Унітарная дзяржава

**Уніта́рная дзяржа́ва** ( — адзінства) — форма дзяржаўнага ладу, пры якой на вышэйшым узроўні існуюць моцная цэнтральная ўлада, адзіныя Канстытуцыя, урад, грошы, войска, праводзіцца адзіная зьнешняя палітыка, а на мясцовым узроўні дзейнічаюць свае органы кіраўніцтва.

Большасьць дзяржаў сьвету маюць унітарную форму дзяржаўнага ладу. Такая форма асабліва характэрная для невялікіх краін, у якіх няма мноства адрозьніваюцца рэгіёнаў. Зрэшты, існуюць і буйныя ўнітарныя дзяржавы, напрыклад Кітай, Казахстан, Манголія, Альжыр.

## Асноўныя прыкметы ўнітарнае дзяржавы

# Адзіны для ўсёй дзяржавы ўстаноўчы нарматыўны прававы акт (ці сукупнасьць такіх актаў), нормы якога маюць вяршэнства на ўсёй тэрыторыі краіны;
# Адзіныя для ўсёй краіны вышэйшыя органы ўлады;
# Адзіная сыстэма заканадаўства;
# Адзінае грамадзянства;
# Адзіная грашовая адзінка;
# Адзіная дзяржаўная мова;
# Састаўныя часткі ўнітарнай дзяржавы ня маюць прыкмет сувэрэнітэту.

## Віды ўнітарных дзяржаў
Унітарныя дзяржавы могуць быць *цэнтралізаванымі* й *дэцэнтралізаванымі* ў залежнасьці ад:

* характару ўзаемаадносін паміж вышэйшымі й мясцовымі органамі ўлады;
* абʼёму паўнамоцтваў, паданых адміністрацыйна-тэрытарыяльным адзінкам ці аўтаномным утварэньням у складзе ўнітарнай дзяржавы.

Прынята лічыць дзяржаву цэнтралізаванай, калі на чале мясцовых органаў дзяржаўнай улады стаяць прызначаныя з цэнтра чыноўнікі, якім падпарадкаваны мясцовыя органы самакіраваньня. У дэцэнтралізаваных унітарных дзяржавах мясцовыя органы дзяржаўнай улады абіраюцца насельніцтвам і карыстаюцца значнай самастойнасьцю ў рашэньні пытаньняў мясцовага жыцьця.

Прыкладам цэнтралізаванай унітарнай дзяржавы зьяўляецца Туркмэністан, дэцэнтралізаванай — Каралеўства Гішпанія. Часам вылучаюць:

* дзяржавы з адной аўтаноміяй:
** Украіна з аўтаномнай рэспублікай Крым;
* дзяржавы са шматлікімі аўтаноміямі:
** Гішпанія з аўтаномнымі супольнасьцямі (абласьцямі);
* дзяржавы з рознаўзроўневымі аўтаноміямі:
** Кітайская Народная Рэспубліка з аўтаномнымі акругамі, аўтаномнымі паветамі, аўтаномнымі раёнамі й асобымі адміністрацыйнымі раёнамі.

## Беларусь
Згодна з Канстытуцыяй Рэспубліка Беларусь — унітарная дзяржава:
**Разьдзел I.** Асновы канстытуцыйнага ладу.

**Артыкул 1.** Рэспубліка Беларусь — унітарная дэмакратычная сацыяльная прававая дзяржава.

## Сучасныя сувэрэнныя ўнітарныя дзяржавы

### Сьпіс сучасных унітарных дзяржаў:

#### [[Эўропа]]
# Альбанія
# Андора
# Беларусь
# Баўгарыя
# Ватыкан
# Вялікабрытанія
# Вугоршчына
# Грэцыя
# Данія
# Ірляндыя
# Ісьляндыя
# Гішпанія
# Італія
# Латвія
# Літва
# Ліхтэнштайн
# Люксэмбург
# Мальта
# Малдова
# Манака
# Нідэрлянды
# Нарвэгія
# Паўночная Македонія
# Польшча
# Партугалія
# Румынія
# Сан-Марына
# Сэрбія
# Славаччына
# Славенія
# Украіна
# Фінляндыя
# Францыя
# Харватыя
# Чарнагорыя
# Чэхія
# Швэцыя
# Эстонія

#### [[Азія]]
# Азэрбайджан
# Армэнія
# Аўганістан
# Банглядэш
# Бахрэйн
# Брунэй
# Бутан
# Усходні Тымор
# Віетнам
# Грузія
# Ізраіль
# Інданэзія
# Ярданія
# Іран
# Емэн
# Казахстан
# Камбоджа
# Катар
# Кіпр
# Кыргызстан
# Кітай
# Кувэйт
# Лаос
# Лібан
# Мальдывы
# Манголія
# Мʼянма
# Аман
# Саудаўская Арабія
# Паўночная Карэя
# Сынгапур
# Сырыя
# Таджыкістан
# Тайлянд
# Туркмэністан
# Турэччына
# Узбэкістан
# Філіпіны
# Шры-Ланка
# Паўднёвая Карэя
# Японія

#### [[Афрыка]]
# Альжыр
# Ангола
# Бэнін
# Батсвана
# Буркіна-Фасо
# Бурундзі
# Габон
# Гамбія
# Гана
# Гвінэя
# Гвінэя-Бісаў
# Джыбуці
# Эгіпет
# Замбія
# Зымбабвэ
# Каба-Вэрдэ
# Камэрун
# Кенія
# Конга, Бразавіль
# Конга, Кіншаса
# Кот дʼІвуар
# Лесота
# Лібэрыя
# Лібія
# Маўрыкій
# Маўрытанія
# Мадагаскар
# Малаві
# Малі
# Марока
# Мазамбік
# Намібія
# Нігер
# Руанда
# Сан-Тамэ й Прынсыпі
# Сўазілэнд
# Сэйшэлы
# Сэнэгал
# Самалі
# Сьера-Леонэ
# Танзанія
# Тога
# Туніс
# Уганда
# Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
# Чад
# Экватарыяльная Гвінэя
# Эрытрэя
# Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка

#### [[Лацінская Амэрыка]]
# Антыгуа й Барбуда
# Багамы
# Барбадас
# Бэліз
# Балівія
# Гаіці
# Гаяна
# Гватэмала
# Гандурас
# Грэнада
# Дамініканская Рэспубліка
# Калюмбія
# Коста-Рыка
# Куба
# Нікарагуа
# Панама
# Парагвай
# Пэру
# Сальвадор
# Сьвяты Вінцэнт і Грэнадзіны
# Сьвятая Люсія
# Дамініка
# Сурынам
# Трынідад і Табага
# Уругвай
# Чылі
# Эквадор
# Ямайка

#### [[Акіянія]]
# Вануату
# Кірыбаці
# Маршалавы астравы
# Рэспубліка Мекамуі
# Науру
# Новая Зэляндыя
# Палаў
# Папуа-Новая Гвінэя
# Самоа
# Саламонавы астравы
# Тонга
# Тувалу
# Фіджы

## Глядзіце таксама
* Фэдэрацыя
* Канфэдэрацыя
* Аўтаномія

## Крыніцы

Катэгорыя:Формы дзяржаўнага кіраваньня
Катэгорыя:Палітычная геаграфія