open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Працягласьць жыцьця

**Працягласьць жыцьця** — працягласьць існаваньня асобіны, абумоўленая паходжаньнем і вонкавымі чыньнікамі. Сярод расьлінаў найбольшая ў: асьцістай хвоі і баабаба — 4—5 тыс. гадоў; сэквоядэндрана, ціса і кіпарыса — да 3 тыс. гадоў; дуба, каштана і грэцкага арэха — звыш 2 тыс. гадоў. Сярод жывёлаў — у чарапахі (звыш 150 гадоў) і двухстворкавых малюскаў (да 100 гадоў); асятровых рыбаў (да 100 гадоў) і шчупакоў (звыш 80 гадоў); сланоў (60-70 гадоў); пугачоў (да 70 гадоў) і кондараў (да 40 гадоў) сярод птахаў. У некаторых амёбаў пры спрыяльных умовах адсутнічае абмежаваньне працягласьці жыцьця. Клёны парамэцыяў (інфузорыяў туфэлькі) жывуць да 10 гадоў. У чалавека вызначаецца побытам, працай, адпачынкам, харчаваньнем, станам навакольнага асяродзьдзя і спадчыннымі асаблівасьцямі.

## Віды
У жывёлаў і расьлінаў — 
* *сярэдняя*: узрост, якога ў сярэднім дасягаюць асобіны пэўнай выбаркі аднаго віду;
* *фізыялягічная*: найбольшая магчымая для асобінаў дадзенага віду пры найлепшых умовах, абумоўленая паходжаньнем;
* *экалягічная*: мяжа ўзросту асобінаў у прыродных умовах, якая залежыць ад зьнешніх чыньнікаў.

У чалавека —
* *статыстычная*: сярэдні паказьнік табліцаў сьмяротнасьці;
* *чаканая*: сярэдні ўзрост, якога могуць дасягнуць людзі з пакаленьня народжаных або дасягнуўшых пэўнага ўзросту, калі цягам далейшага жыцьця гэтага пакаленьня ў кожным узросьце захаваецца інтэнсіўнасьць сьмяротнасьці дадзенага пэрыяду.

## Чалавек
Працягласьць жыцьця чалавека залежыць на: 51% ад спосабу жыцьця (побыту, працы, адпачынку і харчаваньня), 20% ад спадчыннасьці, 20% ад стану навакольнага асяродзьдзя і на 9% ад узроўню разьвіцьця аховы здароўя. На 1999 г. найбольшую чаканую працягласьць жыцьця мелі жыхары наступных краінаў Паўночнага паўшар’я: Японія — 80 гадоў; Канада, Швайцарыя і Швэцыя — па 79 гадоў. Найменшы паказьнік чаканай працягласьці жыцьця мелі жыхары наступных краінаў Афрыкі: Малаві — 36 гадоў, Замбія — 37 гадоў, Этыёпія і Ўганда — па 41 годзе. У меншасьці краінаў чаканая працягласьць жыцьця мужчынаў перавышала адпаведны паказьнік у жанчынаў: Аўганістан, Батсвана, Бутан, Зымбабвэ, Лесота, Мазамбік, Малі, Намібія, Нігер, Нэпал, Паўднёвая Афрыка, Сўазілэнд, Трынідад і Табага.

### Беларусь
У 1958—1959 гг. чаканая працягласьць жыцьця ў Беларусі склала 70 гадоў. У 1964—1969 гг. вырасла да 72 гадоў. У 1999 г. узровень чаканай працягласьці жыцьця ўпаў да 68 гадоў. Адзначалася 10-гадовая няроўнасьць працягласьці жыцьця паводле плоці: у мужчынаў 64 гады, у жанчынаў 74. Паводле перапісу насельніцтва Беларусі 1999 г., у краіне налічвалася 104 мужчыны-доўгажыхары (11%) ва ўзросьце звыш 100 гадоў і 877 жанчынаў. У 2012 г. няроўнасьць працягласьці жыцьця паводле плоці павялічылася да 12 гадоў: 64 гады ў мужчынаў і 76 — у жанчынаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жыцьцё
Катэгорыя:Насельніцтва
Катэгорыя:Сталеньне
Катэгорыя:Старэньне
Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Актуарная навука
Катэгорыя:Дэмаграфія
Катэгорыя:Геранталёгія
Заўтра будзе позна

**«За́ўтра бу́дзе по́зна»** (, ) — чэхаславацка-савецкі ваенны фільм 1972 року рэжысэраў Марціна Цяпака і Аляксандра Карпава. Створаны супольна кінастудыямі «Беларусьфільм» (Менск) і «Студыяй мастацкіх фільмаў» (Браціслава). Ролю галоўнага героя, славацкага вайскоўца Яна Налепкі, выканаў Мілан Княжка. Падзеі стужкі адбываюцца ў Беларусі у першай палове 1943 року.

## Сюжэт
У сюжэце фільму знайшла адлюстраваньне супольная барацьба славацкага антыфашыста Яна Налепкі, нацыянальнага героя Чэхаславаччыны і Героя Савецкага Саюзу, і савецкіх партызанаў з нацысцкімі захопнікамі ў гады Другой сусьветнай вайны. Дзеяньне фільму адбываецца на тэрыторыі Беларусі і ахоплівае зіму-вясну 1943 року.

## У ролях
*Мілан Княжка — *капітан [[Ян Налепка]]*
*Нона Мардзюкова — *беларуская партызанка Кузюрка*
*Яўгенія Ветлава — *беларуская партызанка Вера*
*Мая Булгакава — *беларуская жанчына*
* Фёдар Шмакаў — *камісар партызанскага аддзелу*
*Олда Главачак — *Налепкаў ад’ютант Марцін*
*Міхал Дочаламанскі — *афіцэр [[Вэрмахт]]у Браўніс*
*Ёзэф Будзкі — *палкоўнік Вэрмахту Ляўбэ*
*Мікулаш Губа — *камандзір 101-га славацкага палку Ланы*
* Валянцін Белахвосьцік — *камандзір аддзелу Іван Васільевіч*
* Ігар Камароў — *начальнік партызанскага штаба Міхалюта*
* Віктар Шрамчанка — *партызан Трафім*
* Віктар Ганшын — *інвалід Кірыл*
*Юрай Сарваш — *нямецкі маёр Гірнэр*
*Іван Райняк — *славацкі жаўнер Чаняк*
*Антон Мрвэчка — *славацкі надпаручнік Гобза*
*Браніслаў Крыжан — *славацкі жаўнер Прэсал*
* Павал Кармунін — *партызан*
* Хары Швэйц — *партызан Нікіфар*
* Мікалай Мярзьлікін — *партызан Васіль*
* Улдыс Ліелдыджс — *нямецкі жаўнер Курт*
*Ёзэф Маерчык — *славацкі жаўнер Чаплавіч*
*Ёзэф Кронэр — *беларускі настаўнік Іван Пятровіч*
*Яраслаў Дзюрычак — *славацкі жаўнер Крамер*
*Антон Уліцкі — *Паўлік*
*Юрай Ковач — *славацкі жаўнер*
*Штэфан Турня — *Руды*

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы 1972 году
Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Чэхаславацкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы Марціна Цяпака
Катэгорыя:Фільмы Аляксандра Карпава
Катэгорыя:Савецкія біяграфічныя фільмы
Катэгорыя:Чэхаславацкія біяграфічныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра партызанаў
Махалы

**Маха́лы** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. вёска ў Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 г. 25 рэвіскіх душ, у складзе маёнтку Бердаўшчына памешчыка Э.Умястоўскага. У 1905 г. 66 жыхароў, 146 дзесяцін зямлі, у 1909 г. 12 двароў, 64 жыхары, якія мелі 29 галоў буйной рагатай жывёлы, 9 коней, 121 дзесяціну зямлі.

У 1921—1939 гг. у Суботніцкай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 12 двароў, 56 жыхароў. У 1940 г. вёска, 18 двароў, 98 жыхароў.

3 12.10.1940 г. у Сьлесароўскім, з 1954 г. у Кудэйшаўскім, з 1958 г. у Геранёнскім, з 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Геранёнскім сельсаветах Івейскага раёну. У 1951 г. арганізаваны калгас «Чырвоны сьцяг». 3 1956 г. у калгасе імя Ф.Э.Дзяржынскага, з 1977 г. імя XXII партзьезду. У 1970 г. 49 жыхароў. Потым у складзе калгасу імя У.А.Баўма.

## Насельніцтва
* 2009 год — 4 чалавекі
* 1999 год — 14 жыхароў,9 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Малая Апіта

**Мала́я Апіта́** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1690 г. у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва існавалі маёнткі, якія адносіліся да Геранёнскай і Ліпнішкаўскай парафій: Апіта-Маслоўшчызна М.Сьвяцкевіча, Апіта-Маслоўшчызна П.Зарзеўскага, Апіта М.Доўгерда, Апіта-Лойбаўшчызна С.Парэцкага, Апіта-Маясоўшчызна яго ж, Апіта-Захараўшчызна Дорняка, Апіта М.Лынкоўскага, Апіта Лятыпскага.

У 2-й палове XIX ст. вёска Апіта ў Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1861 г. 45 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Бердаўшчына Ўмястоўскіх. У 1885 г. 64 жыхары. Паводле перапісу 1897 г., вёска, 21 двор, 142 жыхары. У сьнежні 1905 г. адбываліся сялянскія хваляваньні. У 1909 г. 149 жыхароў, 186 дзесяцін зямлі.

У 1921-1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, потым Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 31 двор, 147 жыхароў.

У 1940 г. вёска Апіта, 46 двароў, 213 жыхароў. 3 12.10.1940 г. у Сураскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 26.6.1941 г. да 7.7.1944 г. пад нямецкай акупацыяй. У лютым 1951 г. арганізаваны калгас «Барацьба за мір», з 1956 г. у калгасе імя Ф.Э. Дзяржынскага, з 1965 г. калгасе імя У.І.Леніна. 3 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Геранёнскім сельсаветах. У 1970 г. вёска Малая Апіта, 149 жыхароў. Потым у складзе калгаса «Сураж». У 1999 г. 27 двароў, 54 жыхары.

## Насельніцтва
* 2009 год — 22 чалавекі
* 1999 год — 54 жыхароў, 27 двароў

## Глядзіце таксама
* Апіта

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Лапаты

Назву «Лапаты» маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
#### [[Гарадзенская вобласьць]]
* Лапаты — вёска ў Івейскім раёне
* Лапаты — вёска ў Шчучынскім раёне
Балачанка (неадназначнасьць)

Назву **Балачанка** маюць:

* Балачанка — рака ў Ігуменскім і Пухавіцкім раёнах Менскай вобласьці, прыток ракі Сьвіслач, басэйн Дняпра
* Балачанка — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці
* Балачанка — археалягічны помнік, гарадзішча пачатак 1-га тысячагодзьдзя
Лапаты (Івейскі раён)

**Лапа́ты** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. засьценак у Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1866 г. 2 двары, 12 жыхароў.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 17 двароў, 70 жыхароў.

У 1940 г. вёска, 29 двароў, 117 жыхароў. 3 12.10.1940г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 1952 г. у калгасе імя А.С.Пушкіна, потым у калгасе імя У.І.Леніна. 3 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Геранёнскім сельсаветах. У 1970 г. 88 жыхароў. потым у складзе калгасу «Сураж». У 1999 г. 10 двароў, 21 жыхар.

## Насельніцтва
* 2009 год — 12 чалавекі
* 1999 год — 21 жыхароў, 10 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Кладнікі

**Кла́днікі** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. вёска ў Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1861 годзе 108 рэвіскіх душ, у складзе маёнтку Ліпнішкі памешчыка Вольскага. Зьяўлялася цэнтрам сельскага таварыства. У 1905 годзе 346 жыхароў, 451 дзесяціна зямлі, у 1909 годзе 58 двароў, 328 жыхароў, якія мелі 63 галавы буйной рагатай жывёлы, 38 коней, 408 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гадах у Ліпніскай гміме Валожынскага, з 1926 году Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 годзе 60 двароў, 294 жыхары.

3ь верасьня 1939 году на базе польскай школы адкрыта беларуская пачатковая. У 1940 годзе вёска, 83 двары, 415 жыхароў. 3 12 кастрычніка 1940 году ў Сураскім, з 15 траўня 1969 году ў Жылёўскім, з 6 жніўня 1979 году ў Геранёнскім сельсаветах Івейскага раёну. У 1951 годзе арганізаваны калгас імя Ф. Э. Дзяржынскага. У 1970 годзе 242 жыхары. 3 1977 году ў калгасе імя У. І. Леніна. Базавая школа, клюб, фэльчарска-акушэрскі пункт, крама. Потым у складзе калгасу «Сураж». У 1999 годзе 54 двары, 104 жыхары.

## Насельніцтва
* 2009 год — 63 чалавекі
* 1999 год — 104 жыхары, 54 двары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Кузьмічы (Івейскі раён)

**Кузьмічы́** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. вёска ў Седліцкай воласьці Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1861 г. 46 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Геранёны памешчыка Корвін-Мілеўскага. У 1905 г. 164 жыхары, 132 дзесяціны зямлі, у 1909 г. 27 двароў, 184 жыхары, 136 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Седлішчанскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 27 двароў, 146 жыхароў.

У 1940 г. 37 двароў, 198 жыхароў. 3 2.10.1940 г. у Геранёнскім, з 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. зноў у Гераненскім сельсаветах Івейскага раёну. У 1952 г. арганізаваны калгас «XIX партз’езд», з 1961 г. у калгасе імя XXII партзьезда. У 1970 г. 169 жыхароў. Працавала крама. Потым у складзе калгасу імя У. А. Баўма.

## Насельніцтва
* 2009 год — 52 чалавекі
* 1999 год — 67 жыхароў, 33 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Мэтрапалітэн Таронта

**Мэтрапалітэн Таронта** () — сыстэма гарадзкога транспарту ў Таронта (правінцыя Антарыё, Канада). Сыстэма складаецца з трох лініяў гарадзкой чыгункі ды 1 лініі лёгкага мэтро, якія разам налічваюць 69 станцыяў. Працягласьць лініяў — 68,3 км. На 2015 год мэтрапалітэн Таронта лічыўся найбуйнейшым па колькасьці станцыяў ды другім па загружанасьці пасьля Манрэальскага мэтрапалітэну.

Катэгорыя:Таронта
Катэгорыя:Транспарт у Антарыё
Таронта
Карэвічы

Назву **Карэ́вічы** маюць:
## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Карэвічы — вёска ў Івейскім раёне
** Карэвічы — вёска ў Сьвіслацкім раёне
** Карэвічы — вёска ў Шчучынскім раёне
Казары

**Казары́** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XIX — пач. XX ст. вёска ў Седліцкай воласьці Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1861 г. 17 рэвіскіх душ. Вёска ў складзе маёнтку Геранёны памешчыка Корвін-Мілеўскага. У 1866 г. 5 двароў, 44 жыхары, у 1909 г. 15 двароў, 85 жыхароў, 78 дзесяцін зямлі.

У 1921 — 1939 гг. У Седлішчанскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 14 двароў, 95 жыхароў.

У 1940 г. вёска, 18 двароў, 103 жыхары. 3 12.10.1940 г. у Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну. У 1952 г. арганізаваны калгас імя А.Я.Вышынскага, затым у калгасе імя XXII партзьезда. 3 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Геранёнскім сельсаветах. Потым у складзе калгаса імя У.А.Баўма.

## Насельніцтва
* 2009 год — 11 чалавекі
* 1999 год — 25 жыхароў, 13 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Алёхнавічы

Назву **Алёхнавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Алёхнавічы — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Алёхнавічы — вёска ў Зьдзецельскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Алёхнавічы — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Алёхнава
Карэвічы (Івейскі раён)

**Карэ́вічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Апіты. Уваходзяць у склад Геранёнскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Каро, Кор або Кары (Caro, Kárr, Kari) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. вёска ў Суботніцкай воласьці Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. Адносілася да маёнтку Квяткоўцы памешчыка Э. Умястоўскага. У 1905 г. 188 жыхароў, 186 дзесяцін зямлі, у 1909 г. 45 двароў, 196 жыхароў.

У 1921 — 1939 гг. у Суботніцкай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 34 двары, 167 жыхароў.

У 1940 г. вёска, 80 двароў, 239 жыхароў. 3 12.10.1940 г. у Сьлесароўскім, з 1958 г. у Кудэйшаўскім, з 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Гераненскім сельсаветах Івейскага раёну. У 1950 г. арганізаваны калгас імя С.М.Будзённага. 3 1956 г. у калгасе імя Ф.Э.Дзяржынскага, з 1977 г. у калгасе імя У.І.Леніна. У 1970 г. 127 жыхароў. Потым у складзе калгаса «Сураж». Працавала крама. У 1999 г. 23 двары, 50 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 50 чалавек
* 2009 год — 18 чалавекі

## Славутасьці
* Прыдарожная каплічка ХІХ ст.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Кубак Нарвэгіі па футболе

**Кубак Нарвэгіі па футболе** () — штогадовы кубак Нарвэгіі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы і ладзіцца Нарвэскім футбольным зьвязам. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1902 годзе, што робіць яго найстарэйшым футбольным турнірам у краіне. Найбольш пасьпяховыя клюбы — «Од», «Русэнборг» і «Фрэдрыкстад», якія выйгравалі спаборніцтва па 12 разоў. Пераможцы атрымліваюць каралеўскі трафэй, а таксама кваліфікуюцца ў кваліфікацыйныя раўнды Лігі Эўропы.

## Пераможцы
* Од, Русэнборг, Фрэдрыкстад — 12 разоў
* Люн, Шэйд — 8
* Бран, Лілестрэм — 7
* Вікінг, Мольдэ, Сарпсборг — 6
* Стрэмсгадсэт — 5
* Эрн-Гортэн, Валерэнга — 4
* М’ёндален, Фрыг — 3
* Будэ-Глімт, Мэркантыле, Трумсё, Олесун — 2
* Квік, Брунэ, Ёвік-Люн, Нустран, Мос, Стабэк, Спарта, Гёд — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарвэскі футбол
Нарвэгія
Царква Сьвятога Спаса (Амсьціслаў)

**Царква Сьвятога Спаса** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Амсьціславе. Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне места, на могілках. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купала-цыбуліны. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Драўляную могілкавую царкву ў Амсьціславе збудавалі ў XIX ст. 

У 2011 годзе праводзілася рэканструкцыя будынка, у выніку якой над вежай-званіцай паставілі пазалочаны купал-цыбуліну.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму. 4-часткавая падоўжна-восевая кампазыцыя будынка складаецца з прастакутных зрубаў прытвора, бабінца, малітоўнай залі і апсыды. У сылюэце царквы пануе надбудаваная над прытворам чацьверыковая званіца пад пакатым шатровым дахам зь вежачкай. 4-схільны дах асноўнага кубападобнага аб’ёму завяршаецца купалам-баняй. Тры ўваходы вылучаюцца 4-слуповымі ганкамі. Вэртыкальна ашаляваныя сьцены праразаюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах, цокальная частка вылучаецца вэртыкальнай шалёўкай.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Амсьціслаў
Амсьціслаў
Царква Сьвятой Тройцы (Безьдзеж)

**Царква Сьвятой Тройцы** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Безьдзежы. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на Хомскай вуліцы. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купалоў-цыбулінаў. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны ансамбль з брамай-званіцай.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Першую драўляную царкву ў Безьдзежы збудавалі ў першай палове XVII ст. У 1776 годзе для яе адлілі звон, які цяпер захоўваецца ў браме-званіцы. У 1784 годзе на падмурку папярэдняй збудавалі новую драўляную царкву.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Безьдзеж апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая. Аднак па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). На загад гарадзенскага генэрал-губэрнатара, у 1865 годзе на вылучаную расейскімі ўладамі суму ў 1000 рублёў царкву рэканструявалі згодна з канонамі Маскоўскай царквы паводле праекту архітэктара М. Барташэўскага. У 1872 годзе для царквы выканалі іканастас з разнымі царскімі варотамі.

### Найноўшы час
У 2000-я гады званіцу перад царквой перабудавалі ў стылі дойлідзтва Маскоўскай дзяржавы, купалы-бані над царквой замянілі на маскоўскія купалы-цыбуліны.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Кампазыцыя будынка складаецца з двух прастакутных у пляне зрубаў рознай шырыні. Асноўны зруб і апсыдны прыруб маюць аднолькавую вышыню і агульны дах, апярэзаны карнізам зь вялікім вынасам, які над апсыдай пераходзіць у трыкутныя застрэшкі. 2-схільны кроквенны дах завяршаецца трыма вальмамі над апсыдай і паўвальмай на галоўным фасадзе. Над фасадам узвышаюцца дзьве чацьверыковыя вежы, завершаныя купаламі-банямі. Сьцены маюць вэртыкальную шалёўку, шчыты франтонаў запаўняе дэкаратыўная шалёўка з нашчыльнікамі. Прастакутныя аконныя праёмы аздабляюцца разнымі ліштвамі. Уваход вылучаецца вялікім ганкам з разнымі калёнамі і балясінамі.

Інтэр’ер зальны, з чатырма слупамі ў сярэдзіне, над уваходам хоры. Захаваліся абразы XVII—XVIII стагодзьдзяў, а таксама іканастас з разнымі царскімі варотамі.

Перад царквой стаіць брама-званіца: два ярусы-чацьверыкі пад 2-схільным дахам (да перабудовы). Яны мацуюць «забраную ў слупы» канструкцыю, гарызантальна ашаляваныя. Брама мае выгляд аркавага праёму. Верхні чацьвярык званіцы мае невялікія здвоеныя праёмы на тарцах. Мастацкім рарытэтам лічыцца падпісны звон 1776 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Безьдзеж
Безьдзеж
Безьдзеж
Закрэўшчына (Гарадзенская вобласьць)

**Закрэ́ўшчына** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. маёнтак Закрэўшчына ў Седліцкай воласьці ў Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У сярэдзіне XIX ст. належаў памешчыку Воўку. 3 1903 г. на р. Апіта дзейнічаў млын (да 1970-х гадоў). У 1905 г. 35 жыхароў, 425 дзесяцін зямлі. На вясковых могілках дзейнічала драўляная праваслаўная капліца.

У 1921—1939 гг. у Седлішчанскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 1 двор, 23 жыхары.

3 12.10.1940 г. былы маёнтак (8 двароў, 21 жыхар) у Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну. У пасьляваенны час маёнтак стаў вёскай. 3 1950 г. у калгасе «Чырвоная зара», з 1961 г. у калгасе імя XXII партзьезду. 3 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Геранёнскім сельсаветах. У 1970 г. вёска, 121 жыхар. Потым у складзе калгаса імя А. У. Баўма.

## Насельніцтва
* 1999 год — 69 жыхароў, 30 двароў
* 2009 год — 39 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Дайнава (Івейскі раён)

**Дайнава́** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагодзьдзя. У 1561 г. сяло ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва, 20 дымоў, адносілася да маёнтка Іўе. У 1598 г. 30 дымоў, 23 валокі зямлі. У сярэдзіне XVII ст. жыхары Дайнавы адпрацоўвалі паншчыну ў Геранёнах.

У 2-й палове XIX — пачатку XX ст. вёска ў Седліцкай воласьці Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1861 г. 81 рэвіская душа, у складзе маёнтка Геранёны памешчыка Корвін-Мілеўскага. У 1905 г. існавалі 2 вёскі Дайнава і 2 засьценкі Дайнава, адзін зь якіх належаў памешчыку Мілеўскаму. У вёсках 291 жыхар, 288 дзесяцін зямлі і 155 жыхароў, 155 дзесяцін зямлі. У засьценку, які належаў Мілеўскаму, 3 жыхары, 6 дзесяцін зямлі, у другім засьценку 15 жыхароў, 21 дзесяціна зямлі. У 1909 г. у адной вёсцы Дайнава 55 двароў, 407 жыхароў, якія мелі 102 галавы буйной рагатай жывёлы, 51 каня, 533 дзесяціны зямлі. У другой вёсцы Дайнава 47 двароў, 310 жыхароў, якія мелі 98 галоў буйной рагатай жывёлы, 38 коней, 297 дзесяцін зямлі.

У 1921 — 1939 гг. у Седлішчанскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. у в. Дайнава Геранёнская 53 двары, 275 жыхароў, у в. Дайнава 78 двароў, 411 жыхароў.

3 12.10.1940 г. вёска (67 двароў, 353 жыхары) у Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 26.6.1941 г. да 8.7.1944 г. пад нямецкай акупацыяй. У 1952 г. арганізаваны калгас «Перамога», пазьней у калгасе імя XXII партзьезду. У 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Геранёнскім сельсаветах. У 1970 г. 251 жыхар. У 1971 г. зроблена штучнае вадасховішча. Потым у складзе калгаса імя У.А.Баўма. Працавала крама.

## Насельніцтва
* 2009 год — 86 чалавекі
* 1999 год — 112 жыхароў, 60 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Чарнаўчыцы)

**Царква́ Сьвято́й Параске́вы Пя́тніцы** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Чарнаўчыцах. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка, на Берасьцейскай вуліцы. Пабудавана як уніяцкая, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, мастацкае аблічча якога зьменена і  пацярпела ў выніку надбудовы купалоў-цыбулінаў пасьля перабудовы ў 1860-я гг. і пажару ў 1985 г. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны ансамбль з брамай-званіцай.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Драўляную царкву ў Чарнаўчыцах збудавалі ў 1733 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Чарнаўчыцы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая. Аднак па гвалтоўнай ліквідацыі Ўніяцкай царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У 1860-я гады царкву рэканструявалі паводле канонаў Маскоўскага патрыярхату.

### Найноўшы час

У 1985 годзе царква пацярпела ад пажару (страчаны купал, дах, іканастас 1830-х гадоў). У выніку рэканструкцыі купал-баню замянілі на пазалочаную цыбуліну з высокім шатром, яшчэ дзьве пазалочаныя цыбуліны паставілі над уваходам і вежай-званіцай

## Архітэктура

Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Гэта крыжовы ў пляне зруб, некалькі выцягнуты ўздоўж падоўжнай восі за кошт 5-граннай апсыды з бакавымі нізкімі рызьніцамі і невялікага прытвора пад 2-схільным дахам. Малітоўная заля атрымала разьвіцьцё ў шырыню з стварэньнем невялікага трансэпта, адзначанага знадворку шчытамі. Сяродкрыжжа 2-схільных дахаў завяршалася фігурным купалам-баняй. Вэртыкальную скіраванасьць будынка падкрэсьліваюць таксама шалёўка, брусы-сьцяжкі, кутнія руставаныя лапаткі, здвоеныя прастакутныя аконныя праёмы. Фігурнай шалёўкай апрацоўваецца трыкутны франтон галоўнага фасаду.

У перакрытую роўнай стольлю малітоўную залю адкрываюцца хоры, разьмешчаныя над бабінцам. Апсыда вылучаецца драўляным разным іканастасам 1987 году. Абраз «Цуд Юрыя аб змеі» (1729).

Перад царквой стаіць брама-званіца.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Чарнаўчыцы
Чарнаўчыцы
Чарнаўчыцы
Катэгорыя:Заходнепалеская школа дойлідзтва
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Берасьцейскай і Кобрынскай япархіі
Чарнаўчыцы
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятой Параскевы Пятніцы
Закрэўшчына

Назву **Закрэ́ўшчына** маюць:
## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Закрэўшчына — вёска ў Глыбоцкім раёне
* Гарадзенская вобласьць:
** Закрэўшчына — вёска ў Івейскім раёне
Падляшукі

**Падляшукі, Падляшы** (*пудляшуки, пудляшы*, ) – усходнеславянская этнічная група, якая насельвае тэрыторыю Палесься ды Падляшша. Меншая частка сучасных падляшукоў выкарыстоўвае свой уласны дыялект (спэцыяльная мікрамова), утвораны ад расейскай ды беларускай моваў. У асноўным яны пераймаюць суседнія культуры і называюць сябе палякамі, украінцамі альбо беларусамі (у рэдкім выпадку – русіны).

Катэгорыя:Этнасы
Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Велямічы)

**Царква Сьвятога Ільлі Прарока** — помнік архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў у Велямічах. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купалоў-цыбулінаў. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны ансамбль зь вежай-званіцай.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першую царкву ў Велямічах збудавалі ў 1724 годзе з дрэва.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Велямічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць. Аднак па гвалтоўнай ліквідацыі Ўніяцкай царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

У 2-й палове XIX ст. царква пацярпела ад пажару. У 1881 годзе на месцы згарэлай збудавалі новую царкву, відаць, у формах папярэдняй. У 1888 годзе да асноўнага аб’ёму далучылі прыбудовы з васьмерыковымі вярхамі. У выніку царква атрымала 5-купальную крыжова-цэнтрычную кампазыцыю.

### Найноўшы час

У 2000-я гады традыцыйныя купалы-бані замянілі на купалы-цыбуліны, уласьцівыя дойлідзтву Маскоўскай дзяржавы. Традыцыйныя каваныя 4-канцовыя сонцакрыжы замянілі на ўкосныя васьміканцовыя (маскоўскія) крыжы — уласьцівасьць культурнага ляндшафту Расеі.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Квадратны ў пляне асноўны аб’ём, бабінец і 5-гранная алтарная апсыда зь дзьвюма невялікімі рызьніцамі абапал алтару ўтвараюць 3-зрубную глыбінна-прасторавую кампазыцыю. Асноўны аб’ём пры дапамозе парусаў пераходзіць у 2-ярусны верх (васьмярык на чацьверыку), апсыда і бабінец завяршаюцца 8-граннымі вярхамі з гранёнымі купаламі-банямі складанай формы. Сьцены маюць вэртыкальную шалёўку, умацоўваюцца лапаткамі, вокны прастакутныя (у апсыдзе ў форме крыжа). З боку галоўнага фасаду тры тамбуры ўваходаў у бабінец і бакавыя прыбудовы, накрытыя 2-схільнымі дахамі з франтонамі.

Цэнтральнае месца ў інтэр’еры займае галоўны 3-ярусны аб’ём, злучаны шырокімі праёмамі з 2-ярусным бабінцам, апсыдай і бакавымі прыбудовамі. У царкве захоўваецца Эвангельле 1798 году.

3 паўднёва-заходняга боку ад царквы стаіць 3-ярусная (васьмярык на 2 чацьверыках) шатровая званіца зрубна-каркаснай канструкцыі.

## Галерэя

Велямічы. Ільінская царква са званіцай (02).jpg|Царква і званіца
Велямічы. Ільінская царква са званіцай (06).jpg|Званіца
Велямічы. Ільінская царква са званіцай (01).jpg|Замена купалоў і крыжоў
Велямічы. Праваслаўная царква (01).jpg|Па замене купалоў і крыжоў 


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Царква Сьвятога Ільлі Прарока ў Велямічах, Radzima.org

Велямічы
Велямічы
Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа (Гошчава)

**Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа** — помнік архітэктуры XIX ст. у Гошчаве. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купалоў-цыбулінаў. Былы аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі, зьнішчаны Маскоўскім патрыярхатам.

## Гісторыя

Драўляную царкву ў Гошчаве збудавалі ў 1838 годзе. Па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

У 2000-я гады замест нізкіх шатроў над вежамі паставілі купалы-цыбуліны. Будынак атынкавалі і прыбудавалі да яго аб’ём з сылікатных блёкаў і купалам-цыбулінай. За правядзенне працаў без узгадненьня зь Міністэрствам культуры служку Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату прыцягнулі да адміністрацыйнай адказнасці (штраф 10 базавых велічыняў), аднак у падняцьці крымінальнай справы адмовілі. 15 сьнежня 2021 году Міністэрства культуры пастанавіла пазбавіць царкву афіцыйнага статусу гістарычна-культурнай каштоўнасьці.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму. Мае глыбінна-прасторавую кампазыцыю: 2-зрубны будынак з квадратным у пляне аб’ёмам, 3-граннай алтарнай апсыдай і бабінцам з тамбурам. Аднолькавыя вышынёй зрубы маюць агульны 2-схільны дах, які пад апсыдай пераходзіць у паўшатровы. Прысадзісты аб’ём будынку ўзбагачаюць васьмерыковая вежа-званіца, накрытая шатром, две чацьверыковыя вежачкі над бабінцам і купал-баня на 8-гранным барабане над асноўным зрубам. Галоўны ўваход вылучаецца портыкам на дзьвюх падвойных фігурных калёнах. Сьцены маюць гарызантальную шалёўку, праразаюцца прастакутнымі і паўцыркульнымі вокнамі з разнымі ліштвамі.

У інтэр’еры над уваходам хоры, іканастас мае разьбяное аздабленьне.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Гошчава
Гошчава
Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (Малыя Шчытнікі)

**Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Малых Шчытніках. Знаходзіцца ў парку на тэрыторыі былой сядзібы. У другой палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Маскоўскага патрыярхату. Твор архітэктуры барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купалоў-цыбулінаў. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

У наш час у будынку касьцёла дзее **царква Покрыва Багародзіцы** Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Мураваны касьцёл у Малых Шчытніках збудавалі ў 1742 годзе як прысядзібны.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Малыя Шчытнікі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1864 годзе расейскія ўлады гвалтоўна адабралі касьцёл у каталікоў і перарабілі яго пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

### Найноўшы час

У 1920-я гады ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі вярнулі касьцёл рыма-каталікам. За савецкім часам яго зачынілі. У 1988 годзе побач з касьцёлам паставілі камень з высечанамі на ім словамі мысьляра К. Лышчынскага: «*О падарожны! Не міні гэтых камянёў. Ты на іх не спатыкнесься, калі не спатыкнесься на ісьціне. Усьвядоміш ісьціну ля камянёў, бо нават тыя людзі, якія ведаюць, што гэта праўда, вучаць, што гэта мана. Вучэньне мудрацоў — сьвядомы падман*».

У 1990-я гады будынак перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату. У 2000-я гады над франтонам былога касьцёла надбудавалі тры купалы-цыбуліны, сьцены перафарбалі ў неўласьцівы помніку блакітны колер.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока. Гэта кампактавы прастакутны ў пляне будынак, накрыты вальмавым дахам. Фасады аздабляюцца насычанай архітэктурнай плястыкай — лапаткамі паміж высока ўзьнятымі лучковымі аконнымі праёмамі. Галоўны фасад завяршаецца 3-кутнымі з «заломам» франтонам з лучковым акном і круглай люкарнай на восі. Галоўны ўваход вылучаецца нізкім прытворам, кампазыцыя якога паўтарае галоўны фасад. Бакавыя фасады рытмічна падзяляюцца высока ўзьнятымі невялікімі лучковымі аконнымі праёмамі і пілястрамі ў прасьценках.

Архітэктурная плястыка інтэр’еру абмяжоўваецца 2 пілястрамі абапал увахода і 2 лучковымі нішамі на алтарнай сьцяне. Заля перакрываецца драўляным корабавым скляпеньнем. Над уваходам разьмяшчаюцца хоры на 2 драўляных слупах.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Малыя Шчытнікі
Катэгорыя:Касьцёлы Беларусі
Катэгорыя:Малыя Шчытнікі
Інма Куэста

**Інма Куэста** (;  25 чэрвеня 1980, Валенсія, Гішпанія) — гішпанская акторка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гішпанскія акторкі
Ванкувэрскі мэтрапалітэн

**Ванкувэрскі мэтрапалітэн** або **СкайТрэйн** () — сыстэма гарадзкога транспарту ў Ванкувэры (правінцыя Брытанская Калумбія, Канада). Ванкувэрскі мэтрапалітэн зьяўляецца найбуйнейшым мэтрапалітэнам у сьвеце, дзе цягнікі мэтро кіруюцца ў аўтаматычным рэжыме (без машыністаў). Мэтрапалітэн быў адкрыты напрыканцы 1985 году, прымеркаваны да міжнароднай выставы *Экспа86*. Першапачаткова ўсе станцыі мэтро знаходзіліся на эстакадах (адсюль і назва — SkyTrain («нябесны цягнік»), аднак цяпер станцыі разьмяшчаюцца ў тым ліку пад зямлёй. У Ванкувэры знаходзіцца найбуйнейшы вантавы мост, які выкарыстоўваецца толькі мэтро (мост *SkyBridge* праз раку Фрэйзэр).

## Вонкавыя спасылкі

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Транспарт у Брытанскай Калумбіі
Катэгорыя:Мэтрапалітэны Канады
Гуцішкі

**Гуці́шкі** (*Навасёлкі*) — вёска ў Беларусі, каля вытокаў ракі Апіты. Уваходзяць у склад Геранёнскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Гуда або Гута (Gudo, Guta) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. вёска Гуцішкі, або Навасёлкі, у Седліцкай воласьці Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1861 г. 11 рэвіскіх душ, у складзе маёнтку Геранёны, уласнасьць памешчыка Корвін-Мілеўскага. У 1905 г. 72 жыхары, 82 дзесяціны зямлі, у 1909 г. 13 двароў, 77 жыхароў, 66 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Седлішчанскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 9 двароў, 30 жыхароў.

3 12.10.1940 г. вёска, 11 двароў, 40 жыхароў, і хутар, 5 двароў, у Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну. У 1952 г. арганізаваны калгас «Новае жыцьцё», з 1961 г. у калгасе імя XXII партзьезду. 3 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. Геранёнскім сельсаветах. У 1970 г. 64 жыхары. Потым у складзе калгасу імя У. А. Баўма. У 1999 г. 13 двароў, 24 жыхары.

## Насельніцтва
* 1999 год — 24 жыхары, 13 двароў
* 2009 год — 17 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Бэрдаўшчына

**Бэ́рдаўшчына** — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XVII стагодзьдзі маёнтак Бэрдаўшчына Геранёнскай парафіі Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. У 1690 г. 1 дым, маёнтак належаў Гарадзецкаму.

У сярэдзіне XIX ст. маёнтак у Суботніцкай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні, уласнасьць памешчыка Э.Умястоўскага. Да маёнтка адносіліся вёскі Ціконі, Апіта, Белазёраўцы, Сураж. У 1897 г. маёнтак і млын Суботніцкай воласьці, уласнасьць Умястоўскіх, 55 жыхароў, дзейнічала рымска-каталіцкая капліца. У 1905 г. 504 дзесяціны зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 4 двары, 77 жыхароў.

3 1940 г. былы маёнтак, 4 двары, 19 жыхароў, і хутар, 3 двары, 13 жыхароў, у Сураскім, з 1963 г. у Жылёўскім, з 1979 г. у Геранёнскім сельсаветах Івейскага раёну. У 1951 г. арганізаваны калгас імя М.І.Калініна, затым у калгасе імя У.І.Леніна. У 1970 г. 39 жыхароў. Потым у складзе калгасу «Сураж».

## Насельніцтва
* 2009 год — 7 чалавекі
* 1999 год — 15 жыхароў, 7 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* Памяць: Іўеўскі раён. — Мінск: Белта, 2002.

Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Жазэф Жофр

**Жазэф Жак Сэзар Жофр** (; , Рывэсальт Дэпартамэнту Усходнія Пірэнэі, Францыя — , Парыж) — францускі вайсковы дзеяч, маршал Францыі з 1916, чалец Францускай акадэміі (1918).

## Жыцьцяпіс

Удзельнік франка-прускай вайны 1870—1871 гадоў і каляніяльных войнаў у Індакітаі і Афрыцы.

З 1910 году — чалец, а з 1911 году — віцэ-старшыня Вышэйшай вайсковай рады і начальнік Генштабу.

У 1911—1914 гадах — начальнік Генэральнага штаба, падчас Першай сусьветнай вайны — галоўнакамандуючы, атрымаў перамогу на Марне.

У 1914—1916 гадах — галоўнакамандуючы францускай арміі.

Са сьнежня 1916 году — вайсковы дарадца ўраду.

У 1917—1918 гадах — кіраўнік францускай вайсковай місіі ў ЗША, а потым у Японіі.

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на сайце праекта Хронас

Катэгорыя:Выпускнікі Політэхнічнай школы
Катэгорыя:Францускія генэралы
Катэгорыя:Маршалы Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Катэгорыя:Пахаваныя ў парыскім Доме інвалідаў
Мэтрапалітэн Сант’яга

**Мэтрапалітэн Сант'яга** () — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Сант'яга-дэ-Чылі, якая зьяўляецца адной з самых сучасных у Лацінскае Амэрыцы ды адной з самых вялікіх пасьля Мэтрапалітэну Мэхіка.  

Па стане на 2017 год мэтрапалітэн налічвае 118 станцыяў ды 118 км пуцей. Штодзённая колькасьць пасажыраў сягае 2,5 млн. чалавек. 

## Вонкавыя спасылкі

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Мэтрапалітэн Мэдэіну

**Мэтрапалітэн Мэдэіну** () — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Мэдэіну, якая складаецца непасрэдна зь лініяў мэтро (2 лініі з 27 станцыямі) ды канатнай дарогі (3 лініі з 7 станцыямі).  

## Вонкавыя спасылкі

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Вуліца Савіч

**Ву́ліца Са́віч** () — вуліца ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым Месьце. Зьвязвае вуліцу Вялікую і Ратушны пляц з вуліцай Бакшта.

## Агульныя зьвесткі
Забудова пераважна 2-х і 3-павярховая. Рух аўтамабільнага транспарту аднабаковы, у кірунку ад Ратушнага пляцу да вуліцы Бакшта. З правага паўднёвага боку вуліцы дамы зь няцотнымі нумарамі 1—15, зь левага паўночнага боку — цотная нумарацыя (2—10).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вуліцы Вільні
Конская вуліца (Вільня)

**Ко́нская ву́ліца** () — вуліца ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым Месьце. Зьвязвае рог вуліцаў Вялікай і Нямецкай і Ратушны пляц з вуліцамі Ўсіх Сьвятых і Базылянскай.

Архітэктурная дамінанта вуліцы — палац Агінскіх, помнік архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся касьцёл Сьвятога Язэпа Рамесьніка, зруйнаваны расейскімі ўладамі.

## Гісторыя
У другой палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі перайменавалі вуліцу ў Паліцэйскі завулак. Па адыходзе расейскіх войскаў зь Вільні ў 1915 годзе вуліцы вярнулі традыцыйную гістарычную назву.

У 1884—1898 гадох у доме Казлоўскага пад № 18 жыў Францішак Багушэвіч. Камяніца да нашага часу не захавалася, цяпер на яе месцы знаходзіцца будынак Міжнароднай школы мэнэджмэнту. У верасьні 2010 году тут адбылося адкрыцьцё памятнай шыльды ў гонар Францішка Багушэвіча, на якое запрасілі беларускую дэлегацыю на чале зь міністрам культуры Паўлам Латушкам.

## Агульныя зьвесткі
Даўжыня вуліцы каля 430 м. Да Моладзевага тэатру мае брукаваную праезную частку, далей — асфальтавую. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад скрыжаваньня зь Вялікай вуліцай. З правага заходняга боку вуліцы дамы зь няцотнымі нумарамі, зь левага ўсходняга боку — цотная нумарацыя.

З правага боку адыходзіць вуліца Кармэліцкая, зь левага — вуліца Гетманская і завулак Гасьціны.

## Будынкі

### Няцотны бок
* № 5 (таксам *Рудніцкая вуліца, 8*) — палац Агінскіх. У сярэдзіне XVII—XVIII стагодзьдзях князі Агінскія набылі тут некалькі камяніцаў. У 1-й палове XVIII ст. збудавалі вялікі корпус палаца, у сярэдзіне XVIII ст. — малы корпус з флігелем. Пазьней будынкі рэканструявалі ў стылі клясыцызму. Цяпер у будынку знаходзіцца Моладзевы тэатар.

### Цотны бок
* № 4 — дом Ціхановіча. У канцы XV—XVI стагодзьдзях збудавалі 1-павярховы паўночны корпус. У сярэдзіне XVI ст. будынак рэканструявалі і пашырылі. У канцы XVI ст. збудавалі паўднёвы корпус і мур. У канцы XVII ст. камяніцай валодаў купец Ціхановіч, у 1777 годзе яна перайшла да бурмістра Ф. Касадубскага, у 1787 годзе — да бурмітстра Яна Дубінскага.
* № 16 — дом з двух карпусоў, збудаваны ў XV—XVI стагодзьдзях. У XVII—XVIII ст. камяніцай валодалі базыляны.
* № 20 — Бібліятэка музыкі і мастацтва

## Галерэя

Vilnia, Konskaja, Karmelicki. Вільня, Конская, Кармэліцкі (N. Orda, 1875).jpg|Н. Орда, 1875 г.
Vilnia, Konskaja, Karmelicki. Вільня, Конская, Кармэліцкі (S. Kalinoŭski, 1877).jpg|С. Каліноўскі, 1877 г. 
Vilnia, Konskaja, Karmelicki. Вільня, Конская, Кармэліцкі (J. Bałzukievič, 1877).jpg|Ю. Балзукевіч, 1877 г. 


## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія старонкі Вільні = Vilniaus gudų puslapiai / К. Атаманчык і інш. — Вільня, 2012. — 145 с.
* 

Катэгорыя:Вуліцы Вільні
Вуліца Барбары Радзівіл (Вільня)

**Ву́ліца Барба́ры Радзіві́л** (), гістарычная **Каралеўская** — вуліца ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым Месьце. Зьвязвае вуліцу Замкавую і гістарычную вуліцу Сьвятой Ганны (цяпер Майроніса). Праходзіць уздоўж падэшвы Замкавай гары.

## Агульныя зьвесткі
Даўжыня вуліцы каля 280 м. Мае асфальтавую праезную частку. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад Замкавай вуліцы. Дамы стаяць толькі з паўднёвага боку.

З правага боку адыходзіць вуліца Аранжарэйная.

## Будынкі
* № 3 — 2-павяховы дом. Тут 3 (15) верасьня 1862 году памёр паэт Уладзіслаў Сыракомля. Пра гэты факт сьведчыць памятная шыльца над брамай будынка.
* № 5 — кутні 3-павярховы дом Чарноўскіх, збудаваны ў XVIII ст.
* № 7 — кутні 2-павярховы дом Радкевіча, збудаваны ў XVIII ст.
* № 9 — 3-павярховы дом, збудаваны ў канцы XIX ст.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вуліцы Вільні
Жыгімонцкая вуліца (Вільня)

**Жыгімо́нцкая ву́ліца** () — вуліца ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым Месьце. Працягвае Арсэнальную вуліцу. Праходзіць узьбярэжжам ракі Вяльлі і зьвязвае масты караля Міндоўга і Зялёны. Працягваецца вуліцай Альбэрта Гаштольда.

## Гісторыя
Сфармавалася ў другой палове XIX ст. пры ўпарадкаваньні набярэжнай Вяльлі. Актыўна забудоўвалася ў канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў пераважна 3-х і 4-павярховымі дамамі.

Назву Жыгімонцкай атрымала ў міжваенны пэрыяд у гонар каралёў і вялікіх князёў з адпаведным імём (Жыгімонт Стары, Жыгімонт Аўгуст, Жыгімонт Ваза). За савецкім часам вуліцу перайменавалі ў імя Пажэлы.

## Агульныя зьвесткі
Даўжыня вуліцы каля 700 м. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад скрыжаваньня з вуліцай Тадэвуша Ўрублеўскага. Ёсьць роварная дарожка.

Зь левага боку адыходзіць вуліца Радзівілаў. Сканчаецца на скрыжаваньні зь Віленскай вуліцай.

## Забудова

### Няцотны бок
* № 1 (таксама *вуліца Тадэвуша Ўрублеўскага, 8*) — кутні дом з жоўтай цэглы, у якім месьціцца Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх. Будаваўся ў 1884—1888 гадох паводле праекту архітэктара Кіпрыяна Мацулевіча.
* № 3 — зімовы палац Тышкевічаў з аранжарэяй. 2-павярховы дом збудавалі ў 1891—1895 гадох паводле праекту К. Мацулевіча.
* № 9 — дом Ігната Парчэўскага. Будаваўся ў 1893—1895 гадох паводле праекту архітэктара Апалінара Мікульскага.

### Цотны бок
* № 2 — 3-павярховы дом, у якім месьціцца Найвышэйшы адміністрацыйны суд Летувы. Збудаваны ў 1892 годзе паводле праекту Канстантына Быкоўскага. Знаходзіўся ў валоданьні Ганны Заячак і Кацярыны Тышкевіча.
* № 4 — дом, збудаваны ў 1886 годзе паводле праекту архітэктара Юльяна Янушэўскага.
* № 10 — дом, збудаваны ў 1911 годзе паводле праекту інжынэра Фёдара Смаргонскага.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вуліцы Вільні
Людвісарская вуліца (Вільня)

**Людвіса́рская ву́ліца** () — вуліца ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым Месьце. Зьвязвае вуліцу Віленскую з Унівэрсытэцкай і гістарычным Палацавым пляцам (цяпер пляц Даўкантаса). Працягваецца вуліцай Скопа.

Архітэктурная дамінанта вуліцы — палац Радзівілаў і комплекс кляштару баніфратаў з касьцёл Сьвятога Крыжа, помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Назва вуліцы ўтварылася ад людвісарні, якая знаходзілася тут з канца XVIII ст.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У XIX ст. з мэтай маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага ўлады Расейскай імпэрыі перайменавалі вуліцу ў Праабражэнскую (). Па адыходзе расейскіх войскаў зь Вільні ў 1915 годзе вуліцы вярнулі традыцыйную гістарычную назву.

### Найноўшы час
У 1939 годзе афіцыйную назву вуліцы перайначылі на летувіскі манер.

## Агульныя зьвесткі
Даўжыня вуліцы каля 350 м. Мае брукаваную праезную частку. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад скрыжаваньня зь Віленскай вуліцай. З правага паўднёва-ўсходняга боку вуліцы дамы зь няцотнымі нумарамі, зь левага паўночна-заходняга боку — цотная нумарацыя.

Перасякаецца вуліцай Татарскай. З правага боку адыходзіць вуліца Сьвятога Ігната, зь левага — гістарычны Баніфрацкі завулак (цяпер вуліца Лаўрына Гуцэвіча). Усярэдзіне вуліцы перад касьцёлам месьціцца сквэр імя Лаўрына Гуцэвіча, далей — Прэзыдэнцкі сквэр.

## Будынкі

### Няцотны бок
* № 1 () — былы дом беларускіх хрысьціянскіх дэмакратаў, у якім да 1930 году разьмяшчалася Беларуская друкарня імя Францішка Скарыны (пазьней пераехала ў дом № 6 на Завальнай вуліцы). У гэтым доме пэўны час жыў адзін зь лідэраў БХД Ян Пазьняк, дзед Зянона Пазьняка. 
* № 11 (таксама *Татарская вуліца, 23*) — дом, у якім месьціцца гатэль «Artis Centrum»

### Цотны бок
* № 2 (таксама *[[Вуліца Гарбарская (Вільня)|Гарбарская вуліца]], 3* і *[[Вуліца Віленская (Вільня)|Віленская вуліца]], 22*) — палац Радзівілаў, збудаваны ў XVII ст. ваяводам віленскім Янушам Радзівілам паводле праекту архітэктара Яна Ульрыха. У XIX ст. Радзівілы перадалі палац Віленскаму філянтрапічнаму таварыству, якое валодала ім да 1940 году. З прычыны войнаў і пажараў на пачатак XX ст. будынак быў практычна разбураным. Па Першай сусьветнай вайне ацалела толькі паўночнае крыло палаца. У 1967 годзе пачалася рэканструкцыя палаца, якая не завяршылася да нашага часу. З 1990 году ў будынку месьціцца філія Летувіскага мастацкага музэю.

## Галерэя

Vilnia, Pałacavy-Ludvisarskaja. Вільня, Палацавы-Людвісарская (N. Cui, 1812).jpg|Н. Цуі, 1812 г.
Vilnia, Ludvisarskaja. Вільня, Людвісарская (1812).jpg|Невядомы мастак, 1812 г.
Vilnia, Ludvisarskaja, Banifracki. Вільня, Людвісарская, Баніфрацкі (M. Januševič, 1854).jpg|М. Янушэвіч, 1854 г.

Vilnia, Ludvisarskaja. Вільня, Людвісарская (1863).jpg|Невядомы мастак, 1863 г.
Vilnia, Ludvisarskaja. Вільня, Людвісарская (N. Orda, 1875).jpg|Н. Орда, 1875 г.
Vilnia, Ludvisarskaja, Banifracki. Вільня, Людвісарская, Баніфрацкі (1911).jpg|Невядомы мастак, 1911 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія старонкі Вільні = Vilniaus gudų puslapiai / К. Атаманчык і інш. — Вільня, 2012. — 145 с.
* 

Катэгорыя:Вуліцы Вільні