Андрэй Александровіч

**Андрэ́й Александро́віч** (9 студзеня 1906, Менск — 6 студзеня 1963, Маскоўская вобласьць) — беларускі паэт, дзіцячы пісьменьнік, крытык.

Браў актыўны ўдзел у Рэформе беларускага правапісу 1933 году, да таго часу ніколі не займаўся лінгвістыкай. Адзіны беларускі літаратар, які трапіў у Палітычную камісію для перагляду расейска-беларускага слоўніка і новых правілаў правапісу беларускай мовы.

Па рэформе атрымаў пасаду дырэктара Інстытуту мовы Беларускай Акадэміі навук, намесьніка старшыні праўленьня Саюзу савецкіх пісьменьнікаў (ССП) БССР (1934), чальца-карэспандэнта БАН, чальца ЦВК БССР. Быў дэлегатам VIII надзвычайнага зьезду Саветаў СССР (1936) — фармальна найвышэйшага заканадаўчага органу Савецкага Саюзу, сябрам Рэдакцыйнага камітэту Канстытуцыі СССР (г. зв. «сталінскай»), кандыдатам у чальцы ЦК КП(б)Б.

## Біяграфія
Паходзіў зь беднай працоўнай сям’і. Бацька памёр рана‚ гадаваўся айчымам — шаўцом па фаху. Старэйшая сястра Алеся прыцягнула брата да сьпеваў у беларускім хоры У. Тэраўскага.

Пасьля падзеяў 1917 году трапіў пад уплыў адной з прарасейскіх сэктаў. Пазьней паступіў на курсы беларусаведы, дзе выказваў накінутую яму сэктантамі ідэю пра непатрэбнасьць беларускай мовы. За гэта быў выгнаны Я. Лёсікам, аднак праз просьбы сваякоў і заступніцтва У. Тэраўскага канфлікт быў залагоджаны.

Скончыў Менскі пэдагагічны тэхнікум (1925), Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1930). Сумесна з маладнякоўцамі байкатаваў Акадэмічную канфэрэнцыю па рэформе беларускага правапісу й азбукі 1926 году. Разам з Алесем Дударом і Міхасём Зарэцкім Андрэй Александровіч выступіў супраць праяў антыбеларусізацыі ў БДУ і заявіў пра выхад з універсытэту ў канцы 1928 году. З пачаткам сталінскіх рэпрэсіяў актыўна ўдзельнічаў у антынацдэмаўскай кампаніі («выкрываў» Я. Купалу, Я. Коласа, іншых старэйшых беларускіх дзеячаў).

Пасьля атрыманьня шматлікіх пасадаў, у 1930-я гады публічна і ў друку выступаў з сацыялягізатарскаю крытыкаю творчасьці літаратараў «дакастрычніцкага пэрыяду»: В. Дунін-Марцінкевіча, Ф. Багушэвіча, М. Багдановіча, нашаніўцаў.

Пад ягонай рэдакцыяй выйшла кніга «Пісьменнікі БССР аб рэформе правапісу беларускай мовы» (Менск, 1934), у якой сьцьвярджаліся ў якасьці іншамоўных адпаведнікаў для слова «Беларусь» расеяцэнтрычныя формы анг. *White-[[Расея|Russia]]*, франц. *[[Расея|Russie]] Blanche*, ням. *Weiss[[Расея|russland]]*. У гэтай жа кнізе крытыкаваўся ранейшы падыход па ўжываньні формаў кшталту *[[Русь|Ruthenia]] Alba*, *[[Русь|Ruthenie]] Blanche*, *Weiss[[Русь|ruthenien]]*.

Таксама рэдагаваў першы парэформавы «Руска-беларускі слоўнік» (Менск, 1937), у прадмове да якога крытыкаваў папярэднія слоўнікавыя выданьні: *«Нацдэмы засмечвалі яе [мову] архаізмамі, мёртвымі словамі»*. У слоўніку на карысьць прысутных у расейскай мове адпаведнікаў быў адкінуты вялікі пласт беларускай лексыкі. Так, напрыклад, калі дарэформавы «Расейска-беларускі слоўнік» С. Некрашэвіча і М. Байкова (1928) для перакладу расейскага слова «государство» прапаноўваў сынонімы «дзяржава», «гаспадарства», «панства», то ў слоўніку Александровіча заставалася толькі «дзяржава», тым жа словам перакладалася і расейскае «держава», эквівалентам расейскага «город» у першым слоўніку былі «места», «горад», а ў другім — толькі «горад».

У 1934 годзе ў часе ўрачыстай сустрэчы савецкага астранома і геафізыка Ота Шміта на вакзале ў Менску прачытаў верш са словамі «Хай будзе слаўны горад Шміт!», у якім прапанаваў перайменаваць Магілёў.

Арыштаваны 2 ліпеня 1938 году, асуджаны на 15 гадоў лягераў. У 1947 годзе выйшаў на волю, зноў арыштаваны 26 лютага 1949 году і сасланы ў Краснаярскі край. Рэабілітаваны ў 1955 годзе. Памёр у санаторыі ў Падмаскоўі.

## Крытыка
Александровіча крытыкуюць за кар’ерызм, беспрынцыпнасьць ды поўную некампэтэнтнасьць у мовазнаўчым пытаньні.

Гэтак, у 1935 годзе ён выступіў у ССП БССР з дакладам «Класавая барацьба на мовазнаўчым фронце ў БССР», дзе акрэсьліў наступныя мэты выступу:

Аднак ніжэй ён прызнаўся:

## Бібліяграфія
* 
* 

## Глядзіце таксама
* Палітычная камісія для перагляду расейска-беларускага слоўніка і новых правілаў правапісу беларускай мовы
* Рэформа беларускага правапісу 1933 году
* Наркамаўка

## Крыніцы

## Літаратура
* Грахоўскі С. З кагорты першых (А. Александровіч). 1986 г. (Успаміны. Публіцыстыка) https://cloud.mail.ru/public/DYFw/4ocy3P7cr
* Кіпель Я. Аб Андрэю Александровічу // Беларускі Голас (Таронта). 1963. № 104
* Кіпель Я. Гуртаваньне беларускае моладзі. Эпiзоды. Выдавецтва газэты Беларус. 1998.https://cloud.mail.ru/public/DLcK/WRfzCe8DA
* Ліст А. Александровіча ў ЦК КП(б)Б ад 1 студзеня 1940 г. з г. Дудзінкі Краснаярскага краю.
* Ліст Б. А. Гальперынай-Александровіч сакратару ЦК КП(б)Б Панамарэнку ад 3 ліпеня 1940 г.
*  http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19216
* «Навука» на службе нацдэмаўскай контррэволюцыі: Зб. / Беларуская Акадэмія Навук; Інстытут філёзофіі; Брыгада катэдры марксызму-ленінізму; Пад рэд. С. Я. Вольфсона. — Менск, 1931.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т.. Т. 1./ Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал.рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1984. — 727 с, 40 л. іл.: Артыкул «Андрэй Александровіч» / Аўтар — У. В. Гніламёдаў. — С. 83.
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Андрэй Александровіч» / Аўтар — У. В. Гніламёдаў. — С. 36—37.

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Полымя»
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР