Сэнт-Луіс

**Сэнт-Лу́іс** (  ці ,  ) — незалежны горад у ЗША, у штаце Мізуры. Месьціцца каля сутокаў Місысыпі і Мізуры. Названы францускімі каляністамі ў гонар караля Людовіка IX. Уласнае насельніцтва места паводле стану на 2020 год складала крыху больш за 301 тысяч чалавек. Неафіцыйныя назвы — «Горад-брама» і «Горад курганоў». У горадзе працуе Сэнт-Луіскі ўнівэрсытэт. У горадзе таксама разьмешчаная хакейная дружына Сэнт-Луіс Блюз.

## Гісторыя
Тэрыторыя, якая стала Сэнт-Луісам, была цэнтрам культуры карэннага народа місысыпі, якія будавалі шматлікія храмы і жылыя земляныя курганы па абодва бакі ракі Місысыпі. Гэтыя курганы былі пераважна зьнішчаныя цягам пашырэньня гораду. Эўрапейскае дасьледаваньне гэтага раёну ўпершыню было зафіксаванае ў 1673 годзе, калі францускія дасьледнікі Люі Жалье і Жак Маркет падарожнічалі па даліне ракі. Празь пяць гадоў пасьля году землі былі абвешчаныя тэрыторыяй Францыі. У 1764 годзе, пасьля таго, як Францыя зазнала паразу ў Сямігадовай вайны, П’ер Ляклед і ягоны пасынак Агюст Шуто заснавалі паселішча, якое пазьней ператварылася на горад Сэнт-Луіс. Падчас перамоваў перад складаньні Парыскага дагавору 1763 году францускія перамоўнікі пагадзіліся перадаць каляніяльныя тэрыторыі Францыі на захад ад рэкаў Місысыпі і Мізуры Новай Гішпаніі, каб кампенсаваць тэрытарыяльныя страты Гішпаніі падчас вайны. Падчас вайны за незалежнасьць ЗША Сэнт-Луіс быў беспасьпяхова атакаваны хаўруснымі да Вялікабрытаніі карэннымі народамі. Гэтыя тэрыторыі заставаліся пад кантролем Гішпаніі да 1800 году, калі яны былі перададзены Першай францускай рэспубліцы, а тая ў 1803 годзе прадала гэтыя землі ЗША.

Горад абраў сваіх першых заканадаўцаў у 1808 годзе. Параходы ўпершыню прыбылі ў порт Сэнт-Луісу ў 1817 годзе, палепшыўшы сувязі з Новым Арлеанам і ўсходнімі рынкамі. Штат Мізуры быў ператвораны ў штат у складзе ЗША ў 1821 годзе. У 1822 годзе паселішча набыло статус места, працягваючы разьвівацца ў значнай ступені праз ажыўлены порт і ўсталяваныя гандлёвыя сувязі. Імігранты з Ірляндыі і Нямеччыны пачалі актыўна прыбываць у Сэнт-Луіс у значнай колькасьці з 1840-х гадоў, а насельніцтва места вырасла зь менш чым 20 тысячаў жыхароў у 1840 годзе да  чалавек у 1850 годзе. У 1860 годзе колькасьць сэнт-луісцаў была большая за 160 тысячаў. Да сярэдзіны 1800-х гадоў насельніцтва места перавысіла колькасьць жыхароў Новага Арлеану.

У час Грамадзянскай вайны ў ЗША штат Мізуры быў рабаўладальніцкім штатам, але сам горад быў падзелены паводле палітычных сымпатыях і вагаўся паміж бакамі. У 1861 годзе 28 мірных жыхароў загінулі ў сутыкненьні з войскамі Поўначы. Вайна нанесла эканамічную шкоду Сэнт-Луісу праз блякаду войскамі фэдэральных сілаў рачнога суднаходзтва на поўдзень па рацэ Місысыпі. Улічваючы блізкасьць гораду да вольнага штату Ілінойс, некаторыя рабы ўцяклі на волю. Іншыя, асабліва жанчыны зь дзецьмі, падавалі ў суд пазовы аб вызваленьні, і некалькі вядомых мясцовых праўнікаў дапамагалі рабам у гэтых пазовах. Прыкладна палова рабоў набыла свабоду, дзякуючы ўхальных выракаў судоў яшчэ да пачатку грамадзянскай вайны ў 1861 годзе. Па вайне Сэнт-Луіс атрымліваў прыбытак ад гандлю з Захадам, чаму спрыяла завяршэньне ў 1874 годзе моста Ідс, названага ў гонар ягонага інжынэра-праектавальніка. Прамысловая вытворчасьць працягвала павялічвацца ў канцы XIX стагодзьдзя. У Сэнт-Луісе былі створаныя буйныя карпарацыі, як то бровар Anheuser-Busch. Па грамадзянскай вайне ў Сэнт-Луісе была распаўсюджаная сацыяльная і расавая дыскрымінацыя ў жыльлёвай сфэры і працаўладкаваньні. У 1916 годзе, у эпоху Джыма Кроў, Сэнт-Луіс зацьвердзіў правіла сэгрэгацыі жыльля, згодна зь якім, калі 75% жыхароў раёну належаць да пэўнай расы, анікому прадстаўніку іншай расы не дазвалялася перасяляцца туды. Фактычна гэтае правіла было прызнанае неканстытуцыйным Вярхоўным судом ЗША ў 1948 годзе ў справе «Шэлі супраць Крэмэра».

У 1900 годзе ўся трамвайная сыстэма спынілася праз шматмесячны страйк, аднак значныя хваляваньні па ім прывялі да гвалту ў дачыненьні да страйкоўцаў. У 1904 годзе ў горадзе ладзілася Сусьветная выстава, якая афіцыйна мела назву Луізыянская пакупніцкая выстава. У тым жа годзе ў Сэнт-Луісе адбыліся Алімпійскія гульні, што зрабіла места першым неэўрапейскім горадам, які прыняў гульні. Будынкі і збудаваньні, якія засталіся ад імпрэзаў, сёньня месьцяцца ў Форэст-парку, а іншыя прыкметныя збудаваньні ў межах парку ўлучаюць Сэнт-Луіскі мастацкі музэй, Сэнт-Луіскі заапарк і Мізурскі гістарычны музэй, а таксама парк Таўэр-Гроўв і Батанічны сад. У першай палове XX стагодзьдзя Сэнт-Луіс быў адным з пунктаў прызначэньня хвалі Вялікай міграцыі афраамэрыканцаў зь сельскай мясцовасьці Поўдня ў пошуках лепшых магчымасьцяў. Паміж 1900 і 1929 гадамі ў месьце налічвалася блізу 220 аўтавытворцаў, што складала блізу 10% усіх аўтавытворцаў ЗША, прычым каля паловы зь іх выраблялі аўтамабілі выключна ў Сэнт-Луісе. У першай палове стагодзьдзя ў Сэнт-Луісе назіраўся адзін з найгоршых узроўняў забруджваньня паветра ў краіне. У красавіку 1940 году мясцовыя ўлады забаранілі выкарыстаньне бітумінознага вугалю, які здабываўся ў суседніх штатах. Горад наняў інспэктараў, каб сачыць за тым, каб ужываўся толькі антрацыт. У выніку да 1946 году горад скараціў забруджваньне паветра прыкладна на 75%.

Горад дасягнуў свайго піка ў колькасьці насельніцтва ў 1950 годзе, калі ў ім налічвала  чалавек. Субурбанізацыя з 1950-х па 1990-я гады рэзка скараціла насельніцтва места, як і рэструктурызацыя прамысловасьці і страта працоўных месцаў. Праекты па адраджэньні гораду, якія пачаліся ў 1980-х гадах, працягнуліся і ў новым стагодзьдзі. Стары швачны раён гораду, разьмешчаны на Вашынгтон-авэню ў раёнах Даўнтаўн і Даўнтаўн-Ўэст, перажыў значную перабудову, пачынаючы з канца 1990-х гадоў, паколькі многія старыя фабрычныя і складзкія будынкі былі пераабсталяваныя ў лофты. Амэрыканская асацыяцыя плянаваньня вызначыла Вашынгтон-авэню адной з 10 найлепшых вуліцаў у сьпісе за 2011 год. Інавацыйная супольнасьць Cortex, разьмешчаная ў раёне Цэнтральны Ўэст-Энд, была заснаваная ў 2002 годзе і стала шматмільярдным эканамічным рухавіком для рэгіёну, бо такія кампаніі, як то Microsoft і Boeing, у цяперашні час пачалі арандаваць тут офісныя памяшканьні. Паміж 2013 і 2018 гадамі ў раёне было пабудавана жыльля на суму больш за 50 мільёнаў даляраў, а ягонае насельніцтва павялічылася на 19% прыблізна ў гэты ж час.

## Геаграфія
Паводле зьвестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША, Сэнт-Луіс мае агульную плошчу 170 км², зь якіх 160 км² займала сухазем’е, а 11 км² прыпадала на водную паверхню. Горад пабудаваны на кліфах і тэрасах, якія ўзвышаюцца па-над заходнімі берагамі ракі Місысыпі, крыху на поўдзень ад ейнага ўтоку ў раку Мізуры і беспасярэдне ля межы з Іліноем. Усходнія межы гораду праходзяць па рацэ Місысыпі, а гэтая граніца таксама падзяляе паміж сабою штаты. Большая частка тэрыторыі месьціцца ва ўрадлівых прэрыях зь нізкімі пагоркамі і шырокімі, неглыбокімі далінамі. Як рака Місысыпі, гэтак і рака Мізуры прарэзваюць гэтыя вялізныя даліны.

У 1973 годзе ў раёне Сэнт-Луісу адбылася значная паводка ракі Місысыпі. Не зважаючы на моцныя ападкі і раставаньне сьнегу, што пагоршылася перагружаным дрэнажным басэйнам і высокім узроўнем вады ў Мізуры. Паводка прывяла да прарываў дамбаў, затапленьня дамоў, прадпрыемстваў і паркаў, а таксама вымусіла мясцовыя ўлады пачаць эвакуацыю. Гарадзкія землі багатыя на вапняк і даляміт місысыпскай эпохі, а землі некаторых частак гораду маюць карставыя ўтварэньні. Гэта асабліва тычыцца раёну на поўдзень ад цэнтра места, дзе ёсьць шматлікія правальлі і пячоры. Большасьць пячораў у горадзе былі пазаваленыя, але ўздоўж берагу ракі некаторыя зь іх дасяжныя. У горадзе калісьці здабывалі вугаль, цагляную гліну і мілерытавую руду. Пераважная паверхневая парода, вядомая як вапняк Сэнт-Луісу, выкарыстоўваецца ў якасьці друзу для будаўніцтва.

### Клімат
Гарадзкая зона Сэнт-Луісу мае вільготны субтрапічны клімат, але на поўдні места можа назірацца гарачы летні вільготны кантынэнтальны клімат, дзякуючы эфэкту гарадзкога цеплавога вострава. У горадзе сьпякотнае, вільготнае лета і прахалодная зіма. Ён схільны да ўзьдзеяньня як халоднага арктычнага паветра, гэтак і гарачага, вільготнага трапічнага паветра з Мэксыканскай затокі. Сярэдняя гадавая тэмпэратура, зафіксаваная ў найбліжэйшым міжнародным аэрапорце Ламбэрт-Сэнт-Луіс, складае . Тэмпэратура  і  фіксуецца звычайна ў сярэднім 3 і 1 дзень у годзе адпаведна. Сярэдняя колькасьць ападкаў складае 1100 мм. Найвышэйшая зафіксаваная тэмпэратура ў Сэнт-Луісе была  14 ліпеня 1954 году, а найніжэйшая тэмпэратура была зафіксаваная 5 студзеня 1884 году і роўная .

У Сэнт-Луісе навальніцы здараюцца ў сярэднім 48 дзён на год. Асабліва ўвесну гэтыя штормы часта бываюць найбольш моцнымі, з шквальным ветрам, шчыльным градам і тарнада. З улікам, што Сэнт-Луіс месьціцца ў асяродку Алеі тарнада, гэта адзін з тых мэгаполісаў ЗША, якія часьцей за ўсё пакутуюць ад віхраслупаў, і мае багатую гісторыю разбуральных тарнада. Моцныя паводкі, як то Вялікая паводка 1993 году, могуць адбывацца вясною і ўлетку. Раставаньне тоўстага сьнежнага покрыва вышэй па плыні на рэках Мізуры або Місысыпі можа спрыяць вясновым паводкам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады ЗША
Катэгорыя:Гарады Мізуры