open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адам Фалькоўскі

**Адам Фалько́ўскі** (1812 — 24 чэрвеня 1863, Ліда) — ксёндз, удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864.

## Біяграфія

Паходзіў з шляхецкай сям’і, сын Бартламея Фалькоўскага. У пачатку паўстаньня — пробашч парафіі Ішчална (Лідзкі павет, Віленская губэрня). Зачытаў маніфэст паўстаньня і заклікаў жыхароў узяць у ім удзел. Арыштаваны 3 траўня 1863; тлумачыў, што рабіў гэта пад прымусам быць пакараным з боку паўстанцаў. Расстраляны ў Лідзе ля дарогі на Крупы.

## Ушанаваньне памяці
Месца пахаваньня людзі аблажылі камянямі, якія шмат разоў раскідвала паліцыя. 3 траўня 1919 лідзкі дэкан Гіпаліт Баярунец пасьвяціў на магіле жалезны крыж, фундаваны чыгуначнікам Стэфанам Лоўкісам. У 1932 пастамэнт крыжу быў адрамантаваны магістратам гораду Ліды. Таксама імем ксяндза была названая адна з вуліцаў, прылеглых да помніка. У 1940 савецкія ўлады зьнесьлі крыж і зруйнавалі магілу Адама Фалькоўскага.

2 лістапада 1996 сябры лідзкае арганізацыі БНФ «Адраджэньне» асьвяцілі ў фарным касьцёле й усталявалі на магіле Адама Фалькоўскага драўляны 5-мэтровы крыж, які быў зьнесены праз 2 дні. 6 траўня 1997 крыж быў усталяваны паўторна, але яго зьнесьлі ў той самы дзень. 22 чэрвеня 1997 БНФ зноў усталяваў крыж. За гэтую акцыю 6 чалавек былі арыштаваныя (Віктар Аўгусьцін, Міхась Бурачэўскі, Антон Пігулеўскі, Станіслаў Суднік, Уладзімер Хрышчановіч, Віктар Шырма), а крыж быў зьнесены. 11 ліпеня 1998 сябры Згуртаваньня лідзкае моладзі імя Гедыміна ў чацьвёрты раз усталявалі крыж на магіле ксяндза Адама Фалькоўскага, праз тры дні крыж быў зьнесены. У верасьні 2010, перад правядзеньнем рэспубліканскіх «Дажынак», магіла Фалькоўскага была спляжана бульдозерамі. У адзказ на тое моладзь 5 дзён ладзіла пікет на месцы пахаваньня. На 2 дзень пікетаваньня быў усталяваны драўляны крыж. Лідзкая грамада пачала прыносіць да крыжа зьнічкі. Улады прапанавалі замяніць крыж на памятны камень. 30 кастрычніка памяць Адама Фалькоўскага была ўшанаваная на камяні .

## Крыніцы

## Літаратура
* Станіслаў Суднік. Адам Фалькоўскі // «Лідзкі Летапісец» №6, травень 1998.
* *Rok 1863. Wyroki śmierci* / Red. Wacław Studnicki. — Wilno: nakładem i drukiem Ludwika Chomińskiego, 1923. сс. 58 і 115.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1812 годзе
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Памерлі 24 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лідзе
Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва ў Беларусі
Станіслаў Каласанты Роек

**Станіслаў Каласанты Роек** (5 лістапада 1908, Грэнбочын, Польшча-6 кастрычніка 1996, Ліда) — рымска-каталіцкі дзяяч, ксёндз. 19 сакавіка 1925 у Кракаве ўступіў у Ордэн Піяраў, тамсама 20 красавіка 1935 атрымаў каплянскае пасьвячэньне. У жніўні 1939 году прыехаў у Ліду. Напачатку служыў у піярскім калегіюме. Пасьля сьмерці ды высылкі ўсіх сьвятароў застаўся адзіным прадстаўніком касьцёлу ў Лідзе. Апроч таго праводзіў душпастарскае служэньне ў шчучынскай зямлі. Падвяргаўся нападам, два разы на ягонае жыцьцё рабіліся замахі. Пахаваны ля сцяны Фарнага касцёла, у якім ён душапастырстваваў палову стагоддзя.

## Літаратура
* Ірэна Стасевіч-Ясюкова. Станіслаў Роек. // Беларускія рэфэраты

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Польшчы
Катэгорыя:Піяры
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Памерлі 6 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1996 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лідзе
Юзэфа Тарасевіч

**Юзэфа Тарасевіч** (1927, в. Клешнякі, Лідзкі павет,Новагародзкае ваяводзтва, цяпер Шчучынскі раён — 1 красавіка 2007) — дзяячка беларускае грэка-каталіцкае царквы ў ЗША, сястра япіскапа Ўладзімера Тарасевіча.

Шмат гадоў служыла пры грэка-каталіцкай царкве Хрыста Збаўцы ў Чыкага (ЗША). Пахаваная 13 красавіка 2007 году на могілках бэнэдыктанскага кляштару сьв. Пракопа ў Лайл (ЗША), побач з братамі Ўладзімерам, Францішкам, маці й дзядзькам Яна Хрызастомам.

## Крыніцы

*Вечная памяць. // Царква. № 3 (54), 2007

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Катэгорыя:Памерлі 1 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2007 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя ў ЗША
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія дзеячы
Кулікі (Мядзельскі раён)

**Кулікі́** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавету.

## Гісторыя
* 1848 год — зьяўляліся вёскай маёнтка Стары Мядзел Вялейскага павету Віленскай губэрні. Вёска была ўладаньнем М. Ф. Дваржэцкага і налічвала 13 двароў і 147 жыхароў.
* 1904 год — вёска налічвала 226 жыхароў і вартоўню, якая налічвала 12 жыхароў і зьяўлялася ўладаньнем Козела-Паклеўскага.
* 1908 год — у складзе вёскі 28 двароў, 221 жыхар.
* 1921 год — знаходзіцца ў складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павету (з 1925 году — Пастаўскага) Віленскага ваяводзтва. Вёска налічвала 36 двароў і 195 жыхароў.
*1931 год — 37 двароў і 198 жыхароў.
* 12 кастрычніка 1940 году вёска ўвайшла ў склад Баярскага сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай).
* 1949 год — у вёсцы створаны калгас «Ленінскі шлях».
* З 16 ліпеня 1954 году і з 25 студзеня 1996 году знаходзілася ў складзе Мядзельскага сельсавету, з 17 лістапада 1959 году — у складзе гарпассавету Мядзельскага раёну.
* З 1954 году вёска ўваходзіць у склад калгасу «Пераможца».
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* З 1960 году вёска знаходзілася ў складзе сучаснага калгасу «Ленінскі шлях».

## Насельніцтва
* 2010 год — 45 жыхароў
* 1999 год — 79 жыхароў
* 1 студзеня 1997 году — 38 двароў, 85 жыхароў

## Сельская гаспадарка
У вёсцы разьмяшчаецца жывёлагадоўчая фэрма.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* * 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Трыданы

**Трыда́ны** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавету.

## Гісторыя
* 1770 год — зьяўляліся вёскай Мядзельскага староства Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. Вёска налічвала 28 сем’яў.
* 1868 год — зьяўляліся вёскай у Мядзельскай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Вёска налічвала 18 двароў і 187 жыхароў.
* 1904 год — вёска налічвала 218 жыхароў. У вёсцы працавала школа граматы, у якой у 1896—1897 навучальным годзе вучыліся 24 хлопчыкі і 1 дзяўчынка.
* 1907 год — у складзе вёскі 37 двароў, 232 жыхары.
* 1921 год — знаходзіцца ў складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павету (з 1925 году — Пастаўскага) Віленскага ваяводзтва. Вёска налічвала 42 двары і 250 жыхароў.
*1931 год — 253 жыхароў, 48 двароў
* 12 кастрычніка 1940 году вёска ўвайшла ў склад Мікасецкага сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай).
* 1949 год — створаны калгас імя Варашылава.
* З 16 ліпеня 1954 году і з 25 студзеня 1996 году знаходзілася ў складзе Мядзельскага сельсавету, з 17 лістапада 1959 году — у складзе гарпассавету Мядзельскага раёну.
* З 1954 году вёска ўваходзіць у склад калгасу «Пераможца» з цэнтрам у вёсцы Лук’янавічы.
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 33 жыхары
* 1999 год — 54 жыхары
* 1 студзеня 1997 году — 31 двор, 57 жыхароў

## Сельская гаспадарка
У вёсцы разьмяшчаецца жывёлагадоўчая фэрма.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Пруднікі (Мядзельскі сельсавет)

**Пру́днікі** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавету.

## Гісторыя
* 1846 год — зьяўляліся маёнткам Вялейскага павету Віленскай губэрні і былі ўладаньнем Ф. Зданоўскага. Вёска налічвала 2 жыхары.
* 1868 год — зьяўляліся вёскай у Мядзельскай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Вёска налічвала 7 двароў і 58 жыхароў.
* 1904 год — вёска налічвала 114 жыхароў. Побач таксама існаваў засьценак Пруднікі (альбо Верачата). Вёска і засьценак зьяўляліся ўладаньнем Калапенькі.
* 1908 год — у складзе вёскі 16 двароў, 107 жыхароў.
* 1921 год — знаходзіцца ў складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павету (з 1925 году — Пастаўскага) Віленскага ваяводзтва. Вёска налічвала 25 двары і 133 жыхары.
*1931  год — 25 двары і 133 жыхары.
* 12 кастрычніка 1940 году вёска ўвайшла ў склад Баярскага сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай).
* 1948 год — створаны калгас «Сталінскі шлях».
* З 16 ліпеня 1954 году і з 25 студзеня 1996 году знаходзілася ў складзе Мядзельскага сельсавету, з 17 лістапада 1959 году — у складзе гарпассавету Мядзельскага раёну.
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* З 1960 году вёска ўваходзіць у склад калгасу «Ленінскі шлях».

## Насельніцтва
* 2010 год — 6 жыхароў
* 1999 год — 10 жыхароў
* 1 студзеня 1997 году — 13 двароў, 24 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Гірыны

**Гі́рыны** — вёска ў Беларусі, на беразе возера Мястры. Уваходзяць у склад Мядзельскага сельсавету Мядзельскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Герын або Гірын (Gerin, Girin) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1904 годзе Гірыны ўпамінаюцца як вёска Кабыльніцкай воласьці Сьвянцянскага павету Віленскай губэрні. Вёска налічвала 42 жыхары. Побач зь вёскай знаходзяўся фальварак Гірыны Мядзельскай воласьці Вялейскага павету. Фальварак быў у валоданьні пана Алановіча. Фальварак налічваў 9 жыхароў. На 1907 год вёска налічвала 7 двароў, 50 жыхароў.

На 1921 год Гірыны былі засьценкам Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павету (з 1925 году — Пастаўскага) Віленскага ваяводзтва. Засьценак налічваў 9 двароў і 46 жыхароў.

12 кастрычніка 1940 году Гірыны ўвайшлі ў склад Баярскага сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). Налічваліся 14 двароў і 69 жыхароў.

У верасні 1943 году — у Другой сусьветнай вайны нацысты цалкам спалілі вёску. Па вайне Гірыны былі адбудаваныя.

У 1948 годзе савецкія ўлады стварылі калгас імя Пушкіна. З 16 ліпеня 1954 году і з 25 студзеня 1996 году Гірыны знаходзіліся ў складзе Мядзельскага сельсавету, з 17 лістапада 1959 году — у складзе гарпассавету Мядзельскага раёну. 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці. З 1960 году вёска ўваходзіць у склад калгасу «Ленінскі шлях» з цэнтрам у вёсцы Баяры.

## Насельніцтва
* 1 студзеня 1997 году — 9 двароў, 17 жыхароў
* 1999 год — 19 жыхароў
* 2010 год — 5 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Армэнія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

На «Эўрабачаньні-2008» Армэнію прадстаўляла Сірушо зь песьняй «Qele Qele» (). Гэта было вызначана адборачнай камісіяй падчас адмысловага тэлешоў, які адбыўся 14 лістапада 2007.

Сірушо выканала 4 песьні:
* «Strong»
* «Qele Qele»
* «I Still Breathe»
* «I Can’t Control It»

Тэлегледачамі была абраная «Qele Qele». Песьня мінула зь першага паўфіналу ў фінал, заняўшы 4-е месца і набраўшы 199 ачкоў. Тэкст песьні ўключае запеў і словы «Qele Qele» на армянскай мове.

## Галасаваньні
### У паўфінале

### У фінале

## Глядзіце таксама
* Конкурс песьні Эўрабачаньне-2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* тэкст песьні «Qele, qele»

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
2008
Сірушо

**Сірушо** (; нарадзілася 7 студзеня 1987 году, Ерэван, Армянская ССР) — творчы псэўданім армянскай эстраднай сьпявачкі **Сіруі Аруцюнян** ().

Прадставіла Армэнію на конкурсе «Эўрабачэньне-2008» і заняла 4 месца са 199 баламі.

## Дыскаграфія
* 1999 — *Сірушо*
* 2005 — *Шэрам*
* 2008 — *Qele, Qele*

## Глядзіце таксама

* Армэнія на конкурсе песьні Эўрабачаньне

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Сірушо

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ерэване
Катэгорыя:Армянскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Наста Дашкевіч

**На́ста Дашке́віч** (у дзявоцтве **Палажа́нка**;  2 жніўня 1990, Менск) — беларуская моладзевая дзяячка, намесьніца старшыні «Маладога Фронту». Жонка Зьмітра Дашкевіча.

14 ліпеня 2022 году Зьмітру і Насьце Дашкевічам агучылі прысуды паводле ч.1 арт. 342 КК (Удзел у дзеяньнях, якія груба парушаюць грамадзкі парадак). Зьмітра асудзілі да 1,5 года калёніі, як і прасіў бок абвінавачваньня, а Насту — да 3 гадоў «хатняй хіміі».

## Біяграфія
З 1997 па першую палову 2008 году навучалася ў менскай 73-ай школе, з паглыбленым вывучэньнем нямецкай мовы. З другой паловы 2008 году перавялася ў 37-ую школу з эстэтычным ухілам. З 2008 студэнтка ЭГУ, факультэта філязофіі й палітычных навук.

## Грамадзка-палітычная дзейнасьць
З 2004 году зьяўлялася сяброўкай моладзевага руху «Малады Фронт». У 2007 годзе асуджаная па артыкуле 193.1 КК за дзейнасьць ад імя незарэгістраванай арганізацыі. Суд вынес папярэджаньне. Удзельнічала ў многіх акцыях і кампаніх Маладога Фронту, дзясяткі разоў затрымоўвалася. 7 лістапада 2008 году, за ўдзел у антыкамуністычным пікеце ля КДБ, была арыштаваная на 3-е сутак.

На VI Сойме МФ 9 сакавіка 2008 году абраная намесьніцай старшыні Маладога Фронту.

25 сакавіка 2009 году (Дзень Волі) былі затрыманыя актывісты «Маладога Фронта» Наста Палажанка й Дзяніс Карноў і вывезеныя за горад. Дзяніс Карноў быў зьбіты. Актывісты апазналі чалавека, які кіраваў выкраданьнем, ім быў супрацоўнік «Алмазу» Аляксандар Лявоненка.

За падзеі 19 сьнежня 2010 году была асуджаная на 1 год пазбаўленьня волі з адтэрміноўкай пакараньня на 1 год. Насту Палажанку арыштавалі 20 сьнежня ва ўласнай кватэры. Яна стала адной з абвінавачаных па артыкуле 293 КК «Масавыя беспарадкі». Амаль два месяцы яна знаходзілася ў СІЗА КДБ. 17 лютага яе выпусьцілі пад падпіску аб нявыезьдзе.

19 верасьня 2011 году Насту арыштавалі (разам з былым палітвязьнем Уладзімерам Яроменкам) на 11 сутак адміністрацыйнага арышту за вывешваньне ў Менску нацыянальных сьцягоў. Яе зьвінавацілі ў парушэньні парадку правядзеньня і арганізацыі масавага мерапрыемства. Сваю акцыю яны, разам зь Яроменкам, прымеркавалі да 20-й гадавіны абвяшчэньня «Пагоні» і бел-чырвона-белага сьцяга дзяржаўнымі сымбалямі Беларусі. Пакараньне Наста Палажанка адбывала ў турме на вуліцы Акрэсьціна

## Узнагароды
8 сакавіка 2011 году Наста Палажанка атрымала прэстыжную Міжнародную жаночую прэмію за мужнасьць, якую Дзяждэпартамэнт ЗША прысуджае штогод 10 жанчынам розных узростаў і нацыянальнасьцяў. Наста стала першай беларускай, якая была ўзнагароджана гэтай прэміяй. Цырымонія ўзнагароджаньня прайшла ў Вашынгтоне. Ва ўступнай прамове спадарыня Гілары Клінтан выказала шкадаваньне ў сувязі з тым, што Наста Палажанка і Ёані Санчэз з Кубы ня здолелі прыехаць на цырымонію па той прычыне, што ўлады іх краінаў ім гэтага не дазволілі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Сябры Маладога Фронту
Шылэле

**Шылэ́ле** () — горад на захадзе Летувы, знаходзіцца ў Таўроскім павеце, за 30 км на поўнач ад Таўрогаў. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. Насельніцтва налічвае каля 5 тыс. чалавек. Назва мае паходжаньне ад летувіскага слова «*лясок*».

## Гісторыя
Упершыню паселішча ўзгадваецца ў пачатку XVI стагодзьдзя. З 1522 году тут праходзілі кірмашы, у 1533 годзе тут быў пабудаваны першы касьцёл (згарэў у 1769 годзе). У 1660 годзе Шылэле атрымалі гандлёвы прывілей. У XVIII—ХІХ стагодзьдзях паселішча належала *Пілсудзкім* і *Білевічам*.

У канцы ХІХ стагодзьдзя ў паселішчы дзейнічала пошта, млын, аптэка, лютэранская і народная школы. У 1916 годзе пажарам была зьнішчана большасьць пабудоваў. У 1919 годзе Шылеле апынуўся ў складзе Летувіскай Рэспублікі. У 1940 годзе трапіў у склад СССР. Пасьля Другой сусьветнай вайны Шылэле ў 1952 годзе атрымаў гарадзкія правы, а герб у 2001 годзе.

Катэгорыя:Гарады Летувы
1030-я

**1030-я**

Стагодзьдзі: X стагодзьдзе — XI стагодзьдзе — XII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
980-я
990-я
1000-я
1010-я
1020-я
**1030-я**
1040-я
1050-я
1060-я
1070-я
1080-я


Гады:
1030, 1031, 1032, 1033, 1034, 1035, 1036, 1037, 1038, 1039

----

## Асноўныя падзеі
*
Васіль Стражаў

**Васі́ль Іва́навіч Стра́жаў** (нарадзіўся 26 ліпеня 1944 году ў Каменску, Палтаўская вобласьць) — беларускі фізык, пэдагог. Доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (2003—2008), старшыня Рады па супрацоўніцтве ў вобласьці адукацыі краінаў СНД. Чалец Расейскай акадэміі адукацыі.

## Біяграфія
Васіль Іванавіч Стражаў нарадзіўся 26 ліпеня 1944 году ў Каменску Палтаўскай вобласьці УССР. Пайшоў у школу ў г. Крупкі Менскай вобласьці ў 1951 годзе. У 1961 годзе скончыў сярэднюю школу № 22 у Менску ды паступіў на фізычны факультэт БДУ. Падчас вучобы ва ўнівэрсытэце заняўся вывучэньнем праблемы існаваньня магнітна-зараджаных часьціц пад кіраўніцтвам Льва Тамільчыка. У 1966 годзе скончыў БДУ, у 1970 годзе — асьпірантуру Інстытуту фізыкі Акадэміі навук БССР, пасьля чаго працаваў старэйшым інжынэрам-канструктарам гэтага інстытуту. Займаў пасаду вучонага сакратара Аддзяленьня фізыка-матэматычных навук АН БССР. Ад 1997 да 2001 году — міністар адукацыі Беларусі.

Васіль Стражаў узначальваў БДУ ад 2003 да 2008 году, пасьля звальненьня з гэтай пасады Аляксандра Казуліна. Прадстаўляць калектыву новага рэктара прыйшоў міністар адукацыі Аляксандар Радзькоў.

Сярод чыньнікаў адстаўкі Васіля Стражава называюць ягоны ўзрост. Праз год яму мусіла споўніцца 65 гадоў — лімітавы ўзрост для кіраўніцтва дзяржустановай. Тым больш што ў лютым у Васіля Іванавіча сканчаўся кантракт.
 
4 лістапада 2008 году Васіль Стражаў узначаліў Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя (дагэтуль ён кіраваў ім на грамадзкіх пачатках).

## Сям’я
Жанаты, мае дачку і двух унукаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Васіль Стражаў, біяграфія
* Студентам подарили нового ректора. И убрали старого

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласьці
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Міністры адукацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Супрэматычная кампазыцыя

**Супрэматычная кампазыцыя** — карціна Казімера Малевіча 1916 году.

## Гісторыя
Карціна напісаная мастаком у 1916 годзе. У 1919-20 гадах выстаўлялася ў Маскве. У 1927 годзе Малевіч выстаўляў карціну на выставах у Варшаве, а пазьней у Бэрліне, дзе карціна засталася пасьля ад'езду Казімера ў СССР у чэрвені 1927. Пазьней карціна была перададзеная нямецкаму архітэктару Гуго Хэрынгу, які прадаў яе музэю Стэдэлік у Амстэрдаме, дзе яна захоўвалася каля 50 гадоў. Пасьля яна патрапіла ў Музэй сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку.

На працягу ХХ стагодзьдзя карціна неаднаразова выстаўлялася на розных выставах, пераважна эўрапейскіх.

У 2002 годзе дагэтуль нікому не вядомыя спадчыньнікі мастака пачалі патрабаваць назад палотны свайго стрыечнага дзядулі. Ім атрымалася займець з музэю «Супрэматычную кампазыцыю», якую яны неадкладна прадалі «Коммерсантъ».

Аднак у чэрвені 2004 году «Супрэматычную кампазыцыю» ізноў выстаўляецца на гандаль — гэтым разам лёнданскага аўкцыённага дому Bonhams. Тады карціна была прададзеная за 734 188 ангельскіх фунтаў (1 343 170 даляраў).

3 лістапада 2008 году на аўкцыёне Sotheby's у Нью-Ёрку карціна была прададзеная невядомаму пакупніку за , стаўшы самой дарогай карцінай у гісторыі, напісанай беларускім мастаком.

## Крыніцы
* Інфармацыя на сайце Sotheby’s 
* Салiдарнасьць, Картина Малевича продана за 60 миллионов долларов 

Катэгорыя:Карціны Казімера Малевіча
Катэгорыя:Карціны 1916 году
Малевіч

**Мале́віч** — прозьвішча.

* Ігар Малевіч (нар. 1941) — беларускі фізык.
* Казімер Малевіч (1879—1935) — мастак-авангардыст, які быў сузаснавальнікам супрэматызму.
Чорны квадрат (неадназначнасьць)

**Чорны квадрат**:
* «Чорны квадрат» — карціна Казімера Малевіча
* Чорны квадрат — фільм 1992 году СССР/Расея 
* «Чорны квадрат» — складанка вершаў, выдадзеныя Канстантынам Кедравым, Генрыхам Сапгірам, Аляксеем Хвасьценка, Славай Лёнам у 1991 г. у Маскве і ў Парыжы.
Скача чырвоная коньніца

**Скача чырвоная коньніца**, **Коньніца Будзённага на маршы** — карціна Казімера Малевіча. У цяперашні момант захоўваецца ў Расейскім музэі. Напісаная ў 1928—1932 гадах, дакладная дата невядомая, на шматлікія свае позьнія карціны Малевіч ставіў больш раньнюю дату.

## Гісторыя
Карціна доўгі час была адзінай з абстрактных прац мастака, прызнаваная афіцыйнай гісторыяй савецкага мастацтва, чаму спрыяла яе назва і малюнак падзей Кастрычніцкай рэвалюцыі. Малевіч паставіў на зваротным боку дату 1918 году, хоць на самай справе яна была напісаная пазьней.

## Апісаньне
Карціна падзеленая на тры часткі: неба, зямля і людзі (чырвоная коньніца). Шырыня зямлі і неба суадносяцца ў прапорцыі 0,618 (залаты перасек). Коньніца з трох груп па чатырох вершніка, кожны вершнік расплываецца, магчыма коньніца з чатырох шэрагаў. Зямля намаляваная з 12 колераў.

## Зьяўленьне чырвонай паласы
Згодна легендзе спачатку карціна складалася толькі з рознакаляровых гарызантальных палос. І вось нехта сказаў: «Нешта ў вас не адлюстраваны гераізм грамадзянскай вайны». Тады Казімер Малевіч на адной з гарызантальных палос гэтай карціны адным махам намаляваў чырвоную хвалістую лінію.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Казімера Малевіча
Катэгорыя:Карціны 1932 году
Баўгарыя на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

Баўгарыю прадставіў на Эўрабачаньні-2008 гурт **Deep Zone** і **DJ Balthazar**, які не прайшоў у фінал конкурсу і заняў 11 месца з 56 баламі ў другім паўфінале.

## Нацыянальны адбор
Было даслана 79 песень. Праводзілася 3 чвэрцьфіналы, 3 песьні з кожнага трапілі ў фінал разам з 9 адмыслова запрошанымі выканаўцамі. 26 студзеня праходзіць адзіны паўфінал, зь яго праходзіць 9 песень і 3 адмыслова запрошаныя госьці. 23 лютага — фінал.

### Фінал нацыянальнага адбору

## Галасаваньне

### У паўфінале

### У фінале

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня 

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Чырвоны квадрат

**«Чырвоны квадрат»** — карціна Казімера Малевіча, напісаная ў 1915 годзе. Названы на адвароце «Жанчына ў двух вымярэньнях». Уяўляе сабой чырвоны чатырохкутнік на белым фоне, некалькі адрозны па форме ад квадрата.

Экспанаваўся на выставе 1915 году. У каталёгу выставы 1915 году ён атрымаў другую назву — «Маляўнічы рэалізм сялянкі ў двух вымярэньнях».

У цяперашні час знаходзіцца ў Расейскім музэі.

## Сэнс карціны
У 1920 годзе Малевіч пісаў аб гэтай карціне, што «у інтэрнаце ён атрымаў яшчэ значэньне» «як сыгнал рэвалюцыі».

Ксана Бланк зьвязвае супрэматызм Малевіча з творчасьцю Льва Талстога. У прыватнасьці, у аповядзе Талстога «Цыдулкі вар'ята» апісваецца пакой, дзе Фёдар пачынае тужыць: «Чыста выбелены квадратны пакойчык. Як, я памятаю, пакутліва мне было, што пакойчык гэты быў менавіта квадратны. Акно было адно, з гардзінкай — чырвонай». Гэта значыць, чырвоны квадрат на белым фоне зьяўляецца, па ісьце, знакам нуды. Сам Малевіч тлумачыў канцэпцыю свайго першага «Чорнага квадрату», што «квадрат — пачуцьцё, белая прастора — пустэча за гэтым пачуцьцём». Ксана Бланк прыходзіць да высновы, што, як і ў аповядзе Талстога, чырвоны квадрат на белым фоне графічна адлюстроўвае страх сьмерці і пустэчы.

## Глядзіце таксама
* Чорны квадрат
* Чырвоны кут
* Купаньне чырвонага каня

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Усе карціны Казімера Малевіча (у альфабэтным парадку)
* Яўген Лук'янаў. Супрэматычныя прасьвятленьні Льва Талстога і філязофскія адкрыцьці Казімера Малевіча.
* «Чырвоны квадрат» на сайце Расейскага музэю

Катэгорыя:Карціны Казімера Малевіча
Катэгорыя:Супрэматызм
Катэгорыя:Абстракцыянізм
Катэгорыя:Карціны 1915 году
Чырвоны квадрат (неадназначнасьць)

* Чырвоны квадрат — карціна Казімера Малевіча
* Чырвоны квадрат (гульня) — кампутарная гульня-трэнажор
* Чырвоны квадрат (тэлекампанія) — тэлекампанія, вытворца шэрагу перадач для Першага каналу
* Чырвоны квадрат (тэлеперадача) — тэлепраграма Аляксандра Любімава, якая выходзіла ў 1992-1993 гг.
Ванда Махнач

**Ванда Махнач** (**Чарнецкая**; 1918, Масква — 22 траўня 2007) — мэдык, актывістка Саюзу беларускай моладзі, вядомая дзяячка беларускай дыяспары ў ЗША і беларускай грэка-каталіцкай парафіі Хрыста Збаўцы ў Чыкага.

Дачка беларуса й расейкі. Нарадзілася ў 1918 у Расеі, дзе падчас Першай сусьветнай вайны апынуліся ейныя бацькі, эвакуаваныя з Ляхавічаў. У сакавіку 1919 сям’я вярнулася на радзіму ў Ляхавічы.

У 1930-х навучалася на мэдычным факультэце ў Віленскім унівэрсытэце Стэфана Баторыя. Брала ўдзел у дзейнасьці  Беларускага студэнцкага саюзу. З восені 1939-га працавала настаўніцай у школе ў Ляхавічах.

Падчас 2-й Сусьветнай вайны стала актывісткай Саюзу беларускай моладзі. Прайшла курс для кіраўнічак СБМ у Драздах пад Менскам, пасьля чаго яе накіравалі ў Фларыянава пад Ляхавічамі, дзе адкрыліся падобныя курсы.

Летам 1944-га выехала ў Нямеччыну. Працавала ў дзіцячых лягерах у Дэсаў і Эберсбах каля Дрэздэна зь дзяцьмі і падросткамі, вывезенымі ў Нямеччыну з усходняй Беларусі. Вучыла беларускіх дзяцей, як у школе: чытаць, пісаць, пяяць беларускія песьні, апавядала ім казкі, ладзіла для іх розныя гульні, каб хоць трохі скрасіць гэтым няшчасным дзецям іхнае шэрае, аднастайнае, сірочае жыцьцё на чужыне. Калі фронт прыблізіўся да Эберсбаха, на пачатку сакавіка 1945 усіх пяшком адправілі на захад. Праз тыдзень дарогі апынуліся ў дзіцячым лягеры ў горадзе Крымічаў. Усе вышэй названыя гарады сьпярша занялі амэрыканцы, але неўзабаве яны былі ўключаны ў савецкую акупацыйную зону. Дзеці рваліся да бацькоў і амаль усе вярнуліся ў СССР, а Ванда Чарнецкая і іншыя кіраўнічкі СБМ засталіся на Захадзе.

Студыявала мэдыцыну ў Марбургу. У 1947 выйшла замуж за земляка зь Ляхавічаў Міхася Махнача, які апынуўся ў ЗША і ў 1950 выехала да мужа. Жыла каля Чыкага, была вядомай дзяячкай беларускай дыяспары ў ЗША, перапісвалася зь беларускай паэткай Натальляй Арсеньневай, Раісай Жук-Грышкевіч.

Яшчэ да вайны пад уплывам беларускага сьвятара Вячаслава Аношкі зацікавілася ўніяцтвам. Сьпявала ў царкоўным хоры беларускай грэка-каталіцкай парафіі Хрыста Збаўцы ў Чыкага. Была сярод ахвярадаўцаў Памятнага Эўфрасіньнеўскага Крыжа, які быў усталяваны ў Сьвятыні Пакутнікаў у Мідляндзе (Канада) да 1000-годзьдзя хрысьціянства ў Беларусі.

Як прадстаўнічка беларускай дыяспары ў ЗША ўдзельнічала ў 3-й Сустрэчы беларусаў Аўстраліі ў Адэлаідзе 5–9 студзеня 1979 году.

У 1969 пакінула ўспаміны пра сваю СБМаўскую дзейнасьць. Апублікаваны яны пад псэўданімам Вольга ў «Матэрыялах да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне 1939–1951 гг.» (Менск, 1994).

Пахаваная на могілках Гілсайд ля Чыкага.

## Літаратура
* Вечная памяць. // Царква. № 3 (54), 2007
* Юры Туронак. Людзі СБМ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускай моладзі
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскім унівэрсытэце
Катэгорыя:Памерлі 22 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 2007 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя ў ЗША
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія дзеячы
Раман Пентка

**Раман Пентка** (; 7 лістапада 1937, в. Новая Астралэнка, Мазавецкае ваяводзтва, Польшча — 26 сакавіка 2011, Люблін, Польшча) — польскі і беларускі грэка-каталіцкі дзяяч.

## Біяграфія
Паходзіць з польскай рымска-каталіцкай сям’і. Імя пры нараджэньні — **Рышард**. У 1953 годзе паступіў у навіцыят марыянаў у Скужцы, затым вучыўся ў Рыме, Русікуме. Жыў у кляштары ў Гетжвалдзе. Вывучаў філязофію й тэалёгію. Пад уплывам беларускага сьвятара Тамаша Падзявы зацікавіўся ўніяцтвам. У 1964 ва Ўлацлавэку высьвячаны на сьвятара беларускім грэка-каталіцкім біскупам-марыянінам Чаславам Сіповічам. У 1965—1970 вывучаў клясычную філялёгію на Гуманістычным факультэце Люблінскага каталіцкага ўнівэрсытэту.

У 1966 атрымаў дазвол на служэньне ў бізантыйскім абрадзе. Ад 1969 парах нэаўніяцкае парафіі сьвятога Мікіты ў Кастамлотах, адзінай на Падляшшы каталіцкай парафіі ўсходняга абраду, што ацалела пасьля Другой сусьветнай вайны. У 1982—1995 выкладчык грэцкай і лацінскай моваў у Духоўнай сэмінарыі марыянаў у Любліне й на Тэалягічным факультэце Люблінскага каталіцкага ўнівэрсытэту. У 1998 узьведзены ў сан архімандрыта, тады ж узнагароджаны мэдалём *Ecclesiae Populoque servitium praestanti*.

За час свайго душпастырства ў Кастамлотах стварыў Санктуарыюм Падляскіх мучанікаў, адрамантаваў старую драўляную царкву, спрычыніўся да рэстаўрацыі старажытных абразоў (у т. л. абраз сьв. Мікіты з 1631 году). Пры парафіі быў створаны Міжнародны экумэнічны цэнтар Nicetianum. Ладзіў вялікія царкоўныя ўрачыстасьці з нагоды 400-х угодкаў Берасьцейскай царкоўнай уніі 1596 і ўстанавіў памятны знак. Папулярызатар гісторыі Уніі, усходняга каталіцтва і духоўнасьці хрысьціянскага Ўсходу ў Польшчы, шмат выступаў у друку і на тэлевізіі. З гэтымі мэтамі ў 2007 ўпершыню падрыхтаваў і выдаў па-польску «Menologion» (Месяцаслоў) — грэка-каталіцкі каляндар літургічнага ўспаміну сьвятых Усходняй Царквы.

У 1990-я прыяжджаў у Беларусь для душпастырскай апекі беларускіх католікаў бізантыйскага абраду, у прыватнасьці служыў для грэка-каталіцкай супольнасьці ў Берасьці. На працягу многіх гадоў гасьцінна прымаў у сваёй парафіі беларускіх грэка-каталіцкіх пілігрымаў і ўдзельнікаў летнікаў для моладзі. У яго парафіі праходзілі практыку многія сэмінарысты і маладыя сьвятары БГКЦ.

1 верасьня 2007 адышоў на пэнсію з пасады параха Кастамлоцкай парафіі. Жыў у Марыянскім доме навукі імя сьвятых Кірылы й Мятода ў Любліне. Памёр 26 сакавіка 2011 у Цэнтры анкалогіі ў Любліне.

## Літаратура
* Menologion — каляндар літургічнага ўспаміну сьвятых Усходняй Царквы. // Царква. № 3 (54), 2007
* Новы дышпастыр у Кастамлотах. // Царква. № 3 (54), 2007

## Вонкавыя спасылкі
* Раман Пентка (пол)
* Сяргей Абламейка. Архімандрыт Раман Пентка

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводзтве
Катэгорыя:Польскія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятары ўсходняга абраду
Катэгорыя:Марыяне
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква ў Польшчы
Катэгорыя:Царква сьвятога Мікіты Пакутніка (Кастамлоты)
Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква
Катэгорыя:Памерлі 26 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Любліне
Віцебскі летапіс

**Ві́цебскі ле́тапіс** — летапісны звод, помнік літоўскага (беларускага) мескага летапісаньня ХVІІІ стагодзьдзя. Складзены ў 1768 на польскай мове жыхаром Віцебску Стэфанам Гаўрылавічам Аверкам на аснове летапісу Міхала Панцырнага (зьвесткі за пэрыяд 896—1709), кароткіх 55 гістарычных запісаў Яна Чарноўскага (1601—1633) і Гаўрылы Аверкі (1733—1757), а таксама аўтарскіх матэрыялаў.

## Зьмест
Летапіс носіць кампіляцыйны характар, складаецца пераважна з кароткіх сухіх паведамленьняў, месцамі нелягічна разьмешчаных. Зьвесткі пра гістарычныя падзеі запазычаныя з польскіх хронік. Мэта аўтараў — рэгістрацыя фактаў і падзеяў. Але яны абмежаваныя гісторыяй Віцебску ў дзейнасьці каралёў Рэчы Паспалітай і войнах. Таму летапіс зафіксаваў амаль усё: пастаўкі харчаваньня, пастой войскаў, удзел месьцічаў у бітвах. Таксама адзначаны выпадкі пажараў і эпідэміяў.

## Каштоўнасьць
Найвялікшую каштоўнасьць уяўляе арыгінальная інфармацыя па айчыннай гісторыі, асабліва тая, якая датычыцца ваенна-палітычных падзеяў канца ХVІІ — пачатку ХVІІІ стст.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Віцебскі летапіс

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Гісторыя Віцебску
Лаўрэнцеўскі летапіс

**Лаўрэ́нцеўскі ле́тапіс** — летапісны звод, помнік старажытнарускага летапісаньня. Захаваўся ў адзіным сьпісе, зробленым групай пісцоў пад кіраўніцтвам манаха Лаўрэнція ў 1377 годзе для суздальска-ніжагародзкага князя Дзьмітрыя Канстантынавіча. Яго тэкст абрываецца на 1305 годзе.

У сваім складзе ўтрымлівае «Аповесьць мінулых часоў» (найбольш поўны тэкст), «Павучэньне Ўладзімера Манамаха», жыціе Аляксандра Неўскага, а таксама зьвесткі пра паўднёва-рускія, суздальскія і агульнарускія падзеі.

У летапісе зьмешчаная інфармацыя пра Полацкае княства. Напрыклад, пад 1128 годам (і за 1120—1130-я) знаходзіцца вялікае апавяданьне пра Ўсяславічаў. Тут жа апісваецца драматычная гісторыя князёўны Рагнеды і яе бацькі, полацкага князя Рагвалода. Некаторыя беларускія дасьледчыкі лічаць, што блёк паведамленьняў пра палітычную гісторыю Полацкай зямлі патрапіў у Лаўрэнцеўскі летапіс непасрэдна з загінуўшага Полацкага летапісу.

## Крыніцы

## Літаратура
* Семянчук А. А. Беларуска-літоўскія летапісы і польскія хронікі: Вучэбны дапам. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 163 с . С. 7.
* Белазаровіч В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я.Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с 

Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Катэгорыя:Сярэднявечныя хронікі
Катэгорыя:Кірылічныя рукапісы
Катэгорыя:Сьпіс «Памяці сьвету»
Катэгорыя:Гісторыя Ніжагародзкай вобласьці
Катэгорыя:Кнігі 1377 году
Магілёўская хроніка

**Магілёўская хроніка** — летапісны звод, помнік літоўскага (беларускага) мескага летапісаньня. Складалася ў Магілёве на працягу ХVІІІ—ХІХ стагодзьдзяў купецкім старостам і лаўнікам Трафімам Раманавічам Суртам (да 1701) і рэгентам канцылярыі Юрыем Трубніцкім (1709—1747), працягнулі хроніку ягоны сын Аляксандар (1747—1788) і ўнук Міхаіл (1812—1857). Апошні і адзіны запіс Івана Міхайлавіча Трубніцкага пра навальніцу ўвечары 17 сакавіка 1864 году завяршае хроніку.

Геранім Філіповіч адшукаў страчаны арыгінал летапіса ў Салтыкоўскай бібліятэцы (Балашыха, Маскоўская вобласьць, Расея).

## Зьмест
Хроніка ўсебакова адлюстроўвае жыцьцё Магілёва. У цэнтры ўвагі аўтараў — справы і клопаты месьцічаў у сувязі са зьнешнепалітычнымі падзеямі. Запісы пра Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) паказваюць цяжкае становішча места і яго жыхароў. Створаныя вобразы Пятра І, Карла ХІІ, Меншыкава, Мазэпы і інш. Многія старонкі хронікі прасякнутыя сацыяльным падтэкстам, спачуваньнем простаму чалавеку. Аўтары не страцілі сувязі з народнымі традыцыямі і абапіраліся на беларускую культурную спадчыну. Таксама ў хроніцы зьмешчаныя літаратурныя творы першай паловы ХVІІ ст. (вершаваны пасквіль на кардынала М. Радзяёўскага і караля Аўгуста ІІ Моцнага, алегарычная сатыра «Карнавал іншаземцаў у Польшчы» і інш.).

## Каштоўнасьць
Найбольшую навуковую і гістарычна-літаратурную каштоўнасьць мае частка, напісаная першымі двума храністамі. Крыніцамі паслужылі запісы і ўспаміны сучасьнікаў, матэрыялы магілёўскага архіву, хронікі Гваньіні і Стрыйкоўскага, Кіеўскі сынопсіс, асабістыя назіраньні аўтараў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Магілёўская хроніка Трафіма Сурты і Юрыя Трубніцкага

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
Хроніка Віганда

**Хроніка Віганда** — летапісны звод, складзены ў 1394 Вігандам з Марбурга, герольдам пры двары магістра Тэўтонскага ордэну Конрада Валенрода. Уяўляе сабой узор рыцарскага эпасу і прысьвячаецца галоўным чынам апісаньню войнаў зь Вялікім Княствам Літоўскім у пэрыяд з 1293 да 1394 рокі.

Утрымлівае багаты матэрыял з гісторыі Беларусі ХІІІ — ХІV стст. Зьмяшчае зьвесткі пра рыцарскія паходы на тэрыторыю Літвы (Беларусі), у прыватнасьці, Гарадзеншчыну і Берасьцейшчыну. Аўтар падрабязна апісаў бітву на рацэ Стрэве, паходы крыжакоў на Горадню пасьля 1363, правільна лякалізаваў зямлю дрыгавічоў на Берасьцейшчыне, «замак Нойгартэн» — на левым беразе Нёмана, насупраць Гарадзенскага замка, збудаванага Вітаўтам. У хроніцы даецца інфармацыя пра аблогу Полацку (1381) Скіргайлам і магістрам Лівонскага ордэна, пра штурм Гарадзенскага замка шматнацыяльным рыцарскім войскам (1393), і пра іншыя ваенныя дзеяньні крыжакоў. Аўтар ідэалягічна абгрунтоўваў палітыку Тэўтонскага ордэну.

## Літаратура
*  — С. 35.
* Краўцэвіч А. К. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / Рэд. Георгі Штыхаў. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с. ISBN 985-08-0249-9.

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга

**Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга** — летапісны звод, складзены ў канцы ХIV стагодзьдзя Германам Вартбэргам, капэлянам Лівонскага ордэна, ураджэнцам Вэстфаліі. У хроніцы былі выкарыстаныя творы папярэднікаў Вартбэрга (напрыклад, Малодшая рыфмаваная хроніка), а таксама шматлікія граматы і канцылярскія матэрыялы з ордэнскага архіву. Храналёгія падзеяў ахоплівае пэрыяд ад зьяўленьня немцаў у вусьці Дзьвіны (80-я гады ХІІ стагодзьдзя) да 1378 году.

Вартбэрг быў апалягетам Ордэна, і ў хроніцы пісаў пра вялікія заслугі і бескарысьлівыя подзьвігі Ордэна на славу хрысьціянства, апраўдваў гвалт і разбой з боку Ордэна. Мяркуючы па вялікай колькасьці інфармацыі пра барацьбу Ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім, аўтар сам браў удзел у ваенных дзеяньнях.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 34, 35.
* Краўцэвіч А. К. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / Рэд. Георгі Штыхаў. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с. ISBN 985-08-0249-9

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Лівонія
Хроніка Прускай зямлі

**Хроніка Прускай зямлі** () — першы летапісны звод з гісторыі Прусіі, створаны сьвятаром з Тэўтонскага ордэну Пятром Дзюзбургам у 1320-я гады ў Кёнігсбэргу (асноўная частка была скончаная ў 1326 годзе, а пазьней была дапісаная дадатковая частка, якая давяла апісаньне падзеяў да 1330 году).

Знайшоў хроніку Ян Геранім Хадкевіч у Румборскім касьцёле ў Інфлянтах і перадаў яе Мацею Стрыйкоўскаму, які ўвёў звод у шырокі навуковы ўжытак, надрукаваўшы ў сваёй Хроніцы Польскай вялікія ўрыўкі з працы нямецкага аўтара.

Звод складаўся з 4 кніжак. Трэцяя кніга прысьвячалася апісаньню войнаў Тэўтонскага ордэну з прусамі, жамойтамі і ліцьвінамі ў час ад 1231 да 1326 году. Асабліва падрабязнай хроніка робіцца, пачынаючы зь мяжы ХІІІ і ХIV стагодзьдзяў. У гэты час аўтар мог быць ужо беспасярэднім сьведкам некаторых падзеяў *Bellum Lethowinorum*. Дзюзбург, падобна, шырока карыстаўся вуснымі аповедамі сьведкаў, а таксама пісьмовымі лічбамі, якія памежныя комтуры высылалі да вялікага маршала ў Кёнігзбэрг. Адным з прыкладаў такіх лічбаў лічацца «Wegeberichte» з 80-х гадоў ХIV ст. — дэталёвыя данясеньні крыжацкіх інфарматараў пра дарогі і паселішчы ў Літве.

Гістарычныя зьвесткі маюць амаль выняткова ваенна-геаграфічны характар.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / Рэд. Георгі Штыхаў. — : Беларуская навука, 1998. — 208 с. . — С. 19.
* Семянчук А. Беларуска-літоўскія летапісы і польскія хронікі: Вучэбны дапам. — : ГрДУ, 2000. — 163 с. . — С. 76.

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Прусія
Маладая Беларусь (палітычны блёк)

**Малада́я Белару́сь** — моладзевы палітычны блёк, заснаваны «Маладым Фронтам» і шэрагам лідэраў дэмакратычнага руху 14 сакавіка 2004 году. Дзейнічаў на працагу 2004—2005 гадоў.

У праграму «Маладой Беларусі» ўваходзілі тэзы свабоды, незалежнасьці і пераменаў. Блёк меў на мэце дамагацца эўрапейскага выбару, нацыянальнага і духовага адраджэньня Беларусі й стварэньня моцнай ды эфэктыўнай эканомікі.

## Гісторыя
14 сакавіка 2004 году шэрагам лідэраў дэмакратычнага руху, было абвешчана аб стварэньні перадвыбарчага блёку «Маладая Беларусь» і агучаны сьпіс з 36 кандыдатаў на парлямэнцкія выбары. Касьцяком аб’яднаньня стаўся «Малады Фронт». У перадвыбарчы блёк увайшлі таксама сябры Партыі БНФ, БСДГ, незалежныя кандыдаты. Прадстаўнікі «Маладой Беларусі», сярод якіх можна пералічыць такіх грамадзка-палітычных дзеячоў, як Вячаслаў Сіўчык, Сяржук Бахун, Аляксей Шэін, Кастусь Лукашэвіч, Зьміцер Дашкевіч, Алесь Зарэмбюк, абралі лідэрам перадвыбарчага блёку Паўла Севярынца.

З 36 анансаваных сяброў перадвыбарчага блёку ініцыятыўную групу зарэгістравалі 14 чалавек, 11 здалі подпісы ў сваю падтрымку і толькі 4 былі зарэгістраваныя ЦВК кандыдатамі ў дэпутаты.

Непасрэдна перад выбарамі, 20 жніўня, Андрэй Саньнікаў і Мікалай Статкевіч ад імя Эўрапейскай кааліцыі «Свабодная Беларусь», Валер Фралоў ад імя «Рэспублікі» і Зьміцер Дашкевіч ад імя «Маладой Беларусі» падпісалі пагадненьне пра супрацоўніцтва. Лідэры перадвыбарчых блёкаў дамовіліся аб каардынацыі дзеяньняў падчас выбараў і стварэньні адзінага сьпісу кандыдатаў.

Пасьля агучваньня Лукашэнкам ініцыятывы аб правядзеньні рэфэрэндуму, выбары для кандыдатаў адышлі на другі плян, і сябры «Маладой Беларусі» сканцэнтраваліся на агітацыі супраць папраўкі да Канстытуцыі Беларусі, якая б дазваляла любому кандыдату балятавацца неабмежаваную колькасьць разоў на пасаду прэзыдэнта. 7 верасьня, падчас агучваньня Лукашэнкам рэфэрэндуму, сябры «Маладой Беларусі» правялі акцыю пратэсту, за якую адзін зь лідэраў «Маладой Беларусі» — Зьміцер Дашкевіч, быў арыштаваны на 10 сутак.

Паводле «Незалежнага інстытута сацыяльна-эканамічных і палітычных дасьледваньняў», напярэдадні выбараў рэйтынг «Маладой Беларусі» складаў 15,9%.

На паседжаньні «Маладой Беларусі» 29 чэрвеня 2005 году лідэрам аб’яднаньня быў абраны Зьміцер Дашкевіч. «Маладая Беларусь» прыняла рашэньне працягнуць сваю дзейнасьць, прыняўшы ўдзел у стварэньні АДС і правядзеньні агульнага кангрэсу дэмакратычных сілаў 1—2 кастрычніка 2005 году.

Разам з тым, палітоляг Андрэй Казакевіч адзначаў, што патэнцыялу «Маладога Фронту», які складаў аснову «Маладой Беларусі», было недастаткова для фармаваньня самастойнай палітычнай сілы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія беларускія палітычныя арганізацыі
Катэгорыя:Моладзевыя палітычныя арганізацыі Беларусі
Бэльгія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

На «Эўрабачаньні-2008» Бэльгію прадстаўляў гурт **Ishtar** зь песьняй «O julissi», які не прайшоў у фінал і заняў 17 месца з 16 баламі ў першым паўфінале. Для выкананьня песьні «O julissi», выкарыстоўвалася афіцыйна неіснуючая мова — **Ishtar**.

## Склад гурта
* Soetkin Baptist
* Michel Vangheluwe
* Ann Vandaele
* Marleen Vandaele
* Hans Vandaele
* Els Vandaele

## Нацыянальны адбор
23 лістапада было пададзена 450 заявак. Усяго было 4 чвэрцьфіналы (27 студзеня, 3, 10, 17 лютага), 2 паўфіналы (24 лютага і 2 сакавіка), фінал 9 сакавіка.

### Фінал

## Галасаваньне
### У паўфінале

### У фінале

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня 

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Шыкавічы

**Шы́кавічы** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавету.

## Гісторыя
* 1868 год — зьяўляліся вёскай у Мядзельскай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Вёска налічвала 7 двароў і 74 жыхары.
* 1904 год — вёска налічвала 179 жыхароў.
* 1908 год — у складзе вёскі 26 двароў, 187 жыхароў.
* 1921 год — знаходзіцца ў складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павету (з 1925 году — Пастаўскага) Віленскага ваяводзтва. Вёска налічвала 35 двароў і 206 жыхароў.
*1931 — у складзе вёскі 46 двароў, 252 жыхароў.
* 12 кастрычніка 1940 году вёска ўвайшла ў склад Мядзельскага сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). Вёска налічвала 26 двароў і 214 жыхароў.
* Падчас Вялікай Айчыннай вайны вёска была спаленая нямецкімі захопнікамі. Пасьля вайны вёска была адбудаваная.
* 1948 год — створаны калгас імя Варашылава.
* З 17 лістапада 1959 году — вёска ў складзе гарпассавету Мядзельскага раёну.
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* З 11 лютага 1960 году вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Ленініскі шлях» з цэнтрам у вёсцы Баяры.
* З 25 студзеня 1996 году вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 46 жыхароў
* 1999 год — 92 жыхары
* 1 студзеня 1997 году — 57 двароў, 110 жыхароў

## Інфраструктура
У вёсцы ёсьць крама і сьвінагадоўчая фэрма.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Палуяны

**Палуя́ны** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавету.

## Гісторыя
* 1846 год — зьяўляліся вёскай фальварку Посапава маёнтку Смыч Вялейскага павету Віленскай губэрні і зьяўлялася ўладаньнем графа К. І. Тызенгаўза. Вёска налічвала 4 двары і 24 жыхары.
* 1904 год — зьяўляліся вёскай Мядзельскай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Вёска налічвала 58 жыхароў.
* 1908 год — у складзе вёскі 10 двароў, 65 жыхароў.
* 1921 год — знаходзіцца ў складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павету (з 1925 году — Пастаўскага) Віленскага ваяводзтва. Вёска налічвала 12 двароў і 55 жыхароў.
*1931 год — 12 двароў і 57 жыхароў.
* 12 кастрычніка 1940 году вёска ўвайшла ў склад Мікасецкага сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). Вёска налічвала 24 двары і 80 жыхароў.
* верасень 1942 году — падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску (24 двары) і забілі 2 жыхароў. Пасьля вайны вёска была адбудаваная.
* 1949 год — створаны калгас «Новы сьвет».
* З 21 траўня 1951 году — у складзе Баярскага сельсавету
* З 16 ліпеня 1954 году і з 25 студзеня 1996 году знаходзілася ў складзе Мядзельскага сельсавету, з 17 лістапада 1959 году — у складзе гарпассавету Мядзельскага раёну.
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* З 1960 году вёска ўваходзіць у склад калгасу «Ленінскі шлях» з цэнтрам у вёсцы Баяры.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 жыхароў
* 1999 год — 17 жыхароў
* 1 студзеня 1997 году — 13 двароў, 22 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Босьнія і Герцагавіна на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

Босьнію і Герцагавіну на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2008» прадставіў Лака зь песьняй «**Pokušaj**» («Паспрабуй»). Песьня, заняўшы 9 месца і набраўшы 72 балы трапіла ў фінал, дзе, страціўшы адну пазыцыю, заняла 10 месца і набрала 110 балаў.

## Выканавец
**Лака** (Эльвір «Лака» Лакавіч) нарадзіўся ў Горазьдзе, але цяпер жыве ў Сараева. Сваю першую песьню «Razocaro» Лака запісаў у 1998 годзе, зь ёй ён заняў першае месца на мясцовым фэсце і атрымаў права на студыйны запіс песьні. З гэтай песьні пачалася яго кар’ера. Ён выпускаў па песьні ў год. У 2003 годзе за кампазыцыю «Ja Sam Moro» ён атрымлівае прыз «Лепшая рок-песьня году». У 2004 едзе ў ЗША, спрабуе стварыць гурт. Зь няўдачай ён вяртаецца ў Босьнію і ў 2007 запісвае свой першы альбом *Zec* («Заяц»). Аўтар словаў і музыкі да конкурснай песьні — ён сам.

**Мірэла** — сястра Лакі. Разам зь ім выступіла на конкурсе песьні «Эўрабачаньне».

## Нацыянальны адбор
Адборачная камісія з 7 чалавек упадабала абраць Лаку. Песьня была абраная з 50 пададзеных заявак. Прэм’ера песьні адбылася 2 сакавіка.

## Галасаваньні
### У паўфінале

### У фінале

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня
* Босьнія і Герцагавіна на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008 (esckaz.com)

2008
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008
Волачка

**Во́лачка** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавету.

## Гісторыя
* 1846 год — на месцы вёскі знаходзіўся фальварак маёнтку Мікольцы Вялейскага павету Віленскай губэрні. Фальварак зьяўляўся ўладаньнем І. Галкі.
* 1868 год — засьценак у Мядзельскай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Засьценак налічваў 1 двор і 22 жыхары.
* 1904 год — тры засьценкі па 10, 6 і 16 жыхароў адпаведна.
* 1921 год — зьяўляецца фальваркам і засьценкам у складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павету (з 1925 году — Пастаўскага) Віленскага ваяводзтва. Фальварак налічваў 7 двароў і 27 жыхароў, засьценак — 1 двор і 8 жыхароў.
* З 12 кастрычніка 1940 году знаходзіцца ў складзе Баярскага сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). Вёска налічвала 25 двароў і 109 жыхароў.
* 1949 год — створаны калгас імя Пушкіна.
* З 16 ліпеня 1954 году і з 25 студзеня 1996 году знаходзілася ў складзе Мядзельскага сельсавету, з 17 лістапада 1959 году — у складзе гарпассавету Мядзельскага раёну.
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* З 1960 году вёска ўваходзіць у склад калгасу «Ленінскі шлях» з цэнтрам у вёсцы Баяры.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 жыхароў
* 1999 год — 23 жыхары
* 1 студзеня 1997 году — 8 двароў, 21 жыхар

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
1038

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 15 жніўня — Стэфан І, першы кароль Вугоршчыны
* Ібн аль-Хайзам, пэрсыдзкі матэматык
Юзэф Сьлізень

**Юзэф Сьлізень** (?-каля 1856), з шляхецкага роду Сьлізьняў, уласнага гербу Сьлізень. Сын Міхала Сьлізьня. Маршалак барысаўскага павету.

Бабруйскі маршалак у 1804-1807. 

Калекцыянэр. У сваім маёнтку Мсьціж (Барысаўскі павет) сабраў вялікую калекцыю манэт, старажытных рэчаў, мінэралаў і прадметаў мастацтва. Заклаў батанічны сад і аранжарэю, якія налічвалі да 35 тысяч розных расьлінаў. Трымаў свой заапарк з мноствам экзатычных зьвяроў і птушак. 

## Крыніцы

Юзэф
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Беларускія калекцыянэры
Катэгорыя:Польскія калекцыянэры
Катэгорыя:Бабруйскія маршалкі
Катэгорыя:Памерлі ў XIX стагодзьдзі
1037

## Падзеі
* пабудаваны Сафійскі сабор у Кіеве 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Авіцэна, пэрсыдзкі філёзаў, фізык, навуковец

## Вонкавыя спасылкі