open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Драга Янчар

**Дра́га Я́нчар** (;  13 красавіка 1948, Марыбор) — славенскі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся на юрыста, выдаваў студэнцкую газэту «Катэдра», супрацоўнічаў з газэтай «Вечар». У 1974 быў арыштаваны за «распаўсюд чужых поглядаў» — ён прывёз з Аўстрыі і раздаў некалькім сябрам кнігу пра Блайбургскую разаніну; быў асуджаны на год вязьніцы, прабыў у турме тры месяцы. Адбыў вайсковую службу ў Сэрбіі. Вярнуўшыся ў Славенію, зблізіўся ў Любляне зь пісьменьнікамі і публіцыстамі дэмакратычнага крыла (Эдвардам Коцбекам, Мар’янам Рожанцам і інш.), Пазьней пазнаёміўся з Барысам Пагорам. Пісаў кінасцэнары, служыў у выдавецтве. Пачаў друкавацца на напрыканцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў. У 1982 стаў адным з сувыдаўцоў дэмакратычнага часопіса *Новы агляд*. У 1987—1991 — прэзыдэнт славенскага ПЭН-цэнтару. З 1995 — сябра Славенскай акадэміі навук і мастацтваў. У ходзе дзесяцідзённай вайны разам зь некалькімі іншымі пісьменьнікамі дапамагаў у арганізацыі міжнароднай падтрымкі Славеніі, якая выступала за незалежнасьць ад саюзнай дзяржавы. На выбарах 2000 і 2004 гг. падтрымліваў Славенскую дэмакратычную партыю. У 2004 выступіў за стварэньне грамадзянскай плятформы *Аб’яднаньне за рэспубліку* (). Ня раз выказваўся супраць шавіністычнага нацыяналізму ў Славеніі.

## Творчасьць і прызнаньне
Творы перакладзены на шматлікія мовы. Узнагароджаны прэміяй імя Франца Прэшэрна (1993), Эўрапейскай прэміяй г. Арнсбэрг за малую прозу (1994), прэміяй Гердэра (2003), прэміяй Жана Амэра за эсэістыку (2007), Эўрапейскай літаратурнай прэміяй (Страсбург, 2011) і інш.

## Творы

### Раманы
* Petintrideset stopinj (1974)
* Galjot (1978)
* Severni sij (1984)
* Zvenenje v glavi (1998, француская літаратура, 2012)
* Katarina, pav in jezuit (2000)
* Graditelj (2006)
* Drevo brez imena (2008)
* To noč sem jo videl (2010)

### П’есы
* Disident Arnož in njegovi (1982)
* Veliki briljantni valček (1985)
* Vsi tirani mameluki so hud konec vzeli … (1986)
* Daedalus (1988)
* Klementov padec (1988)
* Zalezujoč Godota (1988)
* Halštat (1994)
* Severni sij (2005)
* Lahka konjenica (2006)

### Зборнікі апавяданьняў
* Romanje gospoda Houžvičke (1971)
* O bledem hudodelcu (1978)
* Smrt pri Mariji Snežni (1985)
* Pogled angela (1992)
* Prikazen iz Rovenske (1998)
* Človek, ki je pogledal v tolmun (2004)

### Зборнікі эсэ
* Terra incognita (1989)
* Poročilo iz devete dežele (1991)
* Razbiti vrč (1992)
* Disput z Adamom Michnikom (1992)
* Egiptovski lonci mesa (1995)
* Brioni (2002)
* Privlačnost praznine (2002)
* Šala, ironija in globlji pomen (2004)
* Duša Evrope (2006)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Марыборы
Катэгорыя:Славенскія літаратары
Апачэ

**Апачэ** (, ) — горад у Славеніі, знаходзіцца на самай граніцы з Аўстрыяй. Горад месьціцца за 25 км на паўднёвым ўсходзе ад Марыбору і за 20 км на захад ад Мурска Собата.

У горадзе ёсьць царква Ўшэсьця Панны Марыі, пабудаваная ў XV-XVI стагодзьдзях. Палац Фродэнаў знаходзіцца недалёка ад гораду. Першапачаткова пабудаваны ў XVII стагодзьдзі ў стылі барока, ён быў перабудаваны ў нэаклясычным стылі ў XIX стагодзьдзі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Апачэ на Geopedia
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славеніі
Луіза Песяк

**Луіза Песяк (Песякова)** (; , Любляна —, Любляна) — славенская пісьменьніца, паэтка і перакладчыца.

## Жыцьцяпіс
нарадзілася ў сям’і адваката *Blaž Crobath*, была старэйшым дзіцём.

Навучалася ў прыватным установе *Fröhlichov*, дзе ў дадатак да звычайнага адукацыі дзяўчынак атрымала веды па раманскіх мовах і літаратуры. 1844 год стаў пачаткам яе паэзіі, пісала на славенскай і нямецкай мовах. Моцна паўплываў на Луізу і яе сучасьнікаў Фран Леўсьцік — славенскі пісьменьнік, драматург і крытык.

Пасьля сьмерці бацькі, у 1848 году Луіза выйшла замуж за багатага купца і прадпрымальніка Сымона Песяк (), у іх нарадзілася пяцёра дачок. У сям’і яны размаўлялі па-нямецку і ​​па-француску.

Літаратурнай дзейнасьцю занялася раней — у 1840 годзе, пісала таксама на нямецкай мове. Яе *«Poetische Versuche»* датуецца 1843-1844 гадамі. Добра валодала і ангельскай мовай. Пасьля 1860 году Луіза стала сябрам славенскага нацыянальнага руху і пачала пісаць патрыятычныя творы. Першы зь іх з назвай *Kar ljubim* быў напісаны ў 1864 годзе і апублікавана ў *Bleiweisovih novicah*. Пісала кнігі для дзяцей. Зь яе твораў гэтых гадоў можна адзначыць *Očetova ljubezen* (Novice, 1864), *Dragotin* (Slovenski glasnik, 1864), *Beatin dnevnik* (кніга, 1887), Rahela (Letopis Matice slovenske 1870 ). Таксама друкавалася ў іншых выданьнях. У больш позьні пэрыяд жыцьця Луізу Песяк занялася рамантычныя і любоўнымі раманамі.

Памерла ў Любляне. Прыжыцьцёвы партрэт пісьменьніцы стварыў славенскі мастак Міхал Строй, пазьней выдадзены на паштовай марцы Югаславіі.


Файл:Luiza Pesjak.jpg|*Луіза Песяк*, партрэт Міхала Строя
Файл:Yugoslavian stamp - Mihael Stroj.jpg|Рэпрадукцыя партрэту на паштовай марцы


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Lujiza Pesjakova - učenka velikega mojstra slovenske poezije 

Катэгорыя:Славенскія літаратары і літаратаркі
Катэгорыя:Славенскія паэты і паэткі
Васіль Мялешка

**Васі́ль Іва́навіч Мяле́шка** (15 сакавіка 1921, Томск — 5 верасьня 2004, Менск) — беларускі савецкі гісторык. Доктар гістарычных навук (1972), прафэсар (1990).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і беларускіх сялянаў, эвакуяваных у часе Першай сусьветнай вайны у Сыбір зь вёскі Мяльканавічы Гарадзенскай губэрні. Увесну 1921 року сям’я вярнулася на радзіму.

У 1940—1941 роках працаваў настаўнікам, пасьля ўдзельнічаў у нямецка-савецкай вайне. У 1952 року скончыў гістарычны факультэт БДУ. У 1946—1956 роках працаваў настаўнікам і дырэктарам у сярэдніх школах.

У 1956—1991 працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР, у 1980—1991 — загадчык аддзелу гісторыі Беларусі эпохі фэадалізму. У 1960 абараніў кандыдацкую дысэртацыю «Сацыяльна-эканамічнае разьвіцьцё і палітычнае жыцьцё Магілёву ў другой палове XVI — першай палове XVII стст.». У 1972 абараніў доктарскую дысэртацыю «Гаспадарка буйных фэўдалаў Усходняй Беларусі ў другой палове XVII і ў XVIII ст. (да ўзьяднаньня з Расеяй)». У 1987 — старшыня камісіі Акадэміі навук па гісторыі сельскай гаспадаркі і сялянства Беларусі.

## Навуковая дзейнасьць
Вядомы як закладальнік беларускай школы гісторыі фэўдалізму. Дасьледаваў сацыяльна-эканамічныя праблемы беларускага фэўдальнага места, пытаньні аграрных дачыненьняў і сацыяльнай барацьбы ў Беларусі XVI—XVIII стагодзьдзяў, вайну з Расеяй 1654—1667 рокаў.

## Выбраная бібліяграфія
* Мелешко, В. И. Слоним : исторический очерк / В. И. Мелешко. — Минск : Госиздат БССР, 1962. — 79 с.
* Мелешко, В. И. Очерки аграрной истории Восточной Белоруссии (вторая половина XVII—XVIII вв.) / В. И. Мелешко. — Минск : Наука и техника, 1975. — 246 с.
* Мелешко, В. И. Классовая борьба в белорусской деревне во второй половине XVII—XVIII вв. / В. И. Мелешко. — Минск : Наука и техника, 1982. — 252 с.
* Мелешко, В. И. Могилев в XVI середине XVII в. / В. И. Мелешко. — Минск : Наука и техника, 1988. — 264 с.
* Мялешка, В. І. Паўстанне сялян пад кіраўніцтвам Вашчылы / В. И. Мелешко, П. А. Лойка. — Мінск : Народная асвета, 1988. — 95 с.
* Мялешка, В. І. І ўзняўся люд просты : Да 300-годдзя з дня нараджэння Васіля Вашчылы — кіраўніка Крычаўскага паўстання 1740—1744 гг. / В. И. Мелешко, П. А. Лойка. — Мінск : Беларусь, 1992. — 80 с.
* Мялешка В. І., Капыскі З. Ю., Лойка П. А. Беларусь у канцы XV — сярэдзіне XVI стст. // Скарына і яго эпоха. Мн., 1990.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Институт истории НАН Беларуси в лицах, 1929—2008 гг.: биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко [и др.]; ред. совет: А. А. Коваленя (председатель) [и др.]. — Минск : Белорусская наука, 2008. — 421, [2] с.
* 

Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Савецкія гісторыкі
Анкаран

**Анкаран** () — горад у Славеніі. Знаходзіцца недалёка ад граніцы з Італяяй, у Славенскага Прымор’і. Анкаран месьціцца за 5 км ад італьянскага гораду Муджа недалёка ад Трыесту, прыкладна за 2,5 км ад італьяна-славенскай граніцы, за 6,5 км от Копру і за 33 км ад найбліжэйшага харвацкага гораду Буе. На тэрыторыі гораду і  аднайменнай абшчыны славенская і італьянская мовы прызнаныя афіцыйнымі.

У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца ў1700 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя ссылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славеніі
Славенскае Прымор’е

**Славенскае Прымор’е** (; ; ) — частка тэрыторыі Славеніі, якая прылягае да Адрыятычнага мора і складаецца зь дзьвюх гістарычных абласьцей — Градзішка і Істрыя. Да ўтварэньня Югаславіі гэтыя землі ўваходзілі ў склад габсбургскага кароннага краю Аўстрыйскае Прымор’е.

У выніку Першай сусьветнай вайны (бітвы пры Ізонца) вобласьць Прыморска пад назвай Венэцыя-Джулія была акупавана італьянцамі. Так як галоўныя гарады вобласьці — Гарыцыя і Трыест — засталіся за Італіяй і пасьля Другой сусьветнай вайны, на тэрыторыі Славенскага Прымор’я на працягу XX стагодзьдзя паўсталі новыя эканамічныя цэнтры — Копэр і Нова-Горыца.

Катэгорыя:Геаграфія Славеніі
Швэдзкая царква Сьвятой Катарыны

**Царква Сьвятой Катарыны** (, ) — швэдзкамоўны лютэранскі прыход у Санкт-Пецярбургу, Расея. Заснаваны ў 1632 годзе ў горадзе Нюэне, на месцы якога па захопе гэтых мясьцінаў расейцамі быў заснаваны Санкт-Пецярбург. Такім чынам, гэта найстарэйшы прыход гораду на Няве.

Сучасны будынак царквы, будаўніцтва якога было завершана ў 1865 годзе, быў спраектаваны архітэктарам Карлам Андэрсанам. Колькасьць прыхажанаў дасягала ў XIX стагодзьдзі 7 000 чалавек, сярод якіх былі сем’і Нобэль і Лідваль, ювелір Карл Фабэржэ. Тут шлюбаваўся Густаў Манэргэйм. Пасьля Кастрычніцкага перавароту 1917 году царква і ейныя пастары падпалі пад перасьлед. У 1934 у будынку царквы разьмесьцілася спартовая школа. У 2005 годзе царква была вернута швэдзкай грамадзе Санкт-Пецярбургу.

## Вонкавыя спасылкі
* Генеральное консульство Швеции в Санкт-Петербурге: Шведский приход в Санкт-Петербурге
* Е. Е. Князева, Г. Ф. Соколова «Лютеранские церкви и приходы России XVIII—XX вв.», Санкт-Петербург, «Литера», 2001, ISBN 5-89319-048-3

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Славутасьці Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Нэараманская архітэктура
Катэгорыя:Лютэранскія дэнамінацыі
Катэгорыя:Расейска-швэдзкія стасункі
Эрмітажныя каты

**Эрміта́жныя каты́** — каты, якіх афіцыйна трымаюць на тэрыторыі пецярбурскага Зімняга палацу з часоў, калі ён быў пабудаваны, з мэтай прадухіленьня інтэнсіўнага расплоджаньня пацукоў і мышоў у Эрмітажы.
Паводле словаў дырэктару музэю Міхаіла Піятроўскага, «каты́ — легенда эрмітажнага жыцьця і яго неад’емная частка», а «інтэрвію і здымкі пра катоў, не радзейшыя, чым пра Рэмбранта».

## Гісторыя
Лічыцца, што гісторыя эрмітажных катоў пачынаецца з прывезенага зь Нідэрляндаў Пятром I ката па мянушцы Васіль, якога пасялілі ў драўляным Зімнім палацы. Паводле іншай вэрсіі, Пётар узяў Васіля ў 1724 годзе з дому галяндзкага купца, які гандляваў на Валагодчыне.

У XVIII стагодзьдзі ў Зімнім палацы расплодзілася вялікая колькасьць мышоў ды пацукоў, якія наносілі істотную шкоду будынку. Паводле паданьня, да імпэратрыцы Лізаветы Пятроўны дайшлі чуткі, што ў Казані, дзякуючы катам, не засталося грызуноў. У 1745 годзе яна загадала даслаць з Казані да двару 30 найлепшых катоў. Заснавальніца Эрмітажу імпэратрыца Кацярына II катоў не любіла, але пакінула іх у палацы і надала ім статус «ахоўнікаў карцінных галерэяў».

Каты жылі ў палацы і ў XIX—XX стагодзьдзях. Падчас блякады Ленінграду ўсе каты загінулі, а Зімні літаральна кішэў пацукамі. Пасьля вайны ў Ленінград з Омску, Цюмені і Іркуцку было завезена 5 тысячаў катоў, і неўзабаве пацукі зьніклі.

У наш час кожны эрмітажны кот мае асабісты пашпарт, вэтэрынарную картку і афіцыйна лічыцца кваліфікаваным адмыслоўцам па ачыстцы музэйных сутарэньняў ад пацукоў. Катоў трымаюць у добрых умовах. Пры музэі існуе Клюб сяброў катоў Эрмітажу, а штовясну музэй ладзіць *«Дзень эрмітажнага ката»*.

## Глядзіце таксама
* Сквэр сыбірскіх катоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эрмітажных катоў
* Ангельскамоўны блог пра эрмітажных катоў

Катэгорыя:Асобныя каты
Катэгорыя:Культура Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Эрмітаж
Жалец

**Жалец** () — горад і абшчына ў рэгіёнк Савіньска ў Славеніі.

Абшчына займае частку даліны ракі Савінья, акружаны ўзгоркамі і мае плошчу 117,1 км². Асноўны занятак жыхароў — вырошчваньне хмелю. Насельніцтва — 4878 жыхароў па дадзеных перапісу 2019 году. Вышыня над узроўнем мора складае 257 м.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Славеніі
Станіслаў Міхал Ліпніцкі

**Станіслаў Міхал Ліпніцкі** — (прыкладна 1650-60-я гады — 1719) — прадстаўнік роду Ліпніцкіх зь Ліпнік гербу Галабок. Мазырскі стольнік. Сын Мазырскага маршалка, старасты Сейвейскага і Віжанскага, палкоўніка Станіслава Яна Ліпніцкага (~1615-1681).

## Жыцьцё
У 1685 годзе пазначаны першым уласьнікам маёнтку Жэляжкоўшчызна, які ў XVII ст. меў назву Старая Ганча. У 1690 годзе пазначаны ўладальнікам маентка Заволек (20 дымоў) па застаўным праве. У 1694 атрымаў па ўступцы ў пажыцьцёвае валоданьне маёнткі Палянцы, Пржыставанцэ і Сьвяткаўшчызну у Гарадзенскім павеце ад пані Цэцыліі зь Ліпнік Ліпніцкай жонкі харунжага Тарнаўскага Марціна Ліпніцкага. У 1697 годзе удзельнічаў у выбраньні караля Аўгуста II Моцнага ад Менскага ваяводзтва. У 1698 годзе пасол на Гарадзенскі сойм. У 1709 годзе на грошы з пасагу сваей жонцы Ганны купіў у Казімера Паца маёнтак Даўспруды за 4000 злотых, частку якога пазьней у сваім тэстаменце адпісаў дамініканскаму касьцёлу ў Сейнах (Hancza, Lanowicze, Wersele, Wojdzilki, Bocznele, Lanowszczyzna), з-за чаго ў 1720-х ягоны сын Мікалай Францішак судзіўся з дамініканцамі (па некаторых крыніцах «бойкі і гвалты» з той нагоды адбываліся яшчэ і ў 1750-х гадах). У 1713—1714 у Галоўным Трыбунале ВКЛ разглядалася справа аб тым, што Станіслаў зьбіў арандатара ўласнага маёнтка Санград за тое, што той не аддаваў усе грошы за арэнду, бо па яго словах сам быў вымушаны рамантаваць некаторыя будынкі. Згодна з А.Рахубам «Літва ў эпоху Вазаў» Станіслаў валодаў маёнткамі Жэляжкоўшчызна, Палянцы і Санград, забясьпечаных 30000 злотых, атрыманых яго бацькам ад Сойму. Вядома, што ў сваім тэстамэнце Станіслаў Міхал адпісаў маёнтак Палянцы сыну Антонію.

## Сьмерць і пахаваньне
Памер не раней за 1719 год і быў пахаваны ў дамініканскім касьцёле ў Сейнах.

## Нашчадкі
Да Мазырскага стольніка Станіслава Ліпніцкага у XIX ст. выводзілі свой род Ліпніцкія зь Менскай губэрні. Гэтыя радаводы сумнеўныя.

## Літаратура

* Przewodnik Polska Egzotyczna I. Grzegorz Rakowski 1994. 2005
* Metryka litewska: rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, Województwo nowogródzkie 1690 r
* НГАБ Ф.319 Воп.1 Справа 1838
* Prawa, konstytucye y przywileie: Krolestwá Polskiego, y Wielkiego …, Том 5
* Чарняускі Ф. В.: Posłowie Ziemi Grodzieńskiej
* Figura laskami slynaca Matki Boskiey I kosciol Sejnenski. Ks.prelat Zlotkowski. 1938 r.
* Litwa w epoce Wazow. A.Rahuba, 2006.
Ганна Гарчакова

**Га́нна Гео́ргіеўна Гарчако́ва** — дырэктарка Беларускага дзіцячага хоспіса, адна са стваральніц сыстэмы аказаньня паліятыўнай дапамогі дзецям у Беларусі, актывістка госьпіснага руху і паліятыўнай дапамогі https://minsknews.by/my-nachinali-kak-gruppa-entuziastov-belorusskomu-detskomu-hospisu-25-let/ https://web.archive.org/web/20201124103002/https://news.tut.by/society/163151.htmlhttps://web.archive.org/web/20140817082615/http://news.tut.by/society/410873.html.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Санкт-Пецярбургу, біёляг па першай адукацыі, па другой — псыхоляг, таксама праходзіла навучаньне арганізацыі Chіldren’s Hosріce Іnternatіоnal (CHІ). Працавала ў дасьледчым інстытуце, потым на месцы выхавацелькі ў анка-гематалягічным дзіцячым цэнтры, з часам стала кіраўніцай псыхоляга-пэдагагічнага аддзела http://www.zviazda.by/be/news/20190318/1552909381-era-milasernasci. Працуе ў Беларускім дзіцячым Госьпісе з моманту яго стварэньня 11 лістапада 1994 году. У першыя гады існаваньня Госьпіса таксама выяжджала на дом да хворых дзяцей — як псыхоляг. Ганна Гарчакова прытрымліваецца меркаваньня, што паліятыў — гэта ў першую чаргу пра якасьць жыцьця хворых, а Госьпіс не будынак, а філязофія, актыўна прасоўвае сваю пазыцыю http://www.zviazda.by/be/news/20191112/1573573283-belaruski-dzicyachy-hospis-adznachyu-25-goddze. «Структура дзеля структуры — гэта ні пра што, — разважае Ганна Георгіеўна. — А калі ў ёй на першым месцы — асоба хворага, тады гэта хоспіс і паліятыў. Часам, нават добра ставячыся да невылечнага дзіцяці, мы робім тое з пачуцця жалю. А жаль абражае і бацькоў, і дзіця. Бо якое б ні было яно хворае — гэта ж асоба, якая мае права на павагу. У паліятыве без павагі нельга. Ну не разумею я тых, хто не можа й не хоча дапамагчы, але стаіць над дзіцем, вокхае: „Які ж ты бедненькі, які нямоглы…“ Ня можаш нічым дапамагчы, то лепш адыдзі» http://www.zviazda.by/be/news/20190318/1552909381-era-milasernasci. Па меркаваньні Ганны Гарчаковай, праз 25 гадоў існаваньня Беларускі дзіцячы Госьпіс ўжо можа дзяліцца сваім досьведам у арганізацыі сыстэмы дзіцячага Госьпіса, што й робяць. У 2019 годзе Госьпіс стаў ініцыятарам стварэньня Асацыяцыі дзіцячай паліятыўнай дапамогі краінаў Усходняй Эўропы і Цэнтральнай Азіі. У склад арганізацыі ўвайшлі Беларусь, Латвія і Ўкраіна.

Мае дачку.

## Узнагароды
Жанчына году Беларусі (2010).

Прэмія «За духоўнае адраджэньне» (2019).
Акупацыя Канстантынопалю

**Акупа́цыя Канстантынопалю** () — акупацыя сталіцы Асманскае імпэрыі ангельскімі, францускімі і італьянскімі войскамі, якая праходзіла ў адпаведнасьці з Мудраскім замірэньнем, якое паклала канец удзелу асманаў у Першае сусьветнае вайне. Першыя францускія войскі ўвайшлі ў горад 12 лістапада 1918 году, на наступны дзень рушылі брытанскія войскі. Італьянскія войскі высадзіліся ў Галаце 7 лютага 1919 году.

Войскі хаўрасьнікаў акупіравалі зоны на базе падзелу Канстантынопалю (цяпер Стамбулу) і стварылі адмысловую вайсковую адміністрацыю на пачатку сьнежня 1918 году. Акупацыя мела два этапы, то бок пачатковая фаза ў адпаведнасьці з замірэньнем зьмянілася ў 1920 годзе больш фармальным разьмяшчэньне ў адпаведнасьці з Сэўрскай дамовай. У канчатковым рахунку Лязанская дамова, падпісаная 24 ліпеня 1923 году, прывяла да сканчэньня акупацыі. Апошнія войскі хаўрасьнікаў выйшлі з гораду 4 кастрычніка 1923 году, а першыя войскі ўраду Анкары, якім камандаваў Шукру Наілі-паша, цырыманіяльна ўвайшлі ў горад 6 кастрычніка 1923 году, што сёньня адзначаецца як Дзень вызваленьня Стамбулу.

У 1918 годзе горад упершыню быў захоплены з апошняга часу, які датаваўся 1453 годам, калі Асманская імпэрыя аблажыла і скарыла сталіцу Бізантыйскае імпэрыі. Нароўні з акупацыяй Сьмірны гэтая падзея выклікала стварэньне Турэцкага нацыянальнага руху, які прывёў да пачатку вайны за незалежнасьць Турэччыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі часоў акупацыі. Levantine Heritage.

Катэгорыя:Стамбул
Катэгорыя:Вайна за незалежнасьць Турэччыны
Блакітнае акно

**Блакітнае акно**, ці **Лазурнае акно** () — вапняковая прыродная скала, якая дасягала 28 мэтраў у вышыню і мела форму аркі. Уваходзіць у Сьпіс сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны ЮНЭСКА з 1998 году па крытэрыях VII, VIII, IX і X. Разьмяшчалася на захадзе востраву Гоца (Мальта), у Міжземным моры, побач з унутраным морам Гоца і Блакітнай бухтай (). Зьяўлялася месцам турызму і дайвінгу.

Пасьля шматгадовай натуральнай эрозіі, якая выклікала падзеньне часткі аркі, арка і слуп абваліліся ў час шторму 8 сакавіка 2017 году, а 9:40 па мясцовым часе.

## Геалёгія
Арка сфармавалася абразіяй і дажджавой эрозіяй цягам 500 гадоў. Скала складаецца з жоўтага вапняку, вядомага як глабігэрынавы. У сувязі з гэтым ад аркі адвальваліся кавалкі. Меркавалася, што яна разбурыцца цягам некалькіх гадоў пасьля 2010 году.
 
У красавіку 2012 году адбыўся адлом вялізнага кавалка, з-за чаго арка стала няўстойлівай і зьмянілася форма акна. Раніцай 8 сакавіка 2017 году Блакітная арка канчаткова абвалілася. Аб падзеі абвясьціў у Twitter прэм’ер-міністар Мальты Джозэф Мускат.

## У фільмах
Блакітнае акно можна бачыць у фільмах «Бітва тытанаў» (1981) на 104 хвіліне і «Граф Монтэ-Крыста» (2002) на 13-й хвіліне. Яго таксама можна пабачыць у тэлесэрыяле «Адысэй» (1997), які зьняў расейскі рэжысэр Андрэй Канчалоўскі і ў амэрыканскім сэрыяле «Гульні тронаў» у жанры фэнтэзі. Здымкі апошняга прывялі да палемікі ў сувязі з пашкоджаньнем экасістэмы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Мальты
Катэгорыя:Прыродныя аркі
Катэгорыя:Востраў Гоца
Катэгорыя:Зьніклі ў 2017 годзе
Прэзыдэнт Мальты

**Прэзыдэнт Мальты** (, ) — кіраўнік Рэспублікі Мальта, гарант Канстытуцыі. Ён абіраецца Палатай Прадстаўнікоў Мальты тэрмінам на 5 год. Прэзыдэнт узначальвае выканаўчую ўладу, уваходзіць у склад Парлямэнту, назначае судзьдзяў. З 2009 Прэзыдэнт Мальты — лейбарыст Джордж Абэла.

Пасада была зацьверджаная 13 сьнежня 1974 году пасьля абвяшчэньня Мальты незалежнай рэспублікай. Апошні генэрал-губернатар, Энтані Мама, стаў першым прэзыдэнтам.

Дзейнасьць прэзыдэнта апісваецца ў частцы 5 Канстытуцыі. На пасаду можа быць абраны толькі грамадзянін Мальты, які ніколі ня быў судзьдзёй Вярхоўнага Суда або Прэзыдэнтам, або сябрам камісій, згаданых у артыкулах 109, 118 і 120.

## Сьпіс
  

## Крыніцы
Джордж Вэла

**Джордж Ўільям Вэла** (,  Зэйтун, брытанская калёнія Мальта) — мальтыйскі палітык і 10-ы прэзыдэнт Мальты. Быў міністрам замежных справаў Мальты з 1996 па 1998 год, пры прэм’ер-міністры Альфрэдзе Санце і пры прэм’ер-міністры Джозэфе Мускаце з 2013 па 2017 год. Быў абраны адзіным кандыдатам на непрамых прэзыдэнцкіх выбарах 2019 году на Мальце і прысягнуў у якасьці 10-га прэзыдэнта Мальты 4 красавіка 2019 году.

## Жыцьцяпіс
Скончыў мэдычны факультэт у 1964 годзе, атрымаў сэртыфікат ў галіне авіяцыйнай мэдыцыны з Фарнбара (Вялікабрытанія) і сямейнай мэдыцыны.

## Кар’ера
### Лейбарысцкая партыя
Уступіў у Лейбарысцкую партыю і пачаў сваю парлямэнцкую кар’еру ў 1976 годзе. Затым у студзені 1978 году быў абраны чальцом парлямэнту, пераабіраўся на 1981, 1992, 1996, 1998, 2003, 2008 і 2013 усеагульных выбарах. У якасьці дэпутата парлямэнту ён прадстаўляе 3-й і 5-й акругі

### Служба за граніцай
У 1978 годзе стаў намесьнікам сябры Парлямэнцкай асамблеі Рады Эўропы і дакладчыкам па пытаньні аб забруджваньні мора на кангрэсе мясцовых і рэгіянальных уладаў Эўропы (CLRAE). Са студзеня па травень 1987 году ён зьяўляўся пастаянным прадстаўніком Мальты ў Радзе Эўропы.

### Намесьнік лідэра
У 1992 годзе абраны намесьнікам лідэра Лейбарысцкай партыі па парлямэнцкіх пытаньнях і прэс-сакратаром па замежных справах. Ён займаў пасаду намесьніка старшыні сумеснага парлямэнцкага камітэту Рады Эўропы/Мальты.

### Асабістае жыцьцё
Жанаты зь Мірыям. Мае дзьве дачкі і сына, а таксама сем унукаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт прэзыдэнта Мальты. 

Катэгорыя:Нарадзіліся на Мальце
Катэгорыя:Прэзыдэнты Мальты
Робэрт Абэла

**Ро́бэрт Абэла** (; 7 сьнежня 1977, Сьліма) — мальтыйскі юрыст і палітык. Прэм’ер-міністар Мальты з 13 студзеня 2020 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і былога прэзыдэнта Мальты Джорджа Абэла.

Вывучаў юрыспрудэнцыю ў Мальтыйскім унівэрсытэце, дзе сустрэў сваю будучую жонку Лідыю. Ён працаваў у сямейнай юрыдычнай фірме Abela Advocates, якая спэцыялізуецца на працоўным праве.

У 2017 годзе абраны сябрам Палаты прадстаўнікоў. Быў юрыдычным дарадцам прэм’ер-міністра Джозэфа Муската.

У 2008 годзе ён ажаніўся зь Лідыяй Абэлай, сакратарцы выканаўчага камітэту Лейбарысцкай партыі, зь якой у яго ў 2012 годзе нарадзілася дачка названая Джорджыяй Мэй.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Мальты
Абэла

**Абэла**:

* Абэла (Партугалія) — раён (фрэгэзыя) ў Партугаліі
* Джордж Абэла (род. 1948) — прэзыдэнт Мальты.
* Карл Готлаб Абэла (1803—1841) кампазытар
* Робэрт Абэла (род. 1977) — прэм’ер-міністар Мальты
* Ўістын Абэла (1933—2014) — мальтыйскі палітык, намесьнік прэм’ер-міністра (1981—1983), міністра фінансаў (1983—1987).
Алег Махнюк

**Алег Махнюк** (, Браслаўшчына — , Нью-Джэрзі, ЗША) — беларускі грамадзкі дзяяч на эміграцыі. Мастак.

З 1944 году на чужыне. Браў актыўны ўдзел у беларускім скаўтынгу, вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Максіма Багдановіча ў Ватэнштэце (брытанская зона акупацыі, Ніжняя Саксонія).

Напрыканцы 1940-х перабраўся ў ЗША. Браў актыўны ўдзел у беларускім грамадзкім жыцьці, напачатку ў моладзевым руху. Узяў удзел у І Кангрэсе беларусаў Амэрыкі, што прайшоў у Саўт-Рывэры, потым уваходзіў у кіруючыя органы Беларускага кангрэсавага камітэту.

Сьпяваў у беларускім хоры «Каліна», якім кіраваў Ксавэры Барысавец. У 1960-х высьвяціўся на дыякана, браў удзел у зьездах парафій, якія падпарадкоўваліся экзарху канстантынопальскага патрыярху ў ЗША.

Напрыканцы 1960-х беларусы Саўт-Рывэру вырашылі пабудаваць уласную царкву, самі капалі катлаван, самі рабілі фундамэнт. Махнюк у двары свайго дома зрабіў купал царквы. А потым яшчэ парабіў рамкі для абразоў, аналоі, іканастас, сходы для царквы.

Добра маляваў пэйзажы і працаваў як скульптар. На пяць гадоў перажыў жонку — мастачку Люду Махнюк.

24 лютага быў пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рывэры побач з жонкай.

## Літаратура
* Некралёг з жыцьцяпісам у "Беларусы ў сьвеце", 2-2009

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рывэры
Балабан (інструмэнт)

**Балабан** (, , , ,  або часам баламан) — язычковы драўляны духавы музычны інструмэнт з двайной трасьцінай. Уяўляе сабой трубку з 9-ю адтулінамі для граньня. Зьяўляецца народным інструмэнтам ў азэрбайджанцаў, узбэкаў і некаторых народаў Паўночнага Каўказу. У Азэрбайджане балабан таксама называюць дзюдзюк (). Блізкі па канструкцыі і гучаньні з балабанам інструмэнт дудук (Армэнія, у Грузіі — дудукі).

Для атрыманьня храматычных гукаў часткова прыкрываюць адтуліны, падбіраючы неабходную сілу ўдзіманьня. Гук балабану мяккі, зьлёгку вібруе, выразнага тэмбру. Звычайна выкарыстоўваюць 2 балабаны — на адным граюць мэлёдыю, на другім — вытрыманы арганны пункт. Часам да другога далучаюцца ўдарныя інструмэнты (дэф альбо нагара). На балабане выконваюць мэлёдыі песень, танцы, п’есы. Балабан ўключаецца ў аркестры і ансамблі народных інструмэнтаў.

Катэгорыя:Азэрбайджанскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Іранскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Узбэцкія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Язычковыя драўляныя духавыя музычныя інструмэнты
Балабан

**Балабан**:

* Балабан (інструмэнт), язычковы драўляны духавы музычны інструмэнт
* Ян Балабан, чэскі пісьменьнік, перакладчык
Банкаўская сыстэма Азэрбайджану

**Банкаўская сыстэма Азэрбайджану** — Двухступнёвая банкаўская сыстэма Рэспублікі Азэрбайджан, рэгуляваная законам «Аб банках».

## Дзейнасьць
Цэнтральнай фігурай у банкаўскім справе (банкінгу) Азэрбайджану зьяўляецца Цэнтральны банк Азэрбайджанскай Рэспублікі, які забясьпечвае наяўнасьць грашовай масы, якая знаходзіцца ў абароце ў краіны, а таксама рэгулюе дзейнасьць камэрцыйных банкаў краіны. Цэнтральным банкам Азэрбайджану кіруе Праўленьне банку, якое складаецца зь сямі сябраў. Сябры Праўленьня прызначаюцца тэрмінам на 5 гадоў. Цэнтральны банк падсправаздачны толькі Прэзыдэнту Азэрбайджанскай Рэспублікі.

У Азэрбайджане існуюць таксама каля 70 замежных і мясцовых банкаў. З чатырох дзяржаўных банкаў, найбуйнейшым зьяўляецца Міжнародны банк Азэрбайджану, заснаваны ў 1992 годзе. Сярод замежных банкаў прысутнічаюць Standard Bank, Unibank, DemirBank, AG Bank і іншыя.

Бакінская фондавая біржа была адкрыта ў 2001 годзе як гандлёвае месца для кароткатэрміновых казначэйскіх аблігацыяў і звычайных акцый прыватызаваных дзяржаўных прадпрыемстваў. Біржа мае гандлёвую залю на 30 працоўных месцаў, якія дазваляюць праводзіць таргі па каштоўных паперах любога віду, таксама мае ўласны дэпазытарый. Заснавальнікамі Бакінскай біржы сталі 16 найбуйнейшых банкаў Азэрбайджану, дзьве фінансавыя кампаніі і Стамбульская фондавая біржа.

У сакавіку 2014 году агенцтва Fitch прызнала сытуацыю ў банкаўскім сэктары Азэрбайджану як «у цэлым стабільную».

## Глядзіце таксама
* Цэнтральны Банк Азэрбайджану
* Сьпіс банкаў Азэрбайджану
* Азэрбайджанскі манат

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Банкаўская сістэма Азербайджана 
* Банкаўскі сектар Азербайджана: стаўка на рост капіталізацыі 
* Fitch аб банкаўскім сектары Азербайджана
Кушадасы

**Кушадасы** () — горад на паўднёвым захадзе Турэччыны, на беразе Эгейскага мора. Знаходзіцца за 90 км на поўдзень ад Ізьміру і за 71 км ад Айдыну — адміністрацыйнага цэнтру правінцыі. Кушадасы зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага раёну. Насельніцтва на 2018 год — 113 580 чалавек.

Кушадасы — важны турыстычны цэнтар. Усяго за 10 км ад гораду знаходзяцца архэалягічныя рэшткі антычнага гораду Эфэс.

## Назва
Сучасная назва гораду паходзіць ад турэцкіх словаў *kuş* (птушка) і *ada* (востраў), што перакладаецца як *Птушыны востраў*.

## Гісторыя

У антычны пэрыяд непадалёк ад сучаснага гораду Кушадасы існаваў горад Нэапаліс. У VII стагодзьдзі да н.э. ён належаў лідыйцам, у VI — пэрсам, у 334 годзе да н.э., як і ўся Анатолія, горад быў заваяваны Аляксандрам Македонскім, а ў II стагодзьдзі становіцца часткай рымскіх уладаньняў. Паводле каталіцкай традыцыі, у гэтых мясьцінах жылі пэўны час Панна Марыя і Ян Эвангеліст.

Росквіт гораду, які ў той час называўся *Scala Nova*, прыпаў на раньняе сярэднявечча: да XV стагодзьдзя ён быў важным гандлёвым цэнтрам Вэнэцыянскай і Генуэскай рэспублік. У 1413 годзе горад захапіла Асманская імпэрыя.

У 1834 годзе пракладзеная чыгунка абмінула горад і Кушадасы пачынае саступаць у разьвіцьці суседнім гарадам. Падчас турэцкай вайны за незалежнасьць горад быў акупаваны ў 1919—1922 гадох спачатку італьянскімі, затым грэцкімі войскамі. Турэччына зноў атрымала кантроль над горадам 7 верасьня 1922 году.

Пачынаючы зь 70-х гадоў XX стагодзьдзя ў Кушадасы актыўна разьвіваецца масавы турызм.

## Славутасьці
* Гарадзкі мур
* Мячэт Каляйчы (1618)
* Караван-сарай Экюз Мэхмэда-Пашы (1618)
* Пляж жанчын

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя аб горадзе
* Турстычная інфармацыя

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Мэхмэд V

**Мэхмэд V** () — 35-ы султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1909 году па 1918 год. Сын султану Абдул-Мэджыда I. Наступнікам Мэхмэда V быў ягоны зводны брат Мэхмэд VI. Ягонае 9-гадовае панаваньне было адзначанае стратай паўночнаафрыканскіх тэрыторыяў імпэрыі і астравоў Дадэканэс, уключаючы Родас, у выніку італьянска-турэцкай вайны. Акрамя таго, ён узначальваў імпэрыі падчас Першай балканскай вайны, калі Асманская імпэрыя страціла, амаль усе землі на захад ад Канстантынопалю, а таксама падчас Першай сусьветнай вайны, якая ў канчатковым выніку прывядзе да сканчэньня існаваньня імпэрыі.

## Жыцьцяпіс
Нарадіўся ў палацы Тапкапы ў Канстантынопалі ў 1844 годзе. Як і многія іншыя патэнцыйныя спадчыньнікі пасаду, ён 30 гадоў правёў палацам гарэме. Дзевяць зь іх ён жыў у асабістым пакоі і ў гэты час вывучаў старажытнапэрсыдзкую паэзію. Ягонае кіраваньне пачалося 27 красавіка 1909 году. Але ён у значнай ступені ня меў рэальнай палітычнай сілы як сьледзтва младатурэцкай рэвалюцыі 1908 году і асабліва Асманскага перавароту 1913 году, які фактычна прывёў да ўлады дыктатарскі трыюмвірат, складзены з трох пашоў.

Менавіта за часам панаваньня Мэхмэда V Асманская імпэрыя панесла вялікія тэрытарыяльныя страты, як то землі ў Паўночнай Афрыцы і на Балканскім паўвостраве. У выніку Другой балканскай вайны Асманская імпэрыя здолела вярнуць трошку земляў, як то Ўсходнюю Тракію і горад Эдырнэ. Раптоўная страта гэтых велізарных зямельных тэрыторыяў, якія на працягу стагодзьдзяў знаходзіліся пад асманскай уладай, была глыбока шакавальнай для асманскіх туркаў і прывяла да масавае рэакцыі насельніцтва супраць улады, якая дасягнула кульмінацыі за часам Асманскага дзяржаўнага перавароту 1913 году. У наступны год краіна далучылася да Першай сусьветнай вайны, заняўшы бок Нямецкай імпэрыі праз пранямецкую палітыку Энвэра-пашы. Сам Мэхмэд V наўрад ці быў здольны прадухіліць аб’яўленьне вайны асманамі дзяржавам Антанты.

Памёр 3 ліпеня 1918 году ў палацы Ілдыз ва ўзросьце 73 гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мэхмэд VI. The Ottomans.
Мэхмэд VI

**Мэхмэд VI** () — 36-ы і апошні султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 4 ліпеня 1918 году да 1 лістапада 1922 году, за часам калі Асманская імпэрыя распалася ў выніку Першай сусьветнай вайны і 29 кастрычніка 1923 году была замененая Турэцкай Рэспублікай. Успадкаваў пасад пасьля сьмерці Мэхмэда V. Ягоным бацькам быў султан Абдул-Мэджыд I, а маці, Гюлюсту Ханым, зьяўлялася этнічнай абхазкай і дачкой прынца Тахіра Бэя Чачбы.

## Жыцьцяпіс
Мэхмэд нарадзіўся ў палацы Далмабахчэ, у Канстантынопалі 14 студзеня 1861 году. Ягоны бацька, султан Абдул-Мэджыд I, памёр, калі Мэхмэду было ўсяго пяць месяцаў, а ягоная маці памерла, калі яму было чатыры гады. Уступіў на пасад падчас заключнага этапу Першай сусьветнай вайны, у якой Асманская імпэрыя ўдзельнічала на баку Нямецкае імпэрыі. Да лета 1918 году ваеннае становішча імпэрыі было вельмі цяжкім.

Брытанскія і хаўрусныя войскі захапілі Багдад, Дамаск і Ерусалім падчас вайны, і большая частка Асманскай імпэрыі была падзеленая паміж імі. На канфэрэнцыі ў Сан-Рэма ў красавіку 1920 году французам быў прадастаўлены мандат на Сырыю, а ангельцы атрымалі кіроўныя паўнамоцтвы над Палестынай і Мэсапатаміяй. 10 жніўня 1920 году прадстаўнікі Мэхмэда падпісалі Сэўрскую дамову, якая прызнаў мандаты і прызнаў Гіджаз незалежнай дзяржавай.

У выніку цяжкіх наступстваў вайны Мэхмэд страціў падрымку турэцкіх нацыяналістаў, якія пад кіраўніцтвам Мустафы Кемаля былі сфармавалі 23 красавіка 1920 году ў Анкары Вялікую нацыянальную асамблею Турэччыны. Новая структура 1 лістапада 1922 году скасавала султанат і абвесьціла рэспубліку, такім чынам Мэхмэд VI канчаткова страціў уладу. Мэхмэд быў вымушаны бешчы з краіны, скарыстаўшыся ангельскім вайсковым карабелем, які даставіў яго на Мальту. Свае апошнія гады правёў у Італіі ў Сан-Рэма, дзе памёр 16 траўня 1926 году. Пахаваны ў Дамаску.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мэхмэд VI. The Ottomans.
Азіз Санджар

**Азіз Санджар** (,  8 верасьня 1946, Саўра, Мардзін, Турэччына) — амэрыканскі навуковец-біяхімік турэцкага паходжаньня. У 2015 годзе ён падзяліў Нобэлеўскую прэмію па хіміі разам з Томасам Ліндалем і Полам Модрычам з фармулёўкай «за даследаванне механізмаў аднаўлення ДНК».

Сябра Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2005).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся сёмым з васьмярых дзяцей у беднай сям’і (бацькі былі непісьменныя, але ўсе дзеці атрымалі адукацыю). Яго старэйшы брат Кэнан Санджар — адстаўны брыгадны генэрал турэцкіх ўзброеных сіл, а стрыечны брат Мітхат Санджар — турэцкі прафэсар права і дэпутат ад левай прокурдзкой Дэмакратычнай партыі народаў.

Скончыў мэдычны факультэт Стамбульскага ўнівэрсытэту (1969). У 1971 годзе пераехаў у ЗША. Прайшоў магістратуру і асьпірантуру па малекулярнай біялёгіі ва ўнівэрсытэце Тэхасу ў Даласе (MS, 1975; Ph.D., 1977). У 1977—1982 гадах — пасьля дактарантуры, у Ельскім ўнівэрсытэце. З 1982 году — ва ўнівэрсытэце Паўночнай Караліны ў Чапэл-Гіл (з 1988 году прафэсар).

Жонка — біяхімік Гвэн Санджар (народжаная Боўлз, ), таксама выпускніца ўнівэрсытэту Тэхасу ў Даласе і прафэсар ўнівэрсытэту Паўночнай Караліны ў Чапэл-Гіл.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Паведамленьне на сайце Нобэлеўскага камітэту 

Катэгорыя:Сябры і сябры-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Далмабахчэ

**Далмабахчэ́** () — палац асманскіх султанаў на эўрапейскім баку Басфора ў Стамбуле на мяжы раёнаў Бэшыкташ і Кабаташ. У перакладзе з турэцкага азначае «насыпны сад».

Будаваўся ў 1842—1853 гады на загад султана Абдул-Мэджыда I, якога больш не задавольваў сярэднявечны палацавы комплекс Тапкапы і ён жадаў мець палац у стылі барока, здольны пасупернічаць у вытанчанасьці з эўрапейскімі рэзыдэнцыямі XVIII стагодзьдзя. У якасьці архітэктараў выступалі армяне зь сямейства Бальянаў. На ўпрыгожваньне Крыштальнай лесьвіцы і іншых інтэр’ераў было выкарыстана 14 тонаў золата, а агульны кошт будаўніцтва перавысіў пяць мільёнаў залатых фунтаў. Адной з асноўных славутасьцяў ёсьць падораная каралевай Вікторыяй жырандоля з багемскага шкла, вагай амаль у пяць тонаў, і збор карцінаў Івана Айвазоўскага, якія мастак выканаў на замову султану.

За некалькі дзесяцігодзьдзяў палацавы комплекс, першапачаткова сьціплы па памерах, пышырыўся да таго, што заняў 45 тысячаў м². У 1889 годзе Абдул-Хамід II перанёс сваю рэзыдэнцыю ў новы палац Ілдыз, аднак ягоныя пераемнікі вярнуліся ў Далмабахчэ. Пасьля падзеньня манархіі ў палацы пасяліўся Ататурк. Тут ён і памёр 10 лістапада 1938 году. Палац заставаўся музэем ажно да верасьня 2007 году, калі турэцкі парлямэнт ізноў вярнуў яму палітычную функцыю, зрабіўшы Далмабахчэ афіцыйнай рэзыдэнцыяй прэм’ер-міністра ў Стамбуле.

## Галерэя


Файл:Dolmabahçe Palace 2007.jpg|Від на палац з боку праліва
Файл:Dolmabahçe Palace Clock Tower.jpg|Гадзіньнікавая вежа
Файл:Dolmabahce Baccarat bannister.JPG|Крыштальная лесьвіца
Файл:Ataturk deathbed Dolmabahce March 2008.JPG|Ложак, на якім сканаў Ататурк
Файл:Ambassador Hall Dolmabahce March 2008panoc.jpg|Заля амбасадараў
Файл:Ceremonial hall Dolmabahce March 2008 pano2b.jpg|Вялікі салён
Файл:DolmabahceMainGate.JPG|Галоўная брама
Файл:Dolmabahce Sarayi.jpg|Фантан унутры саду
Файл:Dolmabahçe Palace Nothern Gates 01.jpg|Паўночная брама палацу



## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт палацу.

Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Стамбулу
Катэгорыя:Славутасьці Стамбулу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1853 годзе
Янычары

**Яныча́ры** (, даслоўна «*новае войска*») — від пяхотных войскаў і асабістая ахова султану ў Асманскай імпэрыі. Свой пачатак бяруць з 14 стагодзьдзя, заснаваныя Мурадам I, расфармаваныя ў 1826 годзе па загадзе султана Махмуда II.

Янычары былі арганізаваныя па ўзоры эгіпэцкіх мамэлюкоў, у войска набіраліся хрысьціянскія дзеці, у асноўным з Каўказу і Балканаў, якія ў далейшым выхоўваліся ў ісламскіх ваенных традыцыях.

Першыя янычарскія палкі складаліся зь зьняволеных і рабоў. Пасьля султан Сэлім І у 1380 годзе прапанаваў пэўныя выгляды падаткаў — папаўняць полк хрысьціянскімі хлопчыкамі, якія адбіраліся ў бацькоў ва ўзросьце 7-14 гадоў. Дзеці рэкрутаваліся з адпаведнымі крытэрамі і аддаваліся на выхаваньне. У асноўным гэта былі сэрбскія, баўгарскія і альбанскія, а пазьней грэцкія і вугорскія дзеці. Вядома, што захопленаму насельніцтву, было горка ад гэтай практыкі.

Янычары выхоўваліся ў строгай дысцыпліне (вялікія фізычныя нагрузкі і жыцьцё, практычна, у манаскіх умовах) у школах, дзе яны жылі ў бясшлюбнасьці і вывучалі іслам. У адрозьненьне ад вольных мусульманаў, янычарам забаранялася насіць бараду, вусы за рэдкім выключэньнем.

Толькі тыя, якія досыць добра праявілі сябе, ва ўзросьце 24-25 гадоў атрымлівалі званьне янычара.
У абмен за адданасьць і прыхільнасьць, янычары атрымлівалі прывілеі і палёгкі, у пачатку гэта зарплата толькі за час вайны, але потым пажыцьцёвая. Пэнсіянэры і інваліды нават атрымлівалі пэнсію.

Ужо ў сярэдзіне 18 стагодзьдзя янычары працуюць ў якасьці ахоўнікаў парадку, альбо занятыя ў гандлі. Хоць яны заўсёды жылі ў казармах, тым ня менш мелі высокі ўзровень жыцьця, былі вызваленыя ад падаткаў і мелі паважаны сацыяльны статус. Многія сталі афіцэрамі і адукаванымі людзьмі.

Корпус янычараў знаходзіўся пад моцным рэлігійным уплывам суфійскага ордэну Бэкташы. Ордэн быў забаронены адначасова з роспускам янычараў.

Катэгорыя:Асманская імпэрыя
Бэшыкташ

**Бэшыкта́ш** () — раён і муніцыпалітэт Стамбулу ў Турэччыне, разьмешчаны на эўрапейскім беразе праліву Басфор. На поўначы мяжуе з раёнамі Сарыер і Шышлі, на захадзе з Кагытанам, на поўдні з Бэёглу і на ўсходзе з Босфарам. Непасрэдна на другім беразе знаходзіцца акруга Юскюдар. Раён уключае шэраг важных аб’ектаў уздоўж эўрапейскага берагу Басфору, ад палаца Далмабахчэ на поўдні да раёну Бэбэк на поўначы.

Гістарычным камэрцыйны цэнтарам Бэшыкташу зьяўляецца квартал з аднайменнай назвай, а таксама Чаршы, які прымыкае да невялікага парку. Праз раён праходзіць бульвар Барбарас, якая злучае заходні бераг праліву з Басфорскім мостам. Зь іншага боку бульвар сканчваецца ў квартале Зінджырлікую ў раёне Шышлі, які ёсьць важным грамадзкім транспартным вузлом гораду. Праз раён таксама праходзіць праспэкт Бююкдэрэ.

Не зважаючы на тое, што раён ёсьць адносна невялікім як паводле колькасьці насельніцтва, гэтак і паводле плошчы, Бэшыкташ, аднак, ёсьць адным з найважнейшых раёнаў гораду дзякуючы сваім бізнэсовым і гандлёвым зонам, гістарычным месцам, унівэрсытэтам, маляўнічым краявідам на праліў Басфор і падводнай дарозе. Раён таксама зьяўляецца вядучым фінансавым цэнтрам Турэччыны. У рэйтынгу 2013 году турэцкіх раёнаў Бэшыкташ заняў першае агульнае месца дзякуючы высокаму ўзроўню жыцьця, росквіту і ўзроўню культуры. У раёне месьціцца футбольны клюб «Бэшыкташ», шматразовы чэмпіён краіны і ўладальнік кубку Турэччыны. Стадыён клюбу месьціцца ля самага палацу Далмабахчэ‎.

У 2016 і 2017 гадох у раёне адбыліся два тэракты. Адзін меў месца ля стадыёну, а другі — у начным клюбе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт.
* Фатаздымкі. Fotopedia.

Катэгорыя:Бэшыкташ
Біналі Ілдырым

**Біналі́ Ілдыры́м** (; 20 сьнежня 1955 году) — турэцкі палітык, апошні прэм’ер-міністар Турэччыны. Займаў гэтую пасаду з 2016 па 2018 год, да таго як пасада была ліквідаваная паводле вынікаў рэфэрэндуму і да пераходу краіны да прэзыдэнцкай рэспублікі. 

## Біяграфія
Ілдырым нарадзіўся ў горадзе Рэфахіе. Атрымаў адукацыю ў Марской школе тэхнічнага ўнівэрсытэту Стамбулу, вывучаючы марскую архітэктуру і акіянічную інжынэрыю, а потым атрымаў ступень магістру ў той жа навучальнай установы. Пасьля сканчэньня школы Ілдырым займаў пасаду генэральнага дырэктару Стамбульскай кампаніі хуткіх паромаў з 1994 па 2000 гады ў той час калі Рэджэп Таіп Эрдаган быў мэрам Стамбулу. З мэтай пашырэньня марскіх пераправаў дзеля палягчэньня транспартных затораў у Стамбуле Ілдырым усталяваў шэраг паромных маршрутаў. У 1999 годзе ён быў узнагароджаны мэдалём за якасьць групы *Skål International* за ўнёсак у мадэрнізацыю марскіх перавозак і турыстычнай галіны. Быў зьняты з пасады пераемнікам Эрдагана, мэрам Алі Мюфітам Гюртунам па абвінавачваньні ў карупцыйных дзеяньнях, калі наймаў кампаніі для абслугоўваньня паромаў, якой кіравалі чальцы ягонай сям’і. 

У 2002 годзе быў абраны дэпутатам парлямэнту Турэччыны на першай выбарчай акрузе Стамбулу. Быў пераабраны дэпутатам на ўсеагульных выбарах 2007 году кандыдатам ад роднай правінцыі Эрзынджан. 18 лютага 2019 году, займаючы пасаду сьпікеру турэцкага парлямэнту, Біналі Ілдырым абвесьціў, што сыдзе ў адстаўку ў сувязі з тым, што будзе балятавацца на пасаду мэру Стамбулу на мясцовых выбарах, якія прайшлі ў Турэччыне 31 сакавіка 2019 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль на Politico.

Катэгорыя:Турэцкія палітыкі
Times of Malta

**«Times of Malta»** — штодзённая газэта на ангельскай мове на Мальце. 

Заснаваная ў 1935 годзе Лордам і Лэдзі Стрыклэнд і дачкой Лорда Стрыклэнда Мэйбл, гэта самая старая штодзённая газэта, якая дасюль выдаецца на Мальце.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт газэты

Катэгорыя:Мальта
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1935 годзе
Арб

**Арб** (, ) — вёска, што месьціцца на паўночным захадзе востраву Гоца (Мальта). 
Сваю гісторыю Арб пачынае як хутар некалькі стагодзьдзяў таму. У цэнтры вёскі можна ўбачыць старажытны корань.

Арб быў заснаваны ў 1679 годзе. Будынкі пэрыяду 1699 — 1729 гг. адрозьніваюцца тут элегантным фасадам, якія можна параўнаць з царквой Сьв. Агнэс Франчэска Бараміні ў Рыме. Вясковая плошча стала візытнай карткай, паколькі яе выявы траплялі на шматлікія паштоўкі. На плошчы знаходзіцца музэй народнай творчасьці, дзе сабраны ўсе яго віды, якія існуюць на востраве. Дэбі — рамесьніцкі цэнтар Гоца. Недалёка ад Арбы знаходзіцца санктуарый Панны Марыі Та'Піну, нацыянальная мальтыйская сьвятыня з абразом Багародзіцы, якая лічыцца цудатворнай.

## Раёны Арба
* Birbuba
* Ħodba
* Il-Wileġ
* San Katald
* Ta' Lamuta
* Ta' Pinu
* Ta' Santu
* Tal-Fgura
* Taż-Żejt
* Wara l-Bjut
* Wied tal-Knisja

## Асноўныя вуліцы Арба

* Pjazza taż-Żjara tal-Madonna (Visitation of Our Lady Square)
* Triq Birbuba (Birbuba Road)
* Triq Franġisk Portelli (Frances Portelli Road)
* Triq Frenċ ta' l-Għarb (Frenc of Gharb Street)
* Triq il-Knisja (Church Street)
* Triq il-Madonna tal-Virtut (Our Lady of Virtus Street)
* Triq Ta' Sdieri (Ta' Sdieri Road)

## Вонкавыя спасылкі
* Għarb Local Council

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Гоца
Ашак

**Ашак** (, ) — вёска, якая знаходзіцца на поўдні Мальты.

Назва верагодна паходзіць ад мальтыйскага слова, якое азначае захапленьне, альбо асалоду.  парыская царква, нто знаходзіцца на плошчы Сьв. Панны марыі — помнік архітэктуры барока. Плошча Сьв. Панны Марыі — галоўная плошча Ашака.

## Вонкавыя спасылкі
* Għaxaq Local Council
* St.Mary’s Band Club ''(Titular Feast)
* An informative site about the titular feast in Ghaxaq celebrated to the village only Patroness-Our Lady of the Assumption(St.Mary)
* St.Joseph’s Band Club
* Feast of Saint Joseph
*  Feasts in Ghaxaq

Катэгорыя:Гарады Мальты
Асры

**Асры**, ці **Эль-Асры** () — вёска на захадзе мальтыйскага вострава Гоца дзе жыве 417 чалавек (2005). Асры самы малалюдны населены пункт на Гоца.

Асры знаходзіцца паміж пагоркамі Зэбудж і Амар. Яе назва відавочна арабскага паходжаньня і зьвязана з вытворчасьцю аліўкавага алею ў дадзенай мясцовасьці. На ўзгорку Гурдан, блізу вёсцы, знаходзіцца аднайменны маяк, збудаваны ў 1853 годзе. Яго вышыня складае 180 мэтраў над ўзроўнем мора, а радыюс дзеяньня дасягае 50 кілямэтраў. Пагорак, на якім разьмешчаны маяк, зьяўляецца даволі высокім і зь яго адкрываецца выдатны выгляд на ўвесь востраў.

Адна зь вясковых дарог вядзе ў даліну Віэд-іль-Асры, уздоўж якой знаходзяцца шмат тыповы вясковых хат, а таксама характэрная капліца Панны Марыі. Даліна выходзіць да мора і заканчваецца высокімі скаламі і невялікі бухтай. Гэта месца вельмі папулярна сярод плыўцоў і нырцоў.

Будаўніцтва вясковай парафіяльнай царквы было пачата ў 1903 годзе, а яе адкрыцьцё і асьвячэньне адбылося ў сьвята Божага Цела і Крыві Хрыста 9 студзеня 1916 году. Царква прысьвечана Хрысту Збаўцу.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт вёскі Асры
* Здымкі даліны Асры

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Гоца
Айнсылем

**Айнсылем**, () («Вясна сьвету») — муніцыпалітэт на паўднёвым усходзе выспы Гоца, Мальта. У яго склад ўваходзіць таксама востраў Каміно. Насельніцтва муніцыпалітэту — 2570 чалавек (адпавядае перапісу 2005 году).

Назва паходзіць ад крыніцы, вакол якога прыкладна ў 1700 гадах былі пабудаваныя грамадзкія лазьні. Даслоўнае значэньне тапоніму — «мірная крыніца». Славутасьцямі зьяўляюцца Заліў Мгар і рыбацкая вёска. Таксама цікавая турыстам старая францысканская царква сьвятога Антонія.

## Цікавыя месцы

* Заліў Мгар
* Форт Чэмбрэй
* Lourdes Chapel and Lourdes Home
* Сьвятыня *Нашай Пані Ларэта*
* Пьяцца тад-Дэхра
* Царква сьвятога Антонія
* Гарлеская вежа
* Вежа Мгар ікс-Сіні
* Каміно

## Асноўныя вуліцы

* Pjazza Indipendenza (Плошча незалежнасьці)
* Pjazza Loreto (Плошча Ларэта)
* Triq Borġ Għarib (Дорога Трыг Борг)
* Triq il-Fawwara
* Triq il-Ġnien (Садовая вуліца)
* Triq il-Ħamri
* Triq il-Qala (Вуліца Кала)
* Triq in-Nadur (Вуліца Надур)
* Triq ix-Xatt (Прыбрэжная  вуліца)
* Triq iż-Żewwieqa
* Triq l-Imġarr (Дарога Мгар)
* Triq Sant' Antnin (Дарога Сьвятога Антонія)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Official website
* Radju Lauretana

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Гоца
Усходняя Тракія

**Усходняя Тра́кія** (, , ) — гістарычны рэгіён, які ўваходзіць у склад Турэччыны, і геаграфічна ёсьць часткай Паўднёва-Ўсходняй Эўропы. Таксама рэгіён вядомы як Турэцкая Тракія альбо Эўрапейская Турэччына. На долю рэгіёну прыпадае 3% плошчы сушы Турэччыны, але доля насельніцтва складае 14% усяго насельніцтва краіны. Астатняя частка краіны знаходзіцца на Анаталійскім паўвостраве, які геаграфічна месьціцца ў Заходняй Азіі. Самым вялікім горадам рэгіёну зьяўляецца Стамбул, які месьціцца па берагах праліва Басфор, то бок паміж Эўропай і Азіяй.

Усходняя Тракія мае гістарычнае значэньне, бо знаходзіцца побач з буйным марскім гандлёвым калідорам і ўяўляе сабой рэшткі некалі велізарнага асманскага рэгіёну Румэлія. У цяперашні час гэта таксама мае пэўнае геастратэгічнае значэньне, паколькі марскі калідор, які ўключае ў сябе два вузкіх пралівы, забясьпечвае доступ да Міжземнага мора ад Чорнага мора для суднаў пяці краінаў, як то Расеі, Украіны, Румыніі, Баўгарыі і Грузіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тракія. All About Turkey.