Віцебскі павет

**Ві́цебскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — места Віцебск.

## Гісторыя

Утварыўся ў канцы XIV ст. па скасаваньні Віцебскага княства. У 1508 годзе з заснаваньнем Віцебскага ваяводзтва ўвайшоў у ягоны склад. У 1514 годзе паўночная частка павету зь Вяліжам і Жэжыцам адышла да Маскоўскай дзяржавы.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў, як і іншыя паветы Літвы, атрымаў удакладненыя межы. У 1582 годзе па заканчэньні Інфлянцкай вайны ў склад павету вярнулася Вяліская воласьць.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Віцебскага павету ліцьвінамі: «*литвин [[Вяліж|Велижского]] повету Яремка*» (1607 год), «*приехали Велижские торговые люди… а сказывали: уже намъ, нашей Литве худо стало…*» (1609 год), «*литвин, из [[Віцебск|Витепска]], Иванко Мещеринов*» (1609 год), «*…приехали <…> из Велижа два литвина Кузька Федоров да Иванко Офромеев…*», «*…приехал на Велиж, стал на посаде, у литвина у Степанка*» (абодва 1609 год), «*литвин малой Стенка, Борисовской волости Велижского повета*» (1609—1610 гады), «*…Давыдко Кученин в роспросе сказался: родом литвин [[Беларусцы|белорусец]] Витепского повету*» (1627 год), «*литвин торговый человек [[Сураж|суроженин]] Мишко Васильев*» (1628 год), «*литвин торговый человек суроженин Васька с сыном с своим с Мишкою*» (1629 год), «*литвин Александр Лабыт… шляхтич Витебского повету*» (1632 год), «*Велижского уезда <…> литвин Васка Шавра, меня излаял и назвал меня [[Маскаль|москалем]]*» (1644 год), «*[из Витебска] литвин… Гришка Яновский*» (1647 год), «*литвина… витепского торгового человека мещанина Остафья Андреева сына Пажанка*» (1668 год), «*…в распросе своем сказал: зовут его Сенькою Тихонов сын, родом литвин, города Витебска крестьянский сын деревни Гавриленки*» (1684—1685 гады). 

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) тэрыторыя павету апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі.

## Сымболіка
Харугва павету была аднолькавай з Аршанскай — зялёнага колеру з выявай Пагоні ў цэнтры.

Мескія гербы атрымалі Віцебск, Вяліж, Гарадок, Сураж.

## Геаграфія

Знаходзіўся на паўночным усходзе краіны, на поўначы межаваў з Маскоўскай дзяржавай, на ўсходзе — з Смаленскім паветам Смаленскага ваяводзтва, на поўдні — з Аршанскім паветам Віцебскага ваяводзтва, на захадзе — з Полацкім ваяводзтвам.

У склад Віцебскага павету ўваходзіла тэрыторыя Віцебскага гродавага, Вяліскага, Сураскага, Усьвяцкага і Азярышчанскага старостваў і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

На тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: Азярышча, Астроўна, Бабінавічы, Віцебск, Вяліж, Гарадок, Дабрамысьлі, Калышкі, Лёзна, Мікулін, Рудня, Сенна, Сураж, Усьвяты, Янавічы. Магдэбурскае права мелі Азярышча (1583), Астроўна (XVIII ст.), Віцебск (17.03.1597), Вяліж (20.03.1585).

## Дэмаграфія
У сярэдзіне XVII ст. Віцебскі павет налічваў 10 035 дымоў. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 70 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 27 тыс. чал.

## Ураднікі

Віцебская шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

## Архітэктура
### Драўляная
У XVII ст. на Віцебшчыне склалася самабытныя архітэктурная школа. Характэрная рыса школы — ярусныя кампазыцыі, дзе кожны аб’ём быў самастойнай архітэктурнай адзінкай і адначасна падпарадкоўваўся агульнай кампазыцыі будынка. Помнікі Віцебскай школы дойлідзтва не захаваліся.


Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (I. Trutnev, 1866).jpg|Ільлінская царква, Задзьвіньне
Viciebsk, Pieskavacik, Trajeckaja. Віцебск, Пескавацік, Траецкая (D. Strukov, 1864-67).jpg|Траецкая царква, Пескавацік
Viciebsk, Markaŭščyna-Trajeckaja. Віцебск, Маркаўшчына-Траецкая (I. Trutnev, 1866).jpg|Траецкая царква, Маркаўшчына
Viciebsk, Markaŭščyna-Mikolskaja. Віцебск, Маркаўшчына-Мікольская (1911).jpg|Мікольская царква, Маркаўшчына


Viciebsk, Šydłoŭščyna. Віцебск, Шыдлоўшчына (1911).jpg|Пятніцкая царква, Шыдлоўшчына
Viciebsk, Jurjeva Horka, Juraŭskaja. Віцебск, Юр’ева Горка, Юраўская (1866).jpg|Юр’еўская царква, Юр’ева Горка
Viciebsk, Płoskaja hara. Віцебск, Плоская гара (J. Pieška, 1800).jpg|Царква Яна Багаслова, Плоская гара
Viejna, Pakroŭskaja. Вейна, Пакроўская (1928).jpg|Пакроўская царква, Вейна


### Мураваная
У XVIII ст. на Віцебшчыне пашырылася будаваньне мураваных сакральных будынкаў у стылі віленскага барока.


Viciebsk, Nižni Zamak. Віцебск, Ніжні Замак (J. Pieška, 1800).jpg|Фарны касьцёл і царква Зьвеставаньня, Віцебск
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (J. Pieška, 1800).jpg|Касьцёл Сьвятога Антонія і Ўваскрасенская царква, Віцебск
Viciebsk, Pračyścienskaja. Віцебск, Прачысьценская (J. Pieška, 1800).jpg|Прачысьценская царква, Віцебск
Viciebsk, Pieskavacik. Віцебск, Пескавацік (A. Miniat, 1866).jpg|Царква Сьвятых Барыса і Глеба, Віцебск


Viciebsk, Ruś, Nižniaja Piatroŭskaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Віцебск, Русь, Ніжняя Пятроўская, Петрапаўлаўская (1900) (3).jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла, Віцебск
Viciebsk, Zaručaŭskaja. Віцебск, Заручаўская (1901-18) (2).jpg|Уваскрасенская (Заручаўская) царква, Віцебск
Vialiž, Illinskaja. Вяліж, Ільлінская (1941).jpg|Ільлінская царква, Вяліж
Sienna, Rynak. Сенна, Рынак (1913).jpg|Траецкі касьцёл, Сенна


Viciebsk, Pałacavaja, Kudzinovič. Віцебск, Палацавая, Кудзіновіч (1830).jpg|Палац Кудзіновічаў, Віцебск
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (J. Pieška, 1800).jpg|Ратуша, Віцебск
Vialiskaja ratuša. Вяліская ратуша (1901-18).jpg|Ратуша, Вяліж


## Глядзіце таксама
* Віцебскі павет (Расейская імпэрыя)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Віцебскае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага