Францішак Смуглевіч

**Францішак Смуглевіч** (, , , Варшава — , Вільня) — польскі мастак, заснавальнік беларускай і літоўскай нацыянальнай школы жывапісу.

## Біяграфія

Першымі настаўнікамі былі бацька мастак Лукаш Смуглевіч (апроч Францішка, яшчэ чатыры яго сыны зьвязаны з выяўленчым мастацтвам) і сваяк Шыман Чаховіч. У 1763—1764 гадах вучыўся ў Рыме ў , з 1765 году як стыпэндыят караля Станіслава Аўгуста ў рымскай Акадэміі сьвятога Лукі. У Рыме працаваў над інтэр’ерам , таксама супрацоўнічаў з Вінчэнца Брэна пры інвэнтарызацыі палаца Нерона (). У адукацыйных мэтах капіяваў творы майстроў. У 1784 годзе вярнуўся ў Варшаву. У 1785 годзе й, пасьля перапынку, з 1797 году жыў і працаваў у Вільні, у 1786—1797 гадах у Варшаве, дзе заснаваў прыватную школу жывапісу. Заснаваў катэдру жывапісу й рысунка ў Галоўнай віленскай школе, у 1803 годзе ператворанай у імпэратарскі Віленскі ўнівэрсытэт, і кіраваў ёю; прафэсар (1797). Гэта быў пачатак так званай віленскай школы жывапісу. Яго вучнямі былі, сярод іншага: Ёсіф Аляшкевіч, Юзэф Пешка,  і . У 1800—1801 гадах па запрашэньні расейскага імпэратара Паўла І жыў і працаваў у Санкт-Пецярбургу, у прыватнасьці афармляў інтэр’еры Міхайлаўскага замку. Быў пахаваны на могілках Роса (Расу) у Вільні. Аднак дакладнае месца яго пахаваньня было невядома ўжо ў канцы XІX стагодзьдзя.

## Творчасьць

Малярства па сваім характары клясыцыстычны (пераважна карціны на тэмы старажытнай гісторыі й Бібліі, партрэты; алегарычныя й бытавыя сцэны), з элемэнтамі барока. Пісаў карціны для касьцёлаў Варшавы й іншых гарадоў Польшчы. У віленскім касьцёле Сьвятых Пятра й Паўла знаходзіцца адно з палотнаў Смуглевіча на рэлігійную тэму — «Разьвітаньне свв. Пятра й Паўла» (1804).

Аўтар цыкла акварэляў з краявідамі архітэктурных помнікаў Вільні (1785; Мастацкі музэй Літвы), якія маюць значэньне крыніцы каштоўнай іконаграфічнай інфармацыі пра былыя ці незваротна перабудаваныя збудаваньні. Дзякуючы шматлікім рэпрадукцыям шырока вядомыя акварэлі Смуглевіча, якія зафіксавалі браму віленскай гарадзкой сьцяны й разваліны каралеўскага замка ў Вільні.

У 1790 годзе пачаў незавершаную сэрыю малюнкаў і літаграфій па польскай гісторыі ў сто гравюр, якія ілюстравалі гісторыю польскай нацыі, напісаную Адамам Нарушэвічам.

Не грэбаваў заказамі на выпадковыя працы — «Павал Ксавэрый Бжастоўскі аб’яўляе Статут сялянам Паўлава», 1795 год.

З братам Антоніем Смуглевічам малявалі фрэскі палацаў у ,  і . Таксама ў 1802 годзе яны разам дэкаравалі залю пасяджэньняў у Галоўнай віленскай школе, цяпер Заля Смуглевіча Віленскага ўнівэрсытэту (чытальная заля рэдкай кнігі ). Фрэскі ў зале пасяджэньняў прадстаўлялі 12 антычных пэрсанажаў: Сакрата, Плютарха, Піндара, Анакрэонта, Гесыёда, Геракліта, Арыстотэля, Эўрыпіда, Дыягена, Гамэра, Архімэда й Плятона

Творчасьць аказала вялікі ўплыў на разьвіцьцё літоўскага выяўленчага мастацтва.


Выява:Lithuanian peasants.jpg|*[[Літоўскія сяляне (карціна Францішка Смуглевіча)|Літоўскія сяляне]]*
Выява:Smuglewicz-Posłowie perscy u króla Etiopów.jpg|*[[Пэрсыдзкія паслы ў караля Этыёпіі]]*. Каля 1785 г. (, Вільня).
Выява:Smuglewicz-Posłowie scytyjscy przed Dariuszem.jpg|*Скіфскія паслы ў Дарыя*. Каля 1785 г. (, Вільня).
Выява:Smuglewicz Prozor Family.jpg|*Партрэт сям’і Прозар*. 1789 г. (Нацыянальны музэй, Варшава).
Выява:Smuglewicz_Kosciuszko_2.jpg|*Прысяга Тадэвуша Касьцюшкі на кракаўскім рынку*. 1797 г. (Нацыянальны музэй, Познань).
Выява:Franciszek Smuglewicz Esther before Ahasuerus 1778.jpg|*[[Эстэр]] перад [[Ксэркс I|Ксэрксам]]*. 1778 г.


## Вядомыя творы
* «Літоўскія сяляне» ( Мастацкага музэя Летувы)
* «Смерць Віргініі» ( Мастацкага музэя Летувы)
* «Скіфскія паслы ў Дарыя» ( Мастацкага музэя Летувы)
* «Партрэт сям’і Прозар» (1789, Нацыянальны музэй, Варшава)
* «Прысяга Касьцюшкі» (1797, Нацыянальны музэй, Познань)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* *Дробов Л. Н.* Живопись Белоруссии XIX — начала XX в. — Мн.: «Навука і тэхніка»,1974.
* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6-ці т. Т. 3: Канец XVIII — пач. XX ст. / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.; рэд. тома Л. М. Дробаў, П. А. Карнач. — Мн.: «Навука і тэхніка», 1989.
* Pranciškus Smuglevičius ir jo epocha. Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1997. ISBN 1392-0316-10.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Professor Pranciskus Smuglevicius 

Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Летувіскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні