Дыяна Абгар

**Дыяна Аванэс Абгар (Абгаран)** (*у дзявоцтве Анаіт Агабек (Агабекян)*; 12 кастрычніка 1859 — 8 ліпеня 1937) — армянская пісьменьніца, публіцыст, дыплямат. Першы амбасадар Арменіі ў Японіі. Пасьля прызначэньня дыпляматычным прадстаўніком і Генэральным консулам Армэніі 21 ліпеня 1920 году, стала першай у сьвеце жанчынай-амбасадарам.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў заможнай сям’і ў горадзе Рангун (цяпер Янгон), сталіцы брытанскай калёніі Індыі — Бірмы (цяпер — М'янма). Пры нараджэньні яе назвалі імем Анаіт. Належала да роду Агабекян, продкі якіх эмігрыравалі ў Пэрсію з Джугі (Нахічэвані) напрыканцы 18-га стагодзьдзя, а адтуль ужо перабраліся ў Індыю. Яе бацька, Аванэс Агабек, яшчэ дзіцём, быў адным зь першых армян, якія перасяліліся ў Індыю са сваімі бацькамі, а маці, Авет, была з роду Тадэоса Аветума — выхадца з Шыразу. У сям’і Дыяна была самым малодшым — сёмым дзіцём. Пасьля пераезду сям’і ў Калькуту дзяўчынку аддалі вучыцца ў духоўную сэмінарыю, у якой яна атрымала ангельскую адукацыю і вывучыла санскрыт, а дома стала вывучаць армянскую.

18 чэрвеня 1889 году у Ганконгу Дыяна Агабек выйшла замуж за купца Мікаэля Абгара (Абгарана), сям’я якога таксама эмігравала з Пэрсіі ў Індыю. Адзін зь яго продкаў — Аруцюн Абгар, заснаваў у 1819 годзе «Гандлёвую Кампанію Абгар», спачатку ў Бамбеі, потым у Калькуце. Кампанія займалася імпартам і экспартам рысу ў Сынгапур і Пэнджаб.

Пабраўшыся шлюбам маладая сям’я селіцца ў Японіі, у партовым горадзе Кобэ, на беразе Ціхага акіяна. Тамсама яны заснавалі кампанію, якая займалася ўвозам і вывазам тавараў, а таксама адкрылі «Вялікі Усходні гатэль». Знаходзячыся ў Японіі, Дыяна Абгар зацікавілася літаратурай, у 1882 годзе быў апублікаваны яе першы раман «Сьюзан», а празь некалькі год сьвет пабачыў раман «Аповеды з радзімы», з апісаньнем жыцьця японскага народа. Тут у іх нарадзіліся пяцёра дзяцей, зь якіх двое памерлі ў раньнім узросьце.

Пасьля раптоўнай сьмерці свайго мужа ў 1906 годзе Дыяна працягнула сваю дзейнасьць на літаратурнай ніве, адначасна да паўналецьця сына ўзяўшы на сябе кіраваньне справамі кампаніі. Празь некаторы час Дыяна Абгар зь дзецьмі пераяжджае ў самы ажыўлены партовы горад Японіі — Якагаму, што ў трыццаці кілямэтрах ад Токіё. Тут яны адчынілі вялікі гандлёвы дом, які вёў гандаль з Кітаем, ЗША і Эўропай. Напярэдадні Першай сусьветнай вайны і ў гады вайны Дыяна Абгар выступала зь лекцыямі пра армянскі народ, пісала артыкулы, супрацоўнічала з англамоўнай газэтай Якагамы «Джапан газет» і «Далёкі Усход». Яна адной зь першых пераканаўча паказала, што разаніна ў Адане была арганізавана і ажыцьцёўлена турэцкім канстытуцыйным урадам. Каб падняць сусьветную грамадзкасьць, падкрэсьліваючы маральны абавязак Захаду выратаваць армянскую нацыю, Дыяна Абгар пісала пра невыносныя ўмовы армян у Асманскай імпэрыі.

Быўшы знаёмай з брытанскай каляніяльнай дзейнасьцю ў Індыі, Абгар дакладна адчувала нястачу эўрапейскай дапамогі пражываючым у Асманскай імпэрыі армянам. Яна хацела, каб ЗША выступілі апекуном Армэніі, чаго так і не адбылося. Дыяна паспрабавала на справе быць карыснай сваім суайчыньнікам і Армэніі, дзе яна ніколі не была. Дыяна Абгар усяляк дапамагала шматлікім армянскім уцекачам, якія праз Сыбір і Японію спрабавалі перабрацца ў ЗША. Так ва Уладзівастоку пасьля генацыду армян сабралася каля 500 армян, якія з дапамогай армянскай мэцэнаткі большай часткай пераправіліся праз акіян у Амэрыку.

У 1920 годзе шмат у чым дзякуючы высілкам Дыяны Абгар Японія стала першай краінай, якая афіцыйна прызнала незалежнасьць першай Армянскай рэспублікі.

Шмат у чым дзякуючы сваім умелым дзеяньням і велізарнаму аб’ёму праробленай працы 21 ліпеня 1920 году Дыяна Абгар была прызначана дыпляматычным прадстаўніком і Генэральным консулам Першай Рэспублікі Армэнія на Далёкім Усходзе. У лісьце, датаваным 22 ліпеня таго году, падпісаным міністрам замежных спраў Рэспублікі Амо Аганджанянам інфармацыя пра прызначэньне суправаджалася надпісам *каб бараніць інтарэсы нядаўна-народжанай Радзімы, і зьмякчаць умовы нашых суайчыньнікаў… Такім чынам, яна стала першай у сьвеце жанчынай, якая заняла дыпляматычную пасаду. Новы статус Дыяне Абгар даў больш магчымасьцей у высокім асяродзьдзі ўрадавых колаў Японіі, што істотна палегчыла яе працу ад імя армянскіх уцекачоў.

Спрабуючы дапамагчы сваёй гістарычнай радзіме і яе народу, яна вяла актыўную дзейнасьць, адначасна лістуючыся з некалькімі палітыкамі і праваабаронцамі. Сярод тых, з кім вялося сталае ліставаньне, значыліся амэрыканскі прэзыдэнт [[Томас Ўудра Ўілсан]], сакратар [[Робэрт Лансінг]], нам.сакратара Ўільям Філіпс, прэзыдэнт гуманітарнай арганізацыі Джэймс Л. Бартан, сябры міжнароднага кангрэсу сьвету [[Артур Сіманс]] і [[Давыд Джордан]], а таксама з іншымі вядомымі людзьмі. Абгар была набожнай кабетай, чытала Біблію і сьпявала царкоўныя сьпевы. У 1920 годзе яна напісала кіраўніку армянскай Апостальскай Царквы ў Злучаных Штатах ліст, у якім паведамляла, як жыла на аддаленай зямлі на працягу 29 гадоў, і як вельмі прагнула ўступіць на парог царквы. Па яе словах яна не знайшла, іншую царкву з такім жа дынамічным духам, акрамя як армянскай царквы, і з такімі ж малітвамі, якія супакойвалі б душу і ўзьвялічвалі дух. *Я ня ведаю, ці надыдзе дзень, калі я здоляю заслужана ўвайсьці, яшчэ раз, у маю царкву і буду браць удзел у Сьвятой Імшы, змагу пачуць, яшчэ раз, тыя малітвы, якія будуць скаланаць маю душу.''

Дыяна Абгар сканала 8 ліпеня 1937 году ў Якагаме, пахавана тамсама на могілкі для замежнікаў, побач са сваім мужам. Цяпер магіла Абгар знаходзіцца пад патранажам Таварыства армяна-японскага сяброўства ў Токіё.

У 1938 годзе яе сыны эмігравалі ў ЗША, забраўшы з сабой усе лісты і рукапісы сваёй маці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Diana Apcar-Writer, Diplomat, Humanitarian
* Дыяна Аванэс Абгар — добрай волі амбасадар

Катэгорыя:Армянскія літаратары і літаратаркі
Катэгорыя:Армянскія палітыкі