open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандар Пагодзін

**Аляксандар Львовіч Паго́дзін** (, Віцебск, Расейская імпэрыя — 16 траўня 1947, Бялград, Фэдэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія) — філёляг.

## Жыцьцяпіс
У 1884 г. скончыў Пецярбурскі ўнівэрсытэт. З 1901 г. — магістар (тэма дысэртацыі «*З гісторыі славянскіх перамяшчэньняў*»), з 1904 г. — доктар славянскай філялёгіі (тэма дысэртацыі «*Сьляды каранёў-асноваў у славянскіх мовах*»). Быў прафэсарам Варшаўскага (1902—1908) і Харкаўскага (1910—1919) унівэрсытэтаў. У другой палове 1919 г. — галосны Харкаўскай гарадзкой думы. З канца 1919 году ў эміграцыі. У 1919—1941 гг. працаваў у Бялградзкім унівэрсытэце, у тым ліку прафэсарам (з 1939 г.).

## Творы
Працы Пагодзіна па гісторыі і літаратуры славянскіх народаў напісаны з пазыцыі пазытывізму. Частку зь іх апублікаваў «*Русский филологический вестник*». Рэзка крытыкаваў погляды славянафілаў. Як чалец акадэмічнага зьвязу, адстойваў правы польскай школы. Аўтаноміі Польшчы прысьвечаны ягоны артыкул у выданьні «*Русская Мысль*» (1906, № 3).

* Основной курс общего языкознания, СПб. 1896.
* Из истории славянских передвижений, СПБ. 1901.
* Религия Зороастра, 1903.
* Боги и герои Эллады, 1904.
* Главные течения польской политической мысли (1863—1907 гг.), СПб, [1907].
* Адам Мицкевич, т. 1-2, М., 1912-13.
* Язык как творчество, Харьков, 1913.
* История польского народа в XIX в., Москва. 1916.
* Древние литовцы, Вильно. 1920.
* Русско-српска библиографиja, т. 1-2, Београд, 1932—1936.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1872 годзе
Катэгорыя:Расейскія філёлягі
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Памерлі ў Бялградзе
Катэгорыя:Памерлі 16 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1947 годзе
Wah-wah

**Wah-Wah** — («вау-вау», «квакушка», «квак») — гітарны эфэкт, які дае падобны на кваканьня гук.

## Прынцып працы
У сутнасьці прылада зьяўляецца парамэтрычным фільтрам, у якой, з дапамогай пэдалі, зьмяняецца цэнтральная чашчыня піка. Нярэдка ў адной прыладзе сумяшчаюць «вау» й дысторшэн/овэрдрайв.

Існуе два асноўных тыпу эфэкту — з пэдальлю й аўтавау. Першы кіруецца пэдальлю экспрэсіі, за кошт чаго музыка можа зьмяняць гук не цыклічна, другі ж толькі зьмяняе чашчыню адпаведна ўзроўню ўваходнага сыгналу або з зададзенай рытмічнасьцю. Існуюць мадэлі, якія аб’ядноўваюць гэтыя два эфэкту. Пэдальныя «квакі» дзеляць на працуючыя ўвесь час і аўтавыключаючыеся. Першую выканаўца сам уключае/выключае адмысловай кнопкай на корпусе, другія рэагуюць на пастаноўку нагі на пэдаль. Існуюць бас-гітарныя вэрсіі «квакушцы», але сустракаюцца яны радзей.

Катэгорыя:Гітара
Белая (прыток Арлянкі)

**Белая** () — рака ў паўночна-ўсходняй Польшчы, левы прыток Арлянкі, басэйн Віслы. Рака выцякае з мясцовасьці паблізу вёскі Тапоркі, вусьце каля вёскі Грыневічы Вялікія.

## На рацэ
* Месты: Бельск-Падляскі
* Вёскі: Ляўкі, Казлы, Дубяжын, Кошкі, Маліньнікі, Белая

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Катэгорыя:Падляскае ваяводзтва
Вераб’іныя

**Вераб’і́ныя** () — сямейства невялікіх аселых, радзей вандроўных птушак з атраду Вераб’інападобных. Прадстаўнікі сямейства маюць кароткія лапы, многія віды па зямлі перасоўваюцца скокамі.

## Агульная характарыстыка

Вераб’іныя вельмі падобныя да ткачыкавых і многіх ўюрковых па зьнешнім выглядзе, памерах, рацыёне, асаблівасьцях біялёгіі і паводзін, аднак адрозьніваюцца асаблівасьцямі будовы пад’язычнага апарату і рогавага нёба.

Натуральны арэал ахоплівае ўсю Афрыку і большую частку Эўразіі.

## Зьнешні выгляд

Дробныя і сярэднія па велічыні птушкі шчыльнага целаскладу з моцнай, конусападобнай дзюбай, прыстасаванай для лусканьня і драбненьня насеньня.

Даўжыня цела 11—18 см, маса да 40 г.

Крылы вострыя, хвост сярэдняй даўжыні, звычайна закруглены або абрэзаны роўна, радзей выразаны відэльчыкам.

Афарбоўка меней пярэстая, спалучаюцца шэрыя, бураватыя, белыя, чорныя, каштанавыя або рудыя адценьні.

## Размнажэньне
У большасьці відаў бывае ня менш за два паклады за сэзон, у некаторых — да 5.

Наседжваньне й інкубацыя яек цягнецца 11—14 дзён. Птушаняты вылупляюцца голымі або крыху з пухам. Выкормліваньне вывадку ў гнязьдзе працягваецца 14—17 дзён.

## Крыніцы

## Літаратура
* Балацкий Н. Н. Ревизия видов семейства Passeridae (Passeriformes, Aves) в Северной Палеарктике // Рус. орнитол. журн. — 2001. — Экспресс-вып. 144. — С. 417—422.
* Второв П. П., Дроздов Н. Н. Семейства вьюрковые (Fringillidae) и воробьиные, или ткачиковые (Passeridae) // Определитель птиц фауны СССР / П. П. Второв, Н. Н. Дроздов. — М.: Просвещение, 1980. (Выложено на сайте «Методы изучения животных и среды их обитания».)
* Иваницкий В. В. Воробьи и родственные им группы зерноядных птиц: поведение, экология, эволюция. — М.: КМК Scientific Press, 1997. — С. 1—148.
* Иванов А. И., Штегман Б. К. 1978. Краткий определитель птиц СССР. — Изд. 2-е, испр. и доп. — Л.: Наука, 1978. — 560 с — (Определители по фауне СССР, издаваемые Зоологическим институтом АН СССР, 115).
* Коблик Е. А. Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ). — М.: Издательство МГУ, 2001. — Ч. 4.

## Вонкавыя спасылкі

* Вераб’іныя на бачыне Apus.ru
* Відэа пра вераб’іных на бачыне «Internet Bird Collection»


Катэгорыя:Сямействы птушак
Бусьліныя

**Бусьліныя** () — сямейства птушак з атраду буслападобных, якое ахоплівае шэсьць родаў і дзевятнаццаць відаў.

Сямейства бусьліных распаўсюджана ня толькі ў тропіках і субтропіках, але і ва ўмераных зонах. У Эўропе агняздоўваюцца толькі два віды —  і . Два іншыя віды лічацца надзвычай рэдкімі гасьцямі —  і .

У асноўным для пражываньня бусьліныя аддаюць перавагу адкрытым абшарам і вадаёмам. Агульнымі прызнакамі сямейства зьяўляюцца доўгія ногі, доўгая гібкая шыя, а таксама доўгая, канічная дзюба. Крылы, як правіла, шырокія і глыбока расчлянёныя. Усе бусьліныя зьяўляюцца выдатнымі летунамі, якія ўмела выкарыстоўваюць тэрмікі для эканоміі энэргіі ў палёце. Многія віды ажыцьцяўляюць далёкія пералёты кожны год.

Ежу бусьліныя падхопліваюць па хадзе палёту зь зямлі. Уваходзяць у яе, у асноўным, невялікія грызуны, амфібіі, рыбы, некаторыя бесхрыбетныя і некаторыя паўзуны. Некаторыя віды бусьліных — безгалосыя, адзіным вытворным імі гукам зьяўляецца стуканьне дзюбай. Аднак некаторыя віды цалкам пеўчыя, адным з прыкладаў можа паслужыць чорны бусел.

## Клясыфікацыя
* Род буслы-дзюбачы (*Mycteria*)
** Амэрыканскі дзюбач (*Mycteria americana*)
** Шэры дзюбач (*Mycteria cinerea*)
** Афрыканскі дзюбач (*Mycteria ibis*)
** Дзюбач расьпісны (*Mycteria leucocephala*)
* Род буслы-разявакі (*Anastomus*)
** Афрыканскі бусел-разявака (*Anastomus lamelligerus*)
** Індыйскі бусел-разявака (*Anastomus oscitans*)
* Род буслы (*Ciconia*)
** Чорны бусел (*Ciconia nigra*)
** Падласы бусел (*Ciconia abdimii*)
** Белашыйны бусел (*Ciconia episcopus*)
** Малайскі шарсьцісташыйны бусел (*Ciconia stormi*)
** Амэрыканскі бусел (*Ciconia maguari*)
** Бусел белы (*Ciconia ciconia*)
** Чарнадзюбы бусел (*Ciconia boyciana*)
* Род седладзюбыя ябіру (*Ephippiorhynchus*)
** Седладзюбы ябіру (*Ephippiorhynchus senegalensis*)
** Азіяцкі ябіру (*Ephippiorhynchus asiaticus*)
* Род ябіру (*Jabiru*)
** Бразыльскі ябіру (*Jabiru mycteria*)
* Род марабу (*Leptoptilos*)
** Яванскі марабу (*Leptoptilos javanicus*)
** Афрыканскі марабу (*Leptoptilos crumeniferus*)
** Індыйскі марабу (*Leptoptilos dubius*)

## Вонкавыя спасылкі
* Народныя назвы асноўных прадстаўнікоў бусьліных
Сямейства (біялёгія)

**Сямейства** (, мн. л. *familiae*) — адна з асноўных таксанамічных катэгорыяў герархічнай клясыфікацыі ў біялягічнай сыстэматыцы.

У герархіі сыстэматычных катэгорыяў сямейства знаходзіцца ніжэй за атрад (парадак) і вышэй за трыбу і род.

## Правілы ўтварэньня назвы
Назвы сямействаў утвараюцца па правілах, якія рэгулююцца міжнароднымі кодэксамі заалягічнай і батанічнай намэнклятуры. У заалёгіі назва сямейства ўтвараецца ад назвы тыпавога роду, да асновы якога дадаецца стандартны канчатак *-idae*, у батаніцы да асновы назвы тыпавога роду дадаецца стандартны канчатак *-aceae*.

Прыклады: род *Canis* (сабака) аснова *Can-* і канчатак *-idae* даюць назву *Canidae* (сабачыя). Род *Rosa* (ружа ці шыпшына) аснова *Ros-* і канчатак *-aceae* даюць назву *Rosaceae* (ружакветныя).

Часам выкарыстоўваюцца таксама вытворныя рангі: надсямейства і падсямейства.

## Гісторыя фармаваньня панятку

Сучаснае разуменьне сямейства як рангу, разьмешчанага паміж атрадам (парадкам) і родам, датуецца пачаткам XX ст.

Упершыню катэгорыя сямейства была ўведзена ва ўжытак францускім батанікам П’ерам Маньёлем у рабоце *Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur* (1689). Пасьля гэтага слова сямейства ( ці ) выкарыстоўвалася рознымі аўтарамі для абазначэньня групаў самага рознага характару. Карл Лінэй у *Philosophia botanica* (1751) называў сямействамі буйныя групы (пальмы, папараці), на якія ён падзяляў расьліны толькі для зручнасьці апісаньня іх будовы, не выкарыстоўваючы іх у сваіх клясыфікацыях. У некаторых работах па заалёгіі сямействамі называлі падразьдзяленьні родаў. Урэшце, зь сярэдзіны XVIII ст. у франкамоўнай батанічнай літаратуры сямейства () разглядалі як адпаведнік лацінскага слова *ordo* (парадак). Гэтая практыка была прыпыненая толькі ў 1906 г., калі былі прынятыя міжнародныя правілы батанічнае намэнклятуры. Паводле гэтых правілаў, сямейства (familia) і парадак (ordo) сталі разглядацца як рознасныя катэгорыі. Сямействамі сталі называць тое, што раней называлі сямействамі па-француску і парадкамі па-лацінску, а парадкамі — тое, што ў канцы XIX ст. нярэдка называлі кагортамі (cohors pl. cohortes).

У заалягічнай літаратуры сямейства як катэгорыя рангу, прамежкавага паміж атрадам і родам, упершыню была ўведзеная П’ерам Андрэ Лятрэйлем у яго працы *Précis des caractères génériques des insectes, disposés dans un ordre naturel* (1796). Ён выкарыстоўваў *сямействы* (некаторыя з гэтых групаў атрымалі імя, некаторыя былі проста пранумараваныя) у некаторых з атрадаў сваёй клясыфікацыі «вусякоў» (у той час вусякамі называлі ўсіх чэлясаногіх). Прапанова Лятрэйля ўмацавалася ў заалягічнай літаратуры ўжо ў пачатку XIX ст.
Спартак: Багі арэны

**«Спартак: Багі арэны»** () — амэрыканскі гістарычна-прыгодніцкі прыквэл да сэрыялу «Спартак: Кроў і пясок», тэлевізыйная прэм’ера якога адбылася 21 студзеня 2011 году. 

Сэрыял апавядае гісторыю Ганіка (Дастын Клэр) — другога глядыятара, які мусіць стаць чэмпіёнам Капуі ад дому Батыята. Акторскі склад не адрозьніваецца ад першай часткі сэрыялу «Спартак: Кроў і пясок», уключаючы Джона Ханна (Лентул Батыят), Люсі Лоўлэс (Люкрэцыя), Пітэра Мэнса (Энамай) і Ману Бэнэта (гал Крыкс).

## Сюжэт
Сэрыял паказвае крывавую гісторыю дома Бытыята і горада Капуі да прыбыцьця Спартака. Квінт Лентул Батыят становіцца ўладальнікам глядыятараў, прыняўшы ад свайго бацькі глядыятарскую школу. Ён прагне выйсьці з-пад ценю свайго бацькі шляхам здабыцьця прызнаньня свайго імя і славы свайму дому. На яго баку знаходзіцца яго прыўкрасная жонка Люкрэцыя, якая дапаможа свайму мужу дасягнуць сваёй мэты любым сродкамі. Бэтыят ускладае ўсе надзеі на свайго лепшага глядыятара, які здабыцьмець яму вядомасьць і славу, кельта Ганіка; дасьведчанага воя, які валодае сваімі мячамі на арэне як быццам бы пражывае свой апошні дзень. Зрэшты, існуюць і тыя, якія процістаяць Батыяту і яго будучаму чэмпіёну Капуі. Гал Крыкс, набыты ў якасьці недысцыплінаванага рэкрута ў першым эпізодзе Лентулам Батыятам, трывае насьмешлівыя кпіны і пагрозы сьмерці, каб у выніку стаць у доме наймацнейшым глядыятарам пасьля Ганіка. Пакуль Лентул Батыят адбіваецца ад пастаянных спробаў Туліюса завалодаць Ганікам, яго адносіны з бацькам і Салёніюсам пачынаюць горшаць праз свае безупынныя амбіцыі. Колішні глядыятарскі чэмпіён Энамай нехаця сыходзіць з арэны, каб прыняць новую пасаду Настаўніка, пакуль сырыйскія рэкруты Ашур і Даган становяцца небясьпечнымі супернікамі праз прагнае жаданьне Ашура паказаць сябе дастойным насіць імя глядыятара. Такія дасьведчаныя глядыятары як Барка і Ганік пагаджаюцца з нарастаючым майстэрствам Крыкса, але пачынаюць трывожацца за свае ўласныя кар'еры, бо махінацыі Батыята і Люкрэцыі з высокапастаўленымі асобамі Капуі выліваюцца ў трагедыю для некаторых чальцоў сямейства. Не зважаючы на гэта, завяршаецца будаўніцтва новай раскошнай арэны, што прыбліжае пачатак адкрытых спаборніцтваў, якія пераўтвораць людзей у багоў.

## Асобы
* Джон Ханна — *Лентул Батыят*
* Дастын Клэр — *Ґанік*
* Люсі Лоўлэс — *Люкрэцыя*
* Пітэр Мэнса — *Энамай*
* Ману Бэнэт — *Крыкс*
* Эндзі Ўітфілд — *Спартак*
* Антоніё тэ Маёха — *Барка*
* Нік Тарабэй — *Ашур*
* Джэймі Мюрэй — *Ґая*, капуянская кар'ерыстка
* Крэйг Ўолш Ўрайтсан — *Салёніюс*
* Лэсьлі Эн Брант — *Нэвія*, рабыня
* Марыса Рамірэз — *Мэліта*, рабыня і жонка Энамая
* Тэмуэра Морысан — *Настаўнік*, глядыятарскі трэнэр і папярэднік Энамая
* Стэфэн Ловат — *Туліюс*
* Гэрэт Ўільямс — *Вэтыюс*
* Ёзэф Браўн — *Аўкт*
* Шэйн Рангі — *Даган*

## Эпізоды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Official site
* Spartacus: Gods of the Arena на Internet Movie Database
* Spartacus: Gods of the Arena на TV.com

Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2011 году
Уладзімер Бабраўніцкі

**Уладзімер Сьцяпанавіч Бабраўніцкі** (1905, мястэчка Койданава, Менскі павет, Менская губэрня —  1969, Менск) — навуковец, дзяржаўны дзяяч.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1923 годзе скончыў сямігодку. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Менску. У 1925 г. паступіў у Горацкую сельскагаспадарчую акадэмію. У 1929 г. атрымаў дыплём інжынэра-лесагаспадарніка і паступіў у асьпірантуру Гомельскага лесатэхнічнага інстытуту. З 1932 дацэнт. У жніўні 1934 г. пераехаў у Менск, паступіў у асьпірантуру БелАН. У 1936 г. абараніў кандыдацкую дысэртацыю. Са студзеня 1938 г. рэктар БДУ.

Арыштаваны адпаведнымі органамі 12 ліпеня 1938 г. на працы. Пасьля шматлікіх катаваньняў прызнаўся ў «шпіянажы і шкодніцтве», але потым ад сваіх словаў адмовіўся.

10 сакавіка 1940 г. справа Бабраўніцкага была спыненая і праз тыдзень яго вызвалілі. Да 2-й Усясьветнай вайны дацэнт катэдры арганічнай хіміі БДУ. У час вайны ў эвакуацыі, да 26 лістапада 1943 г. працаваў дырэктарам Мензялінскага пэдагагічнага вучылішча ў Татарскай АССР, са сьнежня 1943 г. па сакавік 1947 г. працаваў у Наркамаце асьветы БССР у Маскве.

З 1947 ізноў у Менску, чытаў лекцыі ў БДУ. З 1 траўня 1947 г. па сакавік 1950 г. намесьнік дырэктара НДІ хіміі БДУ, у 1950—1955 гг на выкладчыцкай працы. Спрабаваў абараніць доктарскую дысэртацыю, але ў чэрвені 1952 г. на сходзе катэдры арганічнай хіміі абвінавачаны ў «адсутнасьці неабходных друкаваных прац» ды не атрымаў рэкамэндацыі. У 1955 г. з шэрагам іншых выкладчыкаў БДУ звольнены «ў сувязі са скарачэньнем штатаў».

Памёр у 1969 годзе. Пахаваны на Ўсходніх могілках.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаве
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Джон Ганна

**Джон Давід Ханна** (; 23 красавіка, 1962) — шатляндзскі актор.

## Біяграфія
Джон Ханна нарадзіўся ў Іст-Кілбрайдзе каля Глазга, быў самым малодшым дзіцем у сям'і, якая складалася з бацькі, маці і дзьвюх старэйшых сёстраў. Яго маці, Сьюзэн, працавала прыбіральшчыцай у Marks & Spencer, а бацька, працаваў сьлесарам. Джон скончыў сярэднюю школу ў Клерманце і зьбіраўся стаць інжынэрам-электрыкам. У Іст-Кілбрайдзе ён удзельнічаў у мясцовым тэатральным кружку, пасьледваўшыся парадзе знаёмых, вырашыў паступіць у Каралеўскую Шатляндзкую Акадэмію Музыкі і Драмы.

## Вонкавыя спасылкі
* Джон Ханна на сайце Internet Movie Database

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шатляндыі
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Дастын Клэр

**Дастын Клэр** () — аўстралійскі актор. які іграе галоўную ролю Ганьнікуса ў сэряле «Спартак: Багі арэны».

Дастын нарадзіўся ў сельскай мясцовасьці ў Новым Паўднёвым Ўэйлзе. Навучаўся ў Заходняй аўстралійскай акадэміі мастацтваў, якую скончыў у 2004 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Дастын Клэр на Internet Movie Database

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аўстраліі
Катэгорыя:Аўстралійскія акторы
Мікалай Гікала

**Мікала́й Фёдаравіч Гіка́ла** (, Адэса, Расейская імпэрыя — 25 красавіка 1938 году, Масква, СССР) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, кіраўнік ЦК КПБ з 1933 да 1937 году.

## Біяграфія

У 1915 годзе Мікалай Гікала скончыў Тыфліскую ваенна-фэльчарскую школу, пасьля якой быў прызваны на вайсковую службу ў Расейскую армію. У 1917 годзе ўступіў у РСДРП. Прымаў удзел ва ўсталяваньні савецкай улады на Паўночным Каўказе. З сакавіка 1918 году прызначаны старшынёй Савета ў Грозным, а з траўня стаў галоўнакамандуючым узброенымі сіламі Грознага. Са жніўня да лістапада ўзначальваў абарону Грознага ад паўстанцаў. У 1919 годзе стаў сябрам Каўкаскага краявога камітэту РКП(б), ваенным камісарам Церскай вобласьці і Дагестану. Прыймаў удзел у карных акцыях супраць мясцовага насельніцтва на Паўночным Каўказе. У пачатку 1920-х гг. быў пераведзены ў Сярэднюю Азію: у 1921—1923 гг. зьяўляўся сакратаром Горскага абкаму РКП(б); у 1923—1925 гг. — сябра Паўднёва-Усходняга бюро ЦК і адначасова загадчык агітацыі і прапаганды Паўночна-Каўкаскага крайкаму. У 1925 г. вярнуўся на Каўказ і быў прызначаны сакратаром Паўночна-Каўкаскага крайкаму УКП(б).

У 1929 годзе пераехаў у Маскву, дзе быў слухачом курсаў марксізму-ленінізму пры Камуністычнай Акадэміі. Пасьля гэтага Гікала прызначаўся сакратаром ЦК КП(б) Узбэкістану і Азэрбайджану і адначасова зьяўляўся намесьнікам кіраўніка арганізацыйна-разьмеркавальным аддзелам ЦК УКП(б), але хутка вярнуўся ў Маскву. У 1930—1934 г.г. ён стаў сябрам Цэнтральнай Рэвізійнай камісіі ВКП(б). З 1931 году сакратар Маскоўскага абкаму і гаркаму УКП(б).

У студзені 1932 году Мікалай Гікала быў накіраваны ў Беларусь на пасаду 1-а сакратара ЦК КП(б)Б і Менскага гаркаму партыі. Адначасова быў сябрам Бюро ЦК КП(б)Б, Прэзыдыюму ЦВК БССР, Рэўваенсавету Беларускай вайсковай акругі. Стаў кандыдатам у сябры ЦК УКП(б) з 1934 году. Сябра Цэнтральнай выбарчай камісіі СССР. Працуючы ў Беларусі, шмат увагі надаваў разьвіцьцю гаспадаркі, у 1932 абвясьціў БССР рэспублікай усеагульнай пісьменнасьці. Па сьведчаньнях, многія пытаньні вырашаў адміністрацыйна-каманднымі мэтадамі. Спрыяў прымусовай калектывізацыі, удзельнічаў у разгортваньні масавых рэпрэсіяў у БССР. Уваходзіў у склад так званых «троек», якія выносілі, ў асноўным, расстэльныя прыгаворы. Жонка Мікалая Гікала *Чыжова* (дырэктар Інстытуту журналістыкі), была старшынёй камісіі па чыстцы ва ўстановах культуры, адукацыі і навукі.

У лютым 1937 г. Мікалай Гікала быў пераведзены ва Ўкраіну на пасаду 1-га сакратара Харкаўскага гаркаму КП(б)У. Стаў сябрам палітбюро ЦК КП(б)У. Аднак хутка сам зрабіўся ахвяраю карнай палітыкі — арыштаваны 11 кастрычніка 1937 году ў Маскве па адрасе: Стараканюшанны зав., д. 19/17, кв. 4. Быў асуджаны пазасудовым органам НКВД 25 красавіка 1938 году як «ангельскі шпіён» да вышэйшай меры пакараньня. Расстраляны.

Пасьля сьмерці Ёсіфа Сталіна Гікала быў рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР 10 жніўня 1955 г. Асабовая справа Г. № 3626 захоўваецца ў архіве УКДБ Магілёўскай вобласьці.

Яго імем названая вуліца ў Менску.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Люсі Лоўлэс

**Люсі Лоўлэс** (;  29 сакавіка 1968) — новазэляндзкая сьпявачка і акторка, атрымала вядомасьць дзякуючы ролі «Зэны — каралевы воінаў». Таксама вядомая па ролі Люкрэцыі ў сэрыяле «Спартак: Багі арэны».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Люсі Лоўлэс

Катэгорыя:Новазэляндзкія акторкі
Катэгорыя:Новазэляндзкія сьпевакі і сьпявачкі
Гісторыя ірляндзкай мовы

**Гісторыя ірля́ндзкае мовы** — храналёгія эвалюцыянаваньня гаворак пракельцкае мовы і пазьнейшых дыялектаў кельцкага паходжаньня на востраве Ірляндыя ўключна да цяперашняга часу, якая пачалася з прыбыцьця кельцкамоўнага насельніцтва ў Ірляндыю. Дакладнай даты, калі гэта здарылася, няма. Паводле розных меркаваньняў, існуюць вэрсіі ад 2000 год да н.э. і да апошніх стагодзьдзяў да н.э.

Ірляндзкая мова належыць да гайдэльскае групы кельцкае галіны індаэўрапейскае сям’і моваў, як і іншыя гайдэльскія, яна супрацьпастаўленая астатнім жывым кельцкім мовам (а таксама некаторым вымерлым) больш архаічным лёсам пракельцкага **kʷ*: у той час у валійскай, корнскай і брэтонскай, а таксама, напрыклад, у гальскай, гэты гук перайшоў у *p* або *b*, у гайдэльскіх ён захаваўся як *k*. Вялікую ролю, зрэшты, як і ў іншых гайдэльскіх, адыгрываюць зьмены зычных і галосных, якія маюць граматычную ролю.

## «Прымітыўны»/архаічны пэрыяд
Гэтак званы «прымітыўны» (альбо яшчэ таксама «архаічны», ) пэрыяд разьвіцьця зьяўляецца найстарэйшай вядомай формай ірляндзкае мовы. Вядомыя толькі фрагмэнты, галоўным чынам, уласныя імёны, якія былі напісаныя на каменьні агамічным пісьмом. Дадзеныя фрагмэнты ў сучаснай літаратуры вядомыя як схематычныя выявы дадзенага пісьма або ў якасьці лацінскае трансьлітарацыі. Як лічыцца, архаічны пэрыяд тыпалягічна зьяўляецца найбліжэйшым адносна пракельцкае мовы.

## Старажытнаірляндзкі пэрыяд

Пэрыяд, які датуецца прынамсі пачаткам V ст. н.э., пасьля чаго прыкладна ў пачатку другога тысячагодзьдзя адбываецца паступовы распад на ўласна ірляндзкую, шатляндзкую і, крыху пазьней, на мэнскую мовы, якія, будучы нашчадкамі аднае мовы, склалі роднасную падгрупу — гайдэльскую. У гэты пэрыяд гэлы, носьбіты старажытнаірляндзкае мовы, распаўсюджваецца ў Шатляндыю і востраў Мэн (што й абумовіла ўзьнікненьне шатляндзкай і мэнскай, гл. *[[Дал Рыяда]]*). Заклаліся г.зв. мутацыі галосных і зычных, таксама ў гэты пэрыяд гэлы ўпершыню засвойваюць лацінскі альфабэт. Ужо ў гэтыя часы складаецца артаграфія, што тлумачыць яе архаічны характар і шырокую наяўнасьць розных спалучэньняў літараў (неабходных для адлюстраваньня мутацыяў); гэтая артаграфія дагэтуль існуе ў ірляндзкай і шатляндзкай мовах.

## Сярэднеірляндзкі пэрыяд
Пэрыяд паступовага распаду старажытнаірляндзкае мовы, паралельна складваецца г.зв. клясычная гэльская мова.

## Раньні сучасны пэрыяд
 
## Сучасны пэрыяд

## Глядзіце таксама
* Гэлтахт (Ірляндыя)

## Крынінцы

Катэгорыя:Ірляндзкая мова
Катэгорыя:Гісторыя Ірляндыі
Катэгорыя:Гісторыя Шатляндыі
Катэгорыя:Гісторыя вострава Мэн
Пітэр Мэнса

**Пітэр Мэнса** (; ) — канадзкі актор.

## Біяграфія
Пітэр Мэнса нарадзіўся ў ганскім горадзе Акра. Яго бацькі — з народа ашанці. У юным узросьце ён пераехаў у Хартфардшыр, Ангельшчына са сваім айцом-інжынэрам і маці-пісьменьніцай. Яшчэ ў коледжы Пітэру прыйшоўся да спадобы тэатральны кружок, а пасьля яго сканчэньня ён пераехаў у Канаду, дзе і стаў пастаянна здымацца ў розных фільмах, іграючы эпізадычныя і другасныя ролі. На дадзены момант яго актораскі архіў папоўнены ролямі ў шматлікіх галівудзкіх фільмах.

## Фільмаграфія
* 2010 — Спартак: Багі арэны / *Spartacus: Gods of the Arena*
* 2009 — Аватар / *Avatar*
* 2008 — Неверагодны Халк / *The Incredible Hulk*
* 2009 — Тэрмінатар: Бітва за будучыню (сэрыял) / *Terminator: The Sarah Connor Chronicles*
* 2007 — 300 спартанцаў / *300*
* 2004 — Ідальга / *Hidalgo*

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Акры
Катэгорыя:Канадзкія акторы
Ману Бэнэт

**Ману Бэнэт** () — новазэляндзкі актор. Апошнім часам сыграў ролю Крыкса у сэрыяле «Спартак: Багі арэны».

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новай Зэляндыі
Катэгорыя:Новазэляндзкія акторы
Аўдотка

**Аўдо́тка**, **палянік** () — птушка сямейства аўдоткавых. Адзіны прадстаўнік роду і сямейства ў фаўне Беларусі.

## Зьнешні выгляд
Птушка дасягае ў даўжыню 45 см, размах крылаў — 80 см, даўжыня крыла — 25 см, хваста — 13 см. Маса да 370—450 г. Апярэньне верхніх частак цела такога ж колеру як у жаўрукоў; пёры іржава-шэрыя з чорна-бурымі палосамі; ніжні бок цела жаўтлява-белы; махавыя і рулявыя пёры — чорныя. Дзюба кароткая, вочы жоўтыя вялікія ў сувязі са змрокавым спосабам жыцьця. На нагах па 3 пальцы. Дзякуючы афарбоўцы можа добра маскавацца. Голас — звонкі «Тар-ці … Тар-ці-ці-ліі».

## Месцы пражываньня
Радзіма гэтых птушак — Паўднёвая Эўропа, Паўночная Афрыка і Цэнтральная Азія. У Беларусі заходзіць пэрыфэрыйная паўночная частка арэалу. Дадзеная птушка як правіла жыве ў стэпах і пустэльнях, птушка не чародная, аддае перавагу адзіноце. Актыўная ноччу, добра бегае і лётае. Насяляе пустынную, стэпавую і лесастэпавай зоны.

## Харчаваньне
Гэта драпежная птушка, аснову яе рацыёну скаладаюць казуркі, сьлімакі, жабы, яшчаркі, мышы, і, магчыма, яйкі іншых птушак.

## Размнажэньне
Пачынаецца ў красавіку, гняздо будуецца ў зямлі, як правіла самка адкладае 2—3 яйкі, якія па памеры можна параўнаць з курыным. Наседжваньне каля 26 сутак. Птушаняты пачынаюць лётаць ва ўзросьце каля 40 сутак.

## Ахова
Вельмі рэдкі від, які знаходзіцца пад пагрозай зьнішчэньня. У 1950 годзе назіралася ў Шчучынскім і Ваўкавыскім раёнах, у 1956 годзе — у Койданаўскім раёне. Апошнія дзесяцігодзьдзі рэгістравалася толькі ў Брагінскім раёне. Нідзе больш на гнездаваньні ў Беларусі не адзначалася. Сучасная колькасьць віду атаксоўваецца ў 1—10 пар, што складае менш за 1% ад усёй эўрапейскай папуляцыі. З 1981 году занесена ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Таксама занесена ў Чырвоныя кнігі Польшчы, Расеі, Украіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Чырвоная кніга Беларусі: Аўдотка

Катэгорыя:Аўдоткавыя
Эндзі Ўітфілд

**Эндзі Ўітфілд** (;  — 11 верасьня 2011) — аўстралійскі актор і мадэль ўэйлскага паходжаньня, вядомы па ролі Спартака ў сэрыяле «Спартак: Кроў і пясок» вытворчасьці Starz.

## Біяграфія
Эндзі нарадзіўся і ўзрос у Амлукхе, самым паўночным горадзе Ўэйлза, у сям'і Робэрта і Пэт Ўітфілдаў. У 1999 годзе пасьля сканчэньня ўнівэрсытэта Шэфілда (Ёркшыр, Ангельшчына) па спэцыяльнасьці інжынэра, Эндзі пераязджае ў Сыднэй, Аўстралія. Працуючы інжынэрам і будаўнічым інспэктарам у кансалтынгавым агенстве, Эндзі сканчвае драматычную школу ў Сыднэі, пасьля чаго пачынае работу акторам і мадэльлю. Таксама, паралельна з работай інжынэрам, ён захапляўся фотаздыманьнем. У 1999 годзе Эндзі ўступіў у новы шлюб з Вэшці Ўітфілд у 2003 годзе і стаў шчасьлівым бацькам двух дзяцей у 2005 (сын Джэсі) і лістападзе 2007.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўэйлзе
Катэгорыя:Аўстралійскія акторы
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Антоніё тэ Маёха

**Антоніё тэ Маёха** () — новазэляндзкі актор. Упершыню набыў міжнародную вядомасьць па ролі глядыятара Баркі ў гістарычным сэрыяле «Спартак: Багі арэны».

Тэ Маёха нарадзіўся ў 1970 годзе ў Оклэндзе, але сваё дзяцінства правёў у Хэйстынгсу на Паўночнай высьпе Новай Зэляндыі. Яго бацька — паходжаньнем з народа маоры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпіс тэлевізійных роляў актора

Катэгорыя:Новазэляндзкія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аўстраліі
Арлянка (басэйн Віслы)

**Арля́нка** () — рака ў паўночна-ўсходняй Польшчы, левы прыток Нарава даўжынёй 50,3 км, плошча паверхні басэйна 520 км². Працякае па Паўночнападляскай нізіне, у Падляскім ваяводзтве.

Выток Арлянкі знаходзіцца непадалёк ад вёскі Елянка, упадае рака ў Нараў побач зь вёскай Чараўкі.

## Асноўныя прытокі
* Праваруч: Орля, Крывая
* Леваруч: Белая

## На рацэ
* Вёскі: Орля, Чахі, Ца<nowiki/>ркоўныя Дубічы, Рутка, Рудуты, Кошалі, Міклашы, Агароднікі, Суботка, Малыя Грыневічы, Храболы, Дзяніскі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Катэгорыя:Падляскае ваяводзтва
Нік Тарабэй

**Нік Тарабэй** () — амэрыканскі актор лібанскага паходжаньня.

## Біяграфія
Тарабэй нарадзіўся ў Трыпалі (Лібан) у вялікай сям’і. Яго бацькі дагэтуль пражываюць у Лібане, як яго і малодшы брат і сем’і іншых сваякоў. Тарабэй пераехаў у Нью-Ёрк пасьля сканчэньня найвышэйшай школы. Працаваў мадэльлю на Hugo Boss і Gucci, адначасова вывучаючы акторскую справу ў студыі Тэры Шрэйбэра. Пераехаў у Лос-Анджэлес у 2004 годзе, дзе навучаўся пад кіраўніцтвам Лары Моса.

## Кар’ера
Тэлевізійны дэбют Ніка Тарабэя адбыўся ў тэлесэрыяле «Сэкс у вялікім горадзе» (*Sex and the City*; 2000). За гэтым наступаваў удзел у драматычным сэрыяле «Клян Сапрана» (*The Sopranos*; 2001—2004), дзе ён выконваў ролю гандляра наркотыкамі Матуша. Пазьней стаў вядомым за выканьне роляў адмоўных герояў: першакляснага наёмнага кілера ў сэрыяле «Месячнае сьвятло» (*Moonlight*; 2007) і лібанскага забойцы ў «Атрадзе „Антытэрор“» (*The Unit*; 2007).

У 2011 годзе выступаў у ролі Ашура ў гістарычным сэрыяле «Спартак: Багі арэны».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Акторы ЗША
Джэймі Мюрэй

**Джэймі Мюрэй** (; ; Эсэкс, Ангельшчына) — ангельская акторка і мадэль.

## Біяграфія
Джэймі Мюрэй — дачка ангельскага актора Більлі Мюрэя, нарадзілася ў Эсэксе, Ангельшчына. Незадоўга да яе шаснаццацігодзьдзя ў Мюрэй была дыягныставаная дыслексія. Яна вывучала філязофію і эканоміку ў Лёнданскай школе эканомікі і палітычных навук, але кінула навучаньне, каб паступіць у Драматычны цэнтар у Лёндане, які скончыла ў 2000 годзе.

Яшчэ ў раньнія гады, зразумела, што жадае стаць акторкай. Скончыўшы школу і атрымаўшы ўнівэрсытэцкую адукацыю, шыльна занялася сваёй кар’ерай і за кароткі прамежак часу пасьпела дасягнуць пастаўленай мэты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ангельшчыне
Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Нэўраэталёгія

**Нэўраэталёгія** ( — «*нэўрон*», «*нэрв*» і  — «*звычка*», «*традыцыя*») — міждысцыплінарная галіна нэўралягічнай навукі, якая вывучае ўплыў падсьвядомага мэханістычнага кантролю нэрвовай сыстэмы на паводзіны жывёлаў, высьвятляе тое, як цэнтральная нэрвовая сыстэма пераводзіць біялягічна рэлевантныя раздражняльнікі ў натуральныя паводзіны.

Напрыклад, шматлікія кажаны валодаюць здольнасьцю да эхалякацыі, што дазваляе ім паляваць і арыентавацца ў прасторы. Іхнія ультрагукавыя крыкі і слыхавыя сыстэмы высокаспэцыялізаваныя ў гэтым кірунку. Слыхавая сыстэма кажаноў часта служыць прыкладам таго, як акустычныя ўласьцівасьці гукаў могуць быць сканвэртаваныя ў сэнсарную мапу паводзінна рэлевантных магчымасьцяў гукаў.
 
Як бачна з назвы, нэўраэталёгія — гэта міждысцыплінарная галіна навукі, якая складаецца з нэўрабіялёгіі (вывучэньня нэрвовай сыстэмы) і эталёгіі (вывучэньня паводзінаў у натуральных умовах). Акурат засяроджаньне нэўраэталёгіі на натуральных паводзінах і вылучае як сярод іншых галінаў нэўралягічнай навукі. Натуральныя паводзіны можна прадставіць як тыя, што дзейнічаюць сродкамі натуральнага адбору (т. б. выбар партнэра, арыентаваньне, перамяшчэньне, пазьбяганьне драпежнікаў), у адрозьненьне ад паводзінаў у крытычных сытуацыях або ў лябараторыі.

## Сыстэмы мадэляваньня
* Эхалякацыя кажаноў — перамяшчэньне ў начных умоваў і паляваньне
* Птушыны сьпеў — зебравая амадына, канарка
* Электрычныя рыбы — навігацыя, камунікацыя, рэакцыя пазьбяганьня сьціску, неабходнасьць разрадкі і інш.
* Слыхавая мапа прасторы сіпухаў — начное паляваньне
*  — адрозьненьне ахвяры ад драпежніка
* Сьпеў цвыркуна — прывабліваньне партнэра і выніковае апаражненьне
*  ў рыб — уцёкі ў процілеглы ад драпежніка бок і накіраваны падводны слых
* Мухі — мікрамаштабны накіраваны слых, прасторавае арыентаваньне
* Соўкі —  пры атрыманьні ультрагукавога сыгналу, выпушчанага кажанамі
* Аплізыя — навучаньне і запамінаньне рэакцыяў самазахаваньня
* Пацукі —  і перамяшчэньне
*  ласосяў — нюхавая памяць і гармоны шчытападобнай залозы
* Рак рачны — уцёкі і самазахаваньне, агрэсіўнасьць і стварэньне сацыяльнае герархіі
* Цыхлідавая рыба — агрэсіўнасьць і паводзіны пры атацы
* Пчала — вывучэньне, перамяшчэньне, зрок, нюх, палёт, агрэсіўнасьць, нарыхтоўка ежы

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная супольнасьць нэўраэтолягаў
Храсток

**Храсток** — адзін зь відаў злучальнай тканкі, адрозьніваецца шчыльным пругкім міжвузавым рэчывам, якое ўтварае вакол вузаў-хандрацытаў і групаў іх асаблівыя абалонкі, капсулы. Найважнейшая адрозьненьне храстковай тканкі ад касьцяной (і большасьці іншых тыпаў тканак) — адсутнасьць унутры храстка нэрваў і крывяносных судзінаў. Калі міжвузавае рэчыва аднастайнае, то храсток называецца шклопадобным, або **гіялінавым**, калі працяты валокнамі — **кудзелістым**, калі заключае сетку элястычных валокнаў — **сеткаватым**. Звонку храсток апрануты асаблівай злучальна-тканай абалонкай — пэрыхондрыем, або надхрастковіцай.

## Хваробы
* Артроз

Катэгорыя:Тканкі арганізму
Інданэзійская мова

**Інданэзі́йская мо́ва** ( — мова Інданэзіі) — адна з аўстранэзійскіх моваў. Афіцыйная мова (з 1945 г.) і мова міжнацыянальных зносінаў у Інданэзіі. У бытавых зносінах яе выкарыстоўваюць каля 20 млн чалавек. Агульная колькасьць тых, хто валодае мовай у той ці іншай ступені — каля 200 млн. Дыялектаў ня мае.

Інданэзійская мова аформілася ў першай палове XX стагодзьдзя на базе малайскай мовы, якая традыцыйна выкарыстоўвалася ў гэтым рэгіёне як лінгва-франка. Назва «інданэзійская мова» была прынята ў 1928 г. на Кангрэсе моладзі і паступова выцесьніла назву «малайская мова». Пісьменнасьць на аснове лацінскага альфабэту.
Трахея

**Трахея** (дырха;  — шурпаты) — орган хрыбетных жывёлаў і чалавека, зьяўляецца часткай паветраносных шляхоў; разьмешчаны паміж горлам і бронхамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Органы
Гартань

**Гартань** (дыхніца; ) злучае глотку з трахеяй і зьмяшчае галасавы апарат. Гартань разьмешчана на ўзроўні 4—6 шыйных пазванкоў і злучаецца зьвязкамі з пад’язычнай косткай. Зьверху гартань злучаецца з паражнінай глоткі, зьнізу — з трахеяй.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дыхальная сыстэма
Катэгорыя:Галава
Цэптар Банк

**[[Закрытае акцыйнае таварыства]] «Цэптар Банк»** — камэрцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь. Статутны фонд 36 млрд. руб. (2010).

Акцыянэры банку: АТ «Хоўм Арт & Сэйлс Сэрвіс АГ» (Швайцарыя; 99,14%) і ТАА «ЕС Кансалт ГмбХ» (Нямеччына, 0,86%). Канчатковы бэнэфіцыярны ўласьнік — сп. Філіп Цэптар (Манака).

Спэцыялізуецца на крэдытах юрыдычным асобам, апэрацыях з каштоўнымі паперамі, выпускае плястыкавыя карткі.

Аддзяленьні ў Берасьці, Віцебску, Гомелі, Гародні, Менску.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Лістапад 2008 году
Катэгорыя:2008 год у Беларусі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2008 годзе
Лявон Бабровіч

**Лявон (Леан) Андрэевіч Бабровіч** (крыптанім: *Б. Л.*; 1904, в. Мацкі Пастаўскага павету Віленскай губэрні Расейскай імпэрыі — 17 траўня 1934, Менск, БССР) — гісторык і публіцыст.

## Біяграфія
З 1923 году чалец КПЗБ. У 1932 скончыў асьпірантуру БелАН, працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Камісіі па вывучэньні Заходняй Беларусі. Арыштаваны 21 верасьня 1933 году ДПУ БССР па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтру». 9 студзеня 1934 году Судовай калегіяй АДПУ СССР прыгавораны да ВМП. Расстраляны 21 траўня 1934 г. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 г.

## Творы
* Мястэчка Койданава. (Гістарычныя весткі). Менск. 1929. 42 с (разам з І. Т. Шпілеўскім)
* Гістарычны нарыс Дзяржыншчыны (б. Койданаўшчыны). Менск. 1932. 109 с (разам з І. Шпілеўскім)
* Об клясавай барацьбе ў Заходняй Беларусі ў часы Беларускай сялянска-работніцкай Грамады. Менск. 1932. 68 с (разам з Я. Багданскім)

## Крыніцы

## Літаратура
* Саламевіч Я. Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў /ХVI-ХХ стст./ Мінск. 1983. С. 23, 168.
* Маракоў Л. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991. Том I. 2003.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1904 годзе
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі 21 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1934 годзе
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія навукоўцы
Іван Шпілеўскі

**Іва́н Хве́даравіч (То́даравіч) Шпіле́ўскі** (псэўданім: Ів. Ш.; 18 жніўня 1891, м. Койданаў Менскага павету, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — чэрвень 1941) — гісторык-краязнавец.

## Жыцьцяпіс
З 1912 г. служыў матросам у Кранштаце, з 1914 г. старшы радыётэлеграфіст лінкару «Імпэратар Павал I». Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. агітатар, супрацоўнік газэты «Волна», чалец суднавага камітэту. Пасьля кастрычніцкага перавароту 1917 г. чалец Ваенна-марскога рэвалюцыйнага камітэту, удзельнік задушэньня антыбальшавіцкага выступленьня Керанскага — Краснова. Уваходзіў у атрад бронецягніку, высланага на дапамогу паўстаўшым рабочым Масквы, пасьля ў петраградзкі зводны атрад маракоў, накіраваны на Дон для барацьбы з каледзіншчынай. З 1918 г. ізноў у Петраградзе: камісар і чалец Рады камісараў Балтыйскага флёту, са жніўня 1919 г. камісар Кранштацкага раёну службы сувязі Балтыскага флёту, удзельнік баёў супраць войск Юдзеніча. З 1921 г. камісар Цэнтру службы сувязі штабу Марскіх сілаў РСФСР.

З 1922 г. у БССР: старшыня Койданаўскага райвыканкаму, з 1925 інспэктар лясоў Полацкай акругі. У 1930-я г. навуковы супрацоўнік, кіраўнік справаў АН БССР, сакратар Цэнтральнага бюро краязнаўства. Загінуў у канцы чэрвеня 1941 г. пад час бамбёжкі санітарнага цягніка, у якім ён эвакуяваўся на ўсход.

Друкаваўся ў часопісах «Красный флот», «Наш край» і інш. Аўтар успамінаў «Братва» (1929).

## Творы
* Сінхраністычная табліца падзей паўстаньня на Беларусі, Літве і Польшчы ў 1830—1831 гг. (разам з Л. А. Бабровічам). // Наш край. 1929. № 10.
* Мястэчка Койданава. (Гістарычныя весткі). Менск. 1929. 42 с (разам з Л. А. Бабровічам).
* Экспэдыцыі Акадэміі навук у 1931 г. // Савецкая краіна. 1931. №5.
* Гістарычны нарыс Дзяржыншчыны (б. Койданаўшчыны). Менск. 1932. 109 с (разам з Л. А. Бабровічам).
* Беларуская Акадэмія навук на парозе другой пяцігодкі: (Гістарычны нарыс). Менск. 1933. 111 с (разам з Л. А. Бабровічам).
* Беларуская акадэмія навук да ХV-годдзя БССР. Гістарычны нарыс. Мінск. 1934. 143 с.

## Літаратура
* Бядуля З. З краязнаўчага блякнота пісьменьніка. // Наш край. 1930. №1.
* Балтийские моряки в борьбе за власть Советов в 1919 г. Ленинград. 1974.
* Валахановіч А. І., Карніловіч Э. А. Шпілеўскі Іван Фёдаравіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 128.
* Карніловіч Э. Шпілеўскі Іван Фёдаравіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 6. Кн. ІІ. Мінск. 2003. С. 229.
* Саламевіч Я. Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў /ХVI-ХХ стст./ Мінск. 1983. С. 63, 204.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаве
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 18 жніўня
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе
Марыса Рамірэз

**Марыса Караліна Рамірэз** (; ) — амэрыканская акторка.

Рамірэз пачала сваю кар’еру ў 13 год, калі на яе зьвярнула ўвагу вядомае мадэльнае агенства Лос Анджэлеса. Вядома перш за ўсё па ролях у мыльных опэрах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Dreaming of You

***Dreaming of You*** () — шосты і заключны студыйны альбом мэксыканска-амэрыканскай сьпявачкі Сэлены, і другі альбом Сэлены, які быў выпушчаны пасьля яе сьмерці. Упершыню выдадзены 18 ліпеня 1995 году ў ЗША і перавыдадзены як частка сэрыі «20 Years of Music Collection» 24 верасьня 2002 году з бонус-трэкамі, музычнамі кліпамі, і запісамі прамоваў сям’і Сэлены, яе сяброў і чальцоў яе былога гурта лэйбламі EMI Records і EMI Latin. Сам па сабе альбом клясыфікуецца як падвойны зь нявыдадзенымі песьнямі на ангельскай і гішпанскай мовах, якія былі выдадзеныя перад выхадам *Dreaming of You*. Альбом часткова складаецца з павольных і сярэдняга тэмпу R&B-балядаў і поп-песень, а часткова — з варыяцыяў на лацінскія рытмы.

## Альбом
Альбом дэбютаваў першым радком у амэрыканскім чарце *Billboard 200*, а за першы тыдзень былі прададзеныя 330 тысячаў асобнікаў альбома, зрабіўшы Сэлену першай лаціна-сьпявачкай, якая дасягнула такой лічбы, а *Dreaming of You* — другім найбольш значным дэбютам пасьля альбома Майклда Джэксана **. У дзень выхаду былі прададзеныя 175 тысячаў копіяў альбома, што зьяўляецца рэкордам для жанчыны-поп-сьпявачкі. Ацэнкі альбома крытыкамі знаходзіліся ад зьмяшаных да добрых, пры гэтым шмат зь іх адзначалі, што альбом *Dreaming of You* не зьяўляўся вяршыняй Сэлены як артысткі, зазначыючы, што ейны папярэдні альбом, *[[Amor Prohibido]]*, зьяўляецца больш пасьлядоўным і быў вельмі яскравым пачаткам. За першы год было прададзена больш за 2 мільёны асобнікаў альбома *Dreaming of You*.

Альбом *Dreaming of You* знаходзіўся ў сьпісах «дзясяткі дэбютных альбомаў усіх часоў з найбольшымі продажамі» і «дэбютных альбомаў жаночых выканаўцаў з найбольшымі продажамі» пасьля продажу 175 тысячаў копіяў альбома ў першы дзень пасьля выхаду. У ліпені 1995 году, альбом *Dreaming of You* увайшоў у дзясятку сьпісу «*Billboard* Top 50 Latin Albums», дзе на той час ужо знаходзіліся 5 альбомаў Сэлены. *Dreaming of You* таксама стаў найлепшым гішпанамоўным альбомам у рэйтынгу «*Billboard* Top Latin Albums».

## Сьпіс кампазыцыяў
# «I Could Fall in Love» Keith Thomas
# «Captive Heart» Mark Goldenberg, Kit Hain
# «I’m Getting Used To You» Diane Warren
# «God’s Child (Baila Conmigo)» (duet with David Byrne)
# «Dreaming of You» Franne Golde, Tom Snow
# «Missing My Baby» A.B. Quintanilla III
# «Amor Prohibido» A.B. Quintanilla III, Pete Astudillo
# «Wherever You Are (Donde Quiera Que Estés)» (duet with Barrio Boyzz)
# «Techno Cumbia» Felipe Bermejo
# «Como La Flor» A.B. Quintanilla III, Pete Astudillo
# «Tu, Solo Tu» Felipe Valdés Leal
# «Bidi Bidi Bom Bom» Selena Quintanilla, Pete Astudillo

## Крыніцы

## Літаратура
* Amazon Store (1995), Dreaming of You release history, Amazon.com 

Катэгорыя:Альбомы Сэлены
Катэгорыя:Альбомы на ангельскай мове
Лэсьлі Эн Брант

**Лэсьлі Эн Брант** () — новазэляндзкая акторка паўднёваафрыканскага паходжаньня. Брант здымалася ў шэрагу сэрыялаў Новай Зэляндыі і ўпершыню атрымала міжнародную ўвагу па ролі рабыні Наевіі ў сэрыяле «Спартак: Кроў і пясок» і прыквеле «Спартак: Богі арэны».

Вольна валодае афрыкаанс.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Паўднёваафрыканскія акторкі
Лазурны Бераг

**Лазурны Бераг** () — паўднёва-ўсходні бераг Міжземнага мора ў Францыі, разьмешчаны на ўсход ад гораду Тулён да мяжы з Італіяй. На Лазурным Беразе таксама разьмешчана княства Манака. Іншая назва — **Француская Рывіера** (як частка Рывіеры, разьмешчанай як у Францыі, так і ў Італіі).

Саму назву прыдумаў малавядомы цяпер францускі пісьменьнік і паэт Стэфан Льежар — у 1870 годзе ён выдаў раман з назвай «Лазурны Бераг»; гэтыя словы прыйшлі яму ў галаву, калі ён убачыў «дзівоснай прыгажосьці» бухту гораду Ер.

Катэгорыя:Францыя
Акруга (Францыя)

**Акруга** () ў Францыі — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, меншая, чым дэпартамэнт. 100 дэпартамэнтаў краіны ўключаюць у сябе агульным чынам 342 акругі, такім чынам у сярэднім у адзін дэпартамэнт уваходзіць па 3—4 акругі.

Адміністрацыйны цэнтар акругі называецца супрэфэктурай, альбо прэфэктурай у тым выпадку, калі зьяўляецца адначасова адміністрацыйным цэнтрам дэпартамэнту.

Акругі падзяляюцца на кантоны і камуны.

Ад акруг трэба адрозьніваць муніцыпальныя акругі — адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ў складзе вялікіх гарадоў (Парыж, Марсэль, Ліён).

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Францыі
Прэфэктура (Францыя)

**Прэфэктура** () ў сучаснай Францыі мае наступныя значэньні:
* пасада прэфэкта (кіраўніка дэпартамэнту)
* адміністрацыя дэпартамэнту (дзяржаўны орган, якім кіруе прэфэкт)
* будынак, у якім разьмяшчаюцца прэфэкт і падначаленая яму адміністрацыя
* горад, дзе знаходзіцца гэты будынак (адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту).

У адрозьненьне ад канстытуцыйнага тэрміна «дэпартамэнт» (арт. 72 Францускай Канстытуцыі 1958) тэрмін «прэфэктура» ў Канстытуцыі не сустракаецца.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Францыі
Марсэль

**Марсэль** (, , мясцовае вымаўленьне [mɑχˈsɛjɐ]; , ) — горад у Францыі на ўзьбярэжжы Міжземнага мора. Адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Буш-дзю-Рон рэгіёну Праванс-Альпы-Лазурны бераг. Разьмешчаны на беразе Ліёнскага заліву, паблізу вусьця ракі Роны, зь якой горад зьвязаны каналам. На 2021 год насельніцтва гораду складала 873 076 чалавек — другі паводле колькасьці насельніцтва горад Францыі. Насельніцтва Марсэльскай аглямэрацыі складала 1 625 845  чалавек.

## Гісторыя
Заснаваны каля 600 да н. э. факейцамі — грэкамі з Малой Азіі — і зваўся тады горад «Масалія» ().

Паводле мясцовай легенды гісторыя гораду пачалася як гісторыя каханьня Жыптыс, дачкі караля Нана племені лігурыйцаў, і грэка Протыса: грэкі высадзіліся на бераг Праванса ў той момант, калі кароль Нан задумаў выдаць замуж сваю дачку. Для гэтага ён склікаў баль, на якім Жыптыс абрала б сабе жаніха. Менавіта грэку Протысу працягнула яна свой кубак зь віном. Пара атрымала ў якасьці вясельнага падарунку частку ўзьбярэжжа, на якім яны і заснавалі горад, названы Масалія.

Масалія паступова станавілася буйным квітнеючым гандлёвым горадам са шматлікімі гандлёвымі факторыямі па ўзьбярэжжы Міжземнага мора й уверх па Роне (цяперашнія Ніцца, Антыб, Арль, Авіньён).

Доўгі час незалежная рэспубліка была хаўрусьнікам старажытнага Рыма й нярэдка зьвярталася да ягонай апэцы для абароны сваіх гандлёвых інтарэсаў ад умяшаньняў мясцовых плямёнаў. Але падчас канфлікту Цэзара з Пампэем Вялікім у I стагодзьдзі да н. э. Масалія падтрымала апошняга й была разбурана войскамі Цэзара, горад пазбавілі гандлёвых факторыяў і флёту. Хоць горад захаваў сваю незалежнасьць, але ягоны ўплыў адчувальна зьнізіўся. Марсэль адрадзіўся толькі ў X стагодзьдзі дзякуючы герцагу Праванса.

Крыжовыя паходы спрыялі росту гандлёвага значэньня Марсэля, які стаў з тых часоў важным транзытным портам. У 1481 годзе горад разам з Правансам увайшоў у склад Францускага каралеўства. У 1720—1722 гадох ад эпідэміі бубонай чумы, па розных ацэнках, з 90-тысячнага насельніцтва гораду загінула ад 40 тыс. да 64 тыс. чалавек.

У гады Вялікай францускай рэвалюцыі Марсэль падтрымаў рэспубліканцаў, і гімн Францыі стаў называцца «Марсэльезай». Падчас Другой сусьветнай вайны Марсэль быў адным з найбуйнейшых цэнтраў супраціву.

## Спорт
У горадзе знаходзіцца стадыён «Вэлядром», які зьяўляецца хатняй арэнай францускага футбольнага клюбу «Алімпік».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Уладзімер Вітко

**Уладзі́мер Вітко́** (10 траўня 1933 у м. Грэск Менскае вобласьці — 7 красавіка 2020) — беларускі мастак.

## Жыцьцяпіс
У 1960 року скончыў Менскую мастацкую вучэльню, праз рок пераехаў у Віцебск, дзе працаваў мастаком спачатку на фабрыцы «КІМ», затым на шаўковым камбінаце, а ў 1968 року перайшоў у Віцебскія мастацка-вытворчыя майстэрні. Зьяўляецца пастаянным удзельнікам абласных, рэспубліканскіх і міжнародных выставаў з 1963 року. Творы У. Вітко захоўваюцца ў музэях Беларусі, Польшчы, у дырэкцыі выставаў Мастацкага Фонда Беларусі, а таксама ў прыватных калекцыях ў Беларусі, Расеі, Польшчы, Нямеччыны, Італіі.

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэдра Сьвятых Пятра і Паўла (Нант)

**Катэдра сьвятых Пятра і Паўла ў Нанце** — катэдральны сабор Нанцкай эпархіі, найбуйнейшая гатычная царква гістарычнай Брэтані і адна з найбуйнейшых ва ўсёй Францыі, усяго на 6 м ніжэй Сабора Парыскай Божай Маці, а па вышыні нэфа пад скляпеньнямі пераўзыходзіць яго.

Катэгорыя:Катэдры і саборы Францыі
Катэгорыя:Нант
Сытэ (востраў)

**Востраў Сытэ́** () зьяўляецца адным з двух захаваных астравоў Сэны ў цэнтры Парыжа і разам з тым найстарэйшай часткай гораду. Бульвар дзю Пале дзеліць востраў на дзьве прыблізна роўныя часткі, усходняя частка належыць да 4-й, а заходняя — да 1-ай акругі. Востраў Сытэ злучаны з абодвума берагамі і суседнім востравам Сэн-Люі пры дапамозе дзевяці мастоў: Новы мост (Парыж), мост Мянял, мост Нотр-Дам, Pont d’Arcole, Pont Saint-Louis (вядзе на востраў Сэн-Люі), Pont de l’Archeveché, Pont au Double, Малы мост і мост Сэн-Мішэль.

## Славутасьці

* Сабор Парыскай Божай Маці
* Сэнт-Шапэль
* Палац правасудзьдзя
* Кансьержэры
* Пляц Дафіна
* Мэмарыял ахвярам дэпартацыі
* Шпіталь Атэль-Д’ё
* Птушыны і кветкавы рынкі
Фэст’ё

**Фэст’ё** () — грамада ў Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Нор-Па-дэ-Кале — Пікардыя, у дэпартамэнце Эна. Уваходзіць у склад кантону Лян-Сюд. Акруга грамады — Лян.

Код INSEE грамады 02309. Насельніцтва грамады  год складала 523 чалавекі.

Катэгорыя:Грамады Эны
Катэгорыя:Гарады, узнагароджаныя францускім Ваенным крыжам (1914—1918)
Прэзыдэнт рэгіянальнай рады

**Прэзыдэ́нт рэгіяна́льнай ра́ды** () у Францыі — пасада кіраўніка рэгіянальнага савета — асноўнага кіроўнага органа рэгіёну. Прэзыдэнт абіраецца тэрмінам на шэсьць гадоў.

Катэгорыя:Францускія мясцовыя палітыкі
Альпы Верхняга Праванса

**Альпы Верхняга Праванса** () — дэпартамэнт на паўднёвым-усходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Праванс-Альпы-Лазурны бераг. Парадкавы нумар 04. Адміністрацыйны цэнтар — Дынь-ле-Бэн. Насельніцтва 161 241 чалавек (2012 г.).

Дэпартамэнт уключае 4 акругі, 15 кантонаў і 200 камунаў.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі