Акадыйскі францускі дыялект

**Акады́йскі францу́скі дыяле́кт**, **акады́йская францу́ская** () — рэгіянальны дыялект канадзкага варыянту францускае мовы.

Дыялект пашыраны сярод франкамоўнага насельніцтва канадзкае правінцыі Нью-Брансўік, малых супольнасьцяў на тэрыторыях рэгіёну Гаспэ (усход правінцыі Квэбэк), малых групаў франкамоўных правінцыяў Новая Шатляндыя ды Востраў Прынца Эдўарда, на выспах Мадлен у заліве Сьв. Ляўрэнтыя, а таксама ў паўночных рэгіёнах амэрыканскага штату Мэн.

## Асноўныя рысы
Праз прычыну таго, што носьбіты акадыйскага дыялекту ня мелі кантактаў з Францыяй з канца XVIII да ХХ стагодзьдзя, акадыйскі францускі дыялект захаваў шэраг асаблівасьцяў, якія вымерлі ў Францыі падчас XIX стагодзьдзя.

Гэта можна ўбачыць прыкладам:

* У адрозьненьне ад іншых дыялектаў (як, напрыклад, мэтрапольны францускі), што рэалізуюць у маўленьні увулярны гук *r*, акадыйскі францускі дыялект рэалізуе альвэалярны дрыжачы гук: прыкладам, слова „rouge” () вымаўляецца як [ruʒ].

* Канчатак дзеяслова трэцяй асобы множнага ліку рэалізуецца як *-ont*: прыкладам „ils mangeont” ([imɑ̃ʒɔ̃], ) у адрозьненьне ад мэтрапольнага францускага „ils mangent” ([ilmɑ̃ʒ]), дзе адсутнічае вымаўленьне канчатка.

* Выкарыстаньне *-ions* (за сёньняшнім часам толькі канчатак дзеяслова першай асобы множнага ліку) замест *-ais*, як адзіночны канчатак першай асобы, у часе „imparfait”: прыкладам „j'avions”, „j'aimions”, „j'étions” замест „j'avais”, „j'aimais”, „j'étais” (). Гэтая асаблівасьць хутчэй за ўсё вынікае праз старое вымаўленьне канчатка *-ais* у Францыі за часамі да прыходу да ўлады Людовіка XIV, калі яго вымаўленьне было падобным да *-ois* у большасьці выпадкаў (напрыклад „françois” для „français”, „j'avois” для „j'avais” і г.д.).

Шматлікія аспэкты акадыйскага францускага дыялекту (слоўны запас, альвэалярнае *r* і г.д.) па-ранейшаму распаўсюджаныя ў сельскіх раёнах на захадзе Францыі. Носьбіты мэтрапольнага варыянту францускай і нават іншых канадзкіх дыялектаў часам маюць нязначныя цяжкасьці ў разуменьні акадыйскага францускага дыялекту.

Існуюць таксама шыяк (сярод ягоных рысаў вылучаецца моцны ўплыў ангельскае мовы) і францускі дыялект заліва Сэнт-Мэры (асобны від акадыйскага францускага дыялекту, на якім размаўляюць у навакольлях Клэр і Таскет, Новая Шатляндыя).

## Фаналёгія
### Паляталізацыя
* /k/ ды /tj/ звычайна замяняюцца гукам [tʃ] перад галоснымі пярэдняга шэрагу. Напрыклад, *quel, queue, cuillère, quelqu'un* ды *cul* звычайна рэалізуюцца як *tchel, tcheue, tchuillère, tchelqu'un* ды *tchu*. *Tiens* вымаўляецца як *tchin* [tʃɛ̃].

* /ɡ/ ды /dj/ часта рэалізуецца як [dʒ] (часам як [ʒ]) перад галоснымі пярэдняга шэрагу. Напрыклад, *bon dieu* ды *gueule* рэалізуюцца як *bon djeu* ды *djeule*; *braguette* як *brajette* (цераз гэтае вымаўленьне й узьнікла назва Ca**j**un, ад Aca**di**an).

### Мэтатэза
Мэтатэза зьяўляецца досыць распаўсюджанай зьявай. Напрыклад, *mercredi* () рэалізуецца як *mécordi*, *grenouille* () — як *guernouille*. *Je* () часта вымаўляецца як *euj*.

У словах "re" часта вымаўляецца як "er". Напрыклад:

* *berloque* для „*breloque*”, *berouette* для „*brouette*” , *ferdaine* для „*fredaine*”, *guerlot* для „*grelot*”, *s'entertenir* для „*s'entretenir*”.

### Вымаўленьне oi
* *oui* () гучыць як *ouaille* або сучаснае францускае *ouais*, што азначае «так» (таксама выкарыстоўваецца *oua*).

* *trois* () можа часам рэалізоўвацца як *trouo* (першапачаткова *troé*).

### r
*r* у словах з канчаткам *-bre* часта не вымаўляецца. Напрыклад, *libre* (), *arbre* (), *timbre* ()* рэалізуецца як *lib*, *arb* ды *timb*.

=== Лічэбнікі ===
У [[Новая Шатляндыя|новашатляндзкіх]] грамадах Ўэджпарт і Пабніко лічбы *soixante-dix* (), *quatre-vingts* (), *quatre-vingt-dix* () вымаўляюцца як septante, huitante ды nonante; гэтая зьява таксама назіралася ў [[швайцарская француская мова|швайцарскай]] і [[бэльгійская француская мова|бэльгійскай францускай]].

=== Іншае ===
/ɛr/ часам рэалізуецца як [ar] ці [ɑr]. Напрыклад, *merde* ды *perdre* становяцца *marde* ды *pardre*. Гэтае правіла таксама часта прысутнічае ў [[квэбэцкая француская мова|квэбэцкай францускай]], аднак *a* зьяўляецца насавою (*â*).

* *deux* () можа часам гучаць як *doy''.

## Глядзіце таксама
* Акадыя
* Франка-акадыйцы

## Вонкавыя спасылкі
* Le Glossaire acadien
* Dictionary - Definition of Acadian-english/
* lapiquine.ca

## Крыніцы

Катэгорыя:Француская мова
Катэгорыя:Мовы Канады
Катэгорыя:Мовы ЗША