Імёны ліцьвінаў

**Імёны старажытных ліцьвінаў** (*літвінаў*, *ліцьвіноў*) — засьведчаныя ў пісьмовых крыніцах асабовыя імёны тытульнага народу Вялікага Княства Літоўскага — ліцьвінаў.

## Германскія імёны

### Паходжаньне

Даўнюю традыцыю атаясамліваньня мясцовых літоўскіх (беларускіх) формаў зь іх германскімі адпаведнікамі засьведчыла напісаньне імя Жыгімонта Люксэмбурскага ў выкананым на загад караля і вялікага князя Казімера Ягайлавіча кірылічным надпісе ў Сьвятакрыскай капліцы Кракаўскага каралеўскага замка (1471 год): «*…з пакаленьня Цэсарскага продка пранайясьнейшага *'Жыгімонта*' Пана земь Ракускай, Чэскай, і Вугорскай*». Тым часам яшчэ вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч (1365—1440) ва ўласных лацінамоўных дакумэнтах азначаў сябе германскім імём Sigismundus. Гэтае ж імя пасьлядоўна ўжывалі ў лацінамоўных дакумэнтах вялікія князі з дынастыі Ягайлавічаў — Жыгімонт Стары і Жыгімонт Аўгуст.

На тоеснасьць імя Вітаўт з германскім імём *Witold* (*Witolt*), вядомым за шмат гадоў да зьяўленьня літоўскага вялікага князя, а таксама на сьведчаньне атаясамліваньня гэтых імёнаў — адпаведную германскаму імю лацінізацыю імя Вітаўта (*Witoldus*) — зьвяртае ўвагу польскі лінгвіст . Ён жа зазначае, што германскія імёны на *-old* (або *-аld*) бытавалі ў Польшчы яшчэ ў XIII—XIV стагодзьдзях. Тым часам сярод паноў Малдаўскага княства пашырылася імя *Витолтъ* (цалкам адпаведнае германскаму *Witolt*), якое прыйшло ў Малдову не зь Вялікага Княства Літоўскага. Прытым гэтая форма імя ў малдаўскім пісьменстве адзначаецца раней за яе зьяўленьне ва ўкраінскім пісьмовых крыніцах.

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што прускі храніст Віганд Марбурскі пісаў пра герцага Альгерда з Гогенштайну, тым часам пра аднаго з каралёў Ангельшчыны Альгерда VIII стагодзьдзя пісаў аўтар хронікі Ўсходняй Фрызіі. Спэцыяліст у галіне анамастыкі  тлумачыць імя Альгерд з германскіх моваў, такое ж тлумачэньне даецца ў беларускім «Слоўніку асабовых уласных імёнаў», выдадзеным у 2011 годзе. Павал Урбан таксама зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй Фрызіі пад 1422 годам упамінае Любарта з Шмаленбургу, а пад 1417 годам — іншага Любарта зь Мюнстэру. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў Тэўтонскага ордэну, што месьцілася ў месьце Утрэхце (Нідэрлянды). Германскае паходжаньне імя Любарт (''Lubart'', ''Lubard'', ''Lubert'') сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным Польскай акадэміяй навук.

Тое, што ліцьвіны былі «*аднаго народу*» з готамі і гепідамі, «*на што імёны іх князёў і каралёў ясна паказваюць*», адзначаў Мацей Стрыйкоўскі ў сваёй Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі. Ён падаваў усходнегерманскія імёны і імёны ліцьвінаў у іх германскіх формах (*[[Альгімонт|Algimunt]]*, *[[Германт|Germunt]]*, *[[Рамант|Romunt]]*, *[[Нарымонт (імя)|Narimunt]]*, *[[Даўмонт (імя)|Dowmunt]]*, *[[Скірмант|Skirmunt]]*), у тым ліку літоўскае імя *Rodiswid* і гепідзкае *Rodiswida*. На тоеснасьць імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў (герулаў і лянгабардаў) таксама зьвяртаў увагу Альбэрт Каяловіч у выдадзенай у 1650 годзе лацінамоўнай «Гісторыі Літвы». У гэтай жа працы ён упамінае Сьвінтарога «*in campo Swintoroha*», у імі якога ўжывае неўласьцівае для летувіскай мовы фрыкатыўнае ''г (h)'', а іншыя імёны ліцьвінаў пасьлядоўна падае ў іх германскіх формах — ''Olgerdus'', ''Vitoldus'', ''Gastoldus'', ''Rimundus'', ''Germundus'', *Sigismundus* і г. д. На вялікае падабенства імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў (готаў) таксама зьвяртаў увагу  ў выдадзеным у 1789 годзе гербоўніку Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. На германскі характар імёнаў ліцьвінаў і меркаванае германскае паходжаньне валадароў Літвы (падобна валадарам Русі) зьвяртаў увагу дацкі гісторык . Германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне шэрагу літоўскіх шляхецкіх прозьвішчаў (у тым ліку на Жамойці) сьцьвярджалася ў артыкулах «Жамойць» Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда (1868 год) і «Літва» Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў (1884 год).

Высунутыя ў рэчышчы палітыкі летувізацыі тлумачэньні імёнаў ліцьвінаў зь летувіскай мовы рашуча адпрэчваў народжаны на Віленшчыне лінвіст Уладзіслаў Юргевіч (1818—1898), які азначыў іх як «*кур’ёзныя*». Для народжанага на Берасьцейшчыне гісторыка Юзэфа Эдварда Пузыны (1878—1949), які паходзіў з старажытнага княскага роду Пузынаў, не выклікала сумневаў германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне цэлага шэрагу імёнаў ліцьвінаў. Ён жа крытыкаваў прыпісваньне тым імёнам балтыйскага паходжаньня. Тое, што імёны літоўскіх князёў і баяраў мелі паўночнагерманскае, а не жамойцкае паходжаньне, адзначаў народжаны і выхаваны на Ашмяншчыне дзяржаўны дзяяч Сярэдняй Літвы генэрал Люцыян Жалігоўскі.

Францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн (1904—1974), які ў 1934—1938 гадох выкладаў ва ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага ў Коўне, у сваім дакладзе на Першым Міжнародным кангрэсе тапанімікі і антрапанімікі ў Парыжы (1938 год) зазначыў, што «*нават сёньня амаль усе літоўскія шляхецкія імёны маюць [[Гоцкая мова|гоцкае]] паходжаньне*». На падставе ўласных шматгадовых дасьледаваньнях ён прыйшоў да высновы, што многія літоўскія ўласныя імёны альбо будуюцца паводле германскіх, альбо ёсьць запазычанымі з германскіх. У 1948 годзе Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што гіпатэтычныя балтыйскія этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку Казімер Буга і Райнгольд Траўтман) ня маюць ніякай навуковай вартасьці.

Пераканаўчасьць пададзенай Раймондам Шмітляйнам аргумэнтацыі наконт літоўскіх імёнаў з асновай *-монт-* (Жыгімонт ды іншыя) засьведчыў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн. Па працяглым маўчаньні зь летувіскага боку, у 1966 годзе на старонках летувіскага савецкага часопісу «Baltistica» зьявілася рэцэнзія летувіскага савецкага тапаніміста Аляксандраса Ванагаса з рэзкай крытыкай гэтых высноваў і наступнай заявай: «*што да повязі літоўскай антрапаніміі з германскай, то трэба падкрэсьліць складанасьць гэтага пытаньня*». Аднак прытым Ванагас мусіў быў прызнаць, што «*падабенства паміж некаторымі найбольш старажытнымі літоўскімі і германскімі антрапонімамі сапраўды існуе*».

У 1989 годзе навуковая супольнасьць Летувы фактычна прызнала, што сэнс складаных імёнаў сярэднявечнай літоўскай шляхты цяжка патлумачыць з пункту гледжаньня летувіскай мовы.

Летувіскі эміграцыйны лінгвіст  у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 2003 годзе, спасылаецца на дасьледаваньні Раймонда Шмітляйна і прызнае наяўнасьць вялікай колькасьці падобных адзінак у старажытнай літоўскай («*балтыйскай*») і германскай антрапаніміі, а таксама зазначае: «*мабыць, падабенства пералічаных адзінак у большасьці выпадкаў ня ёсьць толькі фармальным*» і што «*выпадковае падабенства вялікай колькасьці адзінак такой даўжыні ўяўляецца малаімаверным*» (Гаўдземунда — *Gaudemund*, Вільгейда — *Williheid*, Скірмунт — *Sciremunt*, Тэўтыгерд — *Teutgerdis*, Таўтвід — *Teutwidis*, Румбольд — *Rumbold*, Германт — *Germont*, Валімонт — *Walmont*, Мундыгерд — *Mundgerd*, Мунтвіл — *Muntwil*, Талімунт — *Talamund*, Эйсмунт — *Eismund*, Саргоўд — *Saregaud*, Відзігайла — *Widigail*, Бірыбольд — *Beribald*, Вісігерд — *Visigerd*, Вільгерд — *Vilgerd*, Керстын — *Kerstin*, Гендрута — *Genedrudis*, Монтвін — *Mondawin*, Відзімонт — *Widimunt*, Вілімонт — *Willimunt*, Гаштольд — *Gastold*, Нарталт — *Nartolt*, Барталт — *Bartolt* ды іншыя). Тое, што вялікая колькасьць германскіх адпаведнікаў не дазваляе лічыць такія супаданьні выпадковасьцю, Юркенас адзначыў яшчэ ў 1976 годзе.

Спэцыяліст у галіне анамастыкі Ігар Капылоў зьвяртае ўвагу на тое, што навуковая супольнасьць не прымае летувіскіх этымалёгіяў імёнаў ліцьвінаў. Лінгвіст і літаратуразнаўца-мэдыявіст Аляксандар Бразгуноў разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-кельцкага іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную з наступных прычынаў:
* Нерэпрэзэнтатыўнасьць лексычнага фонду летувіскай мовы для вытлумачэньня падобных імёнаў (прытым абсалютная большасьць словаў, запісаных у сучасным Вялікім слоўніку летувіскай мовы, нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя)
* Перадача ў летувіскай мове націскнога *о* праз *а*
* Брак у двухасноўных летувіскіх словах злучальных галосных
* Перакручваньне генэтычных асноваў імёнаў у летувіскай перадачы

Увогуле, сучасныя беларускія мовазнаўцы адзначаюць слушнасьць меркаваньня пра германска-кельцкае паходжаньне імёнаў ліцьвінаў.

Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з усходнегерманскіх моваў і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў. Сярод германскіх рысаў імёнаў ліцьвінаў ён адзначае захаваньне спалучэньняў *-ск-* і *-св-* (Скірмунт, Свальгед), уласьцівае для германскіх моваў і неўласьцівае для ўсходнебалтыйскіх, наяўнасьць дыфтонгу *-эй-* (Эйвільд, Эймант), якога няма ў летувіскай мове, а таксама ўласьцівыя для германскіх імёнаў канчаткі *-ен* (Гердзень, Тройдзень, Віцень), *-уд/-ут* (Гердуд, Кейстут, Яўнут) і *-іла*, *-ула* (Вайдыла, Віршула), якіх няма ў балтыйскіх імёнах. На карысьць унутранага ўсходнегерманскага (гоцкага) уплыву ў Літве і яго ўзьдзеяньня на ўрадавым узроўні сьведчыць наяўнасьць вялікай колькасьці рэліктаў усходнегерманскай мовы ва ўрадавай лексыцы Вялікага Княства Літоўскага (сок, дзякла, скарб, скарга, шкода, харугва, скрыня, грунт, копа, бонда, рум ды іншае) — як і германізмаў у базавай лексыцы беларускай мовы (буда, дах, рада, дзякуй, боты, гмах, кошт, струмень, гвалт, варта, мусіць, трапіць, рахаваць ды іншае). Як падсумоўвае Алёхна Дайліда, *«[[Летувізацыя|„Балтыйская“ тэорыя]] не пацьверджана нічым наогул (у тым ліку і імёнамі). Балтыйская тэорыя не адлюстроўвае ніякіх гістарычных рэаліяў, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня [[Езуіты|езуітаў]] проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]], распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] германскае шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх балтыйскіх плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы выняткова [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы»*.

### Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі

## Славянскія імёны
Ужо ў XIV — першай палове XV стагодзьдзяў адначаліся славянскія імёны ліцьвінаў: Кумец, Круглец, Няжыла, Рачко, Некраш, Неруш, Воўчка, Жук, Качан, Братоша, Лугіна, Радзім, Чапурна ды іншыя.

Пазьней сярод ліцьвінаў пашырыліся такія славянскія імёны, як Дабрагост, Дабяслаў, Завіша, Прадслаў (Прадслаў Даўгердавіч, Прадслаў Даўкінтавіч, Прадслаў Шадзіборавіч), Станіслаў, Судзівой, Уладзіслаў ды іншыя. Як зазначае менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, баярын-ліцьвін мог мець славянскае імя, а сыну зноў даць германскае: напрыклад, былі такія імёны, як Мантыгайла Жукевіч, Радзівіл Багданавіч, Даўмонт Воўкавіч, Юндыл Рачковіч. З Попісу войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году відаць, што бальшыню шляхты Літоўскае зямлі (у вузкім сэнсе) складалі шляхцічы з такімі славяна-германскімі імёнамі, — з чаго відаць, што чыста ўся германская шляхта Літвы цалкам славянізавалася.

Разам з тым, сярод славянскага з паходжаньня баярства часам сустракаліся германскія (гоцкія) імёны: Бутрым Якубавіч Неміровіч, Гетаўт Каленікавіч. Апроч таго, сустракаліся імёны ліцьвінаў, утвораныя ў выніку спалучэньня германскіх і славянскіх асноваў (*Станквилъ [[Манвіл|Монвиловичъ]]*, *Stazwiłowei*).

## Царкоўныя імёны
З пашырэньнем уплыву ў Вялікім Княства Літоўскім Канстантынопальскай і Рымскай цэркваў сярод ліцьвінаў пачалі бытаваць адпаведныя царкоўныя імёны. Ужо ў 1390 годзе пры двары Ягайлы служыў ліцьвін () Барыс, лоўчыя ліцьвін Кузьма і ліцьвін Цімуш. Ліцьвін Барыс таксама ўпамінаецца ў 1394 годзе поруч зь вялікім князем Вітаўтам. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што царкоўныя імёны часта ўжываліся ў народных формах: Іван — Івашка, Дзьмітры — Міцько, Мацьвей — Матысь або Мацко, Аляксей — Алёхна, Юры — Юшко ды іншыя.

Апроч таго, сярод ліцьвінаў даволі рана пачало бытаваць імя Барташ (Барташ Монтаўтавіч, Барташ Табаравіч ды іншыя), якое ёсьць агульнай для славянаў і германцаў народнай формай царкоўнага імя Барталамей.

З часам імёны кананізаваных Канстантынопальскай і Рымскай цэрквамі сьвятых цалкам выціснулі большасьць сваіх германскіх і славянскіх папярэднікаў, якія працягнулі бытаваць у патранамічных прозьвішчах і прыдомках.

## Балтыйскія імёны
Адзначаецца магчымасьць бытаваньня сярод ліцьвінаў імёнаў балтыйскага паходжаньня, бо ліцьвіны сутыкаліся з балтыйскімі плямёнамі, жылі побач або ўперамешку зь імі. Таксама і выхадцы з балтыйскіх плямёнаў маглі запазычыць імёны ліцьвіноў.

Сярод прыкладаў балтыйскіх з паходжаньня імёнаў можна адзначыць імя Жыбенцяй (*Жибентяи*; ад  'паліць, асьвятляць', *žibintas* 'ліхтар') — аднаго з забойцаў вялікага князя Кейстута.

## Глядзіце таксама
* Нарманская тэорыя

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — : Права і эканоміка, 2010. С. 209—213.
* 
* Ласкоў І. Жамойцкі тупік // Літаратура і мастацтва. 17 верасьня 1993. С. 14—15.
* Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць : вучэбны дапаможнік / Г. Мезенка, В. Ляшкевіч, Г. Семянькова; М-ва адукацыі РБ, УА «ВДУ імя П. М. Машэрава». — Віцебск: Выд-ва УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2006. — 238 с — Бібліягр.: с. 194—214. — .
* 
* Чаропка В. Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх // Беларускі гістарычны часопіс. № 6, 2001. С. 42—53.
* Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. — 1708 Sp.
* Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. — 118 s.
* Bergh L. Ph. C. Historische beschouwing der Nederlandsche Eigennamen // Taalkundig magazijn of gemengde bijdragen tot de kennis der Nederduitsche taal. 4o Deel, 1842. S. 307—338, 541—578.
* Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. — 244 S.
* Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. — 162 S.
* Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. — 338 S.
* Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6: Familiennamen aus Rufnamen. — Berlin; Boston: De Gruyter, 2017. — 862 S. .
* Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 1—80.
* Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. — 219 S. 
* Förstemann E. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1.: Personennamen. — Bonn, 1900. — 1699 Sp.
* Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 1: Zu den ältesten Berührungen zwischen Römern und Germanen, Die Franken. — Berlin, 1970. — 474 S.
* Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. — 329 S.
* Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. — 252 S.
* Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York: Walter de Gruyter, 1988. — 417 S. .
* Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. — 622 S. .
* Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln; Graz: Böhlau, 1967. — 299 p.
* Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. — 266 S.
* Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. — 94 S.
* Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. — 437 S.
* Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. — 264 S.
* Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. — 64 S.
* Köbler G. Gotisches Wörterbuch. — Leiden, 1989. — 716 S. .
* Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 1—245.
* Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 247—367.
* Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. S. 1—102.
* Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. — 195 S.
* Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. — 399 S.
* Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. Teil: Text. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. — 874 S. .
* Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. II. Teil: Register. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1990. — 664 S. .
* Schlaug W. Die altsächsischen Personennamen vor dem Jahre 1000. — Lund: C. W. K. Gleerup, 1962. — 197 S.
* Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. — 309 S.
* Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. — 787 S.
* Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. — 235 p.
* Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham: English Place-Name Society, 2023. — 305 p. .
* Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. — 235 p.
* Ferguson R. The Teutonic Name-System applied to the Family Names of France, England & Germany. — London, 1864. — 606 p.
* Forssner T. Continental-Germanic Personal Names in England in Old and Middle English Times. — Uppsala, 1916. — 289 p.
* Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum: A List of Anglo-Saxon Proper Names from the Time of Beda to that of King John. — Cambrigde, 1897. — 601 p.
* Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. — 237 p.
* Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. — 563 p. .
* Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 95—106.
* Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 15—20.
* Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 81—88.
* Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—168.
* Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292.
* Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie // Proceedings of the Eighth International Congress of Onomastic Sciences. — De Gruyter Mouton, 1966. P. 469—480.
* Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII—XII). — Tübingen: Niemeyer, 1999. — 565 p. .
* Francovich Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e Antroponimia. — Rom: Artemide, 1999. — 286 p. .
* Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. — 400 s.
* Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo: Det Norske Samlaget, 1982. — 239 s. .
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Nr. 9—10, 11—12, 1913; Nr. 1—2, 3—4, 5—6, 1914.
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5 (1920); T. 6 (1921—1923); T. 7 (1924—1925); T. 8 (1926—1927); T. 9 (1928—1929).
* Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 1997. .
* Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 2002. .
* Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 79—106.
* Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. .
* Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. — 1306 sp.
* Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala: Institutet för språk och folkminnen, 2007. — 345 s. .
* Sveriges medeltida personnamn. Hft. 1—17. — Uppsala; Lund, 1967—2016.

## Вонкавыя спасылкі
* Nordic Names

Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Славяне
Катэгорыя:Балты
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае