Артукі

**Артукі́** — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці, уваходзіць у склад Холмецкага сельсавету.   

## Назва

Падобныя назвы (Арцюхі, Арцюшы) паходзяць ад асабістых імёнаў і прозьвішчаў, вытворных ад імя Арцём. Найраней паселішча вядомае пад назвай Арцюховічы, што ў сваю чаргу ўтварылася ад імя-прозьвішча Арцюх. Форма Артукі ўпершыню, пакуль што, сустрэтая ў візыце Холмецкай царквы 1748 году, потым у 1752, 1764 гадах, у тарыфе падымнага Рэчыцкага павету 1775 году, г. зн. яшчэ за часоў Рэчы Паспалітай. Надалей назва («жители артуковские») стала выкарыстоўвалася  ў мэтрычных кнігах Холмецкай Раства-Багародзіцкай царквы ўжо ў Расейскай імпэрыі, пачынаючы з 1795 году. У рэвізіях 1811, 1816, 1834, 1850 гадоў назва падавалася адпаведна як Артухі, Арцюкі, Артукі і зноў жа Артукі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая

З судовага дакумэнту ад 29 студзеня 1541 году вынікае, што разам зь іншымі сёламі Арцюховічы, спрадвеку знаходзіліся ў складзе Рэчыцкай воласьці, потым былі падараваныя каралём Жыгімонтам Старым князю Івану Сенскаму. Пасьля яго сьмерці «старец и вси люди волости Речицкое» пачалі патрабаваць вяртаньня тых сёлаў. Але манарх, разгледзеўшы найперш прысуд у гэтай справе нябожчыка Канстанціна Астроскага († 1530), троцкага кашталяна, а потым нябожчыка Альбрэхта Гаштольда († 1539), віленскага ваяводы,рачыл тые люди, выслугу князя Иванову Сеньског(о) прысудити жоне и детемъ его и зоставити на томъ, што жъ мают(ь) имъ служыти и дани, и вси доходы давати яко колодчичане, такъ новосельцы и орътюховичы, а з волост(ь)ю Речыцкою не мають они жадныхъ подачокъ давати ани поплатовъ платити, подле листа-данины его м(и)л(о)сти.

Пасьля сьмерці князя Рыгора Сенскага названыя добры адыйшлі на ймя караля Жыгімонта Аўгуста. 9 красавіка 1560 году манарх падараваў Калодчычы, Кісловічы і Арц*е*ховічы «ро*т*мистру драбъскому на замку нашомъ Киевъскомъ» Касперу Стужынскаму, пра што і паведаміў у лісьце да маршалка, старосты рэчыцкага і любашанскага Анікея Гарнастая.

3 траўня 1571 году ў Кіеўскім гродзкім судзе актыкаваны запіс, якім Каспер і Дарота Уладычанка Стужынскія падаравалі замак Калодычы зь местам і пяцю вёскамі, сярод якіх названыя і Арцюховічы, сваёй дачцэ Гальцы Латашынскай.

Згодна з тарыфам падымнага Рэчыцкага павету 1775 году, у вёсцы Артукі Холмецкага маёнтку паноў Валовічаў налічвалася 23 дымы, зь якіх было выбрана 115 злотых

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Артукі — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага Рэчыцкага павету Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году Менскай губэрні Расейскай імпэрыі. У «Камеральном описании... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, засьведчана, што мястэчка Холмеч з фальваркам Дубовіцай, вёскі Артукі, Калочын і інш. належалі панам Віцэнцію, Станіславу, Бэнэдыкту і Ксавэрыю, сынам Юрыя, Валовічам.

У парэформавы пэрыяд Артукі адміністрацыйна належалі да Холмецкай воласьці.

На 1909 год у вёсцы Арцюкі было 106 двароў з 704 жыхарамі.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Артукі ў складзе Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага

1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР.

Да 26 верасьня 2006 году — цэнтар Артукоўскага сельсавету. 26 верасьня 2006 году перададзеная зь ліквідаванага Артукоўскага ў Холмецкі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 336 чалавек
* 1999 год — 412 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну
Катэгорыя:Холмецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі