open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марэ (квартал)

**Марэ** ( — «балота») — квартал Парыжу на правым беразе Сены, на ўсходзе ад Бабура. Разьмешчаны паміж плошчай Рэспублікі і плошчай Бастыліі, квартал Марэ належыць як да 3-й, так і да 4-й муніцыпальных акругаў Парыжу. Межы кварталу вызначаныя трыма бульварамі і ракой Сэнай: на поўначы — бульварам дзю Тампль, на захадзе — Сэвастопальскім бульварам, на ўсходзе — бульварам Бамаршэ, і на поўдні — Сэнай.

Балота, якое знаходзілася раней на гэтым месцы, было асушана ў XIII стагодзьдзі чальцамі Ордэна Тампліераў. Тады гэта была ўскраіна гораду, сёньня — цэнтар. Марэ перажыў горадабудаўнічы бум барона Асмана ў XIX стагодзьдзі, застаўшыся амаль некранутым, і цяпер у квартале можна ўбачыць раскошныя палацы і асабнякі побач са старымі дамамі рамесьнікаў.

Катэгорыя:Кварталы Парыжу
Манпарнас

**Манпарнас** ( — гара Парнас) — раён на поўдні Парыжа, на левым беразе Сэны. Як і астатнія кварталы на ўскраіне Парыжа, раён быў уключаны ў склад горада толькі 1 студзеня 1860 году і даў назву 43-га кварталу, які зьяўляецца часткай XIV парыскай акругі. Раён, які ў наш час прынята называць Манпарнас, выходзіць далёка за межы адміністрацыйнага кварталу.

Катэгорыя:Кварталы Парыжу
Канал Сэн-Мартэн

thumb|upright|Канал Сэн-Мартэн
**Канал Сэн-Мартэн** () — канал у Парыжы, даўжынёй 4,55 км, прарыты ў 1822—1826 гг. для водазабесьпячэньня парыскіх фантанаў і палягчэньня рачнога суднаходзтва. Тады з гэтай мэтай было вырашана ператварыць прыток ракі Марны — Урк — у канал, які перасякаў ўсходнюю частку сталіцы па правым беразе Сэны да Бастыліі, дзе ён злучаўся з Сэнай. Для фінансаваньня праекту быў уведзены парыскі падатак на продаж віна. Пры Напалеоне III канал быў часткова накрыты для стварэньня парыскіх бульвараў, і 2-я кілямэтровая частка канала стала падземнай.

Катэгорыя:Парыж
Плошча Зоркі

**Плошча Зоркі** (таксама ўжывальная назва **Плошча Этуаль**) () — плошча ў заходняй частцы VIII акругі Парыжу. З 1970 году, пасьля сьмерці Шарля дэ Голя афіцыйна пераназвана ў плошчу Шарля дэ Голя ().

Зьяўленьне гэтай плошчы не ўваходзіла ў горадабудаўнічыя пляны. Пабудова палаца і саду Цюільры запатрабавала, каб каралеўская рэзыдэнцыя мела годнае апраўленьне. Па загаду Людовіка VIII, сярод досыць забалочаных месцаў мытнай заставы Этуаль, працягнулі тры алеі зь вязамі. Затым вядомым у Парыжы ляндшафтным архітэктарам Андрэ Ленотрам да самага пагорку Шаё быў пракладзены праспэкт (цяпер Элізэйскія палі), які завяршала круглая «плошча» ад якой разыходзіліся пяць дарог, дзякуючы чаму яна і атрымала назву Зоркі. І ўсё ж з пункту гледжаньня архітэктуры гэта было хутчэй месца разгалінаваньня дарог, чым плошча.

Катэгорыя:Парыж
Марсава поле (Парыж)

**Марсава поле** () — грамадзкі парк у 7-й акрузе Парыжу, паміж Эйфэлевай вежай з паўночнага захаду і Вайсковай школай з паўднёвага захаду. Знаходзіцца ў заходняй частцы гораду, на левым беразе Сэны.

## Гісторыя

У 1751 годзе Людовік XV прыняў рашэньне стварэньня Вайсковай школы для хлопчыкаў зьбяднелых шляхетных сем’яў. Адкрытая шырокая тэрыторыя перад будынкам новай школы была названая Марсавым полем у гонар бога вайны Марса і выкарыстоўвалася як вайсковы пляц і для парадаў. Менавіта тут была ўрачыста прынесена прысяга першай францускай канстытуцыі 14 ліпеня 1790 году, тут адбываліся падзеі народнага паўстаньня 17 ліпеня 1791 году.

У 1783 годзе фізыкі Шарль і браты Рабэр праводзілі на Марсавым поле першыя досьледы па аэрастатыцы. У 1874 годзе адзін зь піянэраў паветраплаваньня Бляншар упершыню зьдзейсьніў кіраваны палёт на паветраным шары. Пасьля Вялікай рэвалюцыі на Марсавым поле ладзіліся патрыятычныя сьвяты. З 1833 па 1860 гады праводзіліся скачкі. З 1867 году тут сталі рэгулярна праводзіцца сусьветныя выставы.

## Вонкавыя спасылкі

* Jardin du Champ de Mars

Катэгорыя:Парыж
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Камянецкага раёну

У Камянецкім раёне знаходзяцца 76 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 20 — помнікі археалёгіі, 35 — помнікі архітэктуры, 21 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Камянеччына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Ваўковічы

Назву **Ваўковічы** маюць:

* Ваўковічы — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Ваўковічы — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Ваўкавічы
* Воўкавічы
Тэадор Антоні Ваньковіч

**Тэадор Антоні Ваньковіч** (, ? — пасьля 1709) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, стольнік і падстароста судовы менскі, староста падусьвяцкі, кашталян менскі ў 1709 годзе. Дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1682, 1686, 1691, 1701, 1709 гадах.

## Біяграфія
З роду Ваньковічаў герба «Ліс зьменены», сын менскага войскага Пятра і ваўкавыскай харужычанкі Ганны Дунінай-Глушынскай.

Быў пасьлядоўна менскім стольнікам і падстаростай судовым, падусьвяцкім старостай, а незадоўга перад сьмерцю атрымаў ад караля Аўгуста II прывілей на менскае кашталянства. Пяць разоў засядаў у Трыбунале ВКЛ у 1682, 1686, 1691, 1701 і 1709 (у гэтым годзе быў маршалкам кола Compositi judicii) гадах. Часта бываў кіраўніком на сойміках і судах фіскальных. У Менску заснаваў кляштары кармэлітаў і баніфратаў. Ахвяраваў значныя сродкі менскім францішканам. Быў фундатарам мноства іншых кляштараў, у тым ліку тых жа законаў у Івянцы.

Быў жанаты на дачцы лідзкага земскага пісара Ганьне Войшнар і меў ад яе двух сыноў, Стэфана і Антонія, якія рана памёрлі, і пяць дачок:
# Зоф’ю, жану менскага войскага Францішка Валадковіча;
# Гэлену, жану новагародзкага земскага судзьдзі Яна Рудальтоўскага;
# Кацярыну, жану вількамірскага скарбніка Яна Ярмаловіча;
# Францішку, якая была ксеніяй менскага закона Сьв. Бэнэдыкта;
# Калумбу, стаўшую прэорыцай гэтага ж кляштара.

## Літаратура
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846
* 

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Дарослая прывязанасьць

**Даро́слая прывяза́насьць** — пачуцьцёвая залежнасьць пры закаханасьці.

## Віды
Вылучаюць 4 віды прывязанасьцяў:
# *бясьпечная*. Узьнікае пры ўтульнасьці ад узаемазалежнасьці ды адсутнасьці заклапочанасьці сваёй самотаю або староньнім непрыманьнем. Вынікае з папярэдніх цёплых ды спагадлівых узаемінаў. Ёй уласьцівыя станоўчы погляд на сябе, супольнікаў ды дачыненьні зь імі, як і задаволенасьць міжасабоваю блізкасьцю й незалежнасьцю.
# *трывожна-заклапочаная*. Узьнікае пры жаданьні пачуцьцёвай блізкасьці ды няўтульнасьці ад адсутнасьці блізкіх дачыненьняў. Вынікае з пошуку ўхвалы ды спагады ад супольнікаў. Ёй уласьцівы менш станоўчы погляд на сябе, чымся на сваіх супольнікаў.
# *грэбліва-пазьбягальная*. Узьнікае пры ўтульнасьці ад адсутнасьці пачуцьцёвых дачыненьняў ды жаданьні быць незалежным і самастойным. Вынікае з бачаньня сябе самадастатковым і непрывязаным да іншых, як і менш станоўчага погляду на супольнікаў. Ёй уласьцівыя здушэньне й хаваньне пачуцьцяў, як і аддаленьне ад непрыязных супольнікаў.
# *палахліва-пазьбягальная*. Узьнікае пры няўтульнасьці ад блізкасьці і адначасным жаданьні блізкіх пачуцьцёвых дачыненьняў. Вынікае з адмоўнага погляду на сябе й супольнікаў. Ёй уласьцівыя недавер да намераў супольнікаў ды пошук меншай блізкасьці зь імі.

Адмоўныя падзеі ў жыцьці вядуць да зьмены віду прывязанасьці. Бясьпечны від прывязанасьці прадугледжвае параўнальна большыя забавязаньні, працягласьць дачыненьняў і задаволенасьць імі. Такую прывязанасьць дазваляе мець супольнік, які пасьлядоўна й станоўча адказвае на просьбы аб блізкасьці. Блізкасьць, як узаеміны, у якіх супольнік адказвае на раскрыцьцё важных зьвестак ухваленьнем, паразуменьнем і клопатам, прадугледжвае гатовасьць:
# раскрываць свае сапраўдныя думкі, пачуцьці, жаданьні й страхі;
# разьлічваць на клопат і пачуцьцёвую падтрымку супольніка;
# уступаць у цялесную блізкасьць.

## Парадкаваньне трывогі
Трывогу выклікаюць абставіны, датычныя:
# асабістага дабрабыту (боль, голад, стома, хвароба і холад),
# супольніка (адсутнасьць, ад’езд, адахвочваньне ад блізкасьці й наданьне ўвагі іншаму),
# асяродзьдзя (жахлівая падзея, староньняе асуджэньне або непрыманьне).

Дзеля яе зьніжэньня вядзецца пошук блізкасьці з супольнікам, які можа забясьпечыць суцяшэньнем, дапамогай і ведамі. Калі супольнік станоўча адказвае на пажаданьне блізкасьці, пачуцьцё пэўнасьці ўмацоўваецца, а трывога зьмяншаецца. У выніку адбываецца вяртаньне да сваёй паўсядзённай дзейнасьці. Калі супольнік недасяжны або адмаўляе ў блізкасьці, адсутнасьць спагады сілкуе няпэўнасьць ды трывогу. Тады просьбіт блізкасьці перастае чакаць на станоўчы адказ, затойвае трывогу ды аддаляецца ад супольніка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Псыхалёгія
Катэгорыя:Узрост

Катэгорыя:Асабістае жыцьцё
Катэгорыя:Сэксуальнасьць чалавека
Такары

Назву **Такары** маюць:

*Беларусь
** Такары — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
** Такары — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
**Такары — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
** Такары — хутар у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці

*Польшча
** Такары — вёска ў Гміне Мельнік Сямяціцкага павету Падляскага ваяводзтва
Андрэй Вядзернікаў

**Сіхан Андрэй Сяргеевіч Вядзернікаў** — майстар баявых мастацтваў (Gosoku Ryu, Battodo, Kubojutsu, Кэндо, рукапашны бой і іншыя), заснавальнік і кіраўнік International Karate Association of Belarus.

## Біяграфія
Нарадзіўся 9 верасьня 1961 году ў горадзе Магілёве. Пачаў вывучаць каратэ ва ўзросьце 9 гадоў. У 1981 годзе ў Дрэздэне адчыніў сваё першае Додзё ў Нямэччыне. У 1982 годзе ў Менску адчыніў Додзё International Karate Association у Беларусі: International Karate Association of Belarus. Настаўнікам сіхана Вядзернікава зьяўляецца Сокэ Кубота Такаюкі.

Сіхан навучаў каратэ і баявым мастацтвам у Нямеччыне (Дрэздэн, Франкфурт-на-Майне, Грос-Гэраў і г. д.), Бэльгіі (Брусэль, Намюр), Летуве (Вільня), Вугоршчыне (Будапэшт), Кітаі (Пэкін), Канадзе (Таронта), Італіі (Сардынія, Мілян, Турын), Сэрбіі (Бялград), Славаччыне (Браціслава, Бойніцэ і г. д.), Крыме (Ялта, Алушта, Феадосія), Армэніі (Ерэван, Абавян), Грузіі (Кабулеці), Расеі (Масква) і Швэцыі (Стакгольм, Упсала). Сэртыфікаваны інструктар Беларускага савету «Дынама». Падчас навучаньня баявым мастацтвам адбыліся ўдзелы ў сэмінарах, навучаньне ў додзё і супрацоўніцтва з такімі японскімі майстрамі, як Tsuguo Sakumoto, Hidetaka Nishiyama, Takemasa Okuyama, Фуміё Дэмура, Hataya Mitsuo, а таксама з акінаўскім майстрам Tetsuhiro Hokama і такімі эўрапейскімі майстрамі, як Хубэрт Лаэнэн і лідэрамі Фудокан Уладзімерам Ёргам і Ільлём Ёргам.

## Глядзіце таксама
* Кёсі Куратомі
* Сэнсэй Вядзернікава
* Куботан
* Black Belt
* Nisei Week
* Дзюкэндо
* Хацімакі

## Вонкавыя спасылкі

* Інтэрвію Сiхана Вядзернiкава на польскай мове падчас "Dziecięcej Ligi Karate / Turniej Nr 2, Styczeń'2019"
* Інтэрвію Сіхана Вядзернікава армянскаму тэлебачаньню падчас Soke Kubota Cup на YouTube
* Афіцыйны канал на YouTube

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Майстры баявых мастацтваў
Катэгорыя:Каратэ
Катэгорыя:Майстры каратэ
Стэфан Кандзежаўскі

**Стэфан Кандзежаўскі** () — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, слонімскі войскі і судзьдзя земскі, дэпутат на Трыбунал Радамскі ў 1659 годзе, кашталян менскі з 1661 году, кашталян смаленскі з 1663 году.

З роду Кандзежаўскіх герба «Навіна», сын слонімскага падстаросты і войскага і дачкі віленскага падсудка Гэлены Гедройц. Быў жанаты на Аляксандры Бжастоўскай, сястры троцкага ваяводы, і меў ад яе двух сыноў, Канстанціна і другога, які памёр у Парыжы.

## Літаратура
* Boniecki A. Herbarz polski, T. 1-17, dodatek – Warszawa 1899-1913.
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 – Warszawa 1904-1938.

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Куба (востраў)

**Куба** () — востраў на поўначы Карыбскага мора. Уваходзіць у склад Вялікіх Антыльскіх астравоў. Ад Паўночнай Амэрыкі Куба аддзеленая Флорыдзкім пралівам на поўначы і на захадзе Юкатанскім пралівам. Тэрыторыя 105 тысяч км². Зьўляецца набуйнейшым з астравоў Рэспублікі Куба.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Кубы
Юкатанская пратока

**Юкатанская пратока** — марская пратока паміж паўвостравам Юкатан і Кубай. Злучае Мэксыканская затока і Карыбскае мора ў заходняй частцы апошняга. Найменшая шырыня пратокі складае 217 км, а адлегласьць паміж мысам Сан-Антоніё на захадзе Кубы і мысам Каточэ, самай паўночнай кропкай паўвострава Юкатан. Найбольшая глыбіня дасягяе 2779 м (каля вострава Кубы).

Катэгорыя:Пратокі Карыбскага мора
Юкатан

**Юката́н** () — паўвостраў у Цэнтральнай Амэрыцы, адасабляе Мэксыканскі заліў ад Карыбскага мора. Паўночную частку паўвострава займаюць мэксыканскія штаты Юкатан, Кампэчэ і Кінтана-Роа. Поўдзень паўвострава належыць дзяржавам Гватэмале і Бэлізу. Клімат трапічны і гарачы. На вільготным поўдні асноўную частку тэрыторыі займае трапічны лес, па меры прасоўваньня на поўнач клімат становіцца сухім.

## Глядзіце таксама

* Юкатанскі праліў

## Вонкавыя спасылкі
Ньюфаўндлэнд (востраў)

**Ньюфаўндлэнд** (, МФА:  *Нуфанлэ́нд*) — востраў ля паўночна-ўсходніх берагоў Паўночнай Амэрыкі, частка канадзкай правінцыі Ньюфаўндлэнд і Лябрадор. Аддзяляе заліў Сьвятога Лаўрэнція ад Атлянтычнага акіяна.

Плошча вострава — 111 390 км², ён займае 16-е месца па плошчы ў сьвеце і 4-е ў Канадзе, даўжыня берагавой лініі — 9656 км, вышыня над узроўнем мора да 814 м. Берагі пераважна скалістыя. Клімат умераны. Шмат азёраў і балот. Рэкі непрацяглыя.

Насельніцтва — 485 066 чел. (2001), найбуйнейшы горад — Сэнт-Джонз (100 646).

## Дадатковыя зьвесткі
* На востраве Ньюфаўндлэнд назіраецца самая вялікая колькасьць туманных дзён на ўзроўні мора — у сярэднім больш за 120 за год.
* Назва Ньюфаўндлэнд («Newfoundland») азначае «New found land», то бок літаральна «Новаадкрытая зямля»

## Крыніцы


Катэгорыя:Геаграфія Ньюфаўндлэнда і Лябрадора
Сэнт-Джонз (Ньюфаўндлэнд)

**Сэнт-Джонз** () — горад у Канадзе, сталіца правінцыі Ньюфаўндлэнд і Лябрадор. Разьмешчаны на паўднёвым усходзе вострава Ньюфаўндлэнд на паўвостраве Авалён на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяна.

Насельніцтва - 100.646 чалавек (2006). Гэта другі па колькасьці жыхароў горад на атлянтычным узьбярэжжы Канады пасьля Галіфаксу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Канады
Ісьляндыя (востраў)

**Ісьляндыя** — востраў у паўночнай частцы Атлянтычнага акіяна, у Палярнага кола, паміж Грэнляндыяй і Нарвэгіяй, належыць аднайменнай дзяржаве. Амаль уся тэрыторыя вострава ўяўляе сабой вульканічнае плято зь вяршынямі да 2 км, якія даволі стромка абрываюцца ў напрамку акіяна, утвараючы тысячы ф’ёрдаў. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 500 м. Шматлікія дзейныя вульканы (Гекла, Аск’я, Лякі і іншыя), гейзэры, гарачыя крыніцы, лявавыя палі і ледавікі пакрываюць сабой амаль усю тэрыторыю краіны. Найвышэйшая вяршыня вострава — пік Хванадальсхнукюр (2109,6 м).

Агульная плошча Ісьляндыі каля 103 тыс. км², зь іх 11,8 тыс. км² пакрыта ледавікамі. Азёры і ледавікі займаюць 14,3 % тэрыторыі; расьліннасьцю пакрыта ўсяго 23%. Найбуйнейшыя азёры: Таўрысватн (вадасховішча) (83-88 км²) і Тынгвадляватн (82 км²).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Ісьляндыі
Гванадальсгнукюр

**Хванадальсхнукюр** () — пік на паўночна-заходнім краі кальдэры вулькана Эрайваёкюдль у Ісьляндыі. Зьяўляецца самым высокім пунктам вострава, афіцыйныя вымярэньні, што праводзіліся ў жніўні 2005 вызначылі вышыню — 2109,6 м (раней лічылася, што вышыня складае 2119 м).

Пік Хванадальсхнукюр уваходзіць у склад нацыянальнага парку Скафтафэль. Маршрут на вяршыню праходзіць па шматлікіх расколінах.

## Вонкавыя спасылкі
* Фота Хванадальсхнукюр на сайце www.islandsmyndir.is

Катэгорыя:Горы Ісьляндыі
Катэгорыя:Судурлянд
Люсон

**Люсон** () — найбуйнейшы востраў Філіпінскага архіпэлягу, плошча — 104 688 км². Насельніцтва — 46,228 млн жыхароў (2007).

Гэтаю назваю таксама называюць групу астравоў, адну з трох буйнейшых на Філіпінах. На старажытных мапах можна сустрэць назву «Люсонія», што адносіцца да в. Люсон, а таксама «Новая Кастылія». Да насельнікаў вострава прымянялі адно агульнае найменьне — люсонцы.

На Люсоне разьмешчана сталіца Філіпінаў горад Маніла.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Ванкувэр (востраў)

**Ванкувэр** () — востраў, разьмешчаны на заходнім узьбярэжжы Канады ў правінцыі Брытанская Калумбія. Амываецца Ціхім акіянам на захадзе, пралівам Хуан-дэ-Фука () на поўдні і пралівам Джорджыя () на ўсходзе.

Прыгажосьць і веліч рознабаковай прыроды вострава дзівіла ўсіх падарожнікаў, пачынаючы з капітана Кука, які першы высадзіўся на тутэйшых берагох у 1778 годзе.

У 2005 годзе насельніцтва вострава складала прыблізна 723 000 чалавек. Найбуйнейшым горадам зьяўляецца Вікторыя, сталіца Брытанскай Калумбіі, разьмешчаная на паўднёва-ўсходнім канцы вострава. Акрамя Вікторыі, да ліку асноўных па насельніцтве гарадоў адносяцца Нанаймо (), Данкан (), Порт-Альбэрні (), Кортні (), Кэмпбэл-Рывэр (), а ў паўночнай частцы вострава — Порт-Гардзі () і Порт Макніл ().

## Вонкавыя спасылкі

* Vancouver Island Tourist Guide  — турыстычны даведнік вострава

Катэгорыя:Астравы Канады
Катэгорыя:Брытанская Калюмбія
Фундацыя Ханса

**Фундацыя Ханса** () — неіснуючая арганізацыя з сэрыялу «Згубленыя». Фундацыя заснаваная прадаўцом зброі Алварам Хансам, які замест «захаваньня міру з дапамогаю разьвіцьця і ўдасканаленьня зброевых сыстэмаў» зьвярнуў сваю ўвагу на разьвіцьцё новых тэхналёгіяў для «стварэньня больш сьветлай будучыні для ўсяго чалавецтва». Амаль уся інфармацыя пра фундацыю атрымана з сайту (thehansofoundation.org), іншыя зьвесткі былі раскрыты як частка гульні ў альтэрнатыўнай рэальнасьці — The Lost Experience.

Фундацыя Ханса фінансавала дзейнасьць DHARMA Initiative і была гэткім чынам уцягнутая ў будаўніцтва будынкаў на Высьпе, што паказана ў сэрыяле.

Катэгорыя:Выдуманыя арганізацыі
Катэгорыя:Згубленыя (тэлесэрыял)
Сьвяты Квэбэку

Ніжэй прыведзены афіцыйныя **сьвяты правінцыі [[Квэбэк]]**, Канада. 



  Дата
  Назва сьвята


  1 студзеня
  Новы год
  

  (зьмяняецца)
  Вялікая пятніца


  (зьмяняецца)
  Палівальны панядзелак


  Панядзелак перад 25 траўня
  Нацыянальны дзень патрыётаў


  24 чэрвеня
  Дзень Квэбэку


  1 ліпеня
  Дзень Канады


  Першы панядзелак верасьня
  Дзень працы


  Другі панядзелак кастрычнік
  Дзень Падзякі




  25 сьнежня
  Божае Нараджэньне



2 студзеня таксама сьвята для шматлікіх квэбэкцаў .

## Вонкавыя спасылкі
* Statutory holidays - Commission des normes du travail du Québec

Катэгорыя:Культура Квэбэку
Катэгорыя:Сьвяты Канады
Пётар Манькоўскі

**Пётар Манькоўскі** (, нар. 1973) — польскі журналіст, спецыяліст у галіне кампютэраў, кампютэрных гульняў і фільму; у гады 1993—2001 пісаў для некалькіх польскіх часопісаў пра гульні, пазьней рэцэнзэнт фільмаў у польскай прэсе; мастацкі дырэктар фэсту харрораў; суаўтар і аўтар 2 кнігаў пра кампютэрныя гульні; быўшы мастэр Польшчы журналістаў у Скрабль.

## Крыніцы
* Piotr Mańkowski: Cyfrowe marzenia: Historia gier komputerowych i wideo. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2010, s. 378. ISBN 978-83-7436-228-3.

## Бонкавыя спасылкі
* Wywiad z Piotrem Mańkowskim na stronie «Esensja» 
* Recenzja «Cyfrowych marzeń» w «Newsweeku» 
* Rozmowa z Piotrem Mańkowskim w «Rzeczypospolitej» 
* Recenzja «Cyfrowych marzeń» na stronie gameplay.pl 
* Wywiad w Piotrem Mańkowskim na stronie horrory.com.pl 
* Artykuł Piotra Mańkowskiego we «Wprost» 

Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Фэлікс Зандман

**Фэлікс Зандман** (; 1927, Горадня — 4 чэрвеня 2011) — навуковец і інжынэр, заснавальнік і галоўны тэхнічны дырэктар міжнароднай кампаніі «Vishay Intertechnology» — аднаго з найбуйнейшых пастаўшчыкоў электронных кампанэнтаў у сьвеце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* В.Дрэма. Памёр чалавек, які спансараваў аднаўленне гарадзенскай сінагогі, Штодыднёвік «Твой стыль» 07.06.2011

Катэгорыя:Вынаходнікі
Мэльхіёр Ваньковіч

**Мэльхіёр Ваньковіч** (, 10 студзеня 1892, Калюжыца, цяпер Бярэзінскі раён, Менская вобласьць, Беларусь — 10 верасьня 1974, Варшава, цяпер Польшча) — польскі пісьменьнік, журналіст, рэпартэр і аглядальнік.

У 1926—1927 гадах праславіўся як «кароль польскага рэпартажу» за паведамленьні ў «Варшаўскім кур’еры» пра падарожжа па Мэксыцы. У 1931 годзе стварыў  для цукровых заводаў рэклямны выраз «Цукар мацуе», за які атрымаў 5000 злотых ганарару, што складала больш як 16-месячны заробак настаўніка. У прэсе і цукернях разьмясьцілі некалькі дзясяткаў відаў плякатаў і постэраў пра карысьць цукру для росту дзяцей. Падчас Другой сусьветнай вайны працаваў вайсковым карэспандэнтам пры 2-м польскім корпусе пад загадам генэрала Ўладзіслава Андэрса. Напісаў кнігі «Шчанячыя гады» (1934) і «Аповесьць пра бітву за Монтэ-Касіна» (1947), «Зёлкі на кратэры» (1951) і «Туды-сюды» (1961), дзе шмат зьместу прысьвячалася Беларусі. Гэтыя творы сталі клясыкай польскай літаратуры ХХ стагодзьдзя. У 1971 годзе для польскага авіяперавозьніка «Польскае авіякампаніі» стварыў рэклямны выраз «Лётам бліжэй».

## Крыніцы

## Беларускія пераклады
* Шчанячыя гады: пераклад з польскай Язэпа Янушкевіча / Мельхіёр Ваньковіч. — Мінск : Тэхналогія, 2024. — 141, [1] с.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне
Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Новая Зямля (архіпэляг)

**Новая Зямля** — архіпэляг у Паўночным Ледавітам акіяне паміж Баранцавым і Карскім морамі. Уваходзіць у склад Архангельскай вобласьці Расеі.

Складаецца з двух вялікіх астравоў — Паўночнага і Паўднёвага, падзеленых вузкім пралівам (2—3 км) Матачкін Шар, і шматлікіх дробных. З геалягічнага пункта гледжаньня, астравы зьяўляюцца працягам Уральскіх гораў. Паўночна-ўсходні ўскраек Паўночнага вострава — мыс Жаданьня — зьяўляецца самай усходняй кропкай Эўропы.

Цягнецца з паўднёвага захаду на паўначны ўсход на 925 км. Плошча усіх астравоў больш за 83 тыс. км²; шырыня Паўночнага вострава да 123 км, Паўднёвага — да 143 км. На поўдні пралівам Карскія Вароты (шырыня 50 км) аддзяляецца ад вострава Вайгач.

Каля паловы тэрыторыі вострава Паўночнага складаюць ледавікі. На востраве Паўднёвым знаходзяцца два населеных пункты — пасёлкі Бялуш'я Губа (адміністрацыйны цэнтар муніцыпальнага ўтварэньня Новая Зямля Архангельскай вобласьці) і Рагачова.

Катэгорыя:Новая Зямля
Паўночны востраў (Новая Зямля)

**Паўночны востраў** — адзін з астравоў архіпэлягу Новая Зямля, аддзелены ад Паўднёвага вострава вузкім пралівам Матачкін Шар (2—3 км). Адміністрацыйна падпарадкаваны Архангельскай вобласьці Расеі. Плошча вострава 48&nbsp;904&nbsp;км², каля паловы плошчы пакрыта ледавікамі. Паўнончы востраў зьяўляецца другім па велічыні востравам Расеі пасьля Сахаліна.

Катэгорыя:Астравы архіпэлягу Новая Зямля
Катэгорыя:Астравы Баранцава мора
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Паўднёвы востраў (Новая Зямля)

**Паўднёвы востраў** () — востраў архіпэлягу Новая Зямля, адасоблены ад Паўночнага вострава вузкім пралівам Матачкін Шар (2-3 км), ад вострава Вайгач пралівам Карскія Вароты (шырынёй каля 50 км). Адміністрацыйна ўваходзіць у Архангельскую вобласьць Расеі. Плошча вострава 33 275 км², гэта трэці па велічыні востраў Расеі пасьля Сахаліна і Паўночнага вострава.

На захадзе разьмешчаны паўвостраў Гусіная Зямля.

Найвышэйшая кропка — безымянная гара на крайнім поўначы вострава — г. Перваўсмотраная (1291 м.)

Катэгорыя:Астравы архіпэлягу Новая Зямля
Катэгорыя:Астравы Баранцава мора
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Крупскага раёну

У Крупскім раёне знаходзяцца 15 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 9 — помнікі археалёгіі, 5 — помнікі гісторыі, 1 — помнік мастацтва.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнік мастацтва

|}

Крупшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Матачкін Шар

**Матачкін Шар** () — пратока, якая аддзяляе Паўночны востраў |Новай Зямлі ад Паўднёвага і злучае Баранцава мора з Карскім морам. Матачкін Шар досыць глыбокі, мае якарныя стаянкі (лепшая ў мыса Бараньева). Берагі высокія, месцамі абрывістыя. Даўжыня каля 100 км, шырыня (у найболей вузкай частцы) каля 0,6 км. Глыбіня каля 12 м. Большую частку года пакрыты ільдом. На беразе ў летні час разьмяшчаюцца даўно існыя прамысловыя пасёлкі (Матачкін Шар, Сталбавы).

## Крыніцы

## Літаратура
* Большая советская энциклопедия 

Катэгорыя:Новая Зямля
Катэгорыя:Пратокі Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Пратокі Архангельскай вобласьці
Карскія Вароты

**Карскія Вароты** () — пратока паміж астравамі Новая Зямля і Вайгач, злучае мара Баранцава і Карскае. Даўжыня 33 км, шырыня каля 45 км, найменшая глыбіня 52 м. Значную частку году пакрыты ільдамі.

Катэгорыя:Новая Зямля
Катэгорыя:Пратокі Баранцава мора
Катэгорыя:Пратокі Карскага мора
Катэгорыя:Пратокі Архангельскай вобласьці
Апалачы (горы)

**Апала́чы** () — горная сыстэма на ўсходзе Паўночнай Амэрыкі, у ЗША і Канадзе. Даўжыня 2600 км. Паўночныя Апалачы (на поўнач ад рэкаў Мохак і Гадсан) — узгорыстае пласкагор'е з асобнымі масівамі вышынёй да 1916 м (гара Вашынгтон), маюць сьляды старажытнага зьледзяненьня. Паўднёвыя Апалачы ў восевай зоне складаюцца з паралельных хрыбтоў і масіваў, разьмежаваных шырокімі далінамі; да восевай зоны прылягаюць з усходу плято Підмант, з захаду — Апалацкае плято. Вышыня да 2037 м (гара Мітчэл). Сталае месца заляганьня каменнага вугля, нафты і газу, жалезных руд, тытану. Шырокалісьцевыя, іглічныя і зьмешаныя лясы.
## Гл. так сама
* Бігфут

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Апалачы (горы)
Чамярыскі сельсавет

**Чамяры́скі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар — вёска Чамярысы.

## Гісторыя
26 верасьня 2006 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Валахоўшчына, Глухавічы, Дублін, Дубраўка, Ільічы, Казялужцы, Ленінец, Нудзічы, Рафалаў, Старыя Юркавічы, Сьпярыжжа, Ясяні — ліквідаванага Дублінскага сельсавету.

20 жніўня 2008 году ліквідаваныя населеныя пункты Глухавічы, Ільічы, Казялужцы, Нудзічы, Рафалаў, Сьпярыжжа і Ясяні.

1 сьнежня 2009 году ў склад сельсавету перададзеныя населеныя пункты — Грушнае, Двор-Савічы, Калінінскі, Ленінскі, Новая Грэбля, Новыя Хракавічы, Просмычы, Савічы, Старыя Хракавічы — ліквідаванага Хракавіцкага сельсавету, а населеныя пункты Валахоўшчына, Дублін, Дубраўка, Ленінец і Старыя Юркавічы перададзеныя з складу сельсавету ў Малажынскі сельсавет.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Брагінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Андрэй Разін

**Андрэй Разін** (нарадзіўся 12 жніўня 1979 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр, паўабаронца. З 2019 году зьяўляецца галоўным трэнэрам клюбу «Менск».

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў кар’еру ў берасьцейскім «Дынама», а пазьней перабраўся ў сталічнае «Дынама». Найлепшы сэзон згуляў у 2004 годзе, калі дапамог менчукам стаць чэмпіёнамі. У той год быў прызнаны найлепшым гульцом чэмпіянату. Пасьля гуляў у Швэцыі і Расеі. У 2009 годзе перабраўся ў «Менск», дзе стаў капітанам каманды. Гуляў на пазыцыі флянгавага паўабаронцы. Прывёў клюб да бронзавых мэдалёў чэмпіянату 2010 году і да перамогі ў Кубку Беларусі 2013 году.

У студзені 2014 году пакінуў «Менск». Неўзабаве прыняў прапанову стаць гуляючым трэнэрам каманды «Менск-2», у складзе якой і распачаў сэзон 2014 году. Быў адным зь лідэраў каманды, аднак у студзені 2015 году «Менск-2» спыніў існаваньне, пасьля чаго Андрэй канчаткова перайшоў на трэнэрскую працу ў юнацкую каманду «Менску».

### Міжнародная
У 2000—2001 гадах гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## У якасьці трэнэра
У студзені 2016 году, пасьля таго як «Менск» ачоліў Георгі Кандрацьеў, Разін заняў пасаду трэнэра па навукова-мэтадычнай працы. У 2018 годзе займаў гэтую пасаду і ў штабе Аляксандра Лухвіча.

У студзені 2019 году быў прызначаны галоўным трэнэрам «Менску». Пад кіраўніцтвам Разіна «Менск» заняў 9-е месца пры 16 удзельніках у чэмпіянаце Беларусі 2019 году. У сьнежні 2019 году падоўжыў кантракт з камандай. У жніўні 2020 году пасьля шэрагу няўдачаў пакінуў пасаду галоўнага трэнэра, аднак застаўся працаваць у структуры «Менску».

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2004
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2005
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2000, 2010
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2013
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату Беларусі: 2004

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Менску»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Андрэй Пузына

**Андрэй Пузына** (, ? — ) — князь, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, упіцкі гараднічы ў 1689 годзе, войскі, падкаморы і староста гродавы, пасол на сойм ў 1678 годзе, кашталян менскі з 1 кастрычніка 1697 году.

## Біяграфія
З роду князёў Пузынаў герба «Агінец», сын упіцкага маршалка Гераніма і Эстэры Скрабовіч.

Быў пасьлядоўна упіцкім войскім, падкаморым і старостай гродавым. У маладосьці ваяваў з казакамі, швэдамі, маскоўцамі і ўдзельнікамі рокаша Любамірскага. У 1678 годзе быў паслом на сойм, дзе быў прызначаны камісарам межаў. Як узнагароду з 1 кастрычніка 1697 году «па сьмерці Есьмана» атрымаў менскае кашталянства. Ягоны маёнтак Панюшы, зьнішчаны непрыяцелем у часе вайны, на нейкі час сойм пазбавіў падаткаў.

Быў жанаты на Эўфрасіньні Хранстоўскай герба Касьцеша, дачцы біржанскага цівуна, і меў ад яе шэсьць сыноў: Крыштапа Дамініка Стэфана (ці Сьцяпана), Юзэфа, Гераніма, Міхала і Антонія, і тры дачкі: адну, якая стала законьніцай, другую, замужам за вількамірскім падкаморычам Белазорам гербу Венява і трэцяя, замужам за ашмянскім старостай Андрэям Гелгудам.

## Літаратура
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839—1846.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 — Warszawa 1904—1938.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908
* 

Андрэй
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Квэбэцкая канфэрэнцыя 1943 году

**Першая Квэбэцкая канфэрэнцыя** (кодавае назву «QUADRANT») — сустрэча на найвышэйшым узроўні паміж ЗША, Вялікабрытаніяй і Канадай у часе Другой сусьветнай вайны. Праходзіла ў Квэбэку з 17 жніўня па 24 жніўня 1943 году. Сустрэчы адбываліся ў Квэбэцкай крэпасьці і ў Шато-Франтэнак. Галоўнымі прадстаўнікамі былі Ўінстан Чэрчыль, Франклін Д. Рузвэлт і Ўільям Лаён Макензі Кінг.

Катэгорыя:Гісторыя Квэбэку
Катэгорыя:Міжнародныя канфэрэнцыі Другой сусьветнай вайны
Стэфан Русецкі

**Стэ́фан Русе́цкі** (, ? — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, лідзкі стольнік, кашталян менскі з 15 студзеня 1663 году.

З роду Русецкіх герба «Равіч», быў лідзкім стольнікам, прызначаны кашталянам менскім 15 студзеня 1663 году «па Стэфане Кандзежаўскім, які стаў смаленскім кашталянам». Быў жанаты на берасьцянскай харужычанке Ганне Служке і меў ад яе дачку, якая стала законьніцай Сьв. Бэнэдыкта і трох сыноў: Аляксандра і Станіслава ў стане рыцарскім, і Бэнэдыкта, ў стане духоўным (1691). Станіслаў быў электарам ў 1674 годзе з берасьцейскага ваяводзтва. Памёр Стэфан Русецкі ў 1671 годзе, аб чым сьведчыла срэбная таблічка, якая знаходзілася ў Берасьці.

## Літаратура
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839—1846.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 — Warszawa 1904—1938.

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Міхал Шчука

**Міхал Шчука** (, ? - каля 1709) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, троцкі цівун, кашталян менскі з 1701 году, дэпутат на Трыбунал скарбовы ў 1703 годзе.

З роду Шчукаў герба «Грабе», быў троцкім земскім пісарам, потым цівуном. Прызначаны кашталянам менскім у 1701 году «па сьмерці Андрэя Пузыны». З сойма 1703 году быў дэпутатам на Трыбунал скарбовы. Памёр да лістапада 1709 году.

## Літаратура
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846.

Міхал
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Сьцяг Квэбэку

**Сьцяг Квэбэку** () — адзін з сымбаляў канадзкай правінцыі Квэбэк.

## Апісаньне
Сьцяг Квэбэку (вядомы пад неафіцыйнай назвай ) быў прыняты 21 студзеня 1948 году і ўяўляе сабой сіняе прастакутнае палотнішча зь белым прамым крыжом. У кожным сінім прастакутніку намаляваная геральдычная лілея (флёр-дэ-ліс). Адносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні — 2:3.

## Гісторыя
Папярэднікамі сучаснага сьцягу былі сьцягі «Carillon» і «Carillon-Sacré-Cœur», на якіх таксама была выява флёр-дэ-ліс, і якія выкарыстоўваліся з парада 24 чэрвеня 1848 году. Сьцяг зь белым прамым крыжом на сінім або чырвоным палотнішчы выкарыстоўваўся ў якасьці кармавога сьцягу на францускіх судах у часе першапачатковага асваеньня сучаснай Канады (сіняе палотнішча было абрана для таго, каб сьцяг больш адрозьніваўся ад непапулярнага ў Квэбэку чырвонага гандлёвага сьцягу Вялікабрытаніі). Флёр-дэ-ліс і крыж падкрэсьліваюць паходжаньне жыхароў правінцыі і ролю Францыі ў засваеньні Канады.

## Вонкавыя спасылкі

* Сьцяг Квэбэку

Катэгорыя:Сьцягі Канады
Катэгорыя:Сымбалі Квэбэку
Дзяніс Сашчэка

**Дзяні́с Сашчэ́ка** (нарадзіўся 3 кастрычніка 1981 году, Асіпавічы, БССР) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца. У 2004—2005 гадах правёў 5 матчаў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
Прафэсійную кар’еру запачаткаваў у менскім клубе РУАР. З 2002 па 2006 гады абараняў колеры жодзінскага «Тарпэда». Большую частку часу, праведзенага ў «Тарпэда», быў асноўным гульцом каманды. У 2005 годзе быў аддадзены ў арэнду ў швэдзкі клуб «Гальмстад», дзе ўзяў удзел у 11 матчах. Наступныя два сэзоны правёў у сталічным клубе МТЗ-РІПА. Таксама Сашчэка выступаў за мікашэвіцкі «Граніт», бабруйскую «Белшыну», «Менск», СКВІЧ і «Гарадзею». Пасьля сэзону 2014 году пакінуў «Гарадзею». У сакавіку 2016 году падпісаў кантракт зь менскім «Тарпэда». Пасьля сэзону 2016 году пакінуў «Тарпэда» і скончыў кар’еру.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце National-Football-Teams.com
* Профіль на сайце PlayerHistory.com
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіпавічах
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу РВАР Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда-БелАЗ» Жодзін
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гальмстад»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Партызан» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Граніт» Мікашэвічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Дэвіз Квэбэку

**Дэвіз Квэбэку** () — афіцыйны дэвіз канадзкай правінцыі Квэбэк, які перакладаецца як «Я памятаю».

## Паходжаньне
У 1883 годзе Эжэн-Эт’ен Ташэ, памочнік камісара па каронных землях у Квэбэку і архітэктар правінцыйнага будынка парлямэнту абраў дэвіз, высечаны ў камяні пад гербам Квэбэку, які быў зьмешчаны над уваходнымі дзьвярамі будынка парлямэнту. Дэвіз затым стаў афіцыйна выкарыстоўвацца, хоць герб ня быў зацьверджаны афіцыйна да 1939 году.

## Крыніцы

Квэбэк
Катэгорыя:Сымбалі Квэбэку
Манрэальскі мэтрапалітэн

**Манрэальскі мэтрапалітэн** (, ) — сыстэма гарадзкога транспарту ў Манрэалі. Другі па памерах і загружанасьці мэтрапалітэн у Канадзе пасьля мэтрапалітэну Таронта. З моманту свайго адкрыцьця ў 1966 годзе па 2006 год манрэальскі мэтрапалітэн перавёз больш за 6 мільярдаў пасажыраў. Таксама зьяўляецца найбуйнейшым у сьвеце цалкам падземным мэтрапалітэнам.

Манрэальскі мэтрапалітэн першы і адзін зь нямногіх у сьвеце ў якім выкарыстоўваюцца цягнікі на шыннай хадзе, сумешчанай з традыцыйнай рэйкавай. Шырыня каляіны — 1435 мм.


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1966 годзе
Зьміцер Прышчэпаў

**Зьміцер Філімонавіч Прышчэпаў** (21 лістапада 1896, в. Калодніца, цяпер Крупскі раён — 31 студзеня 1940, Менск) — дзяржаўны і грамадзкі дзяяч БССР.

## Біяграфія
Здаў экстэрнам іспыты на званьне народнага настаўніка. У 1915-м быў мабілізаваны на вайсковую службу ў царскую армію. Прайшоўшы паскораны курс навучаньня ў Віленскай вайсковай вучэльні, быў прапаршчыкам, потым — камандзірам роты 698-га Шыргародзкага палка. Пасьля рэвалюцыі салдаты абралі яго сваім палкавым камандзірам. У 1918 годзе ўзначальваў антыбальшавіцкае паўстаньне ў Сяньне.

Ад імя губвыканкаму падпісаў у 1924-м акт пра вяртаньне Віцебскай губэрні (адарванай бальшавікамі ад Беларусі ўзімку 1919-га) у склад БССР. У 1924—1929 — наркам земляробства БССР. Прыхільнік ідэі «хутарызацыі» і абароны моцных сялянскіх гаспадарак пры абмежаваньні калгаснага ладу. З 1926 году пачаў выдаваць свае працы выключна на беларускай мове.

У верасьні 1929 арыштаваны па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі». Спрабаваў скончыць жыцьцё самагубствам, але паўжывога яго выцягнулі зь пятлі, каб засудзіць на 10 гадоў лягераў. Пазьней справа Адамовіча, Прышчэпава, Баліцкага і Ігнатоўскага была выдзеленая ў асобнае справаводзтва. 18 траўня 1931 году прысуджаныя да 10 гадоў пазбаўленьня волі. 3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Зьмітра Прышчэпава прадугледжвалася «спальваць». У чэрвені 1937-га Прышчэпава выпусьцілі на волю, але праз 2 месяцы ізноў арыштавалі ў Магадане. У 1939 яго вярнулі ў БССР, асудзілі паўторна і прыгаварылі да расстрэлу па этапу, дзе ён не дачакаўся выкананьня сьмяротнага прысуду — памёр у турэмным шпіталі.

## Працы
* Сельское хозяйство Белорусской ССР и мероприятия по его восстановлению : Сборник / Нар. комиссариат земледелия БССР; Под общ. ред. Д.Прищепова. — Мн. : Изд. Наркомзем БССР, 1925. — 76, [1] с.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Мяснікоў, Анатоль Фёдаравіч. Айчыны верныя сыны : Гіст. нарысы. — Мн. : Дзярж. прадпрыемства «Дом прэсы», 1997. — 95 с — (Бібліятэка часопіса «Маладосць»; 5 (107)).
* Бусько В. Н. Прышчэпаў З. Сельская гаспадарка і сялянка // Реферат в сб.: «Научно-реферативный бюллетень». Мн.: БелНИИНТИ, 1989. № 97. С.136-140.
* Калупаеў (Акуліч) У. А. Забыты рэнесанс. Беларуская эканамічная школа 1920-х г. // Arche. — 2005. — №2. С. 129—138.
* 
* Акшевский, Игорь Мечиславович. Он любил эту землю : Повесть о наркоме, неправедно осужден., сослан. и, вероятно, расстрелян., не получившем после своей смерти пяди земли на могилу. — Мн. : Беларусь, 1991. — 127 с ISBN 5-338-00835-1: 70 к.
* Бусько В. Н. Экономическая наука Беларуси в 30-е годы ХХ в. Минск. 2005. 298 с.
* Бусько В. Н. Экономическая мысль Беларуси в период НЭПа (1920-е годы). Минск. 2000. 280 с.

Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Міністры БССР
Катэгорыя:Народныя камісары земляробства БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Крыштап Есьман (кашталян менскі)

**Крыштап Есьман** () — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, віштынецкі староста ў 1669, кашталян менскі.

З роду Есьманаў герба «Корчак», паручык каралеўскі, камэндант замкавай залогі ў Біржах, адважна бараніў гэтую фартэцыю ад швэдаў. Быў віштынецкім старостай у 1669 годзе, кашталянам менскім.

Меў дачку Канстанцыю, якая выйшла замуж за полацкага будаўнічага Дамініка Прысецкага, і трох сыноў: Крыштапа, Дамініка і Францішка. Крыштап быў віштынецкім войтам, памёр у 1701 годзе.

## Літаратура
* *Boniecki A.* Herbarz polski, T. 1-17, dodatek – Warszawa 1899-1913.
* *Uruski S.* Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 – Warszawa 1904-1938.

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Востраў Прынца Ўэйлскага

**Во́страў Пры́нца Ўэ́йлскага** () — востраў у Канадзкім Арктычным архіпэлягу.

Знаходзіцца на паўночны захад ад паўвострава Бутыя. Зьяўляецца частка тэрыторыі Канады. Складзены галоўным чынам вапнякамі. Плошча 33 339 км², востраў займае 40-е месца па плошчы ў сьвеце і 10-е ў Канадзе. Даўжыня берагавой лініі 2576 км. Вышыня над узроўнем мора — да 320 м.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Канадзкага Арктычнага архіпэлягу
5 Астрэя

**5 Астрэя** (**Astraea**; у раньняй навуковай літаратуры **Astræa**) — буйны астэроід у галоўным астэроідным поясе. Першым у небе яго пабачыў 8 сьнежня 1845 г. нямецкі астраном-аматар Карл Людвік Гэнке.

## Арбіта

Парамэтры арбіты тыповыя для астэроідаў. Вялікая паўвось роўная 2.573 а.а., пэрыгель 2.077 а.а., афэль 3.070 а.а., нахіл да экліптыкі 5.369°, эксцэнтрысытэт 0.193, абарочваецца вакол Сонца за 4.13 гадоў.

## Фізычныя характарыстыкі

Астрэя мае памер 167×123×82 км. Паверхня складзеная сьветлымі горнымі пародамі (адбіваюць 23% сьвятла). Паводле спэктру належыць да S-тыпу астэроідаў.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс астэроідаў (1-100)

Катэгорыя:Астэроіды
Зямля Аляксандра I

**Зямля Аляксандра I** — найбуйнейшы востраў Антарктыкі, плошча якога складае 43 250 км².

Востраў размешчаны за 20 км ад заходняга ўзьбярэжжа Антарктыды ў Моры Бэлінгсгаўзэна і распасьціраецца на 378 км у даўжыню і 200 км у шырыню. Даўжыня ўзьбярэжжа складае 2185 км. Злучаны з кантынэнтам шэльфавым ільдом, і па гэтай прычыне яго цяжка знайсьці на спадарожнікавых здымках. Самы высокі пункт на востраве разьмяшчаецца на вышыні 3140 мэтраў над узроўнем мора. Клімат на Зямлі Аляксандра I палярны, а сам востраў, практычна цалкам, знаходзіцца пад ільдом.

Зямля Аляксандра I была адкрытая 28 студзеня 1821 году расейскай экспэдыцыяй Фадзея Бэлінгсгаўзэна і Міхаіла Лазарава і названая ў гонар імпэратара Аляксандра I. Да 1940 году лічылася, што востраў адносіцца да антарктычнага матэрыку, чым тлумачыцца ўжываньне ў ягоным імені слова «зямля», а не «востраў».

У цяперашні час тэрытарыяльныя прэтэнзіі на востраў выказваюць Аргентына, Чылі і Вялікабрытанія, аднак на міжнародным узроўні яны не прызнаныя. Вялікабрытанія мае на Зямлі Аляксандра I палярную станцыю.

Катэгорыя:Астравы Паўднёвага акіяна
Мора Бэлінгсгаўзэна

**Мора Бэлінсгаўзэна** — мора на поўначы Антарктыды. Сваім імем мора абавязана расейскаму мараплаўцу Фадзею Бэлінсгаўзэну, які першым дасьледаваў гэтыя месцы ў 1821 годзе. У моры Бэлінсгаўзэна знаходзіцца найбуйнейшы востраў Антарктыкі, Зямля Аляксандра I.

Узімку і ў пачатку вясны паўднёвага паўкольля мора Бэлінсгаўзэна цалкам пакрытае ільдом. Салёнасьць улетку — каля 33,5‰. Глыбіні — ад 410 да 4470 мэтраў. Бераг гарысты, пакрыты ледавікамі.

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Барысаўскага раёну

У Барысаўскім раёне знаходзяцца 42 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 25 — помнікі археалёгіі, 8 — помнікі архітэктуры, 9 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

Барысаўшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Ўільям Д’юсбэры

**Ўільям Д’юсбэры** (; 7 верасьня 1725 — 1786) — адмысловец па рабоце з эмальлю і брытанскі антрэпрэнэр XVIII стагодзьдзя, заснавальнік Royal Crown Derby і ўладальнік парцалянавых фабрык каля Боў, Чэлсі, Дэрбі і Лонгтан Хол.

## Біяграфія
Ўільям Д’юсбэры нарадзіўся 7 верасьня 1725 году. Ужо каля 1742 працаваў з эмальлю ў Лёндане, дзе заставаўся да 1753 году. Пазьней, у 1754—1755 гг. жыў і працаваў у Лонгтан Хол, дзе пражываў і яго бацька. У 1756 годзе накапіўшы дастаткова грошай, па азнаямленьні зь вядучымі парцалянавымі мануфактурамі і іхнімі вырабамі, ён вырашыў заснаваць сваю парцалянавую фабрыку ў Дэрбі на Нотынггэм Роўд. Гэты праект фундавалі мясцовыя банкіры Джон і Крыстафэр Гіт. Таксама сваім досьведам дзяліўся мясцовы ганчар Андрэ Пляншэ. У 1789 годзе пасьля банкруцтва Гітаў узяў бізнэс цалкам на сябе. Памёр у лістападзе 1786 году, перадаўшы фабрыку ў спадчыну свайму сыну, Ўільяму Д’юсбэры II.

Ўільям Д’юсбэры быў сябрам Філязофскага таварыства Дэрбі.

Прадукцыя кампаніі *Royal Crown Derby*, заснаванай Д'юсбэры, выстаўлена ў шэрагу музэяў — такіх, як Музэй Вікторыі і Альбэрта і Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мастакі па парцаляне
Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Памерлі ў 1786 годзе
Мэхэлен (футбольны клюб)

«**Мэхэлен**» () — бэльгійскі футбольны клюб з гораду Мэхэлену. Заснаваны ў 1904 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Бэльгіі, уладальнік Кубка Бэльгіі (1987). Уладальнік Кубка кубкаў (1988).

## Гісторыя
Клюб быў закладзены ў 1904 годзе, празь некалькі месяцаў пасьля стварэньня іхняга прынцыповага суперніка «Расінгу». Першы пасьпяховы пэрыяд клюбу прыпаў у 1940-я гады. За часам Другой сусьветнай вайны, у сэзоне 1942—1943 гадоў, клюб здабыў першы чэмпіёнскі тытул. Другі раз сталі першымі мэхэленцы ў сэзоне 1945—1946 гадоў, яшчэ праз сэзон «Мэхэлен» зноў стаў чэмпіёнам Бэльгіі. Пасьля гэтага паказьнікі зьнізіліся, і ў апошнім даволі пасьпяховым сэзоне ў 1954 годзе клюб скончыць чэмпіянат на трэцім радку, толькі на адзін пункт адстаўшы ад чэмпіёну «Андэрлехту». Праз два гады «Мэхэлен» страціў сваё месца ў элітным дывізіёне і быў пераведзены ў другі дывізіён. У 1960-я і 1970-я гады клюб рухаўся паміж першым і другім дывізіёнам.

Наступны залаты час прыпаў на сканчэньне 1980-х і пачатак 1990-х, калі «Мэхэлен» за пяць гадоў здабыў тытул чэмпіёну краіны і перамог у розыгрышы Кубка Бэльгіі. Акармя таго яны двойчы фінішавалі здабывалі срэбныя мэдалі і двойчы дасягалі фіналу кубка краіны. Асаблівым быў 1988 год, калі бэльгійцы здабылі Кубак уладальнікаў кубкаў. У фінале мэхэленцы перамаглі нідэрляндзкі «Аякс», а ў чвэрцьфінале бэльгійцы выбілі менскае «Дынама», здабыўшы хатнюю перамогу зь лікам 1:0 і згуляўшы ўнічыю 1:1 у Менску. Улетку ў Супэркубку УЭФА «Мэхэлен» быў мацнейшым за нідэрляндзкі клюб ПСВ. У наступным эўрапейскім сэзоне бэльгійцы ў тым жа Кубку уладальнікаў кубкаў дасягнуў паўфіналу, дзе пасьля хатніяй перамогі зь лікам 2:1 з буйным лікам 3:0 атрымаў паразу ад італьянскай «Сампдорыі».

Здавалася, «Мэхэлен» можа стаць у шыхты вядучых клюбаў Бэльгіі, але хутка гэты мары апынуліся марнымі, бо старшыня клюб і ўладальнік быў вымушаны прадаць шмат гульцоў праз дрэнныя вынікі працы ягонай кампаніі. На пачатку 2000-х гадоў клюб страціў прафэсійную ліцэнзію і быў пасунуты ў Трэці дывізіён. Пасьля шэрагу прасоўваньняў 10 чэрвеня 2007 году дружына атрымала прасоўваньне ў Першы дывізіён. Праз два гады ў 2009 годзе «Мэхэлен» нават дайшоў да фіналу Кубка Бэльгіі, але прагулялі «Генку» зь лікам 2:0. У наступны год клюб падабраўся да паўфіналу кубка, дзе пасьля хатняй нічыі 2:2 у матчы супраць «Генту», дружына атрымала паразу зь лікам 1:0.

## Тытулы
* **[[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]**: 4
** 1943, 1946, 1948, 1989
* **Уладальнік [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубка Бэльгіі]]**: 2
** 1987, 2019
* **[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА]]: 1**
** 1988
* **[[Супэркубак УЭФА|Супэркубак Эўропы]]: 1** 
** 1988

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мэхэлен
Мікалай Тальваш

**Мікалай Тальваш** (, ? — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, дынабургскі староста, з 23 сакавіка 1566 прызначаны «на новы ўрад кашталяна менскага», у 1570 годзе жмудзкі кашталян, у 1588 годзе маршалак надворны, з 12 лютага 1596 году троцкі кашталян. Дынабурскім старостай яшчэ быў ў 1577 годзе, ў гэтым жа годзе быў біржанскім цівуном. У 1581 годзе трымаў радуньскае староства.

З роду Тальвашаў герба «Лебедзь», з маладосьці быў прывучаны да рыцарскіх справаў, ваяваў спачатку разам з князем Раманам Сангушкай на войнах маскоўскіх, потым з Рыгорам Хадкевічам і Мікалаем Радзівілам, у гэты час ён быў ужо палкоўнік. У 1565 годзе адпраўлены ад Яна Хадкевіча з часткаю войска ў Інфлянты супраць швэдаў караля Эрыка (першае ўварваньне швэдаў у Інфлянты), дзе на галаву разьбіў шэсьць тысячаў пад вёскай Кірэмпай каля Рэвеля, чатырэста чалавек ўзяў у палон і захапіў некаторыя харугвы. Празь пяць год (у 1570) быў паслом у Маскве, дзе заключыў трохгадовы мір.

Меў сына Адама, які быў таксама троцкім кашталянам і дынабургскім старостай. Дачка Адама Яана была жонкай менскага кашталяна і жмудзкага старосты Яна Альфонса Ляцкага.

## Літаратура
* Boniecki А. Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI wieku. Warszawa: 1883.
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846.

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Томас Сьміт (Дэрбі)

**Томас Сьміт** (; пам. 1767) — пэйзажны мастак і бацька Джона Рафаэля Сьміта з Дэрбі. Намаляваў шмат пэйзажаў, уключна з гістарычнымі пабудовамі накшталт Чатсўарту і краявідаў Азёрнага краю.

Карціна Томаса Сьміта «Шырокі пэйзаж з камандаю паляўнічых» () была прададзеная за $67,000 на аўкцыёне ў Саўтбі. Ён намаляваў гэтую карціну ў 1751 годзе, за год да нараджэньня свайго сына і за шаснаццаць год да сваёй сьмерці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Памерлі ў 1767 годзе
Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі