open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Благавешчанск

**Благаве́шчанск** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Амурскай вобласьці. Горад зьяўляецца адзіным адміністрацыйным цэнтрам суб’екта Расейскай Фэдэрацыі, якія знаходзяцца непасрэдна на ейнай дзяржаўнай мяжы. Пяты горад паводле велічыні на Далёкім Усходзе.

## Гісторыя
Упершыню расейцы зьявіліся на месцы зьліцьця двух рэкаў, Амуру й Зеі, улетку 1644 году, калі там спыніўся першапраходзец Васіль Паяркоў са сваім войскам. У 1653 годзе земляпраходзец Ярафей Хабараў вырашыў пабудаваць на гэтым месцы астрог, але пасьля падпісаньня ў 1689 годзе Нерчынскай дамовы расейцы былі вымушаныя пакінуць левы бераг Амуру.

Годам стварэньня Благавешчанску лічыцца 1856 год, калі быў закладзены Вусьць-Зейский вайсковы пост. Да 1856 году насьпела неабходнасьць канчаткова вызначыцца з прыналежнасьцю левага берага Амуру Расейскай імпэрыі. Для гэтага трэба было прыняць меры па замацаваньні ў гэтай мясцовасьці расейскага насельніцтва. 2 чэрвеня 1856 году на левы бераг Амуру непадалёк ад вусьця Зеі прыбыў вайсковы атрад колькасьцю каля 500 жаўнераў, якія заняліся расчысткай тэрыторыі, падрыхтоўкай яе для разьмяшчэньня будучых перасяленцаў. Жаўнеры выкарчоўвалі лес, бярвёны рыхтаваліся для пабудоваў, расчышчалі месца пад агароды.

## Культура

Благавешчанск мае багатую гістарычную й культурную спадчыну. У горадзе маецца тэатар драмы, які ў 2012 годзе адкрыў свой ​​125 сэзон, лялечны тэатар, два паркі, шэсьць кінатэатраў, грамадзка-культурны цэнтар. У горадзе створана чатыры зоны адпачынку, абсталяваных фантанамі.

Амурскі краязнаўчы музэй ёсьць адно з галоўных гістарычных будынкаў горада. Гэтая пабудова XIX стагодзьдзя была створана архітэктарамі зь Нямеччыны. У музэі зьмяшчаюцца гістарычныя зводкі найважнейшых падзеяў у гісторыі й культуры, палітыцы гораду й вобласьці на мяжы стагодзьдзяў.

## Гарады-сябры
* Удаляньчы, Кітай
* Хэйхэ, Кітай

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт гораду
* Афіцыйны сайт гарадзкой думы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Амурская вобласьць
Дайнава Аліта

«**Дайнава**» () — летувіскі футбольны клюб з гораду Аліты. Заснаваны ў 2010 годзе. Расфармаваны ў 2014 годзе.

## Галоўныя трэнэры
* Вігініюс Сінкевічус
* Рымвідас Качанаўскас (2012—2013)
* Дарус Урбэлёніс (2013—2014)
* Сяргей Алейнікаў (2014)
* Марка Рагіні (2014)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аліта
Ірына Лой

**Іры́на Лой** ( , Менск) — беларуская сьпявачка і бард. Ляўрэат конкурсу «*Маладыя таленты Беларусі*» ў 2011 годзе. Удзельніца праекту «*Барды Свабоды — 2012*».

Скончыла Інстытут тэалёгіі БДУ. Аўтар сцэнарыяў на хрысьціянскую тэматыку для батлейкі.

## Літаратура
* Юшкевич С. Небо и земля : Сценарии для батлейки / С. Юшкевич, И. Лой, А. Досина, Н. Куксачёв. — Мн.: Зорны верасень, 2008.

## Вонкавыя спасылкі
* «Маладыя таленты Беларусі» вызначаны | Першы нацыянальны канал беларускага радыё
* Барды свабоды — 2012 — Радыё Свабода. Навіны Беларусі || Radio Svaboda. News from Belarus

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія барды
Караганда

**Караганда** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтар Карагандзінскай вобласьці. Горад зьяўляецца буйным індустрыяльна-прамысловым, навуковым і культурны цэнтрам.

10 лютага 1934 году Караганда атрымала статус гораду. Мясцовымі органамі кіраваньня зьяўляюцца гарадзкі акімат і гарадзкі масліхат. У Карагандзінскай вобласьці працуюць буйныя прадпрыемствы па здабычы вугалю, прадпрыемствы машынабудаваньня, мэталаапрацоўкі і харчовай прамысловасьці. У горадзе працуе вялікая колькасьць прадпрыемстваў транспарту й сувязі.

## Гісторыя
Яшчэ ў XIX стагодзьдзі на месцы гораду была пустэча. Існуе легенда, згодна зь якой, у 1833 годзе хлопчык-пастух Апак Байжанаў знайшоў вугаль. У канцы XIX стагодзьдзя пачалася здабыча вугалю спачатку расейскімі купцамі, затым францускімі й ангельскімі прадпрымальнікамі.

У 1930 годзе была адноўлена актыўная здабыча вугалю й пачалося будаўніцтва часовага жыльля тыпу глінабітных паўзямлянак для раскулачаных грамадзянаў СССР і іхных сем’яў.

## Рэлігія

У Карагандзе мірна суіснуюць прадстаўнікі розных рэлігійных кірункаў. Асноўнымі рэлігіямі ў горадзе зьяўляюцца іслам суніцкага толку й праваслаўе, таксама быў распаўсюджаны каталіцызм, але ў сувязі з адтокам нямецкага насельніцтва колькасьць ягоных прыхільнікаў скарацілася. У Карагандзе таксама існуюць хрысьціянскія абшчыны пратэстантаў.

У горадзе маюцца некалькі мячэтаў. Іслам зьяўляецца традыцыйнай рэлігіяй у дадзеным рэгіёне. Карагандынская дыяцэзія Каталіцкай царквы лацінскага абраду была заснаваная 7 ліпеня 1999 году, спадкаваўшы Апостальскую Адміністратуру Казахстану, якая зьяўляецца існай з 1991 году, і прыходу, існуючага з 1977 году, у гарадзкім раёне Майкудук, дзе пражывала вялікая колькасьць немцаў сасланых зь Нямецкай Паволскай рэспублікі й Паўночнага Каўказа.

## Спорт
Горад мае прафэсійную футбольную каманду — «Шахтар», якая выступае ў прэм’ер-лізе.

## Транспарт
У цяперашні час асноўнымі відамі гарадзкога транспарту ёсьць аўтобусы й маршрутныя таксі. У былыя гады актыўна хадзілі таксама тралейбусы й трамваі.

## Гарады-сябры
* Эрак, Іран
* Сонпхагу, Рэспубліка Карэя
* Каменскае, Украіна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт акімату гораду
* Партал гораду
Атыраў

**Атыраў** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтар Атыраўскай вобласьці. Разьмешчаны ў эўрапейскай частцы краіны, па берагах ракі Ўрал. Да 1991 году горад меў назрў Гур’еў.

## Гісторыя
На ўласныя грошы купцом зь Яраслаўлю, то бок чыноўнікам гасьцінай сотні, Гурыем Назаравым у вусьце ракі Яік пры ўпадзеньні ў Касьпійскае мора ў 1640 годзе быў пабудаваны драўляны астрог паблізу ад Нагайскай рыбацкай стаянкі, за што Гурый заплаціў даніну Нагайскаму ханству ў горадзе Сарай-Джуку. Дзеці заснавальніка — Міхась, Іван і Андрэй Гур’евы, першымі пачалі прамысловую распрацоўку рыбных багацьцяў Яіку й нафтавых запасаў Эмбы.

Пазьней астрог перайшоў пад уладу Яіцкага казацкага войска. У 1647—1648 гадох паводле царскага загаду быў узьведзены каменны горад, названы Яіцкім мястэчкам, а пасьля таго, як на месцы сучаснага Ўральску быў пабудаваны яшчэ адно Яіцкае мястэчка, яго сталі называць Ніжнім Яіцкім мястэчкам. У XIX стагодзьдзі ён стаў называцца Гур’евым мястэчкам, пазьней проста Гур’еў.

У 1667—1668 гадох горад быў заняты Сьцяпанам Разіным. Ужо пасьля Кацярына II, каб сьцерці з памяці народу ўсякія ўспаміны пра Пугачоўскія паўстаньні, пераназвала Яік ва Ўрал.

## Эканоміка
У горадзе працуюць наступныя буйныя прадпрыемствы:
* Атыраўскі нафтапераапрацоўчы завод
* Тэнгізшэўройл

## Гарады-сябры
* Абэрдын, Вялікабрытанія
* Ашдод, Ізраіль
* Актабе, Казахстан
* Актаў, Казахстан
* Уральск, Казахстан
* Астрахань, Расея
* Сыктыўкар, Расея

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыйны сайт гораду
* Бізнэс-партал гораду
* Фатаздымкі гораду
Клюб За старую Прагу

**Клюб «За старую Прагу»** () — непалітычнае грамадзкае аб’яднаньне, створанае ў 1900 годзе дзеля аховы архітэктурных помнікаў у Празе. Цягам усяго існаваньня клюбу ягоная дзейнасьць застаецца практычна нязьменнай: нагляд за зьменамі ў гарадзкім ляндшафце, спробы захаваньня гістарычных будынкаў у выпадку пагрозы іхняга зьнікненьня, прамоцыя праскай архітэктурнай спадчыны сярод жыхароў места.

Клюб узначальвае Рада, у якую ўваходзяць гісторыкі архітэктуры й мастацтва, урбаністы. Сябрамі клюбу, акрамя прафэсійных архітэктараў і адмыслоўцаў па ахове спадчыны, зьяўляюцца і актыўныя пражане — ад студэнтаў да пэнсіянэраў. Старшыня клюбу на сёньня — Кацярына Бечкава. Два разы на год выходзіць «Весьнік клюбу» (*věstník klubu «Za starou Prahu»*).

## Гісторыя ўзьнікненьня

Клюб "За Старую Прагу" спантанна ўзьнік як асацыяцыя аматараў старое Прагі, якія вырашылі актыўна абараняць свае гістарычныя архітэктурныя помнікі супраць спробаў сказіць зьнешні выгляд і індывідуальнасьць места.

Клюб быў заснаваны 28 студзеня 1900 года, калі ў Празе зносілася мноства дамоў у рамках вялізманае будаўнічае акцыі, якая звалася "праская санацыя" і праходзіла пад пачаткам праскае мэрыі. Тады было вырашана зьнесці больш за 500 гістарычных пабудоў у гістарычным цэнтры, каб на іх месцы пабудаваць камфортнае жытло. Галоўным чынам гэтыя мерапрыемствы правадзіліся на месцы былога жыдоўскага гета.

Тая санацыя й паслужыла імпульсам да ўзьнікненьня Клюбу. Яго мэтай тады было выключэньне са сьпісу некаторых дамоў, прызначаных пад знос на тэрыторыі Старога места. Дамы, за захаваньне якіх змагаўся Клюб, былі сапраўды таго вартымі - ад готыкі да XIX стагоддзя, тыповыя мяшчанскія дамы, шмат якіх засталося ў Празе й па сёньня.

## Глядзіце таксама
* Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка клюбу
* Інтэрвію са старшынёй клюбу

Катэгорыя:Прага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1900 годзе
Яўстафі Каліскі

**Яўста́фі Ка́ліскі** (; 20 чэрвеня 1865, Гарадзенская губэрня, Расейская імпэрыя — 29 жніўня 1954, Коўна, ЛетССР, СССР) — праваслаўны сьвятар, мітрафорны протаярэй Летувіска-Віленскай япархіі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Гарадзенскай губэрні ў сям’і сьвятара. Скончыў Жыровіцкую духоўную вучэльню, Віленскую духоўную сэмінарыю (1888). Выконваў абавязкі псальмяра ў расенскай царкве. Рукапакладзены ў дыяканы ў 1889 року; пасьля рукапакладзены ў сьвятары і прызначаны ў засімавіцкі прыход (Пружанскі павет Гарадзенскай губэрні).

У 1893 пераведзены ў новаадчынены прыход у месьце Янава Ковенскага павету. З 1901 — клірык ковенскай царквы сьвятога Аляксандра Неўскага, наглядальнік царкоўна-прыходзкіх школаў.

З пачаткам Першай сусьветнай вайны айцец Яўстафі прызначаны сьвятаром 1-га Рыпінскага пагранічнага палку, ягоная жонка і дачка сталі сёстрамі міласэрнасьці, а двое сыноў — вольнавызначанымі ў войску. У 1915 року разам з палком Яўстафі пакінуў Коўну, быў дабрачынным пагранічнай дывізіі. Пасьля дэмабілізацыі ў 1918 служыў сьпярша ў трысьвяцкім, пасьля ў друйскім прыходзе Віленскай губэрні.

У 1920 прызначаны даверанай асобай мітрапаліта Еляўферыя ў Летуве і пераехаў у Коўну. з 1921 — старшыня Ковенскай царкоўнай управы, настаяцель . У 1923 абраны чальцом епархіяльнае рады Летувіскай япархіі пры архіяпіскапе Еляўферыі.

Рэдактар ковенскіх «Голосов Литовской Православной Епархии» (былыя «Литовские Епархиальные Ведомости»), адзін з заснавальнікаў ковенскага пахавальна-дабрачыннага брацтва імя прападобнага Сэрафіма Сароўскага, наглядальнік царкоўна-прыходзкіх школаў япархіі, выканаўца абавязкаў капэляна летувіскага войска (да 1926).

Па Другой сусьветнай вайне служыў у Віленскай япархіі Маскоўскай патрыярхіі. Мітрафорны протаярэй.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзенскай губэрні
Катэгорыя:Памерлі 29 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1954 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Коўне
Катэгорыя:Праваслаўныя дзеячы
Лой

**Лой**:

* **Лой** — нутраны тлушч (авечы, ялавічны)

## Прозьвішчы
* Ірына Лой — беларуская сьпявачка, бард

## Крыніцы
Спартакс Юрмала

«**Спартакс**» () — латвійскі футбольны клюб з гораду Юрмалы. Заснаваны ў 2007 годзе. Двухразовы чэмпіён Латвіі (2016, 2017).

## Галоўныя трэнэры
* Армінас Нарбэкавас (2012)
* Алег Кубараў (2013)
* Аляксандар Страдыньш (в. а., 2013)
* Юры Папкоў (2013)
* Фабіё Мікарэльлі (2013—2014)
* Алег Благанадзеждзін (в. а., 2014)
* Раман Піліпчук (2014—2015)
* Аляксандар Калінка (2015)
* Алег Кубараў (2016)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Юрмала
Касіяпэя (сузор’е)

**Касіяпэя** () — сузор’е ў паўночнай частцы зорнага неба, названае паводле ганарыстай каралевы Касіяпэі, што хвалілася на сваю непераўзыходную прыгажосьць. Касіяпэя — адно з 48 сузор’яў, пералічаных у II ст. старажытнагрэцкім астраномам Пталемэем, і адно з 88 сучасных сузор’яў. На небе сузор’е лёгка адшукаць паводле пазнавальнага разьмяшчэньня яе ярчэйшых зорак у форме літары *W*. Касіяпэя мяжуе з Андрамэдай на поўдні, Пэрсэем на паўднёвым усходзе і Цэфэем на поўначы. Знаходзіцца адносна полюсу насупраць Вялікай Мядзьведзіхі і лепей за ўсё назіраецца ў пачатку лістапада.

## Дадатковыя зьвесткі
У траўні 2011 году дыспэтчары ізраільскай паветранай прасторы кінулі на разьведку два баявыя самалёты і два ўдарныя верталёты, каб даведацца, што за падазроныя агні бачныя ў небе. Пры дасьледваньні «варожага самалёту» пілёты пацьвердзілі, што гэтыя «агні» — зоркі Касіяпэі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Шымкент

**Шымкент** () — горад рэспубліканскага значэньня ў Казахстане, (да 19 чэрвеня 2018 году — адміністрацыйны цэнтар Паўднёва-Казахстанскай вобласьці). Горад уваходзіць у тройку найбуйнейшых гарадоў Казахстана й зьяўляецца адным з найбуйнейшых прамысловых і гандлёвых цэнтраў краіны. Насельніцтва 1 010 514 чалавек (на 2018 год).

Прэзыдэнт рэспублікі Нурсултан Назарбаеў адзначыў Шымкент як трэці паводле значнасьці горад у краіне. Міжнародная асамблея сталіцаў і буйных гарадоў (МАГ) прызнала Шымкент «Лепшым горадам сярод краінаў СНД» у 2011 годзе.

## Гісторыя
Паселішчы на тэрыторыі сучаснага Шымкента ўжо існавалі на мяжы XI—XII стагодзьдзяў. На працягу стагодзьдзяў Шымкент нярэдка падвяргаўся спусташальным нашэсьцям заваёўнікаў. У пачатку XIII стагодзьдзя праз Сайрамскую аазу прайшлі ў Мавэранагр войскі Чынгісхана, пасьля чаго ён стаў часткай уладаньняў нашчадкаў заваёўніка. У XIV стагодзьдзі ў выніку пасьпяховых ваенных дзеяньняў супраць ханаў Ак-Орды й Залатой Арды Тымур уключыў яго ў склад сваёй дзяржавы. У пачатку XVI стагодзьдзя Шымкент увайшоў у склад Казаскага ханства, затым на працягу XVII—XVIII стагодзьдзяў стаў аб’ектам нашэсьцяў джунгарскіх заваёўнікаў.

## Насельніцтва
Большую частку насельніцтва гораду складаюць казахі (65%), у той час як сярод нацыянальных меншасьцяў лідэрства маюць расейцы (15%) і узбэкі (14%).

## Эканоміка
Шымкент зьяўляецца адным зь вядучых прамысловых і эканамічных цэнтраў Казахстана. У горадзе налічваецца 69 прамысловых прадпрыемстваў каляровай мэталюргіі, машынабудаваньня, хімічнай, нафтаперапрацоўчай і харчовай прамысловасьці.

## Гарады-сябры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт акамату гораду
* Рэгіянальны партал гораду Бізнэс-партал гораду

Катэгорыя:Гарады Казахстану
Кызыларда

**Кызыларда** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтар Кызылардзінскай вобласьці. Горад заснаваны какандзкімі ўзбэкамі ў 1820 годзе як крэпасьць Какандзкага ханства. Разьмешчаны на правым беразе Сырдар’і, за 830 км да паўднёвага захаду ад Астаны. У горадзе маецца чыгуначная станцыя й аэрапорт.

У 1925—1929 гадох горад быў сталіцай Казаскай АССР у складзе РСФСР.

## Гісторыя
Крэпасьць Ак-Мячэт была закладзена Амар-ханам, кіраўніком Какандзкага ханства ў 1820 годзе, як паўночна-заходні фарпост ханства.

28 ліпеня 1853 году крэпасьць, які абаранялі какандцы на чале зь Якуб-бэкам, была штурмам узятая расейскімі войскамі пад камандаваньнем генэрала Васіля Пяроўскага і пераназваная ў форт Пяроўскі. У сьнежні таго ж году гарнізон крэпасьці пад кіраўніцтвам камэнданта Міхаіла Агарова з посьпехам вытрымаў аблогу какандзкага войска.

## Насельніцтва
Большую частку насельніцтва гораду складаюць казахі (90%), у той час як сярод нацыянальных меншасьцяў лідэрства маюць расейцы (5%) і карэйцы (3%).

## Адукацыя
* Кызылардынскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Каркыт Ата
* Агратэхнічны каледж
* Мэдычны каледж
* Пэдагагічны каледж

## Гарады-сябры
* Арвада, Каларада, ЗША
* Бурса, Турэччына

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
* Гісторыя Кызыларды

Катэгорыя:Гарады Казахстану
Юры Каламыц

**Ю́ры Каламы́ц** (;  30 красавіка 1979 году, Ніжні Тагіл, СССР) — былы расейскі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Футбольную кар’еру Юры распачаў у Расеі, галоўным чынам у ніжэйшых дывізіёнах на Ўрале. У 2005 годзе ўпершыню трапіў у Беларусь, стаўшы гульцом жодзінскага «Тарпэда», потым гуляў у Казахстане за паўладарскі «Іртыш». У 2010 годзе вярнуўся ў Беларусь, правёўшы сэзон 2010 году ў «Віцебску». З 2011 году Юры зьяўляецца футбалістам салігорскага «Шахцёру», дзе выступае на пазыцыі асноўнага правага абаронца. У 2012 годзе быў прызнаны адным з найлепшых легіянэраў беларускага чэмпіянату. У лютым 2014 году перайшоў у жодзінскі клюб «Тарпэда-БелАЗ». У студзені 2015 году пакінуў «Тарпэда-БелАЗ».

## Дасягненьні
**«Шахцёр»**:
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2011, 2012, 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Шахцёр»
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Расейскія футбалісты
Ірад

**І́рад** (, , ) — імя некалькіх цароў Юдэі й іхніх родных:

* Ірад I Вялікі (каля 73 да н. э. — 4 да н. э.) — цар Юдэі (37 да н. э. — 4 да н. э.)
* Ірад Піліп I (каля 27 да н. э. — 33/34 н. э.) — сын Ірада Вялікага і Марыямны, дачкі першасьвятара Сымона
* Ірад Архелай (каля 23 да н. э. — каля 18 н. э.) — этнарх Самарыі, Юдэі й Ідумэі, сын Ірада Вялікага і Мальфакі
* Ірад Піліп II (каля 20 да н. э. — 34 н. э.) — тэтрарх Ітурэі, Батанеі, Траханіцкай вобласьці й Аўрана, сын Ірада Вялікага і Клеапатры зь Ерусаліму
* Ірад Антыпа (каля 20 да н. э. — каля 39 н. э.) — цар Юдэі (4 да н. э. — 39 н. э.), сын Ірада Вялікага і Мальфакі
* Ірад II Халкідзкі (каля 12 да н. э. — 48 н. э.) — цар Юдэі (41—48), унук Ірада Вялікага
* Ірад Агрыпа I (10 да н. э. — 44 н. э.) — цар Юдэі (37—44), унук Ірада Вялікага
* Ірад Агрыпа II (27 — 93) — цар Юдэі (48—70), праўнук Ірада Вялікага
Лісічка (сузор’е)

**Лісі́чка** () — цёмнае сузор’е ў паўночнай частцы зорнага неба. Сузор’е было нанесенае на нябесныя мапы ў XVII ст. Яно ляжыць усярэдзіне Летне-восеньскага трыкутніка — астэрызму, які складаецца зь яскравых зорак Дэнэб, Вэга і Альтаір.

## Гісторыя
У канцы XVII стагодзьдзя астраном Ёган Гэвэліюс нанёс на мапу сузор’е Лісічка пад арыгінальнай назвай «Лісічка з гусьсю» () або «Лісічка і гусь» (), якое было выяўленае як лісіца з гусьсю ў пашчы. Гэвэліюс не разглядаў лісічку і гусь як адасобленыя сузор’і, але пазьней зоркі былі разьнесеныя ў Лісічку і побач Гусь (). Сёньня гэта зноў адно сузор’е Лісічка, але гусь была ўвекавечаная ў зорцы α Лісічкі: Гусь.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Ніжні Тагіл

**Ніжні Тагіл** () — горад у Расеі, які месьціцца ў Сьвярдлоўскай вобласьці. Паводле колькасьці насельніцтва зьяўляецца займае другі радок у вобласьці. Аб’ём адгружаных тавараў уласнай вытворчасьці, у апрацоўваючых вытворчасьцях за 2007 год склаў 131,8 млрд рублёў. Паводле гэтага паказчыку Ніжні Тагіл займае першае месца ў вобласьці, апярэджваючы нават Екацярынбург.

## Гісторыя
У канцы XVI стагодзьдзя Ярмак Цімафеевіч зладзіў стаянку для сваіх войскаў у навакольлях гораду, пераадолеўшы тым самым Эўрапейска-Азіяцкі водападзел. 19 кастрычніка 1722 году лічыцца датай заснаваньня Ніжняга Тагілу, калі на Выйскім заводзе была атрымана першая прадукцыя — чыгун. Заснаваны дынастыяй Дзямідава, якім да рэвалюцыі й належалі тагільскія заводы.

Тагільскі мэтал выкарыстоўваўся пры ўзьвядзеньні Статуі Свабоды ў Нью-Ёрку. Першапачаткова тагільская медзь была прададзеная францускаму пакупніку, які, у сваю чаргу, набыты мэтал адправіў на выплаўленьне статуі.

## Адміністрацыйны падзел
Горад падзяляецца на чатыры раёны:
* Ленінскі
* Тагілсбудаўнічы
* Дзяржынскі
* Прадмесьцевы

## Гарады-сябры
* Берасьце, Беларусь
* Чатануга, Тэнэсі, ЗША
* Новакузьнецк, Расея
* Крывы Рог, Украіна
* Марыянске-Лазьне, Чэхія
* Францішкавы-Лазьне, Чэхія
* Хэб, Чэхія

## Ураджэнцы

* Андрэй Аляксандраў (нар. 1978) – беларускі журналіст, грамадзкі дзеяч і палітычны вязень

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт адміністрацыі гораду
* Гісторыя гораду
* Старыя фатаздымкі гораду

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Сьвярдлоўская вобласьць
Сургут

**Сургут** (, па-мансійску: *Сәрханӆ*) — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Сургуцкага раёну Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі. Сургут зьяўляецца найбуйнейшым горадам акругі, адзін зь нямногіх расейскіх рэгіянальных гарадоў, які пераўзыходзяць адміністрацыйны цэнтар свайго суб’екта фэдэрацыі як паводле колькасьці насельніцтва, гэтак і прамысловым, эканамічным і турыстычным патэнцыялам.

Горад зьяўляецца важным чыгуначным і аўтатранспартным вузлом. Асновай эканомікі горада ёсьць кампанія ААТ «Сургутнефтегаз». У Сургуце працуюць адны з самых магутных электрастанцыяў сьвету ДРЭС-1 і ДРЭС-2.

## Гісторыя
Горад зьяўляецца адным з найстарэйшых сыбірскіх гарадоў. Заснаваны паводле загаду цара Фёдара Іванавіча, выдадзенага 19 лютага 1594 году ваяводзе князю Фёдару Барацінскаму.

Сургут у канцы XVI стагодзьдзя ўяўляў сабой невялікую крэпасьць з двума брамамі, чатырма глухімі й адной праезнай вежамі. У 1596 годзе ў месцы быў пабудаваны гасьціны двор. У XVII—XVIII стагодзьдзях Сургут быў адным з цэнтраў расейскага асваеньня Сыбіры.

## Эканоміка
Эканоміка гораду зьвязана са здабычай нафты й перапрацоўкай спадарожнага газу. Найбуйнейшымі нафтагазавымі кампаніямі, штаб-кватэры якіх грунтуюцца ў горадзе, ёсьць ААТ «Сургутнефтегаз», «Газпром трансгаз Сургут», як адна з асноўных складнікаў расейскага «Газпрому», і «Газпром Перапрацоўка».

Таксама ў горадзе разьмешчаныя дзьве буйныя электрастанцыі аб’яднанай энэргетычнай сыстэмы Ўрала, якія працуюць на спадарожным і прыродным газе.

## Гарады-сябры
*  Чааян, Кітай
*  Залаэгерсэг, Вугоршчына
*  Катэрыні, Грэцыя
*  Альмецьеўск, Расея

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт адміністрацыі гораду
* Сургут у энцыкляпэдыі  «Мой город»

Катэгорыя:Гарады Расеі
Гусь-Хрустальны

**Гусь-Хрустальны** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Гусь-Хрустальнага раёну Ўладзімерскай вобласьці, аднак у склад раёну не ўваходзіць. Горад разьмешчаны на Мяшчэрскай нізіне на рацэ Гусь.

## Гісторыя
Паселішча на месцы сёньняшняга гораду згадваецца ў дакумэнтах XVII стагодзьдзя. У 1756 годзе купцы Мальцовы ва ўрочышчы Шыварава на рацэ Гусь пачалі будаўніцтва шкляной мануфактуры, якая дала пачатак брэнду Гусеўскаму крыштальнаму заводу й, уласна, назьве самога гораду. Прычынай будаўніцтва мануфактуры стала неабходнасьць вываду сваіх прадпрыемстваў з Падмаскоўя, дзе ўрад забараніў дзейнасьць шкляных заводаў з-за высечкі лясоў.

## Эканоміка
Горад зьяўляецца адным з цэнтраў шкляной прамысловасьці краіны, маюцца некалькі прадпрыемстваў, якія спэцыялізуюцца на выпуску вырабаў з шкла й крышталя.

## Славутасьці
Адной са славутасьцяў гораду зьяўляецца Георгіеўскі сабор, пабудаваны ў 1904 годзе на сродкі Юрыя Нячаева-Мальцова паводле праекту архітэктара Лявонція Бэнуа й асьвечаны ў гонар сьвятога Георгія Перамоганосца.

## Асобы
* Рэм Іванавіч Салавухін — савецкі навуковец у галіне фізыкі, чалец-карэспандэнт АН СССР, акадэмік АН БССР 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт адміністрацыі гораду
* Гісторыя Георгіеўскага сабору

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Залатое кальцо Расеі
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўладзімерскай вобласьці
Цэлестын II

**Цэлестын II** (), сьвецкае імя **Гвіда дэль Кастэльлё** (; памёр ) — папа рымскі з 26 верасьня 1143 году па 8 сакавіка 1144 году.

Цэлестын нарадзіўся ў Таскане, у юнацтве вучыўся ў Абэляра. У 1128 годзе быў узьведзены ў сан кардынала. У лістападзе 1138 году сумесна з двума кардыналамі, у тым ліку сваім будучым пераемнікам Люцыюсам II, удзельнічаў ад імя Інакенцыюса II у дыспуце супраць трох прыхільнікаў Анаклета II, але жаданага выніку, то бок перакананьня Роджэра II перастаць падтрымліваць антыпапу, не дасягнуў. У 1140 годзе быў легатам Інакенцыюса II у Францыі.

Цэлестын II зьяўляецца першым у чарадзе папаў, якія фігуруюць у гэтак званым «прадказаньні аб папах», апублікаваным у 1595 годзе, якія, аднак, першапачаткова прыпісваецца Малахію.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цэлестын II. Catholic Encyclopedia.
Беларусы ў Аргентыне

**[[Беларусы]] ў [[Аргентына|Аргенты́не]]** — заўважная частка беларускай дыяспары, якая сфармавалася пераважна ў XX стагодзьдзі.

## Да Першай сусьветнай вайны
Эміграцыя зь Беларусі ў Аргентыну да Першай сусьветнай вайны застаецца збольшага ня вывучанаю і не задакумэнтаванаю.

Ёсьць меркаваньні, што першыя імігранты зь Беларусі трапілі ў Аргентыну пасьля 1812 году — гэта былі жаўнеры Літоўскага легіёну генэралаў Кнішэвіча і Рынкевіча, які ваяваў на баку Напалеона і пасьля вайны ў значнай сваёй частцы эміграваў у Францыю, адкуль потым невядомая колькасьць трапіла ў Аргентыну.

Прыводзіцца лічба ў 5621 эмігрантаў зь Меншчыны, якія прыбылі ў Аргентыну ў 1907 г., але дакладныя першакрыніцы гэтай інфармацыі невядомыя.

## Міжваенны пэрыяд

Лепей задакумэнтаваная іміграцыя ў Аргентыну з Заходняй Беларусі ў міжваенныя часы. Пераважна іміграцыя складалася з мужчынаў, якія прыяжджалі на заробкі. Дакладная колькасьць імігрантаў зь Беларусі невядомая, паводле экспэртных ацэнак, лік ідзе на дзясяткі тысячаў

У 1920-я гады ствараецца Аргентынскі саюз беларускіх і ўкраінскіх рабочых арганізацыяў, якімі ў 1925 г. было падпісанае пагадненьне аб супрацы беларускай і ўкраінскай дыяспары Аргентыны, якое дзейнічае дагэтуль.

У 1934 годзе ў Буэнас-Айрэсе стварылася першая арганізацыя беларускай дыяспары — Беларускае культурна-прасьветнае таварыства. У 1937 годзе ўтварылася таварыства «Культура», у 1938 годзе — Беларускае культурнае таварыства «Белавеж». У траўні 1939 году гэтыя таварыствы сфармавалі Фэдэрацыю беларускіх таварыстваў у Аргентыне.

У 30-я — 40-я гады існавала Бібліятэка імя Івана Луцкевіча, тэатральны гурток, выдаваліся беларускія календары, насьценныя газэты на беларускай і расейскай мовах.

## Пасьля [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]
Пасьля вайны шэрагі беларускай дыяспары ў Аргентыне папоўніліся за кошт новых уцекачоў зь Беларусі. У 1948 паўстала Згуртаваньне беларусаў у Аргентыне ().

У пачатку 50-х у Аргентыне існавала арганізацыя беларускіх вэтэранаў Другой сусьветнай вайны — Згуртаваньне беларускіх камбатантаў у Аргентыне. Старшынём арганізацыі ў 1951 г. быў Уладзімер Другавец.

### Рэпатрыяцыя
У другой палове 50-х гадоў і ў 60-х гг. назіралася хваля вяртаньня беларусаў у БССР пад уплывам агітацыі з боку савецкай амбасады. Дыяспара з 40-х гадоў знаходзілася пад моцным расейска-савецкім уплывам і таму была ўспрымальная да агітацыі на карысьць вяртаньня ў Беларусь.

Шмат беларускіх арганізацый у гэты час занепадаюць. Зьнікла таксама і бібліятэка імя Луцкевіча.

## Сучаснасьць

У 2010 годзе ў горадзе Ляваёль адкрыўся Цэнтар беларускай культуры імя Кастуся Каліноўскага. У асноўным беларуская дыяспара актыўна гуртуецца ў рамках агульных расейска-беларуска-ўкраінскіх аб’яднаньняў.

На 2021 год у Аргентыне налічвалася 9 беларускіх клюбаў. У горадзе Берысо (правінцыя Буэнас-Айрэс), што месцьцца на паўднёвы ўсход ад Буэнас-Айрэсу, працаваў беларускі клюб «Усход», заснаваны ў 1941 годзе. 24 верасьня 2021 году на прапанову прадстаўнікоў клюбу «Ўсход» у Берысе зьявілася вуліца Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы
Явароўка

**Яваро́ўка** — назва населеных пунктаў:

## Польшча
* Явароўка — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва

## Украіна
* Явароўка&nbsp; — вёска ў Пясчанскім раёне Віньніцкай вобласьці
* Явароўка&nbsp; — вёска ў Зьвягельскім раёне Жытомірскай вобласьці
* Явароўка&nbsp; — вёска ў Калускім раёне Івана-Франкоўскай вобласьці
* Явароўка&nbsp; — вёска ў Драбаўскім раёне Чаркаскай вобласьці
Вялікабрытанія (неадназначнасьць)

**[[Вялікабрытанія]]** — краіна ў Эўропе. Іншыя значэньні:

* Вялікабрытанія — найбуйнейшы эўрапейскі востраў
* Вялікабрытанія — сувэрэнная дзяржава ў 1707—1801
* Аб’яднанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірляндыі — сувэрэнная дзяржава ў 1801—1922
* SS Great Britain — акіянскі ляйнэр

## Глядзіце таксама
* Брытанія (неадназначнасьць)
Канстытуцыя Азэрбайджану

**Канстытуцыя Рэспублікі Азэрбайджан** () — асноватворны дакумэнт, які вызначае дзяржаўны лад Азэрбайджану, які мае найвышэйшую юрыдычную сілу, прамое дзеяньне і вяршэнства на ўсёй тэрыторыі Азэрбайджанскай Рэспублікі палітыка-прававы акт, з дапамогай якога народ заснаваў асноўныя прынцыпы прылады грамадзтва і дзяржавы, вызначыў суб’екты дзяржаўнай улады, мэханізм яе ажыцьцяўленьня, замацаваў ахоўныя дзяржавай правы, свабоды і абавязкі чалавека і грамадзяніна.

Канстытуцыя сьцьвярджае Рэспубліку Азэрбайджану як сувэрэнную, дэмакратычную, сацыяльную, прававую дзяржаву, улада ў якой належыць народу й ажыцьцяўляецца з дапамогай свабодных выбараў, рэфэрэндумаў, а таксама праз прадугледжаныя канстытуцыяй дзяржаўныя органы, органы мясцовага самакіраваньня й службовых асобаў. Паводле формы праўленьня Азэрбайджан зьяўляецца прэзыдэнцкай рэспублікай.

Дакумэнт быў прыняты на рэфэрэндуме 12 лістапада 1995 году, але быў зьменены рэфэрэндумам 24 жніўня 2002 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Канстытуцыя Рэспублікі Азэрбайджану 

Азэрбайджан
Катэгорыя:Права Азэрбайджану
Катэгорыя:Азэрбайджанская палітыка
Карона (неадназначнасьць)

**[[Карона]]** — галаўны ўбор. Іншыя значэньні:

* Карона — геральдычны сымбаль
* Карона Польскага каралеўства — уладкаваньне польскай дзяржавы ў Сярэднявеччы
* Карона — гандлёвая сетка ў Беларусі
* Карона Кельцы — польскі футбольны клюб з Кельцаў
* Каронны разрад — адмена электрычнага разраду

## У астраноміі
* Сонечная карона — зьнешнія слаі атмасфэры Сонца
* Паўночная Карона — сузор’е Паўночнага паўшар’я
* Паўднёвая Карона — сузор’е Паўднёвага паўшар’я

## Глядзіце таксама
* Крона — грашовая адзінка некаторых краінаў, якая атрымала назву ад кароны
Паўночная Карона

**Паўно́чная Каро́на** () — невялікае сузор’е ў паўночнай частцы зорнага неба. Назву сузор’е атрымала за форму, якую ўтвараюць яе яскравейшыя зоркі. Паўночная Карона была адным з 48 сузор’яў, пералічаных Пталемэем у II ст., і застаецца адным з 88 сучасных сузор’яў.

## Гісторыя і міталёгія
У грэцкай міталёгіі, мяркуецца, Паўночная Карона сымбалізавала карону, якую падараваў Дыяніс Арыядне, дачцэ Мінаса з Крыту. Па вясельлі з Дыянісам ён зьмясьціў яе карону на нябёсы, каб увекавечыць іх вясельле. У валійскай міталёгіі сузор’е было вядомае пад назвай  () і зьяўлялася нябесным прыстанкам Ар’янрад. У арабскай міталёгіі Паўночная Карона была вядомая пад назвай  () — паводле формы, якую ўтвараюць яскравыя зоркі. Арабы таксама мелі для сузор’я назву Альфэка (пазьней імя было дадзенае α Паўночнай Кароны), што значыць «раскіданы» або «разбураны», паколькі зоркі Паўночнай Кароны выглядяюць як разьвязаны ланцужок з каштоўнымі камянямі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Акранэс (футбольны клюб)

«**Акранэс**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з гораду Акранэсу. Заснаваны ў 1946 годзе. 18-разовы чэмпіён Ісьляндыі, дзевяціразовы ўладальнік Кубка Ісьляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Акранэс
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:1946 год у Ісьляндыі
Краснаярскі край

**Красная́рскі край** () — край на поўдні Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Краснаярск. Край уваходзіць у Сыбірскую фэдэральную акругу, мяжуе з Якутыяй і Іркуцкай вобласьцю на ўсходзе, з Тывай і Хакасіяй на поўдні й з Кемераўскай і Томскай абласьцямі, Ханты-Мансійскай і Ямала-Ненецкай аўтаномнымі акругамі на захадзе. Колькасьць насельніцтва на 2012 год складала 2 838 396 чалавек, што зьяўляецца шостым паказчыкам сярод усіх суб’ектаў фэдэрацыі.

## Геаграфія
Краснаярскі край разьмешчаны ў Цэнтральнай і Ўсходняй Сыбіры. Займае 13,86% тэрыторыі Расеі. Край месьціцца ў басэйне ракі Енісею. На поўначы абмываецца водамі двух мораў Паўночнага Ледавітага акіяну, то бок Карскім і морам Лапцевых.

### Карысныя выкапні
У краі засяроджана больш за 95% расейскіх запасаў нікеля й платыноідаў, больш за 20% золата, значныя запасы кобальту, нефялінавых рудаў, магнэзітаў, ісьляндзкага шпату, тонкіх кварцавых пяскоў, тугаплаўкіх глінаў, графіту, 63 відаў прамысловых мэталаў і іншых карысных выкапняў.

## Гісторыя
Пастановай Прэзыдыюма УЦВК ад 7 сьнежня 1934 году з прычыны разузбуйненьня Заходне-Сыбірскага й Усходне-Сыбірскага краёў быў утвораны Краснаярскі край. Краснаярскі край быў утвораны практычна ў ранейшых межах былой Енісейскай губэрні.

## Насельніцтва
Каля 80% насельніцтва краю жывуць на поўдзень ад Ангары, на тэрыторыі, якая складае дзясятую частку краю. Большасьць насельніцтва складаюць расейцы (93,3%). Сярод іншых нацыянальных меншасьцяў вылучаюцца ўкраінцы (1,4%) і татары (1,3%).

## Эканоміка
Дзякуючы значным запасам мэталічных рудаў, наяўнасьці энэргетычных рэсурсаў, і наяўнасьці цяжкой індустрыі, край зьяўляецца абсалютным лідэрам сярод рэгіёнаў краіны па выпрацоўцы прамысловага прадукту на аднаго жыхара, на рэгіён прыпадае 3,2% усяго аб’ёму прамысловай прадукцыі, вырабленай на тэрыторыі Расеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны партал краю
* Заканадаўства Краснаярскага краю
Хабараўскі край

**Хаба́раўскі край** () — край на ўсходзе Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Хабараўск. Край уваходзіць у Дальнеўсходную фэдэральную акругу, мяжуе з Магаданскай і Амурскай вобласьцю, Якутыяй, Габрэйскай аўтаномнай воласьцю й Прыморскім краем. Акрамя таго край мае выхад да Японскага й Ахоцкага мораў, а ад вострава Сахалін аддзяляецца пралівамі Татарскім й Невельскім.

## Геаграфія
Акрамя асноўнай, кантынэнтальнай частцы, у склад краю ўваходзяць некалькі астравоў, сярод іх самымі буйнымі ёсьць Шантарскія астравы. Агульная працягласьць берагавой лініі складае каля 2500 км, у тым ліку астравы маюць працягласьць 3390 км.

## Гісторыя
У Сярэднявеччы тэрыторыя сучаснага Хабараўскага краю была населена ў асноўным народамі тунгуса-маньчжурскай моўнай групы, а таксама ніўхамі. У Кітаі яны былі вядомыя пад зборнай назвай «дзікія чжурчжэні».

Першыя расейскія земляпраходцы прыбылі ў гэтыя паўночныя тэрыторыі расейскага краю ў XVII стагодзьдзі. У 1639 годзе атрад казакоў на чале з Іванам Масквіціным выйшаў да берагоў Ахоцкага мора.

## Насельніцтва
У цэлым Хабараўскі край зьяўляецца адным з самых маланаселеных рэгіёнаў Расеі, што абумоўлена, па-першае, агульным эканамічным заняпадам постсавецкага часу, а па-другое — суровасьцю мясцовага клімату, параўнальнага з раёнамі скрайняй Поўначы.

## Эканоміка
### Прамысловасьць
Паводле аб’ёмаў вытворчасьці, назапашанаму вытворчаму, навукова-тэхнічнаму, кадраваму патэнцыялу вядучымі ў прамысловасьці краю зьяўляюцца:
* вытворчасьць машынаў і абсталяваньня
* хімічная прамысловасьць
* вытворчасьць транспартных сродкаў
* вытворчасьць электра- й электроннага абсталяваньня
* мэталюргічная вытворчасьць
* вытворчасьць гатовых мэталічных вырабаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны партал краю
* Заканадаўства Краснаярскага краю
* Край у даведніку-каталёгу «Уся Расея»
Клюб 27

«**Клюб 27**» () — аб’яднаная назва музыкаў, якія ў значнай ступені паўплывалі на станаўленьне й разьвіцьцё музыкі стыляў рок ды блюз і памерлі ва ўзросьце 27 гадоў, часам пры дзіўна склаўшыхся абставінах.

## Музыкі, далучаныя да «Клюбу 27»
Першым у сьпісе зь сямі музыкаў апынуўся Робэрт Джонсан (паводле меркаваньня шэрагу крытыкаў ён можа лічыцца першым сябрам «Клюбу 27»). У сьпіс таксама ўвайшлі Джымі Гэндрыкс, Джым Морысан ды Джэніс Джоплін. Найгалоўнейшай дэтальлю іх сьмерці, што дала штуршок для стварэньня «Клюбу», зьяўляецца тое, што яны памерлі за прамежак часу ў 10 месяцаў.

Пазьней да сьпісу быў далучаны Браян Джонз; пры гэтым Морысан і Джонз памерлі ў адзін дзень, але з розьніцай у два гады.
 
Затым у «Клюб» быў уключаны Курт Кабэйн, які памёр у 1994 годзе, на піку папулярнасьці.

Пасьля сьмерці ў 2011 годзе ангельскай сьпявачкі Эмі Ўайнгаўс яе прылічылі да «Клюбу» шматлікія выданьні.

## Крытыка
Крытыкі фэномэну «Клюбу 27» сьцьвярджаюць, што статыстычны аналіз зьвестак пра сьмерці рок-музыкаў паказвае, што яны паміраюць ва ўзросьце 27 гадоў не часьцей, чым у любым іншым узросьце. З гэтай прычыны існаваньне «Клюбу» называецца вынікам неаб’ектыўнага адбору фактаў і выпадковых супадзеньняў. Аднак варта адзначыць, што досьледы паказваюць, што колькасьць сьмяротных выпадкаў у клястары ўзростаў 20—30-гадовых музыкаў у 1970-я гады й на пачатак 1980-х сярод маладых музыкаў у 2—3 разы перавышае сьмяротнасьць звычайнага насельніцтва (у прыватнасьці, Вялікай Брытаніі).

## Крыніцы

Катэгорыя:Рок-музыкі
Катэгорыя:Сьпіс памерлых
Патмас

**Па́тмас** (, ) — малая грэцкая выспа ў Эгейскім моры. Найвышэйшы пункт — Профітыс Іліяс вышынёй 269 м над узроўнем мора, плошча — 34,6 км², працягласьць берагавой лініі каля 63 км.

У 1999 року гістарычны цэнтар выспы — места Хора разам з манастыром Яна Багаслова і Пячорай Апакаліпсысу былі занесеныя ў Сьпіс сусьветнай спадчыны UNESCO.

Выспа Патмас згаданая ў новазапаветнай кнізе Апакаліпсысу. Ва ўводзінах паведамляецца, што яе аўтар, Ян, запісаў убачанае ад Ісуса, знаходзячыся на Патмасе. Большасьць хрысьціянаў атаясамлівае Яна з Патмаса з апосталам Янам. Таму Патмас, а ў асаблівасьці Пячора апакаліпсісу, зьяўляецца месцам пілігрымак. На высьпе таксама дзейнічаюць некалькі цэркваў, прысьвечаных сьвятому Яну.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына  
* Patmos Travel Guide

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Грэцыі
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Астравы Эгейскага мора
Катэгорыя:Дымы Грэцыі
Катэгорыя:Дадэканэс
Каса (анатомія)

**Каса́** ( — «*сплена*») — няпарны парэнхіматозны орган пасакаўнай сыстэмы хрыбетных жывёлаў і чалавека. Каса зьяўляецца самым буйным пасакаўным органам, які мае авальную сплошчанную форму, падобны на залозу й разьмешчаны ў левай падрэбернай вобласьці брушной поласьці ззаду страўніка, на ўзроўні 9—11 рэбраў. Судатыкаецца з залонай, падстраўнікавай залозай, тоўстай кішкай і левай ныркай.

Даўжыня касы ў дарослага чалавека роўная 12 см, шырыня складае 7—8 см, маса вагаецца ад 150 да 200 грамаў. Каса выконвае ролю «дэпо» крыві, імуналягічную й ахоўную функцыі. Каса як біялягічны фільтар забясьпечвае выдаленьне з крыві антыгенаў.

У філягенэзе каса зьвязана са стрававальным трактам. У кругларотых і дваякадыхальных рыбаў прадстаўлена вялікай колькасьцю пасакаўнай тканкі кішачніка або страўніка. У іншых хрыбетных каса адасабляецца ад страўніка ў самастойны орган.

## Вонкавыя спасылкі
* Каса. Энцыкляпэдыя Брытаніка
* Анатонія касы чалавека


Катэгорыя:Лімфатычная сыстэма тулава
Катэгорыя:Залозы
Залона

**Зало́на** (, ) — няпарная шырокая цягліца, якая падзяляе грудную й брушную поласьці, а таксама служыць для пашырэньня лёгкіх. Умоўна ейную мяжу можна правесьці па ніжнім краі рэбраў. Створаная сыстэмай папярочнапаласатых цягліцаў, якія зьяўляюцца вытворнымі сыстэмы прамой цягліцы жывата.

Наяўнасьць залоны ўласьцівая толькі сысунам. Іншыя хрыбетным, як то земнаводныя й паўзуны маюць залонападобныя структуры, якія, аднак, маюць адрозьненьні ад залоны, як то становішча лёгкіх у брушной паражніне.

## Вонкавыя спасылкі

* Мэдычная энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Цягліцы
Катэгорыя:Анатомія чалавека
Хора

**Хо́ра:**

## Населеныя пункты
* Хора — раён і места ў правінцыі Урузган (Аўганістан)
* Хора — пасёлак у Месеніі (Грэцыя)
* Хора Сфакіён — места на Крыце (Грэцыя)

## Іншае
* Хора (манастыр) — манастыр у Канстантынопалі
* Хора — народны танец
* Хора — філязофскі тэрмін

## Глядзіце таксама
* Харалёгія
Фалёпіевы трубы

**Фалёпіевы трубы**, **маціцавыя трубы** — парны трубчасты орган, які злучае паражніну маціцы з брушной поласьцю. Названы ў гонар італьянскага анатома Габрыеля Фалёпіё, які ўпершыню апісаў іх. Орган ажыцьцяўляе функцыю транспартаваньня зародкавай вузы й народкаў, ствараючы спрыяльнае асяродзьдзе для апладненьня, разьвіцьця аплодненай зародкавай вузы й прасоўваньня яе ў маціцу. Як правіла, варонка маціцавай трубы захоплівае «вейчыкамі» авуляваную з мацічніку ў брушную паражніну зародкавую вузу й накіроўвае яе ўнутр сябе.

Пасьля авуляцыі зародкавая вуза каля 24 гадзінаў застаецца ў трубе жыцьцяздольнай, дзе можа быць апладніна народкам. Утвораная зыгота «вейчыкамі» трубы накіроўваецца ў маціцу. Рух эпітэлія трубаў, як правіла, накіраваны ў маціцу. Неапладнёная зародкавая вуза таксама рухаецца ў маціцу, пакуль не загіне й не разбурыцца.

## Глядзіце таксама
* Мэнструальны цыкль

## Вонкавыя спасылкі
* Мэнструальны цыкль

Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сыстэма
Эўгеніюш IV

**Эўгеніюш IV** (), сьвецкае імя **Габрыеле Кандульмэр** (); 1383, Вэнэцыя — 23 лютага 1447, Рым) — папа рымскі з 3 сакавіка 1431 па 23 лютага 1447 году. Быў пляменьнікам папы Грыгорыюса XII, які адмовіўся ад тыяры паводле патрабаваньню Канстанцкага сабору. Кандульмэр у маладосьці ўступіў у ордэн аўгустынцаў. Паводле волі свайго дзядзькі прыняў біскупства Сіены. Пазьней атрымаў званьне кардынала.

Эўгеніюш быў чалавекам суровага ладу жыцьця й прыхільнікам цьвёрдай рукі. Пасьля каранацыі ён рашучым чынам прыступіў да абмежаваньня кардынальскіх прывілеяў, асабліва тых, што былі прадастаўлены кардыналу ягоным папярэднікам Мартынам V.

Арганізаваны кардыналам Чэзарыны крыжовы паход, у якім галоўная роля выпала на долю караля Рэчы Паспалітай й Вугоршчыны Ўладзіслава, скончыўся паразай пад Варнай у 1444 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Эўгеніюш IV. Catholic Encyclopedia.
Прекрасное далёко

«**Прекра́сное далёко**» () — песьня кампазытара Яўгена Крылатава на вершы паэта Юрыя Энціна.

Упершыню прагучала на тэлебачаньні 29 сакавіка 1985 року ў канцы пятай сэрыі фільму «Госьця з будучыні» ў выкананьні Тацяны Даскоўскай. Песьня мела вялікую папулярнасьць і выйшла ў фінал фэстывалю «Песьня-85» у выкананьні трыё «Меридиан».

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Савецкія песьні
Калікст II

**Калікст II** (каля 1065, Кенжэ, цяпер рэгіён Франш-Камтэ, Францыя — 13 сьнежня 1124, Рым, цяпер Італія) — папа рымскі з 2 лютага 1119 па 13 сьнежня 1124 году. Сын Гіёма I Вялікага, графа Бургундыі, блізкі сваяк Людовіка VI Францускага. Калікст з дапамогай нарманскіх князёў аблажыў горад Сутры, дзе знаходзіўся антыпапа Грыгорыюс VIII, пастаўлены імпэратарам Гэнрыхам V яшчэ пры папярэдніку Калікста, і вымусіў жыхароў выдаць свайго суперніка, якога пасадзіў у турму.

Самай важнай справай Калікста было заключэньне з Генрыхам V Вормскага канкардату, які паклаў канец пяцідзесяцігадовай спрэчцы за інвэстытуру. На Лятэранскім саборы 1123 году ўрачыста пацьвердзіў канкардат, пастанавіўшы, што кожны, хто абяцаў ісьці крыжакамі супраць няверных і ня выканаў гэтага абяцаньня, будзе падвяргацца адлучэньню ад царквы на адзін год.

Калікст памёр 13 сьнежня 1124 году ў Лятэранскім палацы ад ліхаманкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Каликст // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — Санкт-Петербург, 1895. — Т. XIV: Калака — Кардам. С. 28—29.

## Вонкавыя спасылкі
* Калікст II. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1060 годзе
Катэгорыя:Ватыканскія дыпляматы
Мікалай I (папа рымскі)

**Мікалай I** (); 800, Рым — 13 лістапада 867, Рым) — папа рымскі з 24 красавіка 858 па 13 лістапада 867 году. Стваральнік папацэзарызму, самы значны пантыфік эпохі Каралінгаў. Каталіцкая гістарыяграфія ўшанавала Мікалая найменьнем Вялікі й унесла яго ў сьпіс сьвятых. Быў сваяком Льва IV і адразу ж пасьля абраньня на папскі трон вырашыў праводзіць «незалежную палітыку», якая ў Рыме заваёўвала ўсё большую папулярнасьць.

Ягоны пантыфікат увайшоў у гісторыю як пэрыяд, калі ўпершыню была пасьлядоўна сфармуляваная ідэаёлёгія папскай тэакратыі. На думку Мікалая I, папа рымскі павінен валодаць усёй паўнатой улады ў Касьцёле, зьяўляцца ягоным адзіным кіраўніком. Ня менш моцна Мікалай падкрэсьліваў вяршэнства папскай улады над уладай сьвецкіх васпаноў у пытаньнях веры й маралі. Увесь пантыфікат Мікалая I быў бесьперапынным ланцугом намаганьняў і барацьбы, накіраваных на тое, каб гэтыя прынцыпы ажыцьцявіць на практыцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мікалай I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Сьвятыя
Марын I

**Марын I** (; ?, Галезэ — 15 траўня 884, Рым) — папа рымскі з 16 сьнежня 882 па 15 траўня 884 году. Каля 866 году быў пастаўлены папам Мікалаем I у дыяканы. У 869 годзе браў удзел у Чацьвертым Канстантынопальскім саборы, які асудзіў Фотыюса й аднавіў на катэдры Канстантынопаля патрыярха Ігната. Пасьля вяртаньня ў Італію быў узьведзены ў біскупскі сан. 16 сьнежня 882 году, пасьля сьмерці папы Яна VIII, быў абраны новым папам рымскім.

Неўзабаве пасьля абраньня вярнуў будучаму папу Фармозу кардынальскае званьне. З усшэсьця Марына I на Сьвяты Пасад добрыя адносіны зь Бізантыяй, якія мелі месца ў пэрыяд пантыфікату ягонага папярэдніка, зноўку пагоршыліся, паколькі Марын быў прынцыповым праціўнікам Фотыюса, які вярнуўся на Канстантынопальскую катэдру пасьля сьмерці Ігната. Заключыў зьвяз з англа-саксонскім каралём Альфрэдам Вялікім.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Марын I. Catholic Encyclopedia
Фармоз

**Фармоз** (; 816, Остыя — 4 красавіка 896, Рым) — папа рымскі з 6 кастрычніка 891 па 4 красавіка 896 году. Фармоз паходзіў з арыстакратычнага рымскага роду. Пры Мікалаю Вялікім стаў біскупам Порту. Загадваў місіянэрскай дзейнасьцю ў Баўгарыі й быў запрошаны баўгарамі заняць тамтэйшую катэдру, але адмовіўся з кананічных меркаваньняў. У ходзе канфлікту зь Янам VIII быў адлучаны ад царквы па абвінавачваньні ў спробе зьвяржэньня пантыфіка. Рэабілітаваны Марынам I, а пасьля ягонай сьмерці падтрымліваў палітыку Стэфана V. З кожным новым пантыфікатам узмацняў свой уплыў у царкоўнай герархіі, пакуль сам ня быў абраны папам.

Сваёй асноўнай задачай Фармоз бачыў збавеньне папскага пасаду ад прыгнёту Гвіданідаў. У надзеі падарваць іхны ўплыў ён заклікаў у Італію Арнульфа Карынтыйскага й уласнаручна каранаваў яго імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі. Пакуль Арнульф рыхтаваўся да ўварваньня ў Спалета, яго разьбіў паралюш і ён быў вымушаны накіравацца ў Нямеччыну. Палітыка процідзеяньня Гвіданідам выклікала вострую незадаволенасьць тускулюмскага коміта Тэофілякта I, прыхільнікі якога сталі рыхтаваць зьвяржэньне Фармоза.

Сваім пераемнікам Стэфанам VI (VII), якія знаходзіўся пад уплывам Тэофілякта, памерлы пры нявысьветленых абставінах Фармоз у студзені 897 году быў падвергнуты суду на Трупным сынодзе, сымбалічна пакараны й скінуты ў Тыбр. Праваслаўныя бачаць у Фармозы аднаго з пачынальнікаў расколу хрысьціянства, нібыта ён прэтэндаваў таксама і на сьвецкае панаваньне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фармоз. Catholic Encyclopedia.
Цэлестын IV

**Цэлестын IV** (; 1187, Мілян — 10 лістапада 1241, Рым) — папа рымскі з 25 кастрычніка па 10 лістапада 1241 году. 18 ліпеня 1219 году быў прызначаны канцлерам мілянскай царквы. 18 верасьня 1227 году Грыгорыюс IX зрабіў яго кардыналам і накіраваў легатам у Лямбардыю й Таскану, каб схіліць гарады верныя імпэратару Фрыдрыху II на бок папы, аднак місія не атрымалася. Праявіў сябе ў барацьбе з герэтыкамі, за што ў 1228 годзе быў прызначаны інквізытарам у Міляне.

Памёр празь сямнаццаць дзён пасьля абраньня яго папам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цэлестын IV. Catholic Encyclopedia.
Клара Яндава

**Кла́ра Я́ндава** (;  15 лістапада 1979, Прага, ЧССР) — чэская акторка і дублёрка.

## Жыцьцяпіс
Скончыўшы Праскую кансэрваторыю (2000), стала акторкай  (Чэске Будзеёвіцы), але ўжо ў 2002 вярнулася ў Прагу. Цяпер іграе ў двух тэатрах:  і «Palace». Акрамя акторскіх роляў, займаецца таксама пазакадравым агучваньнем.

Дэбютавала ў кіно эпізадычнай роляй у сэрыяле «Хлопчыкі і хлапцы» (, 1988). Са значных роляў — здымкі ў сэрыяле «Што цяпер, а што пасьля?» (1991) і ў фільме «Рок-махляры» (2006). Аднак большасьці тэлегледачоў Клара вядомая па пасьпяховым сэрыяле «Сямейная сувязь» (, 2004), дзе яна зьнялася ў ролі мілай і сьціплай Эвы Пакорнай, якая шукае сапраўднае каханьне.

Для гледачоў постсавецкай прасторы цікавая як выканаўца ролі Алісы Селязьнёвай у чэхаславацкім фільме 1990 року «Таямніца трох капітанаў» паводле аповесьці Кіра Булычова «Падарожжа Алісы».

## Фільмаграфія

* «Хлопчыкі і хлапцы» (1988)
* *Dobrodružství kriminalistiky* (1989)
* «Бізон» (1989)
* «Таямніца трох капітанаў» (Чэхаславаччына, 1990)
* «Забойцы» (1990)
* *Plivník* (1990)
* *Jehlice sluneční paní* (1990)
* *Heřmánci* (1990)
* *Démantový déšť* (1990)
* *Dno* (1991)

* «Што цяпер, а што пасьля?» (1991)
* *Zachýsek zvaný Rumělka* (1991)
* «Пра бязуважлівага чарнакніжніка» (Чэхаславаччына, 1991)
* «Працэс» (Вялікабрытанія, 1993)
* «Найлепшы сэзон» (1994)
* *Život na zámku* (1996)
* *Velký dračí propadák* (1996])
* *O králi, hvězdáři, kejklíři a třech muzikantech* (1996)
* *Jakub a Modřínka* (1996)
* *Zákeřná diagnóza* (1997)

* *Kouzelnice* (1997)
* *O Johance s dlouhými vlasy* (1998)
* *Konec sezóny* (1998)
* *Hvězda života* (1998)
* «Кароль сокалаў» (Славаччына, Чэхія, Польшча, Вугоршчына, 2000)
* *Stříbrná paruka* (2001)
* *O svatební krajce* (2003)
* *Rodinná pouta* (2004)
* «Рок-махляры» (Чэхія, 2006)
* *Trapasy* (2007)

* «Сэанс» (Чэхія, 2009)
* *Šťastný smolař* (2009)
* «Дарога дадому» (2010)
* *Ach, ty vraždy!* (2010)
* *Tady hlídám já* (2012)

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Чэха-Славацкая фільматэка
* Фільматэка FDb.cz
* Kinobox.cz
* Тэатар «Palace»

Катэгорыя:Чэскія акторкі
Катэгорыя:Чэскія акторы і акторкі агучваньня