Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў (Вільня)

**Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Вільні. Знаходзіцца ў Старым Месьце, на Вялікай вуліцы. Касьцёл дзее, кляштар існаваў да 1773 году. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Рэгістру культурных каштоўнасьцяў Летувы.

Комплекс Віленскага езуіцкага кляштару складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса. Купал касьцёла — першы і найбольшы ў архітэктуры Вільні.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Закладаньне мураваных езуіцкага касьцёла і кляштару (дома прафэсараў) на Вялікай вуліцы адбылося ў ходзе ўрачыстасьцяў з кананізацыі Сьвятога Казімера 4 сакавіка 1604 году. Асноўнымі фундатарамі касьцёла былі Жыгімонт Ваза і Леў Сапега, кляштару — Сапегі і Гасеўскія. Плян касьцёла прывезьлі з Рыму, нагляд за будаваньнем ажыцьцяўляў архітэктар Ян Франкевіч. У падмурак касьцёла пры ўрачыстым набажэнстве паклалі вялікі камень, знойдзены на Антокальскіх гарах, адкуль яго прыцягнулі сямсот віленскіх мяшчанаў-каталікоў. Наперадзе працэсіі ішлі найвышэйшыя ўраднікі на чале зь канцлерам Львом Сапегам.

Будаваньне касьцёла скончылася да 1609 году. Аднак у 1610 годзе ён пацярпеў ад пажару, па чым аднаўленьне ішло да 1616 году. Аздабленьне інтэр’еру завяршылася ў 1618 годзе, будаваньне кляштару — у 1624 годзе. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе касьцёл спалілі маскоўскія захопнікі. Па выгнаньні акупантаў яго аднавілі.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў 1706 годзе касьцёл пацярпеў ад пажару. Пажар 1749 году зьнішчыў інтэр’ер касьцёла, абваліліся перакрыцьці купала. У 1750—1755 гадох фасады, купал і алтары рэканструяваў архітэктар Тамаш Жаброўскі ў стылі віленскага барока.

З скасаваньнем ордэна езуітаў у 1773 годзе касьцёл перайшоў да ксяндзоў-эмэрытаў. У час паўстаньня 1794 году палкоўнік Якуб Ясінскі трымаў у касьцёле 1013 расейскіх палонных.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Вільня апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць, а ў 1799 годзе стаў парафіяльным. У вайну 1812 году францускія войскі выкарыстоўвалі яго як склад збожжа, чым учынілі значную шкоду. У 1814 або, паводле іншых зьвестак, у 1815 годзе касьцёл узялі пад сваю апеку і аднавілі манахі-місіянэры.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня ў 1832 годзе расейскія ўлады гвалтоўна зачынілі касьцёл, а ў 1834—1837 гадох дзеля рэканструкцыі пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) зьнішчылі 10 алтароў і амбон работы Яна Гляўбіца. У верасьні 1840 году саборную царкву асьвяціў Ёсіф (Сямашка).

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1864—1868 гадох расейскі архітэктар Мікалай Чагін зьнявечыў мастацкае аблічча касьцёла маскоўскай перабудовай. У касьцёле зьнішчылі хоры і надмагільны помнік гетмана польнага Вінцэнта Гасеўскага. Кляштар прыстасавалі пад кашары. 22 кастрычніка 1867 году па сканчэньні перабудовы адбылося асьвячэньне саборнай царквы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе па заняцьці места войскамі Нямецкай імпэрыі ў касьцёле разьмясьцілася гарнізонная пратэстанцкая царква.

### Найноўшы час
У 1917 годзе будынак касьцёла вярнулі каталікам. У 1922—1925 гадох праводзілася адбудаваньне хораў, аднаўленьне інтэр’еру.

У час Другой сусьветнай вайны цэнтральная і сярэдняя вежы фасаду атрымалі значныя пашкоджаньні. У 1942—1944 гадох цэнтральную вежу аднавілі паводле праекту архітэктара Ёнаса Мулокаса. Па вайне ў 1948 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У 1955—1957 гадох тут разьмяшчаўся музэй атэізму. У 1965 годзе будынак адрэстаўравалі.

3 сакавіка 1991 году адбылося асьвячэньне касьцёла, вернутага каталікам.

## Архітэктура
Касьцёл — помнік архітэктуры віленскага барока. Гэта 3-нэфавая крыжова-купальная базыліка. Купал дыямэтрам 17 мэтраў на скрыжаваньні цэнтральнага нэфу і трансэпту завяршаецца ліхтаром з княскай каронай. Вышыня галоўнага нэфу разам з купалам складае 58 мэтраў. Дзьве высокія вежы галоўнага фасаду адрозьніваюць касьцёл ад рымскага прататыпу. Прыбудаваны ў 1755 годзе прытвор дадае разнастайнасьць у суровыя і ляканічныя формы касьцёла. Пілястры і складана прафіляваны карніз сьценаў ствараюць уражаньне мастацкай цэласнасьці. У магутных контрфорсах бакавых фасадаў, круглых вежах абапал прэзьбітэрыюму, дэкоры скляпеньняў закрысьціі праглядаюцца традыцыі готыкі і позьняга рэнэсансу (маньерызму).

Цэнтральны нэф перакрываецца паўцыркульным скляпеньнем на падпружных арках, з распалубкамі. Бакавыя, моцна павужаныя нэфы падзяляюцца на капліцы на ўзор касьцёла Іль-Джэзу ў Рыме. Захаваліся арыгінальныя алтары, выкананыя Тамашом Жаброўскім. Інтэр’ер аздабляюць алтарныя карціны Шымана Чаховіча і Францішка Смуглевіча.

У касьцёле вісяць мэмарыяльныя шыльда ў гонар Сьвятога Андрэя Баболі, які служыў тут у 1624—1630 і 1646—1652 гадох, архітэктара Ёнаса Мулокаса, біскупа Юліёнаса Сьцяпанавічуса.

Пад алтарнай часткай знаходзіцца крыпта, у якой захоўваюцца парэшткі Сьвятога Андрэя Баболі. Сьцены крыпты аздабляюцца рэлігійнымі росьпісамі і надпісамі на лацінскай мове.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (J. Pieška, 1808).jpg|Ю. Пешка, 1808 г.
Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (J. Pieška, 1808) (2).jpg|Ю. Пешка, 1808 г.
Vilnia, Śviatoha Kazimiera, Jezuicki. Вільня, Сьвятога Казімера, Езуіцкі (1832).jpg|1832 г.
Vilnia, Jezuicki. Вільня, Езуіцкі (1832).jpg|1832 г.


Vilnia, Rynak-Vialikaja. Вільня, Рынак-Вялікая (J. Aziambłoŭski, 1834).jpg|Ю. Азямблоўскі, 1834 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (M. Januševič, 1836).jpg|М. Янушэвіч, 1836 г.
Vilnia, Jezuicki. Вільня, Езуіцкі (1837).jpg|1837 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1839-40).jpg|1839—1840 гг.


Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1840).jpg|1840 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1840) (2).jpg|1840 г.
Zaleski Town Hall in Vilnius (detail).jpg|М. Залескі, каля 1846 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (XIX).jpg|XIX ст.


Vilnia, Jezuicki. Вільня, Езуіцкі (N. Brese, XIX).jpg|Н. Брэзэ, XIX ст.
Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (K. Albrecht, 1915).jpg|Па маскоўскай перабудове. К. Альбрэхт, 1915 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (H. Struck, 1916).jpg|Г. Штрук, 1916 г.
Vilnia, Śviatoha Kazimiera, Jezuicki. Вільня, Сьвятога Казімера, Езуіцкі (F. Krause, 1916).jpg|Ф. Краўзэ, 1916 г.


### Гістарычныя здымкі

Vilnia, Śviatoha Kazimiera, Jezuicki. Вільня, Сьвятога Казімера, Езуіцкі (1860-69).jpg|1860-я гг.
Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (1863).jpg|1863 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1870-79).jpg|Па маскоўскай перабудове, 1870-я гг.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (J. Čachovič, 1872-75).jpg|Ю. Чаховіч, 1872—1875 гг.


Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (S. Fleury, 1896).jpg|С. Флёры, 1896 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (M. Butkoŭski, 1896-1914).jpg|М. Буткоўскі, 1896—1914 гг.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1900).jpg|каля 1900 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1901-14).jpg|да 1915 г.


Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1901-14) (2).jpg|да 1915 г.
Vilnia, Śviatoha Kazimiera, Jezuicki. Вільня, Сьвятога Казімера, Езуіцкі (J. Bułhak, 1914).jpg|Я. Булгак, 1914 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Vilnia, Śviatoha Kazimiera, Jezuicki. Вільня, Сьвятога Казімера, Езуіцкі (1915-18) (2).jpg|1915—1918 гг.


Vilnia, Śviatoha Kazimiera, Jezuicki. Вільня, Сьвятога Казімера, Езуіцкі (J. Bułhak, 1916).jpg|Я. Булгак, 1916 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (J. Bułhak, 1919-25).jpg|Я. Булгак, да 1926 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (L. Vysocki, 1925).jpg|Л. Высоцкі, 1925 г.
Vilnia, Vialikaja, Jezuicki. Вільня, Вялікая, Езуіцкі (H. Poddębski, 1937).jpg|Г. Паддэмбскі, 1937 г.


### Сучасныя здымкі

Vilnius Gedimino Pilies Bokštas Blick auf Šv. Kazimiero Bažnycia.jpg|Агульны выгляд
Church of St. Casimir in Vilnius (Wilno).JPG|Галоўны фасад касьцёла
Church of St. Casimir in Vilnius (Wilno) - crown.JPG|Купал
 StCasimirVilnius.jpg|З боку апсыды


St Casimir Church Interior 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Інтэр’ер касьцёла
St Casimir Church Interior 3, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Галоўны і бочны алтары
St Casimir Church Interior 2, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Хоры
Yard of the Church of St. Casimir.JPG|Двор кляштару


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Казімера
Вільня
Вільня
Вільня