open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сэара

**Сэара́** () — штат на паўночным усходзе Бразыліі на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяну. Штат карыстаецца попытам сярод турыстаў. Сталіцай штату ёсьць Фарталеза, якая зьяўляецца чацьверты паводле колькасьці насельніцтва горадам краіны. У штаце пражываюць 4,3% насельніцтва Бразыліі, але вырабляецца толькі 2,1% бразыльскага ВУП. На поўдні Сэары на мяжы з штатамі Параіба, Пэрнамбуку і Піяўі знаходзіцца Нацыянальны лес Арарыпі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Атлетыку Паранаэнсі Курытыба

«**Атле́тыку Паранаэ́нсі**» () — бразыльскі футбольны клюб з гораду Курытыба, штат Парана. Менавіта ў гонар штату і названы клюб. Быў зафундаваны 26 сакавіка 1924 году. «Атлетыку» здабыў перамогу ў чэмпіянаце Бразыліі ў 2001 годзе, Паўднёваамэрыканскі кубак у 2018 годзе і Кубак Бразыліі ў 2019 годзе. Хатнія матчы дружына клюбу проводзіць на стадыёне «Арэна да Байшада», які быў перабудаваны да чэмпіянату сьвету 2014 году ў Бразыліі.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Бразыліі па футболе|Чэмпіён Бразыліі]]**: 1
:: 2001

* **[[Кубак Бразыліі па футболе|Кубак Бразыліі]]**: 1
:: 2019

* **[[Ліга Паранаэнсі|Чэмпіён штату Парана]]**: 28
:: 1925, 1929, 1930, 1934, 1936, 1940, 1943, 1945, 1949, 1958, 
:: 1970, 1982, 1983, 1985, 1988, 1990, 1998, 2000, 2001, 2002, 
:: 2005, 2009, 2016, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024

* **[[Паўднёваамэрыканскі кубак]]**: 1
:: 2018, 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Курытыба
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Рыю-Грандзі-ду-Сул

**Ры́ю-Гра́ндзі-ду-Сул** () — штат на поўдні Бразыліі. Гэта пяты паводле колькасьці насельніцтва штат і дзявяты па плошчы штат Бразыліі. Разьмешчаны ў самай паўднёвай частцы краіны і мяжуе з штатам Санта-Катарынай на поўначы і паўночным усходзе, Атлянтычным акіянам на ўсходзе, Уругваем на поўдні і паўднёвым захадзе і Аргентынай на захадзе і паўночным захадзе. Сталіцай і найбуйнейшым горадам штату ёсьць Порту-Алегры. У штаце самая высокая працягласьць жыцьця ў Бразыліі, а ўзровень злачыннасьці ёсьць адносна нізкім у параўнаньні зь сярэднім у краіне. Не зважаючы на ​​высокі ўзровень жыцьця, па стане на 2017 год беспрацоўе па-ранейшаму застаецца высокім у штаце. На Рыю-Грандзі-ду-Сул прыпадае 5,4% усяго насельніцтва Бразыліі, які фармуюць 6,6% бразыльскага ВУП.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сан-Паўлу (штат)

**Сан-Па́ўлу** () — штат на паўднёвым усходзе Бразыліі. Мяжуе са штатамі Мінас-Жэрайс на поўначы і з паўночнага ўсходу, Парана на поўдні, Рыю-дэ-Жанэйру на ўсходзе і Мату-Гросу-ду-Сул на захадзе. З паўднёвага ўсходу штат абмываецца Атлянтычным акіянам. Адміністрацыйным цэнтарам ёсьць горад Сан-Паўлу. Штат мае буйны прамысловы комплекс, фармуючы 33,9% ВУП Бразыліі. Штат таксама мае другі паводле паказчыку індэкс разьвіцьця чалавечага патэнцыялу і ВУП на душу насельніцтва. Гэты трэці штат паводле чаканай працягласьці жыцьця, чацьверты па ўзроўні нізкай дзіцячай сьмяротнасьці сярод іншых фэдэратыўных адзінак Бразыліі. Адзін толькі Сан-Паўлу багацейшы за Аргентыну, Уругвай, Парагвай і Балівію разам узятыя. Маючы больш чым 46 мільёнаў жыхароў паводле зьвестак на 2019 год, Сан-Паўлу зьяўляецца самым густанаселеным бразыльскім штатам і самай густанаселенай тэрытарыяльнай адзінкай у Амэрыцы. Галоўным горадам штату ёсьць Сан-Паўлу, які разам зь іншымі прылеглымі гарадамі Кампінас, Сантус, Саракаба і Сан-Жазэ-дус-Кампус, фармуе вялікую мэтраполію.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Санта-Катарына

**Са́нта-Катары́на** () — штат на поўдні Бразыліі. Гэта 7-ы найменшы штат паводле агульнай плошчы і 11-ы паводле колькасьці насельніцтва. На штат прыпадае 3,4% насельніцтва Бразыліі, які фармуюць 3,8% бразыльскага ВУП. Санта-Катарына мяжуе з Паранаю на поўначы, Рыю-Грандзі-ду-Сул на поўдні, Атлянтычным акіянам на ўсходзе і на захадзе з Аргентынай. Прыбярэжная лінія цягнецца на 450 км, што складае прыкладна палову ўзьбярэжнай лініі мацерыковай Партугаліі. Сталіцай штату, дзе месьцяцца выканаўчая, заканадаўчая і судовая ўлады ёсьць горад Фларыянопаліс. Тым ня менш, самым населеным местам Санта-Катарыны зьяўляецца Жаінвілі. Поруч з Эсьпірыту-Санту Санта-Катарына ёсьць адзіным штатам, сталіца якой ня ёсьць самым густанаселеным горадам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Рарайма

**Рара́йма** () — штат на поўначы Бразыліі, які ёсьць лягістычна самым ізаляваным штатам краіны. Мяжуе са штатам Пара на паўднёвым усходзе, Амазонас на поўдні і захадзе, Вэнэсуэлай на поўначы і паўночным захадзе і Гаянай на ўсходзе. Штат займае плошчу прыкладна ў 223 тысячаў км², што крыху больш за плошчу тэрыторыі Беларусі, і зьяўляецца чатырнаццатым паводле велічыні бразыльскім штатам паводле плошчы. Сталіцай і найбуйнейшым горадам адміністрацыйнай адзінкі ёсьць места Боа-Віста, якое, акрамя таго, ёсьць адзіным цэнтрам штату, які цалкам разьмешчан ў Паўночным паўшар’і. Рарайма зьяўляецца найменей густанаселеным штатам краіны, з насельніцтвам у 631 тысячу чалавек паводле ацэнак Бразыльскага інстытута геаграфіі і статыстыкі за 2020 год. Гэта таксама штат з самай нізкай шчыльнасьцю насельніцтва ў Бразыліі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Такантынс (штат)

**Таканты́нс** () — штат на поўначы Бразыліі. Зьяўляецца самым новым штатам Бразыліі, утвораным у 1988 годзе. Тэрыторыя Такантынсу раней была часткай штату Гаяс. Тэрыторыя штату складае 277,6 тысячаў км², а насельніцтва ацэньваецца ў 1,5 млн чалавек паводле стану на 2014 год. Будаўніцтва ягонай сталіцы, горад Палмас, пачалося ў 1989 годзе. Урад інвэсатаваў у бунаўніцтва новай сталіцы, буйную плаціну дзеля стварэньня гідраэнэргетычнага прадпрыемства, чыгунку і адпаведную інфраструктуру дзеля разьвіцьця ў першую чаргу сельскай гаспадаркі. На штат прыпадае 0,75% насельніцтва Бразыліі, які фармуюць каля 0,5% бразыльскага ВУП.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сэржыпі

**Сэржы́пі** () — штат на поўначы Бразыліі. Разьмешчаны ў Паўночна-ўсходнім рэгіёне краіны ўздоўж Атлянтычнага акіяну. Штат ёсьць самым маленькім штатам Бразыліі паводле геаграфічнай плошчы, займаючы 21,9 тысячаў км². Сэржыпі мяжуе з Баіяй на поўдні і захадзе і Алагоасам на поўначы. Сталіцай і найбуйнейшым горадам штату зьяўляецца места Аракажу. На Сэржыпі прыпадае 1,1% ад агульнага насельніцтва Бразыліі, якія фармуюць толькі 0,6% бразыльскага СУП.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Рыю-Грандзі-ду-Норці

**Ры́ю-Гра́ндзі-ду-Норці** () — штат на паўночным усходзе Бразыліі, на самым ускрайку паўднёваамэрыканскага кантынэнту на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяну. Сталіцай і найбуйнейшым горадам ёсьць Натал. Асноўнай эканамічнай спэцыялізацыяй штату зьяўляецца турызм, а затым здабыча нафты, сельская гаспадарка, садавінаводзтва і здабыча карысных выкапняў, у тым ліку значная вытворчасьць марской солі. На Рыю-Грандзі-ду-Норці прыпадае 1,7% ад агульнага насельніцтва Бразыліі, якія фармуюць толькі 1% ​​бразыльскага СУП. За апошнія гады колькасьць забойстваў значна павялічылася, што прывяло да таго, што штат заняў першае месца ў Бразыліі паводле паказчыку зайбостваўна 100 тысячаў чалавек — 63,9.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Любуж

Назву **Любу́ж** маюць:
* Любуж — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Любуж — рака ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток Дняпра
Любуж (вёска)

**Любу́ж** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кадзінскага сельсавету.

Празь вёску працякае рака Любуж, на якой створаны дзьве сажалкі (плошчай 0,6 і 1,4 га).

## Гісторыя
У 1559 годзе згадваюцца "земли в Лебежу" ў Магілёўскай воласьці, наданыя шляхціцам Якубоўскім каралём Жыгімонтам-Аўгустам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кадзінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну
Эсьпірыту-Санту

**Эсьпі́рыту-Са́нту** () — штат на паўднёвым усходзе Бразыліі. Сталіцай штату ёсьць горад Віторыя, у той час як найбуйнейшым местам гэтай тэрытарыяльнай адзінкі ёсьць места Сэра. Дзякуючы доўгай берагавой лініі, у штаце разьмешчаныя некаторыя з галоўных партоў краіны, а ягоныя пляжы зьяўляюцца значнымі турыстычнымі славутасьцямі. Плошча штату складае каля 46 тысячаў км², што прыкладна адпавядае плошчы тэрыторыі Эстоніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Тэатар Дунін-Марцінкевіча

**Тэатар Дунін-Марцінкевіча** ― першы прафэсійны беларускі тэатар, створаны пісьменьнікам і драматургам Вінцэнтам Дунін-Марцінкевічам.

## Гісторыя стварэньня

Напрыканцы 1840-х гадоў беларуска-польскі драматург В. Дунін-Марцінкевіч сабраў групу з 20 чалавек і паспрабаваў арганізаваць прафэсійны тэатар. Ля Івянца, у сваім маёнтку Люцынка, ён стварыў трупу, якая паказвала яго п'есы на беларускай і польскай мовах ― «Чарадзейная вада», «Рэкруцкі жыдоўскі набор», «Спаборніцтва музыкаў», «Ідылія», ― некаторыя суправаджаліся музыкай Станіслава Манюшкі і Косткі Кжыжаноўскага. 

Акрамя Люцынкі, спэктаклі ставілі ў Менску, часам у Глуску. Першы тэатральны паказ у Менску адбыўся 9 лютага 1852 году. 

Акрамя самага Дунін-Марцінкевіча, у спэктаклях былі задзейнічаны родныя зь яго сям'і, суседзі, сяляне, вучні мясцовай школы. Тэатар існаваў да 1856 году.

Цяпер, як працяг тэатру пісьменьніка, працуе Магілёўскі абласны тэатар драмы і камэдыі імя Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Грынчык М. М.* Дунін-Марцінкевіч Вінцэнт // Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. Менск, 1985. С. 379-381.
* Гісторыя беларускага тэатра. Т. 1. Мн., 1983.
* *Ярмалінская В. М.* Дзе нарадзілася «Ідылія» // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. С. 420

Катэгорыя:Беларускія тэатры
Катэгорыя:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
Любуж (рака)

**Любу́ж** — рака ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток Дняпра. Даўжыня 4 км. Пачынаецца за 1,2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Канстанцінаўкі, вусьце на захад ад вёскі Любуж. У вёсцы Любуж на рацэ створаны дзьве сажалкі (плошча 0,6 і 1,4 га).

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёну
Канстантын фон Ноц

**Канстантын фон Ноц** (;  21 студзеня 1971, Мёльн, Шлезьвіг-Гальштайн, Заходняя Нямеччына) – нямецкі юрыст і палітык. Дэпутат Бундэстагу з 2009 году ад партыі «Саюз 90/Зялёныя».

## Раньняе жыцьцё й адукацыя
Нарадзіўшыся адным з двух сыноў нямецкага юрыста Фрыдгэльма фон Ноца, Канстантын вырас у Гамбургу й Франкфурце-на-Майне. Ён вывучаў права ў Гайдэльбэрскім унівэрсытэце з 1993 па 1998 год.

## Палітычная кар’ера
Фон Ноц стаў дэпутатам Бундэстагу паводле вынікаў . У свой першы заканадаўчы тэрмін з 2009 па 2013 год працаваў у Камітэце ўнутраных справаў і быў прэс-сакратаром сваёй парлямэнцкай групы паводле ўнутраных справаў і лічбавай палітыцы.

Пасьля выбараў у Бундэстаг 2013 году быў прызначаны віцэ-старшынёю сваёй парлямэнцкай групы пад кіраўніцтвам сустаршыняў Катрын Гёрынг-Экарт і . У гэтай якасьці выконваў функцыі каардынатара заканадаўчых ініцыятываў групы паводле ўнутраных і прававых пытаньняў, а таксама прэс-сакратара паводле лічбавай палітыцы. Ён таксама ўзначальваў парлямэнцкую групу партыі «Саюз 90/Зялёныя» ў , і .

З 2018 году зьяўляецца сябрам , які ажыцьцяўляе нагляд за спэцслужбамі Нямеччыны: , , . Ён таксама далучыўся да Камітэту паводле выбараў судзьдзяў, які адказвае за прызначэньне судзьдзяў . 

У дадатак да даручэньняў камітэтаў фон Ноц з 2009 году займае пасаду намесьніка старшыні парлямэнцкай групы дружбы паводле сувязяў з краінамі Балтыі.

Пад эгідаю праграмы хроснага бацькоўства над актывістамі за правы чалавека фон Ноц з 2013 году павышае дасьведчанасьць пра працу кубінскага дысыдэнта . 16 чэрвеня 2021 году ўзяў шэфства над Леанідам Судаленкам, беларускім праваабаронцам і палітычным вязьнем.

## Іншыя віды дзейнасьці
* Чалец Стратэгічнай кансультацыйнай рады фонду «»
* Чалец Асамблеі сябраў 
* Чалец апякунскай рады недзяржаўнай арганізацыі «Liquid Democracy» (з 2009 году)
* Чалец апякунскай рады 
* Чалец міжнароднай недзяржаўная арганізацы «»
* Чалец Кансультатыўнай рады паводле канфідэнцыяльнасьці дадзеных «» (2009–2013 годы)
* Старшыня Кансультатыўнай рады Форуму грамадзкай бясьпекі будучыні (2009–2013 годы)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка Канстантына фон Ноца на сайце Бундэстагу

Катэгорыя:Нямецкія юрысты
Катэгорыя:Выпускнікі Гайдэльбэрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Саюза 90 — Партыі зялёных
Катэгорыя:Сябры бундэстага Нямеччыны
Nickelback

**Nickelback** (чытаецца *Нікелбэк*) — канадзкі рок-гурт, створаны ў 1995 годзе ў Ганьне, штат Албэрта. У ягоны склад уваходзяць гітарыст і вядучы вакаліст Чэд Кругер, гітарыст, клявішнік і бэк-вакаліст Раян Пік, басіст Майк Кругер і бубнач Дэніел Эйдэр. У пэрыяд паміж 1995 і 2005 гадамі гурт часта мяняў бубначоў, але Эйдэр цяпер ужо доўга зьяўляецца сталым удзельнікам гурту. Nickelback ёсьць адным з самых камэрцыйна пасьпяховых канадзкіх рок-гуртоў, маючы прададзенымі больш за 50 мільёнаў асобнікаў сваіх альбомаў па ўсім сьвеце. У 2009 годзе Billboard прызнаў калектыў самым пасьпяховым рок-гуртом дзесяцігодзьдзя, а песьня *«[[How You Remind Me]]»* была самай прадаванай рок-песьняй і чацьвертай у агульным заліку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Канадзкія музычныя гурты
Катэгорыя:Гард-рок-гурты
Леўкацыт

**Леўкацы́т** (ад  — *белы* і  — *цела*) ці **бе́лае крывяное це́лка** — вуза імуннай сыстэмы, якая ўдзельнічае ў абароне арганізму як ад інфэкцыйных захворваньняў, гэтак і ад іншародных целаў. Усе леўкацыты ўтвараюцца з шматмоцных вузаў шпіку, вядомых як гэмапаэтычныя камлёвыя вузы (гэмацытаблясты). Леўкацыты сустракаюцца па ўсім целе, у тым ліку ў крыві і лімфатычнай сыстэме. Усе яны маюць ядры, што адрозьнівае іх ад астатніх крывяных целкаў, як то эрытрацытаў і трамбацытаў. Гістарычна склалася, што леўкацыты клясыфікаваліся паводле іхных фізычных характарыстыках, аднак гэтая сыстэма клясыфікацыі выкарыстоўваецца ўсё радзей. Колькасьць леўкацытаў у крыві часта ёсьць паказчыкам наяўнасьці захворваньня, і, такім чынам, зьяўляецца важным складнікам поўнага аналізу крыві. Нармалёвая колькасьць леўкацытаў звычайна вагаецца ад 4*109/л да 1,1*1010/л. Белыя крывяныя целцы складаюць прыкладна 1% ад агульнага аб’ёму крыві ў здаровага дарослага чалавека, тым ня менш, яны маюць вялікае значэньне дзеля захаваньня здароўя, бо ад іх залежыць імунітэт. Павелічэньне колькасьці леўкацытаў за верхнія межы называецца леўкацытозам. Гэта лічыцца нармалёвам станам, калі ў здаровага чалавека здараецца шэраг імунных рэакцыяў. Але часам леўкацытоз бывае ненармалёвым, калі мае наватворнае або аўтаімуннае паходжаньне. Зьніжэньне колькасьць леўкацытаў за ніжнюю мяжу называецца леўкапэніяй. Гэта сьведчыць аб паслабленьні імуннай сыстэмы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Атляс гэматалёгіі.
* Леўкацыты. US National Library.

Катэгорыя:Чалавечыя вузы
Катэгорыя:Імунная сыстэма
Кампінас

**Кампі́нас** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле ацэнак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 1,2 млн жыхароў, што робіць яго чатырнаццатым паводле колькасьці насельніцтва горадам Бразыліі і трэцім паводле колькасьці насельніцтва ў штаце. Кампінаскі ўнівэрсытэт уваходзіць у лік найлепшых унівэрсытэтаў Бразыліі і ўсёй Паўднёвай Амэрыцы.

## Гісторыя

Горад быў заснаваны Франсішку Барэту Лэмі 14 ліпеня 1774 году. Першапачаткова гэта быў фарпост, які быў пабудаваны на дарозе ў Мінас-Жэрайс і Гаяс. Карысталіся местам пераважна бандэйранты, якія шукалі каштоўныя карысныя выкапні і індзейскіх рабоў. У 1774 годзе ў паселішчы зьявілася першая капліца, якая аднак была часовай пабудовай. У гэтым жа годзе Кампінас атрымаў асабісты архітэктурны плян, а ў 1797 годзе ён набыў статус вёскі.

У першай палове XIX стагодзьдзя Кампінас атрымаў значны прыбавак у колькасьці насельніцтва, дзякуючы зьяўленьню ў рэгіёне мноства фальваркаў, якія займаліся вырабам кавы, бавоўны і цукровага трысьнёгу. Будаўніцтва чыгункі, якая злучыла паміж сабой Сан-Паўлу і марскі порт Сантус, у 1867 годзе, мела вельмі важнае значэньне дзеля росту Кампінаса. У другой палове XIX стагодзьдзя праз скасаваньне рабства і індустрыялізацыю горад прывабіў вялікую колькасьць імігрантаў, каб замяніць страчаную працоўную сілу. Людзі выпраўляліся ў Кампінас у асноўным з Італіі.

Кава стала важным экспартавым вырабам, а горад стаў заможным. У выніку быў створаны вялікі сэктар паслуг, і ў першыя дзесяцігодзьдзі XX стагодзьдзя Кампінас ужо мог пахваліцца наяўнасьцю опэрнага тэатру, тэатраў, банкаў, кінатэатраў, радыёстанцыямі, філярмоніяй, дзьвюма газэтамі, добрай сыстэмай дзяржаўнай адукацыі і шпіталем. Дарэчы, найважнейшы на сёньня бразыльскі дасьледчы цэнтар у галіне сельскагаспадарчых навук, Кампінаскі агранамічны інстытут, быў заснаваны тутака яшчэ за імпэратарам Пэдру II. Нарэшце, будаўніцтва першай бразыльскай шашы ў 1938 годзе, якая злучыла Кампінас і Сан-Паўлу, стала паваротным момантам у інтэграцыі Кампінаса ўва эканоміку ўсяго штату.

## Эканоміка
Кампінас займае 10 радок у сьпісе самых заможных гарадоў Бразыліі, маючы паказчык СУП на ўзроўні 36,68 млрд рэалаў паводле стану на 2010 году. Гэта ў сваю чаргу складае амаль 1% ад усяго бразыльскага СУП. У цяперашні час у горадзе сканцэнтравана каля 10% прамысловай вытворчасьці краіны. У рэгіёне разьмешчана больш за 17 тысячаў прадпрыемстваў, што выводзіць горад на другі радок паводле колькасьці прадпрыемстваў у штаце Сан-Паўлу. Эканоміка Кампінасу арыентуецца на сельскую гаспадарку, прамысловасьць, камэрцыю і сфэру паслуг. У горадзе маюцца офісы такіз буйных кампаніяў, як то IBM, Dell, Motorola, NXP, Lucent, Nortel, Compaq, Celestica, Samsung, Alcatel, Bosch, 3M, Texas Instruments і CI&T.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Сем цудаў Кампінасу. Cosmo.
Лісоўскі

**Лісо́ўскі** (, ) — беларускае, польскае, расейскае і ўкраінскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* **[[Лісоўскія]]** — вялікалітоўскі шляхецкі род.

* Адам Лісоўскі (1882—1929) — беларускі каталіцкі сьвятар, перакладнік.
* Аляксандар Лісоўскі ( 1975) — беларускі футбаліст.
* Аляксандар Язэп Лісоўскі (1580—1616) — літоўскі шляхціч, князь.
* Джэк Лісоўскі ( 1991) — ангельскі снукерыст.
* Іраклі Лісоўскі (1734—1809) — царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай і Расейскай імпэрыі.
* Леў Лісоўскі ( 1924) — беларускі архітэктар.
* Міхаіл Лісоўскі (1931—1970) — беларускі маляр, графік.
* Павал Лісоўскі ( 1991) — польскі футбаліст.
* Раман Лісоўскі ( 2001) — беларускі футбаліст.
* Томаш Лісоўскі ( 1985) — польскі футбаліст.

## Глядзіце таксама
* Лісоўская

## Крыніцы
Лісоўская

**Лісо́ўская** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіткі
* Інэса Лісоўская ( 1964) — савецкая гімнастка.
* Настасься або Аляксандра Лісоўская (1505—1558) — адна з жанок султана Асманскай імпэрыі Сулеймана І Пышнага.
* Натальля Лісоўская ( 1962) — савецкая штурхальніца ядра.
* Эвэліна Лісоўская ( 1991) — польская сьпявачка.

## Глядзіце таксама
* Лісоўскі
Вольны хор

**Вольны хор** — беларускі культурны рух музыкаў, артыстаў, сьпевакоў з народа, які ўзьнік у жніўні 2020 падчас пратэстаў супраць вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў. Удзельнікі калектыву праславіліся нечаканым зьяўленьнем у розных грамадзкіх месцах Менску (мэтро, вакзал, бібліятэка, філярмонія, цырк, гандлёвыя цэнтры і г.д.) і выконвалі кампазыцыі, якія сталі найбольш папулярнымі падчас маштабных пратэстаў.

## Гісторыя
25 жніўня Вольны хор зладзіў сваю першую сьпеўную акцыю і загучаў у Гандлёвым цэнтры «Сталіца». Гэты дзень і лічыцца днём народзінаў руху. Потым прайшло шэраг выступаў  на прыступках філярмоніі, у гандлёвых цэнтрах, на вакзале, у опэрным тэатры і іншых пляцоўках Менску.

Удзельнікаў хору арыштоўвалі і катавалі, каралі пазбаўленьнем волі і штрафамі, таму рэпэтыцыі праводзяцца ў поўнай змове, а на канцэртах артысты носяць маскі. Удзельнікі харавога калектыву былі змушаныя пакінуць Беларусь празь небясьпеку перасьледу, як і шэраг іншых беларускіх дзеячоў культуры.

Са жніўня 2020 па жнівень 2021 Вольны хор зладзіў сотні акцый, дзясяткі дваравых канцэртаў, запісаў альбом, выдаў два зборніка песень, запісаў некалькі кліпаў, зладзіў некалькі он-лайн-канцэртаў і вялікі канцэртны тур па Польшчы і Нямеччыне.

## Творчасьць
### Альбомы
* 2020 — Годныя песьні
* 2020 — Калядны
* 2023 — Песьні вольных людзей

### Кнігі
* 2020 — кішэнны «Калядны спеўнік»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Вольнага хору на фэйсбуку
* Альбом «Годныя песьні»
* ВОЛЬНЫ ХОР: УСВЕДАМЛЯЕМ, ШТО МОГУЦЬ ПАСАДЗІЦЬ, АЛЕ БЯЗДЗЕЙНІЧАЦЬ НЕМАГЧЫМА, tuzinfm, 6.11.2020

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2020 годзе
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2020 годзе
Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Рыбэйран-Прэту

**Рыбэйра́н-Прэ́ту** () — горад, які месьціцца ў паўночна-ўсходняй частцы штату Сан-Паўлу, Бразылія. Паводле ацэнак на 2020 год колькасьць насельніцтва складала 711825 чалавек, а аглямэрацыя — 1178910 чалавек. Знаходзіцца за 313 км ад гораду Сан-Паўлу і за 706 км ад сталіцы краіны гораду Бразыліі. Акрамя канцэнтраваньня тэхналягічных прадпрыемстваў у горадзе, Рыбэйран-Прэту таксама зьяўляецца важным культурным цэнтрам. Сярод вядомых мерапрыемстваў, якія ладзяцца ў горадзе, варта вылучыць сельскагаспадарчы фэстываль «Агрышоў», рок-фэстываль Жуан і нацыянальную кніжную выставу, якая арганізуецца на двары.

## Гісторыя
Горад паўстаў каля 1856 году як цэнтар сельскагаспадарчага рэгіёну. Асноўнай крыніцай прыбытку паселішча была кава ажно да 1929 году, калі яна страціла каштоўнасьць у параўнаньні з прамысловым сэктарам. У другой палове ХХ стагодзьдзя інвэстыцыі ў ахову здароўя, біятэхналёгіі, біяэнэргетыку і інфармацыйныя тэхналёгіі прывялі да таго, што ў 2010 годзе горад быў абвешчаны тэхналягічным цэнтрам рэгіёну.

## Эканоміка
У наш час цукровы трысьнёг зьяўляецца галоўнай культурай, якая вырошчваецца ў сельскай мясцовасьці муніцыпалітэту. За трысьнёгам ідуць дробныя культуры, як то кукуруза, арахіс і соя. У горадзе вырабляюцца мэдычныя і стаматалягічныя матэрыялы, корм для жывёлаў, мяса, малочныя прадукты, тэкстыль, сталь, мэбля, будаўнічыя матэрыялы, аграхімія, фармацэўтыка і піва. У горадзе функцыянуе тэхналягічны парк, які ставіць сваёй мэтай падтрымку навукова-тэхнічнага разьвіцьця раёну, прыцягваючы кампаніі, якія інвэстуюць у дасьледаваньні і распрацоўку прадуктаў, арыентаваных на галіну аховы здароўя і біятэхналёгіяў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Мова Фэст

**«Мо́ва Фэст»** — беларускі фэст, прымеркаваны да Міжнароднага дня роднай мовы. Адбыўся 22 лютага 2020 году ў менскім культурным хабе «ОК16», працавала 6 тэматычных пляцовак. 

Асноўнымі мэтамі сталі паказ і расповед пра дасягненьні беларускай мовы за апошнія 10 гадоў,
збор разам бізнэсу і грамадзкіх ініцыятываў, актывістаў і творчай інтэлігенцыі, НДА і актыўных беларусаў, якія вучаць, падтрымліваюць, папулярызуюць і разьвіваюць беларускую мову, дэманстрацыя рэчаў, зьяваў, вырабаў, розных прадуктаў і мастацкіх твораў, якія ствараюцца па-беларуску ці прысьвечаныя беларускай мове, прэзэнтацыя разнаплянавасьці і разнастайнасьці носьбітаў беларускай мовы. Хэдлайнерам музычнай часткі стаў гурт «Volski».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Запрашэньне на «Мова Фэст» на symbal.by

Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Фэсты Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 22 лютага
Катэгорыя:Падзеі 2020 году
Катэгорыя:2020 год у музыцы
Андрэй Дубянскі

**Андрэ́й Ануфрэ́евіч Дубянскі́** (, першапачаткова *Дубенско́й*; 1588 — пасьля 1650) — сын баярскі, ваявода, заснавальнік Краснаярску.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з зьбяднелага вялікалітоўскага шляхецкага роду з Дарагабускага павету Смаленшчыны, малодшай галіны Хрыпуновых-Анічкавых-Рапалоўскіх. Меў старэйшага брата Івана, рана стаў сіратой.

У 1622 року з сваяком Якавам Хрыпуновым пераехаў з Масквы ў Енісейск. У 1623 року выправіўся ўверх па Енісеі, каб выбраць месца для заснаваньня астрогу.  Андрэй Дубенскі заснаваў Красны яр. За заслугі ў справе засваеньня Сыбіры з *[[Дзеці баярскія|баярскіх дзяцей]]* пераведзены ў павятовыя дваране.

З 1631 року служыў у Курмыскім павеце (Сярэдняе Паволжа), дзе атрымаў у спадчыну сядзібу. Вылодаў таксама трацінай родавай вёскі Забалацьце ва Ўладзімерскім павеце.

## Памяць
Імем Андрэя Дубенскага названая вуліца ў Краснаярску. 30 жніўня 1997 року адкрыты помнік у Краснаярску.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў XVII стагодзьдзі
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Катэгорыя:Ваяводы Краснаярску
Агароднікі (Ракаўскі сельсавет)

**Агаро́днікі** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ракаўскага сельсавету. 

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Залескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 — 60 чалавек
* 2009 — 26 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Царква Сьвятога Міхала Арханёла (Ізабелін)

**Царква Сьвятога Міхала Арханёла** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Ізабеліне. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычным Рынку пад адрасам *вуліца Ваўкавыская, 38*. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор архітэктуры барока.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Мураваную царкву ў Ізабеліне збудавалі ў другой палове XVIII ст.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Ізабелін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая. Аднак па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

### Найноўшы час
У 1924 годзе да царквы прыбудавалі прытвор. За савецкім часам царква працягвала дзеяць.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока. Гэта прастакутны ў пляне аб’ём пад 2-схільным дахам. Над трыкутным франтонам галоўнага фасаду ўзвышаецца 1-ярусная чацьверыковая званіца з шатровым верхам і купалам у завяршэньні. Пазбаўленыя дэкору роўнічныя фасады рытмічна падзяляюцца лучковымі аконнымі праёмамі і буйнымі лапаткамі, апярэзваюцца нескладанага профілю карнізам. Уваход празь нізкі драўляны прытвор, які парушае стылявое адзінства будынка. У сьцяне вузкага скляпеністага ўваходу сходы на другі ярус — памяшканьне хораў, расчыненых у залю лучковай аркай з балюстрадай. Алтарнае памяшканьне вылучаецца ў агульнай прасторы залі дугамі бакавых капітальных сьценаў.

У інтэр’еры захоўваюцца абразы XVIII ст.: «Зьняцьце з крыжа», «Параскева Шматпакутніца», «Укрыжаваньне» (1796, мастак Антоні Лукашэвіч), «Таемная вячэра», «Спас Нерукатворны», «Уваскрасеньне».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ізабелін
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі
Ізабелін
Ізабелін
Грыб (значэньні)

**Грыб** — неадназначасьць.
* Грыб — прадстаўнік царства грыбоў.

### Прозьвішча
* Мечыслаў Грыб (нар. 1938) — старшыня Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь.
* Міхаіл Грыб (нар. 1980) — беларускі службовец-міліцыянт рэжыму Лукашэнкі.
* Тамаш Грыб (1895—1938) — беларускі грамадзка-палітычны й культурны дзяяч.
Міхаіл Грыб

**Міхаіл Вячаслававіч Грыб** (нар. , Менск, БССР, СССР) — беларускі службовец-міліцыянт рэжыму Лукашэнкі. Начальнік Галоўнай управы ўнутраных справаў Менскага гарвыканкаму з 29 кастрычніка 2020 году. Генэрал-маёр міліцыі (2020).

## Біяграфія
Скончыў Менскую спэцыяльную сярэднюю школу, Акадэмію МУС Беларусі й Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

Службу ў органах унутраных справаў пачаў у 1999 годзе ўчастковым інспэктарам Цэнтральнай РУУС Менску.

У 2006 годзе з пасады намесьніка начальніка аховы грамадзкага правапарадку Цэнтральнай РУУС Менску пераведзены ў Менскую РУУС на пасаду намесьніка начальніка міліцыі грамадзкай бясьпекі й спэцыяльнай міліцыі. У 2007 годзе стаў намесьнікам начальніка Менскай РУУС.

З 24 лютага па 25 жніўня 2011 году працаваў намесьнікам начальніка міліцыі грамадзкай бясьпекі УУС Менскага аблвыканкаму.

З 2011 па 2017 год працаваў намесьнікам начальніка Дэпартамэнту паводле грамадзянства й міграцыі МУС Беларусі — начальнікам управы паводле грамадзянства, пашпартнай працы й выезду за мяжу.

У траўні 2017 году прызначаны намесьнікам начальніка ГУЎС Менгарвыканкаму — начальнікам міліцыі грамадзкай бясьпекі.

З 28 сакавіка 2019 году па 30 кастрычніка 2020 году палкоўнік міліцыі Грыб працаваў начальнікам УУС Віцебскага аблвыканкаму. З 2019 году старшыня Віцебскай абласной арганізацыйнай структуры БФСТ «Дынама».

29 кастрычніка 2020 году прызначаны начальнікам Галоўнай управы ўнутраных справаў Менскага гарвыканкаму. На наступны дзень яму было прысвоена вайсковае званьне генэрал-маёра міліцыі.

## Узнагароды
* ордэн «За службу Радзіме» III ступені.
* ;
*  ІІІ ступені;
*  ІІ ступені;
* мэдаль «За бездакорную службу» І ступені.

## Санкцыі ЭЗ, ЗША й іншых краінаў
21 чэрвеня 2021 году Грыб быў уключаны ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. Згодна з рашэньнем  экс-начальнік УУС Віцебскага аблвыканкаму й начальнік ГУЎС Менгарвыканкаму нясе адказнасьць за *«дзеяньні [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]], адпаведна ў Віцебскай вобласьці да кастрычніка 2020 году і ў Менску з кастрычніка 2020 году, уключаючы гвалтоўныя рэпрэсіі супраць мірных дэманстрантаў і парушэньні права на мірныя сходы й свабоду слова»*, — сур’ёзныя парушэньні правоў чалавека і рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасьці й .

Таксама з 21 чэрвеня 2021 году Грыб знаходзіцца ў санкцыйным сьпісе спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў ЗША. Акрамя таго, Грыба ў свой санкцыйны сьпіс уключыла Швайцарыя, а 6 ліпеня да чэрвеньскага пакету санкцыяў ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Галоўная ўправа ўнутраных справаў Менскага гарвыканкаму
Катэгорыя:Кавалеры ордэна За службу Радзіме III ступені
Катэгорыя:Генерал-маёры міліцыі (Беларусь)
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Антымінс

Антымінс (царк.-слав. антиминсъ, грэц. αντιμήνσιον) — 4-вугольная льняная ці шаўковая хуста з выявамі «Палажэньня Хрыста ў труну» ў цэнтры і 4 эвангелістаў па вуглах, з зашытымі мошчамі. Прызначалася для накрыцьця прастола ў царкоўным алтары. Пры неабходнасьці сам антымінс мог выконваць функцыі прастолу для царкоўнай службы. Выявы на антымінсах маглі быць вышытыя, вытканыя, намаляваныя, надрукаваныя. У Вялікім Княстве Літоўскім існавала практыка падпісаньня антымінсаў царкоўнымі іерархамі для кантролю за іх продажам і выкарыстаньнем.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Валерый Пазнякоў. Антымінс. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Менск, 2010. С. 31
* Костантин Никольский. Об антиминсах православной русской церкви. — С.-Петербург, 1872

Катэгорыя:Хрысьціянства
Катэгорыя:Праваслаўе
Ян XVII

**Ян XVII** (), сьвецкае імя **Джава́ньні Сы́ка** (; Рапаньняна — 6 лістапада 1003, Рым, Папская дзяржава) — папа рымскі. Быў намінальным кіраўніком Папскае дзяржавы, займаючы апостальскі пасад толькі каля 7 месяцаў у 1003 годзе. Ян быў адным тых папаў, якога па-сутнасьці абраў і прасунуў на пасаду рымскі шляхціч Ян Крэсцэнцыюс. Да ўступленьня ў сьвятарства быў ажанаты і меў трох дзяцей, якія таксама былі сьвятарамі. Што тычыцца ягонай дзейнасьці на пасадзе пантыфіка, да нас амаль не дайшлі аніякія зьвесткі. Памёр 6 лістапада 1003 году і быў пахаваны ў Лятэранскай базыліцы паміж двума дзьвярыма галоўнага фасаду. Наступнік Яна XVII, Ян XVIII, таксама быў абраны Крэсцэнцыюсам, які знаходзіўся ў апазыцыі да імпэратара Атона III.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ян XVII. Catholic Encyclopedia
Максім Бурсевіч

**Максім Тарасавіч Бурсевіч** (псэўданім: *Трылісьнік*; нар. 9 жніўня 1890, в. Чамяры Слонімскага павета Гарадзенскай губэрні, цяпер Слонімскі раён Гарадзенскай вобласьці — 3 лістапада 1937, Сандармох, Карэла-Фінская ССР, цяпер Мядзьвежагорскі раён, Карэлія, Расея (паводле іншых зьвестак 2.8.1941)) — дзеяч беларускага нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі, пэдагог, публіцыст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Чамяры Слонімскага павету ў сялянскай сям’і беларусаў Тараса і Марыі. Сям’я была вялікая, шматдзетная (4 браты), таму навуку атрымаць удалося толькі яму і старэйшаму брату Андрэю, якія закончылі Слонімскае двухкляснае вучылішча і настаўніцкую сэмінарыю ў Жыровічах.

Максім Бурсевіч пасьля заканчэньня Жыровіцкай сэмінарыі, а гэта было ў 1910 годзе, паехаў па вопыт да свайго старэйшага брата-настаўніка Андрэя, які працаваў ў вёсцы Нязбодзічы-Дабровая на Беласточчыне, цяпер гэта Сьвіслацкі раён. Гасьцюючы ў брата, Максім выпадкова сустрэў побач зь Нязбодзічамі на хутары Тарасаўка 18-гадовую дзяўчыну Апалінарыю Мацьвееву, якая, ў параўнаньні з Максімам Бурсевічам, які быў родам зь беднай сялянскай сям’і, была даволі багатай дзяўчынай, бо паходзіла зь сям’і праваслаўных сьвятароў Пракаповічаў. Тым ня менш у 1910 годзе яны павянчаліся, і Апалінарыя да канца жыцьця заставалася вернай жонкай і сябрам палітыка Максіма Бурсевіча.

З 1911 настаўнічаў на Палесьсі. У 1915—1921 жыў на Украіне (Харкаўшчына). Вярнуўся на Радзіму ў 1921; працаваў настаўнікам на Віленшчыне. У першай палове 1920-х г. двойчы арыштоўваўся польскімі ўладамі за спробы арганізаваць прыватныя беларускія школы на Навагародчыне і Слонімшчыне. У 1925 увайшоў у актыў Беларускага пасольскага клюба. З 1926 член БСРГ, кіраўнік яе Цэнтральнага сакратарыята.

Ствараў мясцовыя камітэты БСРГ і арганізоўваў іх працу.

Арыштаваны польскімі ўладамі ў лютым 1927. На «працэсе 56-і» ў 1928 прыгавораны да 8 гадоў турмы; у 1929 апэляцыйны суд скараціў кару да 4 гадоў. Пасьля вызваленьня жыў у Вільні. У 1932 у выніку абмену палітвязьнямі трапіў у СССР, жыў у Менску.

### СССР
Працаваў у Дзяржпляне БССР і ў Камісыі па вывучэньні Заходняй Беларусі пры АН БССР. Арыштаваны ДПУ БССР 21 жніўня 1933 па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра». Прысуджаны 9 студзеня 1934 да расстрэлу, які быў заменены 10 гадамі зьняволеньня. Пакараньне адбываў на Салаўках і на будаўніцтве Беламорска-Балтыйскага канала.

## Сьмерць
9 кастрычніка 1937 прыгавораны да расстрэлу. Расстраляны на ст. Мядзьведжая Гара (Сандармох) Карэла-Фінскай ССР (цяпер Мядзьвежагорскі раён, Карэлія, Расея). Рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня 1956.

## Крыніцы

## Літаратура
* Бергман А. Максім Бурсевіч: (Кароткі біяграфічны нарыс) // Беларускі каляндар — 1981. Беласток, 1981
* Микула Е. Максим Бурсевич: 'Я — из венка Громады' // Чалавек і закон. 1993, ? 1
* ЭГБ, т. 2.
* Остання адреса: Розстріли соловецьких в’язнів з України у 1937–1938 роках: В 2 т.&nbsp;— 2-е вид., доопрац. і доп.&nbsp;— Київ: Сфера, 2003. ISBN 966-7841-40-5 (Т. 1) ISBN 966-7841-68-5
Дзьмітры Балаба

**Дзьмітры Ўладзімеравіч Балаба** ( 1 чэрвеня 1972, Гарадзілава, Гарадзілаўскі сельсавет, Маладэчанскі раён, Менская вобласьць, БССР, СССР) — беларускі службовец-міліцыянт рэжыму Лукашэнкі. Камандзір АМАП Галоўнай управы ўнутраных справаў Менскага гарвыканкаму. Палкоўнік міліцыі.

## Біяграфія
Нарадзіўся 1 чэрвеня 1972 году ў вёсцы Гарадзілава Маладэчанскага раёну Менскай вобласьці. Навучаўся ў Гарадзілаўскай сярэдняй школе.

Да паступленьня на службу ў органы ўнутраных справаў скончыў ПТВ і адслужыў у войску, звольніўся ў запас гвардыі старшыною. У маладэчанскай патрульна-паставой службе міліцыі быў ротным і ўзводным; у яго ў падначаленьні былі байцы віленскага АМАП, які быў расфармаваны з-за актыўнага ўдзелу ў жнівеньскім путчы 1991 году.

З 1993 году ў АМАП. У 1995 годзе пераведзены на працу ў Менск.

У 1999—2000 гадох быў камандзірам 4-га апэратыўнага ўзводу АМАП ГУУС Менгарвыканкаму. З 2002 па 2016 гады быў камандзірам 2-й роты АМАП ГУУС Менгарвыканкаму.

У траўні 2016 году прызначаны камандзірам АМАП Галоўнай управы ўнутраных справаў Менскага гарвыканкаму.

Балаба шмат гадоў кіраваў разгонамі акцыяў .

## Узнагароды
*  (1997),
* мэдаль «За бездакорную службу» ІІІ ступені,
* мэдаль «За бездакорную службу» ІІ ступені,
* мэдаль «За бездакорную службу» І ступені (2015),
* мэдаль «За адзнаку ў ахове грамадзкага парадку» (2017).

## Санкцыі ЭЗ, ЗША й іншых краінаў
2 кастрычніка 2020 году Балаба быў уключаны ў Чорны сьпіс Эўразьвязу.  прызнала Балабу адказным як камандуючага сіламі АМАП у Менску за кампанію рэпрэсіяў і запалохваньня, якую праводзілі сілы АМАП у Менску пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году, у прыватнасьці адвольныя арышты й жорсткае абыходжаньне зь мірнымі дэманстрантамі, у тым ліку катаваньні, а таксама запалохваньне й гвалт у дачыненьні да журналістаў. 20 лістапада да кастрычніцкага пакету санкцыяў ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя й Украіна. Таксама восеньню 2020 году Балабу ўключылі ў свае санкцыйныя сьпісы Канада, Вялікабрытанія, Швайцарыя.

З 2 кастрычніка 2020 году Балаба таксама знаходзіцца ў санкцыйным сьпісу спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў ЗША за ўдзел у дзеяньнях або палітыцы, якія падрываюць дэмакратычныя працэсы або інстытуты, як камандзір менскага АМАП, арганізацыі, супрацоўнікі якой зьбівалі й затрымлівалі мірных дэманстрантаў, журналістаў і іншых асобаў у сталіцы, а таксама нясуць адказнасьць за бесчалавечнае абыходжаньне з затрыманымі.

## Сям’я
* Жонка Тацьцяна Балаба, спэцыяліст паводле працы з кліентамі ААТ «Беларусбанк».
* Сын Арцём Балаба, 31.03.1994 г.р., камандзір групы 2-га ўзвода АМАП ГУУС Менгарвыканкаму.
* Сын Максім Балаба, вучыўся ў Менскай гарадзкой кадэцкай вучэльні № 1 імя М. В. Фрунзэ.

У сакавіку 2021 года Арцём Балаба быў занесены ў санкцыйныя сьпісы балтыйскіх краінаў. У студзені 2025 году Канада ўвяла санкцыі супраць Арцёма і Максіма Балаб, а таксама супраць Вольгі Маршаловіч, жонкі Дзьмітрыя Балабы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палкоўнікі міліцыі Беларусі
Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Гіневічы

**Гі́невічы** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Яршоўкі і Вушы. Уваходзяць у склад Ракаўскага сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Гіна пазьней Гін (Ginno, Ginn) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Да 28 траўня 2013 году Гіневічы ўваходзілі ў склад Залескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1909 год — 170 чалавек
* 1999 год — 47 чалавек
* 2009 год — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Гервелі

**Герве́лі** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Іслачы і Сьвіслачы. Уваходзяць у склад Ракаўскага сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці. 

## Назва

Гарвіл (Garwilus) і Вілгар або Велгар (Vilgar, Welgar) — імёны германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Залескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 — 52 чалавекі
* 2009 — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Ароўшчына

**Аро́ўшчына** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ракаўскага сельсавету. 

## Насельніцтва
* 1999 — 3 чалавекі
* 2009 — 4 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Агапіт I (папа рымскі)

**Ага́піт I** (; Рым — 22 красавіка 536, Канстантынопаль, Усходняя Рымская імпэрыя) — папа рымскі з 13 траўня 535 па сваю сьмерць.

## Біяграфія
Агапіт нарадзіўся ў Рыме, аднак дакладная дата нараджэньня ёсьць невядомай. Быў сынам Гардыяна, рымскага сьвятара, забітага падчас хваляваньняў пры папу Сымаху. Як мяркуецца, належыў да прыхільнікаў Сымаха. Агапіт быў пасьвечаны ў дыяканы, магчыма, яшчэ ў 502 годзе падчас ляўрэнцыюскай схізмы. На пасад пантыфіка быў узьведзены ў 535 годзе. Ягоным першым афіцыйным дзеяньнем у новай ролі было спальваньне ў прысутнасьці духавенства анафэмы, якую Баніфацыюс II вынес супраць памерлага суперніка Дыяскора паводле ілжывых абвінавачваньняў ў сыманіі.

Тым часам бізантыйскі вайскавод Бэлізарыюс рыхтаваўся да ўварваньня ў Італію. Кароль остготаў Тэадагад прасіў Агапіта накіравацца ў Канстантынопаль і выкарыстаць свой асабісты ўплыў, каб супакоіць імпэратара Юстыніяна I. Ягонае амбасадарства мела вынікі і бізантыйцы адмовіліся ад плянаў на ўварваньне, з большага паколькі падрыхтоўка патрабавала занадта шмат выдаткаў. Застаўшыся ў Канстантынопалі Агапіт вярнуўся толькі да рэлігійных справаў. Неўзабаве захварэў і памёр 22 красавіка 536 году ўсяго пасьля 10 месяцаў пантыфікату.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Агапіт I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
PandaDoc

**PandaDoc** — прыватная IT-кампанія са штаб-кватэрай у Каліфорніі, ЗША.

Стварае прадукт, які дапамагае аўтаматызаваць дакумэнтаабарот і адсочваць гандлёвую дакумэнтацыю. Інструмэнт стаў адным зь першых афіцыйных дапаўненьняў да Google Docs і Google Sheets, таксама сумяшчальны з CRM-сыстэмамі Salesforce.com, Zoho і інш.

## Агляд
Праект заснаваны беларусамі Сяргеем Барысюком і Мікітам Мікада ў 2011 годзе. У кампаніі працуе больш за 300 чалавек. Кампанія зьяўляецца адным з лідэраў у сваёй прадуктовай нішы, трапляе ў топ-5 самага папулярнага софту для кіраваньня дакумэнтамі згодна дасьледаваньню Capterra. 

Трапляла ў рэйтынг топ-500 высокатэхналягічных кампаніяў Паўночнай Амэрыкі, якія найбольш дынамічна разьвіваюцца і іншыя прафэсійныя рэйтынгі.

Па стане на сакавік 2021 году, офіс у Беларусі знаходзіўся ў працэсе ліквідацыі. Раней PandaDoc заснавала офіс у Кіеве, куды пераехалі многія супрацоўнікі.

Па выніках чарговага інвэстраўнду 22 верасьня 2021 году кампанія паведаміла, што яна ацэньваецца ў 1 мільярд даляраў ЗША. PandaDoc стала першай «кампаніяй-адзінарогам» з заснавальнікамі-беларусамі.

## Перасьлед у Беларусі
2 верасьня 2020 году ў менскім офісе PandaDoc прайшлі ператрусы. 7 з 20 супрацоўнікаў затрымалі для допыту. Цягам двух дзён супрацоўнікі Дэпартамэнту фінансавых расьсьледаваньняў апыталі больш за 100 работнікаў кампаніі. 4 верасьня стала вядома пра ўзбуджэньне крымінальнай справы, нібыта за крадзеж зь бюджэту, супраць чатырох супрацоўнікаў кампаніі: дырэктара Дзьмітрыя Рабцэвіча, мэнэджэра па прадукце Віктара Куўшынава, галоўнай бугальтаркі Юліі Шардыка, HR Уладзіслава Міхалапа. Паводле вэрсіі сьледзтва, яны як група асобаў з выкарыстаньнем службовага становішча завалодалі грашовымі сродкамі памерам каля 107 тысяч рублёў зь бюджэту. 11 верасьня супрацоўнікам кампаніі было выстаўлена абвінавачаньне, але ўжо паводле іншага артыкула КК: за махлярства (частка 4 артыкула 209).

Крымінальны перасьлед супрацоўнікаў кіраўнік кампаніі Мікіта Мікада зьвязваў з праектам дапамогі беларускім сілавікам, якія звольніліся пасьля выбараў 2020 году. 15 верасьня 2020 году Мікіта Мікада абвясьціў, што прыпыніў праект дапамогі. 23 верасьня 2021 году стала вядома, што PandaDoc дамаглася зьняцьця арышту са свайго рахунку. Для гэтага кампанія пералічыла на дэпазыт Сьледчага камітэту 107 тысяч рублёў.

11 кастрычніка 2020 году дырэктара PandaDoc Дзьмітрыя Рабцэвіча выпусьцілі з СІЗА КДБ пад хатні арышт. 13 кастрычніка 2020 году зьмянілі меру стрыманьня яшчэ дваім фігурантам справы — Юліі Шардыцы і Ўладзіславу Міхалапу. Мэнэджар PandaDoc Віктар Куўшынаў быў вызвалены толькі 20 жніўня 2021 году. 30 жніўня 2021 году Генэральная пракуратура Беларусі спыніла крымінальную справу супрацоўнікаў кампаніі PandaDoc

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:IT-кампаніі ЗША
Сьпіс пераможцаў Гран-пры „Формулы-1“

Формула-1 (Ф-1) — найвышэйшы кляс аўтагонак на аўтамабілях з адкрытымі коламі, якія ладзяцца пад эгідай Міжнароднай аўтамабільнай фэдэрацыі (ФІА). Слова „формула“ ў назьве паходзіць ад сфармуляванага збору правілаў (формулаў), якіх павінны трымацца ўсе ўдзельнікі. Кожны чэмпіянат Формулы-1 складаецца з шэрагу гонак (Гран-пры), якія ладзяцца на адмыслова збудаваных трасах (хоць існуюць і гонкі па мескіх вуліцах). За перамогу ўдзельнікі атрымліваюць прыз, а па суме ўсіх гонак вызначаюцца два чэмпіёны: у асабістым і ў камандным заліках. Чэмпіянаты сьвету сярод гоначнікаў ладзяцца з  року, сярод канструктараў — з .

Рэкорд паводле найбольшай колькасьці перамогаў у Гран-пры — 105 — трымае брытанскі гоначнік Льюіс Гэмілтан. Найбольшы часавы прамежак між першай і апошняй перамогамі (15 гадоў і 212 дзён) мае фін Кімі Райканэн, які ўпершыню перамог на , а апошняя перамога пакуль што адбылася ў . Найбольшы часавы прамежак між двума перамогамі (больш за шэсьць з паловай гадоў) мае італьянец Рыкарда Патрэзэ, які пасьля  наступным разам перамог у . Італьянец Марыё Андрэці пасьля сваёй першай перамогі на  другі раз перамог толькі праз 5 гадоў, 7 месяцаў і 18 дзён — на . Немец Сэбастыян Фэтэль трымае рэкорд паводле колькасьці перамогаў запар: дзевяць заваяваных тытулаў з  да . Наймаладзейшым пераможцам Гран-пры Формулы-1 стаў нідэрляндзец Макс Фэрстапэн, якому на момант перамогі ў  было 18 гадоў і 228 дзён; найстарэйшым пераможцам зьяўляецца італьянец Люіджы Фаджолі, якому на момант перамогі ў  было 53 гады і 22 дні.

Паводле стану пасьля  у гонках бралі ўдзел 770 гоначнікаў, пераможцамі Гран-пры зь якіх станавіліся 111. Пераможцам першага  стаў італьянец Джузэпэ Фарына, зь цяперашніх гоначнікаў пазьней за ўсіх сваю першую перамогу атрымаў на  француз Эстэбан Акон. У трох Гран-пры: ,  і  — пераможцамі станавіліся двое гоначнікаў, якія езьдзілі ў адной машыне.

У ніжэйшы сьпіс уключаныя таксама пераможцы гонак Індыянапаліс 500 1950—1960, паколькі яны зьяўляліся часткай чэмпіянатаў сьвету ў колцавых аўтагонках, хоць і не падлягалі правілам Формулы-1 і ня лічацца Гран-пры.

## Паводле гоначнікаў

## Паводле краінаў

## Найбольш перамогаў у сэзоне

 Сэзон яшчэ працягваецца.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Формулы-1
* Афіцыйная бачына ФІА

Пераможцы Гран-пры
Кіра Зварыкіна

**Кі́ра Аляксе́еўна Звары́кіна** (29 верасьня 1919, Мікалаеў — 6 верасьня 2014, Масква, Расея) — беларуская савецкая шахматыстка, гросмайстарка (1978). Заслужаная майстрыха спорту СССР (1957).

## Жыцьцяпіс
У 1920-х сям’я пераехала ў Ленінград, дзе Кіра займалася шахматамі ў Доме піянэраў. Навучалася ў .

У 1953—1999 жыла ў Менску. Шмат гадоў вяла перадачу «Пра шахматы і шахматыстаў» на Беларускім тэлебачаньні, а таксама шахматны аддзел у газэце «Вечерний Минск».

З 1999 року — у Маскве.

## Спартовая кар’ера

Чэмпіёнка Менску (1956) і Беларускай ССР (1970, 1973, 1975). Удзельніца 20 чэмпіянатаў СССР; чэмпіёнка краіны (1951, 1953 і 1956). Найлепшыя вынікі ў іншых чэмпіянатах: 1950 — 3-е, 1957 — 1—2-е (прагуляла дадатковы матч Валянціне Барысенцы — ½ : 2½), 1958 — 1—2-е (прагуляла дадатковы матч Ларысе Вольперт — 1½ : 2½); 1962 — 4-е месцы. Чэмпіёнка Ленінграду (1948), неаднаразовая пераможца чэмпіянатаў БССР (1970, 1973, 1975) і ВС СССР. Чэмпіёнка Менску (1956). Удзельніца турніраў прэтэндэнтак; 1952 — 4—6-е месцы; 1955 — 4-е; 1959 — 1-е; 1961 — 3-е; 1964 — 4—5-е месцы.

У 1960 року ў Маскве прагуляла матч на першынства сьвету Лізавеце Быкавай — 4½ : 8½. У складзе зборнай каманды СССР пераможца Алімпіядаў 1957 і 1963 рокаў. Найлепшыя вынікі ў іншых міжнародных спаборніцтвах: Тбілісі (1960) — 5—6-е; Тбілісі — Батумі (1961) — 3—5-е; Кіеў (1967) — 5—6-е места.

У 1968—1970 роках узначальвала фэдэрацыю шахматаў Беларускай ССР. Міжнародны арбітар (1977), міжнародная гросмайстарка (1978).

## Дасягненьні
* Чэмпіёнка СССР 1951, 1953, 1956 рокаў.
* Пераможца Сусьветных алімпіядаў 1957 і 1963 рокаў у складзе зборнай СССР.

## Сям’я
Кіра была шостым дзіцем у сям’і з васьмі дзяцей. Унучатая пляменьніца вынаходніка Ўладзімера Зварыкіна.

З мужам — гросмайстрам Аляксеем Суэціным — мелі сына Аляксандра. Разьвяліся ў 1961 року.

## Прэміі і ўзнагароды
* Ордэн «Знак Пашаны» (1957).

## Бібліяграфія
* В рядах шахматной гвардии. — Минск : Полымя, 1984. — 208 с.

## Гісторыя рэйтынгу

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Выступы Кіры Зварыкінай на шахматных Алімпіядах
* Выступы Кіры Зварыкінай на чэмпіянатах СССР
* Выступы Кіры Зварыкінай на камандных чэмпіянатах СССР
* Выступы Кіры Зварыкінай на камандных кубках СССР
* 

Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Савецкія шахматысты
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстаркі
Катэгорыя:Савецкія шахматныя арбітры
Катэгорыя:Расейскія шахматныя арбітры
Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіядаў
Бакачы

Назву **Бакачы́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Бакачы — вёска ў Валожынскім раёне
** Бакачы — вёска ў Мядзельскім раёне
Гіравічы (Менская вобласьць)

**Гі́равічы** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі Чарнаручы. Уваходзяць у склад Ракаўскага сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Гера або Гіра (Gero, Giro) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1940—1961 гадох цэнтар Гіравіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1909 год — 277 чалавек
* 2009 год — 119 чалавекі

## Асобы
* Аркадзь Русецкі (нар. 1942) — беларускі навуковец, дзяржаўны дзяяч

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну