open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Роварная дарожка

**Ро́варная даро́жка** (*раварынка, вэлядарожка, вэлясыпэдная дарожка, роварная сьцежка*) — частка дарогі, прызначаная для руху ровараў, вылучаная дарожнай разьметкай і абазначаная адпаведнымі дарожнымі знакамі. Раварынка канструкцыйна афармляецца ў выглядзе адасобленай паласы. Роварнымі дарожкамі таксама лічацца палосы для роварнага руху, якія мяжуюць зь пешаходнымі дарожкамі, або знаходзяцца на праезнай частцы дарогі.

Роварныя дарожкі ў Беларусі сустракаюцца рэдка. Структура раварынак, у параўнаньні з краінамі Эўразьвязу, няразьвітая. Дзяржстандартам Беларусі роварныя дарожкі аднесеныя да апошняга, 4-га, узроўню патрабаваньняў да эксплюатацыйнага стану вуліц і праездаў, у выніку чаго паводле эксплюатацыйных характарыстык роварныя дарожкі звычайна саступаюць аўтамабільным дарогам.

У Менску да 2007 году было 2 роварныя дарожкі і 1 роварная дарожка ў Менскім раёне (Менск — Раўбічы). У 2007 годзе колькасьць раварынак павялічылася за кошт разьдзяленьня ходнікаў на пешаходныя і роварныя палосы, 1 роварная дарожка была пабудаваная ў Ждановічах уздоўж дарогі на Заслаўе. Роварная дарожка існуе ўздоўж дарогі Менск — Барысаў у горадзе Жодзіне Менскай вобласьці.  Адзінкавыя раварынкі існуюць у іншых рэгіёнах Беларусі. 12 верасьня 2009 году ў Менску адбылося афіцыйнае адкрыцьцё 27-кілямэтровай веладарожкі ўздоўж ракі Сьвіслач..

## Асаблівасьці руху па роварных дарожках у Беларусі
У Беларусі ўмовы і характарыстыка арганізацыі роварных дарожак, руху па іх, догляду за імі ўсталёўваюцца Правіламі дарожнага руху і дзяржаўнымі стандартамі, у прыватнасьці СНБ 3.03.02-97 «Вуліцы і дарогі гарадоў, пасёлкаў і сельскіх населеных пунктаў», СТБ 1291 – 2001 «Дарогі аўтамабільныя і вуліцы. Патрабаваньні да эксплюатацыйнага стану, дапушчальнага па ўмовах забесьпячэньня бясьпекі руху», БНіП 3.06.03-85 «Аўтамабільныя дарогі».

У адпаведнасьці зь беларускімі Правіламі дарожнага руху (ад 28 лістапада 2005 году) па роварнай дарожцы дазваляецца рухацца ня толькі раварыстам, але таксама пешаходам і групам дзяцей. Рух па веладарожцы мапэдаў і прыраўняных да іх транспартных сродкаў у Беларусі забаронены. У Беларусі пры адсутнасьці роварнай дарожкі рух раварыстам дазваляецца па ўзбочыне, ходніку, пешаходнай дарожцы, і толькі пры немагчымасьці руху па іх — па праезнай частцы дарогі. Раварыстам нельга рухацца па веладарожцы ў часе сьнегападу або галалёду. Па-за скрыжаваньнямі на нерэгуляваным скрыжаваньні роварнай дарожкі з дарогай раварыст абавязаны даць дарогу транспартным сродкам, якія рухаюцца па гэтай дарозе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*БНіП 3.06.03-85 “Аўтамабільныя дарогі”
*Правілы дарожнага руху
*СНБ 3.03.02-97 “Вуліцы і дарогі гарадоў, пасёлкаў і сельскіх населеных пунктаў”
*СТБ 1291 – 2001 “Дарогі аўтамабільныя і вуліцы. Патрабаваньні да эксплюатацыйнага стану, дапушчальнага па ўмовах забесьпячэньня бясьпекі руху”
*YouTube - Менская веладарожка. 27 км за 8 хвілін.

Катэгорыя:Роварныя дарожкі
Катэгорыя:Правілы дарожнага руху
Альдэбаран

**Альдэбара́н** (α Tau / α Цяльца / Альфа Цяльца) — найбольш яркая зорка ў сузор’і Цяльца і адна з найбольш яркіх зорак на начным небе. З-за свайго становішча ў галаве Цяльца, часта называецца «Вока Цяльца». Назва паходзіць ад арабскага слова الدبران (*al-dabarān*), што значыць «пасьлядоўнік» — зорка на начным небе зьдзяйсьняе свой шлях сьледам за Плеядамі. Здаецца, што Альдэбаран зьяўляецца найбольш яркай зоркай іншага больш расьсеянага зорнага скопішча Гіяды — бліжэйшага да Зямлі. Нягледзячы на гэта, ён проста разьмешчаны на лініі прамой бачнасьці паміж Зямлёй і Гіядамі і фактычна зьяўляецца асобнай зоркай.

Альдэбаран зьўляецца зоркай сьпяктральнай клясы K5III, гэта значыць, што колер зоркі аранжавы, яна належыць да нармальных гігантаў. У яго ёсьць зорка-кампаньён (цьмяны чырвоны карлік клясы M2 на адлегласьці некалькіх сотняў а.а.). У цяперашні час, спальваючы ў асноўным гелій, асноўны кампанэнт сыстэмы пашырыўся да памераў прыблізна 5,3 × 107 км, або каля 38 дыямэтраў Сонца. Спадарожнік Гіпарх вызначыў адлегласьць ад Зямлі да Альдэбарана ў 65,1 сьветлавы год, яго сьвяцільнасьць у 150 разоў больш, чым сонечная. Прымаючы да ўвагі гэту адлегласьць і яркасьць, па бачным бляску 0,85 зорн. вел. Альдэбаран займае 14 месца. Гэта пераменная зорка зь невялікай амплітудай бляску (каля 0,2m), тып пераменнасьці нерэгулярны.

У 1997 годзе паведамлялася аб магчымым існаваньні ў яго спадарожніка — буйной плянэты (або невялікага карычневага карліка), з масай роўнаю 11 масам Юпітэра на адлегласьці 1,35 а.а.

Альдэбаран лёгка знайсьці на начным небе — з-за яго яркасьці і прасторавай прыналежнасьці да аднаго з найбольш прыкметных астэрызмаў на небе. Калі ў думках злучыць тры зоркі Пояса Арыёна зьлева направа (у паўночным паўшар’і) або справа налева (у паўднёвым), першая яркая зорка, якая працягвае ўяўную лінію, будзе Альдэбаран.

Апошні раз паведамлялася, што непілятуемы касьмічны апарат «Піянэр-10» накіроўваецца у бок Альдэбарану. Калі зь ім нічога ня здарыцца, ён дасягне зоркі праз 2 мільёны гадоў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Цялец (сузор’е)
Катэгорыя:Падвойныя зоркі
Рокаш

**Ро́каш** — бунт, узброенае паўстаньне шляхты ў Рэчы Паспалітай супраць караля дзеля абароны ўласных правоў і вольнасьцяў. Рокашам таксама называюць канфэдэрацыю, скіраваную супраць караля.

Першапачаткова слова азначала *[[наезд]] [[Шляхта|шляхты]]* і паходзіць ад вугорскага *rakás* — натоўп. У сваю чаргу вугорскі тэрмін паходзіць ад назвы поля пад Пэштам, дзе зьбіралася конная шляхта дзеля выбару манархаў.

Права на бунт падданых супраць уладара паходзіла зь сярэднявечнага права на супраціў каралеўскай уладзе. У Рэчы Паспалітай юрыдычнаю асноваю для рокашу быў артыкул *de non praestanda oboedientia*, зафіксаваны ў так званым «Мельніцкім прывілеі» 1501 року, Генрыкавых артыкулах 1573 року і Pacta conventa (яны падпісваліся кожным каралём, пачынаючы з Генрыка Валезы). Паводле іх сэнатары мелі права ўважаць караля, які пераўзышоў свае паўнамоцтвы, за тырана.

Найвядомейшымі рокашамі былі «Курыная вайна», рокаш Зебжыдоўскага, рокаш Любамірскага і Ловіцкі рокаш.

## Глядзіце таксама
* Канфэдэрацыя (Рэч Паспалітая)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Права Рэчы Паспалітай
Зьдзецелка

**Зьдзецелка** — рака ў Беларусі, левы прыток Моўчадзі (басэйн Нёману). Цячэ ў Зьдзецельскім раёне Гарадзенскае вобласьці. Даўжыня 26 км. Плошча вадазбору 151 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1%.

На рацэ стаіць  места Зьдзецел.

Пачынаецца каля вёскі Юравічаў, у межах Наваградзкага ўзвышша, упадае ў Гезгальскае вадасховішча (на рацэ Моўчадзі) на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі Гезгалаў. На ўсім працягу мае каналізаванае рэчышча.

## Іншыя назвы
Іншыя назвы ракі:

* **Памара́йка**;
* **Дзя́тлаўка**;
* **Дзя́нцелка**;
* **Зі́тала**;

## У гістарычных крыніцах
У дакумэнце XVI ст. пішацца пра вёску Засецьце, побач зь якой знаходзіўся «*застенокь … сеножатный надь рекою Здетелкою обаполъ реки, которого есть волока целая съ полемъ и сь кустовьемъ*».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Зьдзецельскага раёну
Гезгальскае вадасховішча

**Ге́згальскае вадасхо́вішча** — вадасховішча ў Зьдзецельскім раёне Гарадзенскае вобласьці Беларусі. Плошча 1,22 км². Найбольшая глыбіня 4,5 м. Даўжыня 2,5 км. Найбольшая шырыня 1 км. Даўжыня берагавой лініі 9 км. Аб’ём вады 1,22 млн м³. Плошча вадазбору 1120 км². На рацэ Маўчадцы (за 9 км ад вусьця), за 14 км на поўнач ад Зьдзецелу, каля вёскі Гезгалы. Створанае ў 1959 годзе дзеля задавальненьня энэргетычных патрэбаў і рыбагадоўлі. Правы бераг вышынёй 2,5—3 м, парослы хваёвым лесам, левы пад лугам. Мае 9 выспаў агульнай плошчай 0,1 км².

Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Зьдзецельскага раёну
Катэгорыя:Вадасховішчы Гарадзенскай вобласьці
Мідгард

**Мі́дгард** (*Miðgarðr*, *Midgård*) — «сярэдняя зямля» ў скандынаўскай міталёгіі, сьвет, населены людзьмі.

Па легендах, Мідгард быў створаны Одынам, Вілі і Ве зь мяса Іміра, а затым адгароджаны павекамі Іміра ад іншых царстваў. Вакол Мідгарду разьмешчаны сусьветны акіян, які немагчыма перасекчы і ў якім жыве вялікі марскі зьмей Ёрмунганд. Мідгард злучаны з Асгардам (краінай асаў) вясёлкавым мастом (Біўрэст).

Мідгард будзе разбураны ў выніку Рагнароку, апошняй бітвы.

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Ляднік

**Ляднік** — гаспадарчае памяшканьне, ёмістасьць ці шафа, дзе захоўваецца нізкая ў параўнаньні з вакольнай тэмпэратура. Служыла для захоўваньня прадуктаў да вынаходніцтва халадзільніка.

## Паходжаньне

Леднікі выкарыстоўваліся яшчэ ў шумэрскія часы. Дагэтуль ільдом таксама карысталіся для ахаладжэньня і захоўваньня, аднак кароль Тэркі Зымры-Лім упершыню пачаў будаваць ледзяное памяшканьне з складанай сыстэмай вадазьліву і басэйнаў дзеля замарожваньня вады.

У XIX стагодзьдзі зьяўляюцца традыцыйныя невялікія памяшканьні з сабраным ільдом, якія карысталіся попытам да 1930-х рокаў — зьяўленьня ў дамах электрычных лядоўняў. Для гэтага ўзімку лёд зьбіралі, захоўвалі і развозілі па хатах. У 1827 быў вынайдзены прамысловы лёдарэз, што зрабіла карыстаньне леднікамі яшчэ прасьцейшым і таньнейшым. Дагэтуль леднікі вырабляліся для пэрсанальнага выкарыстаньня, а з 1840-х паўстаюць шматлікія кампаніі па іх вырабе: «Sears», «The Baldwin Refrigerator Company», «Ranney Refrigerator Company» ды інш.

## Дызайн
Ляднік быў вынайдзены амэрыканскім фэрмэрам і цесьляром Томасам Мурам у 1802 року. Ён стварыў яго, каб адвозіць масла на рынак ды прадаваць яго ў цьвёрдых брускох у адрозьненьне ад расталага масла сваіх канкурэнтаў. Ягоны першы ляднік складаўся з авальнага кядровага цэбру, унутры якога знаходзіўся цынавы кантэйнэр, а паміж імі закладаўся лёд; дзеля цеплаізаляцыі усё закутвалася ў трусінае футра.

## Крыніцы

Катэгорыя:Побытавая тэхніка
Катэгорыя:Зьбераганьне харчовых прадуктаў

Катэгорыя:Лёд
Паганства

**Пага́нства** (з лацінскае *paganus* — «мясцовы жыхар, мужыцкі») — сыстэма рэлігійных культаў, якія адухаўляюць навакольныя рэчы і зьявы прыроды (дрэвы, жывёлаў, Сонца, навальніцу і да т. п.). У больш агульным сэнсе — рэлігіі, якія не прызнаюць монатэізм.

Тэрмін ёсьць хрысьціянскай адаптацыяй слова «язычнік» зь юдаізму, і таму носіць нэгатыўнае адценьне, ідэнтычнае бязбожніку, атэісту, мушрыку і кафіру ў ісламе. З прычыны шматзначнасьці этнолягі стараюцца пазьбягаць тэрміну «паганства», карыстаючыся больш канкрэтнымі азначэньнямі, такімі як політэізм, шаманства, пантэізм альбо анімізм. Гэты погляд зазнае крытыцы, якая даводзіць, што ўсе гэтыя тэрміны ёсьць толькі прыватнымі адрозьненьнямі і не характарызуюць уласна рэлігію.

Напрыканцы XX стагодзьдзя паганства стала таксама самаазначэньнем прыхільнікаў нэапаганства. Таму сучасныя тэолягі сталі вылучаць тры розныя групы вераваньняў:
* Гістарычны політэізм (напрыклад, кельцкі політэізм ці скандынаўскае паганства);
* Народныя/этнічныя/мясцовыя вераваньні (напрыклад, кітайскае народнае вераваньне ці афрыканская традыцыйная рэлігія);
* Нэапаганства (да іх ліку адносяцца, напрыклад, Вікка і нямецкае нэапаганства).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Хрысьціянская тэрміналёгія
Сырыйскі фунт

**Сыры́йскі фунт** () — афіцыйная валюта Сырыі, эмітэнтам зьяўляецца Цэнтральны банк Сырыі. Ёсьць манэты вартасьцю 1, 2, 5, 10, 25 фунтаў і банкноты вартасьцю 1, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000 фунтаў. Сырыйскі фунт дзеліцца на 100 піястраў, але яны не выкарыстоўваюцца.

## Гісторыя
Да Першай Сусьветнай вайны Сырыя ўваходзіла ў склад Асманскай імпэрыі, і грашовай адзінкай на яе тэрыторыі зьяўлялася турэцкая ліра. Пасьля распаду Асманскай імпэрыі і перадачы Сырыі пад мандат Францыі і Вялікабрытаніі, на яе тэрыторыі меў хаджэньне эгіпэцкі фунт. Пасьля перадачы Сырыі і Лібану пад аддзельны мандат, Францыя пажадала выцесьніць эгіпэцкую валюту і дала права Банку Сырыі (француская філія Асманскага Банку), выпускаць валюту для тэрыторый уваходзячых у новы мандат.

Фунт быў уведзены ў 1919 годзе і пачаткова меў курс 1 фунт = 20 францускім франкам.

Пасьля зьмены палітычнага статусу Лівана, Банк Сырыі, зьмяніў назву на Банк Сырыі і Лівану. Ён выпускаў сырыйска-ліванскую валюту на працягу 15 гадоў, пачынаючы з 1924 году. Пасьля гэтага банк падзяліў агульную для Сырыі і Лівана валюту на дзьве аддзельныя.

Да 1958 году на банкнотах быў і арабскі і францускі тэкст, потым на адваротным баку пачаў друкавацца ангельскі тэкст.

Катэгорыя:Фунт
Катэгорыя:Эканоміка Сырыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Рагнарок

**Рагнарок** у скандынаўскай міталёгіі — апошняя бітва паміж багамі і пачварамі, падчас якой загіне існы сьвет.

Паводле вяшчунства, у дзень Рагнароку жахлівы воўк Фэнрыр праглыне сонца, пагрузіўшы сьвет у цемру, а мора выйдзе зь берагоў, калі з глыбінь выплыве сусьветны зьмей Ёрмунганд. Да іх далучыцца і вогнены волат Сурт з палаючым мячом, які выпаліць зямлю, і валадарка замагільнага царства Хель, і падступны бог Локі разам з усімі інеістымі волатамі-ётунамі. Супраць іх выступяць усе асы на чале з Одынам і ўсё эйнхерыі. Одын сыдзецца ў бітве з Фэнрырам і будзе ім забіты, Тор пазмагаецца са зьмеем Ёрмунгандам і заб’е яго, але і сам загіне ад яго яду. Пасьля таго, як волат Сурт спаліць сьвет, ён адродзіцца зноў.

Вяшчунства аб Рагнароку зроблена мёртвай прадказальніцай Вельвай, якую адмыслова для гэтага на час ажывіў Одын.

## Глядзіце таксама
* Ragnarok — паўднёвакарэйская кампутарная MMORPG-гульня.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Чэлсі (неадназначнасьць)

__NOTOC__
* Чэлсі — раней прамесьце Лёндану, у цяперашні час яго раён. Усе іншыя геаграфічныя амонімы паходзяць ад яго.

## Гарады
### ЗША
* Чэлсі (Алабама) — горад у штаце Алабама, ЗША.
* Чэлсі (Мэн) — горад у штаце Мэн, ЗША.
* Чэлсі (Масачусэтс) — горад у штаце Масачусэтс, ЗША.
* Чэлсі (Мічыган) — горад у штаце Мічыган, ЗША.
* Чэлсі (Аклагома) — горад у штаце Аклагома, ЗША.
* Чэлсі (Вэрмонт) — горад у штаце Вэрмонт, ЗША.

### Іншыя краіны
* Чэлсі (Канада) — горад у правінцыі Квэбэк, Канада.
* Чэлсі (Аўстралія) — прадмесьце Мэльбурну, Аўстралія.

## Глядзіце таксама
* Чэлсі (імя) — ангельскае жаночае імя.
* Чэлсі Лёндан — футбольны клюб зь Лёндану.
* Чэлсі (гурт) — музычны гурт, які ўтварыўся ў межах праекту «Фабрыка зорак — 6».
* Чэлсі (мост) — мост у Лёндане.
* Чэлсі (прычоска).
Этэла Фаркашава

**Этэла Фаркашава** (; нар. 5 кастрычніка 1943 году, Левача) — славацкая пісьменьніца, эсэістка, публіцыстка і філёзаф.

## Біяграфія
У 1960—1964 гадох вучылася на пэдагагічным факультэце (спэцыяльнасьць: матэматыка — фізыка), у 1966—1972 вывучала філязофію і сацыялёгію на філязофскім факультэце Унівэрсытэта Я. А. Комэнскага ў Браціславе. Дацэнтка катэдры філязофіі і гісторыі філязофіі гэтага ўнівэрсытэту. Займаецца праблемамі гнасэалёгіі і фэмінізму.

## Творчасьць
Для ейных твораў характэрныя складаныя сюжэтныя сувязі, якія паказваюць праблемы няпоўных сем’яў, разыходу бацькоў і шлюбныя канфлікты.

### Бібліяграфія
* 1978 — *Reprodukcia času* («Рэпрадукцыя часу», зборнік прозы)
* 1983 — *Snívanie v tráve* («Летуценьні ў траве»)
* 1986 — *Nočné jazvy* («Начныя шнары»)
* 1989 — *Unikajúci portrét*
* 1992 — *Etudy o bolesti* («Этуды пра боль»)
* 1993 — *Život ako rozhovor* («Жыцьцё як размова»)
* 1993 — *Nedeľné fotografie* («Нядзельныя фатаздымкі»)
* 1994 — *Nedeľné spomienky* («Нядзельныя ўспаміны»)
* 1996 — *Osud* («Лёс»)
* 1997 — *Deň za dňom* («Дзень за днём»)
* 1998 — *Hodina zapadajúceho slnka* («Гадзіна заходзячага сонца»)
* 2001 — *Po dlhom mlčaní* («Пасьля доўгага маўчаньня»)
* 2002 — *Záchrana sveta podľa G.* («Выратаваньне сьвету паводле Г.»)
* 2003 — *Uvidieť hudbu a iné eseje* «Убачыць музыку і іншыя эсэ»)
* 2005 — *Stalo sa*, («Адбылося», намінавана на літаратурную прэмію *«Anasoft litera»*).

Катэгорыя:Славацкія літаратаркі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Левачы
Агнешка Рамашэўская-Гузы

**Агне́шка Марыя Рамашэ́ўская-Гу́зы** () — беларуская й польская журналістка, былая дырэктарка спадарожнікавага тэлеканала «Белсат».

## Біяграфія
Дачка Зьбігнева ды Зофіі Рамашэўскіх. Нарадзілася ў 1962 годзе ў Варшаве. У 1987 годзе скончыла факультэт гісторыі Варшаўскага ўнівэрсытэту. Брала ўдзел у незалежным студэнцкім руху, была прадстаўніком Агульнапольскага ўстаноўчага камітэту Незалежнага аб’яднаньня студэнтаў (НАС), а потым сябрам рэвізійнай камісіі НАС. Пасьля ўвядзеньня ў Польшчы ваеннага становішча супрацоўнічала з апазыцыйным рухам, удзельнічала ў стварэньні руху «Свабода й Мір». У 1987—1990 гадах знаходзілася на доктарскай стыпэндыі ў Ельскім унівэрсытэце (ЗША).

## Кар’ера
У 1990 годзе кінула навуковую кар’еру і вярнулася ў Польшчу. Ад 1991 году працавала ў «Życie Warszawy», стажавалася ў Washington Times, Washington Post і New Republic. Ад красавіка 1992 году — на польскім тэлебачаньні. Ад 1999 году — адмысловы карэспандэнт і рэдактар замежнай рэдакцыі. Працавала ў Косаве, Босьніі, Македоніі, Румыніі, Аўганістане.

У 2004—2005 гадах працавала міжнародным карэспандэнтам — рыхтавала справаздачы перш за ўсё зь Беларусі й Украіны. Ад ліпеня да лістапада 2005 году пастаянна знаходзілася ў Горадні й Менску.

У лістападзе 2005 году галоўнай управай Польскага тэлебачаньня прызначана на пасаду карэспандэнта ў Менску. Але ўжо ў сьнежні беларускія ўлады анулявалі візу.

Аўтар канцэпцыі стварэньня пры Польскім тэлебачаньні асобнага тэлеканалу для Беларусі.

Са сьнежня 2007 году — дырэктарка ТБ «Белсат». Дамагалася большай заангажаванасьці TVP у фінансаваньне тэлеканалу.

18 сакавіка 2009 году Рада TVP звольніла Агнешку Рамашэўскую-Гузы з пасады дырэктаркі TV Polonia і ТБ «Белсат», аднак неўзабаве яна была адноўлена на пасадзе.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Катэгорыя:Польскія журналісты
Ванагэйм

**Ванагэйм** (*Vanaheim*) — у скандынаўскай міталёгіі радзіма ванаў.

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Ваны

**Ваны** — у скандынаўскай міталёгіі невялікая група багоў урадлівасьці. Жылі яны ў Ванагэйме, далёка ад Асгарду, мясьціны багоў-асаў. Ваны валодалі дарам прадбачаньня, вяшчунства, а таксама валодалі мастацтвам вядзьмарства. Акрамя гэтага, ім прыпісваліся кровазьмяшальныя сувязі паміж роднымі братамі і сёстрамі. Да ванаў адносілі Ньёрда і яго нашчадкаў — Фрэйра і Фрэйю.

У старажытных легендах распавядалася аб вайне, якая паклала канец залатому стагодзьдзю. Падставай да першай вайны паслужыў учынак злой вядзьмаркі Хейды, прыйшэлай у селішча асаў, якія забілі вядзьмарку дзідамі і спрабавалі тройчы спаліць яе на вогнішчы, але зладзюжка зноў уваскрасала з попелу. Пачатак вайне быў пакладзены правадыром асаў Одынам, які шпурнуў сваю дзіду ў кірунку ванаў. Багі ўрадлівасьці пайшлі ў наступ на нябеснае паселішча асаў, але асы апынуліся мацней, і дужаньне скончылася абменам закладнікамі. Вайну асаў і ванаў можна інтэрпрэтаваць як дужаньне за сьвяты мёд, які ўвасабляў у сабе нейкі касьмічны прынцып усьведамленьня жыцьця. Па адданьні, ваны лічыліся захавальнікамі сьвятога мёду. Ваны паслалі ў Асгард бога мора Ньёрда і яго дзяцей, двайнят Фрэйра і Фрэйю, а разам зь імі Квасіра, мудрага чалавечка, створанага зь сьліны багоў, якія ў знак прымірэньня паміж асамі і ванамі плявалі ў гарлач.

Асы таксама адправілі ў Ванагэйм закладнікаў: Хеніра, брата бога Одына, які дараваў першым людзям пачуцьці, і мудрага Міміра. Спачатку Хенір і Мімір былі ветліва прынятыя ванамі, але неўзабаве тыя дашлі да высновы, што на абмене з асамі яны прайгралі. Нерашучы Хенір ня мог і слова сказаць, калі побач не было Міміра. Ваны вырашылі, што Мімір зьяўляецца ня толькі голасам Хеніра, але і яго розумам. Угневаныя, яны адсеклі Міміру галаву і адправілі яе асам. Одын забальзамаваў галаву няшчаснага, затым прачытаў над ёй загавор, які вяртае дарунак прамовы. Пасьля Одын даручыў галаве Міміра пільнаваць чарадзейную крыніцу пад каранямі сусьветнага дрэва Іггдрасіль. Жадаючы атрымаць частку ведаў Міміра, Одын аддаў яму адно вока за дазвол папіць з крыніцы мудрасьці. Перад апошняй бітвай багоў і пачвар, Рагнарок, Одын павінен пайсьці да крыніцы і тамака папытаць рады ў галавы Міміра.
Паўднёва-Ўсходняя Азія

**Паўднёва-Ўсходняя Азія** — назва азіяцкага рэгіёну, які ўтрымлівае паўвостраў Індастан, Малайскі і Філіпінскі архіпэлягі. Да гэтага рэгіёну адносяць наступныя краіны: М'янма, Тайлянд, Камбоджа, Лаос, Віетнам, Малайзія, Сынгапур, Інданэзія, Усходні Тымор, Брунэй і Філіпіны. Плошча рэгіёну складае каля 4,5 млн км², а колькасьць жыхароў налічвае 550 млн чалавек.

У 1954—1977 гадах існавала міжнародная арганізацыя «Арганізацыя Дамовы Паўднёва-Ўсходняй Азіі» (SEATO), мэтай дзейнасьці якой, было ўтрыманьне міру ў гэтым рэгіёне. Гэтую арганізацыю заснавалі дзьве дзяржавы: Тайлянд і Філіпіны, а так сама некалькі краінаў не ўваходзячых у рэгіён, але мелі тут свае інтарэсы: ЗША, Аўстралія, Францыя, Новая Зэляндыя, Пакістан і Вялікабрытанія.

## Глядзіце таксама
* Асацыяцыя дзяржаваў Паўднёва-Ўсходняй Азіі

## Вонкавыя спасылкі

*
SEATO

**SEATO** ( — Арганізацыя дамовы Паўднёва-Ўсходняй Азіі) — вайскова-палітычная арганізацыя са штаб-кватэрай у Бангкоку, якая зьявілася ў выніку Манільскай дамовы 8 верасьня 1954 году.

Гэта быў адказ ЗША на паразу Францыі ў Індакітаі. Мэтай арганізацыі было спыненьне наступленьня камунізму ў Паўднёва-Ўсходняй Азіі, вырашэньня спрэчак паміж удзельнікамі, узаемадапамога ў выпадку агрэсіі.

У арганізацыю ўваходзілі наступныя краіны:

* Аўстралія
* Філіпіны
* Францыя
* Вялікабрытанія
* ЗША
* Новая Зэляндыя
* Пакістан
* Тайлянд

Прэстыж арганізацыі быў значна падарваны пасьля ўварваньня ЗША ў Віетнам. Гэта выклікала прапановы па спыненьні дзейнасьці арганізацыі. Пакістан пакінуў SEATO 7 лістапада 1973 году, а Францыя 30 чэрвеня 1974 году. 30 чэрвеня 1977 году пад час канфэрэнцыі ў Бангкоку SEATO была распушчана.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Былыя міжнародныя арганізацыі
Ётуны

**Ётуны**, **турсы** (па-старанарвэску: *jötnar*, адз. л. *jötunn*; *þursar*, адз. л. *þurs*) — у скандынаўскай міталёгіі волаты, у найпазьнейшай скандынаўскай традыцыі — тролі.

## Этымалёгія
Слова *ётун* паходзіць ад кораню са значэньнем *есьці* і значыць, верагодна, *абжора* альбо *людажэр*. Яму роднаснае стараангельскае слова *eoten*, якое сустракаецца ў «Бэавульфе», а таксама больш позьняе ангельскае *ettin* — казачны велікан.

## У міталёгіі
Ётуны, з аднаго боку — гэта старажытныя волаты, першанаселенцы міру, па часе папярэднія багам і людзям. Да такіх волатаў ставіцца Імір і яго нашчадкі, іністыя волаты, а таксама вялікія мудрацы Бельтарн, дзед Одына, Вафтруднір, зь якім Одын змагаўся ў мудрасьці, а магчыма, і Мімір, гаспадар мядовай крыніцы, адкуль той жа Одын чэрпаў мудрасьць і з галавой якога заўсёды раіўся. Зь іншага боку, ётуны — гэта жыхары лядоўні камяністай краіны на паўночнай і ўсходняй ускраінах зямлі (Ётунгэйм, Утгард), прадстаўнікі стыхійных дэманічных прыродных сіл, ворагі асаў. Яны ў што бы то ні стала імкнуліся адабраць у апошніх жонак — багінь Фрэйю, Ідун, і чарадзейныя атрыбуты — молат Тора, маладзільныя яблыкі Ідун, кальцо Драўпнір і г. д. У выніку іністыя волаты былі пераможаныя асамі, узначаленымі Одынам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Ётунгэйм

**Ётунгэйм** (*гэта значыць зямля Ётунаў*) — у скандынаўскай міталёгіі — адзін зь дзевяці міроў, зямля населеная волатамі-ётунамі.

Па легендах быў створаны асамі да ўсходу ад Мідгарду дзеля Бергельміру і яго нашчадкаў. Ад Асгарду Ётунгэйм адлучае рака Івінг. Ётунгэймам кіруе кароль Трым. Асноўнае селішча Ётунгэйму — Утгард. Таксама згадваюцца разьмешчаныя тамака Жалезны лес і Каменныя горы. У Ётунгэйме разьмешчаныя Гастрапнір — хата Менглад і Трымгэйм — хата Т’яцы.

Часта наведваўся асамі. У сагах згадваецца неаднаразовыя вандраваньні Тора і Локі па Ётунгэйме, у тым ліку і ў Утгард.

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Утгард

**Утгард** — у скандынаўскай міталёгіі галоўнае селішча ётунаў, разьмешчанае ў Ётунхейме.

У легендзе аб вандраваньні Тора згадваецца Утгарда-локі, як кіраўнік гэтага селішча. Таксама, часам, Утгардам завуць усё разьмешчанае вакол Мідгарда.

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Павэл Вілікаўскі

**Па́вэл Ві́лікаўскі** (; 27 чэрвеня 1941, Палудзка, цяпер частка Ліптаўскага Мікулаша — 10 лютага 2020, Браціслава, Славаччына) — славацкі празаік, перакладчык і публіцыст.

## Творчасьць
* 1965 — *Citová výchova v marci*, зборнік апавяданьняў
* 1983 — *Prvá veta spánku*, дэтэктыўная навэля
* 1989 — *Eskalácia citu*, апавяданьні
* 1989 — *Kôň na poschodí, slepec vo Vrábľoch*, навэля
* 1989 — *Večne je zelený… *, бурлескная навэля
* 1991 — *Slovenský Casanova* (у суаўтарстве з Лаёшам Грэндэлам)
* 1992 — *Peší príbeh*, навэля
* 1996 — *Krutý strojvodca*, зборнік апавяданьняў
* 1998 — *Okrídlená klietka alebo zo života mladého Slovenska a starých Slovákov*, публіцыстыка
* 2001 — *Posledný kôň Pompejí*
* 2004 — *Vyznania naivného milovníka*
* 2005 — *Čarovný papagáj a iné gýče*, намінаваны на літаратурную прэмію Anasoft litera
* 2006 — *Silberputzen. Leštenie starého striebra*

## Крыніцы

Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Славацкія перакладчыкі
Катэгорыя:Славацкія публіцысты
Эльфы

**Эльфы** (альвы) — у скандынаўскай міталёгіі самыя дробныя прыродныя духі. Першапачаткова альвы ўвасаблялі сабой душы памерлых, але паступова іх роля ў герархіі чароўных істот зьведала зьмены.

У раньняй скандынаўскай міталёгіі альвы — нестарэючая выдатная раса, якая валодае магіяй, жыве як і людзі, альбо на Зямлі, альбо ў сьвеце альваў, які таксама апісваўся існым цалкам рэальна. Такое паданьне аб альвах, часткова захаваўшыся, дайшло да часоў сярэднявечча, застаўшыся назаўжды ў мовах, імёнах, культуры і генеалогіі эўрапейскіх краін.

У пазьнейшых мітах альвы прадстаўленыя ў якасьці парфумы зямлі і ўрадлівасьці. Існаваў адмысловы рытуаль шанаваньня гэтай парфумы. Слова «альв» (эльф) у гэты пэрыяд стала абагульняць па ісьце зусім розных істот — уласна, альваў і дварфаў.

Альвы сталі мець некаторыя падобныя рысы як з карлікамі-цьвергамі, так і з ванамі. У «Старэйшай Эдзе» ёсьць згадваньні аб цудоўным кавалю Велундзе, якога звалі князём альваў. У «Малодшай Эдзе» згадваецца дзяленьне на цёмных (якія жывуць пад зямлёй) і сьветлых альваў (што жывуць у нябесным палацы). У позьніх скандынаўскіх сагах аб стварэньні міру гаворыцца, што альвы былі створаныя першымі асамі (Одынам, Вілі і Ве) з чарвякоў, якія зьявіліся ў мясе Іміра.

Сьветлым альвам (эльфам) было аддадзена царства Альвгэйм, цёмным альвам (гномам) — царства Свартальфагэйм, а карлікам-цвергам зямля Нідавэлір.

## Сьпіс альваў у «Малодшай Эдзе»
**Сьветлыя альвы** (*эльфы*) — майстэрскія кавалі, чараўнікі і музыкі, лёгкія, як паветра. Водзяць карагоды і танцы пры сьвятле Месяца.
* Велунд — уладар альваў, выдатны каваль.
* Бейла, Біггвір, Деккалфар, Сварталфар

**Цёмныя альвы** (*дварфы*, таксама чорныя альвы) — таксама майстэрскія кавалі і ведзьмакі.
* Хрэйдмар — вядзьмак, якому ў якасьці выкупу за забойства сына багі-асы перадалі скарбы Нібелунгаў, праклятыя цвергам Андвары.
* Сыны Хрэйдмара — Отр, Рэгін, Фафнір.
* Гэндалф — чараўнік і вядзьмак.
* Відфін — гном, адправіўшы сваіх сыноў здабыць мёд зь мядовай крыніцы мудрасьці Міміру.
* Сыны Відфіна — Біл, Х’юкі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Супэркубак Эўропы

**Супэркубак Эўропы** — спартовае спаборніцтва паміж некалькімі ўладальнікамі розных эўрапейскіх кубкаў для вызначэньня «самага-самага»

* Супэркубак УЭФА — супэркубак па футболе
* Хакейны Супэркубак Эўропы — супэркубак па хакеі з шайбай
Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе

**Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе** — найстарэйшы чэмпіянат па футболе, які праводзіцца дагэтуль. Складаецца з больш чым 140 ліг, якія ўлучаюць больш за 480 дывізіёнаў. Агулам налічваецца 22 узроўні.

На вяршыні сыстэмы футбольных ліг Ангельшчыны, званай таксама футбольнай пірамідай, знаходзіцца Прэм’ер-Ліга (да 1992 году гэта быў Найвышэйшы дывізіён). Наступны па рангу дывізыён называецца Чэмпіянат Футбольнай Лігі (да 2004 году вядомы як Першы дывізіён), затым Першая футбольная ліга й Другая футбольная ліга.
Стэмфард Брыдж (стадыён)

«**Стэ́мфард Брыдж**» () — стадыён у Лёндане. Хатні стадыён каманды «Чэлсі».

## Гісторыя
Заснаваны ў 1876 годзе. Яго вырашыў пабудаваць Лёнданскі лёгкаатлетычны клюб. Афіцыйнае адкрыцьцё — 28 красавіка 1877 году. З гэтага дня тамака пачалі праводзіцца спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы. Але ў 1905 годзе ён перайшоў да футбольнага клюбу «Чэлсі», як хатні стадыён.

## Наведвальнасьць
### Рэкорды
Рэкордная наведвальнасьць: 82 905 гледачы ў матчы супраць «Арсэналу», які праходзіў 12 кастрычніка 1935 году (рэкорд менавіта гульні «Чэлсі» на «Стэмфард Брыдж», былі матчы іншых камандаў на гэтым стадыёне з наведвальнасьцю 100 000).

### Сярэдняя наведвальнасьць
* Ангельская прэм’ер-ліга
** 2002-03: 39 784
** 2003-04: 41 234
** 2004-05: 41 870
** 2005-06: 41 902
** 2006-07: 41 909

## Міжнародныя матчы
* 5 красавіка 1913 — Ангельшчына 1-0 Шатляндыя
* 20 лістапада 1929 — Ангельшчына 6-0 Ўэйлз
* 7 сьнежня 1932 — Ангельшчына 4-3 Аўстрыі
* 11 траўня 1946 — Ангельшчына 4-1 Швайцарыя

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра стадыён «Стэмфард Брыдж» на партале Worldstadiums.com
* Афіцыйная старонка ФК «Чэлсі»

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Лёндану
Супэркубак УЭФА

**Супэркубак УЭФА** — штогадовае футбольнае спаборніцтва паміж дзейнымі пераможцамі Лігі чэмпіёнаў і Лігі Эўропы (раней — Кубка УЭФА). Звычайна гульні праходзяць у жніўні перад пачаткам бальшыні эўрапейскіх чэмпіянатаў. Дзейным пераможцам зьяўляецца «Атлетыка Мадрыд». Часьцей за іншых Супэркубак выйгравалі італьянскі «Мілян» і гішпанская «Барсэлёна» — па 5 разоў.

### Аднаматчавыя фіналы
*Да 2013 году ўсе матчы праводзіліся на стадыёне «[[Люі II (стадыён)|Люі II]]» у [[Манака]], у 2013 годзе матч прайшоў на стадыёне «[[Эдэн Арэна]]» ў [[Прага|Празе]].*

**Зацемка:** **дч** — зыход матчу вырашаны ў дадатковы час

### Двухматчавыя фіналы

**Зацемка**: **дч** — зыход суперніцтва вырашаны ў дадатковы час

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка на uefa.com

Катэгорыя:Футбольныя спаборніцтвы
Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА

**Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА** — эўрапейскі футбольны кубкавы турнір паміж уладальнікамі нацыянальных кубкаў краін-членаў УЭФА. Першы турнір адбыўся ў сэзоне 1960/61, апошні — у 1998/99 сэзоне, пасьля чаго турнір быў аб’яднаны з Кубкам УЭФА.

## Фіналы Кубка ўладальнікаў кубкаў УЭФА

## Уладальнікі Кубка ўладальнікаў кубкаў УЭФА

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка на uefa.com

Катэгорыя:Футбольныя спаборніцтвы
Чэлсі

**Чэ́лсі** (англ. *Chelsea*) — гістарычны раён Лёндана, раней — ягонае прадмесьце.

Абмежаваны вобласцю вакол Каралеўскай Дарогі (паміж Слоан-Сквэр і карчмой «Канец Сьвятла»), ракой Тэмзай і раёнам Віктарыянскіх мастакоў на поўдні; таксама да Чэлсі адносяць некаторыя часткі паміж Каралеўскай Дарогай і Дарогай Фулгэма.

Усходняя мяжа вызначаная рэчкай «Заходні раўчук» (Уэстбёрн), якая знаходзіцца зараз у трубе вышэй станцыі Мэтрапалітэна «Слоан-Сквэр». Каўнтэрскі канал (Каўнтэрскрык) забясьпечыў арыгінальную заходнюю мяжу. Раён *Chelsea* — частка Каралеўскага Мястэчка Кенсінгтон і Чэлсі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лёндан
Кубак Ангельшчыны па футболе

**Кубак выкліку Футбольнай асацыяцыі** (, скарочана FA Cup), шырока вядомы як **Кубак футбольнай асацыяцыі** альбо як **Кубак Ангельшчыны** — турнір з гульнёй на вылет у ангельскім футболе. Уважаецца найстарэйшым у сьвеце футбольным спаборніцтвам, якое праводзіцца з 1871 году. Самым тытулаваным клюбам турніру ёсьць «Арсэнал», які перамагаў 14 разоў у Кубку Ангельшчыны.

У спаборніцтвах могуць браць удзел усе клюбы, якія маюць права на ўдзел, ажно да 9-га ўзроўню ангельскай футбольнай сыстэмы, прычым клубы 10-га ўзроўню выступаюць у якасьці дублёраў у выпадку адсутнасьці заявак з вышэйзгаданых ліг. У сэзоне 2011—2012 гадоў удзельнічала рэкордная колькасьць клюбаў — 763. Турнір складаецца з 12 выпадковым чынам разыгранных раўндаў, за якімі рушаць паўфіналы і фінал. Удзельнікі ня маюць пасеву, але сыстэма бяре пад увагу ўзровень лігі, гарантуючы, што каманды з больш высокім рэйтынгам трапяць у наступныя раўнды зь мінімальнай колькасьцю гульняў. Такім чынам, дзеля трыюмфу ў турніры неабходна здабыць шасьці да чатырнаццаці перамог.

Першыя шэсьць раўндаў уважаюцца за адборачныя спаборніцтвы, бо ў іх бяруць удзел клюбы нацыянальнай сыстэмы ліг, то бок ад 5 да 10 узроўня ангельскай футбольнай сыстэмы. 32 з гэтых камандаў трапляюць у першы раўнд уласна саміх спаборніцтваў, сустракаючыся зь першай з 48 прафэсійных камандаў зь Першай і Другой ліг. Апошнімі ўступаюць у турніры 20 клюбаў Прэм’ер-лігі і 24 клюбы Чэмпіёншыпа, якія трапляюць у лёсаваньне трэцяга раўнду. Пераможцы атрымліваюць трафэй, а таксама месца на ўдзел у Лізе Эўропы.

## Фіналы Кубка Ангельшчыны

*Заўвагі*:
* д. ч. — матч завершыўся па дадатковым часе
* д. г. — дадатковая гульня
* пэн. — матч завершыўся сэрыяй пэнальці
* тоўстым шрыфтам вылучаныя каманды, якія зрабілі дубль (у адзін сэзон выйгралі кубак і чэмпіянат Ангельшчыны)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Ангельскі футбол
Ангельшчына
Прэм’ер-Ліга

**Прэм’ер-Ліга** (, да 1992 году — *Першы дывізіён*) — спаборніцтва для наймацнейшых футбольных клюбаў Ангельшчыны, якое мае статус першараднага футбольнага спаборніцтва Ангельшчыны. У розыгрышы кожны сэзон бяруць удзел 20 клюбаў. Пры гэтым існуе сыстэма ратацыі ў Прэм’ер-Лігу з Футбальнае лігі, то тры апошнія калектывы паводле вынікаў у сэзоне страчваюць права гуляць у лізе на наступны сэзон, саступаючы месца тром лепшым клюбам з Футбольнае лігі. Сэзоны праходзяць з жніўня па травень, прычым кожная каманда гуляе 38 матчаў, то бок мае з кожнай па дзьве сустрэчы, якія праходзяць у гасьцёх і на хатняй пляцоўцы. Большасьць гульняў праводзяцца ў суботу і нядзелю.

Ангельская прэм’ер-ліга была сфармаваная ў 1992 годзе з найвышэйшага дывізіёну Футбольнай лігі Ангельшчыны дзеля падвышэньня заробкаў клюбаў і большай камэрцыялізацыі. З 1992 году тытул чэмпіёну Прэм’ер-Лігі заваёўвалі 7 клюбаў, як то «Арсэнал», «Блэкбэрн Ровэрз», «Чэлсі», «Манчэстэр Юнайтэд», «Манчэстэр Сіці», «Лэстэр Сіці» і «Лівэрпул». Зь іх найболей пасьпяховы клюб «Манчэстэр Юнайтэд», які заваёўваў тытул чэмпіёну 13 разоў (менавіта Прэм’ер-лігу).

Ліга ёсьць карпарацыяй, у якой клюбы-чальцы выступаюць у якасьці акцыянэраў і прыносіць каля 2,2 мільярдаў эўра прыбытку на год. Прэм’ер-ліга ёсьць самай папулярнай спартовай лігай у сьвеце, якая трансьлюецца ў больш чым 200 краінах сьвету, апопліваючы тэлеаўдыторыю ў 4,7 мільярдаў чалавек. Сярэдняя наведвальнасьць матчаў Прэм’ер-лігі ў сэзоне 2022—2023 гадоў склала  чалавек.

## Пераможцы

## Выступы па клюбах

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
Аўрам Грант

**Аўраам «Аўрам» Грант** () — ізраільскі футбольны трэнэр. Апошняй значнай камандай, якую трэнаваў адмысловец была нацыянальная зборная Ганы.

## Біяграфія

Нарадзіўся 6 траўня 1955 году ў Пэтах-Тыкве, Ізраіль. Прызначаны трэнэрам «Чэлсі» 20 верасьня 2007 году. У ліпені 2007 году Аўрам Грант прыйшоў у «Чэлсі» на пасаду дырэктара па футболе. Да гэтага ён выконваў тыя жа абавязкі ў «Портсмуце». У верасьні 2007, пасьля сыходу Жузэ Маўрыньню, Грант стаў галоўным трэнэрам каманды. Стыў Кларк застаўся памагатым трэнэра. Да прыходу на «Фрэтан Парк» Грант трэніраваў зборную Ізраілю, і ледзь было не вывяў яе на чэмпіянат сьвету 2006 году. Пад кіраўніцтвам Гранта зборная Ізраілю ні разу не прайгравала, нават у складаных адборачных матчах з Францыяй і Швайцарыяй.

52-летні адмысловец пачаў сваю трэнэрскую кар’еру ў «Гапаэлі», які гуляе ў яго родным горадзе Пэтах-Тыква, і вывяў клюб на другое месца ў лізе ў сэзоне 1990—1991 гадоў, чаго ніхто не чакаў. Таксама ён два разы перамог з «Гапаэлем» у Кубку Інтэртота. Пасьля гэтага ён выйграў ізраільскую лігу з «Макабі» ў свой першы сэзон, адарваўшыся ад найбліжэйшага прасьледавальніка ў табліцы на 13 пунктаў. «Макабі» тады дайшоў да фіналу Кубка Ізраілю, але ня змог перамагчы. Кубак яны выйгралі ў 1994 годзе, а ў 1995 зноў сталі чэмпіёнамі, пасьля чаго Грант вырашыў перайсьці ў каманду галоўнага канкурэнта «Макабі» — «Гапаэль» з Хайфы, але зь імі заняў толькі чацьвёртае месца. У 1997 Грант вярнуўся ў Тэль-Авіў, і зноў перамог у Кубку Інтэртота ў 1999. У 2000 году ён стаў трэнэрам «Макабі» з Хайфы. Менавіта тамака Грант дамогся свайго найбольшага посьпеху ў клюбным футболе. За два гады ён двойчы перамог у чэмпіянаце, а ў 2002 годзе выйграў Кубак Інтэртота, што было своеасаблівым суцяшэньнем за прайграны кубак краіны ў тым жа годзе.

Да дасягненьняў Гранта можна аднесьці разьвіцьцё талентаў Ёсі Бэнаюна і Аегбэні Якубу, і посьпех нацыянальнай зборнай Ізраілю. У зборную Грант прыйшоў у ўзросьце 46 гадоў, і стаў самым маладым трэнэрам ізраільцян за ўсю гісторыю. Ён дамогся са зборнай узрушаючых вынікаў, і стаў самым пасьпяховым яе трэнэрам. З Ізраілем ён правёў 33 матчу, зь іх выйграў 14, унічыю згуляў 13 і прайграў 6.

У чэрвені 2006 году Грант прыйшоў у «Портсмут», дзе працаваў разам з Гары Рэднапам, пакуль не атрымаў прапанову ад «Чэлсі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на Goal.com 

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Ізраільскія футбольныя трэнэры
Бэлц

**Бэ́лц**, таксама **Бéльцы** () — горад на рацэ Рэўт, места на поўначы Малдовы, ейны палітычны, эканамічны, культурны і адукацыйны цэнтар. Колькасьць насельніцтва каля 127 600 чалавек (2004), што складае трэці паказчык у краіны пасьля Кішынёва і Тыраспалю.

Муніцыпалітэт Бельцы зьяўляецца найважнейшым транспартным вузлом (дзьве чыгуначныя станцыі (Бельцы-Слабадзея, Бельцы-Ораш), аэрапорт, аўтавакзал, а таксама прамысловы раён, культурны і дзелавы цэнтар, які часта называюць «паўночнай сталіцай» Малдовы.

## Назва
Назва паходзіць ад румынскага слова ***«bălț»***, што азначае «балота, лужыны». Мяркуюць, што горад атрымаў сваю назву таму, што знаходзіцца сярод балот і тваністых азёр.

## Гэаграфія
Горад разьмешчаны на поўначы Малдовы, абапал ракі Рэўт. Большая частка горада ляжыць вакол балота ў цэнтры Бельцаў. Жылыя раёны горада акружаны Бельцкім стэпам. Праз горад працякаюць рэкі Капачанка і Флэміндэ (басейн ракі Рэўт). На тэрыторыі ёсьць штучныя сажалкі: Камсамольская, Гарадзкая, Цагляная. Плошча горада складае 41,42 км², з прыгарадамі - 78 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Навіны Бэлцу
Стадыён

**Стадыё́н** () — будынак для спартовых мэт. Звычайна ўключае вялікае поле й месцы для гледачоў, разьмешчаныя ступеніста вакол поля. Таксама часта ўтрымоўвае дадатковыя пляцоўкі й дапаможныя памяшканьні для трэніроўкі й перапрананьні каманд. Стадыёны выкарыстоўваюцца ня толькі для розных відаў спорту на адкрытым паветры (напрыклад, лёгкай атлетыкі й футбола), але таксама для канцэртаў і іншых мерапрыемстваў.

Першымі стадыёнамі былі будынкі ў Старажытнай Грэцыі для правядзеньня Алімпійскіх гульняў і іншых спартовых спаборніцтваў. Самы стары вядомы стадыён знаходзіўся ў Алімпіі (Грэцыя). Спачатку стадыён выкарыстоўваўся толькі для змаганьняў у бегу; адгэтуль пайшла практыка стандартызацыі памеру поля — 180—200 мэтраў (адзін стадый, што дало назоў самому будынку).

На красавік 2023 году ў Беларусі налічвалася 164 стадыёны.

## Фотагалерэя

Image:1906 Athens stadium.jpg

Image:Delphi stadium DSC06305.jpg
Image:Olympiastadion Montreal.jpg
Image:Busch Stadium.jpg
Image:Yankee stadium.jpg


## Крыніцы
Стадыён (неадназначнасьць)

**Стадыён**:
* Стадыён — спартовы будынак
* Іяган-Філіп Стадыён (1763—1824) — аўстрыйскі палітычны дзеяч і міністар фінансаў
* Стадыён — апорыя Зянона
* «Стадыён» — савецкая рок-опэра 1973 году
* Стадыён (плятформа) — зачыненая плятформа Паўночна-Каўкаскай чыгункі ў Хостынскім раёне гораду Сочы
Футбольны клюб

**Футбо́льны клюб** — спартовая арганізацыя, якая ўдзельнічае ў спаборніцтвах па футболе. Акрамя ўласна спартоўцаў-футбалістаў, у склад клюбу ўваходзяць трэнэр і яго памочнікі, мэнэджары клюбу, лекары й іншы абслуговы пэрсанал. Непасрэдна палявая каманда складаецца з адзінаццаці гульцоў — дзесяці «палявых» і брамніка.

Аднаму клюбу можа належаць некалькі камандаў, якія выступаюць у розных дывізіёнах, юнацкая каманда, спартовыя школы, стадыён і трэніравальная база.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Футбольная тэрміналёгія
Жузэ Маўрыньню

**Жузэ́ Маўры́нью** (; нарадзіўся 26 студзеня 1963 году, Сэтубал) — партугальскі футбольны трэнэр, сын партугальскага брамніка і трэнэра Фэлікса Маўрыньню. Працаваў з камандай ангельскага клюбу «Чэлсі», зь якім расстаўся 19 верасьня 2007 годзе па ўзаемнай згодзе. 2 чэрвеня 2008 году Маўрынью падпісаў кантракт зь мілянскім «Інтэрам». 28 траўня 2010 году перайшоў у «Рэал» з Мадрыду. З 27 траўня 2016 году да 18 сьнежня 2018 году ўзначальваў «Манчэстэр Юнайтэд».

Цяпер лічыцца адным з найлепшых трэнэраў у Эўропе. Здолеў за два гады заваяваць усе эўрапейскія трафэі з «Порту» і прывесьці «Чэлсі» да чэмпіёнскага тытулу пасьля 50-гадовага перапынку.

## Біяграфія

Да 16 гадоў ён гуляў у аматарскай лізе, пакуль яго бацька Фэлікс Маўрынью (на той момант трэнэр «Віторыі», у мінулым брамнік зборнай Партугаліі) не пераканаў яго ў тым, каб ён стаў яго памагатым, бо клюб быў небагаты, яму проста бракавала пэрсанала. І з 16 гадоў Жузэ стаў актыўна дапамагаць бацьку, разьяжджаючы па краіне і назіраючы за супернікамі «Віторыі», робячы запісы аб усім што магло бы дапамагчы ў дасягненьні выніку.

## Дасягненьні
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў УЭФА: 2004, 2010
* Уладальнік Кубка УЭФА: 2003
* Чэмпіён Партугаліі: 2003, 2004
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2003
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2005, 2006
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі Ангельшчыны: 2005, 2007
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2005
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны па футболе: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Партугальскія футбольныя трэнэры
Катэгорыя:Порту (футбольны клюб)
Катэгорыя:Чэлсі (футбольны клюб)
Лібанскі фунт

**Ліба́нскі фунт** (, ISO 4217: **LBP**) — афіцыйная валюта Лібану. Яна дзеліцца на 10 кіршаў (), але ў выніку інфляцыі яны не ўжываюцца. Надпісы на ўсіх банкнотах валюты ўжываюцца на арабскай і францускай мовах.

## Гісторыя
Да Першай сусьветнай вайны, на тэрыторыі Лібану выкарыстоўвалася турэцкая ліра. Пасьля падзеньня Асманскай імпэрыі (з 1918 г.), пачаў выкарыстоўвацца эгіпецкі фунт. Пасьля перадачы кантролю над Сырыяй і Лібанам Францыі, фунт быў заменены новай валютай — фунтам Сырыі і Лібану. З 1939 году лібанская валюта афіцыйна была аддзеленая ад сырыйскай, але захоўвалася прывязка да францускага франку па фіксаваным курсе. У 1941 годзе, пасьля заваяваньня Францыі нацысцкай Германіяй, лібанскі фунт быў прывязаны да Брытанскага фунту па курсе 1 брытанскі фунт = 8,83 лібанскага фунту. Пасьля вайны прывязка да франку была адноўлена.

Фунт
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:ISO 4217
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Фунт
Катэгорыя:Фіксаваны абменны курс
HDTV

**HDTV** (, ) — міжнародны лічбавы стандарт, які апісвае якасьць карцiнкі. HDTV прапаноўвае разрозьненьне ў 1920×1080 кропак. Частата абнаўленьня карцiнкі ў HDTV можа дасягаць 60 кадраў у сэкунду, тады як у стандартным тэлебачаньні — да 30 кадраў. Высокай тэхнічнай якасьці карцiнкі HDTV адпавядае й больш дасканалая якасьць гуку. Гук перадаецца ў фармаце Dolby Digital 5.1. Дзякуючы гэтаму пры праглядзе HDTV ствараецца поўны «эфэкт прысутнасьці».

Вяшчаньне фільмаў і тэлеперадач у стандарце HDTV на захадзе (ЗША, Японія, Эўропа) вядзецца ўжо некалькі гадоў, па платных кабэльных і спадарожнікавых каналах. Для прагляду такога HDTV сыгналу патрабуецца: спэцыяльны HDTV-цюнэр, плазьменная або LCD-панэль з разрозьненьнем HDTV, і аплата паказу сыгналу.

Зусім нядаўна на захадзе быў пачаты выпуск і продаж кружэлак і плэераў зь фільмамі HDTV, прычым у двух канкуруючых і несумяшчальных адзін з адным стандартах: HD-DVD і Blu-Ray, па якасьці яны аднолькавыя, адрозьніваюцца толькі ёмістасьцю кружэлак і прынцыпам іх працы.

У чым адрозьненьне паміж відэа ў стандарце HDTV і звычайным DVD або сыгналам са звычайнага тэлевізара? Розніца ў асноўным толькі ў разрозьненьні, выразнасьці (колькасьці радкоў па гарызанталі й вэртыкалі) і ў суадносінах даўжыні старон экрана:

* звычайны ЭПТ-тэлевізар (любой дыяганалі): 640×480 (максымум, рэальна яшчэ менш), суадносіны бакоў кадра 4:3;
* сыгнал відэа з DVD-плэера: 720×576 (PAL) або 720×480 (NTSC), суадносіны бакоў кадра 5:4 або 3:2;
* сыгнал HDTV стандарту 720p: 1280×720, прагрэсіўная разгортка, суадносіны бакоў кадра 16:9;
* сыгнал HDTV стандарту 1080i: 1920×1080, празрадковая разгортка (інтэрлэйсны рэжым), суадносіны бакоў кадра 16:9;
* сыгнал HDTV стандарту 1080p: 1920×1080, прагрэсіўная разгортка, суадносіны бакоў кадра 16:9.

Чым вышэй разрозьненьне фільму — тым больш дэталізацыя й відовішчнасьць падзеяў, тым больш уражвае прагляд такога фільму. За 2005 год у Эўропе было прададзена каля 18 млн HDTV-дысплэяў.

Разрозьненьня звычайнага тэлевізара не хапае для якаснага адлюстраваньня відэа з DVD-плэера, а стандарт HDTV значна пераўзыходзіць якасьць сучаснай DVD-карцінкі, акрамя таго, у звычайных ЭПТ-тэлевізарах няма інтэрфэйсу HDMI або DVI, таму на яго немагчымая перадача сыгналу з разрозьненьнем HDTV.

У 2006 годзе сталі даступныя сямейныя HDTV-плэеры (фарматы HD-DVD або Blu-ray), таксама даступныя фільмы на такіх кружэлках, па кошце ў некалькі разоў даражэй DVD. Агульнапрынятым кодэкам для відэа высокага разрозьненьня (вяшчаньня й запісу) лічыцца H.264. Таксама распаўсюджанымі зьяўляюцца фільмы высокага разрозьненьня, сьціснутыя да аб’ёму аднаго або двух DVD (4.5 або 9 Gb) і прызначаныя для прагляду на кампутары. Агульнапрынятага кодэка ў гэтым выпадку няма, разрозьненьне, як правіла, 720p (1280×720, прагрэсіўная разгортка), гук AC3 (5.1). Гэта дазваляе некалькі падвысіць якасьць карцінкі ў параўнаньні з DVD, аднак не зьяўляецца паўнавартасным HDTV-відэа.

Аб’ём сусьветнага рынку HDTV у 2006 годзе склаў $26 млрд.

## Глядзіце таксама
* HDMI

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Тэлебачаньне
Боская камэдыя

**Бо́ская камэ́дыя** (у арыгінале *La Divina Commedia*) — твор італьянскага паэта часоў Сярэднявечча Дантэ Аліг'еры. Лічыцца адным з найлепшых узораў сусьветнай літаратуры ўвогуле. Першая паэма, напісаная на народнай мове — тасканскім дыялекце італьянскай.

Паэма напісаная паміж 1308 і 1321 гадамі, складаецца з трох частак — Пекла, Чысца і Рая — кожная зь якіх налічвае па 33 песьні.

На беларускую мову «Боскую камэдыю» пераклаў Уладзімер Скарынкін.

## Крыніцы


Катэгорыя:Д’ябал у літаратуры
Тінь Сонця

«**Тінь Сонця**» () — украінскі гурт з Кіева, што грае ў стылі фольк-мэтал, ці, паводле ўласнага вызначэньня, казацкі рок.

## Гісторыя
Афіцыйнай датай заснаваньня гурту ёсьць 13 чэрвеня 1999 году. Напачатку музыкі гралі альтэрнатыўны рок, але зь цягам часу перайшлі да фольк-мэталу. Першы выступ гурту адбыўся ў 2001 годзе ў Жытоміры на фэсьце «Новий зоряний дощ». У 2003 годзе гурт перайшоў да казацкага року. 28 жніўня 2004 году «Тінь Сонця» атрымалі гран-пры на фэсьце «Подих». У тым самым годзе гурт упершыню зьяўляецца на радыё й тэлебачаньні. У 2005 годзе ў гурце зьявіліся скрыпка й бандура.

Удзельнікі гурту супрацоўнічаюць з украінскімі нацыянал-патрыятычнымі арганізацыямі, як то *Союз Гетьманців-Державників, МНК, ВМГО «Просвіта»*, бралі ўдзел у канцэртах у часе Аранжавай рэвалюцыі ў 2004 годзе. Гурт браў удзел у адборачным туры на «Эўрабачаньне-2006».

Гурт шчыльна супрацоўнічае зь беларускімі арганізацыямі й музыкамі. Маецца таксама беларускамоўная вэрсія іхнага сайту. У 2005 годзе прымае ўдзел у трыб’юце беларускаму гурту Gods Tower. 22 верасьня 2007 году гурт браў удзел у фэсьце «Права быць свабодным», што адбыўся ў Луцку.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *Святість Віри* (2002)
* *За Межею* (2005)
* *Зачарований Світ* (2005)
* *Над Диким Полем* (2005)
* *Полум’яна Рута* (2007)
* *Сховане обличчя* (2010)
* *Танець серця* (2011)

### Удзел у складанках
* *[[Варта Вежы Багоў]]* (2005)
* *[[Прэм’ер Тузін 2006]]* (2006) — «Песьня Чугайстра»
* *[[Чарнобыльскі вецер]]* (2006)
* *Мазепа-Фест 2007* (2007)
* *Будзьма свабоднымі (Фэстывальны рух Беларусі)* (2008)

## Удзельнікі

### Сучасны склад
* Сяргей Васілюк (сьпеў, бас-гітара)
* Андрэй Хаўрук (гітара, клявішныя)
* Сафія Рагальская (скрыпка)
* Іван Лузан (бандура)
* Валадзімер Хаўрук (ударныя)

### Колішнія ўдзельнікі
* Кірыла Момат (гітара)
* Аляксей Васілюк (ударныя)
* Андрый Бязрэбры (гітара)
* Андрый Саўчук (гітара)
* Анатоль Зіневіч (гітара)
* Пятро Радчанка (ударныя)
* Валадзімер Манацюк (гітара)
* Касьцянтын Навуменка (ударныя)
* Аляксандар Грабнёў (ударныя)
* Сашка Каламіец (бас-гітара)
* Натальля Клімюк (скрыпка)
* Натальля Карчынская (скрыпка)
* Пятро Троць (ударныя)
* Тацяна Сергійчук (сьпеў)
* Натальля Данюк (сьпеў)

## Песьні па-беларуску
У альбоме «Танець серця» ўкраінскі гурт выканаў песьню па-беларуску, якая ў перакладзе Вітаўта Мартыненкі атрымала назву «Шлях у лес» А пачаткам супрацоўніцтва ўкраінскіх музыкаў з гэтым беларускім аўтарам быў беларускі пераклад для іх «Песьні Чугайстра», што трапіла ў шэраг складанак і ў альбом «Полум’яна рута» (2007).

## Літаратура
* Guardian «Тінь Сонця» — козацький мэтал // «Metal Art» №3, 2007, стар. 13—15.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Украінскія музычныя гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1999 годзе