open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кузьмы (Івейскі раён)

**Кузьмы** (**Алімкі**) — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вёска Алімкі ці Кузьмы ў складзе Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 г. 36 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Пачэрня, які належаў Альяшэвічу. у 1866 г. 6 двароў, 82 жыхары. Паводле перапісу 1897 г. 20 двароў, 124 жыхары. У 1909 г. 23 двары, 154 жыхары, 108 дзесяцінаў зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, затым Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 22 двары, 100 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (34 двары, 118 жыхароў) ў Некрашоўскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 1952 г. у калгасе «Воля». 3 16 ліпеня 1954 г. у Князікоўскім, затым у Сураскім, у Жылёўскім, з 13 студзеня 1967 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах. 3 1960 г. у калгасе «Кастрычнік». У 1970 г. 33 жыхары. Пасьля ў складзе калгасу «Маладая гвардыя».

## Інфармацыя для турыстаў
Каля в. Сакавічы знаходзіўся старадаўні могільнік. Другі такі могільнік быў дзесьці ў лесе.

## Насельніцтва
* 1999 — 4 двароў, 8 жыхароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кузьмы на Віртуальнай Івейшчыне

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Джайпур

**Джайпур** (, *ружовы горад*) — горад на поўначы Індыі, адміністрацыйны цэнтар штату Раджастган. Насельніцтва гораду паводле стану на 2011 год складала больш за 3 млн чалавек. Заснаваны ў 1727 годзе магараджам Джай Сынггам II, у гонар якога і назвалі горад.

Катэгорыя:Гарады Індыі
Катэгорыя:Мэгаполісы
Масьлікаўцы

**Масьлікаўцы** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці, на рацэ Гаўя.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX стагодзьдзя у складзе Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскага павета Віленскай губэрні. У 1861 г. 11 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Масьлікаўцы, засьценак Масьлікаўцы, 9 рэвіскіх душ, у складзе казённага маёнтка Ліпнішкаўскай плябаніі. Паводле перапісу 1897 г., 14 двароў, 68 жыхароў, у засьценку 2 двары, 12 жыхароў. У 1909 г. в. Масьлікаўцы 1-я 11 двароў, 60 жыхароў, 33 дзесяціны зямлі, у в. Масьлікаўцы 2-я 8 двароў, 43 жыхары, у в. Масьлікаўцы 3-я 2 двары, 12 жыхароў, 24 дзесяціны зямлі.

Частка насельніцтва займалася сплавам лесу па р. Гаўя.

У 1921—1939 гг. у Ліпнішкаўскай гміне Валожынскага, затым Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 26 двароў, 136 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (38 двароў, 180 жыхароў) ў Галімшчынскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 1952 г. у калгасе «Чырвоная зорка», з 1954 г. уваходзіла ў калгас «Радзіма». 3 2 сьнежня 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 150 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 — 20 двароў, 40 жыхароў.

## Літаратура
* Масьлікаўцы на Віртуальнай Івейшчыне

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
ЦЭЦ-4 (Менск)

**[[Цеплаэлектрацэнтраль|ЦЭЦ]]-4** — філія РУП «Менскэнэрга», прадпрыемства энэргетыкі ва ўсходняй частцы Менску, за мяжой Менскай кальцавой аўтадарогі. Зьяўляецца асновай цеплафікацыйнага комплексу заходняй і паўднёва-заходняй частак сталіцы. Забясьпечвае цяплом 48% жыхароў Менску.

За год станцыя вырабляе 4,8-5 млн. Гкал цяпла. Вызначаная магутнасьць цеплаэлекстрацэнтралі: электрычная — 1035 МВт, цеплавая — 1519 Гкал/гадз.

На станцыі ўсталяваны тры цеплафікацыйныя турбаагрэгаты агульнай магутнасьцю 280 МВт і тры энэргаблёкі па 250 МВт на зьверхкрытычныя парамэтры пары. Станцыя мае рознатыповае абсталяваньне з рознымі тэрмінамі эксплюатацыі. У зоне цеплазабесьпячэньня ад ЦЭЦ-4 усталявана пяць пікавых вадагрэйных кацельняў Менскіх цеплавых сетак, якія працуюць з ЦЭЦ у адзіным тэхналягічным высокаэканамічным комплексе.

ЦЭЦ працуе па цеплавым графіку нагрузак, а таксама прыцягваецца да рэгуляваньня электрычнай нагрузкі ў гадзіны дзённага і вячэрняга максымумаў.

## Галерэя

Файл:TEC-4.Minsk.1.jpg
Файл:TEC-4.Minsk.2.jpg
Файл:TEC-4.Minsk.4.jpg


## Вонкавыя спасылкі
* РУП «Менскэнэрга»

Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Слупняк

**Слупняк** — прыступы сутаргавых скарачэньняў цягліцаў, што выклікаюцца заражэньнем пашкоджаных тканак слупняковай палачкай. Споры палачкі знаходзяцца ў глебе і кішачніку жывёлаў, птахаў і чалавека. Пранікаюць у арганізм пры траўмах (апёк, рана і расколіна). На месцы ўкараненьня ўзбуджальнік размнажаецца і вылучае нэўратропныя таксіны, што выклікаюць хваратворнае ўзбуджэньне вузавых складнікаў. У чалавека вылучаюць 4 віды хваробы: агульны, мясцовы, нэанатальны і энцэфалітычны. Хворых жывёлаў ізалююць і лечаць антыбіётыкамі. Першае апісаньне хваробы зрабіў старажытнагрэцкі лекар Гіпакрат (477 да н. э. — 377 да н. э.). Слупняковую палачку ў 1884 г. адкрыў нямецкі лекар . Штогод ад хваробы памірае звыш 250 тыс. чалавек. Найчасьцей на яе хварэюць увесну і ўвосень сельскія жыхары.

## Папярэджаньне
Хваробу прадухіляе адпаведная прышчэпка, што ў Беларусі робіцца задарма адначасна з вакцынацыяй супраць дыфтэрыі. У дарослым узросьце вакцынуюцца кожныя 10 год. У дзяцінстве — у 3, 4, 5 і 18 месяцаў, затым у 6 і 16 год. Таксама варта насіць абутак на дачы і пляжы. Пры працы ў садзе варта насіць ахоўныя пальчаткі. Пры раненьні засьцерагае найхутчэйшая апрацоўка раны антымікробным сродкам (перакіс вадароду і хлёргексыдын).

## Праявы
Пры хваробе адзначаюцца боль у ране, паторгваньне цягліцаў вакол яе, патлівасьць, сутаргі жавальных (), мімічных () і дыхальных цягліцаў. Далейшае разьвіцьцё прыводзіць да звышнапругі доўгіх цягліцаў сьпіны, жывата і канцавінаў. Сутаргі суправаджаюцца частым сэрцабіцьцём. Моцныя гукі, сьвятло і кашаль узмацняюць сутаргі. У жывёлаў назіраецца напруга жавальных цягліцаў, пазьней сутаргі ўсіх цягліцаў і агульнае здранцвеньне.

## Крыніцы


Катэгорыя:Захворваньні нэрвовай сыстэмы
Казімірова

Назву **Казімірова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Казімірова — вёска ў Браслаўскім раёне
** Казімірова — вёска ў Віцебскім раёне
** Казімірова — вёска ў Гомельскім сельсавеце Полацкага раёну
** Казімірова — вёска ў Палатоўскім сельсавеце Полацкага раёну
** Казімірова — былая вёска ў Расонскім раёне
** Казімірова — вёска ва Ўшацкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Казімірова — вёска ў Асіпавіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Казімер
* Казімірава
* Казіміраўка
* Казіміраўская Слабодка
* Казімірцы
* Казімірышкі
Топліга чэмпіянату Летувы па футболе

**Топліга** (да лютага 2026 году **А-Ліга**) — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Летувы. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, якія заняў апошняе месца, пераводзяцца ў Першую лігу, а яго месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Каўна Жальгірыс».

## Чэмпіёны
* Жальгірыс Вільня — 11 тытулаў
* Коўна — 8 тытулаў
* Экранас Панявеж — 7
* Судува Мар’ямпаль — 3
* Карэда Шаўлі, Інкарас Коўна — 2
* Сырыюс Клайпеда, РОМАР Мажэйкі, Панявеж, Каўна Жальгірыс — 1

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Летувы па футболе
2015

## Падзеі
* 1 студзеня: Летува перайшла на выкарыстаньне эўра ў якасьці нацыянальнай валюты
* Студзень: адноўлена самастойнае выданьне часопісу «Бярозка» (з 2012 зьяўляўся дадаткам да часопіса «Маладосьць»)
* 4 лютага: абвешчаны Сьвіслацка-Бярэзінскі заказьнік, які ўлучылі ў Сусьветны сьпіс водна-балотных угодзьдзяў
* 12 лютага: падпісаныя Менскія пагадненьні па ўсталяваньні міру ў Данбасе
* 18—24 лютага: Чэмпіянат сьвету па біятлёне сярод юніёраў 2015 году праходзіў у Беларусі
* 6 сакавіка: касьмічны апарат Dawn, запушчаны NASA, дасягнуў карлікавай плянэты Цэрэра
* 20 сакавіка: Сонечнае зацьменьне
* 1—17 траўня: Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2015 году
* Ліпень: пры археалягічных раскопках у в. Лаўрышава выяўлена сярэдневяковая матрыца пячаткі
* 11 верасьня: парлямэнцкія выбары ў Сынгапуры
* 11 кастрычніка: у Беларусі адбыліся прэзыдэнцкія выбары

## Сьмерці

* 1 студзеня — Амар Карамі, лібанскі палітык, прэм’ер-міністар (1990—1992, 2004—2005)
* 4 студзеня — Васіль Лявонаў, беларускі палітык, міністар сельскай гаспадаркі (1994—1997)
* 14 студзеня — Мікалай Тарасюк, беларускі разьбяр, Народны майстар Рэспублікі Беларусь
* 23 студзеня — Абдала ібн Абдэль Азіз ас-Сауд, кароль Саудаўскай Арабіі
* 30 студзеня — Жэлю Жэлеў, прэзыдэнт Баўгарыі (1990—1997)
* 31 студзеня — Рыхард фон Вайцзэкер, нямецкі палітык, фэдэральны прэзыдэнт Нямеччыны (1984—1994)
* 27 лютага — Барыс Нямцоў, расейскі палітык, віцэ-прэм’ер Расеі (1998)
* 17 сакавіка — Аляксандар Руцкі, беларускі лекар, акадэмік НАН Беларускі
* 30 сакавіка — Аляксандар Доўбік, беларускі праваабаронца, палітычны вязень у СССР, настаўнік
* 15 красавіка — Аляксандар Надсан, беларускі грэка-каталіцкі сьвятар, апостальскі візытатар для беларусаў-каталікоў у замежжы
* 15 красавіка — Уладзімер Содаль, беларускі літаратуразнавец, краязнавец, тэлежурналіст
* 14 траўня — Бі Бі Кінг, амэрыканскі блюзавы гітарыст
* 12 верасьня — Аляксей Кароль, беларускі журналіст, гал. рэдактар газэты «Новы час»
* 23 кастрычніка — Раман Лубкіўскі, украінскі пісьменьнік, амбасадар
* 25 кастрычніка — Якаў Малайчук, беларускі харавы дырыгент, краязнаўца
Андрэй Саковіч

Імя і прозьвішча **Андрэй Саковіч** маюць:

* Андрэй Саковіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, ваявода полацкі і смаленскі
* Андрэй Сяргеевіч Саковіч ( 1992) — беларускі футбаліст
Ісфаган (горад)

**Ісфаган** (, трансьл. *Esfāhān*) — горад у Іране, цэнтар астану Ісфаган. Разьмешчаны за 340 км на поўдзень ад Тэгерану. Насельніцтва складае 1 908 609 чалавек (трэці паводле колькасьці насельніцтва горад Ірану пасьля Тэгерану ды Мэшгеду). Паводле перапісу 2011 году, насельніцтва аглямэрацыі Ісфагану складала 3 793 101 чалавек (трэці паводле колькасьці насельніцтва раён Ірану пасьля Тэгерану ды Мэшгеду). У мэтрапалітэнскі раён уваходзяць гарады Зарын-Шагр, Фуладшагр, Наджафабад, Хамэйні-Шагр. Адзін з найбольшых гарадоў у сьвеце.

## Гісторыя
Ён квітнеў ад 1050 да 1722 году, асабліва ў 16 стагодзьдзі падчас кіраваньня дынастыі Сэфэвідаў, калі ён стаў сталіцай Пэрсіі ў другі раз у гісторыі. Нават сёньня горад захаваў большасьць сваёй былой славы. Ён вядомы сваёй ісламскай архітэктурай, з мноствам прыгожых бульвараў, крытых мастоў, палацаў, мячэтаў ды мінарэтаў. З гэтай нагоды зьявілася пэрсыдзкая прымаўка «Esfahān nesf-e jahān ast» (Палова сьвету — гэта Ісфаган).

Катэгорыя:Гарады Ірану
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Мэгаполісы
Беларускі мэталюргічны завод

**Беларускі мэталюргічны завод** (БМЗ) — мэталаапрацоўчае прадпрыемства Жлобіну, заснаванае ў 1984 годзе. Яго будаўніцтва пачалі ў 1982 годзе. У 1984 г. пусьцілі 1-ую чаргу (электрасталеплавільны і гатункапракатны цэхі). У 1987 г. — 2-ую чаргу (комплекс мэталакорду), у 1991 г. — 3-юю чаргу. Працуе на мэталаломе. У 1994 г. вырабляў мэталакорд для шынаў і пасаў (17,2 тыс. т), сталёвы дрот (9,9 тыс. т), гарачакатаную сталь (711 тыс. т) і сталёвую катанку, сталёвы пракат (656 тыс. т), сталёвы вугалок, швэлер і ўшчыльнікавыя мэталічныя накрыўкі. На 1996 г. дзейнічалі 15 цэхаў. Ажыцьцяўлялася супраца зь нямецкімі вытворцамі ліставой сталі «Круп» (Эсэн, Дусэльдорфская акруга, зямля Паўночны Райн — Вэстфалія) і «Хет». У 2008 годзе завод выпусьціў 45 тыс. тонаў (35%) дроту са 130 тыс. тонаў сусьветнай вытворчасьці. За 2010 год на заводзе вырабілі 2530 тыс. т сталі, звыш 2 млн т пракату, 100 тыс. т трубаў і 94 тыс. т мэталакорду. На 2011 г. завод меў 8 замежных гандлёвых прадстаўніцтваў у 6 краінах сьвету: у Аўстрыі (Лінц, зямля Верхняя Аўстрыя), ЗША (Маямі, штат Флорыда), Кітаі (Шанхай), Летуве (Шаўлі), Нямеччыне (Бэрлін) і Расеі (Масква і Санкт-Пецярбург). У 2013 г. звыш 80% вырабаў паставілі за мяжу. Збыт у Расею дасягнуў каля $1 млрд, што склала прыблізна 15% валютнай выручкі Беларусі.

## Міжнародныя санкцыі
12 мая 2023 году Украіна ўвяла санкцыі супраць заводу. У жніўні 2023 году БМЗ патрапіў пад санкцыі ЭЗ. У тым жа месяцы да гэтых санкцый далучыліся Швайцарыя, Паўночная Македонія, Чарнагорыя, Альбанія, Украіна, Босьнія і Герцагавіна, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн і Нарвэгія. Таксама са жніўня 2023 году БМЗ, генэральны дырэктар заводу Дзьмітры Корчык ды зьвязаная з заводам кампанія BEL-KAP-STEEL знаходзяцца ў санкцыйным сьпісе ЗША.

Напрыканцы 2023 году выйшла некалькі журналісцкіх расьсьледаваньняў пра абыход санкцый ЭЗ ды ЗША супраць БМЗ.

27 студзеня 2025 году Канада ўвяла санкцыі супраць заводу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гандлёвая пляцоўка БМЗ
* Фота-галерэя БМЗ

Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Катэгорыя:Прамысловасьць Беларусі
Катэгорыя:Жлобін
Катэгорыя:Мэталюргія
Катэгорыя:Чорная мэталюргія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў сьпісе СВГ
Каломба

**Каломба** — найбуйнейшы горад і фактычная сталіца Шры-Ланкі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Шры-Ланкі
Кіёта

**Кіё́та** ( *Кё:то-сі*) — горад у Японіі. Разьмешчаны ў цэнтральнай частцы вострава Хансю́. Насельніцтва амаль 1,5 млн чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Японіі
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Мэгаполісы
Барыс Ваньнікаў

**Бары́с Льво́віч Ва́ньнікаў** (26 жніўня 1897, Баку&nbsp;— 22 лютага 1962, Масква)&nbsp;— савецкі дзяржаўны дзяяч. Адзін зь першых грамадзянаў СССР, хто тройчы атрымаў званьне Герой Сацыялістычнай Працы (1942, 1949, 1954).

У 1945—1953&nbsp;— начальнік Першага галоўнага ўпраўленьня пры СНК СССР (з 1946&nbsp;— пры Савеце міністраў) СССР (арганізацыя вытворчасьці ядзернай зброі). Тройчы Герой Сацыялістычнай Працы (1942, 1949, 1954), двойчы ляўрэат Сталінскай прэміі (1951, 1953). Генэрал-палкоўнік інжынэрна-тэхнічнай службы (1944).

## Узнагароды
* тройчы Герой Сацыялістычнай Працы (1942, 1949, 1954)
* шэсьць ордэнаў Леніна (1939, 1942, 1944, 1947, 1954, 1957)
* Ордэн Суворава I ступені (1945)
* Ордэн Кутузава I ступені (1944)
* Сталінская прэмія (1951)
* Сталінская прэмія (1953)

## Публікацыі
* Ванников Б.&nbsp;Л.&nbsp;Записки наркома
* Из записок Наркома вооружения. // Военно-исторический журнал, 1962, №&nbsp;10.
* Оборонная промышленность СССР накануне войны. // Вопросы истории 1968, №&nbsp;10; 1969, №&nbsp;1.
* Из записок наркома. // Новая и новейшая история. 1988. №&nbsp;1.

## Памяць
* Бюст у Баку, усталяваны ў 1982 року.
* Машынабудаўнічы завод «Штамп», названы імем Ваньнікава (Тула, Расея).

## Крыніцы

## Літаратура
* *Абрамов А. С.* У кремлёвской стены. М., 1984. С. 273—274.

## Вонкавыя спасылкі
* Ванников Борис Львович
* Ванников Борис Львович
* Создатели оружия Победы
* 
* Родился 26 августа 1897 года в городе Баку.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Ляўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя камісары СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Найвышэйшая ліга чэмпіянату Латвіі па футболе

**Найвышэйшая ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Латвіі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, пераводзяцца ў Першую лігу, а яго месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Рыга».

## Чэмпіёны
* Сконта Рыга — 15 тытулаў
* Вэнтсьпілс — 6
* Рыга — 4
* Ліепая, Рыская футбольная школа — 3
* Спартакс Юрмала — 2
* Даўгава Дзьвінск, Валміера — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Латвіі па футболе
Лагор

**Лагор** (, ) — горад у Пакістане, цэнтар правінцыі Панджаб. Другая паводле колькасьці насельніцтва агламэрацыя ў Пакістане.

Гэта найбуйнейшы горад, заселены народам панджабцаў, і важны гістарычны цэнтар Паўднёвай Азіі. Са сваёй гісторыяй, якая налічвае больш за тысячу гадоў, Лагор зьяўляецца культурным цэнтрам правінцыі Панджаб і ўсяго Пакістану. Гэта адзін з найбольш шчыльна заселеных гарадоў сьвету. Важны эканамічны, палітычны, транспартны, адукацыйны, забаўляльны цэнтар. Носіць мянушку «Горад садоў Маголаў» яшчэ з часоў Імпэрыі Вялікіх Маголаў.

Катэгорыя:Гарады Пакістану
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Мэгаполісы
Апольскі павет

**Апольскі павет** () — павет у Люблінскім ваяводзтве Польшчы.

Быў утвораны 1 студзеня 1999 году ў выніку польскай рэформы мясцовага самакіраваньня. Адміністрацыйным цэнтрам павету зьяўляецца горад Аполе Люблінскае, які знаходзіцца за 44 кілямэтры ад Любліна. У павеце знаходзіцца яшчэ адзін горад — Панятова, які знаходзіцца за 8 км ад Аполя Люблінскага.

Плошча павету складае 804,14 км². Па стане на 2005 год насельніцтва налічвала каля 63 000 чалавек, зь якіх у Панятове жыло 9,9 тысячы, а ў Аполе Люблінскім 8,8 тысячы. 

Апольскі павет адміністрацыйна падзелены на 7 гмінаў.


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Паветы Люблінскага ваяводзтва
Уладзімер Гіляроўскі

**Уладзімер Аляксеевіч Гіляроўскі** (; 26 лістапада 1853 — 1 кастрычніка 1935) — расейскі пісьменьнік і журналіст, вядомы сваёй кнігай успамінаў пра дарэвалюцыйную Маскву («Масква і Масквічы»), якая была ўпершыню апублікаваная ў 1926 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія журналісты
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Білгарайскі павет

**Білгарайскі павет** () — павет у Люблінскім ваяводзтве Польшчы. Быў утвораны 1 студзеня 1999 году ў выніку рэформы мясцовага самакіраваньня. Адміністрацыйным цэнтрам павету зьяўляецца горад Білгарай, які знаходзіцца за 79 кілямэтраў ад Любліна. У павеце знаходзяцца яшчэ тры гарады: Тарнаград, Язэфаў і Фрампаль.

Плошча Білгарайскага павету складае 1667,9 км². Па стане на 2006 год насельніцтва скаладала 104,3 тыс. чалавек, зь якіх 27,2 жыло ў Білгараі, 3,4 тыс. чалавек у Тарнаградзе, 2,5 тыс. у Язэфаве і 1,4 у Фрампалі.

Білгарайскі павет адміністрацыйна падзелены на 14 гмінаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Паветы Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Наксар Лаянз

«**Наксар Лаянз**» () — мальтыйскі футбольны клюб з гораду Наксару. Заснаваны ў 1920 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Наксар‎
Шалягі

Назву **Шалягі** маюць:

* Шалягі — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці
* Шалягі — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці
Барыс Платонаў

**Барыс Віктаравіч Платонаў** (1903—1967) — беларускі савецкі актор тэатру і кіно, пэдагог. Народны артыст СССР (1948). У ягоны гонар у Менску названая вуліца.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Нанкін

**Нанкін** () — горад у Кітаі. Зьяўляецца сталіцай правінцыі Цзянсу ва Ўсходнім Кітаі. Горад займае важнае значэньне ў кітайскай культуры, некаторы час ён зьяўляўся сталіцай Кітаю. Цяперашняя назва гораду перакладаецца як "Паўднёвая сталіца". 


Катэгорыя:Мэгаполісы
Лхаса

**Лхаса** (па-тыбэцку: ལྷ་ས་, ) — горад у Кітаі, цэнтар Тыбэцкага аўтаномнага раёну. Другі па памеры горад на Тыбэцкім плято пасьля Сыніну. Адзін з самых высакагорных гарадоў у сьвеце.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кітаю
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Філіпэ Каўтыньню

**Філі́пэ Каўты́ньню Карэ́я** (, [];  12 чэрвеня 1992 году, Рыю-дэ-Жанэйру) — бразыльскі футбольны паўабаронца, гулец клюбу «Вашку да Гама». Колішні гулец зборнай Бразыліі.

## Кар’ера
### Клюбная
Займацца футболам Філіпэ пачаў у сыстэме клюбу «Вашку да Гама». У 2008 годзе, у 16-гадовым узросьце, быў набыты італьянскім «Інтэрам» за €4&nbsp;мільёны, аднак да 18-годзьдзя заставаўся ў «Вашку» на ўмовах арэнды.

Афіцыйны дэбют за «нэрадзуры» адбыўся 27 жніўня 2010 году ў прайграным матчы Супэркубку УЭФА з гішпанскім «Атлетыка», дзе Каўтыньню выйшаў на замену. 8 траўня 2011 году гулец забіў першы гол за «Інтэр» у хатнім матчы супраць «Фіярэнтыны».

У сэзоне 2011—2012 Філіпэ Каўтыньню быў вымушаны змагацца за месца ў асноўным складзе і ўрэшце быў аддадзены ў арэнду ў «Эспанёл» да канца сэзону. 4 лютага 2012 Каўтыньню ўпершыню выйшаў на поле ў ягоным складзе, а 11 сакавіка забіў два галы ў браму «Раё Вальекана».

30 студзеня 2013 року ангельскі «Лівэрпул» абвясьціў пра падпісаньне доўгатэрміновага кантракту з гульцом, які атрымаў вопратку з 10 нумарам.

Першы матч за лівэрпульскі клюб Філіпэ правёў 11 лютага 2013 году, выйшаўшы на замену на 78 хвіліне. А менш як праз тыдзень, 17 лютага, ён забіў за «Лівэрпул» першы гол.

### Міжнародная
Філіпэ Каўтыньню дапамог юнацкай зборнай перамагчы на чэмпіянаце Паўднёвай Амэрыкі — 2009, забіўшы тры мячы. У наступным годзе ён дэбютаваў за дарослую зборную ў таварыскім матчы з Іранам.

## Дасягненьні
**«Інтэрнацыянале»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2011
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2010

**«Барсэлёна»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2018, 2021
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2018

**«Баварыя»**:
* Чэмпіён Нямеччыны: 2020
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2020
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2020

**Бразылія**:
* Уладальнік Кубка Амэрыкі: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на Soccerbase
* Профіль на ESPN
* Профіль на LFC History

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Выдатнік Беларускай чыгункі (адзнака)

**Выдатнік Беларускай чыгункі** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудная адзнака беларускай чыгункі. Заснаваная ў 2003 годзе ў мэтах захаваньня і разьвіцьця гістарычных традыцыяў Беларускай чыгункі.

## Статут
Нагруднай адзнакаю ўзнагароджваюцца работнікі Беларускай чыгункі, якія зрабілі значны асабісты ўнёсак у разьвіцьцё чыгуначнага транспарту Рэспублікі Беларусь, дасягнулі высокіх вынікаў у працы, пастаянна павышаюць прафэсійнае майстэрства і перадаюць свой вопыт іншым работнікам.

Нагрудным знакам могуць узнагароджвацца асобы, якія не працуюць на Беларускай чыгунцы, за асаблівыя заслугі перад Беларускай чыгункай, актыўнае і эфэктыўнае садзейнічаньне ў вырашэньні яе задачаў. Узнагароджаньне нагрудным знакам адбываецца загадам Начальніка Беларускай чыгункі. Нагрудная адзнака і пасьведчаньне да яе ўручаюцца Начальнікам Беларускай чыгункі альбо яго намесьнікамі асабіста ва ўрачыстай абстаноўцы.

Узнагароджаныя нагрудным знакам работнікі, якія ўчынілі наўмыснае злачынства альбо дапусьцілі грубую дысцыплінарную правіну, загадам Начальніка Беларускай чыгункі могуць быць пазбаўлены адзнакі.

Запісы аб узнагароджаньні нагруднай адзнакаю і пра яе пазбаўленьне ўпісваюцца ў працоўную кніжку работніка.

Нагрудная адзнака носіцца на правым баку пасьля ордэнаў і мэдалёў, а пры іх адсутнасьці — на іх месцы.

Паўторнае ўзнагароджаньне адзнакаю не адбываецца. Пры страце нагруднай адзнакі і (або) пасьведчаньня дублікаты да яго не выдаюцца.

## Апісаньне
Нагрудная адзнака «Выдатнік Беларускай чыгункі» ўяўляе сабою круг дыямэтрам 30 мм. На коле разьмешчана выява серабрыстага колеру цягніка, што рухаецца. У ніжняй частцы кола знаходзяцца направа і налева дзьве ляўровыя галінкі, а ў цэнтры іх — тэхнічны знак. За цягніком знаходзяцца промні ўсходу сонца. Кола аблямоўвае надпіс «ВЫДАТНІК БЕЛАРУСКАЙ ЧЫГУНКІ», надпіс пакрыты сіняй эмальлю.

Адзнака з дапамогаю вушка і кальца злучаецца з калодкаю памерам 16×25 мм. Калодка ўяўляе сабой прастакутнік, пакрыты чырвонаю эмальлю, унізе якога разьмешчаны геральдычны знак-эмблема Беларускай чыгункі, які ўяўляе сабой эліпсападобнае кола з «крыламі» залацістага колеру.

Нагрудны знак і калодка вырабляюцца з мэтал жоўтага колеру.

Адваротны бок знаку мае гладкую паверхню, на якой рэльефна выкананы таварны знак Беларускай чыгункі, які ўяўляе сабой стылізаваную выяву чыгуначных шляхоў, дапоўнены літарамі «БЧ», і № адзнакі. Парадкавы нумар нагруднага знаку выбіваецца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2003/06/02 N 222 "Аб заснаваньні нагруднай адзнакі «Выдатнік Беларускай чыгункі» pravoby.info

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай чыгункі
Лявонаў

**Ляво́наў** — беларускае і расейскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксей Лявонаў (1934—2019) — савецкі касманаўт
* Андрэй Лявонаў (1959) — савецкі і расейскі актор
* Васіль Антонавіч Лявонаў (1889—1972) — адзін з пачынальнікаў пэдыятрыі ў Беларусі
* Васіль Севасьцьянавіч Лявонаў (1938—2015) — беларускі дзяржаўны дзяяч
* Яўген Лявонаў (1926—1994) — савецкі і расейскі актор
За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы (адзнака)

**За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудная адзнака беларускай чыгункі. Заснаваная ў 2014 годзе за шматгадовую бездакорную працу на Беларускай чыгунцы (ня менш за 20 гадоў). Мае тры ступені.

Адзнака заснавана пастановай Міністэрства транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь № 9 ад 1 красавіка 2014. На падставе пастановы загадам начальніка Беларускай магістралі Ўладзімера Марозава ад 22.04.2014 № 177Н зацьверджана Палажэньне аб парадку ўзнагароджаньня нагрудным знакам адрозьненьня «За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы» дзяржаўнага аб’яднаньня «Беларуская чыгунка».

## Статут
Ганаровым нагрудным знакам узнагароджваюцца работнікі дзяржаўнага аб’яднаньня «Беларуская чыгунка» і арганізацыяў, якія ўваходзяць у яго склад, за шматгадовую бездакорную працу на чыгуначным транспарце, посьпехі ў прафэсійным майстэрстве і якія адпрацавалі на Беларускай чыгунцы ня менш за 20 гадоў. 

Узнагароджаньне адбываецца па ініцыятыве начальніка Беларускай чыгункі, па прадстаўленьнях, якія ўносяць яго намесьнікі, галоўны інжынэр, галоўны эканаміст, кіраўнікі службаў Упраўленьня, арганізацыяў і адасобленых структурных падразьдзяленьняў.

Узнагароджаньне нагрудным знакам адбываецца пасьлядоўна ад найніжэйшай ступені да найвышэйшай. Найвышэйшай ступеньню зьяўляецца I ступень.

Нагруднай адзнакай I ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы ня менш за 30 гадоў.

Нагруднай заднакай II ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы ня менш за 25 гадоў.

Нагруднай адзнакай III ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы ня менш за 20 гадоў.

Работнікам Беларускай чыгункі, адзначаным нагрудным знакам «За добрасумленную працу…» І ступені, выплачваецца ўзнагароджваньне ў памеры 45 базавых велічыняў, ІІ ступені — 40, ІІІ ступені — 35 базавых велічыняў.

## Апісаньне
Нагрудныя адзнакі адрозьненьня «За добрасумленную Працу на Беларускай чыгунцы». (мэтал, ліцьцё, рознакаляровая эмаль, стужка, памер знаку: 30х40 мм, памер калодкі: 30х25мм).

Пасьведчаньне да нагруднай адзнакі «За добрасумленную Працу на Беларускай чыгунцы»: Матэрыял — кардон з паралёнам, скуразамяняльнік цёмна-бардовага колеру, малюнак эмблемы БЧ і тэкст — блінтавае цісьненьне фальгою залацістага колеру.

Футляр замшавы (плястык, аксамітная тканіна, устаўка з палярону; памер — 130х180х30мм).

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай чыгункі
Вялікія Князікоўцы

**Вялікія Князікоўцы** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У 2-й палове 17 ст. маёнтак у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва. Уласнасьць Пацаў. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. вёска, 60 двароў.

Напрыканцы XIX ст. маёнтак перастаў існаваць. Памешчыцкія землі былі распрададзены сялянам. У пачатку XX ст. побач зь вёскай пракладзена чыгунка Маладзечна — Ліда.

У 1905 г. у складзе Лідзкай воласьці Лідзкага павета Віленскай губэрні, 452 жыхары, 641 дзесяціна зямлі. У 1909 г. 84 двары, 561 жыхар, якія мелі 150 галоў буйной рагатай жывёлы, 81 каня, 646 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Лідзкай гміне Лідзкага павету Наваградзкага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 54 двары, 357 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (124 двары, 499 жыхароў) цэнтар сельсавету Івейскага раёну. У 1940 г. арганізаваны калгас імя У. І. Леніна. У верасьні 1950 г. арганізаваны калгас «Маладая гвардыя». 3 9 верасьня 1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 112 двароў, 370 жыхароў. Пасьля цэнтар калгаса «Маладая гвардыя».

Працавалі базавая школа, клюб, бібліятэка, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. У 1999 г. 118 двароў, 268 жыхароў.

## Інфармацыя для турыстаў
* Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы, 19 ст..

## Насельніцтва
* 1999 — 118 двароў, 268 жыхароў.

## Глядзіце таксама
* Малыя Князікоўцы

## Літаратура
* Вялікія Князікоўцы на Віртуальнай Івейшчыне

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Міхаіл Урубель

**Міхаіл Аляксандравіч Урубель** (Михаил Александрович Врубель, , Омск — , Пецябрург) — вядомы расейскі мастак.

## Біяграфія
Міхаіл Аляксандравіч Урубель нарадзіўся  ў Омску ў сям’і вайскоўца. Маці мастака памерла, калі яму было 3 гады. Мачаха была піяністкай і выхоўвала ў Міхаілу любоў да музыкі. Скончыў адэскую гімназію, потым вучыўся на юрыдычным факультэце Пецярбургскага ўнівэрсытэту і адначасова наведваў вячэрнія клясы Акадэміі мастацтваў. Валодаў некалькімі замежнымі мовамі. Чытаў Шэксьпіра, Гётэ, Тургенева, Талстога, Лермантава. Часта быў у Эрмітажы, вывучаў жывапіс. Аднак толькі ў 1880 г., пасьля сканчэньня ўнівэрсытэту паступіў у Акадэмію мастацтваў і цалкам аддаецца мастацтву. Ад 1882 г. займаўся ў натурнай клясе Пятра Чысьцякова. У 1882 г. намаляваў акварэлі «Партрэт дзяўчынкі» і «Партрэт З. А. Штукенберг» ().

На запрашэньне гісторыка мастацтваў А. В. Прахава () у 1884 г. Урубель пераехаў у Кіеў і займаўся аднаўленьнем фрэсак Кірылаўскай царквы. Ён спэцыяльна вывучаў узоры візантыйскага і старажытнарускага мастацтва, займаўся італьянскім мастацтвам у Вэнэцыі, дзе напісаў чатыры іконы для іканастасу Кірылаўскай царквы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Омску
Катэгорыя:Мастакі XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Мастакі XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Постімпрэсіяністы
Катэгорыя:Мастакі-сымбалісты
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбурскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Васіль Лявонаў

**Васі́ль Ляво́наў**:
* Васіль Антонавіч Лявонаў (1889—1972) — беларускі навуковец-пэдыятар
* Васіль Севасьцьянавіч Лявонаў (1938—2015) — беларускі палітык
Васіль Севасьцьянавіч Лявонаў

**Васі́ль Севасьцья́навіч Ляво́наў** (16 красавіка 1938, в. Дубянец, Касьцюковіцкі раён, Магілёўская вобласьць — 4 студзеня 2015, пас. Шчомысьліца, Менскі раён) — дзяржаўны дзяяч Беларусі.

## Жыцьцяпіс
У 1964 скончыў Беларускі інстытут мэханізацыі сельскай гаспадаркі, а потым Менскую вышэйшую партыйную школу. Працаваў цесьляром, шахтарам на Данбасе (Украінская ССР), інжынэрам-мэханікам, старшынём саўгасу ў Магілёўскай вобласьці. Затым быў першым намесьнікам начальніка Магілёўскага абласнога ўпраўленьня сельскай гаспадаркі (1972—1975), першым сакратаром Горацкага райкаму КПБ (1975—1979), першым намесьнікам старшыні Магілёўскага аблвыканкаму (1982—1983), першым сакратаром Магілёўскага абкаму КПБ (1983—1990)​. У 1984—1989 гг. дэпутат Вярхоўнага Савету СССР, старшыня Мандатнай камісіі. У 1991 на некалькі месяцаў прызначаны вядучым спэцыялістам Галоўнага ўпраўленьня эканамічных сувязяў з капіталістычнымі краінамі ў Маскве. Пасьля яго накіравалі гандлёвым прадстаўніком Беларусі ў Нямеччыну (1991—1994).

Перад прэзыдэнцкімі выбарамі 1994 году падтрымаў тагачаснага прэм’ера Вячаслава Кебіча. Пасьля яго паразы прыняў прапанову прэзыдэнта А. Лукашэнкі заняць пасаду міністра сельскай гаспадаркі і харчаваньня. У якасьці міністра заклікаў правесьці рынкавыя пераўтварэньні ў сельскай гаспадарцы. Увосень 1994 г. пасьпеў увесьці вольнае цэнаўтварэньне на малако ў Магілёўскай вобласьці, аднак рэформе запярэчыў А.Лукашэнка.

Не падтрымаў правядзеньня неканстытуцыйнага рэфэрэндуму 1996 году, пасьля чаго ў міністэрстве пачаліся масавыя праверкі. Лявонава арыштавалі 11 лістапада 1997 году ў працоўным кабінэце. Яго арышт здымала група зь Беларускага тэлебачаньня. Яго абвінавацілі па артыкулах Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь: 91.1 — «крадзеж маёмасьці ў асабліва буйных памерах», 169 — «атрыманьне хабару» і 213 — «незаконнае захоўваньне баявых прыпасаў і зброі». На судзе Лявонаў віны не прызнаў, заявіўшы, што лічыць сваё зьняволеньне палітычнай справай. 14 студзеня 2000 г. Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь прызнаў Лявонава вінаватым у хабарніцтве і крадзяжы дзяржаўнай маёмасьці ды пакараў 4 гадамі калёніі з канфіскацыяй маёмасьці. Вызваліўся 5 кастрычніка 2000 г. паводле амністыі.

У 2001 г. узначаліў аргкамітэт руху «За новую Беларусь». Напісаў кнігу ўспамінаў. З 1990-х гг. жыў у пасёлку Шчомысьліца Менскага раёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касьцюковіцкім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Памерлі ў Менскім раёне
Будынак колішняй мужчынскай духоўнай вучэльні (Менск)

**Буды́нак ко́лішняй мужчы́нскай духо́ўнай вучэ́льні** — частка комплексу Сядзібы Пшазьдзецкіх у Менску. Увесь комплекс занесены ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, як помнік рэспубліканскага значэньня.

Будынак духоўнае вучэльні месьціцца на вуліцы Рэвалюцыйнай, 2/плошчы Свабоды, 13.

## Гісторыя

Пабудаваны ў 2-й палове XVIII ст., быў паўднёвым флігелем гарадзкой сядзібы Пшазьдзецкіх. У пачатку XIX ст. тут месьцілася аптэка, пазьней — пошта. У 1870—1880 гг. у будынку правялі рэканструкцыю: дабудавалі трэці паверх і надалі будынку П-абразную форму. У XIX — пачатку XX ст. у будынку месьціўся інтэрнат мужчынскай духоўнай вучэльні. Пасьля Кастрычніцкай рэвалюцыі месьціўся Наркамат асьветы БССР, у 1922—1925 гг. першая шматгаліновая навукова-дасьледчая ўстанова ў рэспубліцы, папярэднік Акадэміі Навук БССР — Інстытут беларускай культуры (Інбелкульт), тут жа было Беларускае курортнае бюро, а з 1930 г. — Наркамат аховы здароўя. У 1956 годзе тут месьціўся кінатэатар «Навіны дня», які быў разьлічаны на 200 месцаў і служыў для паказу паўторных фільмаў. Цяпер у будынку месьцяцца дзяржаўныя ўстановы.

## Архітэктура
Будынак складаны, падоўжны ў пляне, з выступамі й скошаным кутом з боку пл. Свабоды. Першапачаткова ён быў Г-падобны ў пляне, двухпавярховы з цокальным паверхам. У канцы XIX ст. стаў П-падобны ў пляне, у тарцовых частках надбудаваны трэці паверх. Фасады маюць плоскаснае вырашэньне. Сьцены рытмічна прарэзаныя прастакутнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах, на другім паверсе — аздобленыя сандрыкамі. Па пэрымэтры будынка праходзіць тонкапрафіляваны карніз. Першы паверх аддзелены ад цокальнага тонкім паяском. Трохпавярховыя тарцовыя часткі завершаныя невялікімі мансардамі пад двухсхільнымі дахамі. Сыстэма пляніроўкі зьмененая, спалучае анфіляднае разьмяшчэньне памяшканьняў і кароткія калідоры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сакральныя збудаваньні Менску
Беларуская нацыянальна-культурная аўтаномія «Нёман»

**Белару́ская нацыяна́льна-культу́рная аўтано́мія «Нёман»** гарадзкой акругі Тальяці — грамадзкае культурна-асьветніцкае задзіночаньне беларусаў гораду Тальяці. У 2005 годзе была зарэгістраваная арганізацыя ЦБК «Нёман». Пры суполцы стварыўся ансамбль беларускай песьні «Купалінка». У верасьні 2010 году зарэгістраванае як Мясцовая Беларуская Нацыянальна-культурная Аўтаномія «Нёман». Пры арганізацыі дзейнічае дзіцячы ансамбль беларускай музыкі й песьні «Зорачкі». Суполкай праводзяцца такія мерапрыемствы, як сьвята восені «Дажынкі», сьвята беларускай кухні «Калі ласка ў нашу хату», летняе сьвята «Купальле». Дзейнічае дамова аб супрацоўніцтве з Ваўкавыскім раёнам Гарадзенскай вобласьці Беларусі.

Кіраўнік арганізацыі — Людміла Іванаўна Дзёміна.

## Глядзіце таксама
* Фэдэральная нацыянальна-культурная аўтаномія «Беларусы Расеі»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Тальяці
Кубак Ўэйлзу па футболе

**Кубак Ўэйлзу па футболе** () — штогадовы кубак Ўэйлзу, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы і ладзіцца Футбольнай асацыяцыяй Ўэйлзу. Першы розыгрыш быў праведзены яшчэ ў 1877 годзе. У першыя гады арганізаванага футболу ва Ўэйлзе футбол быў хутчэй відам спорту паўночнай часткі краіны, бо на поўдні больш гулялі ў рэгбі. Каманда-пераможца кваліфікуецца ў розыгрыш Лігі канфэрэнцыяў. Найбольш пасьпяховы клюб — «Рэксэм», які выйграваў спаборніцтва 23 разы. 

## Пераможцы
* Рэксэм — 23 разы
* Кардыф Сіці — 22
* Сўонсі Сіці, Нью-Сэйнтс Освэстры — 10
* Бангор Сіці, Кеўн Друідс — 8
* Шрусбэры Таўн, Бары Таўн Юнайтэд — 6
* Чэрк — 5
* Рыл — 4
* Чэстэр Сіці, Мэртыр Тыдвіл, Тэлфард Юнайтэд — 3
* Ньютаўн, Кру Александра, Освэстры Таўн, Конас-Кій Номадс — 2
* Гэрэфард Юнайтэд, Ланэлі Таўн, Ньюпарт Каўнці, Кармартэн Таўн, Конас-Кій энд Шотан, Транмір Ровэрз, Ловэлз Атлетык Ньюпарт, Освэстры Ўайт Старз, Абэрыстуіт Таўн, Бора Юнайтэд, Брыстал Сіці, Эбу Вэйл, Флінт Таўн Юнайтэд, Кардыф Мэтраполітан Юнівэрсыці, Прэстатын Таўн, Саўт Лівэрпул, Бала Таўн — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка.

Катэгорыя:Ўэйлскі футбол
Ўэйлз
Лявіцкі

**Лявіцкі** — беларускае прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:

* Антон Іванавіч Лявіцкі — беларускі празаік, драматург і публіцыст.
* Вацлаў Антонавіч Лявіцкі — сын беларускага літаратара Антона Лявіцкага.
* Лявон Антонавіч Лявіцкі — сын беларускага літаратара Антона Лявіцкага.
* Артур Станіслававіч Лявіцкі — беларускі футбаліст.
* Сяргей Вячаслававіч Лявіцкі — беларускі футбаліст.
* Віктар Васільевіч Лявіцкі — украінскі мовазнаўца.
Ільліч

Назву **Ільліч** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Ільліч — пасёлак у Гомельскім раёне
** Ільліч — вёска ў Петрыкаўскім раёне
** Ільліч — пасёлак у Рагачоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Ільліч — вёска ў Пухавіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Ільлічоўка
* Ільлічы
Кубак Армэніі па футболе

**Кубак Армэніі па футболе** () — штогадовы кубак Армэніі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1992 годзе па распадзе СССР. Да гэтага армянскія клюбы бралі ўдзел у розыгрышы Кубка СССР. Фінальны матч турніру звычайна ладзіцца 9 траўня. Пераможца Кубка Армэніі атрымлівае месца ў кваліфікацыйным раўндзе Лігі канфэрэнцыяў. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Пюнік», які выйграваў спаборніцтва 8 разоў.

## Пераможцы
* Пюнік — 8 разоў
* Міка — 6
* Арарат — 6
* Урарту — 4
* Аракс, Шырак, Ноа — 2
* Гандзасар, Алашкерт, Нараванк, Арарат-Армэнія — 1

Катэгорыя:Армянскі футбол
Армэнія
Мужчынская зборная Гішпаніі па гандболе

**Збо́рная Гішпа́ніі па гандбо́ле** — мужчынская нацыянальная зборная Гішпаніі, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па гандболе. Склад каманды вызначае Каралеўская гішпанская гандбольная фэдэрацыя.

Зборная Гішпаніі — двухразовы чэмпіён сьвету (2005, 2013) і Эўропы (2018, 2020). Адзіная зборная, акрамя Швэцыі, якая станавілася эўрапейскай чэмпіёнкай двойчы запар.

## Выступы

### Алімпійскія гульні

### Чэмпіянат сьвету

### Чэмпіянат Эўропы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Каралеўскай гішпанскай гандбольнай фэдэрацыі
* Профіль на бачыне МГФ

Гішпанія
Гандбол
Катэгорыя:Гішпанскі гандбол
Сьпіс сысуноў Азэрбайджану

**Сьпіс сысуноў Азэрбайджану** ўключае каля **109** відаў клясы сысуны, якія насяляюць тэрыторыі Азэрбайджану (паўднёва-ўсходняя Эўропа, заходняя Азія).

З 109 указаных у табліцы відаў — 2 знаходзіцца пад пагрозай зьнікненьня, 5 схільныя да зьнікненьня, 13 знаходзяцца ў блізкім да пагрозьлівага стане.

Наступныя тэгі выкарыстоўваюцца для вылучэньня ахоўнага статусу кожнага віду паводле адзнак МСАП:

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* Складзены з дапамогай пашыранага пошуку на вэб-сайце МСАП 

Катэгорыя:Фаўна Азэрбайджану
Катэгорыя:Сьпісы:Азэрбайджан
Катэгорыя:Сьпісы сысуноў
Лекі ад бессані

«**Ле́кі ад бе́ссані**» () — фільм рэжысэра Джона Генры Тыміса IV, прадстаўлены ў 1987 року. На момант свайго выхаду стаў найпрацяглым фільмам паводле Кнігі рэкордаў Гінэса (87 гадзінаў, ці 3 дні 15 гадзінаў). Фільм ня мае сюжэту, цягам трох з паловай дзён асоба па імі Л. Д. Гробан чытае ў ім сваю 4080-старонкавую паэму «Лекі ад бессані», часам чытаньне перарываецца гэві-мэталічнымі ўстаўкамі і парнаграфічнымі ролікамі.

Фільм упершыню быў паказаны цалкам у Школе Мастацкага інстытуту Чыкага з 31 студзеня да 3 лютага 1987. Ён ніколі не выдаваўся на DVD ці ў іншых фарматах.

У сьнежні 2011 Лі Гробан сканаў ад паралічу.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс найбольш працяглых фільмаў

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы 1987 году
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Экспэрымэнтальныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў‎
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-анталёгіі
Сьміт

**Сьміт** (, таксама *Smyth*) — ангельскае й шатляндзкае прозьвішча.

## Носьбіты
* Майкл Сьміт — канадзкі біяхімік ангельскага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па хіміі (1993), якую ён падзяліў з Кэры Мулісам
* Томас Сьміт — пэйзажны мастак
* Ўітні Сьміт — амэрыканскі сьцягазнаўца
* Эдам Сьміт — шатляндзкі эканаміст, філёзаф-этык
* Эдрыян Фрэдэрык Сьміт — ангельскі рок-музыка, мастак, аўтар песень

## Глядзіце таксама
* Эдвард Сьміт-Стэнлі — 33-і, 36-ы, 39-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі.
Роджэрз

**Роджэрз** (, таксама *Rodgers*) — ангельскае, шатляндзкае й ірляндзкае прозьвішча.

## Носьбіты
* Брэндан Роджэрз — паўночнаірляндзкі трэнэр і былы прафэсійны футбаліст
* Джынджэр Роджэрз — амэрыканская акторка й танцоўшчыца, уладальніца прэміі «Оскар» 1940 году
Ленінапад

**Ленінапа́д** — дэмантаж, пашкоджаньне або знос помнікаў Уладзімеру Леніну ды іншым камуністычным, савецкім палітычным дзяячам ХХ стагодзьдзя ва Ўкраіне. Працэс атрымаў такую назву падчас Рэвалюцыі Годнасьці 2013—2014 гг. і набыў маштаб на хвалі пратэставых настрояў, а пасьля й у рамках Дэкамунізацыі ва Ўкраіне.

## Гісторыя

Першы выпадак зносу помніка Леніну ва Ўкраіне зафіксаваны 1 жніўня 1990 году ў Чырванаградзе, Львоўская вобласьць. У 1990-х гадах у Галічыне й Валыні было дэмантавана каля 2000 помнікаў Леніну. На пачатку 2000-х гадоў было дэмантавана каля 600 помнікаў Леніну, пераважна ў цэнтральных вобласьцях Украіны.

## Падзеі
8 сьнежня 2013 году пад час Эўрамайдану актывісты зьнесьлі помнік Леніну на Бэсарабскай плошчы ў Кіеве. Знос помніку ў сталіцы выклікаў ланцуговую рэакцыю ў іншых гарадах Украіны. У СМІ гэты працэс атрымаў назву **«Ленінапад»**. За 2014 год было зьнесена 552 манумэнты Леніну.

## Працэс па стане на 2016 год
17 сакавіка 2016 у Запарожжы быў дэмантаваны найвялікшым на той час помнік Леніну на неакупаванай тэрыторыі Украіны, вышынёй 19,8 мэтраў. У перыяд ад анэксіі Крымскага паўвострава Расейскай Федэрацыяй да 28 верасьня 2014 найвялікшым помнікам на неакупаванай тэрыторыі быў помнік Леніну ў Харкаве, вышынёй 20,2 м. На дадзены момант найвялікшы помнік Леніну ва Украіне знаходзіцца ў анэксаваным Расейскай Федэрацыяй горадзе Севастопалі, вышынёй 20,75 м.

Усяго падчас зносу помнікаў Леніну ва Украіне было дэмантавана каля 900 манумэнтаў. Па стане на сакавік 2016 года ў Украіне засталося прыкладна 1100 помнікаў у розных рэгіёнах краіны

## Знос помнікаў іншым камуністычным дзеячам
Пад час Ленінападу зьнесьлі, дэмантавалі або пашкодзілі шэраг помнікаў іншым камуністычным дзеячам, а таксама іншы сымбалі савецкае эпохі, сярод якіх помнікі Кіраву, Марксу, Калініну, Дзяржынскаму ды іншым.

## У Беларусі
Па меркаваньні маскоўскага культуроляга Дзьмітрыя Кудзінава, Беларусь — адзіная краіна на прасторы былога СССР, дзе помнікі Леніну пакуль ня зносілі цэнтралізавана. 24 лютага 2015 году менскія будаўнікі зьнесьлі помнік Леніну ў былым вайсковым гарадку Ўручча, хоць гэты помнік не перашкаджаў будаўніцтву, але праз два месяцы гэты помнік быў ізноў усталяваны каля найбліжэйшай школы.

## Глядзіце таксама

* 
** Закон Украіны «Аб асуджэньні й забароне прапаганды расейскай імпэрскай палітыкі ва Ўкраіне й дэкалянізацыі тапанімікі»
** Пушкінапад
** 
* 
** 

* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хэрсон: знос помніка Леніну ў цэнтры гораду
* Від ленінізму до ленінопаду — Павло Подобєд, Український інститут національної пам’яті; Першакрыніца: http://www.radiosvoboda.org/content/article/26770232.html.
* 32 гарады і мястэчкі Беларусі, дзе больш няма помніка Леніну // «Радыё Свабода»

Катэгорыя:Эўрамайдан
Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:Дэрусіфікацыя
Кубак афрыканскіх нацыяў 2015 году

**[[Кубак афрыканскіх нацыяў]] 2015 году** — галоўнае футбольнае спаборніцтва Афрыкі сярод нацыянальных камандаў, якое праходзіла з 17 студзеня па 8 лютага 2015 году ў Экватарыяльнай Гвінэі. Спаборніцтва павінна было праводзіцца ў Марока, аднак з-за эпідэміі ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы Марока адмовілася ад прыняцьця матчаў спаборніцтва. Такім чынам гаспадарамі турніру была абраная Экватарыяльная Гвінэя, якая ўжо праводзіла ў сябе Кубак афрыканскіх нацыяў 2012 году, разам з Габонам.

## Кваліфікацыя
У кваліфікацыі прынялі ўдзел 51 зборная з 56 чальцоў КАФ. Марока як гаспадар турніру была вызвалена ад адборачнага этапу і аўтаматычна кваліфікавалася на турнір. Зборныя Самалі і Джыбуці адмовіліся ад удзелу ў кваліфікацыі. Упершыню ўдзел у адборы ўзяла зборная Паўднёвага Судану. У лістапада 2014 году Марока адмовілася ад правядзеньня турніру і зборная гэтай краіны была адхіленая. Замест яе ў фінальным турніры прыняла ўдзел зборная Экватарыяльнай Гвінэі ў статусе новага гаспадара турніру, нягледзячы на тое, што яна ня здолела пераадолець кваліфікацыйны этап.

Дзеючы чэмпіён Афрыкі, на той момант, зборная Нігерыі таксама не прайшоў у групавы этап і не здолеў пазмагацца за захаваньне трафэю.

## Стадыёны
Чэмпіянат праходзіў на чатырох стадыёнах.

## Групавы турнір
На першым этапе чэмпіянату 16 зборныя былі падзеленыя на 4 групы па 4 каманды. З кожнай групы ў 1/4 фіналу выходзіць па дзьве каманды.

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

:аГвінэя і Малі набралі аднолькавую колькасьць пунктаў, агульную розьніцу мячоў і ў цэлым забітых мячоў. Лёсаваньне адбылося 29 студзеня 2015 году а 16:00 па мясцовым часе ў горадзе Маляба. Гвінэя атрымала 2-е месца і выйшла ў чвэрцьфінал.

## Плэй-оф

:1 — матч скончыўся ў дадатковы час
:2 — матч скончыўся ў сэрыі пэнальці

### 1/4 фіналу

### 1/2 фіналу

## Матч за трэцяе месца

## Фінал

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кубак афрыканскіх нацыяў на сайце CAFonline.com

Катэгорыя:Кубак афрыканскіх нацыяў
Кавалічы

Назву **Кавалічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кавалічы — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Кавалічы — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Кавалеўшчына
* Кавалёва
* Кавалёнкі
* Кавалёў
* Кавалёўка
* Кавалёўцы
* Кавалёўшчына
* Кавалі
* Кавалікі 
* Кавалінкі 
* Кавалішкі
Кубак Азіі па футболе 2015 году

**[[Кубак Азіі па футболе]] 2015 году** — галоўнае футбольнае спаборніцтва Азіі сярод нацыянальных камандаў, якое праходзіла з 9 па 31 студзеня 2015 году ў Аўстраліі. Пераможца турніру, зборная Аўстраліі, атрымала права на ўдзел у Кубку канфэдэрацыяў 2017 году, які праходзіў у Расеі.

Аўстралія была абраная ў якасьці гаспадара 5 студзеня 2011 году як адзіны прэтэндэнт на права правядзеньня турінру. Матчы прайшлі на пяці розных стадыёнах ў пяці гарадах: Сыднэі, Мэльбурне, Брысбэйне, Канбэры і Ньюкасьле. Гэта першы азіяцкі турнір, які праводзіла ў сябе Аўстралія, і першы розыгрыш Кубка Азіі, які праводзіўся па-за геаграфічнымі межамі Азіі.

## Кваліфікацыя
Каманды, якія занялі першае, другое і трэцяе месцы паводле вынікаў Кубка Азіі 2011 году, і каманда-гаспадар турніру аўтаматычна кваліфікаваліся на турнір. Гэтымі зборнымі сталі Аўстралія, Японія, Рэспубліка Карэя. З тае прычыны, што Аўстралія як каманда-гаспадар заняла прызавое месца на Кубку Азіі 2011 году, аніводная чацьвертая зборная не атрымала аўтаматычную пуцёўку на турнір. Пераможцы Кубкаў выкліку АФК 2012 і 2014 гадоў, як то зборныя КНДР і Бахрэйну, кваліфікаваліся ў фінальную частку Кубка Азіі. Усе астатнія зборныя прабіваліся на турнір праз кваліфікацыйны турнір.

## Стадыёны
Чэмпіянат праходзіў на пяці стадыёнах.

## Групавы турнір
На першым этапе чэмпіянату 16 зборныя былі падзеленыя на 4 групы па 4 каманды. З кожнай групы ў 1/4 фіналу выходзілі па дзьве каманды.

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

## Плэй-оф

:1 — матч скончыўся ў сэрыі пэнальці
:2 — матч скончыўся ў дадатковы час

### 1/4 фіналу

### 1/2 фіналу

## Матч за трэцяе месца

## Фінал

## Вонкавыя спасылкі

* Кубак Азіі па футболе. Афіцыйны сайт

2015
Энгардань (футбольны клюб)

«**Энгардань**» () — андорскі футбольны клюб з гораду Эскальдэс-Энгардані. Заснаваны ў 2001 годзе. Уладальнік Кубка Андоры.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эскальдэс-Энгардань