open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кубак Нідэрляндаў па футболе

**Кубак Нідэрляндаў па футболе** () — штогадовы кубак Нідэрляндаў, які ладзіцца ў фармаце алімпійскай сыстэмы. Арганізатарам турніру ёсьць Каралеўская нідэрляндзкая футбольная асацыяцыя, а першы розыгрыш быў праведзены ў 1898 годзе. Узорам для турніру быў Кубка Ангельшчыны. У розыгрышы бяруць удзел усе каманды з чатырох найвышэйшых дывізіёнаў футбольнай лігі Нідэрляндаў, а таксама 24 паўфіналісты або запасныя каманды з шасьці акруговых кубкаў. Фінал турніру традыцыйна гуляецца на стадыёне Дэ Кёйп, пачынаючы зь фіналу 1989 году. Уладальнік кубка спаборнічае зь пераможцам Эрэдывізіі за Кубак Ёгана Кройфа, які ёсьць эквівалентам Супэркубка Нідэрляндаў.

Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Аякс», які выйграваў спаборніцтва 20 разоў.

## Пераможцы
* Аякс — 20 разоў
* Фэеноорд — 14
* ПСВ Эйндговэн — 11
* АЗ Алькмаар, Кўік Дэн Гааг — 4
* Твэнтэ, Спарта Ратэрдам, Утрэхт, Канінклёйке Гаарлем — 3
* Крэенгаўт Гаага, АДО Дэн Гааг, Рода Керкрадэ, Гаарлем, ВОК Ратэрдам, Дордрэхт, Фартуна Сытард, Вілем II Тыльбург, РКГ Гээмстэдэ, Вагенінген — 2
* ГВВ Дэн Гааг, НАК Брэда, Зволе, Гээрэнвээн, РАП Амстэрдам, ВУК Дэн Гааг, ВСВ Вэльзэн, Гронінген, Вэлясытас Брэда, Канкордыя, КВВ, Схотэн, ЗФК, ЛОНГА, Вэлясытас Гронінген, Рэрманд, Эйндговэн, Кўік 1888 Наймэген, ВВВ-Вэнлё, Вітэс, Гоў Эгэд Іглз — 1

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нідэрляндзкі футбол
Нідэрлянды
Унівэрсытэт Корвіна

**Унівэрсытэт Корвіна** (*Будапэшцкі ўнівэрсытэт імя Мацяша Корвіна*; ) — вышэйшая навучальная ўстанова, разьмешчаная ў Будапэшце. Унівэрсытэт найбольш вядомы сваёй спэцыялізацыяй у эканоміцы.

## Гісторыя
У 1920 годзе быў заснаваны факультэт эканомікі Вугорскага каралеўскага ўнівэрсытэту (цяперашні Унівэрсытэт імя Лоранда Этвёша), які некалькі разоў рэарганізоўваўся. З 1948 году — самастойны ўнівэрсытэт. У 1953—1990 гадах навучальная ўстанова была вядомая як *Унівэрсытэт эканамічных навук імя Карла Маркса*, з 1990 — Будапэшцкі ўнівэрсытэт эканамічных навук і дзяржаўнага кіраваньня. У пачатку 2000-х гг. у склад унівэрсытэту ўвайшло некалькі іншых навучальных устаноў. У 2004 годзе ўнівэрсытэт быў названы ў гонар вугорскага караля Мацея I, які насіў мянушку «Хуньядзі» (Крумкач), або па-лацінску *Corvinus*.

Галоўны корпус унівэрсытэту на набярэжнай Дуная ўключаны ў сьпіс аб'ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Вугоршчыне.

## Факультэты
* Факультэт бізнэс-адміністраваньня
* Факультэт эканомікі
* Факультэт сацыяльных навук
* Факультэт дзяржаўнага кіраваньня
* Факультэт сельскагаспадарчых навук
* Факультэт харчовай прамысловасьці
* Факультэт ляндшафтнай архітэктуры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт унівэрсытэту

Катэгорыя:Унівэрсытэты Будапэшту
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Вугорскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Адукацыя ў Вугоршчыне
Гізэла Баварская

**Гізэла Баварская** (Gisela, таксама Gisele, Gizella), таксама **Гізэла Вугорская** (каля 985 — каля 1033 ці ў 1065) — блажэнная, шануецца ў Рымска-каталіцкай царкве (дні памяці — 1 лютага і 7 сакавіка).

Гізэла была дачкой герцага Генрыха II Баварскага і Гізэлы Бургундскай. Каля 995 году яна выйшла замуж за Іштвана I, караля Вугоршчыны. У Іштвана і Гізэлы было прынамсі трое дзяцей, у тым ліку Сьвяты Эмэрык (Імрэ), але ўсе яны памерлі маладымі, не пакінуўшы спадкаемцаў.

Аўдавеўшы ў 1038 годзе, Гізэла трапіла пад ціск і перасьлед з боку новага караля Пятра: Пётар канфіскаваў уласнасьць каралевы і пасадзіў яе пад варту. Самуіл Аба, які стаў спадчыньнікам Пятра, працягнуў яго палітыку. Гізэла была вымушана ў 1045 годзе вярнуцца ў Баварыю. Там яна сышла ў манастыр Нідэрнбург у Пасаў і стала абатысай. Там яна памерла і пахаваная.

Мошчы Гізэлы ў Вэспрэм і яе грабніца ў Пасаў прыцягвалі шматлікіх паломнікаў. Яшчэ ў XVIII стагодзьдзі зьяўляліся прапановы кананізаваць Гізэлу, але беспасьпяхова. У 1975 годзе Гізэла была прызнана Каталіцкай царквой блажэннай. Памяць блажэннай Гізэлы — 7 сакавіка (дзень Гізэлы ў каталіцкіх календарах) і 1 лютага.

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткая біяграфія і бібліяграфія
* Пра лёс мошчаў Іштвана і Гізэлы
* Пахаванне Гізэлы ў Пасау

Катэгорыя:Блаславёныя
Катэгорыя:Сьвятыя Вугоршчыны
Катэгорыя:Каралевы Вугоршчыны
Лугаўцы

Назву **Лугаўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Лугаўцы — вёска ў Дрысенскім раёне
** Лугаўцы — хутар у Мёрскім раёне
** Лугаўцы — хутар у Шаркоўшчынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Лугавая
* Лугавы
* Лугавыя
* Лугаўскія
Лугаўцы (Мёрскі раён)

**Лугаўцы́** — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мікалаёўскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Лужкі, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 4 чалавекі
*1931 год — 66 чалавек
*1921 год — 85 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мікалаёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Вугорская акадэмія навук

**Вугорская акадэмія навук** () — вышэйшая навуковая ўстанова Вугоршчыны. Заснаваная ў 1825 годзе. Знаходзіцца ў Будапэшце. Да 1949 дзейнасьць ВАН абмяжоўвалася культурна-асьветніцкай і выдавецкай працай. У 1949 ВАН была рэарганізаваная. Асноўная задача ВАН — разьвіцьцё прыродазнаўчых і грамадзкіх навук у краіне і іх каардынацыя.

У складзе акадэміі звыш 40 навукова-дасьледчых інстытутаў; з дапамогай і пад кіраўніцтвам ВАН праводзіцца дасьледчая работа больш чым на 140 кафэдрах унівэрсытэтаў і навуковых цэнтраў.

## Аддзяленьні
ВАН складаецца (1970) з 10 аддзяленьняў:
* мовы і літаратуры;
* гісторыі і філязофіі;
* фізыка-матэматычных навук;
* сельскагаспадарчых навук;
* мэдыцынскіх навук;
* тэхнічных навук;
* хімічных навук;
* біялягічных навук;
* эканомікі і права;
* геоляга-геаграфічных навук і інш.

Катэгорыя:Акадэміі навук
Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1845 годзе
Радзівілаўка

**Радзіві́лаўка** (, па-падляску: *Radzivíłuvka*) — вёска ў Сямяціцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Мельнік.

Празь вёску праходзіць ваяводзкая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход Нараджэньня Прасьвятой Багародзіцы ў Мельніку). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія Перамяненьня Панскага ў Мельніку) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

## Гісторыя
Вёска была заснаваная ў 1576 г. на 33 валоках каралеўскай зямлі на поўнач ад Мельніка. З 1620 г. разьмяшчаўся тут цэнтар мельніцкага фальварку Раштовец. Пасьля паўстаньня 1863 г. назва вёскі была перайменаваная ў Александроўку. У міжваенны пэрыяд вёска стала цэнтрам гміны Радзівілаўка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 394 жыхароў (103 каталікоў, 274 праваслаўных, 16 габрэяў ды 1 пратэстант; 116 палякаў, 262 беларусаў, 16 габрэяў). У 1940 г. дзейнічаў тут завод па раздрабненьня каменя на будову бункераў на лініі Молатава.

## Зноскі

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Мацьковічы

**Мацько́вічы** (, па-падляску: *Maćkóvičy*) — вёска ў Сямяціцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Мельнік.

Побач зь вёскай працякае рака Заходні Буг.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход Нараджэньня Прасьвятой Багародзіцы ў Мельніку). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў Сямятычах-Стацыі) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

## Гісторыя
Вёска была заснаваная мельніцкім старастай у 1616 г. як частка млынскіх пасяленьняў на рэчцы Машчонай (разам зь вёскамі Аксютычы, Альховічы, Гамоты і Паўловічы). У міжваенны пэрыяд Мацьковічы прыналежалі да гміны Радзівілаўка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 31 жыхароў (усе праваслаўныя, запісаныя пагалоўна палякамі). У 1995 г. была тут пабудаваная царква ў гонар сьв. Кірыла і Мятодага (прыналежыць да парафіі ў Мельніку).
## Зноскі

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Азарычы (Магілёўская вобласьць)

**Аза́рычы** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лапаціцкага сельсавету. Побач зь вёскай цячэ рака Рудзея, левы прыток Расты.

## Гісторыя
Упершыню згадваецца ў інвэнтары Дубровенскім за 1560 год. На мапе 1777 году адзначаны Азарычы й вадзяны млын. У мэтрыцы Прапойскай царквы Раства Багародзіцы за 1859 год зафіксавана в. Азарыч. У 1877 годзе пабудавана мураваная Траецкая царква. У 1913 г. дзейнічала царкоўна-прыходзкая школа.

## Насельніцтва
* 1926 год — 420 чалавек
* 1999 год — 96 чалавек
* 2010 год — 49 чалавек
* 2011 год — 27 чалавек

## Славутасьці
* Братэрская магіла савецкіх воінаў, якія загінулі ў 1943 годзе.
* Гарадзішча раньняга жалезнага веку. За 1,5 км на захад ад вёскі.

## Інфраструктура
У вёсцы працуе дом сацыяльных паслугаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лапаціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Кухнаўшчына

**Ку́хнаўшчына** або **Наваку́хнаўшчына** — былая вёска ў Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Судкоўскага сельсавету.

## Геаграфія

Вёска месьцілася за 32 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру і чыгуначнай станцыі Хвойнікі (на ветцы Васілевічы — Гомель ад лініі Каленкавічы — Гомель), за 135 км ад Гомля; сёньня — на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалягічнага запаведніка, на поўначы — меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой Прыпяць.

## Гісторыя

Упершыню ўрочышча Кухенка (Kuchenka) згаданае ў разьмежаваньні добраў Барбароў тытулярнага саветніка Андрэя фон Гольста, Хвойнікі абозных літоўскіх Караля і Людвікі Прозараў, Тульгавічы харунжага мазырскага Феліцыяна Стоцкага, складзеным 30 чэрвеня 1803 году, а 13 сакавіка 1806 году зьмешчаным у кнігах Рэчыцкага земскага суда. Менавіта ў тым урочышчы быў насыпаны 33-ці капец, пры якім сутыкаліся межы што да ўгодзьдзяў прылегласьці Barborowszczyzny Кажушкаў, хвойніцкіх Навасёлак і фальварку Бабчын hrabstwa Brahińskiego паноў Ракіцкіх.

На 1909 год ва ўрочышчы Кухнаўшчына Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні ў адным двары было 10 жыхароў.

Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў Кухнаўшчыне налічвалася 38 двароў, 110 жыхароў. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску, загубілі аднаго чалавека. 12 вяскоўцаў загінулі на франтах і прапалі безь вестак.

Пасьля вайны, з волі чыноўнікаў, вёску пачалі афіцыйна называць і пазначаць на мапах Навакухнаўшчынай. Паводле перапісу 1959 году ў Навакухнаўшчыне — 135 жыхароў. У складзе калгасу імя XXII зьезду КПСС з цэнтрам у вёсцы Кажушкі.

Да 8 студзеня 1987 году вёска Навакухнаўшчына належала да Кажушкаўскага сельсавету, пасьля — у складзе Тульгавіцкага сельсавету.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Антуан Мартэль

**Антуа́н Мартэ́ль** (; 1899—1931) — францускі мовазнаўца, славіст, прафэсар унівэрсытэту ў Лілі (Францыя).

## Творчасьць і біяграфія

Антуан Мартэль прытрымліваўся левых хрысьціянскіх ідэяў. Ён цікавіўся і працаваў з культурамі і мовамі Ўсходняй Эўропы, і выдатна валодаў польскай і расейскай мовамі, а таксама вывучаў і валодаў украінскай і беларускай. У 20-ыя гады XX стагодзьдзя ён быў адным зь першых у Францыі дасьледнікаў, хто ўжыў комплексны аўтаномны падыход да вывучэньня ўкраінскай і беларускай моваў, якімі цікавіўся перадусім у гістарычнай пэрспэктыве. Хоць асноўныя працы дасьледніка прысьвечаныя польскай і расейскай мовам, Антуан Мартэль досыць поўна аналізуе ў іх сытуацыю з старабеларускай і стараўкраінскай мовамі, якія называе «рутэнскай мовай».

У беларускім кантэксьце асабліва цікавая і важная праца — *«La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569/1667»* (), якая выйшла пасьмяротна.

Мовазнаўца памёр ад сухотаў у 1931 годзе.

## Галоўныя працы
* La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569/1667. — Lille 1938.
* Michel Lomonosov et la langue litteraire russe. — 1933.

## Вонкавыя спасылкі
* Гарбацкі, У. Франкамоўная беларусіка лонданскай Скарынаўкі. «Новы час», 31 студзеня 2016.

Катэгорыя:Славісты
Бітва на Хлебным полі

**Бітва на Хлебным полі** (, ) — бітва паміж вугорскімі і турэцкімі войскамі, якая адбылася 13 кастрычніка 1479 году ў Трансыльваніі, на Хлебным полі на беразе ракі Мурэш паміж гарадамі Орашціе і Сэбэш.

На чале вугорскага войска стаялі Пал Кініжы, Іштван Баторыя, Вук Бранкавіч і Басараб III Стары. Турэцкімі войскамі камандавалі Алі Кодша і Басараба Цепелюш.

9 кастрычніка турэцкая армія ўвайшла на тэрыторыю Трансыльваніі ля мястэчка Кальнік разрабавала некалькі вёсак і мястэчак і ўзяла ў палон шмат мясцовых жыхароў.

13 кастрычніка 1479 году на Хлебным поле пачалася асноўная бітва. Турэцкія войскі налічвалі больш за 20 тысячаў чалавек. Вугорскае войска складалася з 12—15 тысячаў чалавек.

Вынікам бітвы стала перамога вугорцаў, якія разграмілі турэцкую армію. Рэшткі турак беглі ў горы, дзе большасьць зь іх былі забітыя мясцовым насельніцтвам. Страты вугорскага войскі склалі каля 3000 чалавек.

## Глядзіце таксама
* Асмана-вугорскія войны

## Літаратура
* Csorba Csaba — Estók János — Salamon Konrád: Magyarország Képes Története, Magyar Könyvklub, Budapest, 1998. 
* Markó László: A Magyar Állam Főméltóságai Szent Istvántól napjainkig életrajzi lexikon, Magyar Könyvklub, Budapest, 2000. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Падзеі 1479 году
Хлебнае поле
Хлебнае поле
Палітыка можа быць іншай!

**«Палі́тыка мо́жа быць і́ншай!»**, (, *LMP*) — вугорская палітычная партыя, заснаваная 26 лютага 2009 г. на базе некалькіх няўрадавых арганізацыяў.

Ідэалягічнай асновай партыйнай палітыкі зьяўляецца канцэпцыя ўстойлівага разьвіцьця. Партыя падтрымлівае разьвіцьцё грамадзянскай супольнасьці, абароны навакольнага асяродзьдзя і барацьбу з карупцыяй. Кіраваньне LMP ажыцьцяўляе калектыўнае кіраўніцтва з 13 чалавек. LMP зьяўляецца назіральніцай у Эўрапейскай партыі зялёных.

На выбарах у Эўрапарлямэнт 2009 г. партыя атрымала 2,61% галасоў, а на парлямэнцкіх выбарах у красавіку 2010 г. патрапіла ў парлямэнт, атрымаўшы 16 мандатаў з 386: 5 мандатаў па тэрытарыяльных сьпісах і 11 — па нацыянальным сьпісе.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Вугоршчыны
Катэгорыя:Зялёныя палітычныя партыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2009 годзе
Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году

**[[Чэмпіянат Беларусі па футболе]] 2016 году** — 26-ы розыгрыш чэмпіянату Беларусі праходзіў з красавіка да лістападу. Спаборніцтвы адбываліся ў трох лігах.

У 2016 годзе вышэйшая ліга вярнулася да спаборніцтваў 16 камандаў. Вышэйшую лігу па выніках сэзону пакінулі дзьве каманды, чые месцы занялі дзьве найлепшыя каманды першай лігі. Зь першай лігі ў другую апусьцілася адна каманда, а яе заменяць тры найлепшыя каманды другой лігі.

## Вышэйшая ліга

У вышэйшай лізе прымалі ўдзел 16 камандаў: 13 найлепшых па выніках сэзону 2015 году, а таксама тры пераможцы першай лігі — «Іслач», «Гарадзея» і «Крумкачы». Кожная каманда згуляла з кожнай двойчы, такім чынам усе клюбы згулялі па 30 матчаў. Чэмпіянат у вышэйшай лізе праходзіў з 2 красавіка па 27 лістапада.

## Першая ліга

У першай лізе прымалі ўдзел 14 камандаў, якія згулялі ў два колы. У параўнаньні зь мінулым сэзонам «Іслач», «Гарадзея» і «Крумкачы» выйшлі ў вышэйшую лігу, а зь яе ў першую апусьціўся «Гомель». Клюб «Рэчыца-2014» заняў апошняе месца ў 2015 годзе і вылецеў у другую лігу, замест яго права выступіць у першай лізе атрымалі «Прамень», «Узда» і «Тарпэда» (Менск). У лютым 2016 году быў ліквідаваны клюб «Бяроза-2010». У красавіку «Кобрынь» і «Ўзда» адмовіліся ад удзелу ў першай лізе, а клюб «Ашмяны», які заняў 5 месца ў другой лізе ў 2015 годзе, атрымаў ліцэнзію на выступленьне ў першай лізе. Спаборніцтвы ў першай лізе распачаліся 16 красавіка і завершыліся 5 лістапада.

У лістападзе 2016 году Беларускай фэдэрацыяй футболу ў межах расьсьледаваньня справы пра дагаворныя гульні былі ануляваныя вынікі наступных матчаў: «Прамень» — «Гомельчыгункатранс» (3:1, «Праменю» прысуджаная тэхнічная параза зь лікам 0:3), «Ашмяны» — «Прамень» (3:3, пункты не налічаныя ніводнай з камандаў), «Ашмяны» — «Баранавічы» (1:1, «Ашмянам» прысуджаная тэхнічная параза зь лікам 0:3).

## Другая ліга

У другой лізе прымалі ўдзел 13 камандаў, якія згулялі ў два колы. Каманда ДБК падала заяўку на ўдзел у другой лізе, але ў апошні момант яна была адкліканая. У параўнаньні з папярэднім чэмпіянатам у другой лізе прымалі ўдзел чатыры новыя каманды: ДЮСШ-ДБК, «Забудова-Строй», «Мантажнік», «Нёман-Агра».

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Беларускай фэдэрацыі футболу

2016
Катэгорыя:2016 год у футболе
Дзьмітры Андрусаў

**Дзьмітры Андрусаў** (, ; 7 лістапада 1897, Юр’еў, Расейская імпэрыя — 1 красавіка 1976, Браціслава, ЧССР) — славацкі геоляг расейскага паходжаньня, чалец Акадэміі навук Славаччыны. Уважаецца заснавальнікам сучаснай славацкай геалёгіі.

## Жыцьцяпіс
Дзьмітры Андрусаў нарадзіўся ў Юр’еве (цяпер Тарту, Эстонія). Унук археоляга Гайнрыха Шлімана, сын геоляга Мікалая Андрусава. У 1915—1918 навучаўся ў Петраградзе, у 1920—1922 — у Сарбонскім унівэрсытэце (Францыя). Пасьля працягнуў адукацыю на факультэце хімічных тэхналёгіяў Чэскага тэхнічнага ўнівэрсытэту ў Празе (скончыў у 1925). З 1929 працаваў у гэтым унівэрсытэце.

Пасьля акупацыі Чэхіі Трэцім райхам і закрыцьця вышэйшых навучальных установаў Дзьмітры Андрусаў зьехаў у Славаччыну, дзе з 1938 працаваў у Браціслаўскім тэхнічным унівэрсытэце. З 1940 адначасна працаваў і на прыродазнаўчым факультэце ўнівэрсытэту Коменскага. Стаў першым прафэсарам геалёгіі ў славацкіх школах.

У 1952—1970 кіраваў аддзелам геалёгіі прыродазнаўчага факультэту. Акрамя лекцыяў, склаў некалькі падручнікаў і праводзіў экскурсіі на прыродзе. Заснаваў і ў 1957—1958 быў першым дырэктарам геалягічнае лябараторыі, пазьней пераўтворанай і Геалягічны інстытут Акадэміі навук Славаччыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту
Катэгорыя:Славацкія геолягі
Катэгорыя:Выпускнікі Чэскага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Густава Штайнмана
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе
Мохавічы

Назву **Мохавічы** маюць:

* Мохавічы — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Мохавічы — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
Музычная акадэмія Фэрэнца Ліста

**Музычная акадэмія Фэрэнца Лі́ста** () — вядучая вышэйшая музычная навучальная ўстанова Вугоршчыны, разьмешчаная ў Будапэшце.

Заснавана ў 1875 годзе Фэрэнцам Лістам і першапачаткова знаходзилася ў яго ўласным доме. Да 1919 году называлася *Каралеўскай вугорскай акадэміяй музыкі* (), пасьля проста *Музычным каледжам*, у 1925 годзе атрымала сваю цяперашнюю назву. У склад Акадэміі ўваходзяць таксама музэй, дасьледчы цэнтар Ліста і музычнае вучылішча імя Бартака.

## Рэктары Акадэміі
* Фэрэнц Эркель (1875—1887)
* Эдзён Міхалавіч (1887—1919)
* Енё Хубаі (1919—1934)
* Эрнэст фон Донаньі (1934—1943)
* Эдэ Затурэцкі (1943—1957)
* Фэрэнц Саба (1958—1967)
* Дэнеш Ковач (1967—1980)
* Ёжэф Уйфалушы (1980—1988)
* Ёжэф Шопрані (1988—1994)
* Іштван Ланташ (1994—1997)
* Шандар Фальваі (1997—2004)
* Андраш Бата (2004—2013)
* Андрэа Віг (з 1 лістапада 2013 году)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт акадэміі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1875 годзе
Катэгорыя:Адукацыя ў Вугоршчыне
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Будапэшту
Катэгорыя:Унівэрсытэты Будапэшту
Армяне ў Вугоршчыне

**Армяне ў Вугоршчыне** () — армянская абшчына, якая жыве ў сучаснай Вугоршчыне. Лічыцца, што ў Вугоршчыне жыве ад 3,5 да 30 тысячаў армянаў, што складае ня больш чым 0,01% насельніцтва Вугоршчыны. Дзьве траціны армянскай абшчыны пражываюць у Будапэшце і рэгіёне Пэшт.

У Вугоршчыне налічваецца 31 арганізацыя армян, роднай мовай палова з пражываючых лічыць армянскую.

З 1924 году ў Вугоршчыне служаць сьвятары Армянскай каталіцкай царквы, а сама царква ладзіць культурныя праграмы пры дапамозе Армянскага культурнага і інфармацыйнага цэнтру ў Будапэшце.

Самі армяне адлічваюць сваю гісторыю ў Вугоршчыне з X—XI стагодзьдзяў. Большасьць сучасных армян прыехалі ў Вугоршчыну пасьля распаду СССР.

Пра армян у сваіх загадах пісаў кароль Ласла IV, які дазволіў ім сяліцца ў гарадах. Самым вядомым армянскім горадам Вугоршчыны быў Самашуйвар (цяпер румынская Герлена), які называўся Армэнаполісам, Армэніерштатам або Айакагакам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Насельніцтва Вугоршчыны
Вугоршчына
Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе

**Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе** — другі дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Швайцарыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, якія заняў першае месца, выходзіць у супэрлігу, а апошняя каманда выбывае ў прамоўшн-лігу. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Нэўшатэль Ксамакс».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Швайцарыі па футболе
Ёган Кройф

**Ёган Кройф** (; 25 красавіка 1947 — 24 сакавіка 2016) — нідэрляндзкі футбаліст і футбольны трэнэр. У 1966—1977 гадах выступаў за нацыянальную зборную Нідэрляндаў. Тройчы быў узнагароджаны «Залатым мячом» (1971, 1973, 1974). У 1974 годзе разам з зборнай выйшаў у фінал чэмпіянату сьвету.

## Дасягненьні
### Гулец
* Уладальнік Кубка чэмпіёнаў: 1971, 1972, 1973
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 1966, 1967, 1968, 1970, 1972, 1973, 1982, 1983, 1984
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 1967, 1970, 1971, 1972, 1983, 1984
* Чэмпіён Гішпаніі: 1974
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 1978

### Трэнэр
* Уладальнік Кубка чэмпіёнаў: 1992
* Уладальнік Кубка ўладальнікаў кубкаў: 1987, 1989
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 1986, 1987
* Чэмпіён Гішпаніі: 1991, 1992, 1993, 1994
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 1990

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нідэрляндзкія футбалісты
Эл Казоўскі

**Эл Казоўскі** (, , Ленінград — , Будапэшт) — вугорскі мастак расейскага паходжаньня.

## Біяграфія
Эл нарадзіўся ў Ленінградзе як *Алена Казлоўская*. У 1965 годзе зьехаў у Вугоршчыну і пасяліўся ў Будапэшце, дзе пачаў вучыцца ў Акадэміі мастацтва. Яго настаўнікамі былі Дзёрдзь Кадар ды Ігнат Кокаш.

Пасьля заканчэньня навукі Эл пачаў кар’еру мастака і таксама працэдуры па зьмене плоці. Пасьля Эл адкрыта прызнаў сябе транссэксуалам, ды праводзіў дыскусіі на тую тэму.

Галоўным стылем Эла быў трансавангард, адзін з мастацкіх стыляў, народжаных у Вугоршчыне. Вобразы Казоўскага былі перапоўненымі міталягічнымі пасыламі, а таксама іншымі формамі алегорыі. Акрамя працы мастака Казоўскі быў авангардным артыстам, зьвязаным з артыстычнай багемай Будапэшту.

## Узнагароды
* Стыпэндыя *Gyula Derkovitsa* — 1980
* Узнагарода *Mihalya Munkacsya* — 1989
* Узнагарода *Kossutha* — 2002

## Выставы
* Асабістая выстава ў Дзяржаўным Расейскім музэі ў Санкт-Пецярбургу ў 2005 годзе

## Літаратура
* Achille Bonito Oliva, Dwight Gast, Gwen Jones : The Italian Transavantgarde, Giancarlo Politi, Mailand (1992), 
* Forgács Éva: El Kazovszkij : (monográfia). Budapest : Új Művészet Alapítvány, 1996. 42 p. 32 t. ill. 
* El Kazovszkij: Katalógus. (Hungarian and English. Az Emeletes kiállítások című 2003. december 21. és 2004. február 8. között rendezett kiállítás katalógusa.) Budapest : Műcsarnok, 2003. 106 o. ill. 
* El Kazovszkij kegyetlen testszínháza. Szerkesztette: Uhl Gabriella. Budapest : Jaffa Kiadó, 2008. 220 o. ill. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Вугорскія мастакі
Катэгорыя:ЛГБТ
Катэгорыя:Памерлі ў Будапэшце
Руска Бістра

**Ру́ска Бі́стра** (, , ) — вёска ў Собранцкім раёне Кошыцкага краю (Славаччына).

## Турыстычная інфармацыя
У вёсцы знаходзіцца грэка-каталіцкая царква перанясеньня парэштак сьвятога Мікалая 1730 року, у 2008 року занесеная ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО разам зь іншымі драўлянымі цэрквамі Карпатаў.


Ruská Bystrá, cerkiew, widok od strony zachodniej.jpg
MiniskanzenLutina12Slovakia7.JPG
Ruska Bystra Dereveny kostol sign.jpg


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Статыстычныя зьвесткі
* Драўляныя храмы. 11. Руска Бістра
* Драўляныя храмы Славаччыны. Руска Бістра

Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Собранцэ (раён)
Катэгорыя:Вёскі Кошыцкага краю
Катэгорыя:Русінскія вёскі Славаччыны
Бэла Бартак

**Бэ́ла Ба́ртак** (; 25 сакавіка 1881 — 26 верасьня 1945, Нью-Ёрк, ЗША) — вугорскі кампазытар і піяніст. Адзін з самых вядомых кампазытараў 20 стагодзьдзя. Бэла Бартак з Фэрэнцам Лістам лічацца самымі вялікімі вугорскімі кампазытарамі. Сабраў калекцыю фольк-музыкі, прааналізаваў яе і, такім чынам, стаў пачынальнікам кампаратыўнай музыкалёгіі, якая пазьней ператварылася ў этнамузыкалёгію.

Бэла Бартак нарадзіўся 25 сакавіка 1881 году ў маленькім горадзе Nagyszentmiklós у мясцовасьці Банат, якая на той час была часткай Каралеўства Вугоршчыны і ўваходзіла ў Аўстра-Вугоршчыну (ад 1920 году гэты горад перайшоў да Румыніі і атрымаў назву Sânnicolau Mare). Бартак мае мяшанае паходжаньне. Па мячы ён паходзіць са шляхетнага вугорскага роду, які паходзіць зь вёскі Borsodszirák, што ў Вугоршчыне. Ягоная бабка (маці бацькі) паходзіла з сэрбскай каталіцкай сям’і. Маці самога Белы Бартака Паўла была этнічнай немкай, хоць і добра размаўляла па-вугорску. У яе ён і пачаў вучыцца граць на піяніна. Займаўся піяніна зь некалькімі настаўнікамі. У 1888 годзе раптоўна памёр бацька. Тады маці адвезла яго зь сястрой у Вінаградаў, што цяпер знаходзіцца ва Ўкраіне. Пазьней пераехалі ў Браціславу, дзе ва ўзросьце 11 гадоў Бэла Бартак даў свой першы канцэрт. Ён выхоўваўся ў традыцыях каталіцтва, але ў маладосьці стаў атэістам. Ён верыў, што вызначыць існаваньне Бога немагчыма і не зьяўляецца неабходным. Пазьней захапіўся ўнітарыянствам і прыняў унітарыянства ў 1916 годзе. Ягоны сын пазьней нават узначаліў Вугорскую Ўнітарыянскую царкву. У 1902 годзе пазнаёміўся з Рыхардам Штраўсам. Музыка Штраўса моцна паўплывала на раньнія творы Бартака. Ад 1907 году зазнаў уплыў францускага кампазытара Клёда Дэбюсі. У 1911 годзе стварыў сваю адзіную опэру — «Замак Сіняй барады» і прысьвяціў яе сваёй першай жонцы Марце. Ён падаў гэтую опэру на конкурс Вугорскай камісіі прыгожых мастацтваў, яле яны не прынялі опэру да ўдзелу ў конкурсе з-за таго, што яна не падыходзіла да выкананьня. Бартак расчараваўся гэтаму і пасьля гэтага два-тры гады сачыняў мала. У 1935 годзе абраны чальцом-карэспандэнтам Вугорскай акадэміі навук, у 1945 годзе — правадзейным чальцом Вугорскай акадэміі навук. Пасьля пачатку Другой Сусьветнай вайны разам са сваёй другой жонкай Дытай зьехаў у Нью-Ёрк. Памёр ва ўзросьце 64 гадоў у Нью-Ёрку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Bela Bartok, Hungarian composer Britannica.com

Катэгорыя:Вугорскія унітарыяне
Катэгорыя:Опэрныя кампазытары
Катэгорыя:Сябры Вугорскай акадэміі навук
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Аднак

**«Аднак»** () — фэстываль беларускамоўнай рэклямы і камунікацыі, які з (7 ліпеня) 2010 году праводзіцца штолета ў Менску (Беларусь) кампаніяй «Будзьма беларусамі!» (заснаванай Згуртаваньнем беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»). З 2011 г. ладзіцца ў Міжнародным адукацыйным цэнтры імя Ёганэса Раў (пр. газэты «Праўда», д. 11).

## Пераможцы

## Мінуўшчына
13 траўня 2010 г. кампанія «Будзьма беларусамі!», заснаваная 1 кастрычніка 2008 г. Згуртаваньнем беларусаў сьвету «Бацькаўшчына», абвясьціла аб пачатку прыёму беларускамоўнай рэклямы для конкурсу на 1-ым Фэстывалі беларускамоўнай рэклямы і  «Аднак». Прыём працаў доўжыўся 51 дзень да 3 ліпеня ўключна. Агулам 59 удзельнікаў падалі на конкурс 105 рэклямных працаў. 7 ліпеня ў менскай Галерэі сучаснага мастацтва «Ў» (прасп. Незалежнасьці, д. 37а) адбылося ўзнагароджаньне пераможцаў. Першае месца заняў мультыплікатар Міхаіл Тумеля з тэлерэклямай квасу «Хатні» для бровара «Сябар» (Бабруйск, Магілёўская вобласьць).

15 сакавіка 2011 г. «Аднак» стаў фэстывалем беларускай рэклямы і *[[Зносіны|камунікацыі]]* і пачаў прыём заявак на ўдзел у конкурсе. Прыём працаў працягваўся 87 дзён да 10 чэрвеня ўключна. Больш як 100 удзельнікаў падалі 298 заявак на ўдзел. 23 чэрвеня ў менскім Міжнародным адукацыйным цэнтры імя Ёганэса Раў (пр. газэты «Праўда», д. 11) правялі ўзнагароджаньне пераможцаў фэстывалю. Галоўную ўзнагароду атрымала агенцтва «АРС Камюнікейшнз» за прадстаўленьне «Манэта ад Вітаўта» ў Нацыянальным гістарычным музэі Рэспублікі Беларусь ад імя Белзьнешэканамбанка.

27 красавіка 2012 г. пачаўся прыём працаў на 3-і фэстываль «Аднак», які доўжыўся да 17 чэрвеня. 110 удзельнікаў падалі на конкурс 330 працаў. 5 ліпеня ў Міжнародным адукацыйным цэнтры (МАЦ) імя Ёганэса Раў узнагародзілі пераможцаў. Галоўную ўзнагароду атрымаў Артур Вакараў са студыі «Адліга» за аздабленьне плякатаў, рэклямных шчытоў і саколак пад альбом «Грай» гурта «Ляпіс Трубяцкі».

25 красавіка 2013 г. 4-ы фэстываль «Аднак» пачаў прымаць заяўкі на ўдзел у конкурсе. Да 10 чэрвеня 105 удзельнікаў падалі 314 працаў. 27 чэрвеня ў МАЦ імя Ё.Раў прайшло ўзнагароджаньне пераможцаў. Вышэйшая ўзнагарода дасталася Галіне Яшчанцы (вёска Карнюткі, Валожынскі раён, Менская вобласьць) за рэкляму парцаляны «Каралі».

30 красавіка 2014 г. пачалі прымаць заяўкі на 5-ы фэстываль «Аднак». Да 12 чэрвеня звыш 200 удзельнікаў падалі больш за 400 працаў. Галоўную ўзнагароду атрымала Тацяна Шварцкопф з кампаніі «Аіда Піянэр» за постэры «Велікодныя біткі» для Ўправы дзяржаўнай аўтаінспэкцыі (УДАІ) МУС Беларусі.

20 красавіка 2015 г. 6-ы фэстываль «Аднак» пачаў прыём працаў, які доўжыўся да 8 чэрвеня. Звыш 150 удзельнікаў падалі больш за 370 заявак на ўдзел у конкурсе. 2 ліпеня галоўную ўзнагароду атрымаў кіраўнік грамадзкай арганізацыі «Арт Сядзіба» Павал Белавус за стварэньне вышымайкі (вышыванка + майка).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына фэстывалю «Аднак»
* 
* 

Катэгорыя:Фэсты Беларусі
Катэгорыя:Рэкляма
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Ана Іванавіч

**А́на Іва́навіч** (; нарадзілася 6 лістапада 1987 году ў Бялградзе, тады Югаславія) — сэрбская тэнісістка. Пераможца Адкрытага чэмпіянату Францыі ў адзіночным разрадзе (2008). Пасьля гэтага была першай ракеткай сьвету.

Ана Іванавіч нарадзілася ў сям’і Міраслава і Драганы. Бацька бізнэсмэн, маці — юрыстка. Яны абодва любілі спорт, але тэнісам не займаліся. Дачка пачала займацца тэнісам ва ўзросьце 5 гадоў, пабачыўшы гульню ў тэніс па тэлебачаньні. Папрасіла бацькоў набыць тэнісную ракетку і аддаць у спартовую школу. Нягледзячы на недахоп часу, а часам нават небясьпеку (падчас бамбаваньняў НАТО падчас Косаўскай вайны), Ана старанна трэніравалася. Гэтая рыса захавалася ў ёй на працягу ўсяго жыцьця. Ейную працавітасьць хутка заўважылі агенты па пошуку талентаў і спонсары, у тым ліку Adidas, зь якім Ана Іванавіч працягвала супрацоўнічаць і пазьней. Ана Іванавіч атрымала статус прафэсійнай тэнісісткі ў жніўні 2003 году. Найбольшага посьпеху яна дабілася на Адкрытым чэмпіянаце Францыі, у якім яна дайшла да чвэрцьфіналу ў 2005 годзе — першым жа годзе свайго ўдзелу. У 2007 годзе яна ўжо гуляла ў фінале Адкрытага чэмпіянату Францыі, а ў 2008 годзе перамагла ў ім. Гэтая перамога спрыяла павелічэньню міжнароднага прызнаньня Аны Іванавіч.

Акрамя спорту Ана Іванавіч зьяўляецца вядомай грамадзкай асобай. Яна зьяўляецца іконай сучаснага спорту. Яна мае моцны ўплыў у сацыяльных сетках. Агульная колькасьць падпісчыкаў на яе акаўнты ў Twitter, Facebook і Instagram большая за 4 мільёны. Яна таксама займаецца дабрачыннасьцю і гуманітарнай дапамогай. Яна зьяўляецца Нацыянальным амбасадарам Дзіцячага фонду ААН да Сэрбіі.

## Фіналы турніраў

### Індывідуальныя гульні

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Аны Іванавіч
* Профіль Аны Іванавіч на афіцыйным сайце WTA

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бялградзе
Катэгорыя:Сэрбскія тэнісісткі
Катэгорыя:Чэмпіёны Францыі па тэнісе
Катэгорыя:Першыя ракеткі сьвету
Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Чыгунка Славацкай рэспублікі

**Чыгунка Славацкай рэспублікі**, ** (ŽSR)** — установа, адказная за кіраваньне дзяржаўнай чыгуначнай сеткай у Славаччыне, да 2001 таксама чыгуначны перавозчык.

Прадпрыемства было пераемнікам Чэхаславацкіх чыгунак (ČSD) на тэрыторыі Славаччыны, пасьля падзелу краіны ў 1993 годзе. Да 1996 мала афіцыйную манаполію на чыгуначныя перавозкі, пасьля таго было фактычным манапольным перавозчыкам. 1 студзеня 2002 прадпрыемства было падзелена, за ŽSR засталося толькі кіраваньне інфраструктурай. Затое чыгуначнымі перавозкамі стала займацца кампанія *Železničná spoločnosť*, падзеленая таксама 1 студзеня 2005 году на Železničná spoločnosť Slovensko (ŽSSK), якая займаецца пасажырскімі перавозкамі i Železničná spoločnosť Cargo Slovakia, якая займаецца таварным перавозкамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Славацкая чыгунка
Železničná spoločnosť Slovensko

**Železničná spoločnosť Slovensko** — славацкі чыгуначны апэратар, які займаецца пасажырскімі перавозкамі. Штаб-кватэра кампаніі месьціцца ў Браціславе.
.
## Гісторыя
Першая чыгунка на тэрыторыі Славаччыны была пракладзеная ў 1840 годзе.

У 2002 была створаная кампанія Železničná spoločnosť, якая была наступніцай Železnice Slovenskej republiky.

У 2005 годзе тая кампанія была дадаткова падзеланая на «Železničná spoločnosť Slovensko», якая павінна была займацца пасажырскімі перавозкамі і на «Železničná spoločnosť Cargo Slovakia» якая павінна займацца грузаперавозкамі.

У студзені 2011 году «Železničná spoločnosť Slovensko» страціла сваю манаполію на пасажырскія перавозкі ў краіне. Кампанія RegioJet атрымала кантракт на перавозкі па маршруту Браціслава — Дунайска-Стрэда — Комарна.

У лякаматыўным парку кампаніі электравозы 380 і 37 электравозаў S 499.3, прыпісаных у лкаматыўныя дэпо гарадоў Жыліна і Кошыцэ.. З 3480 км чыгункі 43% электрыфікавана.

## Крыніцы

Катэгорыя:Славацкая чыгунка
Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Славаччыне

**Рэвалю́цыя 1848—1849 гадоў у Слава́ччыне** () — адна з эўрапейскіх рэвалюцыяў 1848—1849 гадоў. Працягвалася зь верасьня 1848 году па лістапад 1849 году ў Верхняй Вугоршчыне. Мэтаю паўстаньня было дабіцца ад вугорцаў права на самавызначэньне.

Паўстаньне было абумоўлена нацыянальным славацкім рухам, які вугорскія ўлады ўсяляк здушвалі, у тым ліку рэвалюцыйным вугорскім урадам.

Паўстаньне зьдейсьнілі сябры Славацкага дабраахвотніцкага корпусу. Паўстанцы здолелі заняць некалькі раёнаў Славаччыны і падняць за сабою частку сялянства ў Бржэзавай.

Славацкае паўстаньне падтрымаў бан Харватыі Ёсіп Елачыч.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Вугоршчыне
Ям-Запольскі мір

**Ям-Запо́льскі мір** — мірная дамова паміж Рэччу Паспалітай і Маскоўскай дзяржавай, заключаная  у вёсцы Ківеравай Гары (за 15 верстаў ад Запольскага Яму пад Псковам, адсюль назва). Адзін з дыпляматычных актаў, які завяршаў Лівонскую вайну 1558—1583 рокаў.

Замірэньне падпісанае на 10 гадоў пасламі Івана Грознага і Стэфана Баторыя пры пасярэдніцтве Папы рымскага Урбана VII. Важкую ролю ва ўкладаньні ўгоды адыграў папскі легат Антоніё Пасэвіна.

Паводле ўмоваў міру, у абмен на адмову ад захопленых Іванам Грозным Лівоніі і Полацку Маскоўская дзяржава атрымала назад Вялікія Лукі й іншыя землі, захопленыя Стэфанам Баторыем у ходзе вайны. Мір паміж дзяржавамі цягнуўся да самага пачатку вайны 1609—1618 рокаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Расеі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Мірныя дамовы сярэднявечча
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Гісторыя Пскову
Катэгорыя:Лівонская вайна
Ілюстраваная кроніка

**Ілюстраваная кроніка** () — сярэднявечная вугорская кроніка, якая па меркаваньню навукоўцаў была напісана Маркам Кальці, сьвятаром касьцёла Дзевы Марыі ў горадзе Сэкешфэхервар.

Найпрыгажэйшая вугорская сярэднявечная кроніка, якая вядома сваімі ілюстрацыямі (147 мініяцюраў), адсюль і яе назва — ілюстраваная кроніка. Мініяцюры зьяўляюцца цудоўнай крыніцай інфармацыі пра жыцьцё, адзеньне і звычаі сярэдневяковай Вугоршчыны. Кроніка апісвае легендарнае паходжаньне і сярэдневяковую гісторыю вугорцаў да XIV ст., да часу кіраваньня Карла I Робэрту. Кроніка створаная ў 1360 годзе ў часы кіраваньня Людвіка I Вялікага.

Па невядомых прычынах кроніка патрапіла ў Вену, дзе была знойдзена ў XIX ст. У 1933 годзе яна была перавезена ў Будапэшт, дзе цяпер захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы імя Фэрэнца Сэчэні.

## Галерэя

File:Attila-ChroniconPictum.jpg|*[[Атыла]]*
File:Attila-PopeLeo-ChroniconPictum.jpg|*Атыла сустракае папу [[Леў I|Льва I]]*
File:BelaIV-ChroniconPictum.jpg|*[[Бела IV]]*
File:Geza-ChroniconPictum.jpg|*[[Геза]]*
File:HetVezer-ChroniconPictum.jpg|*Сем капітанаў*
File:HunSiege-ChroniconPictum.jpg|*Аблога [[гуны|гунамі]] [[Аквілея|Аквілеі]]*
File:Konyves Kalman.jpg|*[[Коламан I]]*
File:Laszlo-ChroniconPictum.jpg|*[[Ласла I Сьвяты]]*
File:Laszlo-Coronation-ChroniconPictum.jpg|*Каранацыя Ласла I*
File:Lehel-Kurtje-ChroniconPictum.jpg|*[[Леле]]*
File:Magyarok-Bejovetele-ChroniconPictum.jpg|*Уварванне вугорцаў*
File:Istvan-ChroniconPictum.jpg|*[[Іштван I Сьвяты]]*
File:FeherSzarvas-ChroniconPictum.jpg|*[[Гунар і Магар]]* (вугорская легенда)


## Вонкавыя спасылкі

* Вугорская ілюстраваная кроніка 
* Рэпрадукцыі мініяцюр

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Гісторыя Вугоршчыны
Катэгорыя:Вугорская літаратура
Катэгорыя:Вугорскія кронікі
Катэгорыя:Гісторыя Закарпацьця
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Культура Вугоршчыны
Катэгорыя:Гісторыя Валыні
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Кнігі XIV стагодзьдзя
Катэгорыя:Нацыянальная бібліятэка імя Фэрэнца Сэчэні
Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе

**Супэрліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Грэцыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 14 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі два апошнія месцы, выбываюць у Супэрлігу 2, а іх месца займаюць дзьве наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Алімпіякос».

## Чэмпіёны
* Алімпіякос — 48 тытулаў
* Панатынаікос — 20
* АЕК — 13
* ПАОК — 4
* Арыс — 3
* АЭЛ Лярыса — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе
Карагеоргі

**Карагео́ргі**, **Гео́ргі Чо́рны** (сапр. Гео́ргі Пе́травіч; , с. Вішавац, Сэрбія — ) — дзеяч сэрбскага нацыянальна-вызваленчага руху, заснавальнік дынастыі Карагеоргіевічаў.

Удзельнік антытурэцкага паўстаньня 1787 году, пасьля паразы якога ўцёк у аўстрыйскія ўладаньні; за адмову пайсьці зь ім забіў бацьку (паводле іншых зьвестак, айчыма, адсюль мянушка — «чорны»).

У аўстра-турэцкую вайну 1788—90 гадоў узначальваў сэрбскі добраахвотніцкі атрад, які ваяваў на баку Аўстрыі. На чале атрада гайдукоў далучыўся да Першага сэрбскага паўстаньня 1804—13, абраны яго кіраўніком. У 1808 годзе прызнаны ўрадавай радай, а ў 1811 годзе і ўсімі паўстанцамі «вярхоўным сэрбскім правадыром» (фактычна князем).

Імкнуўся да цэнтралізацыі дзяржаўнай улады, у зьнешняй палітыцы арыентаваўся на Расею. Пасьля разгрому паўстаньня ў 1813 годзе ўцёк у Аўстрыю, у 1814 годзе — у Бэсарабію. У 1817 годзе тайна годзе вярнуўся ў Сэрбію, дзе і быў забіты паводле загаду Мілаша Абрэнавіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кіраўнікі Сэрбіі
Катэгорыя:Забітыя манархі
Шумадыя

**Шумадыя** () — гістарычная вобласьць у цэнтральнай Сэрбіі. Складаецца з Шумадыйскай акругі і шэрагу прылеглых тэрыторыяў. Вобласьць некалі была багатая лясамі, адсюль і яе назва (*Шума (Šuma)* — лес). Цэнтрам вобласьці і Шумадыйскай акругі зьяўляецца горад Крагуевац.

## Гісторыя
У XVII—XIX стагодзьдзях лясы Шумадыі служылі сховішчам гайдукоў, якія змагаліся супраць турак. У 1804 годзе ў Шумадыйскім сяле Орашац было абвешчана Першае сэрбскае паўстаньне. Яго ўзначаліў нацыянальны герой Сэрбіі Карагеоргі. Другое сэрбскае паўстаньне 1815 году, узначаленае Мілашам Абрэнавічам, з дапамогай Расеі, скончылася перамогай. Сэрбія зь турэцкага пашалыка стала аўтаномным княствам.

У 1922—1929 гады адным з адміністрацыйных раёнаў Каралеўства Сэрбаў, Харватаў і Славенцаў была Шумадыйская вобласьць, якая прыкладна супадала па межах зь цяперашняй Шумадыйскай акругай. Цэнтрам вобласьці, як і цяпер, быў старажытны горад Крагуевац.

## Вонкавыя спасылкі
* Stragari — village in Šumadija
* https://web.archive.org/web/20171001184424/http://zastavinsoliter.com/

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Балкан
Мовы Сэрбіі

**Дзяржаўнаю мовай Сэрбіі** зьяўляецца сэрбская. Таксама ў Сэрбіі распаўсюджаныя альбанская (ужываецца ў Прэшэўскай даліне і ў самаабвешчанай дзяржаве Косава), вугорская, румынская, славацкая, заходнерусінская і харвацкая (усе яны зьяўляюцца афіцыйнымі мовамі Ваяводзіны), украінская, баўгарская, цыганская, ческая, басьнійская, ўлашская, буневачская, македонская і іншыя мовы.

На большай часцы поўдня Сэрбіі размоўным зьяўляецца тарлакскі дыялект. Хаця ён і ня мае стандартнай формы і дзяржаўнага статусу, яго можна разглядаць асобнай мовай. Ён сфармаваўся як частка паўднёва-славянскага дыялекту і зьяўляецца пераходным паміж паўночна-ўсходнімі славянскімі мовамі (баўгарскай і македонскай) і паўднёва-заходнімі славянскімі мовамі (сэрбскай).

## Глядзіце таксама
* Сэрбская мова
* Альбанская мова

## Вонкавыя спасылкі
* CIA World Factbook

*
Аэрапорт імя Ніколы Тэслы

**Аэрапорт Бялграду імя Ніколы Тэслы** () (IATA: **BEG**, ICAO: **LYBE**) — аэрапорт Бялграду, Сэрбія. Названы ў гонар вучонага Ніколы Тэслы.

Галоўныя паветраныя вароты краіны. Знаходзіцца ў 7 км заходней Бялграду. Абслугоўвае рэйсы з Эўропы, Расеі, унутраныя рэйсы зь Нішу. Пасажыры якія заходзяць на пасадку з усходу бачаць цэнтар Бялграду, у прыватнасьці Нові Београд і Чукарыцу. У будучыні плянуецца маштабная рэканструкцыя.

## Вонкавыя спасылкі
* www.beg.aero — Аэрапорт імя Ніколы Тэсла

Бялград
Геза Гардані

**Гэза Га́рдані** (; 3 жніўня 1863, Аўстра-Вугоршчына — 30 кастрычніка 1922, Эгер, Вугоршчына) — вугорскі пісьменьнік і журналіст. Напісаў вялікую колькасьць навуковых і мастацкіх прац. Больш за ўсё вядомы, як аўтар гістарычных раманаў, такіх як «Зоркі Эгера» і «Нябачны чалавек».

## Жыцьцяпіс
Гардані быў сынам сьлесара з памесьця арыстакратаў ва ўсходняй Вугоршчыны. Ён скончыў настаўніцкі каледж і некаторы час працаваў настаўнікам і каталіцкім кантарам. Гардані ажаніўся з Марыяй Молнар у 1885 годзе, але шлюб апынуўся нешчасьлівым і быў скасаваны ў 1892.

У сярэдзіне 80-х гадоў XIX стагодзьдзя Гардані пачаў пісаць артыкулы для часопісаў і газэт. Яго першым посьпехам былі сатырычныя навэлы пра сельскае жыцьцё «Göre Gábor», ад якіх ён пазьней адрокся. На пераломе стагодзьдзяў Гардані стаў выкарыстоўваць у сваіх творах гістарычныя тэмы, якія паслужылі асновай для сэрыі папулярных апавяданьняў.

Гардані пераехаў у Эгер (сёнья — паўночная Вугоршчына) у 1897 годзе са сваёй маці і жыў там да сваёй сьмерці. Магіла Гэзы Гардані знаходзіцца ў Эгерскай крэпасьці; на ёй напісана: «Csak a teste» (*Толькі яго цела*). Дом, дзе Гардані жыў і дзе напісаў большасьць сваіх вядомых прац, цяпер пераўтвораны ў музэй.

## Найбольш вядомыя працы

### Зоркі Эгера
Адно з найбольш вядомых твораў Гардані — «Egri csillagok» — было ўпершыню апублікавана ў 1899 годзе. Літаратурна назва перакладаецца, як «Зоркі Эгера». У кнізе распавядаецца пра знакамітую аблогу вугорскага гораду Эгера турэцкімі войскамі Асманскай імпэрыі ў 1552 годзе. Сярод яго герояў знакаміты Балінт Цёрэк і Шэбешцьен Цінодзі, які знаходзіўся яго на службе. У 2002 годзе «Зоркі Эгера» былі названы «самай папулярным вугорскім раманам» гледачамі тэлеперадачы «Big Read» (у Вугоршчыне — «A Nagy Könyv»).

### Нябачны чалавек
Па меркаваньні некаторых людзей, лепшай працай Гардані варта лічыць кнігу «A láthatatlan ember», апублікаваную ў 1901 годзе. Гэта меркаваньне абумоўлена тым, што гэта кніга (у адрозьненьне ад «Зорак Эгера») больш даступная не-вугорскім чытачам. У творы распавядаецца пра часы, калі жыў правадыр гунаў Атыла. Большая частка сюжэту распавядае пра візыт бізантыйскага дыплямата Прыска Панійскага ў стан Атылы. Герой рамана — малады бізантыйскі раб па імі Зэта, які закахаўся ў гунскую дзяўчыну. Зэта зьбягае і становіцца рабом гунаў, што дае яму надзею ажаніцца з каханай дзяўчынай. Таксама кніга ўключае драматычнае апісаньне Бітвы на Каталаўнскіх палях паміж гунамі і рымлянамі.

Абодва гэтыя раманы Гардані добра вядомыя ў Вугоршчыне, але сталі перакладаецца на іншыя мовы і шырока выдавацца за мяжой толькі ў другой палове XX стагодзьдзя.

## Бібліяграфія
* Egri csillagok (*Зоркі Эгера*)
* A láthatatlan ember (*Нябачны чалавек*)
* Isten rabjai (*Вязень Бога*)
* A lámpás (*Лямпа*)
* A bor (*Віно*)
* Ida regénye (*Апавяданьне Іды*)
* Hosszúhajú veszedelem (*Доўгавалосы небясьпечны чалавек*)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул пра вугорскіх пісьменьнікаў, уключаючы Гэзу Гардані
* Рэцэнзія супольнасьці Amazon на кнігу ''«Нябачны чалавек»''

Катэгорыя:Вугорскія літаратары
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Геаграфія Вугоршчыны

**Вугорская Рэспубліка** — дзяржава ў Цэнтральнай Эўропе.

## Агульныя зьвесткі

Плошча — 93.030 км².

Агульная працягласьць дзяржаўнай граніцы — 2.009 км. Працягласьць граніцы з:

* Аўстрыяй — 366 км,
* Харватыяй — 329 км,
* Румыніяй — 443 км,
* Сэрбіяй — 151 км,
* Славеніяй — 102 км,
* Славаччынай — 515 км,
* Украінай — 103 км.

## Рэльеф

Самая высокая кропка — гара Кекеш вышынёй 1.014 м.

Тэрыторыя Вугоршчыны мае пераважна раўнінны рэльеф. Вялікая яе частка знаходзіцца на Сярэднедунайскай раўніне. Заходняя частка раўніны (Дунантуль) разьдзеленая шматлікімі пагоркамі, вышынёй да 300 м, усходняя (Альфёльд) — мае плоскі нізінны рэльеф. Паўночны захад краіны займае нізіна Кішальфёльд, абмежаваная на захадзе перадгор’ямі Альпаў, вышынёй 500—800 м. На поўнач ад Балатону цягнуцца Сярэдневугорскія горы з плятопадобнымі масівамі вышынёю 400—700 м (Баконь). У паўднёвай частцы Дунантуля ўзвышаюцца глыбавые горы Мечак вышынёю да 681 м (гара Зэнгё). На поўначы Вугоршчыны ляжаць адгор’і Заходніх Карпат вышынёй да 1000 м. Яны разьдзеленыя шырокімі далінамі рэк і ўяўляюць сабой адасобленыя вульканічныя масівы і вапняковыя плято (Матра, Бюк, Земплену-Хедзьшэг). У гарах на граніцы са Славаччынай знаходзіцца адна з найбуйнейшых карставых пячораў Эўропы Агтэлек з падземнымі рэкамі і азёрамі.

## Карысныя выкапні

З карысных выкапняў у Вугоршчыне здабываюць баксыты, буры вугаль, нафту, газ, жалезныя, марганцавыя, медныя, сьвінцова-цынкавыя руды, мінэральныя і тэрмальныя воды.

## Клімат
Становішча Вугоршчыны ў асяродзьдзі гор абумовіла кантынэнтальны тып клімату зь мяккай зімой і гарачым летам. Ападкаў у год ад 450 мм на ўсходзе да 900 мм у гарах.

## Унутраныя воды
Усе рэкі Вугоршчыны прыналежаць басэйну Дуная. Сам Дунай перасякае краіну з поўначы на ​​поўдзень на працягу 410 км. Найбуйнейшае возера — Балатон зьяўляецца важным міжнародным турыстычным цэнтрам. Блізу яго заходняга ўскрайку знаходзіцца найбуйнейшае ў Эўропе возера тэрмальнага паходжаньня — Хэвіз, каля якога разьмешчаны аднайменны бальнеагразевы курорт.

## Глебы
Глебавы покрыва раўнін прадстаўлены чарназёмам, на Альфёльдзе сустракаюцца саланчакі, у гарах — буразёмы і рэндзіны.

## Расьліннасьць і жывёльны сьвет
Расьліннае покрыва Вугоршчыны значна зьмененае чалавекам. На большай частцы тэрыторыі пераважае культурная расьліннасьць — ральлі, сады, вінаграднікі. Лясы захаваліся ў гарах і займаюць каля 20% тэрыторыі (да вышыні 800—1000 м растуць шыракалістыя лясы, вышэй сустракаюцца хвоева-піхтавыя).

## Вонкавыя спасылкі
* Гераграфія Вугоршчыны
Астроўчыцы

Назву **Астроўчыцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Астроўчыцы — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Астроўчыцы — вёска ў Шацілавіцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Астроўчыцы — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Астроўе
* Астроўкі
* Астроўля
* Астроўна
* Астроўскі
* Астроўшчына
Полі Тымішаара

«**Полі**» () — былы румынскі футбольны клюб з гораду Тымішаары. Заснаваны ў 2012 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тымішаара‎
Маціца сэрбская

**Маціца сэрбская** ( — «сэрбская (пчала) матка») — найстарэйшае сэрбскае літаратурна-навуковае і культурна-асьветніцкае аб’яднаньне.

Як нефармальная арганізацыя, заснаваная 16 лютага 1826 году ў горадзе Пэшт; у 1837 годзе атрымала афіцыйны дазвол на дзейнасьць; у 1864 годзе перанесена ў Нові Сад.

Папярэднікам стварэньня арганізацыі было выданьне складанкі «Сербске летописи», створанай напрыканцы 1824 году. Па прыкладзе Маціцы сэрбскай быў створаны шэраг іншых грамадзкіх культурна-асьветніцкіх славянскіх арганізацыяў на тэрыторыі Аўстра-Вугоршчыны.

Адыграла значную ролю ў абуджэньні сэрбскай нацыянальнай самасьвядомасьці і выпрацаваньні літаратурнай сэрбскай мовы. Была адным з ініцыятараў Нові-Садскай дамовы (1954 год) пра адзінства сэрбскахарвацкай мовы.

Цяпер выдае разнастайныя выданьні, у тым ліку адмысловыя навуковыя публікацыі часопісы «Летопис» (з 1924), «Зборник за друштвене науке» (з 1950), «Зборник за историjy» (з 1970). Адначасова са стварэньнем арганізацыі была заснаваная бібліятэка, якая стаал грамадзкай у 1838 годзе. Сёньня дзейнасьць арганізацыі рэгулюецца «Законом о Матице сербской».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вэб-сайт Маціцы сэрбскай 
* Вэб-сайт бібліятэкі Маціцы сэрбскай 
* Ангельскамоўная вэрсія вэб-сайту бібліятэкі Маціцы сэрбскай 

Катэгорыя:Сэрбская мова
Катэгорыя:Сэрбская культура