Пімен Панчанка

**Пі́мен Емялья́навіч Па́нчанка** (23 жніўня 1917, Рэвель, цяперашні Талін — 2 красавіка 1995, Менск, Беларусь) — беларускі паэт, перакладчык, крытык. Народны паэт Беларусі (1973).

## Жыцьцяпіс
Бацькі — бедныя сяляне, у пошуках заробку выехалі ў Прыбалтыку. У 1920 годзе сям’я вярнулася ў Бягомель. У 1934 годзе скончыў пэдагагічныя курсы ў Бабруйску. У 1934—1935 гадах — загадчык Алянскай пачатковай школы Бабруйскага раёну, у 1935—1936 гадах — настаўнік Казуліцкай няпоўнай сярэдняй школы Качэрыцкага раёну, у 1938—1939 гадах выкладаў мову і літаратуру ў Качэрыцкай сярэдняй школе Магілёўскай вобласьці.

Першыя вершы зьявіліся ў 1934 годзе ў качэрыцкай раённай газэце «Кіравец» і альманаху «Ўдарнікі».

Навучаўся завочна на філялягічным факультэце Менскага настаўніцкага інстытуту (скончыў у 1939 годзе). Зь верасьня 1939 году да студзеня 1946 году ў Чырвонай Арміі — спэцыяльны карэспандэнт, пісьменьнік у армейскіх і франтавых газэтах.

Прымаў удзел у паходзе Савецкай Арміі ў Заходнюю Беларусь у верасьні 1939 году, у баях на Бранскім, Заходнім, Калінінскім, Паўночна-Заходнім франтах, у 1944—1945 гадах знаходзіўся з часткамі Савецкай Арміі ў Іране.

З 1946 году працаваў у рэдакцыях часопісу «Вожык», газэты «Літаратура і мастацтва», быў галоўным рэдактарам часопісаў «Советская Отчизна» (цяпер «Нёман», 1954—1958), «Маладосць» (1958—1966).

У часы рэдактарства Панчанкі ў часопісе «Маладосць» расквітнеў талент Васіля Быкава. Пасьля таго, як у 1965 годзе была надрукаваная аповесьць «Мёртвым не баліць», Панчанка хутка быў зьняты з пасады галоўнага рэдактара.

Сакратар праўленьня СП БССР (1966—1971).

Як сябра дэлегацыі БССР у 1958 годзе прымаў удзел у рабоце XIII сэсіі Генэральнай Асамблеі ААН. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1957—1967, 1971—1975), старшынём Рэспубліканскага камітэта абароны міру. Сябра Беларускага ПЭН-цэнтру з 1989 году. Сябра СП СССР з 1938 году.

Адзін з падпісантаў адкрытага ліста да Міхаіла Гарбачова ў абарону беларускай нацыянальнай культуры і мовы.

## Жыве Беларусь!

Пімен Панчанка — аўтар тэксту «Партызанскага маршу», улёткі зь якім захоўваюцца ў фондах Віцебскага абласнога краязнаўчага музэю:

У 1995 годзе ён разам з Народны паэтам Беларусі Максімам Танкам, акадэмікам і віцэ-прэзыдэнтам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Радзімам Гарэцкім і іншымі беларускімі творчымі і навуковымі дзеячамі выступіў з прапановай прыняць у якасьці дзяржаўнага гімну Беларусі верш Алеся Ставера «Вякамі стваралі мы нашу дзяржаву», дзе апяваюцца герб Пагоня і бел-чырвона-белы сьцяг (*сьцяг Айчыны*) і сьцьвярджаецца нацыянальны дэвіз: «*Дружней, беларусы! Гучней, беларусы! Гукайма: Жыве Беларусь!*».

## Пратэст супраць зьнішчэньня беларускай мовы

У 1964 годзе Пімен Панчанка напісаў верш «Родная мова», у якім выказаў пратэст супраць зьнішчэньня беларускай мовы савецкімі ўладамі:

Аднак на патрабаваньне выдавецтва (іначай — кніга не выйдзе) паэт мусіў зьмяніць фінальную страфу на «*Ці плачу я, ці пяю, / Ці размаўляю з матуляю — Песьню сваю, мову сваю / Я да грудзей прытульваю*». У такім выглядзе «Родная мова» друкавалася ва ўсіх выбраных, зборах твораў і школьных падручніках.

## Творчасьць

### Зборнікі паэзіі

* 1938 «Упэўненасць»
* 1940 «Вераснёвыя сцягі»
* 1941 зборнік «Трывожныя зарніцы» быў падрыхтаваны да друку і згарэў у час вайны),
* 1942 «Тебе, Беларусь!» (апублікаваны ў Маскве ў перакладзе на расейскую мову)
* 1943 «Дарога вайны» (Масква)
* 1945 «Далёкія станцыі»
* 1947 «Гарачыя вятры» (вершы і паэмы)
* 1948 «Вершы»
* 1949 «Прысяга»
* 1950 «За шчасце, за мір!»

* 1952 «Вершы і паэмы»
* 1955 «Шырокі свет»
* 1956 «Выбраныя творы»
* 1957 «Гарачы лівень» (гумар і сатыра)
* 1959 «Кніга вандраванняў і любові»
* 1960 «Нью-Йоркскія маланкі»
* 1962 «Тысяча небасхілаў»
* 1964 «Чатыры кантыненты» (вершы і паэмы)
* 1966 «Пры святле маланак»
* 1967 «Размова з наследнікамі» (вершы і паэма)
* 1972 «Снежань»
* 1973 «Вершы»

* 1975 «Выбранае»
* 1976 «Крык сойкі»
* 1977 «Вячэрні цягнік»
* 1980 «Лірыка»
* 1980 «Млечны Шлях»
* 1981 «Маўклівая малітва»
* 1983 «Дзе начуе жаўранак»
* 1984 «Сіні ранак»
* 1985 «Лясныя воблакі»
* 1986 «І вера, і вернасць, і вечнасць»
* 1987 «Прылучэнне» (вершы і паэма)
* 1988 «Горкі жолуд»
* 1988 «Неспакой»

### Зборы твораў
* 1959 Збор твораў у 2-х тамах
* 1967—1971 Збор твораў у 3-х тамах
* 1981—1983 Збор твораў у 4-х тамах.

### Іншае
* 1977 «На паэтычным небасхіле» літаратурна-крытычныя артыкулы

Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы Ф. Шылера («Разбойнікі»), А. Міцкевіча, Я. Райніса, А. Пракоф’ева, А. Суркова, Т. Масэнкі, Б. Чалага, паэму М. Нагнібеды «Матулям з Расой» і інш.

Многія вершы пакладзены на музыку.

## Узнагароды і званьні
* 1959 — Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы за «Патрыятычную песню»
* 1967 — Дзяржаўная прэмія БССР імя Янкі Купалы за кнігу вершаў «Пры святле маланак»
* 1973 — Народны паэт БССР
* 1981 — Дзяржаўная прэмія СССР за кнігу вершаў «Где ночует жаворонок» (Масква, 1979)
* ордэн Леніна,
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга (3-чы),
* ордэн «Знак Пашаны» (2-чы),
* ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі,
* ордэн Айчыннай вайны II ступені,
* мэдалі.

## Ушанаваньне памяці
18 студзеня 1996 году ў гонар Пімена Панчанкі назвалі адну з новых вуліцаў Менску (мікрараён Сухарава).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Панчанка Пімен // 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Таліне
Катэгорыя:Народныя паэты Беларусі
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў БССР
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы