open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паўстаньне Бар-Кохбы

**Паўстаньне Бар-Кохбы** — выступ Юдэяў (132—135) супраць рымскага панаваньня за іімпэратарам Адрыянусам. Паўстаньне ўзначаліў Сіман, які назваў сябе Бар-Кохбаю (сынам зоркі). Паўстаньне было спробаю аднаўленьня жыдоўскай дзяржаўнасьці. Часам завецца таксама **Трэцяй [[Юдэйска-рымскія войны|юдэйска-рымскай вайной]]**.

## Падзеі
Непасрэднай прычынай да пачатку паўстаньня магло стаць рашэньне цэзара Адрыянуса ў 129 року пра пабудову на месцы разбуранага Ерусалімскага храму сьвятыні Юпітэра Капіталійскага ці забарона пад страхам сьмерці жыдам праводзіць абразаньне, якое рымляне разглядалі формай самакалецтва накшталт кастрацыі.

Паўстаньне ўзначаліў Сіман Бар-Кохба, якога жыды лічылі Мэсіяй, што адновіць незалежнасьць Ізраілю. У выніку бітваў паўстанцы вызвалілі ўсю тэрыторыю правінцыі зь Ерусалімам і руінамі Сьвятыні, на якіх былі адноўленыя ахвярапрынашэньні. Цэнтрам паўстаньня стала фартэцыя Бэтар, агулам было вызвалена каля 50 цьвердзяў і 1000 местаў і вёсак. За адмову выракчыся веры і прызнаць мэсіяй Сімана Бар-Кохбу паўстанцы перасьледавалі і забівалі хрысьціянаў.

Паўстаньне Бар-Кохбы было задушанае рымскім палкаводцам Юліем Сэверам, адкліканым з Брытаніі. У 135 року ягонае войска ўвайшло ў Юдэю. Улетку паў Ерусалім, апошняй кропкай супраціву заставалася фартэцыя Бэтар на паўднёвы захад ад Ерусаліму, дзе разьмяшчаўся Сынэдрыён і сам Бар-Кохба. Амаль усе абаронцы разам з правадыром былі замардаваныя, рэшта прададзеная ў рабства.

## Вынікі
Агулам у Юдэі загінулі 580 000 жыдоў, разбураныя 50 цьвердзяў і 985 местаў і вёсак, на Храмавай гары пастаўленая сьвятыня Юпітэра і статуя Адрыяна. Ерусалім быў перайменаваны ў *Калёнію Элію Капіталіну*, а Юдэя — у *[[Сырыя Палестынская|Сырыю Палестынскую]]*. Юдаізм быў забаронены.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жыды ў Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Гісторыя габрэяў
Катэгорыя:Юдэйска-рымскія войны
Паўль фон Гіндэнбург

**Паўль Лю́двіг Ганс Анто́н фон Бэнэкендо́рф унд фон Гі́ндэнбург** (;  — ) — нямецкі вайсковы і дзяржаўны дзеяч, генэрал-фэльдмаршал (з 2 лістапада 1914 году).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і прускага афіцэра.

Падчас Першай сусьветнай вайны з канца жніўня 1914 году камандаваў 8-й арміяй ва Ўсходняй Прусіі, зь лістапада — войскамі ўсяго Ўсходняга фронту.

Усім нацыянальнасьцям на акупаваных землях, у тым ліку беларусам, даў дазвол на культурную дзейнасьць, адкрыцьцё нацыянальных школаў, выданьне газэт на роднай мове.

З жніўня 1916 году начальнік Генэральнага штабу, фактычна галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Германскай імпэрыі.

Райхспрэзыдэнт Нямеччыны (1925—1934). Падтрымліваў ваенна-манархічныя і правыя арганізацыі. У 1933 годзе даручыў фюрару нацыянал-сацыялістаў Гітлеру сфармаваць урад.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія генэрал-фэльдмаршалы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гамбургу
Катэгорыя:Прэзыдэнты Нямеччыны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Нямецкія генэралы
Катэгорыя:Лютэране паводле краінаў
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Палітыкі Трэцяга райху
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бэрліну
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ляйпцыгу
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Дрэздэну
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Патсдаму
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ены
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Франкфурту-на-Майне
Катэгорыя:Арыстакратыя Нямеччыны
Чырвоны Каптурок

«**Чырвоны Каптурок**» (, ) — эўрапейская казка пра малую дзяўчынку й ваўка. Упершыню была надрукавана Шарлем Пэро ў 1600-х гадах. Больш вядома вэрсія Братоў Грым, выдадзеная ў 1800-х гадах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Казкі
Забярэзьзе

Назву **Забярэзьзе** маюць:

* Забярэзьзе — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Забярэзьзе — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Казахстану па футболе

**Прэм’ер-ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Казахстану. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 16 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, які занялі два апошнія месцы, пераводзяцца ў Першую лігу, а іх месца займаюць наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Кайрат».

## Чэмпіёны
* Астана — 7 тытулаў
* Іртыш, Актабе — 5 тытулаў
* Кайрат — 5
* Жэніс, Спартак — 3
* Табол, Шахтар — 2
* Тараз, Ардабасы — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Казахстану па футболе
Дывізія

**Дыві́зія** (ад  дзяленьне, падзел) — асноўнае тактычнае злучэньне ў розных відах войска большасьці дзяржаваў. Прызначана для вядзеньня агульнавайсковага, марскога або паветранага бою ў складзе корпусу, арміі або іншых фармаманьняў, а ў пэўных выпадках і самастойна.

Звычайна дывізія складаецца зь некалькіх палкоў (брыгад) або батальёнаў некалькіх родаў войск, частак і падразьдзяленьняў адмысловых войск і тылу.

## Літаратура

* ВЭС-83. С.233.
Полк

**Полк**, састар. **рэгімэнт**, воінская частка, асноўная тактычная і адміністрацыйна-гаспадарчая адзінка ў розных відах узброеных сілаў многіх дзяржаваў. Прызначаны для выкананьня баявых задачаў у складзе вайсковага злучэньня, а таксама самастойна. У залежнасьці ад прыналежнасьці да роду войск (сіл), полк можа весьці агульнавайсковы, марскі або паветраны бой або забясьпечваць ваенныя дзеяньні (напрыклад, полк інжынэрных войскаў, войскаў сувязі і г. д.).

Полк звычайна складаецца з камандзіраваньня і некалькіх батальёнаў (дывізіёнаў, эскадрыльляў і пад.), падразьдзяленьняў баявога, тэхнічнага і тылавога забесьпячэньня. Ва ўзброеных сілах некаторых дзяржаваў палкі атрымліваюць уласныя нумары і баявыя сьцягі.

## Літаратура
* ВЭС-83. С.572.
Самойлаў

**Самойлаў** — прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Браніслаў Самойлаў (нар. 1985) — беларускі раварыст
* Глеб Самойлаў (1978—2000) — лідэр Беларускага аддзяленьня РНЕ ў 1999—2000.
Васільеў

Назву **Васі́льеў** маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Васільеў — былы пасёлак у Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Прозьвішчы
* Аляксандар Васільеў (нар. 1969) — расейскі музыка
* Арцём Васільеў (нар. 1997) — беларускі футбаліст
* .

## Глядзіце таксама
* Васілева
* Васілевічы
* Васілеўшчына
* Васілёва
* Васілёў
* Васілёўка
* Васілёўскае
* Васілёўская
* Васілёўскі
* Васілёўшчына
* Васілінкі
* Васіліны
* Васілішкі
* Васільева
* Васільевы
* Васільеўка
* Васільеўскае
* Васільеўскі
* Васількава
* Васількі
* Васількішкі
* Васількова
* Васількоў
* Васількоўка
* Васільпольле
* Васільчыцы
* Новавасільеўск
Казарэзы

Назву **Казарэзы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Казарэзы — вёска ў Браслаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Казарэзы — вёска ў Ашмянскім раёне
** Казарэзы — вёска ў Шчучынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Казарэзы — гістарычная назва вёскі Крыніцы (Валожынскі раён)

## Глядзіце таксама
* Казарэз
* Казарэзава
* Казарэзаў
* Казарэзаўшчына
Гута (Нараўлянскі раён)

**Гу́та** — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у склад Нараўлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 27 чалавек
* 2010 год — 7 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Нараўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёну
Прыгажуня ў сонным лесе

**Красуня ў со́нным ле́се**, ці **Сонная красуня** (, ) — казка Шарля Пэро й Братоў Грым. Казка надрукавана Шарлем Пэро ў 1697 годзе ў Апавяданьнях ці казках мінулых часоў. Варыянт Братоў Грым заснаваны на вэрсіі Шарля Пэро.

Казка расказвае пра красную прынцэсу, якая засынае стогадовым сном пад дзеяньнем чараў і была разбуджана сьмелым прынцам.

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Казкі
Кот у ботах

**Ко́т у бо́тах** () — эўрапейская казка, надрукаваная Шарлем Пэро ў 1697 годзе ў Апавяданьнях ці казках мінулых часоў.

Казка распавядае пра ката, які хітрасьцю набывае ўладу, багацьце й прынцэсу ў жонкі да свайго беднага гаспадара.

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Казкі
Recha

**«Recha»** (Рэ́ха) — беларускі музычны гурт, заснаваны ў 2002 годзе. Грае ў жанры поп і фолк-мадэрн, актыўна ўжываючы ў сваёй творчасьці й іншыя жанры. Гурт шырока вядомы сваімі вулічнымі канцэртамі і дабрачыннымі выступамі ў разнастайных установах.

## Мінуўшчына
«Recha» заснаванае ў 2002 годзе ў складзе: Арына Лісецкая (скрыпка, сьпеў), Кастусь Лісецкі (бас-гітара), Мікіта Кішоў (гітара), Андрусь Такінданг (домра, гітара, сьпеў), Марыя Сільвановіч. Пачыналі выступаць у Польшчы, удзельнічалі ў Басовішчы і Бардаўскай восені, правялі тур па Беларусі. Пасьля двухгадовага перапынку гурт сабраўся ў новым складзе (Андрусь Такінданг, Мікіта Кішоў, Кастусь Лісецкі, акардыяніст Віктар Паўлючэня і ўдарнік Леанід Паўлёнак). У 2011 г. на зьмену Мікіту да «Recha» далучыўся гітарыст Яўген Шурмей.

У сьнежні 2015 году гурт выдаў свой першы альбом «Pierajnačyć» (*Перайначыць*), у які ўвайшлі песьні, напісаныя ў 2010—2014 гадох.

Другі альбом «Žyvak» (*Жывак*) выйшаў у 2019 годзе.

## Склад
* Андрусь Такінданг — сьпеў, домра
* Кастусь Лісецкі — бас-гітара
* Леанід Паўлёнак — ударныя
* Віктар Паўлючэня — акардэон
* Яўген Шурмей — электрагітара

## Дыскаграфія
* Pierajnačyć (2015)
* Žyvak (2019)

### Удзел у складанках
* «Песьні свабоды-3. Плошча імя Каліноўскага» (2007), трэк «Бацькаўшчына»
* «НезалежныЯ» (2008), трэк «Як сьпявала»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фконтакте

Катэгорыя:Беларускія поп-гурты
Катэгорыя:Беларускія фолк-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2002 годзе
Чубаты Рыке

**Чубаты Рыкэ** () — француская літаратурная казка, надрукаваная Шарлем Пэро ў 1697 годзе ў Апавяданьнях ці казках мінулых часоў.

Казка распавядае пра пра чубатага прынца маленькага росту, які здатны падараваць розум той, у каго ён закахаецца.

Катэгорыя:Літаратурныя казкі
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Француская літаратура
Катэгорыя:Казкі
Апавяданьні ці казкі мінулых часоў

**Апавяда́ньні ці ка́зкі міну́лых часо́ў** () — зборнік казак Шарля Пэро, выдадзены ў Парыжы ў студзені 1697 году. Акрамя Чубатага Рыкэ, усе казкі Шарля Пэро зьяўляюцца апрацаванымі народнымі казкамі. Пазьней зборнік выдаваўся пад назвай **Казкі маёй маці Гускі** ().

Казкі:
* Прыгажуня ў сонным лесе ()
* Чырвоны Каптурок ()
* Сіняя Барада ()
* Кот у ботах ()
* Чараўніца ()
* Папялушка ()
* Чубаты Рыкэ ()
* Хлопчык як пальчык ()

Акрамя гэтых казак у зборнік трапілі тры вершаваныя творы, выдадзеныя Шарлем Пэро за некалькі гадоў да выдавецтва кнігі:

* Грызэльда () (1691)
* Сьмешныя пажаданьні () (1693)
* Асьліная шкура () (1694)

Катэгорыя:Дзіцячыя кнігі
Катэгорыя:Казкі
Сіняя Барада

**Сіняя Барада** () — француская казка, надрукаваная Шарлем Пэро ў 1697 годзе ў Апавяданьнях ці казках мінулых часоў.

Казка распавядае пра шляхціца-забойцу, ягоных жонак і адной з жонак, якая спрабуе пазьбегнуць жахлівага лёсу.

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Француская літаратура
Катэгорыя:Казкі
Агляд

**Агляд** — прафэсійны мастацтвазнаўчы аналіз агульнай сыстэмы зьяваў і падзеяў культуры. Накіраваны на асэнсаваньне духоўнага жыцьця і прагноз ягонага разьвіцьця. Выдзяляюць газэтныя агляды, агляды пошты і іншыя.

## Глядзіце таксама
* Жанр

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Жанры
Катэгорыя:Публіцыстыка
Дзьмітры Філімонаў

**Дзьмі́тры Фамі́ч Філімо́наў** (1 лістапада 1903, Ананьеў Хэрсонскай губэрні, Расейская імпэрыя — 15 чэрвеня 1978) — савецкі партыйны й дзяржаўны дзеяч, сакратар і чалец ЦК КП, дэпутат Вярхоўнага Савету БССР і СССР.

## Біяграфія

З 1929 году — сябра УКП(б).

У 1935 скончыў Ленінградзкі інстытут інжынэраў прамысловага будаўніцтва.

З 1920 працаваў качагарам ў Ананьеве, працоўным друкарні ў Ленінградзе, страшым тэхнікам у Ленэнэрга.

У 1932—1933 — начальнік будаўнічага ўчастку на Далёкім Усходзе.

З 1935 — начальнік прамыслова будаўнічага камбінату «Паўночнікель» у Манчагорску.

З 1938 да 1940 — першы сакратар Манчароскага РК УКП(б).

З 1940 да 1941 — сакратар Мурманскага АК УКП(б).

З 1941 да 1943 — сакратар Мурманскага АК УКП(б) па прамысловасьці.

У 1941 удзельнік — работ па арганізаваньню прыёмкі грузаў прыбываючых па лэнд-лізу.

З 1943 да 1945 — загадчык прамысловага аддзелу й намесьнік сакратара Мурманскага АК УКП(б), удельнік ВАВ, кіраўнік абарончых работ па Мурманскаму напрамку.

З 1945 да 1946 — першы сакратар Печангскага РК УКП(б).

З 1946 да 1947 — загадчык паліўна-энэргетычнага аддзелу прамысловасьці, намесьнік сакратара Вялікалуцкага АК УКП(б).

З 1947 да 1948 — трэці сакратар Вялікалуцкага АК УКП(б).

З 1948 — намесьнік сакратара ЦК КП(б) Беларусі.

З 1948 да 1951 — загадчык аддзелу цяжкой прамысловасьці цэнтральнага камітэту КП(б) Беларусі.

З 18 лютага 1949 да 20 верасьня 1952 — кандыдат у чальцы ЦК КП(б) Беларусі.

З 1951 да 1954 — загадчык аддзелу будаўніцтва й будаўнічых матэрыялаў ЦК КП(б) Беларусі.

З 23 верасьня 1952 да 22 лютага 1971 — чалец ЦК КП(б) Беларусі.

З 1954 да лістапада 1955 — загадчык аддзелу будаўніцтва й гарадской гаспадаркі ЦК КП(б) Беларусі.

З лістапада 1955 да сьнежаня 1957 — першы сакратар Гомельскага АК КП Беларусі.

З 1955 да 1971 — дэпутат Вярхоўнага Савету БССР.

З 4 сьнежня 1957 да 18 чэрвеня 1968 — сакратар і чалец бюро прэзыдыуму КП Беларусі.

З 1958 да 1962 — дэпутат Вярхоўнага Савету СССР.

З 18 сьнежня 1962 да 24 лістапада 1964 — старшыня бюро КП Беларусі па прамысловасьці й будаўніцтве.

## Памяць

Ягоным імем названа вуліца ў Менску.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Палітыкі БССР
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Клімэнт Ціміразеў

**Клімэ́нт Арка́дзьевіч Ціміра́зеў** (, Пецярбург, Расейская імпэрыя — 28 красавіка 1920, Масква, РСФСР) — расейскі прыродазнаўца, адмысловец па фізыялёгіі расьлінаў, дасьледчык фотасынтэзу, адзін зь першых ў Расеі прапагандыстаў ідэі Дарвіна аб эвалюцыі, пашыральнік і гісторык навукі. Прыёмны бацька фізыка Аркадзя Ціміразева.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расейскія біёлягі
Гранд-Эст

**Гранд-Эст** (, даслоўна *Вялікі Ўсход*) — рэгіён Францыі, утвораны ў адпаведнасьці з тэрытарыяльнай рэформай францускіх рэгіёнаў 2014 году шляхам аб’яднаньня былых рэгіёнаў Эльзас, Лятарынгія і Шампань-Ардэны. Датай утварэньня новага рэгіёну лічыцца 1 студзеня 2016 г.. Да верасьня 2016 году меў часовую назву Эльзас — Шампань-Ардэны — Лятарынгія. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Страсбург. Насельніцтва 5 552 388 чалавек (2013). Плошча 57 433 км². Рэгіён улучае 10 дэпартамэнтаў, 200 кантонаў і 5 195 камунаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

## Крыніцы
Кароль Мацюсь Першы

**Кароль Мацюсь Першы** () — дзіцячы раман Януша Корчака, выдадзены ў 1922 року. Апавядае гісторыю пра прыгоды маленькага хлопчыка, які становіцца каралём. У рамане апісаныя сацыяльныя рэформы, у прыватнасьці датычныя дзяцей, некаторыя зь якіх аўтар укараніў у сваім дзіцячым прытулку.

Гэты першы раман Януша Корчака, перакладзены на ангельскую мову.

## Сюжэт
Галоўны герой — хлопчык, каралеўскі сын. Па сьмерці бацькі (маці памерла яшчэ раней) Мацюсь становіцца каралём. Намагаючыся палепшыць жыцьцё жыхароў каралеўства, ён бярэцца за рэформы, асабліва накіраваныя на дзяцей. Аднак ягоныя добрыя намеры прыводзяць да непажаданых — глупых і нават сумных вынікаў.

Аднак Мацюсь хоча давесьці, што ён адважны, як і ягоныя продкі. Намагаючыся ўправіцца ўласнаручна, Мацюсь арыштоўвае міністраў, што замінаюць яму кіраваць краінай. Аднак усьведаміўшы, што без староньняй дапамогі ён не пасьпявае за справамі, вымушаны вызваліць іх і ўсталяваць канстытуцыйную манархію.

Калі ў краіне выбухае вайна, Мацюсь зь сябрам Фэлькам удаюць зь сябе сялянаў і выпраўляюцца на фронт простымі жаўнерамі. Тут ён навучаецца пакорнасьці, павазе да жыцьця, а таксама трываласьці і самаўладаньню.

На пасадзе Мацюсь спрабуе заахвоціць дзяцей усяго сьвету змагацца за свае правы, што настройвае супраць яго іншых каралёў. Заводзіць сяброўства з каралём-людажэрам Бум-Друмам, каб адвучыць яго есьці людзей. Склікае дзіцячы сойм. Блытаніна, якая паўстае з-за прыраўнаньня дзяцей да дарослых, прыводзіць да аслабленьня дзяржавы, чым вырашаюць скарыстацца суседзі. Гэтым разам Матусь, хоць і ладзіць адважную абарону, праз баязьлівасьць падданых пераможаны і прыгавораны да расстрэлу. У апошні момант сьмяротнае пакараньне замененае ссылкай на бязьлюдную выспу.

Далейшае жыцьцё хлапца апісанае ў рамане-працягу «Кароль Мацюсь на бязьлюднай высьпе» ().

## Пераклады
На беларускую мову «Кароль Мацюсь Першы» перакладзены Ядвігай Бяганскай ў 1970 року.

## Экранізацыі
* «Кароль Мацюсь I» — польскі фільм 1958 року рэжысэркі Ванды Якубоўскай.
* «Кароль Мацюсь I» — польскі тэлеспэктакль 1997 року рэжысэра Філіпа Зыльбэра.
* «Кароль Мацюсь Першы» — польска-француска-нямецкі 26-сэрыйны анімацыйны сэрыял 2002 року.
* «Кароль Мацюсь Першы» — анімацыйны фільм 2007 року, створаны на аснове тэлесэрыялу і той самай камандай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Марына Шода. «Кароль Мацюсь» і яго прыгоды ў рускіх і беларускіх перакладах // ПрайдзіСьвет

Катэгорыя:Творы Януша Корчака
Катэгорыя:Дзіцячыя раманы
Катэгорыя:Польскія раманы
Катэгорыя:Прыгодніцкія раманы
Катэгорыя:Творы пра дзяцей
Катэгорыя:Польская дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Выдуманыя сіроты
Катэгорыя:Літаратурныя казкі
Катэгорыя:Раманы на польскай мове
Катэгорыя:Кнігі 1922 году
Кібы

Назву **Кібы** маюць:

* Кібы — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Кібы — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Ноў

**Ноў** — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Яськаўшчынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 5 чалавек
* 1999 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Яськаўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лёзьненскага раёну
Прыгажуня і пачвара

«**Прыгажу́ня і Пачва́ра**» () — эўрапейская казка, напісаная францускім пісьменьнікам Габрыель-Сюзан Барбот дэ Вільнёў і выдадзеная ў 1740 годзе ў *La Jeune Américaine et les contes marins*. Ейная больш доўгая вэрсія была скарочана, перапісана й выдадзена Жан-Мары Лёпранс дэ Бамон у 1756 годзе ў *Magasin des enfants* для стварэньня больш пераказваймай вэрсіі.

Казка распавядае пра гандляра, які згубіўся ў лесе, ён знайшоў палац пачвары, якая жадала забіць яго, але гандляр дамовіўся аддаць адну з сваіх дачок за сваё жыцьцё. Дачка прыйшла жыць да палацу пачвары, дзе закахаліся адзін ў аднаго, праз што пачвара ператварылася ў прынца.

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Казкі
Бужора (гара)

**Бужора** () — найвышэйшая вяршыня Вульканічнага хрыбту Ўкраінскіх Карпатаў. Знаходзіцца ў масіве Вялікі Дзіл, на мяжы Сваляўскага і Іршаўскага раёнаў Закарпацкай вобласьці, на паўночным усходзе ад места Іршава. Вышыня гары складае 1081 м. Бужора складзена з андэзытаў, туфаў і андэзыта-базальтаў. Пакрыта букавымі лясамі. Паўднёвыя схілы гары стромкія, заходнія і паўночныя — палогія.

Катэгорыя:Карпаты
Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году

**[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў]] 2008 году** — восьмае эўрапейскае спаборніцтва гандбольных зборных, якое праводзілася ў Нарвэгіі з 17 па 27 студзеня 2008 году. Пераможцай стала зборнай Даніі, срэбныя і бронзавыя мэдалі атрымалі зборныя Харватыі і Францыі адпаведна.

## Пляцоўкі

## Кваліфікацыя
Паводле правілаў ЭГФ, гаспадары спаборніцтва (Нарвэгія) і шэсьць найлепшых зборных папярэдняга чэмпіянату (Францыя, Харватыя, Гішпанія, Данія, Нямеччына, Расея) трапілі аўтаматычна. Астатнія 9 месцаў былі разыграныя ў сэрыі плэй-оф у чэрвені 2007 року.

## Папярэдні раўнд

Час усіх матчаў беларускі (UTC+2)

### Група A (Ставангер)

----

----

### Група B (Драмэн)

----

----

### Група C (Бэрген)

----

----

### Група D (Тронгэйм)

----

----

## Асноўны раўнд

### Група I (Ставангер)

----

----

### Група II (Тронгэйм)

----

----

## Плэй-оф

### За 5-е месца

### Паўфіналы

----

### За 3-е месца

### Фінал

## Статыстыка

### Выніковая табліца

### Зборная ўсіх зорак

### Іншыя ўзнагароды

## Заўвагі

Катэгорыя:2008 год у гандболе
Катэгорыя:Міжнародныя гандбольныя спаборніцтвы ў Нарвэгіі
2008
Карлік Нос

**Карлік Нос** () — адна з найвядомейшых казак нямецкага пісьменьніка Вільгельма Гаўфа (Wilhelm Hauff), апублікаваная ў 1826 годзе. Уваходзіць у альманах «Александрыйскі шэйх і ягоныя нявольнікі».

Казка распавядае пра хлопчыка Якаба, якога ведзьма ператварыла ў пачварнага карліка за ягоныя кпіны, але той працуе й знаходзіць траву, якая вяртае яго да папярэдняга выгляду.

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Нямецкая літаратура
Катэгорыя:Казкі
Іван Бабушкін

**Іва́н Васі́льевіч Ба́бушкін** (, сяло Ледзенскае Тацёмскага павету Валагодзкае губэрні, Расейская імпэрыя — , станцыя Мысава ў Буратыі, Расейская імпэрыя) — прафэсійны рэвалюцыянэр, бальшавік-іскравец. Вядомы пад партыйным псэўданімамі Мікалай Мікалаевіч, Багдан (), Навіцкая і іншымі.

## Біяграфія
Іван Васільевіч Бабушкін нарадзіўся  у сям’і селяніна сяло Ледзенскае. У цяперашні час гэтае сяло мае імя Бабушкіна, райны цэнтар Бабушкінскага раёну Валагодзкай вобласьці. З малых гадоў Іван працаваў: спачату быў «хлопчыкам» у лаўцы, потым (з 1887 да 1891 году) — вучнем слесара ў тарпэднай майстэрне Кранштату. Улетку 1891 году паступіў сьлесарам у паравозна-мэханічную майстэрню на Сямянікаўскі завод у Пецярбурзе, дзе й працаў да 1896 году.

Шлях Бабушкіна да рэвалюцыі пачаўся ў 1894 годзе, калі ён пачаў займацца ў кіруемым Ленінам працоўным марксысцкім гурце. Наступным годам Бабушкін ужо актыўна працуе ў Пецярбурскім Саюзе барацьбы за вызваленьне працоўнай клясы. Ён стаў заснавальнікам навых працоўных гуртоў і бібліятэк, праводзіў працу ня толькі з працоўнымі свайго прыдпрыемсва, але й на Аляксандраўскім і Шкляным заводах. У студзене 1896 году арыштаваны, у лютым 1897 году — сасланы да Екацярынаслаўлю (праходзіў па справе Саюзу барацьбы за вызваленьне працоўнай клясы). У Екацярынаслаўлі Бабушкін працягвае рэвалюцыйную дзейнасьць, дапамагая стварыць мясцовую філію «Саюзу» (сьнежань 1897), Екацярынаслаўскі камітэт Расейскай сацыял-дэмакратычнай работніцкай партыі (кастрычнік 1898) і ў 1900 нелегальную газэту «Паўднёвы працоўны» (). Актыўна садзейнічаў зь ленінскай «Іскрай» () будучы карэспандэнтам і агентам газэты.

У 1900—1901 гадах Бабушкін дзейнічаў у якасьці агента «Іскры» ў розных гарадох Расейскай імпэрыі (Масква, Смаленск, Полацак, Арэхава-Зуева, Іванава). Пад ягоным кіраўніцтвам у кастрычніку 1901 году была створана Арэхава-Багароцкая арганізацыя РСДРП, першая ў краіне прызнаўшая «Іскру» сваім цэнтральным органам па друку. У сьнежне 1901 Бубушкін быў арыштаваны на пасяджэньні Арэхава-Багароцкая камітэту РСДРП, у 1902 здолеў зьбегчы зь Екацярынаслаўскай турмы й перабрацца да Лёндану. У кастрычніку таго ж году павярнуўся да Расеі, удзельнічаў у супрэчках зь «эканамістамі» й зубатаўцамі. У 1903 годзе Бабушкіна зноў арыштоўваюць і ссылаюць да Верхаянску (Якутыя). Быў амніставаны ў 1905 годзе.

Пад час Рэвалюцыі 1905 году быў чальцом Іркуцкага й Чыцінскага камітэтаў РСДРП, працаваў у газэце бальшывікоў «Забайкальскі працоўны» (). Быў адным з кіраўнікоў Чыцінскага ўзброенага паўстаньня (з Александрам Курнатоўскім  і Антонам Касьцюшка-Валюжанічам ).

13 студзеня 1906 году пакінуў Чыту. Разам зь пяцьцю таварышамі суправоджаваў састаў са зброяй для працоўных у Іркуцку. Яны былі захоплены экспэдыцыяй генэрала Аляксандра Меллера-Закамальскага (), накіраванай для панаўленьня парадку, на станцыі Слюдзянка. 18 студзеня 1906 году Бабушкін і тэлеграфісты Клюшнікаў (), Савін (), Ермалаеў () і Бялых () былі расстраляны без суду й сьледзтва на станцыі Мысава (цяпер горад Бабушкін, Буратыя).

## Памяць
Ягоным імям названа вуліца ў Менску.

Катэгорыя:Расейскія рэвалюцыянэры
Батальён

**Батальён** (ад  — «атрад») — асноўнае тактычнае падразьдзяленьне ў сухапутных і паветрана-дэсантных войсках і марской пяхоце. Звычайна ўваходзіць у склад палка або зьяўляецца асобнай воінскай часткай у складзе злучэньня або аб’яднаньня. Складаецца з трох ці чатырох рот і іншых дапаможных падразьдзяленьняў.

Налічвае каля 350—500 чалавек (батальён Беларускай краёвай абароны налічваў 600 чалавек).

Існуюць батальёны мотастралковыя (стралковыя, пяхотныя, мотапяхотныя), танкавыя, парашутна-дэсантныя, марской пяхоты, інжынэрна-сапёрныя, сувязі, аўтамабільныя і іншыя.

## Літаратура
*  С. 344
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с : 30 л. ил.. С.69.
Міхаіл Гарбачоў (неадназначнасьць)

**Міхаіл Гарбачоў** — імя маюць некалькі асоб:
* Міхаіл Гарбачоў (1931—2022) — савецкі палітык, першы і апошні прэзыдэнт СССР.
* Міхаіл Гарбачоў (нар. у 1983) — беларускі футбаліст.
Варні (неадназначнасьць)

Назву **Варні** маюць:

* Варні — горад у Цельшыцкім павеце Летувы
* Варні — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
Антанішкі

Назву **Антанішкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Антанішкі — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Антанішкі — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Антонішкі
Знахар (фільм, 1937)

**Зна́хар** () — фільм польскага рэжысэра Міхала Вашынськага, экранізацыя аднайменнага раману 1937 году беларуска-польскага пісьменьніка Тадэвуша Далэнгі-Мастовіча.

## Сюжэт
Жонка вядомага хірурга, прафэсара Вільчура ўцякае з палюбоўнікам, прыхапіўшы з сабой іх непаўналетнюю дачку Марысю. Спустошаны лекар, блукаючы па горадзе трапляе ў шынок, дзе яго абрабавоўваюць і зьбіваюць, у выніку чаго ён губляе памяць. Не памятаючы, хто ён такі, пасьля некалькіх гадоў блуканьняў ён знаходзіць прытулак у вёсцы ў млынара. З часам ён набывае рэпутацыю выдатнага лекара.

## Акторы
* Казімеж Юноша-Стэмпоўскі — Рафал Вільчур
* Эльжбета Баршчэўская — Беата, жонка прафэсара Рафала Вільчура, а таксама Марыся Вільчур
* Вітольд Захарэвіч — Лешэк Чыньскі

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1937 году
Дзякла

**Дзя́кла** — прадуктовая рэнта за зямельны надзел, якая зьбіралася на карысьць землеўладальніка зь сялянаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Выплочвалася збожжам: пераважна жытам і аўсом, радзей ячменем і пшаніцай. Да валочнай памеры 1557 г. адзінкай абкладаньня былі дворышча і служба, пазьней — валока (21,36 гектары) і дым. У склад рэнты таксама ўваходзілі свойская птушка і жывёла, яйкі, мёд, арэхі, грыбы, ягады, сена, лён і пянька. Найчасьцей памер збожжавага дзякла, які залежаў ад ураджайнасьці, складаў 1—2 бочкі жыта і аўса (глядзіце Літоўскія меры аб'ёму: бочка = 36 вёдраў = 406 літраў). У адной бочцы зьмяшчалася 18 пудоў (295 кг) жыта, або 10 пудоў (164 кг) аўса, або 15 пудоў (246 кг) ячменю, або 19 пудоў (311 кг) пшаніцы. У 2-ой палове 16 ст. у маёнтку Нябышын (Ашмянскі павет, Віленскае ваяводзтва; цяпер Вялейскі раён, Менская вобласьць) сяляне здавалі з валокі 2 бочкі жыта, 2 бочкі аўса і 2 бочкі пшаніцы. Сяляне мелі зьвезьці збожжа на поле землеўладальніка, засеяць і забаранаваць яго (не ў залік паншчыны). Інвэнтар за 1578 г. вёскі Косьценева (Слонімскі павет, Наваградзкае ваяводзтва; цяпер Бярозаўскі раён, Берасьцейская вобласьць) прадпісваў здаваць «аўса бочак 2 альбо грошай 20 за адвозы, сена воз 1 або грошы 5 за адвозы, за гусь, куры, яйцы, грошы 3 і пул, за невады грошы 2». У 1705 г. уласьнік маёнтка Газьдзеева (Менскае ваяводзтва) прапанаваў сялянам плаціць замест 1/2 бочкі жыта — 10 злотых, замест бочкі аўса — 5 злотых, замест воза сена — 3 злотых. У 2-й палове 18 — 1-й палове 19 ст. выцясьняецца працоўнай (паншчына) і грашовай (чынш) рэнтай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Фэадальныя павіннасьці
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладаньня
Чаплыгінскі раён

**Чаплыгінскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Ліпецкай вобласьці Расеі. Раённая ўправа — места Чаплыгін.

## Разьмяшчэньне
Плошча раёну 1490 км². Раён мяжуе з Разанскай і Тамбоўскай абласьцямі, а таксама зь Леў-талстоўскай і Даброўскі раёнамі Ліпецкай вобласьці. Асноўныя рэкі — Станавая раса, Ранава.

## Мінулае
Ранэнбурскі раён утвораны 30 ліпеня 1928 году ў складзе Цэнтральна-Чернозёмнай вобласьці (да 1930 уваходзіў у Казлоўскую акругу). Пасьля падзелу вобласьці 31 сьнежня 1934 году ўвайшоў у склад Варонескай. 20 кастрычніка 1933 году Прэзыдыюм УЦВК пастанавіў «Пералічыць Люблінскі і Зыкоўскі сельсаветы Леў-талстоўскага раёна ў Ранэнбургскі раён» 26 верасьня 1937 году — уключаны ў ізноў створаную Разанскую вобласьць. У 1948 году перайменаваны ў Чаплыгінскі раён. Пасьля стварэньня 6 студзеня 1954 году Ліпецкай вобласьці ўключаны ў яе склад. 4 ліпеня 1956 году ў склад Чаплыгінскага раёну ўключана частка скасаванага Калыбельскага раёну. 1 лютага 1963 таксама скасаваны Траекураўскі раён увайшоў у Чаплыгінскі.

## Гаспадарка
30 сьнежня 2006 году на тэрыторыі раёну створана адмысловая эканамічная зона рэгіянальнага ўзроўню прамыслова-вытворчага тыпу «Чаплыгінская» у сувязі з чым у Чаплыгінскім раёне чакаўся прамысловы бум. Вялікія надзеі раёну былі зьвязаны з унікальным горна-абагачальным камбінатам, які быў пабудаваны каля вёскі Ўрусава. Аднак, на момант пачатку 2015г., практычна не функцыянуе (каля трох гадоў). Сумесна з аўстрыйскай фірмай "HAWLE" быў пабудаваны невялікі цэх па вытворчасьці запорных канструкцый. Іншая новабудоўля — маленькі кітайскі заводзік па вытворчасьці поліэтыленавых шлангаў для кропельнага паліву.

## Транспарт
Праз раён праходзяць шашы, а таксама магістраль, якая выходзіць на магістраль Масква — Валгаград. У Чаплыгіне знаходзіцца буйны чыгуначны вузел — прыпынак Ранэнбурк.

## Вонкавыя спасылкі
* Ведамасьць на старонцы ў сеціве
* Чаплыгінскі раён у сеціве
* Герб Чаплыгіна й Чаплыгінскага раёну
* Ранэнбург — незалежная старонка пра Чаплыгін

Катэгорыя:Ліпецкая вобласьць
Солаўскі сельсавет

**Солаўскі сельсавет** () — сельсавет у Чаплыгінскім раёне Ліпецкай вобласьці Расейскай Фэдэрацыі. Сельская ўправа — вёска Солавая.

## Мінулае
Стан і межы сельсавету ўстаноўлены Законам Ліпецкай вобласьці ад 23 верасьня 2004 г. № 126-воз «Аб устанаўленьні межаў муніцыпальных утварэньняў Ліпецкай вобласьці».

## Насельніцтва
Па стане на 2015 год насельніцтва склала 474 чалавекі.

## Склад
Вёскі:
* Сонцава (жыве ў ёй 126 чал.)
* Солавая (жыве ў ёй 372 чал.)

Катэгорыя:Ліпецкая вобласьць
Чаплыгін

**Чаплыгін** — расейскае прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Чаплыгін, Аляксандар Іванавіч (1858—1919 ці 1920) — генэрал-лейтэнант, камандзір 2-га Туркестанскага армейскага корпусу
* Чаплыгін, Валеры Андрэевіч (нар. 1952) — савецкі спартовец, алімпійскі чэмпіён (вэляспорт)
* Чаплыгін, Віктар Валянцінавіч (нар. 1961) — барабаншчык і пэркусіяніст-імправізатар, аўтар песень «Калінаў Мост»
* Чаплыгін, Дзьмітры Харытонавіч (1918—1999) — генэрал-маёр Савецкай арміі. Герой Сацыялістычнай Працы (1969)
* Чаплыгін, Пётар Васільевіч (? — 2005) — савецкі военачальнік, генэрал-лейтэнант, нам. камандуючага ПДВ
* Чаплыгін, Пётар Мікалаевіч (1896—1948) — савецкі актор, народны артыст Карэла-Фінскай ССР (1943)
* Чаплыгін, Сяргей Аляксеевіч (1869—1942) — расейскі фізык, акадэмік АН СССР
* Чаплыгін, Юры Аляксандравіч (нар. 1951) — член-карэспандэнт РАН

## Тапонімы
* Чаплыгін — горад у Ліпецкай вобласьці Расеі
* Чаплыгін — хутар у Краснадарскім краі Расеі

## Глядзіце таксама
* Чаплыгіны — дваранскі род
* Чапыгін, Аляксей Паўлавіч (1870—1937) — расейскі пісьменьнік
Сонцава (Чаплыгінскі раён)

**Сонцава** () — вёска ў Солаўскім сельсавеце Чаплыгінскага раёну Ліпецкай вобласьці Расейскай Фэдэрацыі. Мае насельніцтва 126 чалавек. Мае дарогу, што злучае вёску зь вёскамі Солавая і Ржэўка. Праз Сонцава цячэ рака Станавая.

Катэгорыя:Ліпецкая вобласьць
Чаплыгін (горад)

**Чаплыгін** () — места ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Чаплыгінскага раёну Ліпецкай вобласьці.

## Разьмяшчэньне
Разьмешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Ліпецкай вобласьці, недалёка ад мяжы з Разанскай вобласьцю, пры ўпадзеньні рэк Ягодная раса і Масковая раса ў раку Станавая раса (правы прыток Варонеж-ракі, басэйн Дона), за 83 км ад Ліпецку. Насельніцтва на 2015 год — 12 083 чал.

## Прамысловасьць
Асноўную долю займае харчовая прамысловасьць, яна прадстаўлена такімі прадпрыемствамі, як ААТ «Чаплыгінмалака», ТАА «Ліпецкі мукамольны завод», ААТ «Чаплыгінскі крухмальны завод» (уваходзіць у групу кампаніяў «Амілка»), ТАА «Хлебакамбінат».Іншыя буйныя прамысловыя прадпрыемствы разьмешчаны на тэрыторыі асаблівай эканамічнай зоны рэгіянальнага ўзроўню прамыслова-вытворчага тыпу «Чаплыгінская». На яе тэрыторыі разьмешчаны завод водозапорнай арматуры аўстрыйскай кампаніі Гаўлэ, завод нямецкага вытворцы машын Ропа, завод па вытворчасьці крапежных вырабаў індывідуальнага прадпрымальніка Ігара Тарасава, завод па зборцы і рамонту нямецкай сельскагаспадарчай тэхнікі кампаніі Горш, завод па вытворчасьці сыстэм кропельнага арашэньня ЗАТ «Новае стагоддзе агратэхналёгіяў».

## Транспарт
Чаплыгін называюць «паўночнай брамай» Ліпецкай вобласьці. Ад гораду да трасы М6 «Касьпі» — 20 км. Чыгуначная станцыя Ранэнбург — чыгуначны вузел Паўднёва-Ўсходняй чыгункі; адсюль ідуць кірункі на Маскву, на Мічурынск і Ялец. Гарадзкі транспарт прадстаўлены аўтобусамі, легкавымі таксі, а зь лета 2012 году таксама маршрутнымі таксі.

## Славутасьці
Чаплыгінцы беражліва ставяцца да гісторыка-культурнай спадчыны. Захаванасьць забудовы XVIII—XIX стагодзьдзяў дасягае 60%. На тэрыторыі гораду знаходзяцца 52 помнікі архітэктуры, якія знаходзяцца на дзяржаўнай ахове. Да славутасьцяў гораду і раёну адносяцца:
* Дзеючы Траецкі сабор (1818 г.)
* Царква Ўшэсьця (канец XVIII ст.)
* Мікольская царква (1858 г.)
* Усьпенская могілкавая царква (1831 г.) у стылі позьняга клясыцызму
* Храм у імя Сьвяціцеля Мікалая Цудатворцы (1848—1855 гг.)
* Палац Меншыкава.
Акрамя царкоўнай архітэктуры — будынкі мужчынскай і жаночай гімназіяў, духоўнага вучылішча, жылыя купецкія дамы. Адноўлены дом А. Д. Меншыкава; цяпер у ім разьмешчаны раённы краязнаўчы музэй. У рамках сьвяткаваньня 375-годзьдзя гораду Чаплыгіна завяршыліся работы па будаўніцтве адзінага на тэрыторыі Расеі коннага помніка Пятру I і А. Д. Меншыкаву.

## Здымкі старога Чаплыгіна

Чаплыгин.jpg|Чаплыгін
Чаплыгин2.jpg|Плошча
Чаплыгин4.jpg|Плошча
Чаплыгин5.jpg|Разанская вуліца


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ліпецкая вобласьць
Сэн-Дэні (неадназначнасьць)

Назву **Сэн-Дэні** ( — у гонар Сьвятога Дыянісія) маюць шэраг населеных пунктаў і рэлігійных пабудоваў франкамоўных краінаў, у тым ліку:

## Рэлігійныя пабудовы
* Сэн-Дэні — базыліка ў горадзе Сэн-Дэні, у 5 км ад Парыжу
* Сэн-Дэні — царква ў францускім горадзе Манпэлье
* Сэн-Дэні — калегіюм у бэльгійскім горадзе Льежы

## Населеныя пункты
* Сэн-Дэні — адміністрацыйны цэнтар францускага рэгіёну й дэпартамэнту Рэюньён
* Сэн-Дэні — горад у францускім дэпартамэнце Сэн-Сэн-Дэні (пад Парыжам)
* Сэн-Дэні — камуна ў францускім дэпартамэнце Гар
* Сэн-Дэні — камуна ў італьянскім рэгіёне Вальле-д’Аоста
Андрэй Тупалеў

**Андрэ́й Мікала́евіч Ту́палеў** (, сяло Пустамазава Карчэўскага павету Цьвярской губэрні, Расейская імпэрыя — 23 сьнежня 1972, Масква, СССР) — савецкі авіяканструктар, генэрал-палкоўнік-інжынер (1968), доктар тэхнічных навук, прафэсар.

Акадэмік АН СССР (1953; сябра-карэспандэнт 1933). Герой Працы (1926). Тройчы Герой Сацыялістычнай Працы (1945, 1957, 1972). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1947). ляўрэат Ленінскай прэміі (1957), чатырох Сталінскай прэміі (1943, 1948, 1949, 1952) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1972).

Пад кіраўніцтвам Тупалева спраектавана больш за 100 тыпаў самалётаў, 70 зь якіх ствараліся сэрыйна. На ягоных самалётах усталявана 78 рэкордаў сьвету, выканана каля 30 выбітных пералётаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Авіяканструктары
Пунсовая кветачка

**Пунсовая кветачка** () — казка расейскага пісьменьніка Сяргея Аксакава (), запісаная ім "са словаў ключніцы Пелагеі", надрукаваная ў 1858 годзе дадаткам да аўтабіяграфіі *Дзіцячыя гады Багрова-ўнука*. Адна з багацёх варыяцыяў сюжэту "Прыгажуня й пачвара".

Казка распавядае пра зачараванага хлопца, ператворанага ў пачвару, і дзяўчыну, якая моццу каханьня павяртае яму чалавечы выгляд.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Расейская літаратура
Катэгорыя:Казкі
Падразьдзяленьне

**Падразьдзяленьне**, вайсковае фармаваньне, якое мае, звычайна, пастаянную арганізацыю і аднародны склад. Арганізацыйная структура, колькасны склад і ўзбраеньне падразьдзяленьня вызначаюцца штатамі і табэлямі і залежаць ад баявога прызначэньня.

Да падразьдзяленьняў адносяцца: батальён, дывізіён, эскадрыльля, рота, батарэя, зьвяно, баявая частка карабля, зьвяз, аддзяленьне, разьлік, экіпаж і інш.

Падразьдзяленьнем таксама называецца агульная назва адной з частак ваеннай установы, напрыклад, аддзел або ўпраўленьне.

## Літаратура
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с : 30 л. ил.. С.566.

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні
Катэгорыя:Узброеныя сілы
Пост (вайсковая справа)

**Пост** ( ад  пастаўлены) — шматзначны тэрмін, які абазначае:
# аб’ект, які даручаны для аховы і абароны вартавому, а таксама месца або ўчастак, на якім ён выконвае свае абавязкі.
# Вайсковец або іншая асоба (невялікае падразьдзяленьне), якія выконваюць адмысловую задачу, а таксама месца (пункт), укамплектованае адпаведнай тэхнікай для яе выкананьня.

Існуюць, напрыклад, пункты назіраньня, пункты пагранічнай аховы, пункты ДАІ і іншыя.

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-11-0216-4 (т. 13), ISBN 985-11-0035-8. с.516.
6.

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні
Ісус (фільм, 1999)

***Ісу́с*** () — біблійны тэлевізійны фільм 1999 року, які пераказвае гісторыю Ісуса. Галоўныя ролі выканалі Джэрэмі Сыста (Ісус), Жаклін Бісэ (Марыя з Назарэту), Дэбра Мэсінг (Марыя Магдаліна) і Гары Олдмэн (Понтыюс Пілят).

## Сюжэт
Фільм спалучае гісторыю чатыроў Эвангельляў і пазабіблійныя элемэнты, якіх няма ў Новым Запавеце. Ён акцэнтаваны болей на чалавечым аспэкце жыцьця Ісуса Хрыста. У адрозьненьне ад больш сьвятарскага і боскага адлюстраваньня ў ранейшых фільмах, тут Ісус выказвае эмоцыі на Язэпавым пахаваньні, кідае камяні ў Галілейскае мора пасьля сустрэчы з Сымонам Пятром і Якавам Зевядзеевым, танчыць на вясельлі ў Кане.

Акрамя вядомых біблійных эпізодаў, фільм таксама прадстаўляе пазабіблійныя сцэны — успамін пра першае падарожжа Ісуса ў Ерусалім зь Янам, відзеж пра войны і разбурэньні ў Хрыстова імя ў сярэднія і новыя вякі. Падобна й сатана прадстаўлены ў двух розных абліччах: у выглядзе сучаснага мужчыны і жанчыны ў чырвоным. Таксама ў фільме зьяўляецца , апакрыфічны рымскі гісторык на імя «Лівіё», які назірае і камэнтуе ўбачанае; меркавана ён названы паводле Лівіюса.

## У ролях

* Джэрэмі Сыста — Ісус
* Жаклін Бісэ — Марыя (Маці Божая)
* Армін Мюльлер-Шталь — Цясьляр Язэп
* Дэбра Мэсінг — Марыя Магдаліна
* Дэйвід О’Хара — Ян Хрысьціцель
* Джордж Ўільям Бэйлі — Лівіё
* Люка Барбарэскі — Ірад Антыпа
* Крыстыян Колюнд — Каіяфа
* Стэфанія Рока — Марыя з Бэтаніі
* Люка Цынгарэцьці — Сымон Пётар
* Ен Дункан — Ян, сын Зевядзееў
* Алена Сафія Рыччы — Ірадыяда
* Джылі Джылкрыст — Андрэй
* Томас Лок’ер — Юда Іскарыёт)
* Кляўдыё Амэндоля — Бараба
* Jeroen Krabbé — male Satan
* Гары Олдмэн — Понтыюс Пілят
* Габрыэля Пэсыён — Салямэя
* Марыя Крысьціна Гельлер — Марта
* Мануэля Руджэры — сатана ў жаночым абліччы
* Пітэр Гэвісэр — Лазар
* Фабіё Сартар — Якаў, сын Зевядзееў

* Сэбастыян Кнап — Левій Мацьвей
* Шон Гарыс — Тамаш
* Карым Даўкалі — Піліп
* Саід Бэй — Юда Тадэй
* Абдулахад Муадзін — Якаў, сын Алфееў
* Аль Хусэйн Дэйіці — Сымон Зілот
* Мухамад Талеб — Барталамей
* Амар Ляхлю — Натанаіл
* Майлз Гобсан — малы Ісус (6 гадоў)
* Джош Магўайр — малы Ісус (12 гадоў)
* Зак Магўайр — малы Ян Хрысьціцель (12 гадоў)
* Роджэр Гаманд — Язэп з Арыматэі
* Рык Ўордэн — Джарэд
* Іда Голдбэрг — Сэт
* Джэрэмі Цымэрман — залётнік да Марыі Магдаліны
* Элейн Інгліш — канаанітка
* Тоні Вогель — фэрмэр
* Джон Фрэнсыс — Зэрак
* Карл Піццы — фанатык № 1
* Нік Сыдзі — фанатык № 2
* Эліёт Леві — мытнік
* Ічрак Бэраўі — пералюбніца

## Саўндтрэк

8 сакавіка 2000 року выйшаў саўндтрэк да фільму *Jesus: Music from and Inspired by the Epic Mini-Series*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* «Ісус» на Allmovie
* 

Катэгорыя:Тэлевізійныя фільмы 1999 году
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Біяграфічныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Тэлефільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Роджэра Янга
Пераахаладжэньне

**Пераахаладжэньне** (гіпатэрмія;  — пад + цеплыня) — ахаладжэньне цела цеплакроўных жывёлаў і чалавека ў выніку цеплааддачы, што перавышае цеплавытворчасьць. Памяншае спажываньне тлену ораганамі і тканкамі арганізма. Павышае ўстойлівасьць арганізма да тленавага галаданьня. Выкарыстоўваецца ў хірургіі пры апэрацыі на сэрцы, крывяносных сасудах і нэрвах (ацёк, атручаньне, цэнтральная нэрвовая сыстэма). Пры ахаладжэньні цела чалавека да +20—23°C спыняюцца дыханьне і сэрцабіцьцё. Зьяўляецца хваратворным пры парушэньні абмену рэчываў, якое ў чалавека настае пры ахаладжэньні ніжэй за +35&nbsp;°C. Выяўляецца ў санлівасьці, істотным паніжэньні артэрыяльнага ціску і запаволеньні сэрцабіцьця. Ад немачы найчасьцей церпяць немаўляты і самотныя пажылыя людзі, якія цягам дня знаходзяцца бяз руху ў халоднымі памяшканьні. Таксама здараецца з вадалазамі і горнымі ратавальнікамі, п’яніцамі і бяздомнікамі, людзьмі з хваробамі сэрца, шчытападобнай залозы і душэўнымі разладамі.

## Папярэджаньне

Пазьбегнуць пераахаладжэньня дапамагае жвавы рух, нашэньне свабоднага адзеньня і непрамакальнай верхняй вопраткі. Ва ўмовах холаду варта насіць ваўняныя шкарпэткі і класьці ў боты цёплыя вусьцілкі. Пры выхадзе на вуліцу найлепш апранаць шалік, шапку і рукавіцы зь вільгаценепрымальнай тканіны і футрам у сярэдзіне. Таксама варта адмовіцца ад выпіваньня сьпіртовых напояў, паленьня і нашэньня мэталічных упрыгажэньняў на марозе. Зьмерзлыя рукі карысна трымаць у падпахах для адагрэву. Пры адчуваньні замярзаньня варта безадкладна зайсьці ў бліжэйшы абаграваны будынак (кавярню, краму, пад’езд). У выпадку заглуханьня аўтамабіля ўдалечыні ад паселішча найлепш заставацца ў машыне, выклікаць дапамогу па тэлефоне і чакаць на прыезд іншага аўтамабіля. Таксама мае сэнс пазьбягаць ветру, намаканьня скуры і выхаду на вуліцу з мокрымі валасамі. Перад доўгай прагулкай карысна паесьці і ўзяць з сабой гарачую гарбату ў тэрмасе, а таксама зьменныя рукавіцы і шкарпэткі. Агулам варта клапаціцца аб прагрэтасьці жытла і абмяжоўваць разавае знаходжаньне на вуліцы ў халоднае надвор’е 15 хвілінамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Хірургічныя ўмяшаньні
Катэгорыя:Біяфізыка
Катэгорыя:Біяхімія
Катэгорыя:Кардыялёгія
Катэгорыя:Тэмпэратура
Катэгорыя:Вэтэрынарыя
Брыдкае качаня

**Бры́дкае качаня́** () — літаратурная казка дацкага пісьменьніка й паэта Ганса Крыстыяна Андэрсэна, выдадзеная 11 лістапада 1843 разам з трыма іншымі казкамі ў Капэнгагене, Данія.

Казка распавядае пра мальнькае дворнае птушаня, якое выглядала ня так як іншыя дзеці маці-качкі, і з гэтае нагоды зь яго ўсе зьдзекваліся. Але зь цягам часу птушаня вырастае ў прыгожага лебедзя.

Катэгорыя:Літаратурныя казкі
Катэгорыя:Казкі Ганса Крыстыяна Андэрсэна
Катэгорыя:Экранізаваныя творы Даніі
Катэгорыя:Крылатыя выразы
Катэгорыя:Апавяданьні 1843 году
Катэгорыя:Птушкі ў масавай культуры
Азярцо

Назву **Азярцо** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Азярцо — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Азярцо — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Азярцы
* Азярэц
* Возера
Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Зымэрынг)

**Касьцё́л Беззага́ннага Зача́цьця Найсьвяце́йшай Па́нны Мары́і** — рыма-каталіцкі парафіяльны храм () у 11-м раёне Вены — Зымэрынгу. Занесены ў сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Вены.

## Мінуўшчына
У другой палове XIX стагодзьдзя з-за хуткага росту колькасьці насельніцтва Зымэрынгу паўстала неабходнасьць будаўніцтва новага храму замест . Аднак будаўніцтва пачалося толькі ў 1907 року. Архітэктарам стаў Гайнрых фон Фэрштэль, які ўжо пабудаваў у Вене .

Асьвечаньне царквы адбылося праз тры гады, 7 сьнежня 1910, у прысутнасьці кайзэра Франца Ёзэфа I і арцыбіскупа Венскай архідыяцэзіі Франца Хавіера Наля.

У часе Другой сусьветнай вайны сакрыстыя храму была разбураная пры бамбаваньні, ад чаго загінулі 14 чалавек. У 1999 адбыўся капітальны рамонт будынку.

## Архітэктура
Касьцёл пабудаваны ў нэараманскім стылі і стаў адной зь першых жалезабэтонных збудаваньняў у Вене. Адметная асабліваць — 56-мэтровыя вежы са спэцыфічнымі дахамі.

У 1958 року ў касьцёл быў перавезены алтар з , зроблены ў 1833.

## Літаратура
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына парафіі Нойзымэрынгу 
* Вікі-энцыкляпэдыя Вены 

Катэгорыя:Зымэрынг
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Вены
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Венская архідыяцэзія
Катэгорыя:Нэараманскія збудаваньні Аўстрыі
Катэгорыя:Нэараманскія хрысьціянскія храмы
Катэгорыя:Гісторыка-культурная спадчына Аўстрыі
Цудоўнае падарожжа Нільса Гольгэрсана зь дзікімі гусямі

**Цудоўнае падарожжа Нільса Гольгэрсана зь дзікімі гусямі па Швэцыі** () — казачны раман швэдзкай пісьменьніцы Сэльмы Лагерлёф () выдадзены у дзьвюх кнігах у 1906-1907 гадах. Першапачаткова быў напісаны як займальны падручнік па геаграфіі і ўваходзіў у сэрыю *«Падручнікі для швэдзкіх пачатковых школаў».*

У творы распавядаецца пра Нільса Гольгэрсана, якога гном ператварае ў карліка й той на дворным гусі пачынае падарожжа разам зь дзікімі гусямі па гістарычным куткам Швэцыі.

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Швэдзкая літаратура
Катэгорыя:Казкі
Пётар Багратыён

Князь **Пётар Іва́навіч Багратыён** (; 1765, Тыфліс ці Кізьляр — , сяло Сіма Ўладзімерскай губэрні, Расейская імпэрыя) — расейскі генэрал ад інфантэрыі, шэф лейб-гвардыі Егерскага полку, галоўнакамандуючы 2-й Заходнім войскам на пачатку вайны 1812 году. Старэйшы брат генэрал-лейтэнанта расейскага войска князя Рамана Іванавіча Багратыёна й дзядзька генэрал-лейтэнанта расейскага войска, інжынэра й вучонага-мэталюрга князя Пятра Рамановіча Багратыёна (сына Рамана Іванавіча Багратыёна).

## Памяць
Ягоным імем названа вуліца ў Менску.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1765 годзе
Катэгорыя:Генэралы Расейскай Імпэрыі
Васіль Варанянскі

**Васі́ль Трафі́мавіч Вараня́нскі** (, сяло Дзіканька Палтаўскага павету Палтаўскай губэрні, Расейская імпэрыя — 24 верасьня 1943) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Менскай вобласьці падчас нямецка-савецкай вайны.

## Біяграфія
У Чырвонай Арміі з 1919 году. Удзельнік грамадзянскай вайны, баёў каля возера Хасан ў 1938 годзе.

Напярэдадні нямецка-савецкай вайны Варанянскі быў камандзірам асобнага батальёну сувязі ў Магілёве. 22 чэрвеня 1941 пайшоў да фронту. Апынуўся ў акружэньні. Зь невялікай колькасьцю жаўнераў упарта прабіваўся на ўсход, але лінія фронту ўсё адсоўвалася. У верасьні 1941 ён далучыўся да партызан і хутка стаў камандзірам атраду.

У партызанах зь верасьня 1941: камандзір групы, атраду, у верасьні 1942 — верасьні 1943 партызанскай брыгады «Народныя мсьціўцы» імя Варанянскага (брыгадзе далі імя Варанянскага пасьля таго як ён загінуў).

У верасьні 1943 быў выкліканы да Цэнтральнага штабу партызанскага руху ў Маскве. У ноч з 13 на 14 верасьня на партызанскі аэрадром у Бягомелі прызямліўся самалёт, на якім камандуючы брыгадай паляцеў да сталіцы. Але празь некалькі гадзін у брыгаду прыйшла тэлеграма: «Палкоўнік Варанянскі загінуў пры пералёце лініі фронту».

## Памяць
Імем Варанянскага названы вуліцы ў Менску й Плешчаніцах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Воронянский Василий Трофимович

Катэгорыя:Партызаны нямецка-савецкай вайны
Міхнавічы

Назву **Міхнавічы** маюць:

* Міхнавічы — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Міхнавічы — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Міхнавічы — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці
Войневічы

Назву **Войневічы** маюць:

* Войневічы — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Войневічы — вёска ў Зьдзецельскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Войневічы — вёска ў Зэльвенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Войневічы — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Вонкавыя спасылкі
*