Азёры (Гарадзенская вобласьць)

**Азёры** — вёска ў Беларусі, на берагох азёраў Белага і Рыбніцы. Цэнтар сельсавету Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 2705 чалавек. Знаходзяцца за 28 км на ўсход ад Горадні, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Жытомля; на аўтамабільных дарогах  і .

Азёры — даўняе мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны). Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся драўляныя царква, касьцёл і сынагога.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Азёры як «двор князя Вітаўта» датуецца 1398 годам. У XV—XVII стагодзьдзяў паселішча знаходзілася ў валоданьні вялікіх князёў і было цэнтрам воласьці Гарадзенска павету Троцкага ваяводзтва.

У 1518 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары аддаў Азёры ў заставу старосту гарадзенскаму Ю. Радзівілу. У 1555 годзе мясцовым вялікакняскім намесьнікам стаў Сэбастыян Дыбоўскі. Згодна з прывілеем 1568 году вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ў Азёрах праводзіліся штотыднёвыя таргі.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) маскоўскія захопнікі спалілі мясцовы касьцёл. Новы касьцёл імя Маці Божай Ружанцовай збудавалі на Рынку ў 1679 годзе (у 1779 годзе на сродкі караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага праводзілася яго аднаўленьне).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Азёры апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гарадзенскім павеце. У канцы XVIII ст. мястэчка набыў вядомы навуковец, авантурыст і філянтроп Міхал Валіцкі, які заснаваў тут суконную (1807 год) і папяровую фабрыкі (1809 год). 

У 1840-я гады ў Азёрах было 116 двароў. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) расейскія ўлады канфіскавалі маёнтак у Валіцкіх. Мясцовыя прадпрыемствы прыйшлі ў заняпад. У канцы 1870-х гадоў у мястэчку дзеялі касьцёл, царква і сынагога, працавалі заводы вырабу сьвечак і скураў. У 1895 годзе ў Азёрах утварылася гарбарнае прадпрыемства, у 1899 годзе аднавіла сваю дзейнасьць папярова-кардонная фабрыка. У 1904 годзе на ткацкім прадпрыемстве раздавалі лісты з зваротам «Да работнікаў» пра сьвята 1 траўня.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Азёры занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Азёры абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з савецка-польскай Рыскай мірнай дамовай 1921 году Азёры апынуліся ў складзе міжваенннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Гарадзенскага павету Беластоцкага ваяводзтва. У гэты час тут пачалі дзеяць гурткі БСРГ, якія неўзабаве праз жорсткі ўціск польскіх уладаў перайшлі да КПЗБ і КСМЗБ. У 1924 годзе ў мястэчку адбыўся антыўрадавы мітынг, а ў 1926 годзе 130 работнікаў лесапільні прыпынялі работу празь незадаволенасьць умовамі працы.

У 1939 годзе Азёры ўвайшлі ў БССР, дзе ў 1940 годзе сталі цэнтрам сельсавету. За часамі нямецка-савецкай вайны ў 1941—1944 гадох у вакольных лясах дзеялі савецкія партызаны. У 1942 годзе яны зьнішчылі ў мястэчку вайсковы аддзел Трэцяга Райху. 

На 1989 год у Азёрах быў 741 двор. У 2009 годзе вёска атрымала афіцыйны статус «аграгарадку».


Aziory, Rynak. Азёры, Рынак (1915-18).jpg|Рынак, 1915—1918 гг.
Aziory, Maci Božaj Ružancovaj. Азёры, Маці Божай Ружанцовай (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Aziory, Kaścielny, Maci Božaj Ružancovaj. Азёры, Касьцельны, Маці Божай Ружанцовай (1915-18).jpg|Касьцёл, 1915—1918 гг.
Aziory, Kaścielny, Maci Božaj Ružancovaj. Азёры, Касьцельны, Маці Божай Ружанцовай (1941).jpg|Касьцёл, 1941 г.


Aziory, Carkoŭnaja. Азёры, Царкоўная (1928).jpg|Старая царква, 1928 г.
Aziory, Školnaja. Азёры, Школьная (1907).jpg|Вуліца Школьная, 1907 г.
Aziorskaja synagoga. Азёрская сынагога (1916).jpg|, 1916 г.
Aziorskaja synagoga. Азёрская сынагога (1930-39).jpg|Сынагога, 1930-я гг.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 426 муж., зь іх шляхты 7, духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 235, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 181; 1878 год — 1013 чал., зь іх 508 жыдоў; 1897 год — 3283 чал. 
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 1755 чал.; 1989 год — 2447 чал.; 1999 год — 2828 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 2705 чал.

### Інфраструктура
У Азёрах працуюць сярэдняя школа, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, дом культуры.

У 1990-я гады ў вёсцы збудавалі касьцёл Хрыста Валадара.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

З усёй урбананімічнай спадчыны Азёраў да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Школьная.

## Эканоміка
Прадпрыемствы: норкавая фэрма, лесазавод.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Магіла паўстанцаў 1863—1864 гг.
* Могілкі старыя каталіцкія
* Царква Сьвятога Духа (1866; мураўёўка)

Каля Азёраў захаваліся помнікі археалёгіі: 2 стаянкі першабытнага чалавека (8—5-га і 3-га тыс. да н. э.) і курганныя могільнікі.

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Маці Божай Ружанцовай (XVIII ст.)
* Царква (1676)
* Сынагога (XVIII ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
*