Агадыр

**Агады́р** () — горад у Марока на беразе Атлянтычнага акіяна ля падножжа Атляскіх гор. Агадыр ёсьць цэнтрам рэгіёну Сус-Мас. Паводле мараканскага перапісу 2024 году насельніцтва грамады складала  чалавек. Уважаецца за вядомым цэнтар бэрбэрскай культуры ў краіне, але большасьць насельніцтва, то бок 58,3%, карыстаецца арабскай мовай як роднай, у той час блізу 40,7% у хаце размаўляе па-бэрбэрску. У Агадыры ладзяцца шматлікія фэстывалі, павязаныя з бэрбэрскай культурай, як то Енаер і Буджлюд. Разам з Маракешам Агадыр ёсьць важным цэнтрам турызму ў Марока. Таксама для гарадзкой гаспадаркі важкімі ёсьць рыбалавецтва ды экспарт цытруны і гародніны.

## Гісторыя

Найстарэйшая вядомая мапа з пазначэньнем Агадыру датуецца 1325 годам. Гэтак, прыблізна на месцы сучаснага гораду на ёй пазначанае места пад назвай Порта-Мэсэгіна, у гонар назвы бэрбэрскага племяні, якое фіксавалася яшчэ ў XII стагодзьдзі. У канцы XV стагодзьдзя партугальцы пачалі займаць месцы ўздоўж мараканскага ўзьбярэжжа. У 1505 годзе партугальскі шляхціч Жуан Лопіш дэ Сэкейра заняў месца, дзе сёньня стаіць горад. Ён пабудаваў драўляны замак ля падножжа ўзгорка, недалёка ад водных крыніцаў, чым была ўтвораная партугальская калёнія пад назвай Санта-Крус-ду-Кабу-ду-Ге. Пазьней, 25 студзеня 1513 году, замак быў набыты каралём Партугаліі.

Партугальская прысутнасьць выклікала варожасьць з боку мясцовага насельніцтва рэгіёну Сус, якое ініцыявала шматгадовую эканамічную і вайсковую блякаду порта. У 1510 годзе Мугамад аль-Каім, кіраўнік шарыфійскай сям’і, якая замацавалася ў Сусе, быў абвешчаны кіраўніком мясцовых вайсковых кантынгентаў. Ягоныя нашчадкі заснавалі дынастыю Саадзі, якая прыйшла да ўлады ў наступныя дзесяцігодзьдзі і ў рэшце рэшт паставіла сваю сталіцу ў Маракешы. У 1540 годзе султан Мугамад аль-Шэйх заняў галоўны ўзгорак ля партугальцаў і ўсталяваў артылерыю дзеля падрыхтоўкі атакі на крэпасьць эўрапейцаў. Аблога калёніі пачалася 16 лютага 1541 году і была пасьпяхова завершаная 12 сакавіка таго ж году. Шасьцісот партугальскіх ацалелых былі ўзятыя ў палон, у тым ліку губэрнатар Гутэры дэ Манрой і ягоная дачка Доньня Мэсія. Палонных выкупілі, але Доньня Месія засталася і стала жонкай шэйха. Да 1550 году адзінымі ўладаньнямі Партугаліі ў Марока былі Мазаган (цяпер Эль-Джадыда), Танжэр і Сэўта. Пасьля паразы ў Марока партугальцы скіравалі сваю ўвагу на Індыю і Бразылію.

Па перамозе Саадзі гэтае месца гадамі заставалася незаселеным. У XVII стагодзьдзі, за час караляваньня бэрбэрскай дынастыі Тазэрвальт, Агадыр быў портам, які займеў невялікую значнасьць пераважна праз гандаль з Эўропай. Ён гандляваў перадусім цукрам, воскам, медзьдзю і скурамі. У абмен эўрапейцы прадавалі свае прамысловыя тавары, асабліва зброю і тэкстыль. У 1731 годзе горад быў цалкам зьнішчаны землятрусам, праз што горад заняпаў. У 1881 годзе султан Гасан I пабудаваў тут порт дзеля ладжаньня экспэдыцыяў, якія ён плянаваў скіроўваць на поўдзень, каб аднавіць уладу над плямёнамі сусаў і супрацьстаяць плянам ангельцаў і гішпанцаў. Пад падставай закліку нямецкіх кампаніяў у даліне ракі Сус аб дапамозе Нямецкая імпэрыя 1 ліпеня 1911 году пастанавіла сабе пашырыць інтарэсы ў Марока і заявіць пра свае прэтэнзіі на гэтую краіну. Пасьля 1920 году, ужо пад францускім пратэктаратам, быў пабудаваны новы порт. Пачынаючы з 1930 году Анры Прост пачаў будаўніцтва сучаснага места. Да 1960 году ў Агадыры пражывала больш за 40 тысяч жыхароў, калі 29 лютага 1960 году а 15-й хвіліне да поўначы, горад зноў быў амаль цалкам разбураны землятрусам магнітудай 5,7 балаў паводле шкале Рыхтэра. Прыродная зьява доўжыўся толькі 15 сэкундаў, але забіла больш за траціну насельніцтва. Сучасны горад быў перабудаваны за паўтара кілямэтры далей на поўдзень. У гэтай справе часткова кансультаваў архітэактараў сам Лё Карбюзье.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.