open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адзін народ, адзін райх, адзін фюрэр

**Адзін народ, адзін райх, адзін фюрэр** (, часам перакладаецца як «Адзін народ, адна імпэрыя, адзін вадар») — спокліч у нацыстоўскай Нямеччыне, ейны дэвіз, які адлюстроўвае пастаўленую нацыстамі задачу згуртаваць немцаў у адзіную «народную супольнасьць». Пад гэтым агітацыйным споклічам 10 красавіка 1938 году адбываўся плебісцыт аб аб’яўленьні вяліканямецкага райху, ён часьцяком зьяўляўся на плякатах з партрэтам Гітлера.

## Паходжаньне
Тэалягічнае карэньне выўяўленьня відавочныя (параўнайце «адзін Спадар, адна вера, адны хрэсьбіны» у Пасланьні да Этэсянаў 4:5). Нямецкія хрысьціяне напрыканцы 1930-х рокаў ужывалі спокліч «Адзін фюрэр — адізн народ — адзін Бог — адна царква — адна імпэрыя» (). Прызыў скасоўваў разьдзяленьне народу й царквы, нямецкіх каталікоў і прптэстантаў.

Спокліч зьявіўся сярод аўстрыйскіх чальцаў НСДАП, якія ўжо 29 ліпеня 1936 году правялі дэманстрацыю з прызывам «Далоў Шушніга! Адзін народ! Адна нацыя! Адзін фюрэр!».

## Ідэя будаўніцтва нацыянальнага гаспадарства
 адзначае, што спокліч бесьперапынна згадваецца ў перадачах і прамовах, часьцяком зьяўляецца на плякатах і ў друку, наклаў адпячатак на мысьленьне немцаў пра Гітлера. Ён адлюстроўваў імкненьне нацыстаў стварыць маналітнае панства, у якім партыя й идэалёґія пранікалі б у самыя далёкія ягоныя куткі. Практыка аказалася далёкай ад гэтага ідэалу, паколькі, за выняткам самаго Гітлера,герархія ўлады была невыразнай(не было «нацыстоўскае канстытуцыі»), што прыводзіла да «бюракратычных войнаў».

На думку ж , які выказаўся ў жніўні 1945 року ў сваёй цэдулцы для францускіх службовых асобаў, «Лацінская імпэрыя. Накідак францускае вонкавае палітыкі», спокліч быў усяго толькі «дрэнным перакладам» спокліча францускае рэвалюцыі «Рэспубліка, адзіная й недзялімая», якая была асуджаная з самага пачатку спробы пабудовы нацыянальнай дзяржавы падчас эпохі, калі«„нацыянальны“ этап гісторыі скончаны».

## Глядзіце таксама

* Фюрэр
* Веселева песьня

## Крыніцы

Катэгорыя:Трэці райх
Катэгорыя:Нацысцкая прапаганда
Катэгорыя:Дэвізы
Шута-Арызары

**Шута-Арызары** () — грамада ў паўночнай Македоніі ў паўночнай частцы гораду Скоп'е. Знаходзіцца на поўначы краіны ў Скопскім рэгіёне. Насельніцтва складае 17 357 чалавек.

Зьяўляецца адзіным у сьвеце муніцыпалітэтам, дзе цыганы (якія прадстаўляюць большасьць насельніцтва) маюць асаблівыя правы і абіраюць свайго кіраўніка гораду.

Плошча тэрыторыі грамады 7,48 км².

У склад грамады ўваходзіць мікрараён гораду Скоп’е.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт грамады , 

Катэгорыя:Грамады Паўночнай Македоніі
Мальвавыя

**Мальвавыя** (Malvaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 244 роды і 4225 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы, хмызьнячкі, хмызьнякі або дрэвы. Лісьце чарговае, звычайна чарашковае, часам амаль сядзячае або сядзячае (Malvoideae), з прылісткамі, простае або падзеленае (Abelmoschus). Кветкі ў суквецьці, пялёсткаў 4 або 5 (адсутнічаюць у Bombacoideae і Sterculioideae, рэдка адсутнічаюць у Grewioideae).

## Арэал
Распаўсюджваньне: пераважна ў трапічным клімаце, радзей у ўмераным.

## Крыніцы
Іён Кіку

**Іён Кіку** (; , в. Пыржалцень, Калараскі раён, Малдаўская ССР, СССР) — малдоўскі дзяржаўны дзеяч, фінансіст. Міністар фінансаў Рэспублікі Малдова з 10 сьнежня 2018 па 8 чэрвеня 2019 году. Прэм’ер-міністар Рэспублікі Малдова з 14 лістапада 2019 году.

## Жыцьцяпіс
У 1994 скончыў факультэт мэнэджмэнту Акадэміі эканамічных навук Малдовы. Валодае расейскай, ангельскай і францускай мовамі.

У 2005—2006 — дырэктар Галоўнага ўпраўленьня структурных рэформаў Міністэрства эканомікі і гандлю Рэспублікі Малдова, дарадца першага віцэ прэм’ер-міністру Зінаіды Грачанай.

З 1 сакавіка 2006 па 2008 гады — намесьнік Міністра фінансаў Рэспублікі Малдова. 12 сьнежня 2007 году прысвоены чын: «I ранг, дзяржаўны дарадца Рэспублікі Малдова III клясы».

З 4 красавіка 2008 году па 9 верасьня 2009 году — галоўны дзяржаўны дардца па эканамічных пытаньнях і зьнешняй палітыцы прэм’ер-міністра Рэспублікі Малдова Зінаіды Грачанай.

Таксама займаў пасаду старшыні Рады стратэгічнага разьвіцьця мэдычнага ўнівэрсытэту імя Мікалая Тэстэміцану, працаваў кансультантам па кіраваньні дзяржаўнымі фінансамі ў розных праектах.

З 2 студзеня па 12 сьнежня 2018 году — генэральны сакратар Міністэрства фінансаў.

З 10 сьнежня 2018 па 8 чэрвеня 2019 году — міністар фінансаў Рэспублікі Малдова.

Зь ліпеня па лістапад 2019 году — дарадца па эканамічных пытаньнях Прэзыдэнта Рэспублікі Малдова Ігара Дадона.

## Прэм’ер-міністар
12 лістапада 2019 году Парлямэнт Малдовы вынес вотум недаверу Ўраду. За дадзеную пастанову прагаласавала 52 дэпутаты з 101. Падставай для вынясеньня вотуму стала ініцыятыва кабінэту міністраў па зьмяненьні заканадаўства, якія вызначаюць працэдуру абраньня Генэральнага пракурора Малдовы.

13 лістапада Ігар Дадон вылучыў кандыдатуру Кіку на пасаду прэм’ер-міністра Малдовы. 14 лістапада парлямэнт краіны зацьвердзіў яго. Дадон назваў Кіку «тэхнакратам, прафэсіяналам, які ня быў у аніякай палітычнай партыі». Новы ўрад падтрымалі 62 заканадаўцы з 101.

У той жа дзень Кіку абвясьціў, што яго ўрад «выканае ўсе абавязацельствы дзяржавы перад зьнешнімі партнэрамі і міжнароднымі фінансавымі арганізацыямі, перш за ўсё МВФ і Сусьветным банкам». На наступны дзень ён быў прадстаўлены супрацоўнікам Дзяржаўнай канцылярыі. У склад ураду Кіку з ураду Санду быў прызначаны толькі Павал Войка, які зьмяніў пасаду міністра абароны на пасаду міністра ўнутраных спраў.

20 лістапада наведаў Маскву зь першым рабочым візытам, дзе правёў перамовы са Старшынём Ураду Расейскай Фэдэрацыі Дзьмітрыем Мядзьведзевым.

## Сям’я
Жанаты,  мае трое дзяцей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кто он — Ион Кику, кандидат в премьеры, предложенный президентом Молдовы // sputnik.md

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Малдовы
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагодзьдзя
Катэгорыя:Міністры фінансаў Малдовы
Катэгорыя:Малдаўскія эканамісты
Катэгорыя:Малдаўскія палітыкі
Паветы Рэспублікі Малдова

**Паве́ты Рэспу́блікі Малдо́вы** — адміністрацыйны падзел Рэспублікі Малдовы, які існаваў у 1999—2002 гадах.

## Гісторыя ўзьнікненьня
У 1998 годзе дэпутаты Парлямэнту Рэспублікі Малдова прынялі ў першым чытаньні законапраект пра ўнясеньне зьменаў і дадаткаў у закон «Пра мясцовае публічнае кіраваньне» ад 6 лістапада 1998 году. Дакумэнт вызначаў разьмежаваньне кампэтэнцыяў сёл (камун), гарадоў (муніцыпіяў) і раёнаў.

З 1 студзеня 1999 году і да 29 студзеня 2002 году Рэспубліка Малдова была падзелена на 9 (з 22 кастрычніка 1999 году — 10) паветаў, 1 муніцыпальнае і 2 адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэньні.

* Бельцкі павет (Judeţul Bălţi)
* Кагульскі павет (Judeţul Cahul)
* Кішынёў (муніцыпальнае ўтварэньне)
* Кішынёўскі павет (Judeţul Chişinău)
* Едзінецкі павет (Judeţul Edineţ)
* Гагавузія (адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэньне)
* Лапушнянскі павет (Judeţul Lăpuşna)
* Аргееўскі павет (Judeţul Orhei)
* Сарокскі павет (Judeţul Soroca)
* Дубасарскі павет (адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэньне на левым беразе Днястра)
* Тараклійскі павет (Judeţul Taraclia), вылучаны з Кагульскага павету 22 кастрычніка 1999 году
* Бэндэрскі павет (Judeţul Tighina)
* Унгенскі павет (Judeţul Ungheni)

29 студзеня 2002 году тагачаснай парлямэнцкай большасьцю быў прыняты новы закон пра адміністрацыйна-тэрытарыяльны лад.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Малдовы
Паўночна-заходні рэгіён разьвіцьця Румыніі

**Паўночна-заходні рэгіён разьвіцьця Румыніі** () — адзін з рэгіёнаў разьвіцьця Румыніі. Не зьяўляецца адміністрацыйнай адзінкай, быў створаны ў 1998 годзе для лепшай каардынацыі мясцовага разьвіцьця падчас уваходжаньня Румыніі ў Эўразьвяз.

## Склад
У склад ПЗРР уваходзяць жудзецы:
* Біхор
* Бістрыца-Нэсэўд
* Клуж
* Марамурэш
* Сату-Марэ
* Сэлаж

## Насельніцтва
Станам на 2004 год, у рэгіёне пражывала 2 740 064 чалавекі. Шчыльнасьць насельніцтва склала 80,21 чал/км², што менш за сярэдні ўзровень па краіне (91,3 чал./км²). 48,77% (1 336 425 чалавек) насельніцтва складаюць мужчыны, 51,23% (1 403 639 чалавек) — жанчыны. Рэгіён зьяўляецца адным з найбольш мультынацыянальных, нацыянальныя меншасьці складаюць 25% насельніцтва.

## Эканоміка
Аснову эканомікі Паўночна-заходняга рэгіёну складае сельская гаспадарка, у якой занята 46% насельніцтва. У адміністрацыйных цэнтрах жудзецаў дзейнічаюць прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасьці.

## Транспарт
Праз рэгіён праходзяць 5 эўрапейскіх дарог E60, E81, E79, E671 і E58. Таксама вядзецца будаўніцтва аўтастрады A3, якая пройдзе праз жудзецы Клуж, Сэлаж і Біхор.

У рэгіёне разьмешчаны 4 аэрапорты — Клуж-Напока, Арадзя, Сату-Марэ і Бая-Марэ. Аэрапорты Клуж-Напока, Арадзя і Бая-Марэ маюць статус міжнародных, а аэрапорт Сату-Марэ выкарыстоўваецца для абслугоўваньня толькі ўнутраных перавозак.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рэгіёны разьвіцьця Румыніі
Паўночна-ўсходні рэгіён разьвіцьця Румыніі

**Паўночна-ўсходні рэгіён разьвіцьця Румыніі** () — адзін з рэгіёнаў разьвіцьця Румыніі. Не зьяўляецца адміністрацыйнай адзінкай, быў створаны ў 1998 годзе для лепшай каардынацыі мясцовага разьвіцьця падчас уступленьня Румыніі ў Эўразьвяз.

## Склад
У склад ПУРР уваходзяць жудзецы:
*Бакэў
*Баташані
*Васлуй
*Нямц
*Сучава
*Ясы

## Насельніцтва
Колькасьць насельніцтва рэгіёну ў 2004 годзе складала 3 674 367 чалавек. Шчыльнасьць насельніцтва складала 99,71 чал/км², што вышэй за сярэдні ўзровень па краіне (91,3 чал/км²). 49,22% насельніцтва (1 808 390 чалавек) складалі мужчыны, 50,78% (1 865 977 чалавек) — жанчыны. Пераважае румынскае насельніцтва (97,9%), колькасьць цыган складае 1,2% ад агульнай колькасьці насельніцтва, украінцаў — 0,9 %.

## Эканоміка
Аснову эканомікі складае сельская гаспадарка, прамысловымі цэнтрамі зьяўляюцца гарады Бакэў, Ясы і Сучава. Узровень ВУП на душу насельніцтва ў рэгіёне зьяўляецца найніждэйшым у краіне.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рэгіёны разьвіцьця Румыніі
Цэнтральны рэгіён разьвіцьця Румыніі

**Цэнтральны рэгіён разьвіцьця Румыніі** () — адзін з рэгіёнаў разьвіцьця Румыніі. Не зьяўляецца адміністрацыйнай адзінкай, быў створаны ў 1998 годзе для лепшай каардынацыі мясцовага разьвіцьця падчас уваходжаньня Румыніі ў Эўразьвяз.

## Склад
У склад ЦРР Румыніі ўваходзяць жудзецы:
*Алба
*Брашаў
*Кавасна
*Мурэш
*Сібіў
*Харгіта

## Насельніцтва
Станам на 2004 год, у рэгіёне пражывала 2 523 021 чалавек. Шчыльнасьць насельніцтва склала 73,99 чал/км², што менш за сярэдні ўзровень па краіне (91,3 чал/км²). Румыны складалі 65,4 % ад агульнай колькасьці насельніцтва, вугорцы — 29,9 %, цыгане — 4 %.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рэгіёны разьвіцьця Румыніі
Цудам ацалены

**«Цу́дам аца́лены»** () — польская тэлевізійная камэдыя паводле рэальных зьвестак з аднайменнага рэпартажу Анджэя Мулярчыка, прадстаўленая ў 2004 року. Дзеяньне фільму адбываецца на пачатку 60-х рокаў XX стагодзьдзя на Мазурах.

## Сюжэт

Галоўны герой, Мікалай Бесага (Мар’ян Апаня), у 1939 року падчас нямецкай навалы здолеў цудам выжыць, за што паабяцаў Дзеве Марыі паставіць каплічку.

У 1960-х роках ён удаўцом жыве ў польскай глыбінцы. У камуністычнай Польшчы стаўленьне дзяржавы да рэлігіі адмоўнае, але Бесага зьбіраецца выканаць сваё абяцаньне. Сытуацыя ўскладняецца яшчэ тым, што сын Мікалая зьяўляецца сябрам Польскай аб’яднанай рабочай партыі. У такіх абставінах рашэньне будаваць каплічку — тое самае, што ўсунуць кій у мурашнік…

## У ролях

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Польскія камэдыйныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Януша Заорскага
Катэгорыя:Фільмы 2004 году
Катэгорыя:Польскія тэлефільмы
Жудзец

**Жудзе́ц** ( [] — павет) — традыцыйная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Румыніі, якая выкарыстоўваецца да цяперашняга часу, а таксама ў Малдове ў 1993—2003 гадах, дзе на зьмену жудзецам зноў вярнуліся раёны, што выкарыстоўваліся ў Малдаўскай ССР.

## Гісторыя
Назва жудзец (у літаральным сэнсе вобласьць, якая знаходзіцца ў падпарадкаваньні судзьдзі) — вытворнае ад румынскага слова «жудэ» (лацінка: «jude», літаральна «судзьдзя»), якое ў сваю чаргу ўтворана ад лацінскага «iūdex» з такім самым значэньнем. Жу́ды, якія выконвалі адміністрацыйныя і судовыя функцыі, кіравалі жудзецамі ў сярэднявечнай Валахіі. У Малдаўскім княстве слова «жудэ» (менавіта на кірыліцы) упершыню фіксуецца ў 1409 годзе. У Мунэтыі слова выкарыстоўвалася для абазначэньня свабодных сялянаў. У сучаснай Малдове жудзецы як назва выкарыстоўваліся пасьля атрыманьня незалежнасьці, аднак пасьля адыходу ад палітыкі ўзьяднаньня з Румыніяй, былі зноў заменены на аналягічныя раёны.

## Глядзіце таксама
* Жудзецы Румыніі
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Малдовы

## Вонкавыя спасылкі
* http://dexonline.ro/search.php?cuv=jude

Катэгорыя:Гісторыя Малдовы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Кляўс Яганіс

**Кля́ўс Вэ́рнэр Яга́ніс** (, ,  13 чэрвеня 1959, Сыбіў) — прэзыдэнт Румыніі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і трансыльванскіх саксаў Сусаны і Густава Гайнца Яганісаў. У 1992 годзе яго бацькі перабраліся ў нямецкі Вюрцбург і атрымалі нямецкае грамадзянства, скарыстаўшыся правам на вяртаньне.

У 1979 годзе Кляўс паступіў на факультэт фізыкі ва Ўнівэрсытэце Бабеш-Бояі ў г. Клуж-Напока, пасьля здачы ўступных іспытаў быў накіраваны на 9 месяцаў у г. Тымішаара, для праходжаньня вайсковай службы. Пасьля заканчэньня ўнівэрсвтэту ў 1983 годзе працаваў настаўнікам фізыкі ў розных школах і каледжах Сыбіў у тым ліку з 1989 па 1997 ў гімназіі імя Самуэля фон Брукэнталя, найстарэйшай нямецкамоўнай школе Румыніі.

З 1997 па 1999 год ён быў намесьнікам галоўнага школьнага інспэктара жудзеца Сыбіў, а з 1999 году да свайго абраньня на пасаду мэра ў 2000 годзе ён быў галоўным школьным інспэктарам жудзеца.

### Палітыка
Першы тур галасаваньня прайшоў 2 лістапада 2014 году. Галоўным яго супэрнікам быў прэм’ер-міністра Румыніі Віктара Понта. Паводле яго вынікаў Понта атрымаў 40,3% галасоў выбаршчыкаў, а Яганіс — 30,4%. Пасьля другога туру прэзыдэнцкіх выбараў, які адбыўся 16 лістапада 2014 году абышоў па колькасьці адданых за яго галасоў дзейнага тады прэм’ер-міністра Румыніі Віктара Понта.

## Асабістыя зьвесткі
Валодае румынскай, нямецкай і ангельскай мовамі. З 1989 году жанаты з Кармэн Яганіс (у дзявоцтве Лэзуркэ), якая зьяўляецца выкладчыкам ангельскай мовы ў нацыянальным каледжы імя Георга Лазара ў Сыбіў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Асабісты сайт Кляўса Яганіса
* Афіцыйны сайт прэзыдэнта Румыніі
* Кляўс Яганіс, прэзыдэнт Румыніі//перадача радыёстанцыі «Рэха Масквы»

Катэгорыя:Румынскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Румыніі
Курця-Вэке

**Ку́рця-Вэ́ке** ( — Стары двор), або **Княскі двор** () — ансамбль пабудоваў у Бухарэсьце пры палацы кіраўнікоў Валахіі і Румыніі. Улучае ў сябе таксама царкву Курця-Вэке — храм Сьв. Антона і двор Ганул-люі-Манук.

## Гісторыя
У сярэдзіне XV стагодзьдзя Ўлад III Цэпэш пабудаваў на месцы ўмацаваньняў XIV стагодзьдзя фартэцыю, у якой 20 верасьня 1459 году быў падпісаны афіцыйны дакумэнт, у якім упершыню згадваецца Бухарэст. 

Праз стагодзьдзе гаспадар Мірча Чабанул пабудаваў у фартэцыі царкву Сьвятога Антона, у якой пазьней каранаваліся кіраўнікі Румыніі. Цяпер гэта найстарэйшая царква Бухарэсту. У XVIII стагодзьдзі межы фартэцыі пашырыліся, на загад кіраўніка Аляксандра Іпсылянты быў пабудаваны палац для ваяводаў, а фартэцыю сталі называць *Стары двор*.

Археалягічныя раскопкі, якія праводзіліся на месцы фартэцыі з 1953 году, дазволілі зрабіць зь ейных руінаў музэй на вольным паветры.

## Вонкавыя спасылкі

* crestinortodox.ro, Curtea Veche din Bucuresti
* Museum Old Court

Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Славутасьці Бухарэсту
Катэгорыя:Музэі Бухарэсту
Помнік прыроды

**По́мнік прыро́ды** (ПП) — прыродная мясьціна, каштоўная ў аздараўленьні, навуцы і культурным пазнаваньні.

Зьяўляецца народным набыткам і ахоўваецца дзяржавай. Ёсьць відам аховы прыроды. Абвяшчаецца з прычыны адасобленасьці, немагчымасьці бясшкодна перанесьці ў штучныя ўмовы і меншай плошчы за заказьнік. Можа мець мясцовую і дзяржаўную значнасьць. Віды: батанічны, водны і геалягічны. Мае вызначаныя лад утрыманьня і захады аховы. Непаўторны і ўзорны заказьнік, запаведнік і нацыянальны парк таксама могуць аднесьці да помніка прыроды. 23 лістапада 1972 году на сядзібе Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры ў Парыжы (Францыя) адкрылі для падпісаньня Канвэнцыю па ахове помнікаў сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны. Помнік прыроды можа сустракацца ў выглядзе: урочышча (гай, возера, дзялянка даліны і ўзьбярэжжа), асобнай мясьціны (пячора, агаленьне, мэтэарытны кратэр, рэдкае і гістарычна каштоўнае дрэва, рэдкі від расьліны), прыроднай мясьціны штучнага паходжаньня (старадаўнія алея і парк, сажалка і дзялянка канала).

## Беларусь

У 1923 годзе ўрад Беларускай ССР зацьвердзіў сьпіс помнікаў прыроды, які дапоўніў у 1926 годзе. У 1963 годзе Савет міністраў БССР ухваліў Пастанову «Аб ахове помнікаў прыроды на тэрыторыі Беларускай ССР», паводле якой абвясьціў помнікі прыроды недатыкальнымі. На пачатак 1984 году ў Беларускай ССР налічвалася 137 помнікаў прыроды рэспубліканскай значнасьці: 60 векавых і рэдкіх дрэваў, 23 дзялянкі каштоўных насаджэньняў, 21 парк, 15 геалягічных агаленьняў, 10 валуноў, 3 месцы росту вадзянога арэху і 1 крыніца. У 1992 годзе Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры (Парыж, Францыя) ўлучыла Нацыянальны парк «Белавеская пушча» ў сьпіс аб’ектаў сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны. На 2000 год у Беларусі існавала 303 помнікі прыроды рэспубліканскай значнасьці, зь іх 182 геалягічныя, 116 батанічных і 5 водных.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыродныя помнікі
Катэгорыя:Ахова прыроды
Катэгорыя:Музэі на вольным паветры
Катэгорыя:Тыпы помнікаў
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналёгія
Рэспубліка Банат

**Рэспубліка Банат** (, , , ) — дзяржава, абвешчаная ў Тымішаары 1 лістапада 1918 году ў момант распаду Аўстра-Вугоршчыны і адначасовага  аб'яднаньня Югаславіі.

## Гісторыя
Да 31 кастрычніка 1918 году былі створаны вайсковыя рады нацыянальнасьцяў, якія пражывалі на тэрыторыі Банату: румынская, вугорская, нямецкая, сэрбская, і жыдоўская. На іх сустрэчы Ота Рот, сацыяліст з Грамадзянскай радыкальнай партыі, выступіў з прапановай стварыць аўтаномную Банацкую народную раду з удзелам прадстаўнікоў ад кожнай этнічнай групы, але румынскія афіцэры адмовіліся, спасылаючыся на адсутнасьць рэзалюцыі ад Румынскай Нацыянальнай Рады. Нягледзячы на ​​гэта, вядучыя сябры Сацыял-дэмакратычнай партыі вырашылі абвясьціць рэспубліку, і 1 лістапада гэта зрабіў Ота Рот, які стаў яе прэзыдэнтам. Незалежнасьць Банату была прызнана Вугоршчынай.

4 лістапада Банацкая народная рада арганізавала вайсковыя атрады з мэтай усталяваць кантроль над усёй тэрыторыяй рэспублікі, але зрабіць гэта так і не ўдалося. 15 лістапада сэрбскія войскі ўвайшлі ў Банат, і рэспубліка спыніла сваё існаваньне; потым яго тэрыторыя была падзелена паміж Румыніяй і Дзяржавай сэрбаў, харватаў і славенцаў.

16 красавіка 1920 году этнічныя немцы Банату паслалі на Парыскую мірную канфэрэнцыю запыт з просьбай аб аднаўленьні рэспублікі (пад назвай «Рэспубліка Банація»), але ім было адмоўлена.

## Насельніцтва

Насельніцтва рэспублікі складала 1 582 133 чалавекі: 
* румыны — 592 049 (37,42 %);
* немцы — 387 545 (24,50 %);
* сэрбы — 284 329 (17,97 %);
* вугорцы — 242 152 (15,31 %),
* а таксама славакі, баўгары, жыды і харваты.

Катэгорыя:Распад Аўстра-Вугоршчыны
Катэгорыя:Праекты дзяржаваў
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Сэрбіі
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Эўропы
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Падзеі 1 лістапада
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1918 годзе
Катэгорыя:Лістапад 1918 году
Катэгорыя:1918 год у Румыніі
Арнольд Міхневіч

**Арнольд Яфімавіч Міхне́віч** (, Менск — , Кёльн) — беларускі мовазнавец. Доктар філялягічных навук (1977), прафэсар (1980).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Гомельскі пэдагагічны інстытут у 1958 годзе. Працаваў настаўнікам, у Інстытуце мовазнаўства (з 1961; загадчык сэктару расейскай мовы з 1978 году), у Менскай вышэйшай партыйнай школе з 1983 году. Чалец КПСС з 1971 году.

Быў прарэктарам Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту, рэктарам Беларускага дзяржаўнага інстытуту праблем культуры.

## Дзейнасьць
Тэмы дасьледаваньняў: тэорыя граматыкі, граматыка беларускай мовы, праблемы этымалёгіі, культуры беларускай і расейскай моваў, супастаўляльнай граматыкі, білінгвізму, сацыялінгвістыкі.

## Працы
### Кнігі
* Сінтаксічна непадзельныя словазлучэнні ў беларускай мове. — Мн., 1965.
* Праблемы семантыка-сінтаксічнага даследавання беларускай мовы. — Мн., 1976.
* Хрестоматия по лекторскому мастерству. — Мн., 1978.
* Введение в методику лекционной пропаганды. — Мн., 1982.
* Ораторское искусство лектора. — М., 1984.
* Русско-белорусский разговорнк. — Мн.: Выш. шк., 1991. — 335 с.

#### У супрацы
* «Лектарскае майстэрства» (1975).
* «Слоўнік славянскай лінгвістычнай тэрміналогіі» (Прага, Т.1—2, 1977—1979).
* «Беларуская мова для небеларусаў» (1978, 2-е выд.).
* «Этымалагічны слоўнік беларускай мовы» (1980, Т.2).
* «Беларуская мова. Падручнік для 4 класа школ з рускай мовай навучання» (1982, 4-е выд.).

### Артыкулы
#### Артыкулы ў даведніках, слоўніках і энцыкляпэдыях
* Міхневіч, А. Я. Прамова / А. Я. Міхневіч //  — С. 5.

## Крыніцы

## Літаратура
* ЭЛМБ, Т. 3. — С. 650.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Памерлі ў Кёльне
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытуту мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Савецкія мовазнаўцы
Клуж (жудзец)

**Жудзец Клуж** () — румынскі жудзец у рэгіёне Трансыльванія.

## Геаграфія
Плошча жудзецу 6674 км², зь якіх траціну займаюць Заходнія Румынскія горы вышынёй да 1800 м, якія заходзяцца на паўднёвым захадзе жудзецу.

## Насельніцтва
У 2007 годзе тут пражывала 692 316 чалавек (мужчын — 333 923 і жанчын — 358 393 чалавек), шчыльнасьць насельніцтва — 103,73 чал./км².

**Нацыянальны склад:**
* Румыны — 80 %
* Вугорцы — 17,5 %
* Цыганы — 2,5 %

**Дынаміка зьмены колькасьці насельніцтва:**

 
## Адміністрацыйны падзел
У жудзецу знаходзяцца 2 муніціпія, 6 гарадоў і 69 камун.

## Эканоміка
Маецца вытворчасьць шкла, касмэтыкі, тэкстылю, мэханічных кампанэнтаў; разьвіта лясная, харчовая і фармацэўтычная прамысловасьць. Раён прыцягвае значныя замежныя інвэстыцыі, разьвіта ІТ і фінансавая галіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Акругі Румыніі
Заходнія Румынскія горы

**Заходнія Румынскія горы**, **Заходнія Румынскія Карпаты**, **Апусэні** () — частка горнай сыстэмы Карпат на захадзе Румыніі.

Абмежаваны на захадзе Сярэднядунайскай раўнінай, на поўначы — далінай раки Самэш, на ўсходзе — Трансыльванскім плято, на поўдні — далінай р. Мурэш. Вылучаюць цэнтральны плятопадобны горны масіў Біхар (выш. да 1848 м), вапняковыя горы Траскэў (да 1370 м) і Мэталіч (да 1438 м), на захадзе горныя сьцягі Кодру (1112 м), Зэранд і Пэдура-Краюлуй (ніжэй за 1000 м), на поўначы — горныя сьцягі Мэсэш, Плапіш і Фэджэт. Складзены з гранітаў, крышталічных сланцаў, вапнякоў і вульканічных парод. Вядомы радовішчы каляровых мэталаў (золата, срэбра, полімэталы, ртуць), вядзецца здабыча мармуру, андэзіту, вапняку. Характэрны букавыя, дубовыя і хваёвыя лясы, лугі.

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Трансыльванія
Катэгорыя:Горы Румыніі
Катэгорыя:Карпаты
Унівэрсытэт Бабеш-Бояі

**Унівэрсытэт Бабеш-Бояі** (, ) —  дзяржаўны ўнівэрсытэт у горадзе Клуж-Напока, Румынія. Названы ў гонар румынскага мікрабіёляга Віктора Бабеша і вугорскага матэматыка Янаша Бояі.

Зьяўляецца адным з найбольш буйных ВНУ у краіне — больш за 41 000 студэнтаў у 2014 годзе. Унівэрсытэт Бабеш-Бояі прапануе праграмы навучаньня на румынскай, вугорскай, нямецкай, ангельскай і францускай мовах.

## Факультэты
У унівэрсытэце працуе 21 факультэт:
* Факультэт матэматыкі і інфарматыкі
* Факультэт фізыкі
* Факультэт хіміі і хімічнай тэхналёгіі
* Факультэт геаграфіі
* Факультэт навук пра навакольнае асяродзьдзе і машынабудаваньне
* Факультэт права
* Філялягічны факультэт
* Факультэт гісторыі і філязофіі
* Факультэт сацыялёгіі і сацыяльнай дапамогі
* Факультэт псыхалёгіі і пэдагагічных навук
* Факультэт эканомікі і дзелавога адміністраваньня
* Факультэт эўрапейскіх дасьледаваньняў
* Факультэт бізнэсу
* Факультэт палітычных навук, адміністрацыйных і сувязі
* Факультэт фізычнага выхаваньня і спорту
* Факультэт праваслаўнага багаслоўя
* Факультэт тэалёгіі грэка-каталіцкай
* Факультэт тэалёгіі рэфармацкай
* Факультэт рымска-каталіцкай тэалёгіі
* Факультэт тэатра і тэлебачаньня

## Крыніцы

Катэгорыя:Румынскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1959 годзе
Румынскі атэнэўм

**Румынскі атэнэўм** () — канцэртная заля ў цэнтры Бухарэсту (Румынія). Адзін з галоўных арыентыраў румынскай сталіцы. Цяпер — галоўная канцэртная заля гораду, месца правядзеньня штогадовага міжнароднага музычнага фэсту. З 1889 г. — галоўная канцэртная пляцоўка Бухарэсцкага філярманічнага аркестру.

## Гісторыя
У 1865 годзе шэраг румынскіх дзеячаў культуры і навукі заснаваў румынскае культурнае таварыства Атэнэўм (Atheneum). З мэтай служэньня мастацтву і навуцы, у 1888 годзе ў Бухарэсьце быў адкрыты румынскі Атэнэўм.

Будынак быў пабудаваны паводле праекту францускага архітэктару Альбэра Галярона, на сродкі знатнага валаскага баярскага роду — Вакарэску і ўрачыста адкрыты ў 1888 годзе, хоць працы па яго аздабленьні працягваліся да 1897 г. Частка сродкаў на будаўніцтва была атрымана па адкрытай падпісцы на працягу 28 гадоў. У Румыніі да гэтага часу памятаюць заклік: «Ахвяруйце адзін лей на Атэнэўм!».

Пасьля распаду Аўстра-Вугоршчыны, 29 сьнежня 1919 г., Атэнэўм быў месцам правядзеньня канфэрэнцыі вядучых румынскіх дзеячаў, тых, хто прагаласаваў за ратыфікацыю дагавору аб далучэньні Бэсарабіі, Трансыльваніі і Букавіны да Каралеўства Румынія, у гэтак званую Вялікую Румынію.

## Будынак Атэнэўму
Багата ўпрыгожаны, купалападобны, круглы па форме будынак, нэаклясычнага стылю, з элемэнтамі рамантызму. Перад будынкам знаходзіцца невялікі парк з помнікам румынскаму паэту Міхаю Эмінэску.

Унутры, на першым паверсе разьмешчана вялікая канфэрэнц-заля, вышэй — глядзельная заля на 600 месцаў у партэры і 52 — у ложах.

Унутраную частку круглай сьцяны канцэртнай залі 75 м у даўжыню і 3 м у шырыню ўпрыгожвае фрэска мастака Костына Пэтрэску, якая паказвае найбольш важныя моманты румынскай гісторыі, пачынаючы з заваёвы Дакіі рымскім імпэратарам Траянам і заканчваючы ўзьнікненьнем Вялікай Румыніі ў 1918 годзе.

У 1992 годзе былі праведзены рэстаўрацыйныя работы, сродкі на якія былі выдзелены ў роўных долях урадам Румыніі і Рада Эўрапейскага банку разьвіцьця.

Румынскі атэнэўм сёньня зьяўляецца сымбалем румынскай культуры. У 2007 годзе будынак быў унесены ў Сьпіс эўрапейскай спадчыны.

## Галерэя

Файл:Romanian Athenaeum in Bucharest Romania.jpg|
Файл:Romanian-Athenaeum-Bucharest.JPG|
Файл:Ateneul Român 1.jpg|
Файл:Ateneul Roman b.jpg|
Файл:Ateneul Român Facade night.jpg|
Файл:Antoniu - l'Athenee.jpg|
Файл:Ateneul Roman binnenkant.jpg|
Файл:Ateneul Român Colonnade.jpg|
Файл:Flickr - fusion-of-horizons - Ateneul (3).jpg|
Файл:Ateneul Român stage.jpg|
Файл:Ateneul Roman dichtbij.jpg|
Файл:Ateneul Roman ingang artiesten.jpg|
Файл:Ateneul Roman trap.jpg|
Файл:Ateneul Român - Interior Sala.jpg|
Файл:Romanian Atheneum 40th anniv medal 2.jpg|
Файл:Stamps of Romania, 2013-15.jpg|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Filarmonica George Enescu&nbsp;

Катэгорыя:Канцэртныя залі Румыніі
Катэгорыя:Славутасьці Бухарэсту
Катэгорыя:Збудаваньні Бухарэсту
Катэгорыя:Румынская культура
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1888 годзе
Сьпіс найвышэйшых пунктаў Беларусі

У сьпісе пададзеныя ўзгоркі на тэрыторыі Беларусі, вышыня якіх перавышае 300 мэтраў над узроўнем мора. Усе найвышэйшыя пункты краіны знаходзяцца ў межах Беларускае грады, зь іх 47 на Менскім, 7 — на Ашмянскім і 4 на Наваградзкім узвышшы.

## Літаратура
* Пасанен В. Э., Дикусар Е. А., Подлисских В. Е. Горные вершины равнинной Беларуси. — Менск, 2014.
* Пасанен В. Э., Дикусар Е. А., Подлисских В. Е. Вертикальная Беларусь. Справочник-путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси — Менск, 2013.

Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
SpaceX Demo-2

**SpaceX Demo-2** — першы выпрабавальны палёт з экіпажам касьмічнага карабеля Crew Dragon, які быў запушчаны з Касьмічнага цэнтру імя Кенэдзі, які месьціцца ў штаце Флорыда, ЗША, у кірунку да Міжнароднай касьмічнай станцыі 30 траўня 2020 году ў 19:22:45 паводле ўнівэрсальнага каардынаванага часу. Demo-2 ёсьць першым арбітальным касьмічным палётам з удзелам экіпажу, які быў запушчаны з тэрыторыі ЗША пасьля апошняй місіі касьмічнага шатлу STS-135, якая адбылася ў 2011 годзе. На борце Crew Dragon знаходзіліся Дуглас Гэрлі, які займаў пасаду камандзіра касьмічных караблёў на Crew Dragon Demo-2, а таксама Робэрт Л. Бэнкен, які ёсьць камандзірам сумесных апэрацыяў. Crew Dragon Demo-2 таксама зьяўляецца першым арбітальным касьмічным палётам двух чалавек, запушчаных у ЗША з часоў запуску шатлу STS-4 у 1982 годзе.

Першая спроба запуску павінна была адбыцца 27 траўня 2020 году, аднак яна была спыненая празь неспрыяльнае надвор’е, выкліканае трапічным штормам Бэртай за 16 хвілінаў і 53 сэкунды да запуску. Другая спроба запуску пасьпяхова прайшла 30 траўня 2020 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Прамая трансьляцыя запуску на NASA TV.

Катэгорыя:Пілятаваныя місіі SpaceX
Ясы (жудзец)

**Жудзец Ясы** () — румынскі жудзец у рэгіёне Заходняя Малдова.

## Геаграфія
Плошча жудзецу 5476 км². Жудзец знаходзіцца паміж рэкамі Сырэт і Прут. Адміністрацыйны цэнтар — Ясы

## Насельніцтва
У 2002 годзе тут пражывала 816 910 чалавек. Зьяўляецца трэцім па колькасьці насельніцтва жудзецам ў Румыніі пасьля Бухарэсту і жудзеца Прахава.

**Нацыянальны склад:**
* Румыны — 98 %

## Адміністрацыйны падзел
У жудзецу знаходзяцца 2 муніціпія, 3 горады і 93 камун.

## Крыніцы

Катэгорыя:Акругі Румыніі
Заходняя Малдова

**Малдо́ва** () — вобласьць на ўсходзе Румыніі, паміж Усходнімі Карпатамі на захадзе і ракой Прут на ўсходзе. Па сучасным адміністрацыйным падзеле ўключае жудзецы (паветы) Бакэў, Васлуй, Вранча, Галац, Нямц, Ясы, частка паветаў Баташані і Сучава.

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Малдовы
* Малдаўскае княства
* Малдаване

## Літаратура
*  С. 24.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Румыніі
Пажарэвацкі мір

**Пажа́рэвацкі мір** або **Паса́равіцкі мір** (, , ) — мірная дамова, складзеная 21 ліпеня 1718 году паміж Аўстрыяй і Вэнэцыяй з аднаго боку і Асманскай імпэрыяй зь іншага боку ў горадзе Пажаравацы, якая скончыла Аўстра-турэцкую і Турэцка-вэнэцыянскую войны.

Асманская імпэрыя саступала Аўстрыі Банат, Алтэнію і паўночную Сэрбію разам зь Бялградам. Усе гэтыя ўладаньні Аўстрыя зноў вярнула Асманскай імпэрыі праз 21 год па Бялградзкім міры. Вэнэцыя саступала асманам заваяваныя ёю ў 1715 годзе часткі паўвострава Пэляпанэс, але захоўвала за сабой некаторыя крэпасьці ў Грэцыі і Альбаніі, а таксама Іянійскія астравы. Падчас мірных перамоваў былі падпісаныя і некаторыя гандлёвыя дамовы, згодна якіх падданым султана на тэрыторыі Аўстрыі надавалася свабода гандлю.

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Гісторыя Вэнэцыі
Катэгорыя:Падзеі 1718 году
Мунтэнія

**Мунтэ́нія** (), саст. Мультанія, — гістарычная вобласьць Румыніі, усходняя частка гістарычнай вобласьці Валахія, паміж рэкамі Дунай (на ўсходзе і поўдні), Олт (на захадзе) і Карпатамі. Мяжуе з Алтэніяй, Малдовай і Трансыльваніяй. Гістарычная сталіца Мунтэніі — Тырговіштэ.

Найбуйнейшы горад — Бухарэст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Румыніі
Катэгорыя:Валахія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Балкан
Алтэнія

**Алтэ́нія** (, таксама **Малая Валахія**) — гістарычная вобласьць на паўднёвым захадзе Румыніі, адмежаваная ад Трансыльваніі (на поўнач) Карпатамі, ад Мунтэніі (на ўсход) — ракой Олт, а ад Баўгарыі і Сэрбіі (на поўдзень і захад) — Дунаем. Распадаецца на жудзецы Горж і Долж. Галоўны горад — Краёва.

Тэрмін увайшоў ва ўжытак пасьля 1718 году, калі па ўмовах Пажарэвацкага міру Алтэнія (ці Малая Валахія) была адарвана ад Мунтэніі (Вялікай Валахіі) і далучана да ўладаньняў Габсбургаў (Трансыльванія). У 1737 годзе адзінства Валахіі было адноўлена.

## Крыніцы

Катэгорыя:Валахія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Балкан
Крышана

**Крышана** (, , ) — гістарычная вобласьць у  Румыніі, жудзецы Арад і Біхор), а таксама Вугоршчыне, якая знаходзіцца паміж ракой Цісай на захадзе, ракой Мурэш на поўдні, Заходня Румынскімі гарамі на ўсходзе і ракой Самеш на поўначы. Галоўны горад — Арадзя.

З XVIII стагодзьдзя Крышан падзялялі гістарычны лёс Трансыльваніі і таму часьцяком разглядаецца як яе складовая частка. У больш раньні час гэтыя паняцьці падзялялі. У 1571 годзе трансыльванскі князь Янаш II Жыгімонт Заполья адмовіўся ад правоў на вугорскі сталец у абмен на прызнаньне яго кіраўніком Трансыльваніі і Парцыюму — вобласьці, у склад якой, акрамя Крышан, увайшлі Марамурэш і Банат.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Румыніі
Катэгорыя:Трансыльванія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Вугоршчыны
Уд’яўрэ

**Уд’яўрэ** () — возера на поўначы Швэцыі. Разьмешчанае ў камуне Ар’еплюг, лэне Нарботэн, у швэдзкай Ляпляндыі. Належыць да басэйну ракі Шэлефтээльвэн. Плошча 249 км². Ля мястэчка Ар’еплюг Уд’яўрэ злучаецца з возерам Гурнаван.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Азёры Швэцыі
Катэгорыя:Ар’еплюг
Севераморск

**Северамо́рск** () — горад у Расейскай Фэдэрацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Ціханоўскі

**Ціхано́ўскі** — прозьвішча. Жаночая форма — Ціханоўская. Вядомыя носьбіты:

* Пётар Ціханоўскі (1958) — беларускі вайсковец

* Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі (1978) — беларускі блогер
* Сяргей Іванавіч Ціханоўскі (1990) — беларускі футбаліст

## Глядзіце таксама
* Ціханаўскі
* Сьвятлана Ціханоўская
Прыбыцьцё

**Прыбыцьцё** можа азначаць:

## Кінэматограф
* «Прыбыцьцё» — навукова-фантастычны фільм ЗША 1991 року
* «Прыбыцьцё» — навукова-фантастычны фільм ЗША і Мэксыкі 1996 року
* «Прыбыцьцё» — навукова-фантастычны фільм ЗША 2016 року

## Літаратура
* «Прыбыцьцё» — графічны раман Шона Тана

## Глядзіце таксама
* Arrival
Джым (літара арабіцы)

**Джым** (, ğīm, у частцы дыялектаў **ґім** і **жым**) — літара арабскага альфабэту, якая ў сучаснай стандартнай арабскай мове пазначае гук [dʒ].

## Формы

Літара можа злучацца як з папярэдняю, гэтак і з наступнаю літарай у слове, т.б. мае чатыры формы:

Гэтая літара месяцовая, яна не асымілюе артыклю *al-*.

Катэгорыя:Арабскі альфабэт
Дуб корачны

**Дуб корачны** (*Quercus suber*) — вечназялёнае дрэва сямейства букавых, паходзіць з паўднёва-заходняй Эўропы і паўночнай Афрыкі, шляхам інтрадукцыі зьявілася таксама ў іншых краінах Міжземнамор’я.

## Батанічнае апісаньне
Дрэвы вышыні вышынёй да 20 м, у дыямэтры да 1 м. Ствол і старыя галіны пакрыты цьвёрдай тоўстай карой (коркам), якая пэрыядычна здымаецца ў прамысловых мэтах (раз у 9-12 гадоў). Лісьце авальнае, скурыстае, ападае раз у 2-3 гады. Квітнее амаль бесьперапынна, за выключэньнем летніх месяцаў.

Плод — жолуд. Жалуды сядзяць па 1-3 штукі, на кароткай ножцы, утоеныя. Сьпеюць восеньню. Прарастаюць хутка — за 2-5 дзён. У першыя гады расьце павольна і патрабуе стараннага догляду. Цеплалюбівая і засухаўстойлівая расьліна. Каранёвая сыстэма глыбокая. Жыве да 200 гадоў і больш. Мае дэкаратыўнае значэньне.

Драўніна вельмі цьвёрдая, дзякуючы чаму ня мае выкарыстаньне пры вытворчасьці мэблі. Аднак часта выкарыстоўваецца пры апале ў камінах. Асаблівасьцю дрэва зьяўляецца вогнеўстойлівая кара, дзякуючы чаму ствол амаль не зьведвае значных пашкоджаньняў пры лясных пажарах.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Букавыя
Катэгорыя:Флёра Эўразіі
Катэгорыя:Флёра Афрыкі
Бярозаўская раённая арганізацыя БНФ

**Бярозаўская раённая арганізацыя партыі БНФ** &mdash; суполка БНФ у м. Бяроза. Аб’ядноўвае прыхільнікаў незалежнасьці Беларусі.

Суполка складаецца зь сяброў грамады, рады й старшыні.

## Рада
Рада выбіраецца на сходзе членаў БНФ места Бяроза. Рада пастаянны ўрад суполкі.

## Старшыня
Старшыня выбіраецца зь сяброў грамады БНФ на сходзе ўсіх членаў грамады. Старшыня мае права:
* прадстаўляць суполку ў судах і дзяржаўных службах
* заключаць, зьмяняць і адмяняць  дагаворы ад імя суполкі.
Старшыня суполкі: Сяржук Русецкі.

### Старшыні
* Сяржук Русецкі (дзейны)
* Анатоль Маразюк

## Дзейнасьць
Суполка дзейнічае ў асноўным:
* спробы ўдзелу ў выбарах
* назіраньне за падлікам галасоў на выбарах
* выступы ў СМІ
Любая іншая дзейнасьць забароненая.

### Скандал
У 2018 годзе бярозаўскі назіральнік Сяржук Русецкі і сябра камісіі Аляксандар Кенда расказалі, што ў час падліку галасоў у дзень выбараў на гэтым участку большасьць прагаласавала «супраць усіх», што было зафіксавана і ў пратаколе.

Аднак праз пэўны час пасьля выбараў стала вядома, што на гэтай безальтэрнатыўнай акрузе ўсё ж абвясьцілі дэпутатам Дзьмітрыя Гукіна.

Назіральнік зь Бярозы Сяржук Русецкі напісаў заяву ў пракуратуру, каб высьветліць, чаму так атрымалася. Яму прыйшоў адказ зь Бярозаўскай раённай выбарчай камісіі, што бюлетэні яшчэ раз пералічваліся на наступны дзень пасьля выбараў, 19 лютага.

«Першамайская сельская выбарчая камісія ў прысутнасьці чальцоў Бярозаўскай раённай выбарчай камісіі Крагеля А.У. і Мшара В.У., намесьніка старшыні ўчастковай камісіі ўчастку для галасаваньня № 30 Быцко І.Л., правяла паўторны пералік галасоў па Кабакоўскай выбарчай акрузе № 11, пра што быў складзены акт аб правядзеньні паўторнага падліку галасоў выбарнікаў па гэтай выбарчай акрузе», — паведамляецца ў адказе з раённай выбарчай камісіі на заяву Русецкага.

У выніку другога падліку выявілася, што за кандыдата Дзьмітрыя Гукіна аддадзена 50 галасоў, а «супраць усіх» прагаласавалі 39 чалавек. У першапачатковым пратаколе гэтыя лічбы былі наадварот.

Назіральнік Сяржук Русецкі кажа, што зьдзіўлены такім паваротам, таму што і сам стаяў каля стала, дзе лічыліся галасы ў дзень выбараў:

«Камісія з 14 чалавек лічыла галасы. Потым кандыдат абскардзіў гэта, тлумачэньні ўзялі ў назіральнікаў, але чамусьці не ва ўсіх, а толькі „правільных“. Тое самае можна сказаць і пра сяброў камісіі — калі спачатку ўсе 14 лічылі, то чаму на паўторны пералік не запрасілі сябра камісіі ад БНФ Аляксандра Кенду? Вынік атрымаўся такі, які быў патрэбны райвыканкаму», — заявіў Свабодзе Сяржук Русецкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Партыя БНФ
Міжрасавая парнаграфія

міні|220пкс|Джэская (зьлева) і Сэбастыян Барыя (справа)
**Міжрасавая парнаграфія** — галіна вытворчасьці парнаграфіі, дзе ўдзельнічаюць прадстаўнікі рознах расаў (як правіла эўрапэоіднай і нэгроіднай расаў).

Магчыма першым кінафільмам, дзе была паказаная мажарасавая парнаграфія быў фільм 1972 году «За зялёнымі дзьвярыма». У ім быў паказны плоцевы чын эўрапэоіднай акторкі Мэрылін Чэмбэрз з нэгрыцянскім акторам Джоні Кэйсам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Парнаграфія паводле жанраў
MILF

**MILF** () — від парнаграфіі, дзе акторкамі выступаюць звычайна жанчыны ва ўзросьце ад 30 да 50 гадоў. Бывае, што ў ім выступаюць нават жанчыны з 25 гадоў. Галоўны зьмест дадзенага кіно &mdash; гульня паміж старою жанчынаю і маладым палюбоўнікам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне
Раман Галоўчанка

**Рама́н Алякса́ндравіч Гало́ўчанка** ( 10 жніўня 1973) — дзяржаўны дзяяч і дыплямат Беларусі.

Трэці амбасадар Беларусі ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах ( 2013—2018), 4-ы старшыня Дзяржаўнага вайскова-прамысловага камітэту Беларусі (2018—2020) і 10-ы старшыня Савету міністраў Беларусі (2020—2025). Восьмы старшыня Нацыянальнага банку Беларусі (ад 2025 году).

## Жыцьцяпіс
У 1996 годзе скончыў Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных зносін. У 1996—1997 гадох працаваў на вайскова-тэхнічным ЗАТ «Белтэхэкспарт» спачатку ў якасьці рэфэрэнта старшыні ўправы, а затым намесьнікам кіраўніка. У 1997—2002 гадох быў галоўным спэцыялістам Дзяржаўнага сакратарыяту Рады бясьпекі Беларусі. У 2002—2005 гадох займаў пасаду намесьніка начальніка аддзелу нагляду за выкананьнем законаў у вайскова-прамысловым комплексе Пракуратуры Беларусі.

У 2003 годзе скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Беларусі. У 2005—2006 гадох працаваў галоўным дарадцам управы вонкавай палітыкі Адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі. У 2006—2009 гадох быў галоўным дарадцам Дзяржаўнага сакратарыяту Рады бясьпекі Беларусі. У 2009 годзе стаў дарадцам-пасланьнікам Амбасады Беларусі ў Польшчы.

У 2009—2013 гадох быў 1-м намесьнікам старшыні Дзяржаўнага вайскова-прамысловага камітэту Беларусі. У 2013—2018 годзе займаў пасаду амбасадара Беларусі ў Аб'яднаных Арабскіх Эміратах. Таксама быў амбасадарам паводле сумяшчальніцтва ў Катары, Кувэйце і Савудаўскай Арабіі. У 2018—2020 гадох узначальваў Дзяржаўны вайскова-прамысловы камітэт Беларусі.

З 4 чэрвеня 2020 году прызначаны прэм’ер-міністрам Беларусі. У чэрвені 2022 году Галоўчанка трапіў у санкцыйны сьпіс Канады. 10 сакавіка 2025 году ўзначаліў Нацыянальны банк Беларусі.

## Асабістае жыцьцё
Раман Галоўчанка жанаты і мае траіх дзяцей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Дзяржаўнага вайскова-прамысловага камітэту РБ.

Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія дыпляматы
Катэгорыя:Сябры Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Катары
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кувэйце
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Саудаўскай Арабіі
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь
Агульныя СС

**Агульныя СС** () — адна зь дзьвюх асноўных частак СС (нароўні з войскамі СС). У задачы «агульных СС» уваходзіла галоўным чынам ажыцьцяўленьне ўправова-гаспадарчых функцыяў на тэрыторыі Трэцяга Райху. Сябры «агульных СС» не знаходзіліся на ваеннай службе ў нацысцкай партыі й не атрымлівалі забесьпячэньня й аснады, а выконвалі свае партыйныя абавязкі паралельна з асноўнай працай. У той жа час многія дзяржаўныя ўстановы нацысцкай Нямеччыны камплектаваліся пераважна кадрамі з «агульных СС», што забясьпечвала цьвёрды партыйны кантроль над дзяржаўным апаратам.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс вядомых супрацоўнікаў СС

Катэгорыя:СС
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:1934 год у Нямеччыне
Штурмавыя атрады

**Штурмавыя атрады** (), скарочана **СА**, **штурмавікі**; таксама вядомыя як «**карычневакашульнікі**» (паводле аналёгіі з італьянскімі «чорнакашульнікамі») — ваенізаваныя фарміраваньні НСДАП у 1921—1934 гадох.

## Крыніцы
Катэгорыя:СА
Катэгорыя:Баявыя арганізацыі палітычных партыяў

Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:1921 год у Нямеччыне
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1921 годзе
Помнік Тадэвушу Касьцюшку (Вашынгтон)

**По́мнік Тадэ́вушу Касьцю́шку** — статуя Тадэвуша Касьцюшкі скульптара Антонія Попеля ў парку Лафаета (Вашынгтон, ЗША). Уключаны ў .

## Мінуўшчына
Статую выканаў з бронзы польскі скульптар Антоні Попель. Помнік адкрыў 11 траўня 1910 року прэзыдэнт ЗША Ўільям Тафт. Ён пастаўлены непадалёк ад Белага дому, у паўночна-ўсходнім канцы парку Лафаета, на авэню Пэнсыльваніі. Зьяўляецца адным з элемэнтаў Скульптурнага комплексу Амэрыканскай рэвалюцыі, разьмешчанага на пляцах і ў сквэрах Вашынгтону.

16 лістапада 2010 року ў Варшаве адкрытая копія вашынгтонскага помніку.

Уночы з 31 траўня на 1 чэрвеня 2020 року вашынгтонскі помнік Касьцюшку быў звандалізаваны ў часе закалоту па сьмерці Джорджа Флойда.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс аб’ектаў, названых у гонар Тадэвуша Касьцюшкі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Апісаньне статуі 

Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры ЗША
Катэгорыя:Скульптуры Вашынгтону (акруга Калюмбія)
Вашынгтон
Катэгорыя:Паўночны Захад (Вашынгтон)
Міхаіл Какшэнаў

**Міхаіл Міхайлавіч Какшэнаў** (, 16 верасьня 1936 — 5 чэрвеня 2020) — савецкі і расейскі актор, кінарэжысэр і сцэнарыст. Народны артыст РФ (2002).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Маскве. Яго дзяцінства прайшло ў раёне Замаскварэча. Бацькі актора ў 1930-х гадах пражывалі на Далёкім Усходзе СССР: у вёсцы Манамахова, Далёкаўсходні край, цяпер Дальнагорскі раён Прыморскага краю. У 1937 годзе яго бацька, дырэктар заводу Ёсіф Фрадавіч Какшэнаў быў рэпрэсаваны і расстраляны.

У 1957 годзе скончыў Маскоўскі індустрыяльны тэхнікум, пасьля чаго працаваў інжынэрам кіраваньня «Главнефтерудпром». У 1963 годзе скончыў Тэатральную вучэльню імя Б. В. Шчукіна. Працаваў акторам на сцэне Акадэмічнага тэатра імя Ўладзімера Маякоўскага. У 1966 году пераходзіць у Маскоўскі тэатар мініяцюраў і пачынае паралельна здымацца ў кіно. У 1974 годзе пераходзіць у Тэатар-студыю кінаактора.

Аўтар кнігі мэмуараў «Апэльсіны, вітамінчыкі…» (2000).

17 кастрычніка 2017 году быў шпіталізаваны ў аддзяленьне рэанімацыі маскоўскай ГКБ № 1 з інсультам, неўзабаве пераведзены ў Цэнтральную клінічную бальніцу №1 Кіраўніцтва справамі прэзыдэнта. У студзені 2018 году выпісаны зь лякарні. Пасьля выпіскі на публіцы не зьяўляўся. Памёр 5 чэрвеня 2020 году пасьля працяглага лячэньня ў рэабілітацыйным цэнтры Падмаскоўя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Расейскія сцэнарысты
Катэгорыя:Расейскія акторы і акторкі
Катэгорыя:Расейскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Народныя артысты Расейскай Фэдэрацыі
Бабковыя

**Бабковыя** (Menyanthaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 6 родаў і каля 60 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы шматгадовыя або аднагадовыя, водныя ці амаль гэтак. Лісьце простае ці складанае, больш-менш круглявае або пальчатае. Кветкі ў суквецьці або адзіночныя, даволі буйныя; чашалісьцікаў і пялёсткаў 4 або 5. Плод — каробачка. Насеньне ад мала да многа, часам крылатае.

## Арэал
Распаўсюджваньне: ва ўсім сьвеце ў трапічным і ўмераным клімаце.

## Крыніцы
Фанограф

**Фанограф** ( — гук + пісаць) — прылада мэханічнага запісу і ўзнаўленьня гуку.

У час гуказапісу зьвязаная з мэмбранай іголка рухаецца па вінтавой лініі на паверхні цыліндрычнага валіка, укрытага воскам або фольгай, і выціскае на ёй канаўку пераменнай глыбіні. Пры ўзнаўленьні запісу іголка рухаецца па канаўцы з вымушанымі ваганьнямі, а зьвязаная зь ёй мэмбрана ўзнаўляе гук праз рупар. Да 1920-х гадоў выкарыстоўваўся для запісу народных музычных твораў. Правобраз грамафона і патэфона.

21 лістапада 1877 году амэрыканскі вынаходнік Томас Эдысан стварыў першы фанограф, на які запісаў словы песьні «У Мэры быў баранчык».

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўдыётэхніка
Катэгорыя:Гуказапіс
Катэгорыя:Вынаходніцтвы ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1877 годзе
Лебядзіны заказьнік

**Лебядзі́ны зака́зьнік** — рэспубліканскі біялягічны заказьнік Беларусі, заснаваны ў 1984 годзе на месцы Лебядзінай сажалкі на землях Агракамбінату «Ждановічы» ў Менскім раёне (цяпер Менск).

Да заснаваньня заказьніка на месцы Лебядзінай сажалкі была торфараспрацоўка. Пасьля яе спыненьня балоцістыя мясьціны засялілі лебедзі, ад якіх заказьнік назвалі Лебядзіным. Да 2014 году назіраньні выявілі ў Лебядзіным заказьніку каля 120 відаў птушак, што складалі 1/3 відавой разнастайнасьці Беларусі. Зь вясны да восені на Лебядзінай сажалцы сустракаўся малы бугай, занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, а таксама качка, хахлатая чэрнядзь, чарацянка і лысуха. Узімку заставаліся лебедзі-шыпуны. На 2016 год Лебядзіны заказьнік быў адзінай прыродаахоўнай дзялянкай Менска і месьціўся ў Цэнтральным раёне сталіцы. Сярод выяўленых на Лебядзінай сажалцы відаў птушак было 8 занесеных у Чырвоную кнігу. На 2017 год у заказьніку дзейнічала экалягічная сьцежка, што была адной зь дзьвюх у Менску

## Рэдкія віды
Да 2017 году ў Лебядзіным заказьніку сустракаліся 8 відаў птушак, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі: драч і чубаты жаваранак, што мелі эўрапейскі стан аховы, а таксама шарашчокая паганка, малая чайка, турухтан, вялікі грыцук, малы бугай і малая крачка. Таксама адзначаліся яшчэ 4 віды рэдкіх птушак: чырка-траскунок, траўнік, шэрая мухалоўка і звычайны жулан. Гнездаваліся малы бугай і драч. На дзялянцы нізіннага асаковага балота сустракалася 2 віды расьлінаў, занесеных у Чырвоную кнігу: балотны трывостранік і балотны відомец.

## Галерэя

!Качкі на Лебядзіным ставе (Беларусь, 2020 г.).jpg|Качкі на Лебядзінай сажалцы (2020 год)
!Лебядзіны заказьнік (Беларусь, 2020 г.).jpg|Від з боку Ратамскай вуліцы (2020 год)
!Лебядзіны заказьнік (Менск, 2020 г.).jpg|Знак Лебядзінага заказьніка
!Лебядзіны стаў (Менск, 2020 г.).jpg|Лебядзіная сажалка з боку Ратамскай вуліцы
!Лебядзіны стаў з дарогі (Беларусь, 2020 г.).jpg|Лебядзіная сажалка зь лесам каля праспэкта Пераможцаў


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Заказьнікі Беларусі
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Менск)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе