open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эўстатыяс Альтыніс

**Эўста́тыяс Альты́ніс** (, ) — малдаўскі мастак грэцкага паходжаньня. Спэцыялізаваўся на дэкаратыўным мастацтве і іканастасах.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Грэцыі, калі яна яшчэ была часткай Асманскай імпэрыі. У 1780 годзе пасьля Пэляпанэскага паўстаньня і далейшага ўдьзелу Расеі ў грэцкае палітыцы, прыхільнікі незалежнасьці Грэцыі падвергуліся перасьледу, таму ягоная сям’я ўцякла ў Ясы, які на той час быў памежным горадам у паўаўтаномнай правінцыі, падкантрольнай фанарыётам. Там ён упершыню вывучаў мастацтва ў мясцовага жывапісца на імя Нікалае.

Ягоны талент прыцягнуў увагу, і ў 1789 годзе пры падтрымцы Аляксандра Іпсылянтыса, ваяводы Валахіі, ён здолеў выправіцца ў Вену, каб паступіць у Акадэмію выяўленчых мастацтваў. Там ён навучаўся ў Гэнрыха Фрыдрыха Фюгера, Ёгана Баптыста Лямпі і Губэрта Маўрэра. Гэтым ён упершыню пазнаёміўся і зьведаў узьдзеяньне заходняга мастацтва. Пазьней, гэта дапамагло Альтынісу пасьпяхова выкарыстоўваць пэрспэктыву і сьвятлацень у традыцыйным жывапісу іконаў. Паколькі Ясы ў той пэрыяд знаходзіўся пад расейскай акупацыяй, мяркуецца, што князь Рыгор Пацёмкін быў заступнікам мастака, аднак гэтыя зьвесткі ня ёсьць дакумэнтаванымі.

У 1802 годзе мастак стварыў сваю першую вядомую ікону ў царкве Бану ў Ясах. Яе замовіў Якаў Стамаці, мітрапаліт Малдавіі, які быў прыхільнікам расейскай асьветы. Аднымі з найбольш вядомых ягоных іканастасаў былі створаны дзеля царквы Сьвятога Сьпірыдона ў 1813 годзе. Акрамя іконаў, зрабіў некалькі партрэтаў нерэлігійнага характару, у асноўным жанчынаў. На працягу апошніх гадоў ён вёў клясу жывапісу ў Княжацкай акадэміі ў Ясах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Primitivii picturii românești moderne — partea a doua. Arta din România

Катэгорыя:Грэцкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Малдаўскія мастакі і мастачкі
Янка Матушка

**Я́нка Ма́тушка** () — славацкі паэт, дзяяч, драматург і пісар у судзе. Ён найбольш вядомы як аўтар славацкага гімна *«[[Гімн Славаччыны|Маланка над Татрамі]]»* на мэлёдыю славацкай народнай песьні.

## Біяграфія
Матушка нарадзіўся ў сям’і рамесьніка ў мястэчку Долным-Кубіне. Ён пачаў наведваць там школу, потым, магчыма, навучаўся ў гімназіі ў Гемэр, і, нарэшце, навучыўся ў прэстыжным лютэранскім ліцэі ў Браціславе, дзе праходзіў курсы ў Інстытуце чэхаславацкай мовы і літаратуры па спэцыяльнасці тэалёгіі. Людавіт Штур, адзіны на той момант прафэсар інстытуту, быў звольнены ў сьнежні 1843 году пад ціскам уладаў каралеўства, якія выказаліся супраць ягонае праславацкае актыўнасьці. 

23-гадовы Янка Матушка напісаў *«Маланку над Татрамі»*, калі ён і іншыя вучні ўзбуджаліся з нагоды наступных неаднаразовых адмоваў у зваротах да школьнай рады аб адмене звальненьня Штура. Каля двух дзясяткаў студэнтаў, у тым ліку Матушка, на знак пратэсту ў сакавіку 1844 году вырашылі пакінуць ліцэй. Матушка пайшоў здаваць выпускныя экзамэны ў лютэранскую гімназію ў Тысаўцы. Большую частку свайго дарослага жыцьця пражыў у Ораве. Пасьля рэвалюцыі 1848 году перастаў пісаць. Пасьля 1850 году працаваў ва ўрадавых установах, з 1870 па 1875 гады быў сакратаром павятовага суду ў Долным-Кубіне. Паэт памёр на наступны дзень пасьля свайго 56-годзьдзя і быў пахаваны ў родным мястэчку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Янка Матушка. Osobnosti.

Катэгорыя:Славацкія паэты
Катэдра Сьвятой Альжбэты

**Ка́тэдра Сьвято́й Альжбэ́ты** (, ) — гатычная катэдра ў Кошыцах, якая ёсьць найбуйнейшай у Славаччыне царквой і адной з самых усходніх гатычных катэдраў Эўропы. 

Запіс існаваньня гораду, датаваны 1230 годам, зьвязаны з існаваньнем царквы. Працэс пераўтварэньня паселішча зь сельскае грамады знайшоў сваё адлюстраваньне ў катэдры. Паводле гістарычных і археалягічных крыніцаў, сучасная катэдра будавалася ў пэрыяд з 1378 па 1508 гады на месцы ранейшай царквы, таксама асьвечанай імём Сьвятой Альжбэтай Вугорскай. Паводле дакумэнтаў XIII стагодзьдзя, біскуп Эгера Андрэй II вылучыў кошыцкую парафію ў асобную юрысдыкцыю.

У Сярэднявеччы царква некалькі разоў перажывала пажары, у XIX стагодзьдзі былі праведзеныя буйныя рэстаўрацыйныя работы пад кіраўніцтвам вядомага вугорскага архітэктара Імрэ Штайндля, прызнанага экспэрта па готыцы. Асноўныя рэстаўрацыйныя работы былі скончаны да 1904 году, але рэстаўрацыя крыпты і паўночнага парталу працягвалася да 2009 году. У 1906 годзе ў крыпце катэдры былі перапахаваны парэшткі Фэрэнца II Ракацы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Катэдра Сьвятой Альжбэты. Cassovia.
* Катэдра Сьвятой Альжбэты. Slovakia.

Катэгорыя:Касьцёлы Славаччыны
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Славаччыны
Катэгорыя:Творы 1508 году
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятой Альжбэты Вугорскай
Крыстына Юганэсан (дыплямат)

**А́нна Крысты́на Тэрэ́с Юга́нэсан** (, нар. 21 лютага 1964 году) — швэдзкая дыпляматка, былая амбасадарка Каралеўства Швэцыі ў Беларусі.

Сваю кар’еру Крыстына Юганэсан пачала пры Міністэрстве замежных справаў Швэцыі ў якасьці перакладніцы з расейскай, пасьля чаго шмат гадоў працавала ў Расеі. Акрамя роднай швэдзкай, вольна валодае ангельскай і расейскай мовамі. Удзельнічала ў праекце «Швэдзкія казкі беларускім дзеткам», у якім зачытала па-беларуску казку швэдзкай пісьменьніцы Юі Вісьляндэр *«Мама Му чытае»*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Швэдзкія амбасадары
Крыстына Юганэсан

* Крыстына Юганэсан — швэдзкая дыпляматка, амбасадарка Швэцыі ў Беларусі
* Крыстына Юганэсан — швэдзкая журналістка
Галушкі

**Галу́шкі** (, ) — украінская і славацкая страва з адвараных у кіпені кавалачкаў цеста. У адрозненьне ад варэнікаў ня маюць начыньня. Галушкі гатуюць як асобную страву або вараць зь імі суп.

На Галічыне больш распаўсюджаныя палюшкі — галушкі, у склад якіх уваходзіць адвараная бульба.

## Спосаб прыгатаваньня
Цеста для галушак гатуюць на аснове мукі (звычайна пшанічнай ці грэчневай або іх сумесяў), ці манных крупаў, ці сумесі мукі з бульбай, тварагом, дадаючы яйкі, ваду, соль, цукар. Цеста дзеляць лыжкай альбо раскатваюць да таўшчыні 1,5 см і наразаюць на невялікія квадраты, потым вараць у падсоленым кіпені (або булёне ці малацэ), пакуль не ўсплывуць. Адвараныя галушкі падаюць на стол з растопленым маслам альбо са шкваркамі і смажанай цыбуляй.

Перад падачай на стол галушкі можна крыху падсмажыць на патэльні з падагрэтым алеем.

У Славаччыне галушкі звычайна падаюцца пасыпаныя авечай брынзай ці іншым струганым сырам, а таксама са шкваркамі. Таксама могуць падавацца з кіслай капустаю; у такім выпадку называюцца *страпачкі*.

## Літаратура

* *Шалимов С. А., Шадура Е. А.* Современная украинская кухня, Київ, Техніка, 1977, 320 с., пераклад з украінскай.

Катэгорыя:Эўрапейская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Стравы з мукі
Лілія Тамашова

**Лілія Тамашова** ( 25 чэрвеня 1924, вёска Цеплякі, Сеньненскі раён —  18 траўня 2016, Каралёў Стан), літаратуразнаўца, пэдагог, аўтар мэтадычных дапаможнікаў для сярэдніх школ.
## Жыцьцяпіс
Дзяцінства прайшло на Кольскім паўвостраве, куды сям'я выехала ў пошуках заробку. У 1935 г. адбылося вяртаньне ў Беларусь. Вучылася ў беларускай сярэдняй школе ў Багушэўску. Сям'я Тамашовых жыла ў Расеі ў гады эвакуацыі. У верасьні 1944 вярнулісь у Багушэўск.
Паехала ў Менск, дзе без экзаменаў паступіла на толькі што арганізаванае адзьдзяленьне журналістыкі. Адначасова працавала ў рэдакцыі газэты «Чырвоная зьмена», сакратаром факультэта журналістыкі. На другім курсе перайшла на філялягічны факультэт. Скончыла філялягічны факультэт БДУ (1949). Працавала выкладчыцай у Віцебскім пэдагагічным інстытуце да 1954 год. З 1954 г. старшая навуковая супрацоўніца, у 1959 г. загадчыца сэктара мэтодыкі мовы і літаратуры Інстытута пэдагогікі. У 1967—1978 гг. інспэктарка мэтадыстка адзьдзела падручнікаў і мэтадычнай літаратуры Міністэрства асьветы.

## Творчасьць
Лілія Тамашова распрацоўвала пытаньні мэтодыкі выкладаньня літаратуры ў школе.  Пачала друкавацца з 1956 году. Першыя яе публікацыі звязаны з тэмай «Якуб Колас у школе», таксама распрацоўвала таксама методыку вывучэння апавяданьняў Кузьмы Чорнага, Эдуарда Самуйлёнка, 
рамана Iвана Шамякіна «Крыніцы», паэзіі Пімена Панчанкі.

Найбольш значнымі яе працамі з»яўляюцца мэтадычныя дапаможнікі «Вывучэньне трылёгіі Якуба Коласа «На ростанях» у школе» (3-е выд. 1976), «Вывучэньне паэмы Якуба Коласа «Новая зямля» у школе» (2-е выд. 1974). Адзін з аўтараў падручніка хрэстаматыі «Родная літаратура» для сёмага і восьмага клясаў (1962–1993) і інш. Упершыню ў школьную праграму ўлучыла творы Васіля Быкава.

## Сям'я
* Бацька — Фёдар Анісімавіч, безьзямельны селянін, у пошуках заробку разам з сям'ёй выехаў на Кольскі паўвостраў. У 1935 сям'я вярнулася на радзіму, жыла на чыгуначным перагоне каля чыгуначнай станцыі Багушэўск. У час Вялікай Айчыннай вайны бацька эвакуіравацца не змог, працаваў на чыгунцы і ў гады акупацыі, за што ў 1944 асуджаны да 10 гадоў пазбаўленьня волі, высланы ў лягер у Горкаўскую вобласьці, дзе і памёр. 
* Маці — Фядора Сямёнаўна, прысьвяціла жыцьцё выхаваньню траіх дзяцей. Яна, маючы пачатковую адукацыю, многа чытала, хораша сьпявала, малявала. 

## Кнігапіс
* 
* Рэцэнзія: 
* Рэцэнзія: 
*  
* Рэцэнзія: 
*  
* 
*  
 
## Крыніцы

## Літаратура
* Гарэлік Л. М., Барташэвіч М. П. Тамашова Лілія.  C. 6, 7.
*  

## Вонкавыя спасылкі
* Пайшла з жыцьця літаратуразнаўца Лілія Тамашова. Саюз беларускіх пісьменьнікаў.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сеньненскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Коласазнаўцы
Катэгорыя:Жанчыны-навукоўцы
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Пенаўскі раён

**Пе́наўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца мястэчка Пена.

## Геаграфія
Пенаўскі раён мяжуе з Асташкаўскім, Селіжараўскім і Андрэапальскім раёнамі, а таксама з Наўгародзкай вобласьцю. Плошча раёну складае 2385,00 км².

## Гісторыя
Пенаўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Заходняй вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Санкоўскі раён

**Санкоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца вёска Санкова.

## Геаграфія
Санкоўскі раён мяжуе з Краснахолмскім, Кесавагорскім і Бежацкім раёнамі, а таксама зь Яраслаўскай вобласьцю. Плошча раёну складае 970,58 км², зьяўляючыся адным з самых маленькіх раёнаў вобласьці.

## Гісторыя
Санкоўскі раён быў утвораны 12 ліппеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскай вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Надзея Кандрусевіч-Шыдлоўская

**Надзе́я Кандрусе́віч-Шыдло́ўская** — беларуская перакладчыца і выдавец.

Бацькі — супрацоўнікі краязнаўчага музэю ў Браславе. Вучылася ў браслаўскай гімназіі. Скончыла Менскі дзяржаўны лінгвістычны ўнівэрсытэт, асноўнымі мовамі былі ангельская і італьянская, швэдзкая абрана дадатковай, бо здавалася экзатычнай.

Спачатку перакладала для сябе апавяданьні з ангельскай і італьянскай, у т.л. Рэя Брэдбэры. З швэдзкай дзіцячыя кнігі перакладае з 2008 году. Пераклала асобныя часткі сусьветна вядомай сэрыі пра Маму Му швэдзкіх казачнікаў Юі і Тумаса Вісьляндэраў. Першай пераклала кніжку «Малы і мядзьведзік» Юі Вісьляндэр.

Заснавала ў 2018 годзе і кіруе выдавецтвам «Koska».

## Узнагароды
* Ляўрэат прэміі «Гарачае сэрца» Швэдзкай акадэміі дзіцячай кнігі (2018) за адданасьць дзіцячай літаратуры Швэцыі і яе папулярызацыю.
* Ляўрэат Прэміі імя Карласа Шэрмана (2019) за пераклад з швэдзкай «Мітусьня ў агародзе» Свэна Нурдквіста.

## Крыніцы

Катэгорыя:Перакладчыкі з швэдзкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з ангельскай мовы
Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана
Інга-Ліна Ліндквіст

**І́нга-Лі́на Лі́ндквіст**, дзявочае **Кузьме́нка** (; нар. , Вільня, Летувіская ССР) — швэдзкая пісьменьніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца крэатыўнага пісьма, журналістка.

## Біяграфія
Дзяцінства правяла ў Барысаве, скончыла 8 клясаў Барысаўскай СШ № 9. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма ў Швэцыю. Працавала школьнай настаўніцай, выкладчыцай у тэатральнай вучэльні, на платных курсах маладых пісьменьнікаў, журналісткай, перакладчыцай. Замужам, мае трох дзяцей.

Асьвятляе ў швэдзкіх СМІ сытуацыю ў Беларусі пасьля Прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году.

## Творчасьць
Піша на расейскай мове, затым сама перакладае на швэдзкую. Аўтарка твораў для дарослых і дзяцей. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («По ангельским следам» — *Па анёльскіх сьлядох*). Другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («С сердечным приветом» — *З сардэчным прывітаньнем*) выйшаў у 1996 годзе. Аўтарка кніг «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенссон и любовь» — *Клярк Свэнсан і каханьне*), «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Когда б вы знали, из какого сора растут стихи, не ведая стыда», 2002 — *Каб вы ведалі, зь якога сьмецьця растуць вершы, ня ведаючы сораму*), «Avdelningen för påhittade föremål» («Отдел придуманных вещей», 2004 — *Аддзел прыдуманых рэчаў*) і іншых.

Ляўрэат прэміі Швэдзкай Акадэміі (1997) і інш.

## Крыніцы

## Літаратура
* Швецыя і Беларусь / Шведскі Інстытут. Перакл. Інэса Моін. — Solna, 2006. ISBN 9152006816

Катэгорыя:Імігравалі ў Швэцыю зь Беларусі
Катэгорыя:Расейскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Расейскамоўныя паэты
Катэгорыя:Швэдзкамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Швэдзкія паэты
Ліндквіст

**Лі́ндквіст** — швэдзкае прозьвішча. Можа мець розны правапіс. На 31 сьнежня 2012 году ў Швэцыі налічвалася 23 073 носьбіты (22 месца паводле колькасьці носьбітаў), у т.л.:
* Lindqvist 15&nbsp;971
* Lindkvist 4&nbsp;680
* Lindquist 2&nbsp;382
* Lindhqvist 22
* Lindqwist 15
* Lindkuist 3
* +1 носьбіт, які піша прозьвішча яшчэ па-іншаму

## Носьбіты
* Вік Ліндквіст — канадзкі хакеіст швэдзкага паходжаньня
* Ені Ліндквіст — швэдзкая хакеістка
* Інга-Ліна Ліндквіст — швэдзкая пісьменьніца, паэтка, журналістка
* Ула Ліндквіст — швэдзкая арыентыроўшчыца, чэмпіёнка сьвету
* Юн Айвідэ Ліндквіст — швэдзкі пісьменьнік, аўтар твораў у жанры жахаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Швэдзкія прозьвішчы
Iniidae

**Iniidae** — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і ад 1 да 3 сучасных відаў, эндэмік Амазонкі (Балівія, Бразылія, Калюмбія, Эквадор, Пэру, Вэнэсуэла). 

Самкі гэтых кітападобных маюць даўжыню да 218 (у сярэднім 200) см і важаць да 154 (у сярэднім 100) кг; самцы да 255 (у сярэднім 232) см у даўжыню і важаць да 207 (у сярэднім 154) кг. Колер цела вар’іруецца ў залежнасьці ад узросту, прычым маладыя асобіны цёмна-шэрыя, а дарослыя - аднатоннага або запэцканага ружовага адценьня, хоць самцы апынуліся значна ружэйшымі, чым самкі. Некаторыя дарослыя на сваёй сьпіннай паверхні цямнейшыя за іншых, і ёсць меркаваньне, што афарбоўка можа залежаць ад тэмпэратуры, празрыстасьці вады і геаграфічнага становішча. Іх цела выглядаюць даволі тоўстымі, але яны вельмі гнуткія. Ні адзін з іх шыйных пазванкоў не зрошчаны, што дазваляе рухаць галавой ва ўсе бакі. Іх доўгія плечавыя косткі дазваляюць ластам рухацца кругавымі рухамі, што дае ім выключную манеўранасьць, аднак таксама абмяжоўвае агульную хуткасьць плаваньня. Іх вочы маленькія, але, здаецца, яны добра бачаць як зьверху, так і пад вадой.

Ініі сілкуюцца больш чым 43 відамі рыб.

Выкапныя Iniidae вядомыя ад міяцэну і былі знойдзены ў адкладах у Паўночнай і Паўднёвай Амэрыцы, і ў Афрыцы. Продкі гэтых жывёл жылі ў Атлантычным акіяне. У эпоху міяцэну ўзровень мора пачаў спадаць, захапіўшы іх унутры кантынэнта.

## Сыстэматыка
**Iniidae**
* род *Inia*
** від *Inia geoffrensis*
** від *Inia araguaiaensis* (раней лічылася часткай *I. geoffrensis*)
** від *Inia boliviensis* (альбо *I. geoffrensis boliviensis*)
* вымерлыя роды: †*Goniodelphis*, †*Hesperoinia*, †*Ischyrorhynchus*, †*Isthminia*, †*Kwanzacetus*, †*Saurocetes*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Ірына Бугрова

**Ірына Бугрова** (21 траўня 1954 — 6 снежня 2011, Менск, Беларусь) — беларуская паліталягіня, сацыяльная псыхалягіня, спэцыялістка ў дзейнасьці НДА, публіцыстка.

## Жыцьцяпіс
Ірына Бугрова ў 1986 г. у Маскве абараніла дысэртацыю на тэму «Мастацкая культура як фактар сацыялізацыі асобы ва ўмовах удасканаленьня сацыялізму». Кандыдатка філязофскіх навук (1986). Працавала дацэнткай катэдры паліталёгіі і сацыялёгіі Рэспубліканскага інстытуту вышэйшай школы Беларускага дзяржунівэрсытэту. Дырэктарка праекту Міжнароднага інстытуту палітычных дасьледаваньняў. З канца 90-ых гадоў 20 ст. да 2004 выкладала курс "Палітычная культура" у ЭГУ на франка-беларускім факультэце палітычных навук, Менск. 

Разам зь Сяргеем Панькоўскім, Сьвятланай Навумавай і Аляксандрам Фядутам Ірына Бугрова стаяла ля вытокаў інфармацыйна-аналітычнага сайту "Наша думка" (http://nmnby.eu). Шмат супрацоўнічала з грамадзянскай супольнасьцю, была арганізатаркай шматлікіх сэмінараў і трэнінгаў, якія спрыялі станаўленьню грамадзянскай супольнасьці краіны.

Памерла 6 сьнежня 2011 году ад анкалягічнай хваробы. 
## Навуковая дзейнасьць
Цэнтральнай дасьледчай тэмай І. Бугровай стала пытаньне беларускай палітычнай культуры. Па-нямецку ў 1998 годзе Ірына Бугрова выдала працу «Politische Kultur in Belarus: Eine Rekonstruktion der Entwicklung vom Großfürstentum Litauen zum Lukaschenko-Regime» (Палітычная культура ў Беларусі: ад рэканструкцыя разьвіцьця Вялікага княства Літоўскага да рэжыму Лукашэнкі). І. Бугрова адной зь першых у беларускай палітычнай навуцы зьвярнула ўвагу на інстытуцыйныя традыцыі, а таксама каштоўнасьці і кодэксы паводзінаў беларусаў, якія перадаюцца пакаленьнямі і часта маюць цэнтральнае значэньне для працэсаў палітычнай трансфармацыі. 

Акрамя пытаньня палітычнай культуры дасьледніцу цікавіла спэцыфіка дзейнасьці мясцовай грамадзянскай супольнасьці ва ўмовах недэмакратыі. Шматлікія артыкулы, трэнінгі І. Бугрова прысьвяціла якраз гэтай тэме.

## Бібліяграфія
* Irina Bugrova and Svetlana Naumova: Parliamentary elections and foreign policy orientations of Belarus, Vector – Belarusian Journal of International Politics, 1/1, 1996, pp. 2–7.
* Irina Bugrova, The Identity of Belarus: an Experience of the "Understanding" Political Science, Vector – Belarusian Journal of International Politics, no. 3, 1997, pp. 2-10.
* Irina Bugrova, Politische Kultur in Belarus : Eine Rekonstruktion der Entwicklung vom Großfürstentum Litauen zum Lukaschenko-Regime, Untersuchungen des FKKS. Mannheim, 1998.
* Iryna Buhrova and Bettina Lange. “Einheit Über Vielfalt? Regionen Im Zentralstaat.” Osteuropa, vol. 54, no. 2, 2004, pp. 39–56.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Беларускія палітолягі
Сысі Спэйсэк

**Мэ́ры Элі́забэт «Сы́сі» Спэ́йсэк** (; нарадзілася 25 сьнежня 1949 году) — амэрыканская акторка і сьпявачка. Яна атрымала шматлікія ўзнагароды, у тым ліку прэмію «Оскар», тры ўзнагароды «Залаты Глёбус», прэмію Гільдыі кінаактораў і намінацыі на розныя іншыя кінапрэміі. Спэйсэк была ўшанаваная зоркай на Галівудзкай алеі славы ў 2011 годзе.

## Біяграфія
Нарадзілася і гадавалася ў Тэхасе, Спэйсэк ад пачатку імкнулася да кар’еры ў мастацтве. У 18 гадоў яна запісала свой першы сынгл *«John, You Went Too Far This Time»* у 1968 годзе. Пасьля таго, калі продажы ейнае музыкі значна скараціліся, ейны кантракт з студыяй гуказапісу быў скасаваны, што прымусіла яе пераключыць увагу на акторскае майстэрства. Яна паступіла ў Інстытут тэатра і кіно імя Лі Страсбэрга. Сваю прафэсійную акторскую кар’еру Спэйсэк пачала ў пачатку 1970-х гадох, дэбютаваўшы ў якасьці статыста ў фільме *«[[Жанчыны ў паўстаньні]]»* Эндзі Ўоргала ў 1971 годзе.

Пасьля выкананьня галоўнае ролі ва ўплывовым крымінальным фільме Тэрэнса Маліка *«[[Спустошаныя землі (фільм)|Спустошаныя землі]]»* (1973), Спэйсэк стала вядомай дзякуючы ролі Кэры Ўайт у фільме жахаў Браяна Дэ Пальмы *«[[Кэры (фільм, 1976)|Кэры]]»* (1976), за якую акторка атрымала першую намінацыю на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю. Пасьля рушылі выступы ў іншых даволі пасьпяховых фільмах, як то *«[[Сардэчна запрашаем у Лос-Анджэлес]]*» (1976) і *«[[Тры жанчыны]]»* Робэрта Олтмана (1977). У 1980 годзе Спэйсэк здабыла прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю за выкананьне ролі Ларэты Лін у біяграфічным музычным фільме *«[[Дачка шахтара]]»*. Сярод іншых ейных намінацыяў на «Оскар» былі фільмы *«[[Зьніклы (фільм, 1982)|Зьніклы]]»* (1982), *«[[Рака (фільм, 1984)|Рака]]»* (1984), *«[[Злачынствы сэрца (фільм)|Злачынствы сэрца]]»* (1986) і *«[[У спальні|Ў спальні]]»* (2001). Сярод іншых вядомых фільмаў Спэйсэк вылучаюцца *«[[Валацуга (фільм, 1981)|Валацуга]]»* (1981), *«[[Джон Фіцджэральд Кенэдзі (фільм)|Джон Фіцджэральд Кенэдзі]]»* (1991), *«[[Туга (фільм)|Туга]]»* (1997), *«[[Простая гісторыя (фільм, 1999)|Простая гісторыя]]»* (1999), *«[[Несьмяротныя (фільм, 2002)|Несьмяротныя]]»* (2002), *«[[Дзевяць жыцьцяў (фільм, 2005)|Дзевяць жыцьцяў]]»* (2005), *«[[Паўночная краіна (фільм)|Паўночная краіна]]»* (2005), *«[[Чатыры разы Каляды]]»* (2008), *«[[Залегчы глыбей]]»* (2010), *«[[Абслуга (фільм)|Абслуга]]»* (2011) і *«[[Стары і стрэльба]]»* (2018).

Спэйсэк атрымала шэраг намінацыяў на прэмію «Эмі» за тэлевізійныя фільмы *«[[Добрыя старыя хлопчыкі]]»* (1995), *«[[Апошні шанец]]»* (2002) і за гасьцявую ролю ў драматычным сэрыяле HBO *«[[Вялікае каханьне (тэлесэрыял)|Вялікае каханьне]]»* (2011).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Фларын Кыцу

**Флары́н Кы́цу** () — румынскі палітык, які займаў пасаду прэм’ер-міністра Румыніі зь сьнежня 2020 году па лістапад 2021 году. Да гэтага часу ён працаваў міністрам дзяржаўных фінансаў у кабінеце прэм’ер-міністра Людавіка Орбана. Таксама зь верасьня 2021 году па красавік 2022 году ачольваў Нацыянальную лібэральную партыю.

## Біяграфія
Пасьля заканчэння Грынэльскага каледжу ў 1996 годзе Кыцу атрымаў у 2001 годзе ступень магістра эканомікі і доктарскую ступень па макраэканоміцы і міжнароднай эканоміцы ва ўнівэрсытэце штату Аёва. Працаваў эканамістам у Рэзэрвовым банку Новай Зэляндыі з 2001 па 2003 гады і ў Эўрапейскім інвэстыцыйным банку з 2003 па 2005 гады. Далей вярнуўся на радзіму, дзе працаваў інвэстыцыйным банкірам у румынскім падраздзяленьні ING Group да 2011 году. У 2019 годзе сумесны камітэт па бюджэце і фінансах парлямэнту Румыніі ня здолеў ухваліць кандыдатуру Кыцу на пасаду міністра фінансаў, не зважаючы на тое, што іхнае галасаваньне ня было абавязковым. 26 лютага 2020 году пасьля галасаваньня аб недаверы кабінету Орбана, якое адбылося 5 лютага, прэзыдэнт краіны Кляўс Ёганіс прызначыў Кыцу прэм’ер-міністрам Румыніі і папрасіў яго сфармаваць новы ўрад.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Навіны датычныя Кыцу на Emerging Europe.
Эльжбета Смулкова

**Эльжбéта Смулко́ва** (;  24 чэрвеня 1931, Львоў) — польская мовазнаўца, славістка, беларусістка. Першая амбасадарка Польшчы ў Беларусі (1992-1995).

## Жыцьцяпіс
Дзяцінства правяла ў Львове. У 1940-м страціла бацьку — ён быў забіты бальшавікамі і значыцца ва «ўкраінскім Катынскім сьпісе». У 1941 годзе разам з маці і сястрой была дэпартаваная ў Сыбір, дзе правяла наступныя 5 гадоў. Пасьля рэпатрыяцыі сям'я жыла ў Торуні.

У 1957 годзе скончыла Ўнівэрсытэт Мікалая Капэрніка ў Торуні па спэцыяльнасьці паляністыка. У 1965 годзе атрымала доктарскую ступень, у 1978 — ступень доктаркі габілітаванай. У 1971-1975 кіравала адзьдзяленьнем беларускай філялёгіі ў Варшаўскім унівэрсытэце. З 1997 па 2002 г. загадвала катэдрай беларускай культуры Унівэрсытэту ў Беластоку.

У 1991 годзе была прызначаная генэральнай консулкай Польшчы ў Беларусі, а ў 1992–1995 гадах – першай амбасадаркай Польшчы ў Беларусі.

У наступныя гады Э. Смулкова была зьвязаная з Цэнтрам дасьледаваньняў старажытнай традыцыі ў Польшчы і Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропе, а потым з Міждысцыплінарным навукова-дасьледчым інстытутам "Artes Liberales" Варшаўскага ўнівэрсытэту.

Э. Смулкова падрыхтавала прынамсі шэсьць дактароў навук. Прайшла шэраг стажыровак і паездак за мяжу, удзельнічала ў шматлікіх міжнародных кангрэсах і навуковых канфэрэнцыях. Чытала лекцыі ў замежных унівэрсытэтах.

Зьяўляецца сяброўкай Варшаўскага навуковага таварыства, Польскага мовазнаўчага таварыства і Беластоцкага навуковага таварыства.

## Навуковая дзейнасьць
Асноўныя навуковыя інтарэсы Э. Смулковай: фанэтыка, фаналёгія (усходнеславянская акцэнталёгія), польска-беларуска-летувіскае моўнае памежжа (уключаючы мікратапаніміку), славянская дыялекталёгія (пераважна польская і беларуская).

## Узнагароды
Кавалерскі крыж Ордэна Адраджэньня Польшчы.

## Бібліяграфія
* Słownictwo z zakresu uprawy roli w gwarach wschodniej Białostocczyzny na tle wschodniosłowiańskim, Wrocław 1968
* Studia nad akcentem języka białoruskiego (rzeczownik), Warszawa 1978
* Fonetyka i fonologia języka białoruskiego z elementami fonetyki i fonologii ogólnej, Warszawa 1988 (wspólnie z Walerym Czekmanem)
* Białoruś i pogranicza. Studia o języku i społeczeństwie, Warszawa 2002
* Moje pogranicza w historii, języku i wspomnieniach, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, Instytut Slawistyki PAN, Warszawa 2016.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Польскія славісты
Мілаван Глішыч

**Мілаван Глішыч** (; , вёска Градац, Заходняя Сэрбія — , Дуброўнік) — сэрбскі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сяле Градац каля гораду Валева на захадзе Сэрбіі. У яго вёсцы не было школы, але бацькі навучылі яго чытаць дома. У Валева яго адразу прынялі ў другі кляс асноўнай школы. У 1875 годзе ён скончыў гімназію ў Бялградзе (будучы Бялградзкі ўнівэрсытэт). У далейшым быў рэдактарам «Сербских новин», драматургам у Народным тэатры, а ў апошнія гады — памочнікам рэдактара Народнай бібліятэкі. З-за пагаршэньня здароўя пераехаў у Дуброўнік, дзе памёр у лютым 1908 году.

## Творчасьць
Удзельнічаў у рэвалюцыйным руху. Адзін з пачынальнікаў крытычнага рэалізму ў сэербскай літаратуры. Пісаў сатырычныя памфлеты і фэльетоны; у 1870-я гг. у апавяданьнях і аповесьцях «Галава цукру», «Рогі», 1875, «Доўг плацяжом чырвоны», «Музыка», 1879, і інш. апавядаў пра жыцьцё сялянаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ў Дуброўніку
Катэгорыя:Сэрбскія літаратары
Катэгорыя:Сэрбскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на сэрбскую мову
Вялікі ратны востраў

**Вялікі ратны востраў** () — рачны востраў у Бялградзе, Сэрбія, пры зьліцьці рэк Сава і Дунай. Належыць да абшчыны Зэмун.

Вялікі ратны востраў мае прыкладна трохкутную форму і займае плошчу 2,11 км². Рэльеф раўнінны, у значнай ступені багністы, часта затоплены ракой.

Расьліннасьць востраву тыпова балотная, тым ліку чарот і сітнік, аднак ёсьць і дрэвы — таполя, ясень, бузіна, глог і нават некаторыя рэдкія іглічныя пароды.

Востраў атрымаў сваю назву з-за неаднаразовага выкарыстаньня ў ваенных мэтах. Падчас турэцкай аблогі 1521 туркі разьмясьцілі на востраве сваю артылерыю для абстрэлу крапасных муроў. У 1806 годзе паўстанцы Карагеоргія менавіта адсюль пачалі атаку на горад. У 1915 годзе аўстра-вугорскія войскі выкарыстоўвалі востраў як пляцдарм для штурму гораду.

## Глядзіце таксама
* Малы ратны востраў

## Вонкавыя спасылкі
* Путопис са Великог ратног острва 

Катэгорыя:Геаграфія Бялграду
Катэгорыя:Астравы Сэрбіі
Катэгорыя:Астравы на Дунаі
Борская акруга

**Борская акруга** () — акруга ва ўсходняй частцы Сэрбіі, адносіцца да статыстычнага рэгіёну Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія, знаходзіцца на граніцы з Румыніяй і Баўгарыяй.

## Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі падзеленая на 4 абшчыны:
* Бор
* Кладова
* Майданпэк
* Негоцін

## Насельніцтва
На тэрыторыі акругі пражывае: 97 239 сэрбаў (77,8%), 13 313 улахаў (10,7%), 2244 цыганы (1,8%), 791 румын (0,6%), 600 македонцаў (0,5%), 452 чарнагорцаў (0,4%) і іншыя народы (2011).

### Населеныя пункты





## Славутасьці

У акрузе маецца водасховішча Борска-Езеро, якое мае вялікі турыстычны патэнцыял.

## Асобы

* Міша Анастасіевіч (1815—1885),другі найбагацейшы чалавек у Сэрбіі ў XIX стагодзьдзі.

## Крыніцы
Мукагалі Мукатаеў

**Мукагалі́ Муката́еў** () — казаскі паэт, пісьменьнік і перакладчык.

## Біяграфія
Мукатаеў нарадзіўся 9 лютага 1931 году у вёсцы Карасаз у Акмалінскай вобласьці. У 1948—1949 гадох навучаўся на філялягічным факультэце Казаскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1952—1969 гадох працаваў у сярэдняе школе настаўнікам расейскай мовы, вядоўцам на радыё, адказным сакратаром газэты «Савецкая мяжа», літаратурным супрацоўнікам газэтаў «Сацыялістычны Казахстан», а таксама часопісаў «Культура і жыцьцё» і «Зорка». У 1970 годзе ўступіў у Саюз пісьменьнікаў Казахстану. У 1973—1974 гадох навучаўся ў Маскоўскім інстытуце мастацтва і пісьменства.

Паэтычныя творы Макатаева ўпершыню былі апублікаваныя ў 1948 годзе. Ён праславіўся вершам *«Апасіяната»*, які напісаў у 1962 годзе. Вершы *«Ленін»* (1964) і *«Маўр»* (1970) былі прысьвечаныя Леніну і Марксу. Вудаваў шмат паэтычных зборнікаў. А шматлікія вершы паэта былі пакладзены на музыку, ператварыўшыся ў песьні. Акрамя таго, Макатаеў замаўся перакладамі на казаскую мову санэтаў Ўільяма Шэксьпіра, вершаў Ўолта Ўітмэна і *«[[Боская камэдыя|Боскай камэдыі]]»* Дантэ Аліг’еры ды іншымі сусьветнымі літаратурнымі творамі.

Памёр 27 сакавіка 1976 году ва ўзросьце 45 гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мукагалі Мукатаеў. ҚазАқпарат.

Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Казаскія паэты
Пэтар Кочыч

**Пэтар Кочыч** (; , Стрычычы, Босьнія і Герцагавіна, Аўстра-Вугоршчына (цяпер рэгіён Баня-Лука, Рэспублікі Сэрбскай у складзе Босьніі і Герцагавіны)— , Белград) — сэрбскі і басьнійскі пісьменьнік, драматург, грамадзкі дзеяч, навэліст і сатырык. Адзін з самых бачных дзеячаў сэрбскай літаратуры пачатку XX стагодзьдзя.

## Жыцьцяпіс
Вывучаў славістыкі ў Венскім унівэрсытэце. Выкладаў у гімназіі ў Скоп’е. Жыў у Сараеве, напрыканцы жыцьця — у Бялградзе.

Актыўны радыкальны палітык, выказваў нязгоду з аўстра-вугорскай акупацыяй радзімы, а пасьля анэксіі Босьніі і Герцагавіны. З-за сваіх радыкальных поглядаў двойчы — у 1907 і 1909 — перасьледваўся аўстра-вугорскімі ўладамі, быў арыштаваны. У 1910 годзе быў абраны ў басьнійская парлямэнт.

Пахаваны на Новых могілках у Бялградзе.

## Творчасьць

У гісторыю сэрбскай літаратуры ўвайшоў як выдатны навэліст і сатырык (зборнікі апавяданьняў «З гор і з перадгор'яў», (1902-1905), «Стогны са Зьміяня», (1910), сатырычная п’еса «Барсук перад судом» (1904), сатырычная аповесьць «Судбішча», 1912, і інш. твораў).
 
Творчасьць Кочыча прысьвечана трагічнаму лёсу басьнійскага сялянства, змучанага турэцкім ярмом, фэадальнай эксплуятацыяй, тэрорам аўстра-вугорскіх уладаў.

У сваіх празаічных і драматычных творах перадаў жыцьцё і лёсы пэрсанажаў, а таксама маляўнічыя прыклады народнай гаворкі, рэалістычна і з доляй сатыры адлюстроўваў нэгатыўныя сацыяльныя наступствы праўленьня Аўстра-Вугорскіх уладаў.

Яго самая важная праца сатырычная п’еса «Барсук перад судом» (1904) («Jazavac pred sudom»), доўгі час заставалася на сцэне і карысталася вялікім посьпехам гледачоў.

## Прызнаньне
Жыцьцё і творчасьць Пэтара Кочыча карыстаюцца вялікай павагай на радзіме.
* У некалькіх гарадах Сэрбіі і Босьніі і Герцагавіны ў яго гонар пастаўлены помнікі.
* Выява пісьменьніка была зьмешчана на ўсіх банкнотах дынару Рэспублікі Сэрбскай выпуску 1993 году і нацыянальнай валюце Босьніі і Герцагавіны — наміналам 100 канвэртаваных марка 1998 году.
* Пошта Югаславіі ў 1977 годзе выпусьціла марку, прысьвечаную 100-гадовага юбілею пісьменьніка
* Заснаваны літаратурныя прэміі «Кочићево пяро» і «Кочићева књига».
* У пэрыяд 1980-1999 гадоў Народная і унівэрсытэцкая бібліятэка Рэспублікі Сэрбскай насіла імя Пэтара Кочыча.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пэтар Кочић

Катэгорыя:Памерлі ў Бялградзе
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сэрбскія літаратары
Катэгорыя:Басьнійскія літаратары
Малы ратны востраў

**Малы ратны востраў** (, таксама **Коњско острво**&nbsp;— *Конскі востраў*)&nbsp;— рачны востраў у Бялградзе, Сэрбія. Востраў разьмешчаны пры зьліцьці рэк Сава і Дунай, паміж паўднёвым берагам Вялікага ратнага востраву і правым берагам Дунаю.

Зьяўляецца часткай Бялграду і належыць да абшчыны Зэмун.

Да Другой сусьветнай вайны востраў быў значна шырэйшым, чым цяпер. У 1948 годзе яго зямля была выкарыстана для запаўненьня пяском багністых тэрыторыяў, дзе пазьней быў пабудаваны новы раён гораду, Новы Бялград.

У цяперашні час востраў мае даўжыню 300 мэтраў, шырыню ў 30 мэтраў. Ён цалкам пакрыты расьліннасьцю (у асноўным таполямі) і недаступны для грамадзказьці. Разам зь Вялікім ратнай востравам зьяўляецца сапраўдным раем для жыцьця рыбы і месцам адпачынку пералётных птушак. Ахоўваецца законам.

## Глядзіце таксама
* Вялікі ратны востраў

## Крыніцы

## Літаратура
* Мала енциклопедија Просвета (3 изд.). Београд: Просвета. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2.
* Марковић, Јован Ђ. (1990). Енциклопедијски географски лексикон Југославије. Сарајево: Свјетлост. ISBN 978-86-01-02651-3.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія Бялграду
Катэгорыя:Астравы Сэрбіі
Катэгорыя:Астравы на Дунаі
Бабруйскі РАУС

**Бабруйскі раённы аддзел унутраных справаў** (скарочана: **Бабруйскі РАУС**) — РАУС у Бабруйскім раёне Магілеўскае вобласьці Беларусі.

Падпарадкоўваецца УУС Магілеўскага аблвыканкаму. Разьмяшчаецца пад адрасам: м. Бабруйск, зав. Катоўскага, д. 25.

## Крыніцы

Катэгорыя:Управа ўнутраных справаў Магілёўскага аблвыканкаму
Катэгорыя:Раённыя аддзелы ўнутраных справаў
Катэгорыя:Бабруйскі раён
Віржыні Шыманец

**Віржынí Шыманéц** (часам Шыманек; ; 1968, Мэзон-Ляфіт, Францыя) — француская дасьледніца беларускага тэатру, лінгвістка, гістарыца і выдаўца беларускага паходжаньня. Пісьменьніца і перакладніца зь беларускай на францускую мову.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў 1968 у Францыі ў сям’і Лявона Шыманца і Мары-Франс Сіро. Пляменьніца Івонкі Сурвілы. Бацька Лявон Шыманец узначальваў арганізацыю беларусаў Францыі «Хаўрус», зьяўляючыся амбасадарам інтарэсаў беларускай нацыі ў Францыі.

Віржыні Шыманец — доктарка тэатральных дасьледаваньняў (Інстытут тэатральных дасьледаваньняў, Парыж, 2000). Спэцыялістка па культурных адносінах і па культурнай палітыцы Беларусі. Доктарка габілітаваная (Парыж, EHESS, 2010).

## Дзейнасьць
З 1996 году на працягу 10 гадоў узначальвала парыскую асацыяцыю «Les Perspectives biélorussiennes» (*Беларускія пэрспэктывы*). Працавала ў выдавецтве L’Harmattan, у якім кіравала сэрыяй, прысьвечанай Беларусі. У 2011 годзе заснавала выдавецтва «Le Ver à Soie» (*Шаўкапрад*) у Парыжы. Перакладае зь беларускай і з расейскай моваў. Зь беларускай мовы пераклала п’есу «Тутэйшыя» Янкі Купалы. Пад кіраўніцтвам В. Шыманец у супрацы з А. Лапатнёвай быў перакладзены на францускую мову раман А. Бахарэвіча «Дзеці Аліндаркі». Гэта першы ў гісторыі раман, перакладзены на францускую непасрэдна зь беларускай мовы.

Піша ня толькі навуковыя тэксты і кнігі, а таксама прозу. У 2019 годзе дэбютавала як пісьменьніца з кнігай «Barnum» (*Ятка*).

## Бібліяграфія

● Virginie Symaniec, Alexandra Goujon, Parlons biélorussien: Langue et culture, L’Harmattan, 1997.

● Virginie Symaniec, Le Théâtre en Biélorussie (fin du XIXème siècle — années 1920), L’Harmattan, 2003.

● Virginie Symaniec, Mikola Piniguine. Mises en scène d’un exil, L’Harmattan, 2003.

● Virginie Symaniec, Jean-Charles Lallemand, Biélorussie: Mécanique d’une dictature, Les Petits Matins, 2007.

● Virginie Symaniec, La Construction idéologique slave orientale: Langues, races et nations dans la Russie du XIXème siècle, PÉTRA, 2012.

● Virginie Symaniec, Barnum, Signes et Balises, 2019.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Францускія навукоўцы
Катэгорыя:Францускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларусы ў Францыі
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Францускія літаратаркі
Катэгорыя:Францускія выдаўцы
НАК РБ

* Найвышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь
* Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь
Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія

**Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія** () — адзін зь пяці статыстычных рёгіёнаў Сэрбіі, свораны ў 2010 годзе згодна з Намэнклятуры тэрытарыяльных адзінак для мэт статыстыкі ЭЗ. Плоша 26 253 кв.км, насельніцтва (па дадзеных пэрапісу 2011 году) 1 511 тысячаў чалавек, што робіць яго самым мала заселеным статыстычным рэгіёнам краіны. Код па NUTS2 () — RS22.

## Склад і сацыяльна-эканамісныя паказчыкі
Уключае ў сябе:
* Борская акруга;
* Бранічэўская акруга;
* Заечарская акруга;
* Нішаўская акруга;
* Падунайская акруга;
* Пірацкая акруга;
* Пчыньская акруга;
* Топліцкая акруга;
* Ябланіцкая акруга.

Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія зьяўляецца самым маланаселеным статыстычным рэгіёнам краіны (21,8%). Пры гэтым доля сэрбскага насельніцтва знаходзіцца на вельмі высокім узроўню — 87,8%. Рэгіён у 2010 годзе знаходзіўся на апошнім месцы сярод эканамічна непасьпяховых: яго УВП склаў у 2010 годзе 14,5% ад вырабленага ў Сэрбіі або 63,9% ад сярэдняга па краіне. Шмат у чым гэта тлумачыцца характарам рэльефу мясцовасьці — вялікая частка рэгіёну разьмешчана на Ўсходне-Сэрбскіх гарах і гарах Капаонік, што абмяжоўвае магчымасьці сельскагаспадарчага выкарыстаньня.

## Крыніцы

## Літаратура
* Мартынов В. Региональные особенности современной Сербии (рус.) // Мировая экономика и международные отношения : журнал. — 2012. — № 12. — С. 58-63. — ISSN 0131-2227.

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Сэрбіі
Бранічэўская акруга

**Бранічэўская акруга** () — акруга ва ўсходняй частцы Сэрбіі, адносіцца да статыстычнага рэгіёну Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія.

## Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі падзеленая на 8 абшчын:
* Вяліка Градзіштэ
* Пажаравац
* Голубац
* Мало Црнічэ
* Жабары
* Петровац на Млаві
* Кучева
* Жагубіца

## Насельніцтва
Акрамя сэрбаў, у акрузе пражывае вялікая колькасьць румын і цыган: 155 255 сэрбаў (84,5%), 13 238 румын (7,2%) і 4629 цыган (2,5%) (2011).

### Населеныя пункты



## Крыніцы
Заечарская акруга

**Заечарская акруга** () — акруга ва ўсходняй частцы Сэрбіі, адносіцца да статыстычнага рэгіёну Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія, знаходзіцца на граніцы з Баўгарыяй.

## Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі падзеленая на 4 абшчыны:
* Балявац
* Княжавац
* Заечар
* Сакабаня

## Насельніцтва
На тэрыторыі акругі пражываюць 105 231 сэрбаў (87,7%), 6254 улахаў (5,2%), 2042 цыган (1,7%) і іншыя народы (2011).

### Населеныя пункты
Населеныя пункты з колькасьцю жыхароў болей за 5 тысячаў чалавек па стану на 2009 год

## Крыніцы
Сугія

**Сугія** (Суйя, ) — вёска, разьмешчаная ля Лібійскага мора, за 75 км ад горада Ханья на Крыце.

На яе не ўплываюць цывілізацыя і рост турызму на Крыце. Вы можаце выбраць мноства гасьцінічных пансіянатаў і нумароў, і гэта ідэальная адпраўная кропка для некаторых самых вядомых сьцежак і цясьнінаў на Заходнім Крыце. Вы знойдзеце людзей, якія любяць прыроду разам з адным з нудысцкіх пляжаў Крыта.

Сугія, насельніцтва 136

Кустагерака, насельніцтва 44

Лівадас, насельніцтва 17

Моні, насельніцтва 23

Сугія мае чыстую, але халодную ваду і галечныя пляжы. Тут ёсьць усе паслугі, як у гасьцініцах, банкаматах, рэстаранах і сталоўках, але ў ім няма запраўкі. Вы можаце адправіцца ў паход да цясьніны Агія-Ірыні, бо яго выхад знаходзіцца ўсяго ў 5 км ад вёскі. Цясьніна Самарыі — яшчэ адно месца для паходаў, недалёка ад вёскі. Вы таксама можаце сесьці на паром да Палеахоры, Сфакіі і Айя-Румелі альбо наведаць руіны старажытных гарадоў Лісос і Іртакіна. У царква можна ўбачыць мазаічную падлогу VII стагодзьдзя, каб даведацца пра раньнехрысьціянскія іканаграфіі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Самарыі

Катэгорыя:Населеныя пункты Кантанас-Сэліны
Нішаўская акруга

**Нішаўская акруга** () — акруга ўпаўднёва-ўсходняй частцы Сэрбіі, адносіцца да статыстычнага рэгіёну Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія.

## Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі падзеленая на 11 абшчын:
* Алексінац
* Сврльіг
* Мерошына
* Ражань
* Дальевац
* Гаджын Хан
* Медзіяна
* Нішка Баня
* Палілула
* Пантэлей
* Црвэні Крст

## Насельніцтва
На тэрыторыі акрузе пражывае 351 676 сэрбаў (93,5%), 11 499 цыган (3,1%), 991 баўгар (0,3%) і іншыя народы (2011).

### Населеныя пункты


## Крыніцы
Пірацкая акруга

**Пі́рацкая акруга** () — акруга ў паўднёва-ўсходняй частцы Сэрбіі, адносіцца да статыстычнага рэгіёну Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія. Знаходзіцца на граніцы з Баўгарыяй.

## Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі падзеленая на 4 абшчыны:
* Бела Паланка
* Пірат
* Бабушніца
* Дзімітраўград

## Насельніцтва
У акрузе пражываюць 77 379 сэрбаў (83,7%), 6602 баўгар (7,1%), 4306 цыган (4,7%) і іншыя народы (2011).

### Населеныя пункты




## Крыніцы
Пірат

**Пі́рат** () — горад у Сэрбіі ў абшчыне Пірат Пірацкай акругі. Згодна перапісу насельніцтва 2011 году, у горадзе жыло 57&nbsp;922 чалавек (згодна перапісу 1991 году — 40&nbsp;267 жыхароў).

## Гісторыя

Да рымскай заваёвы месцазнаходжаньня сучаснага Пірату, яго землі насялялі фракійцы. Першыя згадкі пра Пірат адносяцца да II стагодзьдзе н. э., калі горад называўся Турэс () ці Квімэдава ().

У 1443 годзе Пірат быў заваяваны сэрбскім дэспатам Георгіям Баранкавым.

Падчас Сэрбска-баўгарскай вайны 1885 году побач адбылася Пірацкая бітва.

Тут нарадзіўся Спас Вацаў (1856—1928) — баўгарскі навуковец, пачынальнік мэтэаралёгіі і сэйсмалёгіі ў Баўгарыі.

## Глядзіце таксама
* Бітва пры Піраце
* Грецкія вайсковыя могілкі Пірату

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Сэрбіі
Катэгорыя:Пірацкая акруга
Смэдэрэўска Паланка

**Смэдэрэўска Паланка** () — горад у Сэрбіі ў Падунайскай акруге. Згодна перапісу 2009 году, у горадзе жыло 25 583 чалавек .

## Геаграфія і транспарт

Горад знаходзіцца за 80 км ад сталіцы Сэрбіі. Патрапіць сюды можна аўтамабільным транспартам ці чыгункаю. Чыгуначная станцыя называецца «Паланка».

Першы цягнік праехаў праз горад 15 верасьцня 1884 году. У некалькіх кілямэтрах ад гораду праходзіць Эўрапейская траса Е75. Побач з горам знаходзіцца спартовы аэрадром «Рудзінэ».

## Галерэя

Файл:Smederevska Palanka - pogled.jpg|Краявід гораду
Файл:Smederevska_Palanka_Sud.jpg|Суд абшчына
Файл:SPalanka_Kralja_Petra_I.jpg|Смэдэрэўска Паланка зімою, вуліца караля Пятра I
Файл:SP_Ulica_Prvog_srpskog_ustanka.jpg|Вуліца першага сэрбскага паўстаньня
Файл:Stara čaršija SP.jpg|Самы стары квартал гораду
Файл:SPalanka, Crkva Svetog Preobraženja.jpg|Царква сьвятога Перавасабленьня
Файл:Crkva Svete Petke, Smederevska Palanka.jpg|Царква сьвятой Петкі
Файл:Kolonija, Smederevska Palanka.jpg|Будынкі і ў раёне Калёнія
Файл:Zgrade u Kralja Petra I.jpg|Будынкі на вуліцы караля Пятра Першага
Файл:Soliter Rudnik.jpg|Салітэр Руднік.
Файл:Tržni centar Oblik.jpg|Гандлёвы цэнтар Облік
Файл:Hotel jezero kudreč.jpg|Гатэль на возеры Кудрэч
Файл:Tržni centar Nama.jpg|Гандлёвы цэнтар Нама


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
Багдасар Дпір

**Багдаса́р Дпір** (; 7 чэрвеня 1683 — 30 студзеня 1768) — армянскі паэт, кампазытар, выдавец і філёлаг XVII—XVIII стагоддзяў, які пісаў на грабары.

## Жыцьцяпіс
Багдасар Дпір жыў і працаваў у цяжкія для Армэніі часы, у сувязі з чым лірыка яго прац традыцыйная па сваёй тэматыцы і агульным настроі, што панаваў тады сярод армян. Пісаў на грабары — найстарэйшай зь вядомых пісьмовых формаў літаратурнай армянскай мовы.

Дасьледчыкі творчасьці Дпіра зважаюць на яго верш «Да мамоны», які па ўтрыманьні арыгінальны для армянскай паэзіі той пары. Дпір задаўся мэтай разгадаць, у чым улада грошай, улада багацьця. У вершы ён спрабаваў паказаць, як гэта ўлада моцная, як пагібельная, і піша ён пра мамону з пункту гледжаньня народнай маралі, што адмаўляе гэтай жахлівай боскасьці ва ўшанаваньнях, якія шчодра аддаюць яму багацеі.

Нягледзячы на тое, што яго вершы, таксама як і вершы яго вучня Петраса Капанцы, не заўсёды былі даступныя простым людзям, некаторыя зь іх склаліся ў песьні якія выконваліся ў народзе, бо гэтаму шмат у чым спрыяе музычнасьць яго вершаў і музыка да песень.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стамбуле
Катэгорыя:Памерлі ў Стамбуле
Катэгорыя:Армянскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Армянскія літаратары
Катэгорыя:Армянскамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Армянскія кампазытары
Катэгорыя:Армянскія выдаўцы
Падунайская акруга

**Падунайская акруга** () — акруга ў цэнтральнай частцы Сэрбіі, адносіцца да статыстычнага рэгіёну Паўднёвая і Ўсходняя Сэрбія

## Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя акругі падзеленая на 3 абшчыны:
* Смэдэрэва
* Смэдэраўска Паланка
* Вэліка Плана

## Насельніцтва
У акрузе пражываюць 188 641 сэрбаў (94,6 %) і 3312 цыган (1,7 %).

### Населеныя пункты


## Крыніцы
Аліса Армянская

**Алі́са Армя́нская** (1182 — пасьля 1234) — дама Тарону (1229—1236), прэтэндэнтка на сталец Кілікійскага каралеўства як найстарэйшая дачка князя Рубэна III ды Ізабэлы Таронскай.

## Жыцьцяпіс

Аліса была старэйшай з двух дзяцей у сям’і князя Кілікіі Рубэна і ягонай жонкі Ізабэлы; малодшая сястра — Філіпа Армянская. Бацька памёр, калі Алісе было чатыры ці пяць гадоў (1187); яна мела стаць пераемніцай, але ейны дзядзька Лявон II, стаўшы сьпярша рэгентам, пасьля адхіліў Рубэнаву сям’ю ад улады і перадаваў сваім нашчадкам.

Па сьмерці Ізабэлы Аліса стала спадчыньніцай Таронскага стальцу, які ў гэты час быў акупаваны мусульманамі. Прыкладна ў адзін час Аліса была заручаная з Сасунскім лордам Хатумам, а Філіпа — зь ягоным сынам. Іхніх мужоў забілі ў траўні 1193 року.

У 1195 року кароль Генрых II Шампанскі арганізаваў другі шлюб Алісы з графам Трыпалі Раймундам Антыяхійскім, які ў той час знаходзіўся ў кілікійскім палоне. Кароль Лявон II вызваліў графа, і Антыёхія з Армэніяй прымірыліся гэтым шлюбам. Але праз тры гады Раймунд памёр, не дачакаўшыся нараджэньня сына Раймунда-Рубэна.

Ейны цесць Баэмунд III выгнаў Алісу з сынам з Антыёхіі на радзіму, але пагадзіўся прызнаць таго сваім спадкаемцам. Тым ня меней, па сьмерці Баэмунда ў 1201 року князем Антыяхійскім стаў ягоны сын Баэмунд IV. У 1216 року ён быў скінуты з дапамогай караля Кілікіі Лявона, і на сталец Антыёхіі ўзышоў Раймунд-Рубэн. Аднак ужо ў 1219 року Баэмунд вярнуў Антыёхію сабе.

2 траўня 1219 року памёр кароль Кілікійская Армэніі Лявон. У Армэніі пачалася барацьба за ўладу між Лявонавымі дачкамі, ягонай жонкай ды іншымі шляхцічамі. Аліса заявіла прэтэнзіі на сталец ад імя свайго сына, а ў 1220 року дзеля ўзмацненьня прэтэнзіяў выйшла за маршала Корыкасу Вахрама. Іхні шлюб быў бязьдзетны.

У 1222 року на загад рэгента малодшай дачкі Лявона Ізабэлы Канстантына Вахрам быў забіты; Раймунд-Рубэн згінуў у бітве ці ў вязьніцы; Аліса трапіла ў турму і пазьней адпраўленая ў выгнаньне. Ад сына Алісе засталася ўнучка Марыя Антыяхійская, якая прэтэндавала на Армэнію, але на стальцы засталася Ізабэла.

Пасьля вызваленьня Аліса паспрабавала вярнуць свае ўладаньні ў Тароне, які ў 1220 року быў прададзены Тэўтонскаму ордэну. У 1229 року паводле дамовы імпэратара Фрыдрыха II з мусульманскімі валадарамі Тарон быў вернуты ёй.

Аліса памерла пасьля 1234 року, перажыўшы сваіх трох мужоў, сястру, сына і дзядзьку. Тарон перайшоў да ейнай унучкі Марыі.

## Крыніцы
Часлаў Кланіміравіч

**Ча́слаў Кланімі́равіч** — унук Строіміра і праўнук Уласьціміра, першага незалежнага князя Сэрбіі. Кіраваў Сэрбіяй як вялікі жупан у пэрыяд паміж 933 і 950 гадамі.

## Жыцьцяпіс
Пасьля сьмерці баўлгарскага цара Сімяона I, у залежнасьці ад якога знаходзілася Сэрбія, Часлаў з дапамогай Бізантыі змог захапіць уладу ў дзяржаве і рэарганізаваць яе, падтрымліваючы цесны зьвяз зь Бізантыяй. Пасьля кіраваньня Канстанціна VII Парфірароднага дзяржава Часлава ахоплівала сёньняшнюю заходнюю Сэрбію, усходнюю і цэнтральную Босьнію, паўночную Чарнагорыю і ўсходнюю Герцагавіну. Поўдзень Чарнагорыі знаходзіўся пад васалітэтам Часлава, які ў сваю чаргу прызнаў вяршэнства бізантыйскага імпэратара. Часлаў вядомы сваім спусташальным паходам на Вугоршчыну пасьля перамогі над вугорскім князем Кішам.

У сярэдзіне X стагодзьдзя Сэрбія нароўні з харвацкая каралеўствам і Бізантыяй падвергнулася магутным нападам вугорцаў з Паноніі. Паводле паданьня, Чаславу атрымалася на беразе Дрыны разграміць вугорчкі атрад, які ўварваўся ў Босьні і якім камандаваў ваявода Кіш, які загінуў у тым баі. Прыкладна ў 960 годзе ўдава Кіша ўзначаліла паход больш буйнога войскі супраць сэрбаў. Бітва адбылася ў Срэм, вугорцам ўдалося застаць сэрбскае войска зьнянацку пасярод ночы і разграміцьь. Яны паланілі Часлава і яго сваякоў, а потым зьвязалі іх і ўтапілі ў Саве.

Часлаў Кланіміравіч быў апошнім кіраўніком Сэрбіі з дынастыі Уласьціміравічаў. Пасьля яго сьмерці Сэрбія была цалкам анэксавана Бізантыяй, хоць мяркуецца і далей кіравалася жупанамі, чые імёны не захаваліся. Незалежнасьць Сэрбіі была адноўлена толькі падчас кіраваньня Стэфана Воіслава ў 1040 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кіраўнікі Сэрбіі
Катэгорыя:Дынастыя Уласьціміравічаў
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Утопленыя