open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чамзінскі раён

**Чамзінскі раён** (, , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца сяло Чамзінка.

## Геаграфія
Чамзінскі раён геаграфічна разьмешчаны ў цэнтры ўсходняй частцы Рэспублікі Мардовія. Тэрыторыя раёну складае 1009,5 км². Чамзінскі раён самы ўзвышаны ў Мардовіі. Тут знаходзіцца самая высокая кропка ў рэспубліцы, разьмешчаная яна ў раёне сяла Вялікае Марэсява і роўная 324 м над узроўнем мора. Крыху ніжэй — Лысая гара, адкуль пайшоў цэмэнтны завод.

Чамзінскі раён мяжуе на паўночным усходзе з Ацяшаўскім, ўсходзе — Дубёнскім, поўдні — Бальшабярэзьніцкім і трохі Лямбірскім, захадзе — Рамаданаўскім і паўночным захадзе — Ічалкаўскім раёнамі.

Чамзінскі раён знаходзіцца ў 50 кілямэтрах ад сталіцы Рэспублікі Мардовія — гораду Саранску.

## Гісторыя
Створаны 16 ліпеня 1928 году.

## Дэмаграфія
На 2017 год насельніцтва раёну налічвала 8336 чалавек. У раёне пражываюць машканы, расейцы і татары.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* раён на афіцыйным сайце Мардовы.
* Сайт адміністрацыі раёну.
* Афіцыйны сайт раёну.
Раман Грышчук

**Рама́н Грышчу́к** (; ) — кіраўнік студыі «Мамахохотала», тэлевядоўца, актор. Уваходзіць да праекту часопісу «Forbes» пра 30 украінцаў, якія дасяглі посьпеху да таго, як ім споўнілася 30 рокаў. Пачынаў творчы шлях у камандзе КВЗ, «Зборны КПІ». Народны дэпутат Украіны 9-га скліканьня.

## Жыцьцяпіс
Раман Грышчук нарадзіўся ў Кіеве 27 жніўня 1989 року. Скончыў кіеўскую школу № 186 з мэдалём.

Скончыў Нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт Украіны «Кіеўскі політэхнічны інстытут імя Ігара Сікорскага» па спэцыяльнасьці біямэдычная інжэнэрыя.

У КПІ ўзначаліў каманду «Зборная КПІ» па КВЗ. Каманда дужа пасьпяхова выступала і карысталася папулярнасьцю публікі, гуляла ў Вышэйшай Украінскай Лізе КВЗ. Меў досьвед працы з студыяю «Квартал 95».

У 2013 годзе Раман разам зь іншымі ўдзельнікамі каманды арґанізавалі ўласны гумарыстычны праект — творчую студыю «Мамахохотала». Паводле Грышчука, назва азначае, што «добры жарт той, які ня сорамна распавесьці маме». Студыя выпускае рэґулярнае аднайменнай гумарыстычнае шоў на тэлеканале НЛО ТВ. Зьняла поўнамэтражны фільм «Інфаґолік», некалькі сэрыялаў і актыўна гастралюе з канцэртамі па Ўкраіне, выступала на зачыненых мерапрыемствах у Казахстане.

Восеньню 2015 року ажаніўся з акторкай студыі «Мамахохотала» і блоґеркай Ганнай Грэсь.

У 2019 годзе балятуецца па 222-й аднамандатнай акрузе Кіева ад партыі «Слуга народу» на пазачарговых выбарах у Вярхоўную Раду Ўкраіны і, набраўшы 28 350 голасаў выбарцаў (40,32% ад пратаколаў, прызнаных дзейнымі), стаўшы такім чынам народным депутатам Укратны 9-га скліканьня.

Чалец Камітэту Вярхоўнае Рады па пытаньнях адукацыі, навукі й інавацыяў. Сустаршыня ґрупы па міжпарлямэнцкіх сувязях з Турэцкаю Рэспублікаю, сустаршыня ґрупы па міжпарлямэнцкіх сувязях з Арґентынскаю Рэспублікаю.

## Праекты
* Вячэрняе гумарыстычнае шоў Мамахохотала.
* «Як гартаваўся стайл» (2 сэзоны).
* «Масьлюкі»
* Новая паліцыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага політэхнічнага інстытуту
Катэгорыя:Украінскія гумарысты
Катэгорыя:Комікі XXI стагодзьдзя
Катэгорыя:Украінскія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Заснавальнікі кінастудыяў
Катэгорыя:Акторы і акторкі XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Гульцы Вышэйшай лігі КВК
Катэгорыя:Чальцы партыі «Слуга народу»
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 9-га скліканьня
Катэгорыя:Акторы-палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Катэгорыя:Украінскія тэлевядучыя
Катэгорыя:ЗэКаманда
Катэгорыя:Выбарчая акруга 222
Катэгорыя:Комікі
Янчук

**Янчу́к**&nbsp;— прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Алесь Янчук ( 1956)&nbsp;— украінскі рэжысэр, прадусар, актор.
* Дзьмітры Янчук ( 1992)&nbsp;— украінскі веславальнік-канаіст.
* Мікалай Янчук (1859—1921)&nbsp;— беларускі пісьменьнік, этнограф, фальклярыст, літаратуразнавец, антраполяг.
* Павал Янчук ( 1986)&nbsp;— украінскі футбаліст.
* Сьцяпан Янчук ( 1944)&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзяяч.
* Уладзімер Янчук ( 1954)&nbsp;— беларускі псыхоляг.
Лапо

**Лапо** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Лапо — літоўскія шляхецкія роды.
* Анатоль Лапо ( 1963) — беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч.
* Аркадзь Лапо (1904—1983) — савецкі расьлінавод і сэлэкцыянэр, акадэмік АН Беларускай ССР.
* Іван Лапо (1869—1944) — беларускі гісторык.
Кавылкінскі раён

**Кавы́лкінскі раён** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Кавылкіна.

## Геаграфія
Кавылкінскі раён мяжуе з Кадошкінскім, Інсарскім, Тарбееўскім, Ацюр’еўскім і Краснаслабодзкім раёнамі, а таксама зь Пензенскай вобласьцю. Плошча раёну складае 2025,00 км².

## Гісторыя
Кавылкінскі раён быў утвораны 16 ліпеня 1928 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
SP Kava

**SP Kava** (сапраўднае імя — **Юрась Касьцень**; 27 сьнежня 1989, Вялейка, БССР, СССР) — беларускамоўны рэп-выканаўца. Адзін з заснавальнікаў і былы ўдзельнік гурту PANaNieba.

## Біяграфія
Нарадзіўся 27 сьнежня 1989 року ў Вялейцы, працяглы час жыў у Менску.

Адзін з заснавальнікаў гурту PANaNieba.

Уласную дзейнасьць у якасьці сольнага выканаўцы SP Kava прадэманстраваў, калі запісаў некалькі твораў па матывах гітоў Neuro Dubel i Akute.

У чэрвені 2013 прэзэнтаваў дэбютны ЕР «Што табе сніцца». У тым жа годзе быў намінаваны на прэмію «Героі року 2013» па вэрсіі Tuzin.fm. Па задуме SP Kava, праз усе песьні EP прасочваецца гісторыя дэпрэсіўнага героя, што зьбягае ад рэальнасьці ў сьвет падсьвядомасьці.

28 студзеня 2015 — новы рэліз «яМы». У міні-альбом увайшлі пяць трэкаў, у тым ліку «Думалі», запісаны для праекту «Re:Песняры». SP Kava шукае ня толькі свой уласны гук, але яшчэ й сэнсы па жыцьці.

SP Kava вылучаецца на беларускай рэп-сцэне тым, што не працуе па звыклай схэме, а ўскладняе сваю музыку. Ён спрабуе намацаць сваё, адрознае гучаньне.

## Дыскаґрафія
### Міні-альбомы
* Што табе сьніцца (2013)
* яМы (2015)

### Зборнікі
*  (2014), трэк «Думалі»

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейцы
Катэгорыя:Беларускія рэпэры
Кадошкінскі раён

**Кадошкінскі раён** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнае частцы Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца мястэчка Кадошкіна.

## Геаграфія
Кадошкінскі раён мяжуе з Старашайгаўскім, Рузаеўскім, Інсарскім, Кавылкінскім і Краснаслабодзкім раёнамі. Плошча раёну складае 612,64 км².

## Гісторыя
Кадошкінскі раён быў утвораны ў 1935 годзе адпаведнасьці з пастановай УЦВК. Аднак у студзені 1963 году ён быў расфармаваны і ўключаны ў склад Інсарскага раёну. Зноўку ўтвораны 27 траўня 1991 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
Ляцкі

**Ля́цкі** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* **[[Ляцкія]]** — вялікалітоўскі шляхецкі род.
** Іван Ляцкі (? — пасьля 9 студзеня 1552) — вялімаскоўскі дзяржаўны дзяяч.
** Тэадор Ляцкі (?—1611) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.
** Ян Альфонс Ляцкі (?—1646) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.
** Тэадор Аляксандар Ляцкі (?—1683) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.
* Яўген Ляцкі (1868—1942) — беларускі літаратуразнавец, этнограф.

## Тапонімы
* Баратынец Ляцкі — вёска ў Падляскім ваяводзтве Польшчы
* Косаў Ляцкі — места ў Мазавецкім ваяводзтве Польшчы
* Скверчын Ляцкі — вёска ў Мазавецкім ваяводзтве Польшчы
* Сток Ляцкі — вёска ў Мазавецкім ваяводзтве Польшчы

## Глядзіце таксама
* Ляцкія
* Лонцкі
Качкураўскі раён

**Качку́раўскі раён** (, , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца вёска Качкурава.

## Геаграфія
Качкураўскі раён мяжуе з Бальшабярэзьніцкім, Рузаеўскім, Інсарскім і Лямбірскім. Да таго ж на поўначы раён мяжуе з сталіцай рэспублікі горадам Саранск, а таксама з Ульянаўскай і Пензенскай абласьцямі, з ўсходу і поўдню адпаведна. Плошча раёну складае 816,46 км².

## Гісторыя
Качкураўскі раён быў утвораны ў 1928 годзе адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Гэты раён мае найбольшы адсотак мардоўскага насельніцтва ў Мардовіі, у асноўным гэта эрзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі
Ардатаўскі раён

Назву **Ардатаўскі раён** маюць адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ў Расеі:

* Ардатаўскі раён — раён у Мардовіі
* Ардатаўскі раён — раён у Ніжагародзкай вобласьці
Лонцкі

**Ло́нцкі** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Адам Дэзыдэры Сарыюш Лонцкі (1720—1784) — вайсковец Рэчы Паспалітае.
* Францішак Лонцкі (1562—1617) — польскі ксёндз.
* Эліяш Ян Лонцкі (1685) — вайсковец Рэчы Паспалітае.

## Глядзіце таксама
* Ляцкі
Храм Уваскрашэньня Хрыстова (Менск)

Адрас: м. Менск, вуліца Гамарніка, 27а.
Тэлефон: + 375 29 184-73-57.
Электронная пошта: info@voskresprihod.by

## Гісторыя храма
У канцы XVI ст. на месцы сучаснага храма Ўваскрэсеньня Хрыстова стаяла маленькая цэркаўка, але пазьней царква была разбурана. Найноўшая гісторыя парафіі пачынаецца з 1994 г. Увосень наступнага году Патрыярх Алексій ІІ асьвяціў закладны камень для будаўніцтва храма .

Людзі, якія прынялі ўдзел у будаўніцтве храма:

* Леанід Лагун;
* Марыёніла Анатольеўна Лагун (Хахракова; 08.03.1938 г. — 29.03.1993 г.).

## Архітэктура

У ліку сьвятынь-абраз з мошчамі прападобных Опцінскіх старцаў, вобраз нябеснага заступніка прыходу Іаана Кармянскага з часьціцай мошчаў, чыё імя носіць крыптавы прыбудоўка.

## Сьвятары

У храме на сёньняшні дзень служыць 4 сьвятара і 1 дыякан. Настаяцель храма протаіерэй Яўген Сьвідэрскі.

## Дзейнасьць

* Нядзельная школа;
* сацыяльная праца;
* бібліятэка;
* швейная майстэрня.

Рэжым працы храма:

Панядзелак 8:00 — 21: 00 Аўторак 8:00 — 21: 00 Серада 8:00 — 21: 00 Чацьвер 8:00 — 21: 00 Пятніца 8:00 — 21: 00 Субота 8:00 — 21: 00 Нядзеля 5:30-21: 00

## Вонкавыя спасылкі

* Храм Уваскрэсення Хрыстова
*Леонид Лагун https://timenote.info/ru/Leonid-Lagun?fbclid=IwAR1BC9Wd1F16CuWHXZqeLVO3m17cUxp-Fc7AMnoRHGu48MXYiFEGHxv-QnY

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Менску
Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
Мартын Купэр

**Ма́ртын Ку́пэр** (; 26 сьнежня 1928 году, Чыкага, ЗША) — амэрыканскі інжынэр, піянэр у сфэры бяздротавай камунікацыяў. Вынаходнік сотавага тэлефону.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў 1928 годзе ў Чыкага (ЗША) у сям’і габрэйскіх эмігрантаў з Украіны, якія жылі раней у мястэчку пад Кіевам. У 1950 годзе атрымаў дыплём ілінойскага тэхналягічнага інстытуту, стаўшы інжынэрам-электратэхнікі. Служыў у ВМС ЗША афіцэрам на падводнай лодцы, якая базавалася на Гаваях. Пасьля Карэйскай вайны Марцін уладкаваўся ў «Western Electric», дзе працаваў над стварэньнем тэлетайпу. А ў 1954 годзе стаў працаваць у кампаніі «Motorola». У гэты час Купэр працягваў вучыцца. Ступень магістра па электратэхніцы ён атрымаў у ільлінойскім тэхналягічным інстытуце, а па вечарах пачаў выкладаць.

У 1960 году Джон Ф. Мітчэл стаў галоўным інжынэрам у праектах партатыўных камунікацыяў у кампаніі. Працуючы ў кампаніі Motorola, Купэр займаўся ўдасканаленьнем аўтамабільнай радыётэлефоннай сеткі. Грувасткая і не зусім зручная, гэтая сувязь, тым ня менш, аказалася надзвычай папулярнай, і гэтая папулярнасьць працягвала імкліва расьці. У пачатку 1970-х Мітчэл прапанаваў Купэру пасаду кіраўніка аддзела, адказнага за аўтамабільную тэлефанію. Купэр выказаў ідэю, што памер мабільнага тэлефона трэба паменшыць да такога, каб людзі маглі насіць яго з сабой у руцэ. Праблему канфлікту блізкіх па частотах каналаў, а таксама аблягчэньне канструкцыі спрабавалі вырашыць тэхналягічна некалькі фірмаў, але на пачатак 70-х гадоў XX стагодзьдзя ніхто ў гэтым не атрымаў посьпех.

У хуткім часе была вылучана ідэя сотавага прынцыпу арганізацыі сетак мабільнай сувязі, заставаўся адкрытым толькі пытаньне, хто першы пісьменна яе рэалізуе. Фаварытам у той гонцы лічылася тэлефонная кампанія «AT & T», найбуйнейшай у ЗША — менавіта там вынайшлі «соты». 3 красавіка 1973 году ў «стане ворага» — канструктарскім аддзеле кампаніі Bell Laboratories — пачуўся тэлефонны званок. «Адгадай, адкуль я тэлефаную?» — пачуў у трубцы голас Марціна кіраўнік дасьледчага аддзелу Джоэл Энгель. — «Я тэлефаную табе з гэтага сотавага тэлефона» (Марцін Купэр тэлефанаваў зь першага ў сьвеце мабільнага тэлефона мадэлі «DynaTAC» вагой у 1,15 кг і памерамі 22,5х12,5х3,75 см. У ім было 2 тысячы дэталяў. Зараду акумулятара хапала на 20 хвілін гутаркі. На распрацоўку першай мадэлі сотавага тэлефона кампанія выдаткавала 15 гадоў і 90 мільёнаў даляраў).

Гэта быў першы званок, зьдзейсьнены з сотавага тэлефона, і ён, фактычна, стаў пачаткам новай эпохі ў галіне тэлекамунікацыяў.

Марцін Купэр пазьней успамінаў: «Ня памятаю, што ён тады адказаў, але, ведаеце, мне падалося, што я чуў, як рыпяць яго зубы». Шмат гадоў пазьней Рычард Фрэнкель (Richard Frenkiel), кіраўнік аддзела сыстэмных распрацовак Bell Laboratories, сказаў пра Dyna-Tac:

«Гэта быў сапраўдны трыюмф. На той момант мы выкарыстоўвалі ў машынах 14-кіляграмовыя тэлефоны. Іх здольнасць зьмясьціць усё неабходнае ў 1 кг была вялікім прарывам».

## Вонкавыя спасылкі

* Інтэрвію на TWiT.tv.

Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Краснаслабодзкі раён

**Краснаслабодзкі раён** (, , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнае частцы Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Краснаслабодзк.

## Геаграфія
Краснаслабодзкі раён мяжуе зь Ельнікаўкім, Старашайгаўскім, Кадошкінскім, Кавылкінскім, Ацюр’еўскім і Цемнікаўскім раёнамі. Плошча раёну складае 1379,29 км².

## Гісторыя
Краснаслабодзкі раён быў утвораны 16 ліпеня 1928 году адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 23 531 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
Лямбірскі раён

**Ля́мбірскі раён** (, , , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнае частцы Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца вёска Лямбір.

## Геаграфія
Лямбірскі раён мяжуе з Рамаданаўскім, Чамзінскім, Бальшабярэзьніцкім, Качкураўскім, Рузаеўскім і Старашайгаўскім раёнамі, а таксама з сталіцай рэспублікі горадам Саранск на поўдні. З поўначы раён атачае Ніжагародзкая вобласьць. Плошча раёну складае 1379,29 км².

## Гісторыя
Лямбірскі раён быў утвораны 20 ліпеня 1933 году адпаведнасьці з пастановай УЦВК. Вылучаны як асобны раён зь пераважна татарскім насельніцтвам, якое на той час складала 73%.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 34 323 чалавек. Абсалютную большасьць складаюць расейцы, сярод іншых нацыянальнасьцяў пераважаюць татары, макшаны і эрзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
Рузаеўскі раён

**Руза́еўскі раён** (, , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Рузаеўка.

## Геаграфія
Рузаеўскі раён мяжуе з Качкураўскім, Інсарскім, Кадошкінскім, Старашайгаўскім і Лямбірскім раёнамі. На ўсход ад раёну месьціцца сталіца рэспублікі горад Саранск. На поўдні мяжуе зь Пензенскай вобласьцю. Плошча раёну складае 1118,25 км².

## Гісторыя
Рузаеўскі раён быў утвораны 16 ліпеня 1928 году адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 64 435 чалавек, зьяўляючыся самым населеным раёнам Мардовіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
Цяньгушаўскі раён

**Цяньгушаўскі  раён** (, , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца сяло Цяньгушава.

## Геаграфія
Цяньгушаўскі раён геаграфічна разьмешчаны на паўночным-захадзе Рэспублікі Мардовія і мяжуе з Разанскай і Ніжагародзкай абласьцямі. Па тэрыторыі раёну працякае самая буйная рака Мардовіі Мокша (на тэрыторыі раёну працягласьць яе 58 км). Немалую плошчу займаюць азёры: Вялікае Такушэўскае, Мардоўскаяі, Піяўскае, Вялікае Кураескае і іншыя.

## Гісторыя
Створаны 16 ліпеня 1928 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раёну на афіцыйным сэрвэры Мардовіі
* Сайт Адміністрацыі раёну
Тарбееўскі раён

**Тарбееўскі раён** (, , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Мардовіі ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца пасёлак Тарбеева.

## Геаграфія
Тарбееўскіраён геаграфічна разьмешчаны на паўднёвым-захадзе Рэспублікі Мардовія і мяжуе на ўсходзе з Кавылкінскім, на поўначы з Ацюр’еўскімі, на захадзе з Зубавапалянскім раёнамі Мардовіі. На поўдні — са Спаскім раёнам Пензенскай вобласьці.

## Гісторыя
Створаны 16 ліпеня 1928 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раёну на афіцыйным сэрвэры Мардовіі
* Сайт Адміністрацыі раёну
Шомлёйская галушка

**Шо́млёйская галушка** () — традыцыйны дэсэрт вугорскае кухні. Уяўляе сабой шматслойны торт з джэмам і разынкамі з ромам, які падаюць з сьмятанкавым крэмам і шакалядным соўсам.

## Назва
Назва торту паходзіць ад назвы патухлага вулькану Шомлё, у мэд’е Вэспрэм на захадзе Вугоршчыны. Рэцэпт дэсэрту стварыў у 1950-я гады кухар Карай Голерыц, які працаваў у Рэстарацыі Гундэля ў Будапэшце.

## Прыгатаваньне
Цеста для Шомлёйскай галушкі гатуюць з узьбітых яечных бялкоў з цукрам, да якіх дадаюць жаўткі з мукой. Затым цеста дзеляць на тры роўныя часткі: у першую частку дадаюць валоскіх гарэхаў, у другую — какаву, а ў трэцюю — нічога не дадаюць. З кожнай частак фармуюць каржы і запякаюць іх у духоўцы.

Для прыгатаваньня крэма кіпяцяць малако з ванільлю і дадаюць туды жаўткі з працертымі цукрам і мукой. Для сыропу ў ваду дадаюць цытрыну й апэльсінавую цэдру й вараць 15 хвілін, а калі сыроп астыне, дадаюць у яго ром.

Корж з гарэхамі прапітваюць адной трацінай сыропу, пасыпаюць адной трацінай гарэхаў і разынак і абмазваюць трацінай крэму. На гэта кладуць корж з какавай і робяць усё так сама, затым кладуць трэці корж, але перад тым, як дадаць крэм, яго змазваюць джэмам (звычайна, абрыкосавым), пасьля чаго пасыпаюць какава-парашком. Гатовы торт ставяць на некалькі гадзінаў у лядоўню.

Перад сэрвіроўкай торт упрыгожваюць узьбітай сьмятанкай і шакалядным соўсам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Шомлойская галушка (Somlói galuska)

Катэгорыя:Вугорская кухня
Катэгорыя:Тарты
Мокша (рака)

**Мо́кша** ( ці *Ёў*) — вялікая рака ў Мардовіі, Пензенскай, Ніжагародзкай і Разанскай абласьцях, правы прыток Акі, ўцякае ў Аку за 350 км ад яе вусьця, ніжэй гораду Касімава.

Даўжыня— 656 км, плошча басэйну — 51 тыс. км².

У 1950-х гадах у сярэднім цячэньні ракі было пабудавана некалькі гідравузлоў з ГЭС, але без суднаходных шлюзаў. У 1955 годзе за 2 км ніжэй вусьця ракі Цны на рацэ Мокша быў пабудаваны Расыпухінскі гідравузел з ГЭС і драўляным суднаходным шлюзам. Суднаходзства па рацэ ажыцьцяўлялася да сярэдзіны 1990-х гадоў.

Прытокі: правыя — Іса, Сівінь, левыя — Вад, Цна.

Гарады на рацэ: Цемнікаў, Краснаслабодзк, Кавылкіна. 

Катэгорыя:Рэкі Мардовіі
Катэгорыя:Рэкі Ніжагародзкай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Пензенскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Разанскай вобласьці
Міхась Мялешка

**Міха́сь Вінцэ́нтавіч Мяле́шка** (, Скары, цяпер Мядзельскі раён Менскай вобласьці — 19 красавіка 1941, Самара; псэўданімы: *Міхалка Скарэўскі*, *Міхалка С.*; крыптанімы: *М.-о*, *М. М-о*, *N.*) — беларускі гісторык, этнограф, пісьменьнік, публіцыст.

## Жыцьцяпіс
З 1911 року працаваў на фабрыках у Пецярбургу. Удзельнічаў у гуртку Браніслава Эпімаха-Шыпілы. У 1914—1918 роках у расейскай арміі. З 1917 року сябра Беларускай сацыялістычнай грамады. З 1918 року працаваў у Віцебскім аддзяленьні Белнацкаму. У 1918—1921 роках навучаўся ў Віцебскім аддзяленьні Маскоўскага археалягічнага інстытуту. Працаваў у Віцебскім археалягічным інстытуце і губэрнскім архіве. У 1920—1921 роках служыў у Віцебскім губэрнскім вайскамаце. Зь лістапада 1922 року ў Менску.

Працаваў у Цэнтрархіве БССР; з 1927 року ў Цэнтральнай архіўнай управе БССР. З 1923 року чалец Інбелкульту. У 1923—1924 роках чытаў лекцыі па этнаграфіі ў Віцебскім пэдінстытуце. У 1926—1928 — выкладаў гісторыю Беларусі ў Камуністычным унівэрсытэце Беларусі.

Арыштаваны ДПУ БССР 18 ліпеня 1930 року па сфабрыкаванай справе «Саюзу вызваленьня Беларусі». Пастановай Калегіі АДПУ ад 10 красавіка 1931 року сасланы ў Самару на 5 гадоў. Паўторна арыштаваны 16 лютага 1938 року. Вызвалены з-пад сьледзтва 4 сакавіка 1940 року. Рэабілітаваны па першым прысудзе ў 1957, па другім — у 1962 року.

## Дзейнасьць
Дасьледаваў праблемы прыгоннага права, падзеі 1863—1864 і 1905—1907 рокаў у Беларусі. Аўтар працы пра Мялеція Сматрыцкага. Таксама вывучаў беларускую этнаграфію і архіўную справу. Удзельнічаў у арганізацыі архіўнай справы, этнаграфічных і краязнаўчых дасьледаваньняў.

У 1913 року апублікаваў першае апавяданьне «Родныя абразкі» ў альманаху «Маладая Беларусь». Друкаваўся ў газэтах «Наша ніва», «Вольны шлях», «Дзяньніца», «Савецкая Беларусь» з публіцыстычнымі артыкуламі пад псэўданімам *Міхалка Скарэўскі*.

## Сям’я
Дачка Міхаіла Мялешкі — Людміла Сакалова — пражывае ў Санкт-Пецярбургу. Ягоная ўнучка — Натальля Сьпічко, кампазытарка, аўтарка вакальнага цыклю «Самарский туесок», які гучаў па ўсесаюзным радыё ў выкананьні народнага артыста СССР Артура Эйзена.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* *Драўніцкі І.* Сын нарачанскага рыбака // Наша Слова № 22 (1069), 30 траўня 2012 г.
* Лецка Я. Вяртанне Міхася Мялешкі// Голас Радзімы. — № 10(2620), 11 сакавіка 1999 г.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* МЯЛЕШКА Міхаіл Вінцэнтавіч // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейскім павеце Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага аддзяленьня Маскоўскага археалягічнага інстытуту
Катэгорыя:Беларускія архівісты
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Памерлі ў Самары
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Цемнікаў

**Це́мнікаў** (, , , ) — горад у Рэспубліцы Мардовіі Расейскай Фэдэрацыі. Адміністрацыйны цэнтар Цемнікаўскага раёну.

Утворанае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэньне *Цемнікаўскае гарадзкое паселішча*, як адзіны населены пункт у ягоным складзе.

Самы стары горад Мардовіі.

## Геаграфія
Горад разьмешчаны на захадзе рэспублікі, на рацэ Мокшы (прыток Акі), за 159 км на паўночны захад ад Саранску.

За 3 км ад гораду знаходзіцца Раство-Багародзічны Санакса́рскі манастыр.

## Гісторыя
Зьяўляецца самы старым горадам Мардовіі. Заснаваны ў 1536 годзе на месцы цяперашняга сяла Стары Горад (перанесены на новае, больш зручнае месца на іншы бок Мокшы на загад Алены Глінскай). Цёмнікаўская крэпасьць уваходзіла ў склад Касімаўскага ханства. У 1779 годзе Цёмнікаў атрымаў статус павятовага гораду Тамбоўскай губэрні. Доўгі час уваходзіў у склад Тамбоўскай губэрні — павятовы горад Цемнікаўскага павету.

## Насельніцтва
Нацыянальны склад на 2002 год: расейцы — 61,10%, мардва — 33,67%, татары — 3,31%.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт городу Цёмнікава
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1536 годзе
Катэгорыя:Гарады Мардовіі
Катэгорыя:Цемнікаўскі раён
Вук (мультфільм)

**Вук** () — анімацыйны фільм пра прыгоды лісяня Вука, створаны ў 1981 годзе на вугорскай студыі «Панонія-фільм» паводле кнігі Іштвана Фэкетэ.

## Сюжэт
У адной лісінай сям’і нараджаеццца шмат малых лісянятаў. Адно зь іх — Вук — самае жвавае, разумнае й цікаўнае. Дзякуючы сваёй цікаўнасьці, Вук выбягае з нары на «паляваньне». У гэты самы момант на іхняе жытло трапіў паляўнічы з сабакамі і зьнішчае лісіную сям’ю.

Вук вяртаецца дадому, але нікога не знаходзіць. Перапужанае лісяня ня можа зразумець, куды зьніклі ягоныя блізкія. Тут у нару завітаў стары ліс Карак, які назваўся дзядзькам Вука і ўзяў яго жыць да сябе. Карак вучыць Вука мастацтву паляваньня і жыцьцю, і неўзабаве той становіцца сапраўдным паляўнічым. Вук даведваецца, што ў сьмерці ягонай сям’і павінны чалавек-паляўнічы, які жыве непадалёк. Нягледзячы на забарону Карака, Вук пачынае наведвацца на двор «гладкаскурага» і помсьціць таму, крадзячы ягоных кураў. Тамсама ў двары Вук сустрэў сваё каханьне — маладую лісу, якую спаймаў паляўнічы і пасадзіў у клетку. Вук вырашае выратаваць сваю сяброўку.

Карак дапамагае Вуку, але пазьней, ратуючыся ад перасьледу паляўнічых, Карак прыносіць сябе ў ахвяру, каб выратаваць маладых. Вук абяцае адпомсьціць «гладкаскураму» і зьнішчае ўсіх кур, а калі паляўнічы паўсюль расставіў пасткі на ліса, той здолеў яго абхітрыць, і чалавек разам з сваімі сабакамі трапляе ва ўласную пастку. А Вук зь сяброўкай пасяліліся ў нары Карака і ў канцы фільма ў іх нараджаюцца лісяняты.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка з кадрамі з мультфільму
* THE LITTLE FOX

Катэгорыя:Вугорскія мультфільмы
Катэгорыя:Мультфільмы 1981 году
Катэгорыя:Поўнамэтражныя анімацыйныя фільмы
Катэгорыя:Мультфільмы пра лісаў
Каралеўства вэгіраў

**Карале́ўства вэґі́раў** () або **Вэґі́рскае карале́ўства** — выдуманая сярэднявечная краіна з сэрыі гульняў ''«Mount & Blade»''. Вэґіры валодаюць, бадай, найлепшымі лучнікамі ў гульні, а гэтаксама маюць досыць нядрэнную пяхоту й цяжкую кавалерыю. Войскі вэґіраў аддаюць перавагу двуручнай зброі для наступу на сваіх праціўнікаў і жывуць у горыстых ды засьнежаных паўночна-ўсходніх межах Кальрадыі. Напачатку гульні каралём гаспадарства зьяўляецца Яроглек (). Прэтэндэнтам на прастол зьяўляецца князь Вальдым Вылюдак (). Сталіцай дзяржавы зьяўляецца Рэйвадын ().

## Сымбалі
Нацыянальнай жывёлай вэґіраў зьяўляецца сьнежны леапард, які намаляваны на іх гербе й на сьцягу караля Яроглека.

## Зьяўленьне ў гульні
Вэґіры — найстарэйшая фракцыя пасьля Свадыі. Гэтая фракцыя зьявілася ў гульні з вэрсіі 0.202.

## Паселішчы
Вэґіры маюць 4 месты, 8 замкаў і 16 вёсак.

## Характарыстыка

### Перавагі

* Выдатныя лучнікі й лёгкая пяхота.
* Добрыя вершнікі з высокай манэўранасьцю.
* Моцныя наступальныя магчымасьці з двуручнай зброяй.
* Недарагія войскі

### Слабасьці
Дрэнная абарончая здольнасьць з-за выкарыстаньня пяхотай і вершнікамі вышэйшага ўзроўню двуручнай зброі замест аднаручнай са шчытамі.

Войскі заслабыя супраць кавалерыі (асабліва цяжкай).

## Жаўнерства

## Прататып
Вэґірскае каралеўства зробленае на ўзор усходнеславянскіх краінаў, і асабліва Вялікага Княства Маскоўскага. Гэты вынік робіцца зь некалькіх прычынаў:

* Шляхта на сярэднявечнай Русі таксама называлася баярамі.
* Мясцовасьць нагадвае расейскую, таксама маюць тайговыя лясы.
* Геральдычныя знакі нагадваюць расейскія.
* Шлямы вэґіраў маюць завостраныя наканечнікі, падобныя насілі славянскія плямёны.

## Вонкавыя спасылкі
Артыкул пра Вэгірскае каралеўства па-ангельску

Артыкул пра Каралеўства вэгіраў па-расейску

Артыкул пра Каралеўства вэгіраў па-польску

Катэгорыя:Фракцыі Mount & Blade: Warband
Каралеўства нордаў

**Карале́ўства но́рдаў** () або **Но́рдаўскае** ці **Но́рдзкае карале́ўства** — выдуманая сярэднявечная краіна з сэрыі гульняў ''«Mount & Blade»''. Дзяржава знаходзіцца на поўначным захадзе Кальрадыі. Норды валодаюць найлепшай пяхотай у гульні. У Warband пачатковая тэрыторыя аддзелена мастом да ўсходу ад Сарґота (), які зьяўлецца самым прамым шляхам да места Вэрчэґ (). Гэты мост ахоўваецца замкам Ісьміраля (), які ўтрымліваецца вэґірамі, абмяжоўваючы ці, прынамсі, затрымліваючы падтрымку паміж нордамі на поўначы й поўдні ў выпадку вайны. Каралём зьяўляецца Раґнар (), колішні васал былога караля. Прэтэндэнтам на трон зьяўляецца сын мінулага караля, Летвін Падарожнік ().

## Паходжаньне
Паводле словаў гераіні Матэльд, норды паходзяць з Нардляндыі, якая знаходзіцца цераз мора на поўнач ад Кальрадыі.

## Сымбалі
Нацыянальнай жывёлай нордаў зьяўляецца крумкач, які намаляваны на іх гербе й на сьцягу караля Раґнара.

## Паселішчы
Норды маюць 3 месты, 7 замкаў і 14 вёсак.

## Характарыстыка

### Перавагі

* Магутная пяхота з выдатным выбарам зброі для непасрэднага ўдзелу.
* Лучнікі здольныя для блізкага бою, а таксама для далёкай стральбы.
* Усе войскі па змаўчаньні валодаюць высокім майстэрствам лёгкай атлетыкі.
* Выдатныя войскі як для нападаў, так і для абароны ў аблогах.

### Слабасьці
Поўная адсутнасьць кавалерыі.

Слабасьць перад цяжкай коньніцай.

На другім мейсцы па самай нізкай стратэгічнай мабільнасьці сярод усіх фракцыяў.

## Жаўнерства

## Прататып
Нордзкае каралеўства зробленае на ўзор скандынаўскіх краінаў. Гэты вынік робіцца зь некалькіх прычынаў:

* У Warband лорды маюць тытул «ярл».
* Падобнасьць зброі й дасьпехаў да тых, што мелі вікінґі.

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул пра Каралеўства нордаў па-ангельску
* Артыкул пра Каралеўства нордаў па-расейску

Катэгорыя:Фракцыі Mount & Blade: Warband
Каралеўства родакаў

**Карале́ўства ро́дакаў** () або **радако́ў** гэтаксама **Ро́дацкае** ці **Радо́цкае карале́ўства** — выдуманая сярэднявечная краіна з сэрыі гульняў ''«Mount & Blade»''. Гаспадарства знаходзіцца на паўднёвым захадзе Кальрадыі. Дзяржава атачаецца гарамі і з ўсходу лясамі, а ейная сельская мясцовасьць пакутуе ад горных бандытаў. Каралём зьяўляецца Ґравэт (), а прэтэндэнтам на трон — Кастар Вэлюцкі (). Сталіцай дзяржавы зьяўляецца Джэлкала ().

## Гісторыя
Тэрыторыя родакаў першапачаткова была часткаю Кальрадзкай імпэрыі, калі адбылося вялікве паўстаньне плямёнаў, іх землі сталі часткаю дзяржавы свадаў.

Бундук распавядае, як пасьля вайны вэтэран гэтае вайны па мянушцы Грунвальдэр «перайшоў пагоркі» й навучыў родакаў ваеннаму майстэрству абараняцца ад свадаў, фактычна становячыся народным героем родакаў. Грунвальдэр памрэ ў паўстаньні, якое ён пачаў, але памяць пра яго будзе жыць, паколькі радакі пакляліся ніколі больш ня кланяцца каралю. Родакі пабудавалі замак Грунвальдэр () на тым месцы, дзе Грунвальдэр у выніку бою ўпаў, у якасьці сьвяткаваньня ягонага ўнёску.

Пад час паўстаньня родакі заснавалі сваё ўласнае гаспадарства. Гэтае адлюстроўваецца ў іхных тыпах войскаў: дзіданосцах і арбалетчыках. Яны абралі горныя раёны, каб перамагчы коньніцу свадаў, і таму ім не хапіла коняў, каб стварыць кавалерыю.

Артымэнэр распавядае, калі абмінаць замак Кульмар (), што  граф гэтае крэпасьці выкарыстоўваў сваю геаграфічную перавагу, каб спагнаць большыя падаткі з ўсіх блізкіх караванных шляхоў, і выкарыстаў гэтае ў якасьці рычага, каб быць абраным Каралём родакаў. Усе кіраўнікі родакаў з таго часу былі абраныя каралямі, апошнім зь якіх зьяўляецца кароль Ґравэт.

## Дзяржаўны лад
Кіраўнік Каралеўства родакаў абіраецца Радай, якая складаецца са знаці местаў Джэлкала, Вэлюка й Ялена (), паводле старажытнага звычаю родакаў. Рада сустракаецца ў полі перад Джэлкалай, і да прыняцьця рашэньня нікому не дазваляецца набліжацца да Рады.

## Сымбалі
Нацыянальнай жывёлай родакаў зьяўляецца мядзьведзь, які намаляваны на іх гербе і на сьцягу караля Ґравэта.

## Паселішчы
Родакі маюць 3 месты, 8 замкаў і 19 вёсак.

## Характарыстыка

### Перавагі

* Выдатныя дзіданосцы для адбіцьця коньніцы й утрыманьня баявога парадку.
* Выбітныя арбалетчыкі.
* Выдатна абараняе замкі й месты.

### Слабасьці

* Няма кавалерыі.
* Пяхота дрэнная для наступу.
* Найменшая стратэгічная манэўранасьць сярод усіх фракцыяў.

## Жаўнерства

## Прататып
Каралеўства родакаў магчыма зробленае на ўзор сярэднявечных Італіі ды Швайцарыі, бо:

* Родакі жывуць у горных раёнах, назовы местаў лінгвістычна падобныя, яны знаходзяцца на поўдні.

## Вонкавыя спасылкі
Артыкул пра Каралеўства радакоў па-ангельску

Артыкул пра Каралеўства родакаў па-расейску

Артыкул пра Каралеўства родакаў па-польску

Катэгорыя:Фракцыі Mount & Blade: Warband
Каралеўства Свадыя

**Карале́ўства Сва́дыя** або **Сва́дыя** () — выдуманая сярэднявечная краіна з сэрыі гульняў ''«Mount & Blade»''. Каралеўства знаходзіцца ў Цэнтральнай Кальрадыі, з-за чаго мяжуе з усімі фракцыямі Warband, акром Саранідзкага султанату. Свадзкія землі адносна бясьпечныя для гандлёвых шляхоў. На землях дзяржавы самыя распаўсюджаныя злачынцы — лясныя бандыты, а гэтаксама горныя ля ракі на мяжы з Каралеўствам родакаў. Каралём зьяўляецца Гарлаўс (), адзін наймацнейшых лордаў гульні. Прэтэндэнт на трон свадаў — Ізоля Сунская (), пляменьніца Гарлаўса. Сталіцай дзяржавы зьяўляецца Правэн ().

## Сымбалі
Нацыянальнай жывёлай свадаў зьяўляецца леў, які намаляваны на іх гербе й на сьцягу караля Гарлаўса.

## Зьяўленьне ў гульні
Свадыя — найстарэйшая фракцыя ў гульні, яна зьявілася там у вэрсіі 0.202.

## Паселішчы
Свадыя мае 4 месты, 9 замкаў і 21 вёску.

## Характарыстыка

### Перавагі

* Выдатная ўдарная ды цяжкая коньніца.
* Надзейная цяжкая пяхота.
* Войска пасуе як да абароны, гэтак і для нападу.

### Слабасьці

* Дрэнныя арбалетчыкм.
* Надта абмежаваная процікавалерыйная пяхота.
* Дарагія войскі.

## Жаўнерства

## Прататып
Каралеўства Свадыя зробленае на ўзорзаходнеэўрапейскіх каралеўстваў. Гэты вынік робіцца зь некалькіх прычынаў:

* Назва дзяржавы можа быць натхнёная імем «герцагства Швабія», адным з самых уплывовых нямецкіх княстваў сярэднявечча.
* У Warband лорды гаспадарства маюць тытул «граф».
* Імёны свадзкіх лордаў гучаць досыць падобна да францускіх («Delinard», «Mirchaud», «Montewar»)  і нямецкіх імёнаў («Beranz», «Haringoth», «Stamar»).
* Выгляд жаўнераў, асабліва коньніцы, нагадвае жаўнераў сярэднявечнай Заходняе Эўропы.

## Вонкавыя спасылкі
Артыкул пра Свадыю па-ангельску

Артыкул пра Свадыю па-расейску

Артыкул пра Свадыю па-польску

Катэгорыя:Фракцыі Mount & Blade: Warband
Хергіцкае ханства

**Херґі́цкае ха́нства** () — выдуманая сярэднявечная краіна з сэрыі гульняў ''«Mount & Blade»''. Ханства знаходзіцца на паўднёвым усходзе Кальрадыі. У адрозьненьне ад урадлівых цэнтральных земляў Кальрадыі, вялікія стэпі на поўдні ўяўляюць сабой вялізную вобласьць сухіх пашаў. З суровым надвор’ем і малай колькасьцю рэсурсаў, адзінае, на што гэтая зямля багатая, гэта чарады коняў, якія жывуць як ў дзікай прыродзе, гэтак і ўнутры краіны. Менавіта ў гэтай засушлівай пустэльні можна знайсьці херґітаў, паўкачавую суполку паляўнічых ды вершнікаў, якія, як і іх стэпавыя коні, зграбныя, трывалыя, хуткія й тэмпэрамэнтныя. Кіраўніком херґітаў зьяўляецца Санджархан (), а прэтэндэнтам — Дустумхан (), яны ж зьяўляюцца напалову братамі (маюць розных маці). Сталіцай ханства зноходзіцца ў месьце Тульґа ().

## Гісторыя
Паводле Багештура (), херґіты былі родам з халодных стэпаў за гарамі, магчыма, да ўсходу ад Кальрадыі. Хаця яны раней займаліся гандлем, учыненьнем набегаў, засяленьнем ды наймам сябе ў якасьці наймітаў для калрадаў, яны не перасяляліся ў сваю вобласьць мапы з Warband, пакуль іх радзіма не была захопленая Вялікай ардой. Гэтыя падзеі прымусілі херґітаў перасяліцца на новае месца, якое ў тыя часы было пад кантролём вэґіраў і якое херґіты цяпер называюць сваім домам. Херґіты зьяўляюцца нашчадкамі Хузаіцкага ханства.

### Падзеі незадоўга да Warband
Да таго, як улада перайшла ў рукі Санджархана, краіна належыла бацьку Санджархана й Дустумхана — Янакірхану (), а пасьля ягонай сьмерці ўлада паводле традыцыі мусіла быць падзеленай між двух братоў як паміж роўнымі нашчадкамі, але Санджархан узяў усю ўладу ў свае рукі. Ён сьцьвярджае, што гэтае было зроблена толькі таму, што сыны хана звычайна ідуць адзін на аднаго вайной, у выніку чаго ханства падзеліцца на два супрацьстаячыя бакі, і вонкавыя ворагі могуць выкарыстаць гэтыя падзеі, каб захапіць землі херґітаў.

## Сымбалі
Херґіцкая нацыянальная жывёла — гэта альбо шэры воўк, намаляваны на гербе фракцыі, або конь, намаляваны на сьцягу Санжархана.

## Паселішчы
Херґіцкае ханства мае 4 месты, 7 замкаў, 13 вёсак.

## Характарыстыка

### Перавагі

* Амаль цалкам конныя войскі, якія хутка абучаюцца.
* Выдатныя конныя лучнікі.
* Найлепшая стратэгічная манэўранасьць сярод усіх фракцыяў.

### Слабасьці

* Херґітаў лёгка перамагчы, калі яны ў абароне або сьпешаныя, або калі ня могуць езьдзіць ды манэўраваць

## Жаўнерства

## Прататып
Херґіцкае ханства відавочна зробленае на ўзор качэўнікаў, у асаблівасьці Мангольскае імпэрыі. Гэты вынік робіцца з прычынаў:

* Войскі Херґітаў вельмі падобныя да войскаў манголаў, татараў і іншых, гэткі жа акцэнт на коньніцы
* Тытул лордаў «наён» у Warband, які ўжываўся ў дачыненьні да мангольскай ды цэнтральна-азіяцкай шляхты.
* Імёны, якія вельмі падобныя на мангольскія й цюрскія.

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул пра Хергіцкае ханства 
* Артыкул пра хергіцкае ханства 
* Артыкул пра хергіцкае ханства 

Катэгорыя:Фракцыі Mount & Blade: Warband
Саранідзкі султанат

**Сарані́дзкі султана́т** () — выдуманая сярэднявечная краіна з сэрыі гульняў ''«Mount & Blade»''. Дзяржава знаходзіцца на поўдні Кальрадыі. Землі саранідаў досыць сухія, цалкам пакрытыя пустэльнямі, але багатыя. Султанам зьяўляецца Гакім (), а прэтэндэнтам на саранідзкі прастол— Арва Пэрловая (). Сталіца гаспадарства — Шарыз ().

## Гісторыя
Сараніды зьяўляюцца прамымі нашчадкамі азэраяў.

Да падзеяў Warband Саранідамі кіраваў султан Айзар (). Айзар набыў рабыню, Арву Пэрловую, якая пазьней закахалася ў яго настолькі, што Айзар у канчатковым скутку дазволіў ёй кіраваць сваёй дзяржавай і практычна прыняў яе як сваю дачку. Пасьля сьмерці Айзара Арве было дазволена кіраваць краінай пры ўмове, што яна ажаніцца з ґенэралам султанату, Эміра Байбака (), і яны кіравалі разам яшчэ дзесяць гадоў. Аднак пасьля таго, як Байбак быў забіты ў сутычцы з Херґіцкім ханствам (верагодна, пад уладай Янакірхана ў той момант). Яго пляменьнік, Гакім, зрабіў дзяржаўны пераварот супраць Арвы, тлумачачы гэта тым, што яна зачаравала былога султана й ягонага дзядзьку.

## Сымбалі
Нацыянальная жывёла саранідаў — арол, які знаходзіцца на іхным гербе.

## Паселішчы
Саранідзкі султанат мае 4 месты, 8 замкаў і 20 вёсак.

## Характарыстыка

### Перавагі

* Добрае спалучэньне рыштунку жаўнераў: яны маюць кідальную зброі ды зброю блізкага бою, а гэтаксама маюць добры ўзровень атлетыкі.
* Дужая цяжкая кавалерыя, якая можа супернічаць з рыцарамі Свадыі.

### Слабасьці

* Пяхота лёгка разьбіваецца ў прамых баях.
* Лучнікі на далёкай адлегласьці саступаюць лучнікам іншых фракцыяў.

## Жаўнерства

## Прататып
Саранідзкі султанат зроблены на ўзор арабскіх краінаў сярэднявечча. Пра гэтае сьведчаць:

* У Warband лорды гаспадарства маюць тытул «эмір».
* Вонкавая падобнасьць зброяй ды дасьпехамі.

## Вонкавыя спасылкі
* Пра Саранідзкі султанат па-ангельску
* Пра Саранідзкі султанат па-расейску

Катэгорыя:Фракцыі Mount & Blade: Warband
Надзея Кадышава

**Надзея Ка́дышава** (; , Горкі, Ленінагорскі раён, Татарская АССР) — савецкая і расейская сьпявачка, салістка ансамблю «Золотое кольцо». Народны артыст Расейскай Фэдэрацыі (1999), Народная артыстка Мардовіі (1995), Народная артыстка Татарстану (2003).

## Дыскаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старока ансамблю «ЗОЛОТОЕ КОЛЬЦО»
* «Любить — это смотреть с ним в одном направлении»: история любви Надежды Кадышевой

Катэгорыя:Савецкія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Расейскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Народныя артысты Расейскай Фэдэрацыі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расейскай Фэдэрацыі
Катэгорыя:Расейскія фолк-музыкі
Палац Шандара

**Палац Шандара** () — палац у Будайскай крэпасьці. Пабудаваны ў 1806 годзе па праекце архітэктара Міхая Полака для графа Вінсэнта Шандара. Са жніўня 1919 году па чэрвень 1941 году ў палацы Шандара працавалі прэм'ер-міністры Вугоршчыны. Падчас Другой сусьветнай вайны палац быў цалкам разбураны. Аднаўленчыя працы завяршыліся толькі ў 2002 годзе. З 22 студзеня 2003 году палац Шандара зьяўляецца афіцыйнай рэзыдэнцыяй Прэзыдэнта Вугоршчыны.

Фасад палацу Шандара ўпрыгожаны барэльефамі, якія адлюстроўваюць грэцкіх багоў і сцэну пасьвячэння графа Шандара ў рыцары. На ўсходняй сьцяне палацу ўсталявана мэмарыяльная дошка ў гонар графа Пала Тэлекі, прэм’ер-міністра Вугоршчыны напярэдадні Другой сусьветнай вайны. У знак пратэсту супраць рашэньня прапусьціць праз тэрыторыю Вугоршчыны нямецікя войскі ён скончыў жыцьцё самагубствам. Інтэр’еры палацу славяцца сваімі габэленамі, крыштальнымі жырандолямі і карцінамі Карая Лотца.

Палац Шандара адкрыты для наведвальнікаў толькі адзін раз на год, звычайна ў верасьні, калі ў рамках штогадовых Дзён культурнай спадчыны Вугоршчыны ў ім праводзіцца выстаўка.

## Літаратура
* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* Михаэль Херл. Будапешт. Издательство Polyglott, 1996 ISBN 5-88395-021-3

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каралеўскія рэзыдэнцыі
Катэгорыя:Адноўленыя збудаваньні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1806 годзе
Катэгорыя:Палацы Будапэшту
Польскі дзяржаўны вандроўны тэатар БССР

**По́льскі дзяржа́ўны вандро́ўны тэа́тар БССР** () — адзін з двох польскіх тэатраў, што дзейнічалі ў БССР у міжваенны пэрыяд. Існаваў у 1929—1935 роках зь сядзібаю ў Чырвоным касьцёле.

## Гісторыя
Пляцоўка паўстала на грунце тэатральных курсаў польскай моладзі, што праводзіліся пры працоўным клюбе імя Розы Люксэмбурґ у Менску. Заняткі па тэатразнаўстве тады праводзіў Э. Багінскі, які стаў першым дырэктарам тэатру. З 1933 інстытуцыю ачоліў Я. Танальскі. У першыя гады пры тэатры дзейнічалі кароткатэрміновыя драматычныя курсы.

11 ліпеня 1932 тэатар быў перайменаваны ў Дзяржаўны польскі тэатар БССР імя 11 Ліпеня () і атрымаў стацыянарную базу ў будынку Чырвонага касьцёлу.

Сярод актораў тэатру былі І. Багінская, Ю. Галавач, К. Мацкевіч, В. Окалаў, А. Ротар, З. Стома, К. Стэцкі, В. Татаржыцкая, В. Тышкевіч, І. Худніцкі. Сярод пастановаў былі „Недаростак“ Дз. Фанвізіна (1931), „Армія міру“ Ю. Нікуліна (1932), «Мараль пані Дульскай» Г. Запольскай (1933), «Узьнятая цаліна» М. Шолахава ды «Гібель эскадры» А. Карнейчука (абедзьве 1934), „Карчмарка“ К. Гальдоні, «Сям’я Варанцоў» В. Кавальскага (абедзьве 1935).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Тэатры Менску
Катэгорыя:Зьніклі ў 1935 годзе
Катэгорыя:Польскія арганізацыі на Беларусі
Фрайзінскія рукапісы

**Фрайзінскія рукапісы**, **Фрайзінскія ўрыўкі**, таксама **Брыжынскія ўрыўкі** () — тры рэлігійныя тэксты на старажытнаславенскай мове, запісаныя лацініцай у X—XI стагодзьдзях. Уваходзяць у пэргамэнтны рукапіс біскупа-місіянэра Аўраама з баварскага гораду Фрайзінг на лацінскай мове.

Зьяўляюцца найстаражытнейшым помнікам пісьменства на славенскай мове, а таксама найстаражытнейшым тэкстам на славянскай мове, запісаных лацініцай. Упершыню выяўлены ў кляштары Фрайзінга ў 1803 годзе. Захоўваюцца ў Баварскай дзяржаўнай бібліятэцы ў Мюнхэне.

## Апісаньне
Прадстаўляюць сабой тры артыкулы на старажытнаславенскай мове (дзьве формулы споведзі і адзін урывак павучаньня), устаўленыя ў стары лацінскі рукапіс. Рукапіс адносяць звычайна да Χ стагодзьдзя, але славянскі тэкст яе сьпісаны, хутчэй заўсё, з больш старажытнага рукапісу. Першы ўрывак па зьмесьце ўяўляе сабой агульную споведзь, другі ўрывак — гутарку, трэці ўрывак — верагодна, малітву.

Фрайзінскія рукапісы былі выдадзеныя ўпершыню Пятром Кёпенам у «Зборы славінскіх помнікаў, якія знаходзяцца за граніцамі Расеі» ў Санкт-Пецярбургу ў 1827 годзе. Потым Капітарам у *Glagolita Clozianus* у Вене ў 1836 годзе, у хрэстаматыях Антона Янежыча, *Slovenska Slovnica, s kratkim pregledom Slovenskega Slovstva ter z malim cirilskim in glagoliškim berilom za Slovence* (4-е выд., 1868; 5 выд., пад загалоўкам *Slovenska Slovnica za domačo in šolsko rabo*, 1876), Міклашыча, *Chrestomathia palaeoslovenica* (1854), Васкрасенскага і інш.

Рукапісы Фрайзінга ўваходзяць у лік самых каштоўных і зьмястоўных рукапісаў Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі. Ён прадстаўляе сабой унікальны помнік духоўнай культуры і мае вялізнае культурнае і нацыянальнае значэньне для Славеніі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Половинкин И. Н., Фрейзингенские отрывки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.) . — СПб., 1890—1907.

Катэгорыя:Славенская літаратура
Катэгорыя:Рукапісы
Катэгорыя:Славенская мова
Вышаград (Вугоршчына)

**Вышаград**, таксама **Вішэград** () — горад у цэнтральнай частцы Вугоршчыны, у мэд’е Пэшце. Насельніцтва — 1 783 чалавекі (2014 год).

## Этымалёгія
Назва Вышэград мае славянскае паходжаньне, азначае высокі град, або «верхні замак». У сучасным славацкім і чэскім правапісе *Vyšehrad*.

З такой жа назвай існуюць: горад Вішаград у Босьніі і Герцагавіне; горад ва Ўкраіне побач з Кіевам з назвай Вышгарад; мястэчка ў Польшчы з назвай Вышогруд і замак Вышаград у Празе.

Замак Вышаград называецца па-вугорску *Fellegvár*, што літаральна азначае «хмарныя вежы». Па-нямецку горад называецца *Plintenburg*.

## Гісторыя

Вышаград упершыню згадваецца ў 1009 годзе як камітацкі горад, у якім знаходзіўся архібіскуп. Пасьля спусташальнага мангольскага ўварваньня ў Эўропу ў 1242 годзе горад быў адноўлены ў трохі іншым месцы на поўдні. У XIII стагодзьдзі ў Вышаградзе была пабудавана Вышаградзкая фартэцыя. Кароль Карл I Робэрт зрабіў Вышаград сваёй каралеўскай рэзыдэнцыяй, з 1325 году ён стаў сталіцай Вугоршчыны.

У 1335 годзе Карл правёў у Вышаградзе двухмесячны сход з чэскім каралём Янам Люксэмбургам і польскім каралём Казімерам III. Гэта падзея мела вырашальнае значэньне ва ўсталяваньні міру паміж трыма каралеўствамі і стварэньні зьвязу паміж Польшчай і Вугоршчынай супраць Габсбургаў у Аўстрыі. Другі сход адбыўся ў 1338 годзе.

Жыгімонт, імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі і кароль Вугоршчыны і Харватыі, перанёс каралеўскую рэзыдэнцыю ў Буду паміж 1405 і 1408 гадамі. Вугорскі кароль Мацей Корвін, выкарыстоўваў Вышаград як загарадную рэзыдэнцыю.

Вышаград страціў значэньне пасьля падзелу Вугорскага каралеўства, якое адбылося пасьля бітвы пры Мохачы ў 1526 годзе.

У XVIII стагодзьдзі Вышаградзкая фартэцыя і палац былі разбураны войскамі Габсбургаў падчас вайны за Вугоршчыну. Да нашага часу цалкам захавалася толькі адна вежа фартэцыі — Вежа Саламона. Паводле легенды, менавіта ў гэтай вежы ў свой час сядзеў Улад Цэпеш.

У 1991 годзе вядучыя палітычныя дзеячы Вугоршчыны, Чэхаславаччыны і Польшчы сустрэліся тут, каб сфармаваць пэрыядычныя форумы, Вышаградзкую групу з наўмысным намёкам на сустрэчы, што праходзілі тут шмат стагодзьдзяў таму.

У 2000 годзе Вышаграду былі вернуты гарадзкія прывілеі.

## Славутасьці

* Верхні замак
* Ніжні замак з вежай Саламона
* Руіны каралеўскага палацу

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мапа гораду

Катэгорыя:Гарады Вугоршчыны
Дзяржаўны польскі тэатар БССР

**Дзяржа́ўны по́льскі тэа́тар БССР** () — адзін з двох польскіх тэатраў, што дзейнічалі ў БССР у міжваенны пэрыяд. Створаны ў лістападзе 1939 у Беластоку, у 1940—41 працаваў у Горадні.

Адкрыўся 13 сакавіка 1940 спэктаклем «Каварства і каханьне» Фрыдрыха Шылера. Заснавальнік і мастацкі кіраўнік Аляксандар Вянґерка. Сярод пастановаў: «Мараль пані Дульскай» Ґ. Запольскае, «Пажыцьцёвая рэнта» і «Помста» А. Фрэдры, «Піґмаліён» Б. Шоў, «Аптымістычная траґедыя» У. Вішнеўскага, «Жаніцьба Фіґаро» П. Бамаршэ. У складзе трупы акторы: І. Бароўская, С. Брылінскі, С. Бутрым, Ян Вашчаровіч, М. Ґадлеўскі, С. Зьніч, Г. Касабуцкая, Т. Манкевіч, Б. Міхальская, Е. Сьлівінскі, В. Сташэўскі, А. Шаляўскі і інш.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія тэатры
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Тэатры Горадні
Катэгорыя:Зьніклі ў 1941 годзе
Сочы (футбольны клюб)

«**Сочы**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Сочы. Заснаваны ў 4 ліпеня 2018 годзе. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Фішт», які быў пабудаваны як хакейная пляцоўка да Алімпійскіх гульняў 2014 году. Пазьней быў перабудаваны ў футбольны стадыён.

## Гісторыя
Клюб запачаткаваны 4 ліпеня 2018 году. Фактычна клюб быў утвораны на базе піцерскага клюбу «Дынама», якое доўгі час выступала ў другім дывізіёне чэмпіянату Расеі. Пасьля сэзону 2017—2018 гадоў гульцы «Дынама» пачалі складаць новыя дамовы з клюбам «Сочы», а самое «Дынама» скончыла сваё існаваньне. Наваствораны клюб заняў месца «Дынама» ў першынстве ФНЛ.

Першыя афіцыйныя матчы клюб праводзіў на Цэнтральным стадыёне імя Славы Мэтрэвэлі ў сувязі зь негатоўнасьцю стадыёну «Фішт», які прымаў гульні чэмпіянату сьвету па футболе 2018 году, а таксама праз праблемы, зьвязаныя з арганізацыяй разьмяшчэньня заўзятараў камандаў-гасьцей і разьмеркаваньнем патокаў заўзятараў. 17 ліпеня ў стартавай гульні сэзону «Сочы» трываў паразу на хатняй пляцоўцы ад маскоўскага «Спартаку-2» зь лікам 0:1. У другім туры клюб атрымаў першую перамогу ў афіцыйным матчы, то бок зь мінімальнай перавагай сочынскі клюб быў мацней за варонескі «Факел» (2:1). Першую выязную сэрыю з трох матчаў «Сочы» правёў без паразаў, зарабіўшы на свой рахунак 5 пунктаў. Пасьля зімовай паўзы клюб загуляў больш пасьпяхова і нават узначальваў турнірную табліцу пэўны час. Тым ня менш, пасьля нічыі зь яраслаўскім «Шыньнікам» клюб фінішаваў на другім месцы і забясьпечыў сабе месца ў Прэм’ер-лізе, атрымаўшы, такім чынам, у першы ж год падвышэньне. Цікава, што піцерскае «Дынама» ніколі ў сваёй гісторыі не выступала ў найвышэйшым дывізіёне расейскага першынства.

Непасрэдна перад пачаткам сэзону ў Прэм’ер-лізе да клюбу далучыліся адразу некалькі футбалістаў «Зэніту», якія мелі мала гульнявой практыкі ў складзе піцерцаў. У першым у гісторыі матчы лігі «Сочы» у Маскве трываў паразу ад «Спартака», прапусьціўшы адзіны гол у кампэнсаваны час. Аўтарам першага голу ў гісторыі клюбу ў Прэм’ер-лізе ёсьць Дзьмітры Полаз, які адзначыўся голам з пэнальці ў матчы 6-га туру супраць «Арэнбургу».

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Сочы