open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Манітор

**Маніто́р** — прылада, якая пераўтварае лічбавую ці аналягавую інфармацыю ў відэавыяву.

## Клясыфікацыя манітораў

### Па будове

* ЭПТ — на аснове электронна-прамянёвай трубкі ()
* ВК — вадкакрышталічныя маніторы ()
* Плязьменныя — на аснове плязьменнай панэлі
* Праекцыйныя — відэапраектар і экран разьмешчаныя асобна ці аб'яднаныя ў адным корпусе

### Паводле тыпу інтэрфэйснага кабэлю
* кампазытны
* асобны
* D-SUB
* DVI

### Па каляровасьці

* Каляровыя
* Манахромныя

## Асноўныя вытворцы

* Apple
* BenQ
* Dell, Inc.
* Iiyama
* LG
* NEC
* Philips
* Samsung
* ViewSonic

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кампутар]]
Вігма

**«Вігма»** — беларускі музычны лэйбл, заснаваны ў 1993 годзе.

Зьяўляецца найбольшым вытворцам музычных кружэлак у Беларусі. У сакавіку 2011 году прадпрыемства падпісала дамову аб вырабе і збыце музычных альбомаў, выпушчаных «Беларускай музычнай альтэрнатывай» («БМА») Віталя Супрановіча. У выніку «Вігма» пачала шырэй выпускаць альбомы беларускамоўных выканаўцаў (Зьміцер Вайцюшкевіч, Алесь Камоцкі, Тацьцяна Беланогая) і гуртоў: «Акутэ» (Магілёў), «Гуда», «IQ48», «Крамбамбуля», «Палац», «ПАНаНеба» (Вялейка), «Рэлікт» (Сьветлагорск), «BLAGI MAT!!!» (Магілёў), «Open Space» (Менск) ды іншых.

На 2011 год «Вігма» палову музычных альбомаў збывала на аўтазапраўках, рэшту ў гіпэрмаркетах і драбнейшых крамах.

## Дзейнасьць
Кампанія супрацоўнічае з шматлікімі вядомымі выканаўцамі й кампазытарамі Рэспублікі Беларусь: В. Раінчыкам, І. Лучанком, В. Вуячычам, Э. Ханком, У. Правалінскім, Л. Барткевічам, А. Ярмоленкам, А. Саладухам. Акрамя таго, кампанія выпускае сольныя кружэлкі вядомых сьпевакоў і сьпявачак (сярод іх Паліна Смолава, Віктар Каліна, Гюнэш Абасава ды іншыя), а таксама розныя тэматычныя складанкі папулярнай беларускай музыкі («Музыкальные новинки», «Первый интернационал» ды іншыя).
У 2011 годзе кампанія абвясьціла пра спыненьне выпуску музычных аўдыёкасётаў, зь якіх у свой час **Vigma** пачынала сваю дзейнасьць.

## Прызнаньне
Па выніках уручэньня рэдакцыйных узнагародаў музычным парталам «Experty.by» за 2011 год лэйбл гукапісу быў прызнаны лепшым. *«Лэйбл-старажыл, які вельмі учэпіста раптам узяўся за беларускамоўную музыку й выдае альбомы, якія, нягледзячы ні на што, вельмі нядрэнна прадаюцца»,* — перадаў матывіроўку крытыкаў Аляксей Аляксандраў з «Белорусов и рынка».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя лэйблы Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
1760-я

**1760-я**

Стагодзьдзі: XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе - XІX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1710-я
1720-я
1730-я
1740-я
1750-я
**1760-я**
1770-я
1780-я
1790-я
1800-я
1810-я


Гады: 
1760, 1761, 1762, 1763, 1764, 1765, 1766, 1767, 1768, 1769

----

## Асноўныя падзеі
* вынаходніцтва паравога рухавіка

Катэгорыя:1760-я
Арсэнал (неадназначнасьць)

**Арсэна́л:**

* Арсэнал — склад зброі
* Арсэнал — рок-гурт
* Арсэнал — абароннае і прыборабудаўнічае прадпрыемства ў Кіеве
* Арсэнал — абароннае і прыборабудаўнічае прадпрыемства ў Санкт-Пецярбургу
* Тульскі завод Арсэнал — прадпрыемства ў г. Тула
* Арсэнал — гістарычная карабельная вэрф у Вэнэцыі

## Футбольныя клюбы
* Арсэнал Кіеў — украінскі футбольны клюб
* Арсэнал Лёндан — ангельскі футбольны клюб
* Арсэнал Саранды — аргентынскі футбольны клюб
* Арсэнал Тула — расейскі футбольны клюб
* Арсэнал Харкаў — украінскі футбольны клюб
Гайбэры (стадыён)

«**Гайбэры**» — стадыён, які быў разьмешчаны ў аднайменным раёне на поўначы Лёндану. Памеры стадыёну невялікія — 101 на 67 мэтраў. Умяшчальнасьць — 38 500 гледачоў. З 1913 да 2006 году зьяўляўся хатняй арэнай футбольнага клюбу «Арсэнал». У 2006 годзе ён быў зьнесены, цяпер на гэтым месцы плянуецца пабудаваць жылыя дамы. З гэтага часу клюб гуляе на стадыёне «Эмірэйтс».

## Вавёрка
19 красавіка 2006 году адбыўся апошні эўракубкавы паядынак «Арсэналу» на старой арэне (паўфінал Лігі чэмпіёнаў 2005/2006 супраць «Вільярэялу»). Падчас матчу на стадыён выбегла вавёрка з найбліжэйшага парку, якая не сыходзіла з поля на працягу чвэрці гадзіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Лёндану
Катэгорыя:Арсэнал Лёндан
Гайбэры

**Гайбэры**:
* Гайбэры (Лёндан) — раён Вялікага Лёндану.
* Гайбэры (стадыён) — былы стадыён лёнданскага «Арсэнала».
* Гайбэры (Заходняя Аўстралія) — невялікае мястэчка ў штаце Заходняя Аўстралія.
* Гайбэры (Паўднёвая Аўстралія) — прыгарад Адэлаіды.
Дровы

**Дро́вы** — сьсечаныя і расьпілаваныя часткі дрэваў, якія выкарыстоўваюцца для таго, каб паліць у печы, коміне альбо вогнішчы для атрыманьня цяпла і сьвятла. Большая частка дроваў мае форму палена.

## Тэхналёгія вытворчасьці
Камлі дрэваў і тоўстыя галіны пілуюць на кавалкі даўжынёй 40—60 см, якія пасьля расколваюць сякерай уздоўж на драбнейшыя кавалкі. Часам для гэтага працэсу выкарыстоўваецца адмысловая сякера, лязо якой мае форму кліна з вуглом прыкладна ў 30°.

Правільнай стойкай падчас сячэньня дроваў лічыцца такая, калі ногі расстаўленыя шырэй за плечы. Гэта прадухіліць ад пашкоджаньняў у выпадку промаху, няўдачнага ўдару альбо ламаньня сякеры.

Самымі «сьпякотнымі» лічацца дровы зь бярозы, а самымі халоднымі — з асіны.

## Беларускія традыцыі
Нарыхтоўкай дроваў зазвычай займаліся мужчыны. Лічылася, што у таго, хто першы сьсек дрэва на дровы да наступнай зімы, «жыцьцё будзе цяплейшым i багацейшым».

Час, на працягу якога займаліся нарыхтоўкай дроваў, называўся *дрывасекам*. Звычайна ён пачынаўся вясной, у сакавіку-красавіку, а скончваўся 22 кастрычніка — на Якуба-дрывасека — ахоўніка дрывасекаў. У пэўных мясцовасьцях дровы нарыхтоўвалі талакой.

Нарыхтоўкай дроваў забаранялася займацца ў пэўныя дні: на Каляды, на Саракі, у перадвелікодную пятніцу, у чацьвер на Траецкім тыдні, а таксама ў нядзелю і ў сьвяты. Таксама забаранялася секчы дровы пасьля заходу сонца. Зь відаў дрэваў забаранялася секчы рабіну, бузіну, асіну, шыпшыну, вішню. Таксама не дазвалялася секчы на дровы дрэва, у якое трапіла маланка альбо якое было вывернутае з коранем палчас навальніцы. Лічылася, што нарыхтоўка такіх дрэваў выклівае хворобу ці сьмерць кагосьці з жыхароў хаты.

Каб дзіця не нарадзілася з расьсечанымі вуснамі, цяжарнай жанчыне было неабходна пазьбягаць месцаў, дзе пілуюць і сякуць дровы. Падчас вясельляў жаніха часам прасілі пакалоць дровы, каб паказаць сваю спрытнасьць і гаспадарлівасьць.

Тое, як дровы гарэлі ў печы, сьведчыла пра будучае надвор’е: гараць з трэскам — будуць маразы; дрэнна распальваюцца, дымяць — да адлігі.

## Літаратура
* Аксана Катовіч, Янка Крук — Дровы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Паліва
Катэгорыя:Дрэвы
Эмірэйтс (стадыён)

«**Эмірэйтс Стэдыюм**» () — стадыён у Лёндане. Хатні стадыён каманды «Арсэнал», умяшчальнасьць 60 432 гледачы. Быў пабудаваны ў ліпені 2006 году і замяніў стары стадыён «Арсэналу» — «Гайбэры». Выдаткі на будаўніцтва склалі £390 мільёнаў. Стадыён — другі па велічыні ў чэмпіянаце Ангельшчыне па футболе, пасьля «Олд Трафарду» ў Манчэстэры. У гэтага стадыёну 4 трыбуны, кожная зь іх складаецца з чатырох ярусаў (сярэднія — самыя маленькія), ёсьць дах над усімі глядацкімі месцамі, два відэатаблё, у падтрыбунных памяшканьнях ёсьць крамы, туалеты, рэстараны. Поле стадыёну характэрна тым, што траву з абедзьвюх брамавых пляцовак можна выняць і памяняць. Да пабудовы стадыёну «Ўэмблі», на стадыёне было праведзена некалькі матчаў зборнай Ангельшчыны, таксама тут гуляла некалькі таварыскіх матчаў зборная Бразыліі па футболе.

## Імя
Новы стадыён носіць імя галоўнага спонсара клюбу, авіякампаніі «Эмірэйтс» (), зь якім клюб падпісаў рэкордны кантракт на 100 мільёнаў эўра.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Лёндану
Катэгорыя:Арсэнал Лёндан
Олд Трафард

«**Олд Трафард**» () — стадыён у Стрэдфардзе, прыгарадзе Манчэстэру. Гэта хатні стадыён каманды «Манчэстэр Юнайтэд», умяшчальнасьць 75 643 гледачы. Быў пабудаваны ў ліпені 1910 году.

«Олд Трафард» зьяўляецца адным з самых рэйтынгавых стадыёнаў у сьвеце. У Ангельшчыне, ды і ва ўсім сьвеце, яго завуць «Тэатрам мары». Лепш за яго ў Ангельшчыне толькі стадыён-зорка — «Ўэмблі».

## Умяшчальнасьць
* 1910—1939 — 80 000 чалавек
* 1945—1960 — 67 000 чалавек
* 1960—1974 — 65 000 чалавек
* 1975—1980 — 60 000 чалавек
* 1980—1988 — 58 000 чалавек
* 1988—1990 — 48 000 чалавек
* 1990—1994 — 45 000 чалавек
* 1994—1996 — 43 000 чалавек
* 1996—1999 — 55 000 чалавек
* 2000—2001 — 61 000 чалавек
* 2001—2005 — 68 000 чалавек
* 2006 — 76 000 чалавек

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Катэгорыя:Стадыёны Ангельшчыны
Катэгорыя:Манчэстэр
Абрамовічы

**Абрамо́вічы** (**Абрагамо́вічы**) — шляхецкі род гербу «Любіч» зьменены альбо «Ястрабец» зьменены. Родапачынальнік — Абрам Мацкевіч, дзяржаўца відзаўскі, на пачатку XVI стагодзьдзя атрымаў ад віленскага біскупа Яна пацьвярджэньне на 4 валокі зямлі ў Дуброўне каля Ліды. Меў сыноў Станіслава і, магчыма, Якуба й Юзафа Ждана. Род згас у 1867 годзе.

## Найбольш вядомыя
Абрам Мацковіч
# Станіслаў
## Ян (? — 19 красавіка 1602), ваявода менскі 1593—1596 і смаленскі ад 1596, ж. — Ганна Дарота з Валовічаў
### Мікалай (? — люты 1651), ваявода мсьціслаўскі 1643—1647 і троцкі ад 1647, ж. —- 1) Дубоўская; 2) Ева Курцэвіч-Булыга, удава Аляксандра Масальскага; 3) 22 красавіка 1642 Альжбета Гарнастай, удава кіеўскага падкаморыя кальвініста Андрэя Драгаёўскага
#### Самуэль Андрэй (1617—1663), староста старадубскі ад 1647, апошні з ваяводзкае галіны, ж. — Алена Шэмет
#### Станіслаў, староста булакоўскі
#### Кацярына, м. — Мацей Міхал Францкевіч-Радзімінскі
# Якуб
# Юзаф Ждан

Геранім
# Якуб, валодаў маёнткамі ў Лідзкім павеце
## Самуэль Міхал (? — каля 1689), губскі староста, скарбнік і чашнік віленскі, ж. — Кацярына Быкоўская-Мардас
## Андрэй, скарбнік і стольнік віленскі, ж. — Агінская
### Андрэй (? — верасень 1763), кашталян берасьцейскі ад 1757
### Ежы (? — 1767), староста старадубскі ад 1763, ж. — Марыяна Дзерналовіч
#### Андрэй
#### Яўхім (? — 1795), падстароста старадубскі, староста губскі, у 1791 кіраўнік грамадзянскае адміністрацыі Віленскага ваяводзтва, ж. — Францішка Серакоўская
##### Мікалай (? — 1835), ж. — Эмілія Кацярына Бахмінская (у першым шлюбе Шыманоўская, у другім Ціхоцкая)
##### Ігнат (? — 1867), ж. — Матыльда дэ Мэйлян
##### Марыяна
##### Ядзьвіга Караліна
#### Тэрэса
### Адам (23 жніўня 1710—1776), езуіт

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Очерки истории философской и социологической мысли Белоруссии (до 1917 г.). — Мн., 1973. С. 171—172
* Ciechanowiecki A., Rachuba A. Rys genealogiczny rodziny Abramowiczów na Wormianach // Przegląd Wschodni. 1992/93. T. 2. Z. 3(7)

## Вонкавыя спасылкі
* Варняны
* Абрамовічы ці Абрагамовічы
* Род Абрамовічаў у ВКЛ
1750-я

**1750-я**

Стагодзьдзі: XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе - XІX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1700-я
1710-я
1720-я
1730-я
1740-я
**1750-я**
1760-я
1770-я
1780-я
1790-я
1800-я


Гады: 
1750, 1751, 1752, 1753, 1754, 1755, 1756, 1757, 1758, 1759

----

## Асноўныя падзеі
* пачатак вывучэньня навігацыі як навукі
*

Катэгорыя:1750-я
Прагрэсіўная сацыялістычная партыя Ўкраіны

**Прагрэсіўная сацыялістычная партыя Ўкраіны** () — былая палітычная партыя сучаснай Украіны. Лідэр партыі — Натальля Вітрэнка. З пачаткам расейскага ўварваньня дзейнасьць партыі была спыненая а пасьля і наогул забароненая. 

## Ідэалёгія
Сацыялізм, прарасейская (за наданьне расейскай мове статусу другой дзяржаўнай, зьвяз з Расеяй, дзяржаўную падтрымку расейскай культуры і РПЦ Масквы) і антызаходняя (за выхад з СГА і МВФ, супраць сяброўства ў НАТО) рыторыка.

## Удзел у выбарах
На датэрміновых выбарах у Вярхоўную раду Ўкраіны 2007 году партыя атрымала 309 008 галасоў выбарцаў, або 1,32 % (сёмае месца).

## Вынікі на выбарах у Вярхоўную Раду Ўкраіны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Заратустра

**Зарату́штра** (авэст. Zaraθuštra,  — *Zartošt*); **Зараа́стр** (); **Заратустра** (у эўрапейскай традыцыі) — прарок і рэфарматар старажытнаіранскай рэлігіі. Згодна паданьню заснавальнік зараастрызму.

Час жыцьця Заратуштры застаецца прадметам спрэчак. Паводле іранскае традыцыі, ён жыў за 258 гадоў да Аляксандра Македонскага, які ў 333—330 да н. э. заваяваў Пэрсыдзкую імпэрыю, перамогшы яе ўладара Дарыя III. Аднак, на думку некаторых навукоўцаў, гэтая дата 590 да н. э. запозьняя, а словы «да Аляксандра» былі скажэньнем пачатковага «да Дарыя», дзе пад Дарыем разумеўся цар Дарый I Вялікі (522—486 да н. э.), а ня Дарый III Кодаман (336—330 да н. э.), якога перамог Аляксандар. Сыходзячы з гэтага меркаваньня, дасьледнікі атрымоўваюць для Заратуштры дату каля 750 да н. э., якая суадносіцца з тым, што для грэкаў 4 і 5 стагодзьдзяў да н. э. Заратуштра быў фігурай такой старажытнай, што яны маглі адносіць час яго жыцьця за 6000 гадоў да Плятона, — магчыма, зьмешваючы час яго сапраўднага нараджэньня і час стварэньня яго духовага папярэдніка-двайніка, які паводле зораастрызму, ёсьць у кожнага чалавека.

Сьвятая кніга зараастрызму — Авэста, аднак, паводле шэрагу азнакаў, толькі пэўную частку яе можна прыпісваць Заратуштру. Гэтую частку складаюць Гаты, малітвы ў складзе Авэсты. Гаты — адзіная аўтэнтычная крыніца нашых зьвестак пра Заратуштру. Галоўнай вонкавай падзеяй яго жыцьця было абарачэньне нейкага «князя Віштаспы» (грэцк. Гістаспа), якога па шэрагу прычынаў немагчыма атаясаміць зь яго цёзкам, бацькам Дарыя. У Гатах усё ўказвае на паўночны ўсход Ірану як на радзіму Заратуштры, далёкую ад кантактаў зь мескімі цывілізацыямі Бабілёніі і Заходняга Ірану, населенага пэрсамі і мідыйцамі. Відаць, Заратуштра жаў і прапаведваў ў Харэзьме (тэрыторыя сучасных Таджыкістану і Ўзбэкістану), у ніжнім цячэньні Окса (Аму-Дар’і).

Легенда аб Заратуштре натхніла на эўрапейскай глебе нямецкага пісьменьніка-філёзафа Фрыдрыха Ніцшэ на стварэньне твора «Так казаў Заратустра».

## Крыніцы

Катэгорыя:Зораастрызм
Катэгорыя:Заснавальнікі рэлігіяў
Катэгорыя:Прарокі
Катэгорыя:Прарокі ісламу
Артур Кларк

**А́ртур Чарлз Кларк** (, 16 сьнежня 1917, Майнхэд, графства Самэрсэт, Вялікабрытанія — 19 сакавіка 2008, Калёмба, Шры-Ланка) — ангельскі пісьменьнік, навуковец, футуроляг і вынаходнік, найбольш вядомы сумеснай з Стэнлі Кубрыкам працай па стварэньні культавага навукова-фантастычнага фільма «Касьмічная адысэя 2001» (1968). У 1999 годзе Кларк атрымаў рыцарскае званьне ад каралевы Лізаветы ІІ.

Артура Кларка, Айзэка Азімава і Робэрта Хайнлайна клічуць «вялікай тройкай» навуковых фантастаў, як зрабіўшых вялікі ўплыў на жанр у сярэдзіне XX стагодзьдзя.

## Біяграфія
Нарадзіўся 16 сьнежня 1917 году ў горадзе Майнхэд, графства Самэрсэт. Скончыўшы школу, у 1936 годзе пераехаў у Лёндан, дзе быў прыняты на пасаду аўдытара ў казначэйства і ўступіў у Брытанскую міжплянэтную грамаду, якая адной з сваіх мэтаў ставіла прапаганду ідэі касьмічных палётаў; у 1940—1950-я гады двойчы абіраўся яго старшынёй. Адзін з заснавальнікаў і актывістаў брытанскага фэндама.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны быў закліканы ў Каралеўскія ВПС, служыў у званьні лейтэнанта, удзельнічаў у распрацоўцы радарнай сыстэмы для спрошваньня пілотам навігацыі ў складаных надворных умовах, пра што напісаў паўдакумэнтальны раман «Укатаны шлях» («Glide Path»), выдадзены ў 1963 годзе. Пасьля вайны з адменнасьцю скончыў Каралеўскі каледж у Лёндане па спэцыяльнасьцях фізыка і матэматыка.

У 1956 годзе Кларк перабраўся ў Шры-Ланку, а пасьля атрымаў грамадзянства Шры-Ланкі.

Артур Кларк — ляўрэат прэміі Калінгі за дасягненьні ў папулярызацыі навукі (1962). У 1989 годзе ён быў узнагароджаны Оpдэнам Бpытанскай імпэpыі.

Апошнія гады Артур Кларк пражыў у Калёмба, сталіцы Шры-Ланкі. Тамака ён удзельнічаў у стварэньні сэрыі тэлеперадач, прысьвечаных легендам і мітам сучаснасьці.

У 1998 годзе ангельская каралева Лізавета II даравала Кларку рыцарскае званьне.

У апошнія гады жыцьця Артур Кларк цяжка хварэў (паводле некаторых зьвестак, на расьсеяны склероз), у выніку чаго змушаны быў перайсьці да супрацоўніцтва зь іншымі пісьменьнікамі. Сканаў 19 сакавіка 2008 году з-за праблемаў з дыханьнем, якія зьявіліся ў яго з выяўленьнем яшчэ ў 1960-я гады постпаліяміэлітнага сындрому.

## Вонкавыя спасылкі

* Фундацыя імя Артура Кларка 
* Старонка прэміі Артура Кларка 

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Ангельскія навукоўцы
1740-я

**1740-я**

Стагодзьдзі: XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе - XІX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1690-я
1700-я
1710-я
1720-я
1730-я
**1740-я**
1750-я
1760-я
1770-я
1780-я
1790-я


Гады: 
1740, 1741, 1742, 1743, 1744, 1745, 1746, 1747, 1748, 1749

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1740-я
Майкл Макевіт

**Майкл МакКевіт** (, нарадзіўся 4 верасьня 1949) — ірляндзкі рэспубліканец, былы афіцэр Часовай ІРА, былы лідэр ваенізаванае групоўкі Рэальная ІРА.

У 2001 годзе арыштаваны ірляндзкімі спэцслужбамі з дапамогай брытанскай МІ-5, асуджаны 6 жніўня 2003 на 20 гадоў турмы па артыкулах: «удзел у нелегальнай групоўцы» (РІРА) і «тэрарызм».
## Вонкавыя спасылкі
* Кампанія ў абарону Майкла МакКевіта

Катэгорыя:ІРА
Віла Парк

«**Віла Парк**» — футбольны стадыён, разьмешчаны ў раёне Астан у Бірмінггэме (Ангельшчына). З 1897 году зьяўляецца хатняй арэнай футбольнага клюбу «Астан Віла». На ім было праведзена 16 міжнародных матчаў зборнай Ангельшчыны на найвышэйшым узроўні. Першая міжнародная сустрэча адбылася ў 1899 годзе, апошняя ў 2005 годзе. «Віла Парк» стаў першым футбольным стадыёнам у Ангельшчыне, які прымаў міжнародныя матчы на працягу трох розных стагодзьдзяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Internet Football Ground Guide on Villa Park
* The Stadium Guide — Villa Park
* Images tagged Villa Park at Flickr

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Катэгорыя:Стадыёны Ангельшчыны
Катэгорыя:Спорт у Бірмінггэме
Вялікая беларуская рада

**Вялікая беларуская рада** (**ВБР**) — кіроўны орган нацыянальнага руху. Першапачатковы назоў — *Беларускі нацыянальны камітэт*, зь ліпеня 1917 — Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў, пасьля кастрычніка 1917 году — ВБР.

## Беларускі нацыянальны камітэт

Першапачаткова ВБР называлася БНК. 25 сакавіка 1917 году па ініцыятыве БПНС і БСГ у Менску адбыўся першы зьезд нацыянальных арганізацыяў Беларускага краю. На ім тон задавалі найбуйнейшыя палітычныя партыі — БСГ, БНГ Цьвікевіча і БПНС Скірмунта. Зьезд прывіталі прадстаўнікі Петрасавету (Чарвякоў і іншыя) і Ўкраінскіх нацыянальных арганізацыяў. Ад імя зьезду была дасланая прывітальная тэлеграма Часоваму ўраду, нацыянальным арганізацыям іншых народаў. 26 сакавіка зьезд абраў БНК у складзе 18 сяброў (зь іх 10 прадстаўлялі БСГ). Але ў той жа час старшынём БНК быў абраны Скірмунт — буйны памешчык. БНК даручалася дабіцца аўтаноміі і правесьці выбары ў беларускую краёвую раду.

## Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў

Але БНК быў ня ў стане дабіцца ад расейскіх уладаў аўтаноміі. Спробы свавольна стварыць мясцовую ўладу праваліліся. Былі арганізаваныя мясцовыя беларускія рады толькі ў асобных гарадах. Выбары валасных народных управаў былі сарваныя. БНК спаралізаваў крызіс. Тады ІІ зьезд, што адбыўся ў ліпені, скасаваў яго і стварыў ЦРБА на чале зь Лёсікам. Новы орган быў больш дэмакратычны. ЦРБА найперш занялася нацыянальна-культурным адраджэньнем.

## Вялікая беларуская рада
Пасьля кастрычніцкай рэвалюцыі ЦРБА была рэарганізаваная ў ВБР. ВБР пачала дабівацца скліканьня Ўсебеларускага зьезду. Для гэтага яна ўступіла ў перамовы зь Беларускім абласным камітэтам. БАК прыняў прапанову. Атрымаўшы ад Савецкага ўраду грашовую дапамогу, БАК і ВБР правялі Кангрэс. Прыхільнікі ВБР абвясьцілі лёзунг «*Няхай жыве БНР!*», але кангрэс быў разагнаны.
 
## Ліквідацыя
Пасьля разгону Кангрэсу ВБР была забароненая Аблвыканкамзахам. Дэ-юрэ спыніла свае існаваньне паводле рэзалюцыі Рады кангрэсу, а ўся яе маемасьць і справы адышлі да Выканкаму рады Кангрэсу.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Кастрычнік 1917 году
Катэгорыя:1917 год у Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1917 годзе
Дэрбі Каўнці

«**Дэрбі Каўнці**» — ангельскі футбольны клюб з гораду Дэрбі. У цяперашні час гуляе ў Чэмпіянаце футбольнай лігі, другім дывізіёне ангельскага футбольнага першынства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дэрбі
Энфілд Роўд

«**Энфілд**» () — стадыён у Лівэрпулі. Хатні стадыён футбольнага клюбу «Лівэрпул», умяшчальнасьць 54 074 гледачы. Будаўніцтва было скончана 28 верасьня 1884 году.

## Сярэдняя наведвальнасьць
* 1999-00 — 45 852 чалавекі
* 2000-01 — 43 698 чалавек
* 2001-02 — 43 389 чалавек
* 2002-03 — 43 243 чалавекі
* 2003-04 — 42 706 чалавек
* 2004-05 — 42 587 чалавек
* 2005-06 — 44 236 чалавек

З 1884 да 1892 году гэты стадыён арандаваў «Эвэртан».

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль на сайце worldstadiums.com
* Энфілд Роўд на афіцыйным сайце футбольнага клюбу «Лівэрпул» 

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Катэгорыя:Лівэрпул (футбольны клюб)
Катэгорыя:Стадыёны Ангельшчыны
Ўайт Гарт Лэйн

**Ўайт Гарт Лэйн** () — стадыён у Лёндане. Хатні стадыён каманды Тотэнгэм Готспур, умяшчальнасьць 36 214 гледачоў. Быў пабудаваны ў верасьні 1899 году.

## Умяшчальнасьць
* Заходняя трыбуна () —  
* Паўночная трыбуна () —  
* Усходняя трыбуна () —  
* Паўднёвая трыбуна () —  

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Tottenham Hotspur
* Stadiumguide — Выявы й інфармацыя 

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Катэгорыя:Стадыёны Ангельшчыны
Бодам

**Бодам** (, ) — возера 3 км даўжынёй і 1 км шырынёй, разьмешчана паблізу ад Эспаа, другога па велічыні гораду Фінляндыі, на мяжы раёнаў Бодам і Айтаа, за 22 км ад Хэльсынкі. Возера й мясцовасьць паблізу карыстаецца папулярнасьцю ў адпачываючых.

## У культуры
Мясцовы гурт «Children of Bodom» узяў сабе назву на падставе выпадку з забойствамі, якія адбыліся ноччу 4 чэрвеня 1960 году на гэтым возеры.

Катэгорыя:Азёры Фінляндыі
Нільс Вільгельм Густаўсан

**Нільс Вільгельм Густаўсан** (нарадзіўся 10 траўня 1942 у Вантаа, Фінляндыя) — адзіны выжылы ў забойствах на возеры Бодам у Фінляндыі у 1960. Працаваў кіроўцам аўтобуса й жыў нармальным жыцьцём, пакуль у 2004 яго не абвінавацілі ў забойствах.

У канцы сакавіка 2004, амаль праз 44 гады пасьля забойства, Нільс Густаўсан быў арыштаваны паліцыяй па падазрэньню ў гэтай справе. У пачатку 2005 фінскае фэдэральнае бюро раследваньняў (Keskusrikospoliisi, KRP) заявіла, што арышт адбыўся пасьля таго, як былі праведзеныя новыя аналізы плямаў крыві. У адпаведнасьці з афіцыйнай заявай, Нільс Густаўсан моцна раўнаваў аднаго з падлеткаў, Ірмэлі Бьёрклунг, сваю новую дзяўчыну. На целе Ірмэлі было мноства ўколаў нанесеных ужо пасьля сьмерці, тады як два іншых падлеткі былі забітыя зь меншай жорсткасьцю.

Суд пачаўся 4 жніўня 2005. Падсудны абвінавачваўся ў трайным забойстве. Асноўны аргумэнт быў той, што пасьля паўторных аналізаў старых улік з прымяненьнем новых тэхналёгій, такіх, як аналіз ДНК, узмацніліся падазрэньні ў тым, што Густаўсан вінаваты. Абарона сьцьвярджала, што забойствы былі зьдзейсьненыя адным ці некалькімі пабочнымі людзьмі й Густаўсану былі таксама нанесеныя калецтвы, і з такімі калецтвамі ён ня змог бы зьдзейсьніць такую брудную справу. 7 кастрычніка 2005 Густаўсан быў апраўданы.

Пасьля апраўданьня ўрад Фінляндыі выплаціў яму €44900 за маральную шкоду.

Густаўсан, Нільс Вільгельм
Лядавіка Сфорца

**Лядаві́ка Сфо́рца** (, празваны Ludovico il Moro «Маўр»; 27 ліпеня 1452 — 27 траўня 1508) — герцаг Міляну. Паходзіў зь мілянскай дынастыі Сфорцаў у Італіі. Быў другім сынам Франчэска Сфорца, і быў услаўлёны за патранаж Леанарда да Вінчы ды іншых мастакоў. Празваны «маўрам» за цёмны колер скуры. Некаторыя навукоўцы лічаць, што імя «Маўр» зьявілася з герба, які ён ужываў.

## Біяграфія
Лядавіка Сфорца нарадзіўся ў Віджэвана ў цяперашняй Лямбардыі ().

Лядавіка ажаніўся з малодшай дачкой Эколь І д’Эстэ, Бэатрыс д’Эстэ ў студзені 1491 году ў падвойным шлюбе, які злучыў сем’і Сфорца і Эстэ. Лядавіка Сфорца ажаніўся на Бэатрыс д’Эстэ ў той час, калі яе брат, Альфонса д’Эстэ, узяў шлюб зь сястрой Джана Галеацца Сфорца. Шлюбныя ўрачыстасьці былі арганізаваныя Леанардам да Вінчы.

Сястра Бэатрыс і Альфонса, Ізабэльля д’Эстэ (1474—1539) выйшла замуж за Франчэска ІІ Ганзага, маркіза Мантуі.

Лядавіка меў шмат пазашлюбных рамантычных сувязяў. Чэчылія Гальлерані была ўлюбёнаю каханкай Лядавіка. Яна нарадзіла ад яго сына, у год яго шлюба з Бэатрыс д’Эстэ. Існуе думка, што яна стала натураю для напісаньня карціны Леанарда да Вінчы «Жанчына з гарнастаем». Гарнастай быў геральдычнаю жывёлаю Лядавіка Маўра.

Па забойстве старэйшага брата Лядавіка, Галеацца, ў 1476 годзе, карона перайшла яго сямігадоваму пляменьніку Джану Галеацца Сфорца. Лядавіка захапіў кантроль над урадам Міляна ў часе яго непаўналецьця, не зважаючы на спробы не дапусьціць яго да ўлады. Калі Джан Галеацца памёр ў 1494 годзе, Лядавіка нарэшце атрымаў герцагскую карону ад нобіляў Міляна ў 22-гі дзень кастрычніка.

У той жа самы год ён адначасова падбіў французаў, на чале з каралём Карлам VІІІ, і імпэратара Сьвятой Рымскай Імпэрыі Максыміліяна І ўмяшацца ў італьянскую палітыку, спадзяючыся на тое, што ён дасьць сабе рады маніпуляваць абодвума бакамі, такім чынам распачаўшы Італьянскія войны. Пляны ня спраўдзіліся, і знаходзячы сябе ў небясьпечным становішчы, ён далучыўся да лігі, якая супрацьстаяла Карлу VІІІ, выдаўшы сваю пляменьніцу, Блянку, за Максыміліяна І і атрымаўшы імпэратарскую інвэстытуру на герцагства.

Пасьля першапачатковай перамогі над французамі ў бітве пры Форнава ў 1495 (вырабіўшы зброю з 70 тоннаў бронзы, якая мела быць ужыта на статую паводле да Вінчы) Лядавіка быў выгнаны зь Міляна новым каралём Францыі, Людовікам ХІІ ў 1499. У 1500 Людовік ХІІ ўзяў у аблогу горад Навару, якая была новай базай Лядавіка. Абодвы войскі мелі швайцарскіх наймітаў ў сваіх шэрагах. Швайцарцы не хацелі ваяваць супраць адно аднаго і вырашылі пакінуць Навару. Лядавіка быў выданы французам у красавіку 1500 і памёр у палоне, у замку Лёш. Пазьней швайцарцы пакаралі сьмерцю жаўнера Ганса Турмана з Уры, які, як яны сьцьвяржалі, выдаў Лядавіка за грошы.

Зь цягам часу швайцарцы аднавілі сына Лядавіка, Максыміліяна Сфорца, на герцагскім пасадзе. Яго іншы сын, Франчэска ІІ, таксама стаў мілянскім герцагам на непрацяглы час. Джаваньні Паолё, яшчэ адзін сын Людовіка, быў пасьпяховым кандат’ера і першым у сямейным дрэве маркізаў Караваджа.

## Вонкавыя спасылкі

Лядавіка
Герадот

**Герадо́т Галікарнаскі** — вядомы як аўтар першага гістарычнага трактату заходняй цывілізацыі — «Гісторыі» Герадота, што апісвае грэка-пэрсыдзкія войны і звычаі многіх тагачасных народаў. Яго называюць «бацькам гісторыі». Сучасьнікі-суайчыньнікі ж назвалі Герадота «бацькам хлуснi».

## Жыцьцяпіс
Жыў Герадот прыблізна паміж 484 і 425 гадамі да н. э., паходзіў з карыйскага места Галікарнасу. У 444/443 г. Герадот перасяліўся разам зь іншымі атэнянамі ў новазаснаваную атэнскую калёнію Фурыі. Найважнейшая частка жыцьця Герадоту — яго падарожжы ў розныя краіны Эўропы і Азіі, а таксама ў Эгіпет — вядома зрэшты надта мала, дый тое зь яго намёкаў.

Вярнуўшыся яшчэ маладым чалавекам на радзіму ў Галікарнас, Герадот узяў удзел у народным руху супраць тырана Лігдаміса і спрыяў яго зрынаньню. У 444 годзе да н. э. Герадот прысутнічаў на Панатэнскіх фэстах і прачытаў там вытрымкі з апісаньня сваіх падарожжаў, выклікаўшы ўсеагульнае захапленьне. Пры канцы жыцьця зьехаў y Турыюм (сучасная Італія), дзе пражыў рэшту дзён.

## Гісторыя

Твор Герадоту — ня строгая гістарычная праца, але таленавіты тэкст і крыху скептычны аповяд пра пачутае і ўбачанае, гэта своеасаблівая энцыкляпэдыя таго часу з гістарычнымі, геаграфічнымі, этнаграфічнымі, прыродазнаўчымі ды літаратурнымі зьвесткамі. Зь дзевяцёх кніжак, альбо музаў, на якія цяпер падзяляецца яго твор, амаль цэлая другая палова — гэта пасьлядоўны гістарычны расповяд пра грэка-пэрсыдзкія войны, што заканчваецца на вестцы пра ўзяцьце Сэсту ў 479 годзе да н. э.

Першая палова зьмяшчае расповеды пра ўзвышэньні Пэрсыдзкага царства, Бабілёнію, Асырыю, Эгіпет, Скітыю, Лібіі і інш. Нягледзячы на рознамасьцевасьць зьвестак, творы Герадота ўяўляюць сабой спробу аб’яднаць рознародны матэрыял агульнымі рэлігійна-этычнымі поглядамі. Адзінства выкладу дасягаецца ў пэўнай меры і тым, што ад пачатку да канца Герадот спрабуе прасачыць барацьбу паміж «барбарамі» і «элінамі», што скончылася вырашальным трыюмфам апошніх, і гэта часам надае працы тэлеалягічны і шавіністычны зьмест.

Нягледзячы на прызнаньне аўтарытэту працы Герадота, як годнай даверу першакрыніцы, варта памятаць, што творы Герадота вядомыя толькі па шмат пазьнейшых рукапісох, напісаных амаль праз паўтары тысячы гадоў пасьля Герадота.

## Бібліяграфія
Творы Герадота захаваліся ў мностве рукапісаў, самая старая і лепшая — мэдычэйская Х ст. — захоўваецца ў Флярэнцыі. Для рэдакцыі тэксту найбольш было зроблена Абіхтам і Штайнам, якім належаць і важнейшыя камэнтаваныя выданьні.

## Літаратура
* Лурье С. Я. Геродот. М.—Л.: 1947

Катэгорыя:Гісторыкі
Катэгорыя:Асобы Старажытнай Грэцыі
P-n пераход

**p-n пераход** уяўляе сабою вобласьць кантакту паўправаднікоў p і n тыпу. Часьцей за ўсё ствараюць p-n пераход на аснове адзінага крышталя шляхам увядзеньня ў яго пасродкам дыфузіі донарнага і акцэптарнага дамешкаў у розных канцэнтрацыях (*плаўны пераход*). Стварэньне p-n пераходу злучэньнем двух адасобленых паўправаднікоў (*рэзкі пераход*) прыводзіць да дэфэкту тыпу «Мяжа зерняў», што можа прывесьці да значнага пагаршэньня ягоных уласьцівасьцяў. Адрозьніваюць *мэталюргічны* і *фізычны пераход*. Мэталюргічны рэзкі пераход уяўляе сабою паверхню сутыкненьня паміж паўправаднікамі розных тыпаў. Мэталюргічны плаўны пераход — паверхня, на якой шчыльнасьці донараў і акцэптараў аднолькавыя. Фізычны пераход — паверхня, на якой узровень Фэрмі перасякае сярэдзіну забароненай зоны.

P-n пераход валодае пэўнымі цікавымі ўласьцівасьцямі, якія маюць карысныя дастасаваньні ў сучаснай электроніцы і фізыцы. Паўправаднік з p-дамешкам мае адносна вялікую электрычную праводнасьць, бо ў ім маецца вялікая колькасьць дзірак. Тое самае можна сказаць і аб паўправадніку з n-дамешкам, бо ў ім маецца вялікая колькасьць электронаў праводнасьці. Аднак вобласьць пераходу паміж паўправаднікамі мае нізкую электрычную праводнасьць, бо яна зьбедненая носьбітамі зараду. Гэтае абумоўлена тым, што ў гэтай вобласьці носьбіты зараду рэкамбінуюць. А з-за гэтага прыкантактныя вобласьці становяцца электрычна зараджанымі (зарад гэтых абласьцей — ёсьць нескампэнсаваны зарад іёнаў дамешку), узьнікае электрычнае поле, якое супрацьстаіць прыходу ў гэтую вобласьць асноўных носьбітаў зараду. Гэтай зьбедненай вобласьцю можна маніпуляваць, што і робіцца ў паўправадніковым дыёдзе, што прапускае ток у адным кірунку і супрацьстаіць яму ў адваротным кірунку. Гэтая ўласьцівасьць тлумачыцца эфэктамі *прамога* і *зваротнага зруху*, дзе панятак *зрух* азначае прыкладаньне напругі да p-n пераходу. Яшчэ адным дастасаваньнем p-n пераходу зьяўляецца біпалярны транзыстар, які складаецца з двух пасьлядоўна разьмешчаных p-n пераходаў. Самы распаўсюджаны тып сонечных элемэнтаў таксама пабудаваны на p-n пераходзе (фотавальтаічны эфэкт): пад узьдзеяньнем сьвятла генэруюцца пары электрон — дзірка, якія падзяляюцца на p-n пераходзе і ствараюць электрычны ток.

Вынаходніцтва p-n пераходу прыпісваюць Расэлу Олу.

Катэгорыя:Электроніка
Сіці оф Манчэстэр

«**Сіці оф Манчэстэр**» () — стадыён у ангельскім горадзе Манчэстэр. Зьяўляецца хатняй арэнай «Манчэстэр Сіці». 5-ы па ўмяшчальнасьці стадыён у ангельскай Прэм’ер-лізе. 4 кастрычніка 2006 году было абвешчана, што на «Сіці оф Манчэстэр» пройдзе фінальны матч Кубка УЭФА 2007—2008 гадоў.

## Вонкавыя спасылкі

* «Сіці оф Манчэстэр» на World Stadiums

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Катэгорыя:Стадыёны Ангельшчыны
Катэгорыя:Манчэстэр
Ўіган Атлетык

«**Ўі́ган Атле́тык**» () — прафэсійны ангельскі футбольны клюб з гораду Ўігану, які належыць да аглямэрацыі Вялікі Манчэстэр.

«Ўіган» праводзіць свае хатнія матчы на стадыне «DW Стэдыюм» з 1999 году, падзяляючы стадыён з рэгбійным клюбам «Ўіган Ўарыёрз». Да 1999 году свае матчы клюб праводзіў на стадыёне «Спрынгфілд Парк». Мянушкай клюбу зьяўляецца «Латыкс» (), атрыманая ад скарачэньня слова «Атлетыкс».

## Гісторыя
### Першыя гады
«Ўіган Атлетык» быў заснаваны ў 1932 годзе й на сёньняшні дзень зьяўляецца адной з самых маладых камандаў, якія калі-небудзь выступалі ў ангельскай Прэм’ер-лізе. Да пачатку 1930-х гадоў горад Ўіган славіўся толькі сваімі рэгбійны дасягненьнямі, дзякуючы мясцовай камандзе «Ўіган Ўарыёрз». Сфармаваць футбольны клюб атрымалася толькі пасьля шасьці няўдач, да гэтага распалася пяць футбольных камандаў, як то «Ўіган Каўнці», «Ўіган Юнайтэд», «Ўіган Таўн», «Ўіган Ровэрз» і «Ўіган Бора». У выніку менавіта шостая спроба аказалася самай доўгатэрміновай.

«Спрынгфілд Парк» былы стадыён каманды «Ўіган Бора» ў выніку стаў хатняй арэнай «Ўіган Атлетыку» й неўзабаве пасьля гэтага клюб быў залічаны ў лігу графства Чэшыр (Паўночна-заходняя мясцовая футбольная ліга). У сваёй раньняй гісторыі «Ўіган Атлетык» дамогся свайго самага значнага посьпеху ў Кубку Ангельшчыны. У сэзоне 1934—1935 гадоў клюб перамог «Карлайл Юнайтэд» зь лікам 6:1, усталяваўшы рэкорд Кубка Ангельшчыны — самы буйны лік пры перамозе аматарскай каманды над прафэсійнай, аднак пазьней гэты рэкорд быў паўтораны ў 1955 годзе «Бостанам Юнайтэд» і ў 1957 годзе «Гэрэфордам Юнайтэд». У 1945 годзе «Ўіган Атлетык» прабіўся ў лігу Ланкашырскай камбінацыі.

## Дасягненьні
* Другое месца ў Чэмпіянаце футбольнай лігі — 2005
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны — 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу
* Фанзын № 1
* Нарвэскія фанаты клюбу
* Гісторыя клюбнай формы

Катэгорыя:Ўіган
Крэйвэн Катэдж

**«Крэйвэн Катэдж»** — футбольны стадыён у Лёндане, у раёне Фулхэм. Заснаваны ў 1896 годзе. Дамашнія матчы на ім гуляе футбольны клюб «Фулхэм». Умяшчальнасьць 26.000 гледачоў.

Катэгорыя:Лёндан
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1896 годзе
Катэгорыя:Стадыёны Ангельшчыны
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Сьпіс выканаўцаў брытанскага блюзу

Сьпіс выканаўцаў '''брытанскага блюзу.
* Alexis Korner
* Alvin Lee
* The Animals
* Aynsley Dunbar Retaliation
* Aynsley Lister
* Billy Nicholls
* Blues Incorporated
* Bluessential
* Carlo Little
* Chicken Shack
* Cream
* Cyril Davies
* Danny Kirwan
* Dave Kelly
* Doctor’s Orders
* Duster Bennett
* Eric Burdon
* Эрык Клэптан
* The Faces
* Foghat
* Ginger Baker
* Graham Bond
* The Hoax
* Jack Bruce
* Джэф Бэк
* Jeremy Spencer
* Джымі Пэйдж
* Jo Ann Kelly
* John Mayall & the Bluesbreakers
* Keith Relf
* Led Zeppelin
* Liz Green
* Long John Baldry
* Medicine Head
* Mick Clarke
* Mister Doo
* Mitch Mitchell
* Mungo Jerry
* Noel Redding
* Paul Jones
* Peter Green
* Pink Floyd
* The Poets
* Rab Patterson
* Ray Dorset
* Rod Stewart
* The Rolling Stones
* Santa Barbara Machine Head
* Savoy Brown
* The Small Faces
* Steampacket
* Ten Years After
* Terry St Clair
* Them
* Tramp
* T.S. McPhee
* Twice as Much
* Van Morrison
* Whitesnake
* The Yardbirds

Катэгорыя:Блюз
Выканаўцы брытанскага блюзу
Віялянчэль

**Віялянчэ́ль** — музычны інструмэнт, які належыць да групы струнна-смычковых інструмэнтаў. Віялянчэль мае чатыры струны. (Ля-рэ-соль-до). Віялянчэль уваходзіць у склад Сымфанічнага аркестра.

## Гісторыя
Віялянчэль зьявілася ў першай палове XVI стагодзьдзя ад смычковых інструмэнтаў народнага паходжаньня. Да канца XVIII стагодзьдзя выціснула Гамбія. Клясычныя ўзоры віялянчэлі стварылі італьянскія майстры XVII-XVIII стст. А. Амаці, Дж. Гварнэры, Д. Монтальяна і А. Страдывары.

## Музыкі, якія выкарыстоўвалі ў сваёй творчасьці віялянчэль
* Apocalyptica — фінскі гурт
* Rastrelli Cello Quartet

Катэгорыя:Смычковыя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Італьянскія вынаходніцтвы
Катэгорыя:Капмпазытныя хардафоны
Катэгорыя:Італьянскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Барокавыя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Аркестравыя інструмэнты
Адырна

**Адырна** — старажытны шматструнны музычны інструмэнт. Выкарыстоўваўся старажытнымі цюркамі і кыпчакамі. Першапачаткова рабіўся ў форме лука з дрэва і скуры. Калі-некалі прылада стылізоўвалася пад рагатых зьвярэй (аленя, брудзіла, казла).

Тэхніка гульні на прыладзе — перабор струн пальцамі.

Катэгорыя:Казаскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Цюрскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Хардафоны
Альт (духавы інструмэнт)

**Альт** (**альтгорн**) — шырокамензурны медны духавы музычны інструмэнт авальнай формы. Дыяпазон альта — ад ля вялікай актавы да сі-бэмоль першай. З-за досыць бляклага і невыразнага гуку сфэра ўжываньня альта абмяжоўваецца духавымі аркестрамі, дзе ён выконвае, як правіла сярэднія галасы.

Катэгорыя:Музычныя інструмэнты
Бітва пры Гэмінгштэце

**Бітва пры Гэмінгштэце** адбылася 17 лютага 1500 году блізу вёскі Гэмінгштэт у сёньняшнім Шлезьвіг-Гальштайне, што ў Нямеччыне. Бітва была спробай герцага Фрыдрыха і герцага Ёгана падпарадкаваць сялянства Дыртмаршэну, якое ўстанавіла сялянскую рэспубліку на ўзьбярэжжы Паўночнага мора (герцаг Ёган адначасова зьяўляўся каралём Кальмарскае уніі).

Герцагскае войска складалася зь «Вялікае Гвардыі», 4000 наймітаў зь Нідэрляндаў пад камандай дробнага шляхціца (Юнкера) на імя Зьленц; 2000 узброенай кавалерыі; блізу 1000 артылерыстаў і 5000 простых жаўнераў. Абаронцаў было блізу 6000 сялянаў., якія былі добра ўзброеннай і арганізаванай міліцыяй, а не кепскаарганізаванай хеўрай, якая звычайна атасаямляецца зь сялянскім войскам. Па заняцьці вёскі Мэльдорф герцагскае войска працягнула наступ, але было спынена барыкадай, экіпаванай гарматамі (*Geschütze*). Абароцы адчынілі адзін шлюз на плаціне, каб затапіць мясцовасьць. Зямля хутка ператварылася ў багну і мелкаводныя азёры. Зьбітыя разам на вузкае дарозе безь цьвёрдае зямлі пад нагамі герцагскае войска было пазбаўлена магчымасьці скарыстаць сваю колькасную перавагу. Лёгкаўзброеныя сяляне добра ведалі навакольле і, з дапамогай жэрдзяў, перабіраліся праз багну і затоны. У выніку большасьць герцагскіх жаўнераў патанулі ў вадзе, але не былі забітыя праз зброю. Дакладных зьвестак пра страты Дзітмаршэнцаў няма, але вядома, што датчане і галяндзцы разам згубілі больш за палову свайго войска, блізу 7000 забітых і 1500 параненых.

Фэрмэр Вульф Ізэбранд быў лідэрам і арганізатарам сялянскае абароны. Вядома, што ён быў сапраўднай гістарычнай асобай. Аднак існаваньне іншых удзельнікаў дакладна нявызначана. Напрыклад, легендарны Раймэр фон Вімэрштэт паводле міта забіў Юнкера Зьленіца, камандуючага «Вялікай Гвардыяй»; іншым малаверагодным удзельнікам была «дзева» Тэльсэ.

Шматлікія дэталі тых падзеяў былі дададзеныя ў пазьнейшы час, каб зрабіць постаць абаронцаў больш гераічнай. У 1900 годзе быў пабудаваны помнік у іх гонар. Культ дасягнуў свайго піка ў часы панаваньня нацыстаў, калі сябры партыі выкарыстоўвалі імёны абаронцаў у сваёй прапагандзе. Сёньня на месцы бітвы існуе больш нэўтральны музэй, які шануе памяць бітвы.

Бітва пры Гемінгштэце — першы узор выкарыстаньня ляндшафту ў вайсковае тактыцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Даніі
Катэгорыя:Бітвы Нямеччыны
Катэгорыя:Падзеі 1500 году
Рудольф Баршай

**Рудольф Барысавіч Баршай** (28 верасьня 1924, станіца Лабінская, Краснадарскі край — 2 лістапада 2010, Базэль, Швайцарыя) — савецкі і ізраільскі альтыст і дырыгент.

## Прызнаньне
Ляўрэат Прэміі Грамафон (1988), Канскай прэміі за клясычную музыку (2003) і іншых.

Катэгорыя:Расейскія дырыгенты
Катэгорыя:Расейскія музыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснадарскім краі
Катэгорыя:Памерлі 2 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Базэлі
Ангельскі ражок

**Анге́льскі ражо́к** — драўляны духавы музычны інструмэнт, які ўяўляе сабой альтовы габой. Найменьне «ангельскі» атрымаў выпадкова з-за хібнага ўжываньня францускага слова anglais («ангельскі») замест правільнага angle («выгнуты кутом» — па форме паляўнічага габоя, ад якога і адбыўся ангельскі ражок).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музычныя інструмэнты
Апх’ярца

**Апхьарца** або **апхіарца** — струнна-смычковы музычны інструмэнт. Апхьарца — адзін з асноўных народных музычных інструмэнтаў абхаза-адыгскіх народаў.

Апхьарца ўяўляе сабой двухструнны інструмэнт з вузкім верацёнападобным корпусам. Галоўка, шыйка і корпус вырабляюцца з аднаго дрэва. Корпус дзяўбаны, дно выпуклае, дэка плоская, яловая. У дэке выразаныя рэзарнатарныя адтуліны. На тыльным боку корпуса, у пераходу яго ў шыйку, маецца адтуліна, у якое, як у футарал, апускаецца смычок. Струны жыльныя, унізе прывязваюцца да струнаўтрымальнік ў выглядзе драўлянай планкі. Падстаўка для струн высокая, выгінастая. Смычок прамы, вонкава нагадвае стралковы лук. Волас зьяднаньне конскі, які перад гульнёй шаруюць смалой, прымацаванай да тыльнага боку корпуса. Граюць на апхьарце седзячы, трымаючы прыладу апушчаным уніз у нахільным становішчы, заціснуўшы канец корпуса паміж каленамі.

Пад акампанэмэнт апхьарцы сьпяваліся ў асноўным гісторыка-гераічныя песьні. У мінулым у кожным атрадзе былі свае апхьарцысты. Яны хадзілі ў бой наперадзе войска. Назоў «апхьарца» па сваім паходжаньні зьвязана з вайскоўцам побытам народа і ўзыходзіць дарэчы «апхъарцага», што ў перакладзе па-беларуску азначае «то, чым падахвочваюць ісьці наперад». Абхазы выкарыстаюць сьпеў пад апхьарцу і як гаючы сродак.

Катэгорыя:Музычныя інструмэнты
Другая бітва пры Лепанта

**Другая бітва пры Лепанта** (альбо **Мадонская бітва**) адбылася ў жніўні 1500 году падчас вайны 1499—1503 гадоў паміж Аcманскае імпэрыяй і Вэнэцыянскай рэспублікай. Атаманы, якія выйгралі бітву пры Зончыё (першая бітва пры Лепанта/ бітва пры Сапіенца) у папярэднім годзе, ізноў атрымалі перамогу пад кіраўніцтвам адмірала Кемаля Рэйса.

У сьнежні 1499 году вэнэцыянцы атакавалі Лепанта ў надзеі вярнуць сябе тэрыторыі, згубленыя пасьля бітвы пры Зончыё. Флёт на чале з Кемалем Рэйсам выплыў з Кефалёніі і адбіў Лепанта ў вэнэцыянцаў. Атаманы заставаліся ў Лепанта з красавіка па травень 1500 году, дзе іх караблі былі адрамантаваныя 15000-ым войскам рамесьнікаў, якіх сагналі з усяго навакольля. Адсюль Кемаль Рэйс выплыў і бамбардыраваў вэнэцыянскія порты на высьпе Корфу (Керкіра), а ў жніўні 1500 году ізноў разграміў вэнэцыянскі флёт. З мора атаманы бамбардыравалі крэпасьць Мадон і захапілі вакольны горад. Пазьней у тым жа годзе Кемаль Рэйс уступіў у бой з вэнэцыянскім флётам блізу ўзьбярэжжа Карона і захапіў горад разам з вэнэцыянскай брыгантынай. Адсюль яго флёт накіраваўся да выспы Сапіенца і патапіў вэнэцыянскую галеру «Lezza». У верасьні 1500 году Кемаль Рэйс зрабіў напад на Ваюсу, а ў кастрычніку ён зьявіўся на мысе Санта Марыя, што на высьпе Лефкада, перад тым як скончыць кампанію і вярнуцца ў Стамбул у лістападзе.

Пасьля Мадонскае бітвы турэцкія флёт і войска хутка падавілі супраціў большасьці вэнэцыянскіх уладаньняў у Грэцыі.

Мадон і Карон, «два вокі Рэспублікі», былі згубленыя, а турэцкая кавалерыя рабіла рэйды, якія сягалі вэнэцыянскіх уладаньняў у паўночнае Італіі. У 1503 годзе Вэнэцыя ізноў змушана была шукаць міру, прызнаўшы ўсе турэцкія заваёвы.

Катэгорыя:Бітвы
Катэгорыя:1500
Гудысан Парк

«**Гу́дысан Парк**» () — футбольны стадыён у Лівэрпулі, Ангельшчына. Хатняя арэна футбольнага клюбу «Эвэртан».

Пабудаваны ў 1892 годзе, і зьяўляецца адным з найстарэйшых футбольных стадыёнаў у сьвеце. На «Гудысан Парк» была пабудаваная першая ў сьвеце кансольная трыбуна (у 1971 годзе), поле стадыёну было першым у ангельскай лізе абсталяванае падагрэвам.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя стадыёну на сайце Toffeeweb

Катэгорыя:Ангельскія футбольныя стадыёны
Катэгорыя:Спартовыя збудаваньні Лівэрпулу
Катэгорыя:Эвэртан Лівэрпул
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1892 годзе
Катэгорыя:Стадыёны ангельскай Прэм’ер-Лігі
Катэгорыя:Колішнія бэйсбольныя стадыёны
Катэгорыя:Славутасьці Лівэрпулю
Альт (струнны інструмэнт)

**Альт** (, , , ) або **альт скрыпічны** — струнны смычковы музычны інструмэнт такой жа, што і скрыпка, але больш вялікіх памераў, таму гучыць у ніжэйшым рэгістры. Струны альта наладжаныя на квінту ніжэй скрыпічных — c, g, d1,a1 (да, соль малой актавы, рэ, ля першай актавы). Найболей ужывальны дыяпазон — ад c (да малой актавы) да e (мі трэцяй актавы), у сольных творах магчыма ўжываньне больш высокіх гукаў. Ноты пішуцца ў альтавых і скрыпічных ключах.

Прыёмы гульні на альце і рыскі — тыя жа, што і на скрыпцы, але гук меней яркі, матавы, зьлёгку гугнявы. Такі тэмбр альта — следзтва таго, што памеры яго корпуса («рэзарнатаннай скрыні») не адпавядаюць яго будую. Калі сканструяваць альт большага памеру, то яго немагчыма будзе трымаць на плячу, як скрыпку або паміж нагамі, як віялянчэль.

У якасьці сольнай прылады альт сустракаецца адносна рэдка. Асноўная сфэра ўжываньня альтаў — сымфанічныя і струнныя аркестры, дзе яны выконваюць, як правіла, сярэднія галасы. Альт — абавязковы ўдзельнік струннага квартэта, часта выкарыстоўваецца ў іншых камэрных складах.

## Альтысты
* Рудольф Баршай
* Вадзім Барысаўскі
* Юры Башмет
* Юры Гандэльсман
* Хведар Дружынін
* Кім Кашкаш’ян
* Лоўрэнс Паўэр
* Ўільям Прымроз
* Максім Рысанаў
* Ліянель Тэртіс

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Струнныя музычныя інструмэнты
Рэдынг (футбольны клюб)

«**Рэ́дынг**» () — ангельскі футбольны клюб, які базуецца ў горадзе Рэдынг. Клюб мае даўнюю мянушку «Роялз» (), у сувязі з разьмяшчэньнем у Каралеўскім графстве Бэркшыр. «Рэдынг» быў заснаваны ў 1871 годзе, такім чынам клюб зьяўляецца адной з найстарэйшых камандаў у Ангельшчыне, але ён не далучаўся да Футбольнай лігі да 1920 году, і ніколі не гуляў у найвышэйшай лізе ангельскай футбольнай сыстэмы да сэзону 2006—2007 гадоў.

Хатнія матчы клюб праводзіў на стадыёне «Элм Парк», які налічвае 102 гады існаваньня. Аднак у 1998 годзе «Рэдынг» пераехаў на новы стадыён «Мадэйскі», які быў названы ў гонар старшыні клюбу сэра Джона Мадэйскага.

## Гісторыя

### Гады аматарства
Заснаваны ў 1871 годзе футбольны клюб «Рэдынг», у пачатку сваёй гісторыі прымаў удзел толькі ў кубкавых матчах і таварыскіх сустрэчах. Першы ўдзел клюбу ў Кубку Ангельшчыны адбыўся ў 1890 годзе. Выступы клюбу ў нацыянальным кубку былі вельмі няўдалымі, а ў 1894 годзе каманда была зганьбавана зьневажальнай паразай, «Рэдынг» быў разгромлены клюбам «Прэстан Норт Энд» зь лікам 0:18 ужо ў першым раўндзе турніру. У тым жа годзе «Рэдынг» атрымаў права прымаць удзел у чэмпіянаце Паўднёвай лігі. Толькі праз год клюб атрымаў прафэсійны статус.

### Першая палова XX стагодзьдзя
У першыя гады XX стагодзьдзя каманда знаходзілася ў падвале ангельскай Футбольнай лігі. Толькі ў сэзоне 1920—1921 гадоў каманда апынулася ў складзе трэцяга дывізіёну, у выніку ўключэньня ў яго Паўднёвай лігі. Празь пяць гадоў, у 1926 годзе, камандзе ўдалося дамагчыся посьпеху й перамагчы ў чэмпіянаце гэтага дывізіёну, а ў наступным 1927 годзе каманда дайшла да паўфіналу Кубка Ангельшчыны. Гэта дасягненьне да сёньняшняга дня зьяўляецца рэкордным для клюбу ў нацыянальным кубку. У 1931 годзе клюб зноўку апынуўся ў трэцім дывізіёне, у якім выступаў усе 1930-я гады, да пачатку Другой сусьветнай вайны. Пасьля вайны, у верасьні 1946 году, «Рэдынг» атрымаў самую буйную перамогу ў сваёй гісторыі, каманда разграміла «Крыстал Пэлас» зь лікам 10:2.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рэдынг (Ангельшчына)
Рэдынг (Ангельшчына)

**Рэ́дынг** () — горад у Ангельшчыне, сталіца і самы буйны горад графства Бэркшыру. Насельніцтва на 2001 год —  жыхароў, з прыгарадамі —  жыхароў.

## Асобы
* Кейт Ўінсьлет — брытанская акторка

## Вонкавыя спасылкі
Рэдынг

**Рэ́дынг** ():
* Рэдынг (Ангельшчына) — горад у Ангельшчыне, сталіца і самы буйны горад графства Бэркшыр.
* Рэдынг (Агаё) — горад у штаце Агаё, ЗША.
* Рэдынг (Пэнсыльванія) — галоўны горад акругі Бэркс, Пэнсыльванія, ЗША. 
* Рэдынг (футбольны клюб) — ангельскі футбольны клюб з аднайменнага горада.
Рэдынг (Пэнсыльванія)

**Рэ́дынг** () — галоўны горад акругі Бэрксу, Пэнсыльванія. Паводле перапісу 2000 году, насельніцтва гораду складала 81 207 чалавек. Такім чынам, па насельніцтве горад зьяўляецца пятым у Пэнсыльваніі пасьля Філадэлфіі, Пітсбургу, Алэнтаўну і Эрыэ.

## Асобы
У Рэдынгу нарадзіўся пісьменьнік Джон Апдайк.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Пэнсыльваніі
Футбольная ліга Ангельшчыны

**Футбольная ліга Ангельшчыны** () — прафэсійная футбольная ліга, у якую ўваходзяць клюбы Ангельшчыны і, часткова, Ўэйлзу. Зьяўляецца часткай «піраміды» чэмпіянату Ангельшчыны па футболе.

Самыя моцныя клюбы лігі па выніках сэзону пераходзяць у Прэм’ер-Лігу, у сваю чаргу самыя слабыя клюбы Прэм’ер-Лігі па выніках сэзону адпраўляюцца ў Футбольную лігу.

## Структура
Футбольная ліга складаецца з трох чэмпіянатаў.
* У парадку зьмяншэньня значнасьці:
** Чэмпіянат футбольнай лігі (Football League Championship)
** Першая ліга (The Football League One)
** Другая ліга (The Football League Two)

У кожнай лізе ўдзельнічаюць па 24 каманды. Клюбы, якія уваходзяць у арганізацыю, маюць прафэсійны статус.

Катэгорыя:Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе