open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дамэн верхняга ўзроўню

**Дамэн верхняга ўзроўню** (ДВУ; , скарочана — *TLD*) — апошняя частка назвы дамэну, пасьлядоўнасьць літар пасьля апошняй кропкі ў назьве любога дамэну. Так, у назьве дамэна www.website.com, дамэнам верхняга ўзроўню зьяўляецца *com* (альбо *COM*, таму што падзелу на вялікія і малыя літары ў назвах дамэнаў няма).

Сеціўная ўправа наданьня нумароў (СУНН; Лос-Анджэлес, ЗША) на сёньняшні дзень падзяляе дамэны верхняга ўзроўню на тры тыпы:

* Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню (*country code top-level domains, ccTLD*): ужываюцца ў краінах альбо ў залежных тэрыторыях. Даўжыня — дзьве літары, напрыклад *by* для Беларусі.
* Агульныя дамэны верхняга ўзроўню (*generic top-level domain, gTLD*): ужываюцца (па меншай меры тэарытычна) у клясах арганізацыяў (напрыклад, *com* для камэрцыйных арганізацыяў). Большасьць агульных дамэнаў верхняга ўзроўню дазваляецца выкарыстоўваць на любых тэрыторыях сьвету, але па гістарычных прычынах *mil* (ваенны) і *gov* (урадавы) могуць ужывацца толькі Злучанымі Штатамі Амэрыкі. Агульныя дамэны верхняга ўзроўню падзяляюцца на субклясавыя спансаваныя дамэны верхняга ўзроўню (*sponsored top-level domains, sTLD*), напрыклад, *.aero*, *.coop*, *.museum* і неспансаваныя дамэны верхняга ўзроўню (*unsponsored top-level domains, uTLD*), напрыклад *.biz*, *.info*, *.name* і *.pro*.
* Інфраструктурныя дамэны верхняга ўзроўню (*infrastructure top-level domain*).

На кастрычнік 2018 году налічвалася 1578 дамэнаў верхняга ўзроўню 5 відаў:
* 1 інфраструктурны — .arpa, які належаў Архітэктурнай радзе Сеціва (Фрэмант, штат Каліфорнія, ЗША);
* 1240 агульных (78,6 %);
* 312 нацыянальных (19,8 %);
* 14 спансаваных;
* 11 выпрабавальных.

## Гістарычныя дамэны верхняга ўзроўню
Дамэн .nato быў утвораны напрыканцы 1980-х арганізацыяй NIC для НАТО, але празь некаторы час высьветлілася, што ні адзін з такіх дамэнаў не дазваляў адэкватна вызначыць статус міжнародных арганізацыяў. Таму неўзабаве NIC быў утвораны яшчэ адзін дамэн з назвай .int для ўжываньня міжнароднымі арганізацыямі, прапанаваўшы НАТО выкарыстоўваць замест існуючага варыянта nato.int. Такім чынам, дамэн верхняга ўзроўню nato перастаў выкарыстоўвацца, але канчаткавае яго выдаленьне адбылося толькі ў ліпені 1996 году.

Іншымі гістарычнымі дамэнамі верхняга ўзроўню былі .cs для Чэхаславаччыны, .su для Савецкага Саюзу і .zr для Заіру.

## Крыніцы
Прэйлюпэ

**Прэ́йлюпэ** (па-латыску *Preiļupe*; па-расейску часта: *Прелька*) — рака басэйну Балтыйскага мора. Працякае ў Прэйльскім раёне Латвіі. Выцякае з возера Салмэйс у выглядзе рукатворнага водаадводнага каналу, а ўпадае ў раку Фэйманка на 56°28'33" паўночнай шырыні й 26°65' заходняй даўжыні. Гэта прыкладна за 1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Анчкіні ды за 5,2 км на паўднёвы захад ад Прэйлі — самага буйнога населенага пункту на ейным шляху. Асноўны кірунак плыні ракі — на захад. Русла ракі часткова рэгулявалася. Частка яго ўяўляе сабой сыстэму каналаў Прэйльскага сядзібнага комплексу, вырытых у сярэдзіне 19 стагодзьдзя Даўжыня ракі — 19 км, плошча басэйну — 104 км², гадавы сьцёк — 0,021 км³, перапад вышыні — 42 м. Воды ракі слаба забруджаныя, іх колер з большага блакітны.

На імя ракі названая рэстарацыя ў Прэйлі.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Дзягелец

**Дзя́гелец** () — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Дзягелец уваходзіць у склад Зьдзітаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 146 чалавек
* 1999 год — 174 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Зьдзітаўскі сельсавет
Калёнія (Бярозаўскі раён)

**Калёнія** — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Калёнія ўваходзіць у склад Зьдзітаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 17 чалавек
* 1999 год — 31 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьдзітаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Кітайскі юань

**Юань** (, 圆,圓) — валюта Кітайскай Народнай Рэспублікі. Афіцыйная назва — Жэньміньбі (кіт.: 人民币 — народная валюта).

Адзін юань дзеліцца на 10 цзяо (кіт. 角), а адзін цзяо — на 10 фэняў (кіт. 分). Паралельна ў кітайскай мове юань мае мянушку «мао» (кіт. 毛 — волас), бо гэтым самым герогліфам пішацца папулярнае ў Кітаі прозьвішча, якое меў Мао Цзэдун). Усе грашовыя адзінкі, як самая малая 1 фэнь, так і найбольшая 100 юаней, існуюць у выглядзе банкнот. Існуюць і манэты — ад 1 фэня да 1 юаня.

## Міжнароднае выкарыстаньне
У студзені 2011 г. Сусьветны банк (Вашынгтон, ЗША) упершыню выпусьціў 2-гадовыя аблігацыі на 500 млн юаняў ($76 млн) для продажу ў Ганконгу. Паводле Банка міжнародных разьлікаў (Базэль, Швайцарыя), за тры гады з 2010-га па 2013-ы штодзённае абарачэньне кітайскага юаню патроілася і дасягнула $120 млрд за дзень у 2013 годзе. У выніку кітайскі юань узьняўся зь 17-га на 9-е месца сярод найбольш гандляваных валютаў сьвету. У 2015 годзе  Міжнародны валютны фонд уключыў кітайскі юань у свой кошык рэзэрвовых валют.

## Беларусь
У сакавіку 2010 г. Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь і Народны банк Кітаю падпісалі пагадненьне аб абмене беларускіх рублёў на 20 млрд юаняў. 27 ліпеня 2021 год «Рэспубліканскі цэнтральны дэпазытарый каштоўных папераў» («РЦДКП») Міністэрства фінансаў Беларусі ўпершыню прыняў на захоўваньне 2 выпускі карпаратыўных аблігацыяў у юанях. 15 ліпеня 2021 году ТАА «Інтэлект-лізінг» выпусьціла 20-гадовыя аблігацыі аб’ёмам 120 асобнікаў па 10 000 юаняў на тэрмін да 25 сакавіка 2041 году. 18 сакавіка 2022 году Беларуская валютна-фондавая біржа ўвяла штодзённы абмен беларускіх рублёў і кітайскіх юаняў.

6 ліпеня 2022 году «Беларусбанк» пачаў адкрываць уклады ў кітайскіх юанях для індывідуальных прадпрымальнікаў і юрыдычных асобаў. Тэрмін укладу складаў ад 92-х дзён (3-х месяцаў) да 1090 дзён (3-х гадоў). Стаўкі па ўкладах дасягалі 3,5 % гадавых.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Кітайскі юань (Банкноты) - ''CNY / RMB'' (1953-2019)   
* Кітайскі юань (Банкноты) - ''FEC'' (1980-1994)   

Катэгорыя:Валюты
Юань
Маркс (неадназначнасьць)

**Маркс** — неадназначны тэрмін.

## Людзі з прозьвішчам Маркс
Прозьвішча Маркс распаўсюджаная сярод немцаў, а таксама габрэяў, продкі якіх жылі ў Нямеччыне або Аўстрыі.
* Карл Маркс — нямецкі эканаміст і філёзаф
* Шарль Маркс — люксэмбурскі лекар і міністар-камуніст
* Эрых Маркс — нямецкі генэрал, адзін з аўтараў першага варыянту пляну «Барбароса»
* Адольф Фёдаравіч Маркс (1838—1904) — расейскі кнігавыдавец
* Джэк Маркс
* Рычард Маркс
* Адольф Бэрнхард Маркс

## Людзі зь імем Маркс
* Маркс Кротаў — піянэр-герой

## У геаграфічных назвах
* Маркс — горад у Саратаўскай вобласьці
* Маркс - горад у Нямеччыне

## Гандлёвыя маркі
* Маркс і Спэнсэр — сетка адзежавых унівэрмагаў у Вялікабрытаніі

## У іншых значэньнях
* Браты Маркс — камэдыйны квінтэт

## Падобныя
* Марксэн — імя, якое азначае Маркс і Энгельс

## Глядзіце таксама
* Марк
* Марксызм — сыстэма зьвязаных паміж сабой: філязофскага вучэньня, навуковых канцэпцый, ідэалягічнай плыні.
* Фрыдрых Энгельс — адзін з заснавальнікаў марксызму, сябар і паплечнік Карла Маркса.
Алі

**Алі ібн Абі Таліб** (; нарадзіўся каля 600 году ў Мэцы, памёр ад ранаў, атрыманых у выніку замаху, арганізаванага харыджытамі, 28 лютага 661 году ў Куфе) — найбліжэйшы сябра і адначасова стрыечны брат прарока Мухамада, муж яго дачкі Фатымы. Паводле суніцкае трактоўкі належыць да чатырох так званых «справядлівых халіфаў» (рашыдун). Яго асоба і дзеньні ёсьць цэнтральным аспэктам шыіцкае плыні ў ісламе.

У 656 годзе стаў халіфам. Але супраць яго выступіла жонка Мухамада Айша, з ваяром Амэядаў Муавія. Алі быў забіты ў выніку замаху харыджытаў, якія асуджалі яго за празьмерную, на іх думку, гатовасьць да кампрамісу. Магіла зь целам Алі ў ірацкім месьце Куфа зьяўляецца месцам рэлігійных паломніцтваў, перадусім шыітаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іслам
Беластоцкая вобласьць

**Беласто́цкая во́бласьць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР, створаная пасьля ўзьяднаньня Заходняй і Ўсходняй Беларусі. Фармальна існавала ў 1939—1944 гадох, дэ-факта — 1939—1941. Адміністрацыйным цэнтрам быў горад Беласток.

## Гісторыя
Да верасьня 1939 году тэрыторыя вобласьці ўваходзіла ў склад Польскай Рэспублікі. У той час, згодна з сакрэтным пактам Молатава-Рыбэнтропа паміж СССР і нацысцкай Нямеччынай, яна была занятай войскамі Савецкага Саюзу. 22 кастрычніка таго ж году савецкія ўлады зарганізавалі на занятай тэрыторыі выбары. Яны былі нячэсныя; амаль усе кандыдаты былі абраныя савецкай уладай, незалежных кандыдатаў не дапускалася, грамадзяне былі прымушаныя галасаваць, а ва ўсёй краіне трываў тэрор і рэпрэсіі супраць тых, хто не падтрымоўваў савецкай улады. Паводле афіцыйных вынікаў, за савецкіх кандыдатаў прагаласавала 90% выбаршчыкаў. Пасьля выбараў, абраныя дэпутаты на сходзе ў Беластоку 28—30 кастрычніка зьвярнуліся з просьбай далучыць гэтыя зямлі ў склад Беларускай ССР. 2 лістапада Беласточчына была ўключана ў склад БССР. 9 сьнежня савецкія ўлады падзялілі занятыя тэрыторыі на вобласьці — такім чынам была створана і Беластоцкая вобласьць.

2 сьнежня 1939 году была створаная Беластоцкая чыгунка.

Заняцьце поўночна-ўсходніх зямель міжваеннай Польскай Рэспублікі і ўключэньне іх ў склад БССР парушала пастановы шматлікіх міжнародных дамоваў, м. ін.: Рыскай мірнай дамовы 1921 г., Дамовы аб ненападзеньні 1932 г. і Лёнданскай канвэнцыі 1933 г. аб дэфініцыі агрэсара. З гэтай прычыны, міжнародная супольнасьць лічыла тэрыторыю Беластоцкай вобласьці як частку Польшчы пад савецкай акупацыяй.

## Адміністрацыйны падзел
Да 1940 году быў захаваны падзел тэрыторыі на паветы. У 1940 годзе замест іх былі створаныя раёны: Аўгустоўскі, Беластоцкі, Бельскі, Бранскі, Ваўкавыскі, Гарадзенскі, Граеўскі, Дамброўскі, Заблудаўскі, Замбраўскі, Кольнаўскі, Крынкаўскі, Лапскі, Ломжынскі, Монькаўскі (у тым жа годзе перайменаваны ў Кнышынскі), Парэцкі (у тым жа годзе большая частка аддана Летувіскай ССР), Саколкаўскі, Сапоцкінскі, Скідзельскі, Сьвіслацкі, Сьнядоўскі, Цеханавецкі, Чыжаўскі і Ядвабнаўскі.

## Ліквідацыя
З чэрвеня 1941 году гэтыя тэрыторыі апынуліся пад акупацыяй Трэцяга Райху. Пасьля другога заняцьця Беластоцкай вобласьці савецкімі войскамі ў верасьні 1944 году яны вярнуліся пад адміністрацыю БССР, але паводле савецка-польскай дамовы наконт межаў ад 16 жніўня 1945 году 17 раёнаў былі аддадзеныя Польскай Народнай Рэспублікі разам з 3 раёнамі Берасьцейскай вобласьці. Пры гэтым падрыхтоўка, падпісаньне і ратыфікацыя дамовы былі ажыцьцёўлены без удзелу ўпаўнаважаных прадстаўнікоў БССР, яна не абмяркоўвалася ў найвышэйшых органах дзяржаўнай улады Беларусі, дамова парушала палажэньні Канстытуцыі СССР 1936 году і Канстытуцыі БССР 1937 году, якія патрабавалі згоды саюзнай рэспублікі на зьмяненьне яе граніц. З пункту гледжаньня міжнароднага права дамова ўяўляла сабой чарговы падзел тэрыторыі Беларусі. Пасьля перадачы тэрыторыяў вобласьць была ліквідаваная, а з астатняй часткі, што засталася ў Беларускай ССР, была створаная Гарадзенская вобласьць.

## Крыніцы
1224

## Падзеі
* Заснаваны ўнівэрсытэт у Нэапалі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Ізатоп

**Ізато́пы** — віды атамаў аднаго хімічнага элемэнту, якія маюць розную колькасьць нэўтронаў.

Ізатопы аднаго элемэнта (пры аднолькавай колькасьці пратонаў) адрозьніваюцца атамнай масай і маюць амаль аднолькавыя хімічныя ўласьцівасьці.

Дзякуючы розьніцы атамных мас ізатопы маюць розныя фізычныя ўласьцівасьці, і адрозненьні павялічваюцца з павелічэньнем адрозненьня атамных мас. Адрозненьні ў атамных масах вядуць да таго, што ў чыстым выглядзе яны маюць іншую шчыльнасьць, тэмпэратуру кіпеньня, плаўленьня і сублімацыі. Гэтыя адрозненьні ўласьцівыя і хімічным растворам з рознай колькасьцю ізатопаў.

Розьніца мас ізатопаў вядзе да нязначных адрозненьняў ў іншых рэакцыях. Гэта ўплывае не на характар хімічных рэакцый, у якіх яны ўдзельнічаюць, а на іх хуткасьць. Гэтая зьява мае назву ізатопнага эфэкту і выкарыстоўваецца ў дасьледаваньнях мэханізмаў хімічных рэакцый. Гэтыя невялікія адрозненьні ў хуткасьці рэакцый выклікаюць зьмены ў ізатопным складзе хімічных зьвязкаў, якія ўтвараюцца ў розных рэакцыях, гэта зьява выкарыстоўваецца для дасьледаваньняў удзелу ізатопаў вугляроду ў рэакцыях фотасынтэзу.

Ізатопы падзяляюць на:

* *устойлівыя* (ня схільныя да самараспаду на ізатопы іншых элементаў);

* *няўстойлівыя* (схільныя да самараспаду на іншыя ізатопы, звычайна іншых хімічных элемэнтаў).

Ізатопы ня маюць асабістых назваў, акрамя ізатопаў вадароду (дэўтэр і трыт), і пазначаюцца сымбалямі хімічнага элемэнту зь лічбай атамнай масы ў гары з левага боку, напрыклад, ізатоп урану пазначаецца:235U

Хімічныя элемэнты маюць некалькі ізатопаў; у некаторых іх больш за дзесяць. Напрыклад, вадарод мае тры ізатопы:

* пратон 1Н (мае адзін пратон і ня мае нэўтронаў) — устойлівы;

* дэйтэрый ²Н (D) (мае адзін пратон і адзін нэўтрон) — устойлівы;

* трытый ³Н (Т) (мае адзін пратон і два нэўтроны) — няўстойлівы.
Баранавіцкая вобласьць

**Бара́навіцкая во́бласьць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР з 4 сьнежня 1939 па 8 студзеня 1954 году.

## Стварэньне
Былое Наваградзкае ваяводзтва пасьля ўзьяднаньня Заходняй і БССР пастановай ЦК КП(б)Б «Пра вобласьці і абласныя цэнтры Заходняй Беларусі» ад 19 лістапада 1939 году было ператворанае ў Наваградзкую вобласьць, неўзабаве перайменаваную ў Баранавіцкую. Абласным цэнтрам стаў горад Баранавічы.

Пастановай ЦК КП(б)Б «Аб адміністрацыйным падзеле на тэрыторыі заходніх абласьцей БССР» ад 20 лістапада 1939 году ў Баранавіцкую вобласьць ўвайшлі былыя паветы Польшчы:
* Баранавіцкі павет
* Наваградзкі павет
* Слонімскі павет
* Шчучынскі павет
* Лідзкі павет
* Нясьвіскі павет
* Стаўпецкі павет
* Валожынскі павет (часткова)
* Гарадзенскі павет (часткова)

## Грамады
Дзейнічала з 1949 па 1951 гг. грамада Саюз супольнай справы.

## Падзел на раёны

### 1939

Баранавіцкая вобласьць у 1939 годзе складалася з 26 раёнаў:
# Быценскі раён — Быцень
# Васілішкаўскі раён — Васілішкі
# Валожынскі раён — Валожын
# Вярэнаўскі раён — Вярэнаў
# Гарадзішчанскі раён — Гарадзішча
# Жалудоцкі раён — Жалудок
# Зьдзецельскі раён — Зьдзецел
# Зэльвенскі раён — Зэльва
# Івянецкі раён — Івянец
# Іўеўскі раён — Іўе
# Казлоўшчынскі раён — Казлоўшчына
# Карэліцкі раён — Карэлічы
# Клецкі раён — Клецак
# Лідзкі раён — Ліда
# Любчанскі раён — Любча
# Ляхавіцкі раён — Ляхавічы
# Мастоўскі раён — Масты
# Мірскі раён — Мір
# Наваградзкі раён — Наваградак
# Навамыскі раён — Новая Мыш
# Нясьвіскі раён — Нясьвіж
# Радунскі раён — Радунь
# Слонімскі раён — Слонім
# Стаўпецкі раён — Стоўпцы
# Шчучынскі раён — Шчучын
# Юрацішкаўскі раён — Юрацішкі

### 1952

У сувязі з рэарганізацыяй у Баранавіцкай вобласьці засталося 15 раёнаў і горад абласнога падпарадкаваньня (Баранавічы):
# Быценскі раён — Быцень
# Гарадзішчанскі раён — Гарадзішча
# Зьдзецельскі раён — Зьдзецел
# Івянецкі раён — Івянец
# Казлоўшчынскі раён — Казлоўшчына
# Карэліцкі раён — Карэлічы
# Клецкі раён — Клецак
# Любчанскі раён — Любча
# Ляхавіцкі раён — Ляхавічы
# Мірскі раён — Мір
# Наваградзкі раён — Наваградак
# Навамыскі раён — Новая Мыш
# Нясьвіскі раён — Нясьвіж
# Слонімскі раён — Слонім
# Стаўпецкі раён — Стоўпцы

8 студзеня 1954 году вобласьць была ліквідаваная, раёны перададзеныя Берасьцейскай і Менскай вобласьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыйны падзел Беларусі: гістарычная даведка
* Мапы Баранавіцкай вобласьці
* Забытая вобласьць Руслан Равяка, Intex-press, 27 кастрычніка 2011


Катэгорыя:Гісторыя Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці
Багаі

**Багаі** — гэта рэлігійны рух, які ўзьнік як сынтэз бабізму і шыізму.

Рух багаі кіруецца да аб’яднаньня тэістычных рэлігіяў (хрысьціянства, юдаізму і ісламу) на падставе збліжэньня людзей без адрозьненьняў на расы, мовы і нацыі. Дзейнасьць багаістаў накіравана на рэалізацыю наступных мэт:

# Адзінасьць чалавецтва.
# Непахільнасьць у пошуках праўды.
# Аб’яднаньне рэлігіі зь ведамі.
# Усеагульная ўзаемадапамога.
# Усеагульная адукацыя.
# Духоўнае вырашэньне гаспадарчых праблем.
# Фармаваньне сусьветнай рэлігіі на аснове агульнай базы асноўных рэлігіяў.
# Сусьветная дзяржава, якая кіруецца прадстаўнікамі ўсіх народаў.

Багаі — рэлігія без духавенства і набажэнстваў. Рух кіруецца дзевяціасабовай радай, якая знаходзіцца ў Сусьветным Доме Справядлівасьці ў Хайфе (Ізраіль), на схіле гары Кармэль. Багаісцкія суполкі існуюць у 218 краінах. Агульная колькасьць багаістаў складае 7,4 мільёну чалавек. З пункту гледжаньня павелічэньня колькасьці вернікаў багаі — рэлігія, якая найболей хутка павялічваецца.

## Вонкавыя спасылкі
* Вера Багаі на Беларусі
Месяц (каляндар)

**Ме́сяц** — гэта вельмі старая адзінка вымярэньня часу. Першапачаткова месяц паходзіў зь месяцовага цыклю (г.зн. 29 з паловай дня якія Месяцу патрабуецца на праходжаньне ўсіх сваіх цыкляў).

Пад час аб’яднаньня календароў салярных і лунарных сыстэмаў, першапачатковая даўжыня месяца перастала быць зьвязаная зь фізычнымі зьменамі Месяца.

12 месяцаў ствараюць год, а 3 месяцы квартал (I квартал: студзень — сакавік; II квартал: красавік — чэрвень; III квартал: ліпень — верасень; IV квартал: кастрычнік — сьнежань).

У грэгарыянскім календары існуе наступны падзел году на месяцы (разам з даўжынёй у днях):


Катэгорыя:Час у астраноміі
1222

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Васілька Валадаравіч, князь лагойскі, менскі і полацкі

## Вонкавыя спасылкі
Месяц

Назву **Месяц** маюць:

* месяц — адзінка вымярэньня часу
* Месяц — спадарожнік Зямлі
* Месяц — касьмічная праграма
Полацкая вобласьць

**Полацкая вобласьць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе БССР, створаная 20 верасьня 1944 году. 8 студзеня 1954 году вобласьць была ліквідаваная і раёны перададзеныя ў Віцебскую (6 раёнаў) і Маладэчанскую (9 раёнаў) вобласьці.

Уключала 15 раёнаў: Асьвейскі, Браслаўскі, Ветрынскі, Відзаўскі, Глыбоцкі, Дзісенскі, Докшыцкі, Дрысенскі, Дунілавіцкі, Мёрскі, Пліскі, Полацкі, Расонскі, Ушацкі, Шаркоўшчынскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя вобласьці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1944 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Палеская вобласьць

**Пале́ская во́бласьць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР, якая ўключала тэрыторыю ўсходняга Палесься. Створаная 15 студзеня 1938 году. Разьмяшчалася на паўднёвым усходзе рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтар — места Мазыр.

Перад нямецка-савецкай вайной у вобласьці пражывала каля 670 тысячаў жыхароў на тэрыторыі прыкладна 26 тыс. км². Уключала 15 адміністрацыйных раёнаў.

## Гісторыя
* Вобласьць была створаная на тэрыторыі Ўсходняга Палесься 15 студзеня 1938 году.
* На 1 студзеня 1941 году ў складзе вобласьці 17 раёнаў: Брагінскі, Васілевіцкі, Глускі, Даманавіцкі (цэнтар в. Азарычы), Ельскі, Жыткавіцкі, Каленкавіцкі, Камарынскі, Капаткевіцкі, Карпілаўскі, Лельчыцкі, Мазырскі, Нараўлянскі, Парыцкі, Петрыкаўскі, Тураўскі, Хвойніцкі.
* Падчас нямецкай акупацыі ў 1941—1944 гадах вялікая частка Палескай вобласьці па лініі 20 км на поўнач ад чыгункі Берасьце — Гомель, былі ўключаныя ў склад райхскамісарыяту Ўкраіна. Другая частка Палескай вобласьці была ўключаная ў склад райхскамісарыяту Остлянд.
* 8 студзеня 1954 году вобласьць была ліквідаваная, вялікая частка адышла да Гомельскай вобласьці, невялікія тэрыторыі — да Менскай і Магілёўскай абласьцей.

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыйны падзел Беларусі: гістарычная даведка

Катэгорыя:Былыя вобласьці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Вобласьці, створаныя ў 1938 годзе
Катэгорыя:Вобласьці, скасаваныя ў 1954 годзе
Пінская вобласьць

**Пі́нская во́бласьць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе БССР з 1939 па 1954 гады. Утвораная ўказам Прэзыдыюма Вярхоўнага Савету СССР ад 4 сьнежня 1939 году, пасьля ўзьяднаньня Заходняй і Ўсходняй Беларусі ў лістападзе 1939 году. Абласным цэнтрам стаў горад Пінск.

У склад навастворанай Пінскай вобласьці ўвайшлі Пінскі, Дарагічынскі, Косаўскі, Лунінецкі і Столінскі паветы. 15 студзеня 1940 году паветы як адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка былі ліквідаваныя пастановай Прэзыдыюма Вярхоўнага Савету БССР. 5 ліквідаваных паветаў рэструктурызавалі ў 11 раёнаў: Ганцавіцкі, Давыд-Гарадоцкі, Дарагічынскі, Жабчыцкі, Лагішынскі, Ленінскі, Лунінецкі, Пінскі, Столінскі, Целяханскі і Янаўскі.

8 студзеня 1954 году вобласьць была ліквідаваная, раёны перададзеныя ў Берасьцейскую вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пінская вобласьць: мапа, інфармацыя

Катэгорыя:Былыя вобласьці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Вобласьці, створаныя ў 1939 годзе
Катэгорыя:Вобласьці, скасаваныя ў 1954 годзе
Вялейская вобласьць

**Вяле́йская во́бласьць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Беларускай ССР, створаная па ўзьяднаньні Заходняй і Ўсходняй Беларусі ў лістападзе 1939 году. Адміністрацыйны цэнтар — Вялейка. Складалася з 22 раёнаў.

## Гісторыя

Існавала з 4 сьнежня 1939 году да 20 верасьня 1944 году. 20 верасьня 1944 году вобласьць перайменавалі ў Маладэчанскую, а яе адміністрацыйны цэнтар перанесьлі ў Маладэчна.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Ад пачатку падзялялася на 6 паветаў: Ашмянскі, Браслаўскі, Дзісьненскі, Маладэчанскі, Пастаўскі і Сьвянцянскі. У 1940 годзе паветы скасавалі, а вобласьць падзялілі на раёны: Астравецкі, Ашмянскі, Браслаўскі, Відзаўскі, Гадуцішкаўскі, Глыбоцкі, Дзісенскі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Ільлянскі, Крывіцкі, Куранецкі, Маладэчанскі, Мёрскі, Мядзельскі, Пастаўскі, Пліскі, Радашковіцкі, Смаргонскі, Сьвянцянскі, Сьвірскі, Шаркоўшчынскі. Улетку 1940 году Гадуцішкаўскі й Сьвянцянскі раёны, а таксама часткі Астравецкага, Ашмянскага, Пастаўскага і Сьвірскага раёнаў перадалі Летувіскай ССР. А яшчэ раней, 10 кастрычніка 1939 году, улады СССР пастанавілі перадаць летувісам Вільню й Віленскі край. Гэта быў тактычны ход: у абмен Летува пагаджалася разьмясьціць савецкія вайсковыя базы на сваёй тэрыторыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыйны падзел Беларусі: гістарычная даведка

Катэгорыя:Былыя вобласьці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці
Дасітэй Абрадавіч

**Дасітэй (Дзімітрые) Абрадавіч** (), да манаства Дзьмітрый (каля 1739 або 17 лютага 1742 — ) — выбітны сэрбскі асьветнік, літаратар і рэфарматар пэрыяду нацыянальнага адраджэньня. Пачынальнік сэрбскай літаратуры на народнай мове

Нарадзіўся ў в. Чакава Банат (у румынскай частцы) тагачаснай Габсбургскай манархіі (зараз тэрыторыя Румыніі). Прыняў манаскі пострыг, але пасьля выправіўся ў вандроўкі па Эўропе і Малой Азіі, падчас якіх захапіўся ідэямі эпохі асьветніцтва і рацыяналізму. Пад уплывам гэтых ідэй рупіўся аб асьвеце свайго народа. Перакладаў розныя творы эўрапейскі літаратураў. Сярод ягоных перакладаў самымі знакамітымі сталіся байкі Эзопа. Абрадавіч пісаў і сам, збольшага праграмныя творы, сярод якіх найвядомейшы аўтабіяграфічны твор «Жыцьцё і прыгоды» (*Живот и прикљученија*).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Сэрбскія літаратары
Катэгорыя:Сэрбскае нацыянальнае адраджэньне
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
1219

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 5 траўня — Лявон II, кароль Армэніі

## Вонкавыя спасылкі
Якаў Блюмкін

**Якаў Рыгоравіч Блюмкін** (1898 — 3 лістапада 1929) — савецкі палітычны дзяяч, чэкіст.

## Біяграфія
У 1917—1919 гадах левы эсэр. З траўня 1918 году супрацоўнік ВЧК, начальнік аддзелу па барацьбе зь міжнародным шпіянажам, удзельнік забойства пасла Нямеччыны Мірбаха, за што быў асуджаны на 3 гады турмы, але ў 1919 годзе амніставаны «з-за добраахвотнай яўкі». У той жа год уступіў у РКП(б), удзельнічаў у Грамадзянскай вайне. У 1920—1922 гадах вучыўся ва Ўсходнім аддзяленьні Акадэміі Генштабу Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі, працаваў у сакратарыяце Лява Троцкага. З 1923 году супрацоўнік Замежнага аддзелу ОГПУ — резыдэнт на Блізкім Усходзе, у Турэччыне. У красавіку 1929 году патаемна сустракаўся ў Турэччыне з высланым Троцкім, які перадаў яму лісты для сваіх прыхільнікаў у СССР. Пра гэта стала вядома ў Маскве. Расстраляны па пастанове калегіі ОГПУ.

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Тацьцяна Беланогая

**Тацьця́на Белано́гая** (нар. , Менск) — беларуская паэтэса і бард з Маладэчна. Пераможца конкурсу «*[[Бардаўская восень]]-2004*».

## Біяграфія
Скончыла школу №6, любіла вандраваць і таму вырашыла паступаць на географа. У 2002 годзе стала студэнткай прыродазнаўчага факультэту пэдунівэрсытэту імя Максіма Танка. Атрымала другую вышэйшую адукацыю выкладчыка ангельскай мовы. Падчас вучобы ўдзельнічала ў бардаўскіх конкурсах. У 2004 годзе стала пераможцай конкурсу «Бардаўская восень» у Бельску-Падляскім, у 2007 — пераможцай конкурсу «ОРРА-2006» у Варшаве. Тацьцяна з альбомам была намінаваная ў прэміі «Сьпеўная паэзія» «Рок-Каранацыі-2006».

## Дыскаграфія
* *[[Там, дзе мы]]* (дэма) (2004)
* *[[Пабачыць сьвет]]* (2006)
* *[[Дзьвюхкроп’е (альбом)|Дзьвюхкроп’е]]* (2008)
* *[[Ніткі]]* (2010)
* *[[Сьвятло і цені]]* (2013)
* *[[Матылёк]]* (2016)

## Складанкі
* *[[Чарнобыльскі вецер]]* (2006) — «Чорны май»
* *[[Барды Свабоды]]* (2010)

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Таццяна Беланогая: простыя рэчы. Інтерв'ю Кацярыны Безмацерных//"Наша ніва".17.07.2009 г.

Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія барды
Малецкі сельсавет

**Ма́лецкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Малеч.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. 14 красавіка 1960 году сельсавет перададзены Бярозаўскаму раёну.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 8

## Літаратура
*  С. 576
*  С. 67


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Чарнічнае

Назву **Чарнічнае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Чарнічнае — вёска ў Бярозаўскага раёну
** Чарнічнае — вёска ў Кобрынскага раёну

* Менская вобласьць:
** Чарнічнае — вёска ў Капыльскім раёне

## Глядзіце таксама
* Чарніца
* Чарніцкі
* Чарніцы
* Чарнічка
* Чарнічны
* Чарнішкі
Сасноўка

Назву **Сасно́ўка** маюць:

## Населеныя пункты
**Сасно́ўка** (; ) — распаўсюджаная назва населеных пунктаў.

### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Сасноўка — пасёлак у Берасьцейскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Пружанскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Лунінецкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Сасноўка — вёска ў Аршанскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Віцебскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Сасноўка — вёска ў Полацкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Сасноўка — хутар у Астравецкім раёне
** Сасноўка — вёска ў Слонімскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Смаргонскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Сасноўка — вёска ў Гомельскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Рудабельскім раёне
** Сасноўка — вёска ў Шацілавіцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Сасноўка 1 — вёска ў Шклоўскім раёне
** Сасноўка 2 — вёска ў Шклоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Сасноўка — вёска ў Койданаўскім раёне
** Сасноўка — хутар у Пухавіцкім раёне

### [[Расея]]
* Саратаўская вобласьць:
** Сасноўка — вёска ў Марксаўскім раёне 

### [[Украіна]]
* Сасноўка — горад у Львоўскай вобласьці

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Сасноўка — рака ў Клімавіцкім раёне, прыток ракі Асьцёр (басэйн Дняпра).

## Падвойныя назвы
* Вадава-Сасноўка
* Слабада-Сасноўка

## Глядзіце таксама
* Саснова
* Сасновец
* Сасновае
* Сасновая
* Сасновік
* Сасновіца
* Сасновіцы
* Сасновічы
* Сасновы
* Сасноў
* Сасноўскае
* Сасноўская
* Сасноўскі
* Сасноўцы
* Сасноўшчына
* Сосны
Горск

**Горск** — вёска ў Беларусі, каля каналу Вінцу. Уваходзіць у склад Малецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 118 чалавек
* 2010 год — 93 чалавекі

## Асобы
Радзіма беларускага журналіста і публіцыста Анатоля Казловіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Малецкі сельсавет
Бухалі

**Бухалі́** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі Чарняўкі. Уваходзяць у склад Малецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 3 чалавекі
* 2010 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Малецкі сельсавет
Залужжа

Назву **Залу́жжа** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Залужжа — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Залужжа — вёска ў Дарагічынскім раёне  
** Залужжа — вёска ў Ганчароўскім сельсавеце Ляхавіцкага раёну
** Залужжа — вёска ў Крывошынскім сельсавеце Ляхавіцкага раёну

* Віцебская вобласьць:
** Залужжа — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Залужжа — вёска ў Шумілінскім раёне

* Гомельская вобласьць: 
** Залужжа (нежыл.) — пасёлак у Веткаўскім раёне
** Залужжа — былы хутар у Жыткавіцкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Залужжа — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Залужжа — вёска ў Старадароскім раёне
** Залужжа — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Падвойныя назвы
* Вялікае Залужжа
* Малое Залужжа

## Глядзіце таксама
* Залужанка
* Залужаньне

## Вонкавыя спасылкі
* 
*
Грыцавічы (Берасьцейская вобласьць)

**Грыцаві́чы** — вёска ў Беларусі, каля каналу Вінцу. Уваходзяць у склад Малецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 65 чалавек
* 2010 год — 34 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Малецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Вэлтава

**Вэлта́ва** (або **Влтава**, ) — самая працяглая рака ў Чэхіі. Яе даўжыня складае 430 (433) км. Пачатак бярэ ў Шумаўскіх гарах, працякае праз Чэскі Крумлаў, Чэскія Будзеёвіцы, Прагу і ўцякае ў Эльбу ў Мнельніку. Басэйн Вэлтавы з прытокамі Малшэ, Лужніцэ, Отава, Сазава і Бэроўнка займае паўднёвую Багемію, а разам з Эльбай, прытокам якой лічыцца, амаль што ўсю Багемію.

## Крыніцы
Эрых Фром

**Эрых Фром** (; 23 сакавіка 1900,Франкфурт-на-Майне — 18 сакавіка 1980, Лякарна) — нямецка-амэрыканскі філёзаф, сацыяльны псыхоляг, прадстаўнік нэафрайдызму. Скончыў Гайдэльбэрскі ўнівэрсытэт, атрымаў ступень доктара філязофіі (1922). Вучыўся ў Бэрлінскім псыхааналітычным інстытуце (1923—1924). У 1929—1932 супрацоўнік Інстытуту сацыяльных досьледаў у Франкфурце-на-Майне. Пасьля прыходу да ўлады нацыянал-сацыялістаў эміграваў у ЗША. Выкладаў у Інстытуце псыхааналізу ў Чыкага, у Калюмбійскім, Ельскім, Мічыганскім унівэрсытэтах. У 1951—1967 жыў у Мэксыцы, быў прафэсарам псыхіятрыі Нацыянальнага ўнівэрсытэту ў Мэхіка. У 1974 перасяліўся ў Швайцарыю.

## Філязофія Эрыха Фрома
Паводле Фрома, асоба зьяўляецца прадуктам дынамічнага ўзаемадзеяньня паміж прыроджанымі патрэбамі і ўплывам культуры, сацыяльных нормаў і прадпісаньняў. Лічыў, што ў кожнага чалавека ёсьць свая нязьменная сутнасьць, якая захоўваецца як ядро ва ўсіх культурах і гістарычных абставінах. Адзначаў, што неад’емнай рысай чалавечага існаваньня ў сучасным «хворым» грамадзтве зьяўляюцца адзінота, ізаляцыя і адчужэньне, якія спадарожнічаюць дасягнутаму ўзроўню свабоды. Фром расчыніў некалькі шляхоў, якія выкарыстоўваюцца людзьмі дзеля пераадоленьня гэтых пачуцьцяў, «уцёкаў ад свабоды»: аўтарытарызм (празьмерная залежнасьць ад зьнешняй моцы і бездапаможнасьць альбо дамінаваньне і кантроль над другімі людзьмі), дэструктыўнасьць (пераадоленьне пачуцьця непаўнавартасьці празь зьнішчэньне або пакарэньне іншых), аўтаматызаваны канфармізм (страта індывідуальнасьці, абсалютнае падпарадкаваньне сацыяльным нормам і правілам). На ягоную думку, шлях да пабудовы «здаровага» грамадзтва ляжыць праз маральную абнову, творчую працу, духоўнае ачышчэньне чалавека, паглыбленьне ягонай здольнасьці да любові ў шырокім сэнсе слова. Распрацаваў канцэпцыю «сацыяльнага характару», пад якім разумеў ядро структуры характару, уласьцівае большасьці прадстаўнікоў пэўнай культуры. Адрозьніваў асноўныя сацыяльныя тыпы характару: 1) рэцэптыўны (пасіўнасьць, спадзяваньне на дапамогу іншых людзей, даверлівасьць); 2) эксплюатуючы (эгацэнтрызм, выжываньне за кошт іншых, агрэсіўнасьць); 3) назапашвальны (жаданьне авалодаць як мага большай колькасьцю матэрыяльных дабротаў, улады і любові, кансэрватыўнасьць, падазронасьць); 4) рыначны (уяўленьне пра асобу як тавар, неразборлівасьць у сродках дасягненьня мэты, духоўная спустошанасьць); 5) прадуктыўны (незалежнасьць, здольнасьць да творчага мысьленьня, да шчырай любові, адказнай працы). Людзі з прадуктыўнай арыентацыяй маглі б скласьці ў будучым дасканалае грамадзтва, якое Фром называў «гуманістычным абшчынным сацыялізмам». Асноўныя працы — «Уцёкі ад свабоды» (1941), «Чалавек для сябе» (1947), «Псіхааналіз і рэлігія» (1950), «Забытая мова (1951), «Здаровае грамадства» (1955), «Мастацтва любові» (1956), «Анатомія чалавечай дэструктыўнасьці» (1973) і інш. У 1986 у ФРН (г. Тубінген) заснавана Міжнароднае таварыства Фрома.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* www.erich-fromm.de

Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Псыхіятры
Ніва

**Ніва** — шматзначны панятак:

* Ніва — апрацаванае пад сяўбу або засеянае поле.

## Газэты
* Ніва — штотыднёвая газэта, што выдаецца беларускай меншасьцю ў Польшчы.

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Ніва — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Ніва — вёска ў Слуцкім раёне
** Ніва — вёска ва Ўзьдзенскім раёне

## Падвойная назва
* Доўгая Ніва
* Краўцова Ніва
* Крывавая Ніва
* Чырвоная Ніва

## Глядзіце таксама
* Нівішча
* Нівішчы
* Нівы
* Ніўе
* Ніўкі
* Ніўнае
* Ніўнікі
Копцкая Каталіцкая Царква

**Копцкая Каталіцкая Царква** — памесная царква ўласнага чыну, якая знаходзіцца ў поўнае камуніі з Рымам і, такім чынам, зьяўляецца часткаю Каталіцкага Касьцёлу. Налічвае каля 243.000 вернікаў у Эгіпце. Першагэрарх носіць тытул Копцкі Каталіцкі Патрыярх Александрыі. З 2006 году гэтую пасаду займае Антоніас Нагуіб.

## Гісторыя

Утварылася ў 1741 годзе, калі была ўсталяваная гэрархія для невялікай групы вернікаў (каля 2.000 чалавек), што перайшлі ў каталіцтва з Копцкае Праваслаўнае Царквы. Годнасьць патрыярха кіраўніку царквы нададзеная ў 1895 годзе, да таго яе ўзначальваў апостальскі вікары.

Копцкая Каталіцкая Царква
Заходнечэскі ўнівэрсытэт у Пльзені

**Заходнечэскі ўнівэрсытэт у Пльзені** — унівэрсытэт у горадзе Пльзені ў Чэскай Рэспубліцы. Заснаваны ў 1991 годзе, складаецца з 7 факультэтаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Пльзень
Маладэчанская вобласьць

**Маладэчанская вобласьць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе БССР у 1944—1960 гадах. Узьнікла 20 верасьня 1944 году, калі ў Маладэчанскую была перайменаваная Вялейская вобласьць, а цэнтар вобласьці перанесены ў Маладэчна. Скасаваная 20 студзеня 1960 году, раёны перададзеныя ў Віцебскую (9 раёнаў), Гарадзенскую (4 раёны) і Менскую (7 раёнаў) вобласьці.

20 верасьня 1944 году ўключала наступныя раёны: Астравецкі, Ашмянскі, Валожынскі, Ільлянскі (скасаваны ў 1957), Іўеўскі, Крывіцкі, Куранецкі (у 1946 годзе перайменаваны ў Вялейскі), Маладэчанскі, Мядзельскі, Пастаўскі, Радашковіцкі, Смаргонскі, Сьвірскі (ліквідаваны ў 1959), Юрацішкаўскі.

У 1954 годзе далучаныя Браслаўскі, Відзаўскі, Глыбоцкі, Дзісенскі (ліквідаваны ў 1959), Докшыцкі, Дунілавіцкі, Мёрскі, Пліскі, Шаркоўшчынскі раёны ліквідаванай Полацкай вобласьці, Івянецкі раён ліквідаванай Баранавіцкай вобласьці, Іўеўскі раён перададзены Гарадзенскай вобласьці.

## Грамады
Дзейнічала з 1949 па 1951 гг. грамада Саюз супольнай справы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя вобласьці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Маладэчна
Аляксей Бацюкоў

**Аляксе́й Мікала́евіч Бацюко́ў** ( 1 жніўня 1977 року ў Магілёве) — беларускі эсэіст, журналіст, пісьменьнік. Былы дырэктар Музэю гісторыі Магілёва.

## Біяграфія
Скончыў гістарычны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Аркадзя Куляшова, асьпірантуру БДУ. Працаваў на магілёўскай абласной тэлевізіі, старшым выкладчыкам Беларуска-Расейскага ўнівэрсытэту, дырэктарам Музэю гісторыі Магілёва.

Сталы аўтар газэты «Наша Ніва», часопісу «ARCHE».

## Узнагароды й прэміі
2012 — чалавек году паводле вэрсіі газэты «Наша ніва» (разам з Андрэем Радковым ды Зьмітром Яцкевічам).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Творы на «Беларускай Палічцы»
* Уся праўда пра горад Бобер // Архэ-Пачатак. №5 (39), 2005 г.
* Каханьне і сьмерць у мястэчку N // Наша Ніва. №27, 2007 г.

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія эсэісты
Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэту Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларуска-Расейскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Усходнія каталіцкія цэрквы

**Усходнія Каталіцкія Цэрквы** — агульная назва Цэркваў усходніх абрадаў, што знаходзяцца ў поўнай еднасьці з Рымам.

## Сьпіс Усходніх Каталіцкіх Цэркваў згодна [[Annuario Pontificio]]
* Цэрквы александрыйскага абраду
** Копцкая Каталіцкая Царква (патрыярхат)
** Этыёпская Каталіцкая Царква (мітраполія)
* Цэрквы антыяхійскага (заходнесырыйскага) абраду
** Мараніцкая Царква (патрыярхат)
** Сірыйская Каталіцкая Царква (патрыярхат)
** Сірыйска-Маланкарская Каталіцкая Царква (вярхоўнае архібіскупства)
* Цэрквы армянскага абраду
** Армянская Каталіцкая Царква (патрыярхат)
* Цэрквы бізантыйскага абраду
** Албанская Бізантыйска-Каталіцкая Царква (апостальская адміністратура)
** Баўгарская Грэка-Каталіцкая Царква (апостальскі экзархат)
** Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква (апостальская візітатура)
** Бізантыйска-Каталіцкая Царква Эпархіі Крыжэўцы (эпархія і апостальскі экзархат)
** Вугорская Грэка-Каталіцкая Царква (эпархія і апостальскі экзархат)
** Грэцкая Бізантыйска-Каталіцкая Царква (два апостальскія экзархаты)
** Італа-Албанская Каталіцкая Царква (дзьве эпархіі і абацтва)
** Македонская Грэка-Каталіцкая Царква (апостальскі экзархат)
** Мельхіцкая Грэка-Каталіцкая Царква (патрыярхат)
** Румынская Царква ў Еднасьці з Рымам, Грэка-Каталіцкая (вярхоўнае архібіскупства)
** Расейская Бізантыйска-Каталіцкая Царква (ардынарыят)
** Русінская Грэка-Каталіцкая Царква (мітраполія, эпархія і апостальскі экзархат)
** Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква (дзьве эпархіі і апостальскі экзархат)
** Украінская Грэка-Каталіцкая Царква (вярхоўнае архібіскупства)
* Цэрквы халдзейскага (усходнесырыйскага) абраду
** Халдзейская Каталіцкая Царква (патрыярхат)
** Сірыйска-Малабарская Каталіцкая Царква (вярхоўнае архібіскупства)

## Літаратура
* *Архиеп. М. Д. Броджи, свящ. И. Выжанов, А. Г. Крысов, В. В. Тюшагин*. Восточные католические Церкви // Православная Энциклопедия. Т. 9. С. 484-492
* Газэта «Царква». Агульная панарама Ўсходніх Цэркваў // № 3-4 (7-8). 1996. С. 8-9.

## Вонкавыя спасылкі
* Декрет «О Восточных Церквях» («Orientalium Ecclesiarum») Второго Ватиканского собора
* Rites of the Catholic Church
Лацінская Амэрыка

**Лаці́нская Амэ́рыка** — агульная назва Паўднёвай і Цэнтральнай Амэрыкі. Гэта назва мае гістарычную падставу — яна азначае частку амэрыканскіх кантынэнтаў калянізаванага амаль цалкам дзьвюма краінамі, якія знаходзяцца на Ібэрыйскім паўвостраве — Гішпаніяй і Партугаліяй. Таму ва ўсіх лацінаамэрыканскіх краінах існуюць падобныя грамадзкія, гаспадарчыя, культурныя (аднолькавая дзяржаўная мова — гішпанская — за выключэньнем Бразыліі, дзе дзяржаўнай мовай зьяўляецца партугальская) структуры. Гэтым яны значна розьняцца ад астатняй часткі Амэрыкі.

Лацінская Амэрыка займае каля 21 млн км², з насельніцтвам 549 млн чалавек (2006).

Краіны якія складаюць Лацінскую Амэрыку:
* Аргентына
* Балівія
* Бразылія
* Бэліз
* Вэнэсуэла
* Гандурас
* Гватэмала
* Дамініканская Рэспубліка
* Калюмбія
* Коста-Рыка
* Куба
* Мэксыка
* Нікарагуа
* Панама
* Парагвай
* Пуэрта-Рыка
* Пэру
* Сальвадор
* Уругвай
* Чылі
* Эквадор

## Глядзіце таксама
* Група Рыё
Васіль Саломін

**Васіль Анатолевіч Саломін** (5 студзеня 1953, Перм — 28 сьнежня 1997, Перм) — вядомы расейскі спартовец. Першы ў гісторыі чэмпіён СССР і савецкі чэмпіён сьвету па боксе (Гавана, 1974). Заслужаны майстар спорту СССР.

Таксама за сваю кар’еру Саломін быў чэмпіёнам Эўропы сярод юніёраў 1972 году, бронзавым прызэрам Алімпійскіх гульняў, а чэмпіянат СССР выйграваў ажно чатыры разы (1974, 1976, 1977, 1979). Пасьля заканчэньня кар’еры працаваў судзьдзём у Фэдэрацыі прафэсійнага боксу Расеі. Пасьля сьмерці яму ў Пермі паставілі помнік — другі помнік спартоўцу за ўсю гісторыю Расеі.

Катэгорыя:Расейскія баксэры
1218

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 1 траўня — Рудольф I, кароль Нямеччыны

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Ордэн Трох зорак

**О́рдэн трох зо́рак** () — найвышэйшая ўзнагарода Латвійскае Рэспублікі.

Ордэн трох зорак пад дэвізам «Per aspera ad astra» («Празь церні да зорак») быў заснаваны з ініцыятывы міністра замежных справаў Латвіі Зыгфрыда Мэеровіча 24 сакавіка 1924 году ў памяць пра стварэньне латыскай дзяржавы 18 лістапада 1918 году. Пасьля акупацыі Латвіі Савецкім зьвязам ордэн перапыніў сваё існаваньне. Па ўзнаўленьні незалежнасьці Латвіі ўзнагароджаньне ордэнам было адноўлена 25 кастрычніка 1994 году.

Узнагароду атрымліваюць за заслугі перад Латвіяй у грамадзкай, культурнай, гаспадарчай дзейнасьці, а таксама ў дзейнасьці органаў самакіраваньня. Ордэн уручаецца як грамадзянам Рэспублікі, так і грамадзянам іншых дзяржаваў. Прэзыдэнт Латвіі, заступаючы на пасаду, таксама мае права атрымаць вышэйшую ступень ордэна й ордэнскі ланцуг. Ордэн Трох Зорак — узнагарода маральнага характара, і таму не дае асобе, што яго атрымала, ніякіх прывілеяў.

Аўтарам эскізаў Ордэна стаў мастак Густаўс Шкілтэрс. Самі ордэны вырабляюцца на Летувіскай меньніцы (манэтным двары), а стужкі прывозяцца з Даніі. На сучасных ордэнах, у адрозьненьне ад папярэдніх, стаіць дата іх узнаўленьня, а таксама зьменены шрыфт тэксту.

Ордэн Трох Зорак уяўляе зь сябе белы эмаляваны крыж з залатой аблямоўкай. На пярэднім баку ў цэнтры знаходзіцца сіні эмалевы мэдальён з трыма зоркамі. У цэнтры з адваротнага боку крыжа — пазалочаны мэдальён з дэвізам «Per aspera ad astra» й надпісам «Latvijas Republika — 1918.g. 18. novembris».

Ордэн мае пяць ступеняў. Асоба, узнагароджаная Ордэнам І ступені, называецца камандзерам вялікага крыжа; асоба, узнагароджаная ордэнам ІІ ступені — старшым афіцэрам; асоба, узнагароджаная ордэнам ІІІ ступені — камандзерам; асоба, узнагароджаная ордэнам ІV ступені — афіцэрам; асоба, узнагароджаная ордэнам V ступені — кавалерам. У якасьці асобай узнагароды камандзер вялікага крыжа можа атрымаць і ордэнскі ланцуг. Ордэн таксама мае ганаровыя знакі трох ступеняў: І ступень — залаты знак, ІІ ступень — срэбны, ІІІ ступень — бронзавы.

Ад 1999 году існуе Братэрства Ордэна трох зорак, у якое ўваходзяць усе асобы, узнагароджаныя ордэнам, незалежна ад ягоных ступеняў.

Сярод асобаў, узнагароджаных ордэнам, ёсьць і чацьвёра беларусаў: паэты Рыгор Барадулін (1997) і Сяргей Панізьнік (1998), перакладчык Васіль Сёмуха (1998), а таксама мастак Вячка Целеш (2006).

## Вонкавыя спасылкі
* Пра ордэн (Канцылярыя Прэзыдэнта Латвіі)


Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 1924 годзе
Другі вялікі збор АУН

**Другі Вялікі збор Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў** адбываўся зь 1 па 3 красавіка 1941 году ў Кракаве ў падпольлі. Высунуў праграму барацьбы АУН у прадбачаньні сутыкненьня бальшавіцкага і нямецкага фашысцкага рэжымаў, выбраў кіраўніком Проваду АУН Сьцяпана Бандэру, першым намесьнікам — Яраслава Сьцяцка, другім — Міколу Лебедзя. Было вырашана стварыць Вайсковы штаб і вайсковыя асяродкі АУН.

Другі Вялікі збор АУН
Блізкі Ўсход

**Блі́зкі Ўсход** (, ) — назва, якая выкарыстоўваецца для абазначэньня геаграфічнага абшару на стыку трох кантынэнтаў: Эўропы, Азіі і Афрыкі. Часам для абазначэньня прыблізна таго ж рэгіёну вызначаецца назва «Сярэдні Ўсход». Так гучыць назва рэгіёну па-арабску — الشرق الأوسط, пэрсыдзку — «khovar-e miyane», ангельску «Middle East», нямецку «Mittlerer Osten».

## Геаграфія
Блізкі Ўсход уключае краіны паўднёва-заходняй Азіі і паўночна-ўсходняй Афрыкі. Краіны, якія складаюць Блізкі Ўсход:
* 
* 
* 
* 
*  (з Палестынскай аўтаноміяй)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Плошча складае каля 9,7 млн км² з насельніцтвам больш за 300 млн чалавек (1995).

## Гісторыя
Гэты рэгіён — калыска вялікіх старажытных цывілізацыяў (Мэсапатамія, старажытны Эгіпет, Іран), і трох сусьветных рэлігіяў (юдаізм, хрысьціянства, іслам). Доўгі час Блізкі Ўсход быў цэнтрам старажытнага сьвету.

## Культурны падзел
Большую частку насельніцтва Блізкага Ўсходу складае арабскамоўная супольнасьць, а большасьць яго насельнікаў складаюць мусульмане. Апрача арабскага сьвету да рэгіёну належыць неарабскія Турэччына і Іран.

Гэты рэгіён быў і працягвае быць палітычна нестабільным. Да войнаў, якія адбыліся ў рэгіёне, можна аднесьці: араба-ізраільскія войны, ірана-ірацкая вайна і войны ў Пэрсыдзкай затоцы.

## Гаспадарка
Блізкі Ўсход — гэта вельмі важны рэгіён для сусьветнай эканомікі, тут канцэнтруецца значнай частка сусьветнай здабычы нафты. Таксама тут перакрыжоўваюцца важныя міжнародныя лініі камунікацыі (лётныя і марскія (Суэцкі канал)).

## Астатняя інфармацыя
Абазначэньні Блізкі, Сярэдні і Далёкі Ўсход гэта тыповыя прыклады этнацэнтрычных назваў, а ў гэтым выпадку эўропацэнтрычных, ці кропка гледжаньня эўрапейцаў на ўсходнія цывілізацыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія Афрыкі
Катэгорыя:Геаграфія Азіі
Ваяводзіна

**Ваяводзіна** або **Вайвадзіна** (афіц. **Аўтаномная вобласьць Ваяводзіна**; , , , , , па-русінску: *Автономна Покраїна Войводина*) — аўтаномная вобласьць на поўначы Сэрбіі. Сталіца і найбуйнейшы горад Нові Сад, другі па велічыні горад Субаціца, потым Панчава і Зрэнянін.

Рэгіён займае плошчу каля 21 506 км² і налічвае 2 031 992 насельнікі. На поўначы аўтаномія мяжуе з Вугоршчынай, на ўсходзе з Румыніяй, на захадзе з Харватыяй, на паўднёвым захадзе з Босьніяй і Герцагавінай. На поўдні адміністрацыйную мяжу з Цэнтральнай Сэрбіяй утвараюць галоўным чынам рэкі Дунай і Сава.

## Гаспадарка
На 2021 год у Новым Садзе месьцілася галаўная сядзіба прадпрыемства «Нафтавая індустрыя Сэрбіі», якое было найбольшым падаткаплатнікам Сэрбіі.

## Вонкавыя спасылкі
Ёган Фабрыцыюс

**Ёган Фабрыцыюс** (8 студзеня 1587 — 1616 або 1617) — нямецкі астраном. Першы выявіў плямы на сонечнай паверхні (1611).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія астраномы
1217

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Інге II, кароль Нарвэгіі

## Вонкавыя спасылкі
Макс Фасмэр

**Фасмэр Макс Юліюс Фрыдрых** (, ; 28 лютага 1886, Санкт-Пецярбург — 30 лістапада 1962, Бэрлін) — нямецкі філёляг-славіст, аўтар шматлікіх працаў з славянскіх моваў і гісторыі расьсяленьня народаў ува Ўсходняй Эўропе, дасьледнік усходнеславянскай антрапаніміі і тапаніміі. Сябра некалькіх навуковых акадэміяў Нямеччыны, замежны сябра-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (1928 год). Аўтар найбольшага этымалягічнага слоўніка расейскай мовы (па-расейску выйшаў з друку у 1964—1973 гадох у перакладзе і з дапаўненьнямі Алега Трубачова).

## Біяграфія
З купецкай сям’і расейскіх немцаў. У 1907 годзе скончыў Санкт-Пецярбурскі ўнівэрсытэт, дзе вывучаў параўнальнае мовазнаўства і славістыку. У 1908—1910 гадох навучаўся ва ўнівэрсытэтах Кракава, Вены і Грацу.

У 1917—1918 гадох быў прафэсарам з індаеўрапейскага мовазнаўства і славянскай філялёгіі на Філялягічным факультэце Саратаўскага ўнівэрсытэту.

У 1925 годзе пераехаў у Бэрлін.

У 1926 годзе браў удзел у менскай Акадэмічнай канфэрэнцыі па ўнармаваньні беларускага правапісу.

## Летувізацыя

Дзеля абгрунтаваньня этымалёгіі назвы Літва зь летувіскай мовы прыводзіў сфальсыфікаваную старажытнарускую форму *Литъва* з спасылкай на Аповесьць мінулых часоў. Аднак гісторык Валянцін Янін і лінгвіст Андрэй Залізьняк зьвяртаюць увагу на тое, што напраўду ў адпаведнай крыніцы — як і ў іншых старажытных рускіх крыніцах — бытуе выняткова форма *Литва*, што фактычна зьняпраўджвае гіпотэзу пра запазычаньне славянамі назвы Літва зь летувіскага *Lietuvа*.

Падтрымаў меркаваньне летувіскага мовазнаўцы Казімера Бугі датычна наддняпроўскай прарадзімы балтаў. Заявіў, што ў арэал прарадзімы балтаў трэба таксама ўлучыць басэйны рэк Вялікай, Ловаці, верхняй Волгі, Акі і Дзясны. Лічыў голядзь, вядомую з старажытных рускіх летапісаў і разьмешчаную ў басэйне ракі Протвы, рэшткамі колішняга балтыйскага этнасу.

## Крыніцы

Фасмэр, Макс
1215

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 23 верасьня — Хубіляй, мангольскі хан

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Аляксандар Кандратаў

**Аляксандар Міхайлавіч Кандратаў** (3 кастрычніка 1937 — 16 красавіка 1993) — расейскі лінгвіст, біёляг, журналіст і паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Смаленску. Займаўся дасьледаваньнем мэтадаў машыннага дэшыфраваньня надпісаў старажытнага Міжземнамор’я. Аўтар некалькіх дзясяткаў навукова-папулярных кніжак па такіх праблемах, як вывучэньне старажытных і сучасных моваў, палеанталёгія, геалёгія, пошукі рэліктавых жывёл і інш. Жыў і памёр у Санкт-Пецярбурзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Поўны сьпіс публікацыяў А. М. Кандратава

Катэгорыя:Расейскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Расейскія біёлягі
Катэгорыя:Расейскія журналісты