open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Язэп Булак-Балаховіч

**Язэ́п Нікадзі́мавіч Була́к-Балахо́віч** (1894—1923) — беларускі вайсковы дзяяч.

Нарадзіўся ў Мейштах у сям’і фальварковага арандатара. Паводле афіцыйных зьвестак паходзіў зь сялян Відзаўскай воласьці Новааляксандраўскага павету Ковенскай губэрні. Сын Мікодыма-Міхала Сільвестравіча і Юзэфы народжанай Шафран Балаховічаў. Бацькі мелі шэсьць дачок і трох сыноў, між іншых і Язэп.

Прозьвішча «Булак-Балаховіч» зьяўляецца штучным і ўтвораным братам Язэпа Станіславам Балаховічам. Гэткае ж прозьвішча прыняў Язэп Балаховіч. У Польшчы быў прыняты адмысловы закон, які дазваляў афіцыйна далучыць «вайсковыя мянушкі» часоў вайны за незалежнасьць Польшчы да прозьвішчаў.

Язэп Булак-Балаховіч — удзельнік антыбальшавіцкай барацьбы ў 1918—1920 гадах. Ваяваў у вайсковых фармацыях Станіслава Булак-Балаховіча. Быў забіты савецкімі агентамі 11 чэрвеня 1923 году, пахаваны на могілках у Белавежы.

Пачынаючы з 2010 году з ініцыятывы Беларускай Нацыянальнай Памяці адбываецца роварны рэйд у памяць пра Язэпа Булак-Балаховіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1894 годзе
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Вайскоўцы БНР
Катэгорыя:Памерлі ў 1923 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы
Паўднёвая Корсыка

**Паўднёвая Корсыка** (, ) — дэпартамэнт у Францыі, адзін з двух дэпартамэнтаў рэгіёну Корсыка. Парадкавы нумар 2A. Адміністрацыйны цэнтар — Аячча. Насельніцтва 143 600 чалавек (2010).

## Геаграфія
Плошча тэрыторыі 4 014 км². Дэпартамэнт з трох бакоў абмываецца водамі Міжземнага мора, на паўночным-усходзе мяжуе з дэпартамэнтам Верхняя Корсыка.

Дэпартамэнт уключае 2 акругі, 22 кантоны і 124 камуны.

## Гісторыя
З 1793 па 1811 г. на тэрыторыі цяперашняй Паўднёвай Корсыкі разьмяшчаўся дэпартамэнт Ліямон. Затым на востраве Корсыка быў утвораны адзіны дэпартамэнт Корсыка (парадкавы нумар 20). 1 студзеня 1976 г. востраў быў падзелены на два дэпартамэнты: Паўднёвая Корсыка і Верхняя Корсыка (парадкавыя нумары адпаведна 2A і 2B; у паштовым індэксе абодвух дэпартамэнтаў была захаваная лічба 20).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Deviation

**Deviation** — беларускі панк-рок гурт, заснаваны ў 1993 годзе ў Вялікай Бераставіцы Стасам і Андрэем Пачобутам. Пераважная большасьць песень гурту мае палітычную афарбоўку анархічнага зьместу: у песьнях крытыкуецца фашызм, таталітарызм, а таксама асоба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі.

## Асноўная інфармацыя

12 лістапада 1993 году адбыўся першы канцэрт гэтага гурту, падчас якога сярод іншых была выкананая песьня «Міліцэйскі тэрор», прысьвечаная былому кіраўніку Бераставіцкага РУУС, што зьявілася падставай для іх затрыманьня. У хуткім часе браты пераехалі ў Горадню. 

У 1995 годзе гурт выступіў на фэстывалі «Раздавим фашистскую гадину’95», дзе яны выканалі 3 песьні. 

У 1996 годзе быў выдадзены першы альбом «Lukaschenko… Uber Alles», у якім утрымоўвалася вострая крытыка прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі, а таксама лідэра апазыцыйнай партыі КХП-БНФ Зянона Пазьняка. 

У 1997 годзе быў выдадзены другі альбом «Хуй вам, або таталітарызм ня пройдзе!», які зьмяшчаў нецэнзурную лексіку, аднак стаўся больш папулярным за папярэдні. 

У 1998 годзе гурт удзельнічаў у фэстывалі беларускай музыкі «Басовішча-1998». У тым жа годзе быў зладзены першы легальны канцэрт Deviation, у якім яны ўдзельнічалі разам з гуртом N.R.M..

У 1999 годзе Deviation перамог на фэстывалі «Басовішча-1999» ды ўдзельнічаў у фэстывалі «Раздавим фашистскую гадину», а таксама атрымаў званьне «Найлепшага беларускага рок-гурту году» па вэрсіі «Музыкальной газеты». 

У 2001 годзе ў Францыі гурт выдае свой трэці альбом «Guerrila urbana», зьмест песень якога сярод іншага крытыкуе сыстэму прымусовага прызыву ў Беларусі. У тым жа годзе гурт удзельнічаў у фэстывалі «Раздавим фашистскую гадину-3». 

У 2009 годзе пасьля вялікага перапынку дзейнасьці ў форме інтэрнэт-рэлізу выйшаў чацьверты альбом «Чарговы дзень пад акупацыяй», які атрымаў найбольшую вядомасьць ды шмат станоўчых водгукаў ад беларускіх і замежных музычных крытыкаў. У дадзеным альбоме робіцца акцэнт на крытыку дзейнасьці беларускіх праваахоўных органаў.

## Канцэртная дзейнасць
Гурт Deviation за часы свайго існаваньня меў няшмат дазволеных канцэртаў у Беларусі. Вядомасьць гурту прынесьлі прыватныя канцэрты ды шматлікія кватэрнікі, дзякуючы якім некаторыя музычныя крытыкі называюць гурт «панк-легенда з Горадні». Напрыканцы 90-х гг. — пачатку 2000-х гурт праводзіў даволі інтэнсіўную канцэртную дзейнасьць у Польшчы ды Расеі. 

З пачатку 2010-х гадоў гурт не вядзе актыўнай канцэртнай дзейнасьці з-за таго, што лідэр гурту Стас Пачобут жыве па-за межамі Беларусі.

## Асаблівасьці творчасьці гурту
Некаторыя песьні гурту Deviation інсьпіраваныя творчасьцю замежных творцаў ці зьяўляюцца вынікам перакладу песень зь іншых моваў: песьня «Твой бацька фашыст» зьяўляецца каверам гіта 80-х гадоў «Твой папа — фашист» расейскага гурту «Телевизор», «День пабеды» — кавер расейскага гурту «АукцЫон», а песьня «Будучым ворагам дзяржавы» створана па матывах знакамітага польскага вершу «Do prostego człowieka» Юльяна Тувіма".

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Беларускія панк-рок-гурты
Верхняя Корсыка

**Верхняя Корсыка** (, ) — дэпартамент у Францыі, адзін з двух дэпартамэнтаў рэгіёну Корсыка. Парадкавы нумар 2B. Адміністрацыйны цэнтар — Бастыя. Насельніцтва 166 093 чалавек (2010).

## Геаграфія
Плошча тэрыторыі 4 666 км². Дэпартамэнт з захаду абмываецца водамі Міжземнага мора, а з усходу — Тырэнскага; на паўднёвым захадзе мяжуе з дэпартамэнтам Паўднёвая Корсыка.

Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 30 кантонаў і 236 камунаў.

## Гісторыя
З 1793 па 1811 г. на тэрыторыі цяперашняй Верхняй Корсыкі разьмяшчаўся дэпартамэнт Галё. Затым на востраве Корсыка быў утвораны адзіны дэпартамэнт Корсыка (парадкавы нумар 20). 1 студзеня 1976 г. востраў быў падзелены на два дэпартамэнты: Паўднёвая Корсыка і Верхняя Корсыка (парадкавыя нумары адпаведна 2А і 2B; у паштовым індэксе абодвух дэпартамэнтаў была захаваная лічба 20).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Кот-д’Ор

**Кот-д’Ор** () — дэпартамэнт на ўсходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Бургундыя — Франш-Камтэ (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Бургундыя). Парадкавы нумар 21. Адміністрацыйны цэнтар — Дыжон. Насельніцтва складае 529 761 чалавек (2013 г.).

Уключае 3 акругі, 43 кантонаў і 706 камунаў.

## Назва
Назва *Côte-d’Or* перакладаецца як «*Залаты ўзгорак*» (маецца на ўвазе жоўта-залаты колер лісьця на вінаградніках увосень). Слова «Côte» у францускай мове таксама мае значэньне «бераг», таму часам назву дэпартамэнту памылкова перакладаюць як «залаты бераг».

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы
Дэ-Сэўр

**Дэ-Сэўр** (, літаральна «*дзьве Сэўры*») — дэпартамэнт на захадзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Нувэль-Акітэн (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Пуату-Шарант). Парадкавы нумар 79. Адміністрацыйны цэнтар — Ньёр. Насельніцтва складае 371 583 чалавек (2012).

## Геаграфія
Плошча тэрыторыі складае 5999 км². Праз дэпартамэнт працякаюць рэкі Сэўр-Нантэз і Сэўр-Ньёртэз, ад якіх паходзіць назва дэпартамэнту.

Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 17 кантонаў і 303 камуны.

## Гісторыя
Дэпартамэнт зьяўляецца адным зь першых, што паўсталі пасьля Францускай рэвалюціі ў сакавікк 1790 году. Узьнік на тэрыторыі былой правінцыі Пуату.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Івашкава

Назву **Івашкава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Івашкава — вёска ў Аршанскім раёне
** Івашкава — вёска ў Сеньненскім раёне

## Глядзіце таксама
* Івашкавічы
* Івашкаў
* Івашкаўцы
Голад у СССР (1932—1933)

**Голад у СССР (1932—1933)** (ва Ўкраіне афіцыйна завецца «галадамор») — масавы голад у паўднёва-заходняй частцы СССР, выкліканы калектывізацыяй. Ад голаду, які пацягнуў значныя чалавечыя ахвяры (па розных ацэнках ад 2 да 8 млн чалавек), пацярпела насельніцтва УССР, БССР, Паўночнага Каўказу, Паволжа, Паўднёвага Ўралу, Заходняй Сыбіры, Казахстану.

Сплянаваная канфіскацыя ўраджаю збожжавых і ўсіх прадуктаў харчаваньня ў сялян прадстаўнікамі савецкай улады на працягу галадамору 1932—1933 гадоў непасрэдна прывяла да забойства сялян голадам у мільённых маштабах, пры гэтым савецкая ўлада мела значныя запасы збожжа ў рэзэрвах і ажыцьцяўляла яго экспарт за мяжу падчас галадамору. Нягледзячы на тое, што злачынныя дзеяньні прадстаўнікоў сталінскай ўлады, што пацягнула сьмерць людзей голадам, кваліфікаваліся згодна з нормамі тагачаснага савецкага крымінальнага заканадаўства як забойства, прычыны гэтага масавага злачынства ніколі ў СССР не расьсьледаваліся і ніхто з чыноўнікаў, якія мелі дачыненьне да злачынства, не панёс пакараньня пры тым, што нават вышэйшае кіраўніцтва СССР, у тым ліку Сталін, ведала пра факты гібелі людзей ад голаду. На працягу дзесяцігодзьдзяў масавае забойства людзей штучным голадам наўмысна ня толькі замоўчвалася савецкай уладай, але і наогул забаранялася пра яго дзе-небудзь узгадваць.

## Галадамор у Беларусі (1932—1933)

Тэматыка  мала дасьледаваная ў беларускай гістарыяграфіі й слаба прадстаўленая ў СМІ.

## Глядзіце таксама
* Барысаўскі галодны бунт (1932)

## Вонкавыя спасылкі
* Ці быў галадамор на Беларусі?
* В Беларуси был свой Голодомор

Катэгорыя:Голад
Катэгорыя:Гісторыя СССР
Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР

**Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР** — найвышэйшы орган дзяржаўнай улады Беларускай ССР у 1919—1938 паміж Усебеларускімі зьездамі Саветаў, якія праходзілі ў Менску.

У 1938 годзе быў ператвораны ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР.

## Дзейнасьць
У лютым 1921 году Цэнтральны выканаўчы камітэт Беларускай ССР ухваліў зварот з прапановай вярнуцца на Радзіму беларусам, якія перасяліліся за мяжу перад Першай сусьветнай вайной і падчас яе. У сьнежні 1921 году звыш 300 беларускіх дзеячоў культуры вярнуліся ў Беларусь для выкладаньня ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце і правядзеньня іншай культурніцкай працы ў рамках беларусізацыі.

## Усебеларускі зьезд Саветаў
* I Зьезд Саветаў працоўных, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў (2 — 3.02.1919)
* II Зьезд Саветаў (13 — 17.12.1920)
* III Зьезд Саветаў (10 — 16.12.1921)
* IV Зьезд Саветаў (14 — 18.12.1922)
* V Зьезд Саветаў (9 — 15.1.1924)
* VI Надзвычайны Зьезд Саветаў (13 — 16.3.1924)
* VII Зьезд Саветаў (4 — 9.5.1925)
* VIII Зьезд Саветаў (5 — 12.4.1926)
* IX Зьезд Саветаў (8 — 15.5.1929)
* X Зьезд Саветаў (20 — 28.2.1931)
* XI Зьезд Саветаў (14 — 22.1.1935)
* XII Надзвычайны Зьезд Саветаў (11.1936, 13.2.1937)

## Старшыні ЦВК Беларускай ССР
* Аляксандр Чарвякоў (18.12.1920—16.06.1937)
* Міхаіл Стакун (7.07.1937—13.11.1937)
* в.а. Нічыпар Наталевіч (14.11.1937—25.07.1938)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вышэйшыя органы дзяржаўнай улады БССР

Катэгорыя:Беларуская ССР
Эскільстуна

**Эскільстуна** () — горад у Швэцыі, прыкладна за 115 км на захад ад Стакгольму, на рацэ Эскільстунаон, за некалькі кілямэтраў ад азёраў Мэлярэн і Ельмарэн. Цэнтар аднайменнай камуны ў лэне Сёдэрманлянд. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 67 359 чалавек.

## Гісторыя

Спачатку на месцы сучаснага гораду існавалі два гандлёвыя мястэчкі: Форс і Туна. Апошняя ўпершыню згадваецца ў летапісы пад 1104 годам, калі тут ужо існаваў культ Сьвятога Эскіля, які паводле адной зь легендаў, быў забітым паганцамі ангельскім манахам. У 1120 годзе Туна была ўжо цэнтрам біскупства, а прыкладна ў 1266 годзе была перайменавана ў «Эскілеву Туну» (). Напрыканцы XVI стагодзьдзя Эськільстуна становіцца рэзыдэнцыяй герцага Карла, які пабудаваў тут замак Эскільстунагус (згарэў у XVII стагодзьдзі). У 1659 годзе кароль Карл X Густаў заснаваў на заходнім беразе Эськільстунаон горад, названы ў яго гонар — Карл Густаўсстад, дзе адразу ўзьніклі мануфактуры па вытворчасьці зброі (у 1833 годзе гэты горад увайшоў у склад Эскільстуны). З канца XVIII стагодзьдзя Эскільстуна становіцца важным прамысловым цэнтрам (асабліва мэталюргіі) і застаецца ім да 1970-х гадоў, калі шэраг прадпрыемстваў (Carl Gustafs stads gevärsfaktori, Eskilstuna Jernmanufaktur, Nickelfabriks AB Gottfrid Carlsson, Gense, August Stenman і іншыя) сталі зачыняць свае фабрыкі ў Эськільстуне. У 1990-я гады была пракладзеная чыгунка Svealandsbanan, што станоўча паспрыяла разьвіцьцю гораду. Найбольш значнай падзеяй у сучаснай гісторыі Эскільстуны зьяўляецца пажар 2009 году ў гатэлі Quality Hotel Statt.

## Славутасьці

* Стары горад
* Кляштарная царква (1929)
* Музэй гораду ()
* Музэй індустрыйнай гісторыі Мунктэльмузэет ()
* Кавальні Радэмахэра (музэй; )
* Заапарк *Parken Zoo*

## Асобы
* Юакім Бэрг — саліст гурта Kent
* Маркус Мустанэн — ударнік гурта Kent
* Самі Сырвіё — гітарыст гурта Kent
* Тува Карсан — сьпявачка
* Міка Вяюрунэн — футбаліст

## Дадатковыя зьвесткі
Каля 10 000 жыхароў Эскільстуны маюць фінскія карані (большасьць зь іх — гэта дзеці або ўнукі фінскіх рабочых эмігрантаў). Фінская мова і мэянкіелі маюць афіцыйны статус у Эскільстуне і некаторых суседніх камунах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Швэцыі
Эскільстуна (камуна)

**Эскільсту́на** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Сёдэрманлянд, у аднайменным ляндскапе. Насельніцтва 107 468 чалавек (31 сьнежня 2023 году) — шаснаццатая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі (зь дзевятнаццаці камунаў у якіх насельніцтва перавышае 100 000 чалавек). Плошча 1250,49 км². Галоўны горад — Эскільстуна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камуны лэну Сёдэрманлянд
Кот-д’Армор

**Кот-д’Армор** () — дэпартамэнт на захадзе Францыі, адзін з чатырох дэпартамэнтаў рэгіёну Брэтань. Парадкавы нумар 22. Адміністрацыйны цэнтар — Сэн-Брыё. Насельніцтва дэпартамэнту складае 591 641 чалавек (2010 г.).

Дэпартамэнт знаходзіцца на марскім ўзьбярэжжы, паўднёвая частка пакрыта лясамі. Уключае 4 акругі, 52 кантоны і 373 камуны.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Дзяцел сырыйскі

**Сыры́йскі дзя́цел** () — невялікая птушка сямейства дзятлавых. Напачатку від быў распаўсюджаны на Бліжнім Усходзе і ў заходняй часцы Блізкай Азіі. Але ўжо напрыканцы XIX ст. арэал птушкі пачаў распаўсюджвацца на Балканы, Цэнтральную і Ўсходнюю Эўропу. За апошнія гады птушка зьявілася ў Беларусі, Украіне і цэнтральнай Расеі. Від падобны да вялікага дзятла, бывае, што дзеліць зь ім тэрыторыю і спарваецца.

## Апісаньне
Стракаты, чорныя палосы ад асновы дзюбы да выгіну шыі, на грудзях (ня блытаць зь вялікім дзятлам). Маладыя з чырвонай «шапачкай», а таксама з чырвонымі плямамі сьпераду шыі. Адметнымі рысамі зьяўляюцца таксама паводзіны, біятоп і голас. Голас: больш крыклівы, чым вялікі дзяцел; стукае больш часта, позыў «лік, нік». У гнездавы пэрыяд «лікк-ірр». Даўжыня цела 22—25 см, размах крылаў 39—45 см.

## Падвіды
* *D. s. syriacus* — паўдёва-ўсходняя Эўропа, Малая Азія;
* *D. s. transcaucasicus* — паўднёвыя сьхілы Каўказу і ўсходні Іран.

## Біятоп
Лісьцевыя або зьмяшаныя лясы (асабліва ў рачных далінах перадгор’яў і горных тэрыторыяў) радзей бары, паркі, сады, абсаджаныя дрэвамі дарогі, таксама ў сяльгасландшафце. У Баўгарыі даходзіць да 1000 м в. у. м., у Армэніі — да 1500 м в. у. м.

## Гняздо
У дупле (часьцей за ўсё мяккага дрэва), скупая высьцілка з рэшткаў трэсак. Дыямэтар адтуліны 3,5 см, глыбіня дупла 20—25 см, шырыня гнездавой камэры 5—6 см, вышыня — прыблізна 15 см.

## Яйкі
4—7 (3—8), эліптычныя, белыя, бліскучыя. Памеры: 26,5 × 19,0 мм (24,0—28,5 × 17,5—19,5 мм).

## Арэал
Паўдёва-ўсходняя Эўропа, Малая Азія, Каўказ і на Поўдзень праз Іран да Аманскага заліву.

## Пералёты
Аселы.

## Месца зімовак
У межах гнездавога арэалу.

## На Беларусі
Упершыню адзначаны толькі ў 1970-х гадах; да 1990-х — вельмі рэдкі, распаўсюджаны на гнездаваньні толькі па крайнім Поўдні краіны аселы від.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Птушкі Эўропы
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1833 годзе
Катэгорыя:Дзятлавыя
Кашына

Назву **Кашына** маюць:

* Кашына — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кашына — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
GSC Game World

**GSC Game World** — украінская прыватная кампанія, распрацоўшчык кампутарных гульняў, у тым ліку «Казак» ды S.T.A.L.K.E.R.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Украінскія кампаніі
Катэгорыя:Вытворцы кампутарных гульняў
Гарадзенскі абласны тэатар лялек

**Гарадзе́нскі абласны́ тэа́тар ля́лек** — прафэсійны лялечны тэатар, які працуе ў Горадні. Тэатар ставіць творы на беларускай і расейскай мовах.

## Гісторыя
Першапачаткова тэатар створаны ў 1940 годзе. Пасьля вайны выканаўчы камітэт Гарадзенскага абласнога Савета Дэпутатаў прымае рашэньне 1 лістапада 1946 году «Аб арганізацыі абласнога самадзейнага тэатару».

### Мастацкія кіраўнікі тэатру
У розныя гады мастацкімі кіраўнікамі тэатру былі Ўладзіслаў Ярэма, І. Загаруйка. Ад 2000 году мастацкі кіраўнік тэатру — Алег Жюгжда.

## Рэпэртуар

Тэатар гастраляваў ў Расеі, Польшчы.

## Глядзіце таксама
* Гарадзенская абласная філярмонія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Гарадзенскага абласнога тэатра лялек

Катэгорыя:Тэатры лялек Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Тэатры Горадні
Высачына Іглава

«**Высачына**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Іглавы. Заснаваны ў 1948 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Іглава
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1948 годзе
Катэгорыя:1948 год у Чэхіі
Фрэнсіс Бэкан (мастак)

**Фрэнсіс Бэкан** (, 28 кастрычніка 1909 — 28 красавіка 1992) — ангельскі мастак, экспрэсіяніст.

13 лістапада 2013 году трыпціх Фрэнсіса Бэкана «Тры эцюды Люсьена Фрэйда» быў прададзены за 142,4 млн даляраў ЗША на аўкцыёне Крысьціз у Нью-Ёрку .

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Царква Вялебнай Марты (Горадня)

**Царква Вялебнай Марты** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Горадні. Знаходзіцца на старых праваслаўных могілках. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку рэканструкцыі. 

## Гісторыя
Будаваньне мураванай могілкавай царквы ў Горадні вялося ў 1846—1848 гадох з фундацыі гарадзенскага архіяпіскапа Ніла (Ісаковіча) дзеля пахаваньня ўласнай маці Марты Насковіч. У 1867 годзе праводзілася рэканструкцыя будынка. Архіяпіскап Ніл ахвяраваў на гэта 300 рублёў. 

Па Другой сусьветнай вайне царква знаходзілася ў заняпадзе і толькі ў канцы 1980-х гадоў будынак перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату. У жніўні 1990 году на сродкі Пакроўскага сабора фірма «Дэкор» распачала рэстаўрацыйныя работы, якія завяршыліся ў ліпені наступнага году. Тады ж прывялі ў належны стан і магілы вакол самой царквы. Прыкладна ў той самы час царкву ўлучылі ў сьпіс гістарычна-культурных каштоўнасьцяў. 

У пачатку 2000-х гадоў царкву і старыя могілкі пазбавілі статусу гістарычна-культурнай каштоўнасьці. У сярэдзіне 2000-х гадоў на могілках высеклі ўсе дрэвы і пераклалі новай пліткай старыя брукаваныя дарожкі. У 2012 годзе пачалася перабудова царквы, якая зьвялася да таго, што будынак пашырылі ў два разы. Пры гэтым адбылося зьнішчэньні характэрных для сярэдзіны XIX ст. архітэктурных рысаў, а над будынкам паставілі вялізны пазалочаны купал. Алтар новай царквы паўстаў на месцы магілаў гарадзенцаў, якія раней знаходзіліся каля сьценаў. 

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняга клясыцызму. Гэта 1-вежавы крыжападобны ў пляне будынак, накрыты пакатымі двухсхільнымі дахамі. На тарцах бакавых крылаў і апсыды трыкутныя франтоны. Атынкаваныя сьцены апярэзваюцца карнізам, падзяляюцца высокімі аркавымі аконнымі праёмамі з руставанымі архівольтамі. Фасады падзяляюцца аркавымі і крыжовымі нішамі, эксэдрамі, падаконнай цягай. З боку галоўнага фасада далучаецца квадратная ў сечыве 2-ярусная званіца, накрытая пакатым двухсхільным дахам з купалам. На аднам ярусе аркавы праём галоўнага ўвахода, 2-і ярус праразаецца круглымі люкарнамі і прасьветамі з бэлькамі для званоў. Да апсыды далучаецца нізкая рызьніца. У перакрытую роўнай стольлю малітоўную залю выступаюць драўляныя хоры з балюстрадай.

У выніку рэканструкцыі выгляд помніка зьмяніўся да непазнавальнасьці.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Царква прападобнай Марфы ў Гродне – чарговы "шэдэўр" з пенаблокаў, TUT.BY, 18 кастрычніка 2013 г.

Горадня
Катэгорыя:Збудаваньні Горадні
Навапольле (Навапольскі сельсавет)

**Навапо́льле** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар Навапольскага сельсавету.

## Назва
Назва паходзіць ад участку зямлі — новае поле.

## Гісторыя
У 1929 годзе створаны калгас «Навапольле», працавала кузьня. У 1942 годзе, падчас нямецкай акупацыі, нацысты загубілі 9 жыхароў вёскі. З 8 красавіка 1957 году цэнтар сельсавету.

## Інфраструктура
Ёсьць дзіцячы сад, фэльчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка, аддзяленьне сувязі, вэтэрынарны пункт, Дом культуры, крама.

## Насельніцтва
* 2010 год — 303 чалавекі
* 1999 год — 311 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Навапольскі сельсавет
Асака (вёска)

**Асака́** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці. Асака ўваходзіць у Навапольскі сельсавет.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1659 годзе як вёска ў Менскім ваяводзтве ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 12 чалавек
* 1999 год — 51 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Навапольскі сельсавет
Польская футбольная экстракляса

**Экстракля́са** () — спаборніцтва для наймацнейшых футбольных клюбаў Польшчы.

Спаборніцтва знаходзіцца на вяршыні польскай сыстэмы футбольных ліг. Экстракляса мае 18 камандаў, якія аспрэчваюць тытул чэмпіёну краіны. Сэзон пачынаецца ў ліпені і доўжыцца па травень наступнага году. З часу заснаваньня ў 1927 годзе ў Экстраклясе выступалі 86 клюбаў, 20 зь якіх былі чэмпіёнамі краіны.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Польшчы па футболе
Крэз (дэпартамэнт)

**Крэз** () — дэпартамэнт на поўдні цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Нувэль-Акітэн (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Лімузэн). Парадкавы нумар 23. Адміністрацыйны цэнтар — Герэ. Насельніцтва складае 123 029 чалавек (2010 г.).

Дэпартамэнт разьмешчаны на паўночна-заходнім ускрайку Цэнтральнага масіву. На паўднёвым усходзе знаходзіцца плято Мільваш. Найвышэйшы пункт (932 м) знаходзіцца ў лесе Шатавэр. Дэпартамэнт уключае 2 акругі, 27 кантонаў і 260 камунаў.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Цэнтральны масіў

**Цэнтральны масіў** () — горны масіў у цэнтры і на поўдні Францыі. На ўсходзе аддзелены ад Альпаў глыбокай далінай Роны, выцягнутай з поўначы на поўдзень. Вышыня да 1886 м (гара Пюі-дэ-Сансі).

У паўночным і цэнтральным раёнах Цэнтральнага масіву базальтавыя плято з конусамі патухлых вулканаў чаргуюцца з пласкагор’ямі і мэрыдыянальна выцягнутымі далінамі рэкаў басэйну Люары, на поўдні — карставыя плято Кос, на паўднёвым усходзе і ўсходзе знаходзіцца шэраг гор і пласкагор’яў (Сэвэны і інш.), з стромкімі прыступкападобнымі схіламі, зьвернутымі да Ронскай нізіны і ўзьбярэжжа Міжземнага мора; на поўначы і паўночным захадзе — пласкагор’і Марван, Лімузэн, Мільзаш і інш.

Клімат умераны, акіянічны, з халаднаватым летам і мяккай зімой. Расьліннасьць прадстаўлена галоўным чынам шыракалістымі лясамі, вышэй 1200 м — піхтавымі лясамі, вышэй 1400 м — субальпійскімі лугамі.

Значная частка тэрыторыі засвоена чалавекам (ральлі, пашы, вінаграднікі і інш.). Маюцца радовішчы ўрану, каменнага вуглю, мінеральных водаў (Вішы і інш.).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Эўропы
Катэгорыя:Горы Францыі
Каралін (Камянецкі раён)

**Каралі́н** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Вярховіцкі сельсавет.

Каралін месьціцца за 28&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 52&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 7&nbsp;км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск (лінія Берасьце&nbsp;— Беласток).

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: фальварак Каралін у складзе маёнтку Капылы ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі, уласнасьць абшарніцы Караліны Пуслоўскай.
* 1845: паводле інвэнтару ў фальварку 648 дзесяцінаў зямлі, да фальварку адносілася вёска Бярозаўка.
* 1890: у Вярховіцкай воласьці, фальварак належаў Ф.&nbsp;Пуслоўскаму, 841 дзесяціна зямлі.
* 1897: паводле перапісу ў фальварку 1 двор, 42 жыхары.
* 1905: 30 жыхароў.
* 1921: у выніку польска-савецкай вайны па Рыскай мірнай дамове ў складзе Польшчы, фальварак у Вярховіцкай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1939: у выніку пакту Молатава — Рыбэнтропа ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Вярховіцкім сельсавеце Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 62 жыхары.
* 1941—1945: цягам Другой сусьветнай вайны на франтах загінулі 3 жыхары вёскі.
* 1948: у пачатковай школе 60 вучняў.
* 1960: у вёсцы 61 жыхар.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 259 жыхароў, цэнтар калгасу «Расея».

## Насельніцтва
* 2010 год — 292 чалавекі
* 1999 год — 330 чалавек

## Інфраструктура
Цэнтар ААТ «Каралін». Працуе клюб, бібліятэка, школа-сад.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;53.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Вярховіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Каўкаская палоньніца, або новыя прыгоды Шурыка (фільм)

«**Каўкаская палоньніца, або новыя прыгоды Шурыка**» — савецкая камэдыя Леаніда Гайдая. Другі фільм з Шурыкам у якасьці галоўнага пэрсанажу і апошні фільм (з тых, што зьняў Леанід Гайдай) з удзелам тройкі Баязьлівец — Балбес — Хаджалы (Віцын — Нікулін — Маргуноў). Прэм’ера фільму адбылася ў Маскве 3 красавіка 1967 году адначасова ў 53 кінатэатрах.

## Сюжэт
Эксцэнтрычная камэдыя з выкраданьнямі і пагонямі пра добрага і шчырага Шурыка, якая вывучае на Каўказе старадаўнія абрады і звычаі, пра яго першае і нясьмелае каханьне да дзяўчыны, з-за якой ён апынаецца ў сьмешных і складаных сытуацыях, бо «прыгажуню, камсамолку, спартоўку» хочуць ажаніць зь мясцовым чыноўнікам. Яе выкрадаюць. Шурыку не адразу атрымоўваецца ўцяміць, што адбываецца, але затым з дапамогай новага сябра ён вызваляе «каўкаскую палоньніцу».

## У ролях
* Натальля Варлей — *Ніна (агучваньне — [[Надзея Румянцава]], вакал — [[Аіда Вядзішчава]])*
* Аляксандар Дзям’яненка — *Шурык, фальклярыст*
* Фрунзік Мкртчан — *Джабраіл, дзядзька Ніны і шафёр Саахава*
* Уладзімер Этуш — *таварыш Саахаў Б. Г., загадчык райкамгасу*
* Георгі Віцын — *Баязьлівец*
* Яўген Маргуноў — *Хаджалы*
* Юры Нікулін — *Балбес*
* Руслан Ахметаў — *Эдзік, кіроўца*
* Донар Мкртчан — *жонка Джабраіла, цётка Ніны*
* Міхаіл Глускі — *адміністратар гасьцініцы*
* Ніна Грабяшкова — *лекар*
* Пётар Рэпнін — *галоўны ўрач псыхіятрычнай бальніцы*
* Ной Аваліяні — *супрацоўнік гасьцініцы з тостам пра птушку*
* Эмануіл Гелер — *шашлычнік* (агучваньне — Арцём Карапецян)
* Георгі Міляр — *гасьцінны гаспадар, аматар даміно*
* Георгі Сьвятлані — *стары ля піўнога ларка*
* Леанід Даўлатаў — *судзьдзя* (у тытрах не пазначаны; агучваньне — Арцём Карапецян)
* Морыс Слабадзкі — *гулец у даміно* (у тытрах не пазначаны)
* Багдан Галусьцян — *удзельнік гульні ў даміно* (у тытрах не пазначаны)
* Алег Севасьцьянаў 
* Міхаіл Садорскі

## Месцы здымак
Нягледзячы на назву фільму і створаныя ў фільме вобразы, сам фільм здымалі не на Каўказе, а ў Крыме, асноўнае месца здымак: цэнтар гораду Алушта і даліна Прывідаў ля падножжа Дземерджы. Акрамя гэтага, у фільме сустракаюцца эпізоды, зьнятыя ў горадзе Сімфэропаль (псіхлячэбніца), на вяршыні Ай-Пэтры (спынены Шурыкам аўтамабіль зь Нінай) і на Каўказе, у Адлерскім раёне Сочы на ​​рацэ Мзымта (горная рака, у якой Ніна ратуе Шурыка, і прорва з акна пакоя Ніны).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Каўкаская палоньніца, або новыя прыгоды Шурыка на сайце «Кіно Расеі»
* Каўкаская палоньніца, або новыя прыгоды Шурыка на сайце Internet Movie Database

Катэгорыя:Савецкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1967 году
Катэгорыя:Фільмы «Масфільму»
Катэгорыя:Фільмы Леаніда Гайдая
Міхаіл Вергеенка

**Міхаіл Вергеенка** (12 студзеня 1950 году — , Менск) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр. Брамнік. У 1992—1994 і 1997—1999 гадах — галоўны трэнэр нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Клюбная кар’ера
Выступаў за ФК «Дынама-Менск» з 17 верасьня 1968 году па верасень 1983 году. Правёў 281 матч у межах чэмпіянату СССР (забіў 1 гол: 17 чэрвеня 1982, бакінскаму «Нэфтчы», з пэнальці) і 28 гульняў у Кубку СССР. На працягу многіх гадоў быў капітанам каманды!

У 1972 годзе ў складзе моладзевай зборнай СССР ён стаў срэбным прызёрам першага ў гісторыі маладзёжнага чэмпіянату Эўропы.

З верасьня 1983 па травень 1991 году працаваў трэнэрам і начальнікам каманды ў менскім «Дынама». З чэрвеня 1991 па травень 1994 году быў галоўным трэнэрам ФК «Дынама-Менск». Пад яго кіраўніцтвам клюб выйграў свае першыя ўзнагароды ў чэмпіянатах Беларусі: чэмпіянат і Кубак Беларусі 1992 году.

Галоўны трэнэр нацыянальнай зборнай Беларусі (чэрвень 1992 — травень 1994, лістапад 1996 — верасень 1999). З 1998 па 2000 год быў генэральным дырэктарам ФК «Дынама-Мінск».

Апошнія гады ён быў намесьнікам старшыні Беларускай фэдэрацыі футболу.

Памёр 16 ліпеня 2024 году ў Менску.

## Палітычныя погляды
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзейную ўладу Беларусі пасьля жорсткіх падаўленьняў народных пратэстаў у 2020 годзе.
.

## Дасягненьні
* Чэмпіён СССР: 1982
* Чэмпіён Беларусі: 1992, 1993

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Человек за бортом. Михаил Вергеенко: персона отчуждения

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Пэч (футбольны клюб)

**Пэч** () — вугорскі футбольны клюб з гораду Пэчу. Заснаваны ў 1950 годзе. Уладальнік Кубка Вугоршчыны (1990).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пэч
Кент (неадназначнасьць)

Мужчынскае імя **Кент** (*Kent*, або *Kenth*) паходзіць ад назвы **каралеўства Кент**. У цюрскіх мовах «кент» азначае *[[горад]]* (гл. напрыклад Ташкент).

**Кент** можа таксама мець наступныя значэньні:

## Геаграфічныя назвы
### [[Вялікабрытанія]]
* Кент — графства ў Ангельшчыне

### [[ЗША]]
* Кент (Дэлавэр) — акруга ў Дэлавэры
* Кент (Мічыган) — акруга ў Мічыгане
* Кент (Тэхас) — акруга ў Тэхасе
* Кент (Агаё) — горад у Агаё
* Кент (Канэктыкут) — мястэчка ў Канэктыкуце

### [[Канада]]
* Кент (Брытанская Калюмбія) — горад у Брытанскай Калюмбіі

## Асобы
* Глядзіце Кент (імя)

## Музыка
* Kent (гурт) — швэдзкі рок-гурт
** Kent (альбом) — іх дэбютны альбом

## Іншае
* Kent (цыгарэты) — марка цыгарэтаў; у 1952 годзе сталі першымі ў сьвеце цыгарэтамі зь фільтрам
* Kent (кампанія) — турэцкая кампанія, у краінах былога СССР вядомая вытворчасьцю жавальных гумак Turbo
* Kent Records — гуказапісваючая кампанія

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Інтэр Браціслава

«**Інтэр**» () — славацкі футбольны клюб з гораду Браціславы. Заснаваны ў 1940 годзе. Двухразовы чэмпіён Славаччыны (2000, 2001), шасьціразовы ўладальнік Кубка Славаччыны (1984, 1988, 1990, 1995, 2000, 2001).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Браціславе
Ўотфард (футбольны клюб)

«**Ўотфард**» () — ангельскі футбольны клюб з Ўотфарду, графства Гэртфардшыру. Заснаваны ў 1881 годзе пад назовам «Ўотфард Ровэрз». Пасьля перамогі ў чэмпіянаце Паўднёвай лігі сэзону 1914—1915 гадоў у 1920 годзе клюб далучыўся да складу Футбольнай лігі. За сваю гісторыю дружына праводзіла хатнія матчы на розных пляцоўках перш чым пераехаць «Вікарыдж Роўд» у 1922 годзе. Клюб мае даўняе суперніцтва з суседзямі з «Лутан Таўну». Найбольшага посьпеху «Ўотфард» дамогся ў пэрыяд з 1977 па 1987 гады, калі каманду ачольваў Грэм Тэйлар. За гэты час клюб з чацьвёртага дывізіёну падняўся ў эліту і нават у сэзоне 1983—1984 гадоў выступаў у Кубку УЭФА і нават дамогся выхаду ў фінал Кубка Ангельшчыны 1984 году. Пасьля гэтага пачаўся пэрыяд заняпаду, але ў новым стагодзьдзі клюб часам вяртаецца ў Прэм’ер-лігу. У 2019 годзе «Ўотфард» зноўку дасягнуў фіналу Кубка Ангельшчыны, але трываў паразу з буйным лікам 6:0 ад «Манчэстэр Сіці».

## Гісторыя

Вытокі клюбу можна прасачыць з 1881 году, калі «Ўотфард Ровэрз» быў створаны Гэнры Гровэрам, аднім з абаронцаў клюбу. Дружына першапачаткова складалася з гульцоў-аматараў, праводзіўшы хатнія гульні ў некалькіх месцах гораду. Упершыню клюб дэбютаваў у Кубку Ангельшчыны ў сэзоне 1886—1887 гадоў, а ў 1889 годзе «Ўотфард» упершыню здабыў кубак свайго роднага графства. У 1893 годзе клюб зьмяніў назву на «Ўэст-Гэртс», а ў 1896 годзе яны далучыліся да Паўднёвай футбольнай лігі. У пачатку сэзону 1897—1998 гадоў посьпехі «Ўэст-Гэртс» значна скараціліся, а колькасьць наведвальнікаў паменьшала да менш чым 200 гледачоў. Кіраўнікі клюбу пайшлі на сьмелы крок, ператварыўшы дружыну ў прафэсійную структуру. У 1898 годзе клюб аб’яднаны з «Ўотфард Сэнт-Мэры», у выніку чаго паўстаў сучасны клюб «Ўотфард». Пасьля вылету ў другі дывізіён Паўднёвай лігі ў 1903 годзе клюб прызначыў на пасаду трэнэра былога футбаліста зборнай Ангельшчыны і найлепшага бамбардзіра першага дывізіёну Джона Гудала. Ён прывёў «Ўотфард» да падвышэньня і ўтрымліваў каманду ў галоўным дывізіёне Паўднёвай лігі да свайго сыходу да 1910 году. Не зважаючы на фінансавія абмежаваньні, клюб дамогся перамогі ў лізе ў сэзоне 1914—1915 гадоў. Па вайне «Ўотфард» правёў яшчэ адзін сэзон у Паўднёвай лізе, пасьля чаго далучыўся да трэцяга дывізіёну Футбольнай лігі.

У 1921—1922 гадоў трэці ўзровень Футбольнай лігі складаўся з двух паралельных групаў з 22 клюбамі ў кожнай. Клюбы змагаліся як за пераход у другі дывізіён, гэтак і за барацьбу за ўтрыманьне лігавага статусу. Існавала сыстэма перавыбараў, якая азначала, што дзьве ніжнія дружыны ў кожнай групе павінны былі падаць заяўку на перавыбраньне ў лігу. «Ўотфорд» фінішаваў па-за межамі шасьцёрцы найлепшых клюбаў у кожным сэзоне паміж 1922 і 1934 гадамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ўотфард
Kent (гурт)

**Kent** (вымаўляецца «*Кент*») — швэдзкі рок-гурт з гораду Эскільстуна, заснаваны ў 1990 годзе. Лічыцца адным з найбольш пасьпяховых швэдзкіх рок-гуртоў (2,3 мільёну прададзеных альбомаў).

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[Kent (альбом)|Kent]]* (*Кент*, 1995)
* *[[Verkligen]]* (*Сапраўды*, 1996)
* *[[Isola (альбом)|Isola]]* (*Ізоля*, 1997)
* *[[Hagnesta Hill]]* (*Гагнэста Гіл*, ад назвы раёну Гагнэстагіль у Эскільстуне, 1999)
* *[[B-sidor 95–00]]* (*Бэ-старонкі самотнікаў 1995—2000*, 2000)
* *[[Vapen & ammunition]]* (*Зброя і амуніцыя*, 2002)
* *[[Du & jag döden]]* (*Ты і я, сьмерць*, 2005)
* *[[Tillbaka till samtiden]]* (*Назад у наш час*, 2007)
* *[[Röd]]* (*Чырвоны*, 2009)
* *[[En plats i solen]]* (*Месца пад сонцам*, 2010)
* *[[Jag är inte rädd för mörkret]]* (*Я не баюся цемры,* 2012)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Швэдзкія рок-гурты
Ельмарэн

**Ельмарэн** () — чацьвертае паводле велічыні возера ў Швэцыі, пасьля азёраў Вэнэрн, Вэтэрн і Мэлярэн. Плошча 483 км², максымальная глыбіня 20 м. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Свэалянду, у ляндскапах Вэстманлянд, Сёдэрманлянд і Нэрке. На заходнім ускрайку возера знаходзіцца горад Эрэбру.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Швэцыі
Арцыбіскупскі палац (Магілёў)

**Арцыбіскупскі палац** — помнік архітэктуры апошняй траціны XVIII ст. у Магілёве. Знаходзіцца на гістарычнай Шляхецкай вуліцы, у глыбіні квартала. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб'ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. Цяпер тут месьціцца спэцыяльная дзіцяча-юнацкая спартовая школа № 6. 

## Гісторыя

Мураваны палац дзеля каталіцкага арцыбіскупа Станіслава Богуш-Сестранцэвіча ў Магілёве збудавалі ў 1780-я гады (быў яго рэзыдэнцыяй да 1827 году).

Па пажары ў другой палове XIX ст. будынак набыў жыдоўскі купец Барух Цукерман, які перабудаваў руіны палаца пад харальную сынагогу. Сынагога адкрылася ў 1900 годзе.

У 1925 годзе савецкія ўлады зачынілі сынагогу. З 1929 года ў будынку разьмяшчаўся кінатэатар, пазьней — прафсаюзы. 

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак з двума невялікімі бакавымі крыламі, накрыты вальмавым дахам. Галоўны фасад выходзіць у бок Дняпра на гістарычную Шляхецкую вуліцы, тарцовы фасад — на гістарычную Ветраную. Цэнтральны рызаліт завяршаецца прастакутным атыкам, бакавыя — трыкутнымі франтонамі. Паверхі вылучаюцца разьвітымі гарызантальнымі цягамі, ніжні паверх аздабляецца рустам, верхні — пілястрамі. Вокны прастакутныя, з разнастайным абрамленьнем. 

Плян анфілядны, з цэнтральным вэстыбюлем і 3-маршавай лесьвіцай. Дваровым фасадам будынак выходзіў у сад, дзе знаходзіліся карпусы духоўнай кансысторыі (не захаваліся).

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі і графіка

Mahiloŭ, Bohuš Siestrancevič. Магілёў, Богуш Сестранцэвіч (1785).jpg|1785 г.
Mahiloŭ, Šlachieckaja. Магілёў, Шляхецкая (N. Lvov, 1800).jpg|М. Львоў, каля 1800 г.
Mahiloŭ, Bohuš Siestrancevič. Магілёў, Богуш Сестранцэвіч (1830).jpg|1830 г.
Mahiloŭ, Bohuš Siestrancevič. Магілёў, Богуш Сестранцэвіч (1942).jpg|1942 г.


### Сучасныя здымкі

Магілёў. Галоўны фасад палаца архібіскупа.jpg|Галоўны фасад
Магілёў, ліпень 2020 (49).jpg|Тарцовы фасад
Магілёў. Вакол палаца архібіскупа (11).jpg|Фрагмэнт
Магілёў. Вакол палаца Богуша-Сестранцэвіча (20).jpg|Фрагмэнт


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Арцыбіскупскі палац (Магілёў), Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Славутасьці Магілёва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1780-я гады
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Паніклівасьць

**Паніклівасьць**, **нізкавокасьць** (міяпія, ад  і , )&nbsp;— невыразнае бачаньне аддаленых рэчаў праз сыходжаньне паралельных прамянёў ад іх перад сятчаткай вока. Найчасьцей узьнікае ў школьным узросьце. Паводле ступені цяжкасьці адрозьніваюць слабую (да 3 дыёптрыяў), сярэднюю (да 6 дптр) і высокую (звыш 6 дптр). У Беларусі ад немачы пакутуе да 30 школьнікаў. Вядзе да разрыва і адслаеньня сятчаткі, страты працаздольнасьці па зроку.

## Папярэджаньне
Прадухіленьню хваробы спрыяюць заняткі бадмінтонам, лыжным спортам, плаваньнем і тэнісам. Харчаваньне мусіць мець устойлівы расклад і мае ўлучаць абрыкосы, брусьніцы, журавіны, кефір, масла, мяса індыка і труса, печань, пятрушку, сыр, таматы, тварог, чарніцы, шпінат і ялавічыну. Падчас зрокавай працы адлегласьць ад кнігі да вачэй мае складаць 35&nbsp;см. Чытаць і пісаць варта толькі седзячы з роўнай паставай сьпіны і асьвятленьнем. Таксама варта ўнікаць чытаньня лежачы на жываце і ў паездцы. На кожныя паўгадзіны зрокавай працы мае прыпадаць 10 хвілінаў адпачынку без прагляду тэлевізара і сядзеньня за кампутарам. Прагляд тэлеперадачаў дашкольнікамі варта абмяжоўваць 30 хвілінамі, малодшымі школьнікамі&nbsp;— 1 гадзінай, 5—9-клясьнікамі&nbsp;— 1,5 гадзіны, старшаклясьнікамі&nbsp;— 2 гадзіны.

## Чыньнікі
Разьвіцьцю хваробы спрыяюць стрэс, загрузка зрокавай працай на блізкай адлегласьці, алергія.

## Праявы
Хвароба выяўляецца ў неабходнасьці разгляданьня на блізкай адлегласьці, што стамляе вочы, разьвівае цяглічную і дастасавальную слабасьць зрока, разыходную касавокасьць і спазмы дастасаваньня вачэй. У наступным узьнікаюць расьцяжэньні, дыстрафія, кровазьліцьцё, разрывы і адслаеньне сятчаткі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Зрок
Грыпсгольм

**Грыпсгольм** () — замак у Марыефрэдзе (Швэцыя), разьмешчаны на востраве на возеры Мэлярэн.

Сваю назву замак атрымаў ад імя рыцара Бу Юнсана Грыпа, які заклаў яго каля 1380 году. У 1526 годзе замак перайшоў ва ўладаньне караля Густава Вазы, які разбурыў яго, а ў 1537 годзе пачаў на тым месцы ўзьвядзеньне новага замку. Кіраваў будаўніцтвам Гэнрык фон Кёлен.

У XVI стагодзьдзі тут былі зьняволены герцаг Юган і кароль Эрык XIV, а таксама Кацярына Ягелонка, у якой у замку нарадзіўся сын, які стаў пазьней каралём Жыгімонтам III.

У часы кіраваньня Карла IX (1604—1611) была ажыцьцёўлена паэтапная перабудова замку. У прыватнасьці, быў пабудаваны каралеўскі паверх з заляй прыёмаў, флігель Карла IX у прадзамкавым умацаваньні і адпачывальня герцага Карла, якая дайшла да нашых дзён практычна ў першапачатковым выглядзе.

Пасьля сьмерці Карла X Густава (1654—1660) замак у якасьці лэннага ўладаньня належаў яго ўдаве Гэдвізе Элеаноры. Пры ёй у замку былі праведзены новыя працы, падчас якіх, апроч іншага, быў збудаваны так званы флігель Каралевы. У 1708—1709 гадах былі перабудаваны верхнія паверхі замка.

Пасьля 1715 году Грыпсгольмскі замак на некаторы час перастаў выкарыстоўвацца ў якасьці каралеўскай рэзыдэнцыі. Некаторыя яго памяшканьні ў гэты пэрыяд былі адведзеныя пад турму, аднак у часы кіраваньня Густава III (1771—1792) ён ізноў перажыў росквіт. Тым часам былі пабудаваны будынкі для прыдворных і Грыпсгольмскі замкавы тэатар. У 1773 годзе каралева Сафія Магдалена арганізавала ў замку невялікі тэатар, а ў 1781 архітэктару Эрыку Пальмстэту было даручана ператварыць яго ў паўнавартасны прыдворны тэатар. Праз год ён быў гатовы. У ім была ўладкована новая сцэна з тэатральнымі мэханізмамі для зьмены дэкарацыяў.

У 1809 годзе ў Грыпсгольмскім замку падпісаў адрачэньне ад стальцу кароль Густаў IV Адольф.

Заснаванае ў 1889 годзе Грыпсгольмскае таварыства ў 1891—1899 гадах правяло паэтапную рэканструкцыю замку па рысунках архітэктара Фрэдрыка Лільеквіста. Яе мэтай было вызваленьне замку ад архітэктурных напластаваньняў XVII і XVIII стагодзьдзяў і вяртаньне яму рэнэсанснага выгляду. Пры рэалізацыі гэтага спрэчнага рашэньня да каралеўскіх пакояў быў надбудаваны трэці паверх. Перабудова падверглася рэзкай крытыцы, у тым ліку і з боку пісьменьніка Вэрнэра фон Гэйдэнстама.
 
У наш час у замку разьмяшчаецца музэй, часткай якога зьяўляецца і Швэдзкая дзяржаўная партрэтная галерэя зь яе 1400 партрэтамі выбітных швэдзкіх дзеячаў.

## Літаратура
* Eriksson, Eva *Den moderna stadens födelse: svensk arkitektur 1890—1920* (Ordfront, Stockholm: 1990) 
* Strömbom, Sixten *Gripsholm: slottet och dess samlingar 1537—1937* (Nordisk rotogravyr, Stockholm: 1937)
* Tucholsky, Kurt «Schloss Gripsholm»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Замкі Швэцыі
Катэгорыя:Музэі Швэцыі
Архірэйскі палац (Магілёў)

**Архірэйскі палац** — помнік архітэктуры апошняй траціны XVIII ст. у Магілёве. Знаходзіцца на гістарычнай Ветранай вуліцы, у глыбіні квартала на высокім беразе Дняпра. Твор архітэктуры позьняга барока. Аб'ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Уваходзіў у ансамбль Спаскага манастыра, разам зь якім і будынкам духоўнай сэмінарыі складаў адзіны архітэктурны комплекс

## Гісторыя

Мураваны палац дзеля архіяпіскапа Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) Георгія Каніскага ў Магілёве збудавалі ў 1772—1785 гадох паводле праекту віленскага архітэктара Яна Гляўбіца. Да 1795 годй быў рэзыдэнцыяй Георгія Каніскага, з 1797 году — А. Братаноўскага. Па 1853 годзе перад палацам збудавалі мураваную браму.

У 1918 годзе будынак займала Магілёўская губэрнская надзвычайная камісія.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняга барока. Гэта 3-павярховы будынак, прастакутны ў пляне з сымэтрычнымі 2-павярховымі рызалітамі з бакоў, накрыты высокім ламаным дахам. Галоўны і дваровы фасады маюць крывалінейныя пераходы да рызалітаў. Сьцены аздабляюцца глыбокім гарызантальным рустам і руставанымі пілястрамі на вуглах, прасакутнымі аконнымі праёмамі зь ліштвамі, філянговымі нішамі, тонкапрафіляванымі карнізамі. Трэці паверх атыкавы ў цэнтральнай частцы. Галоўны ўваход вылучаецца аркавым парталам з брылём на мэталічных калёнках.

Цэнтральнае месца ў інтэр’еры палаца займаў вэстыбюль з трохмаршавай лесьвіцай. На першым паверсе знаходзілася парадная заля для прыёмаў і службовыя пакоі, на другім — асабістыя пакоі ахіяпіскапа: адпачывальня, кабінет, бібліятэка, на трэцім — гаспадарчыя памяшканьні. У XX ст. унутраны плян быў зьменены.

На тэрыторыі архірэйскага двара на галоўнай восі палаца як галоўны ўезд стаіць мураваная брама. Гэта два масіўныя пілёны, аздобленыя дзьвюма калёнкамі дарычнага ордэру і завершаныя франтонамі, накрытыя 2-схільным дахам. Далучаныя да яе паўкругам слупы злучаюцца мэталічнай агароджай.

## Галерэя

Бывший архиерейский дворец (Могилёв).jpg|Агульны выгляд
Магілёў. Палац архірэя Георгія Каніскага (03).jpg|Вулічны фасад
Г. Магілёў - Былы архірэйскі палац PICT1836.jpg|Брама


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Магілёўскі архірэйскі палац, globustut.by

Катэгорыя:Славутасьці Магілёва
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1785 годзе
Калёс Нэрона

**Калёс Нэрона** () — велічэзная бронзавая статуя, якую імпэратар Нэрон загадаў паставіць у вэстыбюлі Залатога дому Нэрона, яго палацавай рэзыдэнцыі ў Палятыне. Статуя была спраектавана грэцкім архітэктарам Зэнадорам і дасягала 100—120 рымскіх футаў (37 м) у вышыню. Аднак, Пліні Старэйшы мяркуе, што статуя была зроблена з мармуру.

Пасьля кіраваньня Нэрона, імпэратар Вэспасіян пераназваў яе ў статую бога сонца Гэліяса (), з-за сваёй непрыязнасьці да Нэрона. Імпэратар Адрыян заклаў каменны падмурак каля Калізэю і перамясьціў на яе статую. Камод рэканструяваў статую ў сваю ўласную, але пасьля ягонай сьмерці яна была адноўлена ў першапачатковы стан.

Абліцаваныя цэглай рэшткі каменнага пастамэнту, першапачаткова абліцаванага мармурам, прыбралі ў 1936 годзе. Шматлікія экспэрты перакананы, што назва Калізэю пайшла менавіта ад гэтай статуі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Marianne Bergmann: *Der Koloß Neros, die Domus Aurea und der Mentalitätswandel im Rom der frühen Kaiserzeit*. Zabern, Mainz 1994. (Trierer Winckelmannsprogramme, 13) 

Катэгорыя:Старажытны Рым
Марыегамн (футбольны клюб)

«**Марыегамн**» () — фінскі футбольны клюб з гораду Марыегамну. Заснаваны ў 1919 годзе. Чэмпіён Фінляндыі (2016), уладальнік Кубка Фінляндыі (2015).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Марыегамн
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Дзень барацьбы за свабоду і дэмакратыю

**Дзень барацьбы́ за свабо́ду і дэмакра́тыю** (, ) — дзяржаўнае сьвята ў Славаччыне і Чэхіі, якое адзначаецца 17 лістапада. Шторок у гэты дзень адзначаецца гадавіна студэнцкай дэманстрацыі супраць нацысцкай акупацыі ў 1939, а таксама разгон студэнцкіх дэманстрацыяў у 1989 у Браціславе і Празе, якія запачаткавалі Аксамітную рэвалюцыю.

## Вонкавыя спасылкі

* Закон Чэскай рэспублікі пра дзяржаўныя сьвяты, іншыя сьвяты, сьвяточныя дні і дні працоўнага адпачынку

Катэгорыя:Сьвяты Славаччыны
Катэгорыя:Сьвяты Чэхіі
Катэгорыя:17 лістапада
Зборная Летувы па футболе

**Нацыянальная каманда Летувы па футболе** — нацыянальная зборная Летувы, якая ўдзельнічае ў міжнародных спаборніцтвах па футболе і прадстаўляе Летуву. Нацыянальная каманда кіруецца Летувіскай футбольная фэдэрацыя. Першую гульню каманда правяла ў 1923 годзе. З 1940 да 1990 году Летува ўваходзіла ў склад СССР. Першую гульню пасьля аднаўленьня незалежнасьці зборная згуляла ў 1990 годзе.

## Гісторыя
Зборная прымала ўдзел у адборачных турнірах да чэмпіянатаў сьвету ў 1930, 1934, 1938 гадах, а таксама ва ўсіх з 1994 году, але ў фінальную частку ні разу не выходзіла. У чэмпіянатах Эўропы зборная прымае ўдзел з 1996 году, але таксама ні разу не выходзіла ў фінальную частку.


Катэгорыя:Летувіскі футбол