Мглін

**Мглін** — места ў Расеі, на рацэ Судынцы. Адміністрацыйны цэнтар Мглінскага раёну Бранскай вобласьці. Насельніцтва на 2016 год — 8161 чалавек. Знаходзіцца за 167 км на захад ад Бранску, за 25 км ад чыгуначнай станцыі Ўнеча.

Мглін — магдэбурскае места гістарычнай Старадубшчыны (частка Смаленшчыны і Севершчыны), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. 

## Гісторыя
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай
На думку некаторых дасьледнікаў, у XII ст. тут існавала летапіснае паселішча Зартый. Тым часам першы пісьмовы ўпамін пра Мглін зьмяшчаецца ў Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх (канец XIV ст.) як «літоўскі» замак. У ХV ст. ён стаў цэнтрам воласьці Віленскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага, з 1472 году — у Смаленскім ваяводзтве. У 1502 годзе Мглін захапіла Маскоўская дзяржава.

У пачатку XVII ст. Мглін вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага, што пацьвердзіла Дэвулінскае замірэньне 1618 году. Ён увайшоў у Старадубскі павет Смаленскага ваяводзтва. Дзеля абароны места ад нападу з усходу тут, пры замку, утварылася казацкая харугва, якая ў 1625 годзе атрымала сьцяг чырвонага колеру з чорным крыжам на ім. 27 сакавіка 1626 году кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Мгліну Магдэбурскае права і герб «*у блакітным полі сьвяты Флярыян з дрэвам вярбой у руцэ*». У 1652 годзе места захапілі войскі Б. Хмяльніцкага. Сян апошняга Юры ў 1661 годзе прывёў пад Мглін крымскіх татараў, якія спалілі места.

### Пад уладай Маскоўскай дзяржавы і Расейскай імпэрыі

Згодна з Андрусаўскім замірэньнем 1667 году Мглін апынуўся ў складзе Маскоўскай дзяржавы. Яшчэ ў 1666 годзе сярод іншых ён атрымаў ад маскоўскага гаспадара Аляксея Міхайлавіча грамату на аднаўленьне мескіх прывілеяў.

У час Вялікай Паўночнай вайны ў 1708 годзе Мглін узялі ў аблогу войскі швэдзкага караля Карла XII, які рухаўся да Палтавы. У 1760 годзе расейская імпэратрыца Елізавета Пятроўна падаравала места графу К. Разумоўскаму. У 1781 годзе Мглін стаў павятовым местам Ноўгарад-Северскага намесьніцтва, з 1802 году — Чарнігаўскай губэрні.

У сярэдзіне XIX ст. у Мгліне было 958 будынкаў, сярод якіх было 15 мураваных, дзеялі 6 цэркваў і 2 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі лякарня на 25 ложкаў, 6 корчмаў і 60 крамаў. На 1861 год у месьце працавалі 3 цагельні, 2 салатопныя і скураныя заводы.

У 1851 годзе расейска-нямецкі навуковец  пісаў: «*Каля дзьвюх трацінаў Смаленскай губэрні насяляюць [[беларусы]]. <…> Гэтыя ж беларусы пад назвай [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]] сягаюць у Малую Русь, дзе пашыраюцца ў Мглінскім і [[Сураж (Расея)|Сураскім]] паветах Чарнігаўскай губэрні*». У 1860 годзе ўкраінскі этнограф  сьведчыў паводле ўласных назіраньняў, што «*калі рухацца далей на поўнач [ад ракі [[Дзясна|Дзясны]]] праз [[Старадуб]], Мглін да [[Рослаў|Рослава]], вы паўсюль заўважыце адзін строй і адзіную гаворку — беларускую*», адзначаючы пры тым наступныя асаблівасьці адзеньня: «*шапка белая (яламок, мадзерка, мардзелка) лямцавая, у мужчыны, белая хустка (але не намітка) у жанчыны — гэта [[Ліцьвіны|ліцьвіны або беларусы]]*». У 1882 годзе расейскі этнограф Сяргей Максімаў зазначаў: «*паўночны кут Чарнігаўскай губэрні (паветы Мглінскі і Сураскі) населены беларусамі чыстага бяспрыкладнага тыпу, якія, аднак, з афіцыйным этнонімам „беларусы“ не знаёмыя, а называюцца „ліцьвінамі“*». А ў 1890 годзе адзначалася, што ў газэце «Чарнігаўскія губэрнскія ведамасьці» выйшаў артыкул пра «*народныя паданьні ліцьвінаў — жыхароў Ноўгарад-Северскага, Старадубскага, Мглінскага і Сураскага паветаў*».

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Мглін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, дзе стаў цэнтрам павету («падраёну») Гомельскага раёну. Аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР, дзе ён стаў цэнтрам павету Гомельскай губэрні. У 1929 годзе Мглін стаў цэнтрам раёну ў Заходняй вобласьці (з 1937 году у Арлоўскай вобласьці, з 1944 году ў Бранская вобласьці).

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1861 год — 8668 чал.; 1885 год — 6165 чал.; 1900 год — 11&nbsp;072 чал. (5462 муж. і 5610 жан.), у тым ліку 4518 праваслаўных, 365 каталікоў, 88 пратэстантаў, 6016 юдэяў, 85 іншай веры
* **XIX стагодзьдзе**: 1939 год — 7,3 тыс. чал.; 1959 год — 6,1 тыс. чал.; 1979 год — 6,5 тыс. чал.; 1992 год — 8,3 тыс. чал.; 1998 год — 9,0 тыс. чал.; 2000 год — 8,8 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2008 год — 8222 чал.; 2016 год — 8161 чал.

### Адукацыя
У Мгліне працуюць 2 сярэднія, мастацкая і музычная школы, школа-інтэрнат, тэхнікум агратэхналёгіяў і філія Бранскага інстытуту кіраваньня і бізнэсу.

### Спорт
У 2013 годзе адкрыўся фізкультурна-аздараўленчы комплекс з басэйнам і трэнажорнай заляй.

## Эканоміка
Масласыраробны, крухмальны, асфальтавы заводы. Швацкая фабрыка. Лясная гаспадарка.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее Мглінскі краязнаўчы музэй.

### Славутасьці
* Царква саборная Прачыстай Багародзіцы (1815—1830)
* Царква Сьвятой Барбары (1874)
* Царква Сьвятога Мікалая (1863)

## Галерэя

186.Собор Успения Пресвятой Богородицы.Мглин 2013.JPG|Саборная царква
Успенский собор, г. Мглин.JPG|Вуліца да царквы
Никольская церковь, г.Мглин, кладбище.JPG|Царква Сьвятога Мікалая
Варваринская церковь 1а.jpg|Царква Сьвятой Барбары


## Асобы
* Марыя Косіч (1850—1911) — беларуская пісьменьніца і фальклярыстка, дасьледніца беларусаў Севершчыны; нарадзілася ў вёсцы Расусе колішняга Мглінскага павету
* Сяргей Скандракоў (1876—1953) — беларускі навуковец-аграном, журналіст

## Глядзіце таксама
* Ліцьвіны Севершчыны

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Катлярчук А. Беларусы Бранскага краю. Этнічная гісторыя і сучаснасць // ARCHE, № 2, 2001. (Народны нумар)
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Алег Трусаў, Беларуская Атлянтыда: Без бар’ераў. Северскія землі, Радыё Свабода, 19 кастрычніка 2007 г.