду да мора.

## Адміністрацыйны падзел
Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» падзялецца на 4 пэрыфэрыйных адзінкі:

* Грэвена,
* Касторыя,
* Казані, 
* Флярын

## Насельніцтва
Насельніцтва — 283 689 чалавек, згодна перапісу 2011 году. Гэта самы маланаселенай рэгіён Грэцыі, шчыльнасьць насельніцтва якога складае 30 чалавек на 1 км² (для параўнаньня — шчыльнасьць насельніцтва ўсёй Грэцыі складае 82 чалавек на 1 км²). Большую частку тэрыторыі Заходняй Македоніі складаюць горы і перадгор’і (82%), што адлюстроўваецца на разьмеркаваньні насельніцтва: 56% насельніцтва жыве ў сельскай мясцовасьці.

## Крыніцы

*
Казані

**Каза́ні** () — горад на поўначы Грэцыі, ў Македоніі. Горад знаходзіцца на вышыні 710 мэтраў над узроўнем мора, на ўскрайку ўрадлівай раўніны ў катлавіне паміж гарамі Вэрміён і Вурынос, што адкрываецца да даліны ракі Альякмон, у 25 кілямэтрах на поўдзень ад Пталемаісу, у 105 кілямэтрах на паўднёвы-захад ад Салёнікаў і ў 307 кілямэтрах на паўночны захад ад Атэнаў. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай абшчыны, аднайменнай пэрыфэрыйнай адзінкі і пэрыфэрыі Заходняя Македонія. Насельніцтва гораду складае 41066 чалавек, згодна перапісу 2011 году.

## Гісторыя
Горад заснаваны ў XV стагодзьдзі ў пэрыяд асманскага валадарства. Быў цэнтрам грэцкай культуры. У 1746-1750 гг. у горадзе выкладаў Яўген Вулгарыс. У горадзе была створана бібліятэка, якая захавалася да цяперашняга часу і якая зьяўляецца другой па велічыні ў краіне пасьля Нацыянальнай бібліятэкі.

Падчас Першай балканскай вайны 11 кастрычніка 1912 году горад захапілі грэцкія войскі.

У ходзе нямецкага ўварваньня ў Грэцыю 13 красавіка 1941 году ў раёне гораду адбылося адзінае за ўсю кампанію танкавая бітва, у якім нямецкія танкі 33-га танкавага палка 9-й танкавай дывізіі вэрмахта ўступілі ў бой з бронетэхнікай ангельскага экспэдыцыйнага корпусу. У гэтым баі былі зьнішчаны два брытанскіх самаходкі і 4 нямецкія танкі (два PzKpfw IV, адзін PzKpfw II і PzKpfw I), пасьля чаго ангельскія войскі адступілі. 14 красавіка 1941 году нямецкія часткі занялі Казані.

У Казані знаходзяцца ўнівэрсытэты ΤΕΙ Заходняй Македоніі і Унівэрсытэт Заходняй Македоніі, у якіх навучаецца каля 15000 студэнтаў з усёй Грэцыі і зь іншых краінаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Муніцыпалітэты Грэцыі
Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Моцарткугель

**Моцарткугель** (, даслоўна *[[Моцарт]]ава кулька*) — кандытарскі выраб з шакаляду, фісташкавага гарэху, марцыпану й нугі. Быў створаны ў 1890 годзе зальцбурскім кандытарам Паўлям Фюрстам і названы ў гонар кампазытара Вольфганга Амадэя Моцарта. Першапачаткова называўся *Mozart-Bonbon* (ад  — цукерка).

Арыгінальныя Моцарткуглі дагэтуль вырабляюцца рукамі фірмай «Кандытарская Фюрста» ў Зальцбургу. Праз адсутнасьць аўтарскіх правоў, цукеркі пад такой назвай вырабляе таксама цэлы шэраг фірмаў у Аўстрыі й Нямеччыне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Konditorei Fürst Salzburg
* Mirabell-Mozartkugeln
* Reber-Mozartkugeln

Катэгорыя:Цукеркі
Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Катэгорыя:Вольфганг Амадэй Моцарт
Казані (неадназначнасьць)

**Казані** — грэцкі тампанім. Можа азначаць:

* Казані — горад у Грэцыі
* Казані (дзім) — дзім у Грэцыі
* Казані (ном) — ном у Грэцыі
* Казані (аэрапорт) — аэрапорт
* Казані (футбольны клюб) — футбольны клюб
* Казані (стадыён) — стадыён
Кшыштаф Пэндэрэцкі

**Кшыштаф Пэндэрэ́цкі** (; 25 лістапада 1933, г. Дэмбіца, Падкарпацкае ваяводзтва, Польшча — 29 сакавіка 2020, Кракаў) — польскі кампазытар, дырыгент, пэдагог. Сябра Польскай Акадэміі навук у Кракаве (1994). Адзін з найбольш вядомых клясычных кампазытараў XX стагодзьдзя.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Кракаўскую музычную акадэмію (1957), з 1959 выкладаў у ёй кампазыцыю, у 1972—1987 рэктар. У 1973-78 выкладаў у Ельскім унівэрсытэце (ЗША).

Дырыгаваў вядучымі сымфанічнымі аркестрамі (з 1973), праводзіў майстар-клясы ў найбуйнейшых музычных цэнтрах Эўропы, ЗША і інш. У 1960 годзе паўстаў як выбітны прадстаўнік музыкальнага авангарда. Арыгінальная экспрэсыўнасьць музыкі Пэндэрэцкага грунтуецца на глыбокім адчуваньні магчымасьцяў сучасных гукавых сыстэм і выкарыстаньні іх ва ўсіх сфэрах кампазытарскай тэхнікі ад артыкуляцыі да формаўтварэньня.

Зрабіў адкрыцьці ў гукавой калярыстыцы. Творам уласьцівы глыбокі мастацкі зьмест, шырокі спэктар сродкаў выразнасьці, выкарыстаньне традыцый каталіцкай музыкі.

У творчасьці зьвяртаецца да агульначалавечай тэматыкі («Строфы» для сапрана, дэкламатара і 10 інструмантаў, 1959; «Плач па ахвярах Хірасімы», 1960; араторыя «Dies irae», 1967, памяці ахвяр Асьвенціма; «Касмагонія», 1970), рэлігійнай музыкі («Страсьці паводле Лукі», 1965; «Ютрань», 1972; «Магніфікат», 1974; «Te Deum», 1980; «Польскі рэквіем», 1984 прысьвечаны Леху Валэнсе і прафсаюзу «Салідарнасьць») і інш. Аўтар опэр («Д’яблы з Лудэна», 1969; «Страчаны рай», 1978; «Чорная маска», 1986; «Убу кароль», 1991), аркестровых твораў (3 сымфоніі, у тым ліку «II Christmas Symphony», 1980; «De natura sonoris I—II», 1966—1970; «Паскалія», 1988; «Адажыё», 1989), інструмэнтальных канцэртаў (2 віялянчэльныя, скрыпічны, альтовы), камэрна-інструмэнтальнай музыкі.

Музыка выкарыстоўвалася ў фільмах «Кахаю цябе, кахаю», «Зьзяньне», «Унутраная імпэрыя», «Катынь» і ў тэлесэрыяле «Сакрэтныя матэрыялы».

Дзяржаўная прэмія Польшчы 1968, 1984. Чатырохразовы ляўрэат «Грэмі».

Памёр 29 сакавіка 2020 году ў Кракаве.

## Крыніцы

## Літаратура

* Lisicki K. Szkice o L. Pendereckim. Warszawa, 1973
* Erhardt L. Spotkania z Krzystofem Pendereckim. Kraków, 1975
* Tomaszewski M. Krzystof Penderecki i jego muzyka. Kraków, 1994
* Ивашкин А. В. Кшиштоф Пендерецкий. , 1983

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Польскія кампазытары
Катэгорыя:Польскія дырыгенты
Катэгорыя:Польскія пэдагогі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Люкас Пападэмас

**Люка́с Пападэ́мас** (; 11 лістапада 1947 году) — грэцкі эканаміст, які займаў пасаду прэм’ер-міністра Грэцыі зь лістапада 2011 году па травень 2012 году, узначальваючы часовы ўрад на фоне грэцкага пазыковага крызісу. Раней ён займаў пасаду віцэ-прэзыдэнта Эўрапейскага цэнтральнага банку з 2002 па 2010 гады і старшыні Банка Грэцыі з 1994 па 2002 гады.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Атэнах. Пасьля заканчэньня Атэнскага каледжа ў 1966 годзе Пападэмас навучаўся ў Масачусэцкім тэхналягічным інстытуце, дзе атрымаў ступень бакаляўра па фізыцы ў 1970 годзе і ступень магістра электратэхнікі ў 1972 годзе. У 1978 годзе атрымаў ступень доктара эканомікі. Займаўся кар’ерай у акадэмічных навуках, выкладаў эканоміку ў Калюмбійскім унівэрсытэце з 1975 па 1984 гады да пераходу ў Атэнскі ўнівэрсытэт у 1988 годзе.

У 1980 годзе ўладкаваўся эканамістам, а потым атрымаў пасаду старэйшага эканамістам Фэдэральнага рэзэрвовага банку Бостану. У 1985 годзе Пападэмас перайшоў на працу ў Банк Грэцыі ў якасьці галоўнага эканаміста, дамогшыся падвышэньня да пасады камесьніка старшыні банку ў 1993 годзе. У 1994 годзе заняў пасаду старшыні банку. У час свайго кіраваньня цэнтральным банкам Пападэмас удзельнічаў у пераходзе Грэцыі ад драхмы да эўра ў якасьці нацыянальнай валюты. Пасьля сыходу з Банка Грэцыі ў 2002 годзе Пападэмас стаў віцэ-прэзыдэнтам Віма Дуйзэнбэрга, а потым Жан-Клёда Трышэ ў Эўрапейскім цэнтральным банку, дзе працаваў з 2002 па 2010 гады. У 2010 годзе ён працаваў эканамічным дарадцам грэцкага прэм’ер-міністра Ёргаса Папандрэў.

Пападэмас упершыню быў прапанаваны ў якасьці патэнцыяльнага часовага прэм’ер-міністра Грэцыі ў пачатку лістапада 2011 году, пасьля таго, як прэм’ер-міністар Ёргас Папандрэў выказаў намер сысьці ў адстаўку і дазволіць часоваму кааліцыйнаму ўраду змагацца з буйнымі палітычнымі ўзрушэньнямі, выкліканымі пазыковым крызісам краіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на BBC.

Катэгорыя:Грэцкія палітыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Масачусэцкага тэхналягічнага ўнівэрсытэту
Паўднёвыя Эгейскія астравы

**Паўднёвыя Эгейскія астравы** () — пэрыфэрыя, адміністрацыйная адзінка ў паўднёва-ўсходняй частцы Грэцыі. Адміністрацыйна ўключае ў сябе архіпэлягі Кікляды і Дадэканэс. Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці — горад Эрмупаліс на востраве Сірас.

## Адміністрацыйны падзел
Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» уваходзіць у дэцэнтралізаваную адміністрацыю Эгейскія астравы з цэнтрам ў горадзе Пірэй. Падзялецца на 12 пэрыфэрыйных адзінкі:

* Андрас
* Калімнос
* Карпатос
* Кея-Кітнас
* Кос
* Мінакос
* Мілос
* Наксос
* Парос
* Радос
* Сірос
* Цінос
* Ціра

## Насельніцтва
Насельніцтва — 308 975  чалавек, згодна перапісу 2011 году.

## Крыніцы

*
Паўночныя Эгейскія астравы

**Паўночныя Эгейскія астравы** () — пэрыфэрыя, адміністрацыйная адзінка ва ўсходняй частцы Грэцыі. Складаецца зь некалькіх астравоў. Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці — горад Мітылена на востраве Лесбас.

## Адміністрацыйны падзел
Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» уваходзіць у дэцэнтралізаваную адміністрацыю Эгейскія астравы з цэнтрам ў горадзе Пірэй. Падзялецца на 5 пэрыфэрыйных адзінкі:

* Ікарыя
* Лесбас
* Лемнас
* Самас
* Хіяс

## Насельніцтва
Насельніцтва — 199 231  чалавек, згодна перапісу 2011 году.

## Крыніцы

*
Іянічныя астравы (неадназначнасьць)

**Іянічныя астравы** могуць азначаць:

* Іянічныя астравы — група астравоў у Грэцыі
* Іянічныя астравы (пэрыфэрыя) — пэрыфэрыя ў Грэцыі
Крыт (пэрыфэрыя)

**Крыт** () — пэрыфэрыя, адміністрацыйная адзінка Грэцыі на Крыце. Створана ў 1987 годзе згодна з Законам 1622/86 аб мясцовым самакіраваньні. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці — горад Іракліён. 

## Адміністрацыйны падзел

Пэрыфэрыя з 2011 году па праграме «Калікратыс» уваходзіць у дэцэнтралізаваную адміністрацыю Крыт. Падзялецца на 4 пэрыфэрыйных адзінкі:

* Іракліён
* Ласіцыён
* Рэцімні
* Ханья

## Насельніцтва
Насельніцтва — 623 065  чалавек, згодна перапісу 2011 году. 

## Крыніцы

*
БоршадХем

**«БоршадХем»** — хімічнае прадпрыемства Вугоршчыны, заснаванае ў 1949 годзе ў Казінцбарцыцы (павет Боршад-Абаўй-Зэмплен) ў якасьці «Боршадзкага хімічнага заводу».

На 2020 год прадпрыемства выпускала мэтылендыфэнілдыізацыянат (МДІ), талюілендыізацыянат (ТДІ), полівінілхлярыд (ПВХ) і хлёр-лугавыя вырабы. «БоршадХем» быў іх вядучым вытворцам у Сярэдзіннай і Ўсходняй Эўропе, а таксама адным з найбольшых прамысловых прадпрыемстваў Вугоршчыны. Прадпрыемства мела даччыную вытворчасьць у Чэхіі (Острава) і гандлёвыя прадстаўніцтвы ў яшчэ 6 краінах.

## Будова
На 2020 год ЗАТ «БоршадХем» улучала па 6 падразьдзяленьняў у Вугоршчыне і за мяжой. У Вугоршчыне дзейнічалі: ТАА «Вытворчасьць і збыт аконных рамаў БХ», ТАА «Пастаўшчык палімэраў», ТАА «Фармалін БХ-КХ» і ТАА «Электрастанцыя БХ» у Казінцбарцыцы (павет Боршад-Абаўй-Зэмплен, а таксама Асяродак распрацоўкі ў Гёдолё (павет Пэшт) і гандлёвае прадстаўніцтва ў Будапэшце. За мяжой працавалі ТАА «Мараўскія хімічныя заводы» ў Чэхіі (Острава) і 5 гандлёвых прадстаўніцтваў у Бразыліі (Баруэры, штат Сан-Паўлу), Турэччыне (Стамбул) і 3 краінах Эўропы: Італіі (Мілян), Польшчы (Катавіцы) і Харватыі (Загрэб).

## Мінуўшчына

У 1949 годзе ў горадзе Казінбарцыка на паўночным усходзе Вугоршчыны заснавалі 1-ы ў краіне хімічны завод. У 1954 годзе «Боршадзкі прамысловы трэст», «Боршадзкі коксахімічны завод» і «Сажомэнцкі хімічны завод» злучылі ў «Боршадзкі хімічны камбінат». На прадпрыемстве сталі выпускаць такія азотныя ўгнаеньні, як аміяк, мачавіна і нітрыт. У 1958 годзе прадпрыемства налічвала 1397 супрацоўнікаў. У 1963 годзе да камбіната далучылі «Бэрэнтэйскі хімзавод» і пачалі вырабляць па 6000 тонаў полівінілхлярыду (ПВХ) за год. У 1967 годзе дабудавалі капраляктамавы завод і пашырылі азотны завод. У 1969 годзе ўвялі 2-ю чаргу вытворчасьці ПВХ гадавой магутнасьцю 25 000 тонаў. За 1969 год «Боршадзкі хімічны камбінат» («БХК») выпусьціў на 3-х азотных заводах 126 866 тонаў аміяку, што склала 30,6% яго вытворчасьці ў Вугоршчыне. У выніку «БХК» стаў 6-м па велічыні хімічным прадпрыемствам краіны. У 1973 годзе лік супрацоўнікаў вырас да 5425 чалавек. У 1978 годзе адчынілі 3-ю чаргу вытворчасьці ПВХ магутнасьцю 150 000 тонаў за год. У 1991 годзе прадпрыемства пераўтварылі ў акцыянэрнае таварыства. На пачатку 1990-х гадоў запусьцілі завод ізацыянату, дзе сталі вырабляць мэтылендыфэнілдыізацыянат (МДІ). На пачатку 2000-х вытворчасьць пышырылі выпускам талюілендыізацыянату (ТДІ). У 2007 годзе прадпрыемства набыў ангельскі інвэстхолдынг «Пэрміра» (Лёндан). У 2011 годзе яго прадалі кітайскаму холдынгу «Ваньхуа» (Яньтай, правінцыя Шаньдун).

### Кіраўнікі

* Ёзэф Сабо (1954—1955)
* Шандор Гор-Нагі (1955—1957)
* Ласла Шутэ (1957—1963)
* Іштван Санто (1963—1971)
* Іштван Кёртвельес (1971—1981)
* Талнай Лаёш (1981—1991)
* Ласла Ковач (1991—2006)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Хімічныя кампаніі
Катэгорыя:Вугорскія кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе