open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Try čarapachi

***Try Čarapachi*** — альбом беларускага рок-гурта N.R.M., запісаны ў 2000 годзе. У 2005 годзе быў перавыдадзены з рэмастэрынгам. Аднайменная песьня з гэтага альбому набыла шырокую папулярнасьць. У наступны альбом N.R.M. *[[Dom kultury]]* ўвайшла песьня «Try čarapachi-2». Песьня «Katuj-ratuj» ў 2009 годзе трапіла й на складанку Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Ranica»
# «My žyviem nia kiepska»
# «Śniadanak»
# «Bamžy»
# «Mahilny»
# «Dzied Maroz»
# «Chruść i papałam»
# «Mientalnaść»
# «Bazar»
# «Katlet-matlet»
# «Urač-urołah»
# «Čystaja-śvietłaja»
# «Naładka barabanaŭ»
# «Try čarapachi»
# «Cielepaty»
# «Katuj-ratuj»
# «Dastała»
# «Spać, spać»
# «Chudsaviet»
# «P.S.»

## Водгукі крытыкаў

Музычны журналіст Сяргей Будкін з сайта Experty.by мяркуе, што «Гэта першы канцэптуальны альбом гурта, бо ранейшыя ўспрымаліся ня болей чым складанкі песень». Музычны крытык Зьміцер Падбярэзскі з партала Experty.by аналізуючы альбом заўважыў: «Тым ня менш альбом даў жыцьця многім песьням, безь якіх уявіць цяперашні дзень беларускай рок-сцэны бадай што немагчыма».

## Удзельнікі
* Алег Дземідовіч: ударная ўстаноўка, дадатковы сьпеў, ідэя і макет вокладкі
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, дадатковы сьпеў
* Піт Паўлаў: гітара
* Лявон Вольскі: гітара, сьпеў
* Аляксандар Памідораў: азіяцкі калярытны сьпеў у 10
* Генадзь Сыракваш: запіс і зьвядзеньне на студыі X-Noise Factory
* Анатоль Додзь: усё, што гучыць паміж песьнямі, запісанае на Беларускім Радыё Рацыі
* Васіль Цітоў: дызайн вокладкі
* Сяргей Кажамякін: фатаздымкі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра альбом на афіцыйнай хатняй старонцы N.R.M. (архіўная копія з web.archive.org)

Катэгорыя:Альбомы N.R.M.
Рыгор Рэлес

**Рыго́р (Гірша) Льво́віч Рэлес** (23 красавіка 1913 — 19 верасьня 2004) — пісьменьнік і паэт, які пісаў на ідыш.

Нарадзіўся 23 красавіка 1913 году ў горадзе Чашнікі Віцебскай вобласьці (тады ў Лепельскім павеце). Скончыў Віцебскі пэдагагічны тэхнікум (1933), вучыўся на жыдоўскім аддзяленьні літаратурнага факультэта Менскага пэдагагічнага інстытуту. Упершыню выступіў у друку зь вершам у 1931 годзе (газэта «Юнгер арбайтэр» — «Малады рабочы»). Пісаў на ідыш і па-расейску. Выдаў зборы вершаў на мове ідыш «Пачатак» (1939), «Вершы» (1941) і кнігу апавяданьняў «Пад мірным небам» (Масква, 1983). У перакладзе на беларускую мову выйшла кніга вершаў «Бяроза пад акном» (1961), на расейскую — «Стихи» (Масква, 1974). Стала друкаваўся на старонках жыдоўскага часопіса «Саветыш Геймланд» («Савецкая Радзіма», Масква). Выступаў і ў галіне прозы. Першая аповесьць «Пра тое, чаго не ведаюць вучні» надрукаваная ў 1955 годзе ў перакладзе на беларускую мову (часапіс «Полымя»).

Сярод перакладчыкаў вершаў Рэлеса — Фэлікс Баторын.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэлес Рыгор // 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чашніцкім раёне
19 верасьня

## Падзеі
* 1356 — ангельцы разьбіваюць французаў у бітве пры Пуацье
* 1794 — падчас паўстаньня 1794 году расейскія войскі разьбілі пад Берасьцем атрады Рэчы Паспалітай
* 1928 — У Нью-Ёрку адбылася прэм’ера першага мультфільма зь Мікі Маўсам
* 1958 — Элвіс Прэсьлі адправіўся на ваенную службу ў Нямеччыну
* 1991 — Станіслаў Шушкевіч абраны старшынём Вярхоўнага савету Беларусі, зацьверджаныя афіцыйная назва беларускай дзяржавы — Рэспубліка Беларусь, бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоня

## Нараджэньні
* 1551 — Генрых III, кароль Рэчы Паспалітай у 1574, потым — Францыі (пам. у 1789)
* 1797 — Януар Сухадольскі, беларускі жывапісец-баталіст (пам. у 1875)
* 1829 — Руф Ігнацьеў, беларускі гісторык (пам. у 1886)
* 1953 — Вольга Абрамава, беларуская дзяржаўная дзяячка
* 1988 — Кацярына Даманькова, Супэрмадэль сьвету-2006

## Сьмерці
* 1834 — Гамзат-бэк, імам Дагестану й Чачэніі ад 1832 да 1834 (нар. у 1789)
* 1938 — Браніслаў Туронак, беларускі нацыянальны дзяяч (нар. у 1896)
* 1985 — Італё Кальвіна, італьянскі пісьменьнік (нар. у 1923)
* 2004 — Мікола Купрэеў, беларускі паэт, пісьменьнік (нар. у 1937)
* 2004 — Рыгор Рэлес, габрэйскі пісьменьнік і паэт (нар. у 1913)

## Сьвяты
*
23 красавіка

## Падзеі
* 997 — каля Гданьску забілі біскупа Адальбэрта, пазьней кананізаванага і вызнанага патронам Каталіцкага Касьцёла ў Польшчы
* 1014 — ірляндцы разьбілі вікінгаў ў бітве пры Клонтарве
* 1169 — уладу ў Эгіпце захапіў Салах ад-Дзін
* 1348 — кароль Ангельшчыны Эдўард III заснаваў ордэн Падвязкі
* 1586 — кароль і вялікі князь Стэфан Баторы надаў Нясьвіжу Магдэбурскае права і герб
* 1794 — Паўстаньне Т. Касьцюшкі: аддзелы Якуба Ясінскага авалодалі Вільняю
* 1916 — ірляндзкія рэвалюцыянэры занялі асноўныя будынкі ў Дубліне і абвясьцілі незалежнасьць Ірляндыі ад Брытанскае кароны
* 1941 — Другая Сусьветная вайна: Грэцыя капітулявала перад Трэцім Райхам
* 1950 — войска Чан Кайшы поўнасьцю эвакуявалася з кантынэнтальнага Кітаю, пакінуўшы краіну пад уладаю камуністаў на чале з Мао Дзэ-дунам
* 1985 — на Пленуме ЦК КПСС узялі курс на перабудову
* 2007 — утварэньне беларускамоўнага тэлеканалу Белсат

## Нараджэньні
* 1858 — Макс Плянк, нямецкі фізык
* 1891 — Сяргей Пракоф'еў, расейскі кампазытар
* 1886 — Зьмітрок Бядуля, беларускі паэт, пісьменьнік, публіцыст
* 1913 — Рыгор Рэлес, габрэйскі пісьменьнік і паэт
* 1934 — Уладзімер Конан, беларускі філёзаф, літаратуразнаўца, крытык
* 1976 — Аляксей Хлястоў, беларускі поп-выканаўца

## Сьмерці
* 1014 — Брыян Бору, вярхоўны кароль Ірляндыі
* 1616 — Ўільям Шэксьпір, ангельскі драматург і паэт
* 1616 — Мігель Сэрвантэс, гішпанскі пісьменьнік, раманіст, драматург і паэт
* 1863 — Вацлаў Жылінскі, біскуп віленскі, арцыбіскуп магілёўскі, мітрапаліт
* 1965 — Арсен Насонаў, расейскі гісторык
* 1991 — Зьміцер Касмовіч, беларускі грамадзка-палітычны дзеяч
* 1992 — Сат’яджыт Рэй, індыйскі кінарэжысэр
* 2007 — Барыс Ельцын, першы прэзыдэнт Расейскай Фэдэрацыі пасьля аднаўленьня незалежнасьці

## Сьвяты
* Міжнародны дзень кнігаў і аўтарскага права
1913

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 4 лютага — Роза Паркс, амэрыканская грамадзкая дзяячка, барацьбітка за правы афараамэрыканцаў у ЗША
* 14 сакавіка — Дамінік Татарка, славацкі празаік, эсэіст, публіцыст
* 23 красавіка — Рыгор Рэлес, беларускі габрэйскі паэт
* 22 чэрвеня — Аляксандар Авечкін, беларускі расейскамоўны пісьменьнік
* 15 ліпеня — Абрагам Суцкевэр — габрэйскі і польскі паэт і пісьменьнік
* 27 жніўня — Віктар Жаўняровіч, мастак і опэрны сьпявак
* 28 жніўня — Вітольд Карпыза, польскі краязнавец, грамадзкі дзяяч, мастак з Ваўкавышчыны
* 30 лістапада — Рамуальд Райс, польскі жаўнер Арміі Краёвай

* Ян Вуйцік — польскі паэт і пісьменьнік, «бард Палесься»

## Сьмерці
* 29 верасьня — Рудольф Дызэль, нямецкі вынаходнік
Dom kultury

***Dom kultury*** — альбом беларускага рок-гурта N.R.M., запісаны ў 2002 годзе .

## Сьпіс кампазыцыяў

Кампазыцыі 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23&nbsp;— п’еса «Dom kultury».

## Удзельнікі
* Лявон Вольскі: сьпеў, гітара
* Піт Паўлаў: гітара, дадатковы сьпеў
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, дадатковы сьпеў
* Алег Дземідовіч: бубны, дадатковы сьпеў
* Генадзь Сыракваш: запіс і зьвядзеньне на студыі X-Noise Factory
* Міхал Анемпадыстаў: дызайн
* Алена Дашкевіч: дызайн
* Ігар Віркоўскі: паліграфія
* Уладзімер Шаблінскі: дырэкцыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра альбом на афіцыйнай хатняй старонцы N.R.M.

Катэгорыя:Альбомы N.R.M.
24 верасьня

## Падзеі
* 1706 — заключанае Альтранштэцкае замірэньне між Швэцыяй і Саксоніяй
* 1926 — заснаваная «Польская дзяржаўная чыгунка»
* 1953 — створаны Інстытут фізыкі Польскай Акадэміі Навук

## Нараджэньні
* 1501 — Джэралама Кардана, італьянскі матэматык
* 1641 — Станіслаў Незабітоўскі, беларускі пісьменьнік
* 1711 — Антоні Эразм Валовіч, дзяржаўны й рэлігійны дзеяч ВКЛ і Польшчы
* 1821 — Цыпрыян Каміль Норвід, польскі паэт, драматург, празаік, жывапісец
* 1893 — Паўліна Мядзёлка, беларуская артыстка, пэдагог, мэмуарыстка
* 1896 — Фрэнсіс Скот Фіцджэральд, амэрыканскі пісьменьнік
* 1904 — Мар’ян Пецюкевіч, актыўны дзеяч беларускага нацыянальнага руху, першы рэдактар віленскага часопісу «Шлях Моладзі»
* 1941 — Лінда МакКартні, амэрыканская сьпявачка, актывістка аховы жывёлаў
* 1953 — Віктар Рахманько, беларускі чыгуначны дзеяч і палітык
* 1980 — Ён Арнэ Рыісэ, нарвэскі футбольны абаронца, выступае за італьянскую «Рому» і нацыянальную зборную Нарвэгіі

## Сьмерці
* 366 — Лібэрыюс, Папа рымскі
* 768 — Піпін III Кароткі, кароль франкаў
* 1143 — Інакенці II, Папа рымскі
* 1541 — Парацэльс, альхімік, лекар, навуковец
* 1605 — Мануэль Мэндэс, партугальскі кампазытар
* 1646 — Дуартэ Лоба, партугальскі кампазытар
* 1621 — Ян Караль Хадкевіч, вялікалітоўскі военачальнік
* 2004 — Франсуаза Саган, француская пісьменьніца

## Сьвяты
*
21 чэрвеня

## Падзеі
* 1503 — вялікі князь Аляксандар надаў Ваўкавыску Магдэбурскае права
* 1633 — зьняволеньне Галілеа Галілея ў палацы інквізыцыі
* 1652 — кароль і вялікі князь Ян Казімер надаў Жыровічам Магдэбурскае права
* 1788 — Нью-Гэмпшыр ратыфікаваў Канстытуцыю і стаў 9-м штатам ЗША
* 1895 — афіцыйна адчынены Кільскі канал
* 1898 — Гуам бяз бою быў аддадзены Гішпаніяй Злучаным Штатам Амэрыкі
* 1912 — у газэце «Наша Ніва» ўпершыню надрукавана паэма Янкі Купалы «Курган»
* 1945 — Другая сусьветная вайна: завершаная Бітва за Акінаву
* 1948
** у ФРН уведзеная нямецкая марка
** на Манчэстэрскае малое экспэрымэнтальнае машыне запусьцілі першую кампутарную праграму
* 1961 — заснаваньне Бярозаўскага гістарычна-краязнаўчага музэю
* 1988 — на экраны выйшаў фільм «Хто падставіў труса Роджэра», у якім упершыню на працягу ўсяго фільма скамбінаваная ігра актораў і анімацыя
* 1990 — адноўленая «Будапэшцкая фондавая біржа»
* 2004 — SpaceShipOne стаў першым прыватным касьмічным караблём, які зьдзейсьніў палёт
* 2005 — запушчаны Космас-1, першы ў гісторыі чалавецтва касьмічны апарат, які разганяецца з дапамогай фатонаў з сонца
* 2006 — дадзеныя афіцыйныя назвы двум спадарожнікам Плютона: Нікс і Гідра

## Нараджэньні
* 1414 — Сыкст IV, папа рымскі
* 1864 — Аляксандар Сержпутоўскі, беларускі фальклярыст, этнограф, публіцыст, мовазнавец
* 1905 — Жан-Поль Сартр, францускі філёзаф-экзыстэнцыяліст, літаратар
* 1908 — Сьцяпан Майхровіч, беларускі крытык, літаратуразнавец
* 1910 — Аляксандар Твардоўскі, расейскі савецкі паэт
* 1935 — Франсуаза Саган, француская пісьменьніца
* 1948 — Анджэй Сапкоўскі, польскі пісьменьнік у стылі фэнтэзі
* 1955 — Валянцін Голубеў, беларускі гісторык і палітык
* 1962 — Віктар Цой, савецкі рок-музыка
* 1983 — Эдвард Сноўдэн, амэрыканскі тэхнічны асыстэнт, былы супрацоўнік ЦРУ і Агенцтва нацыянальнай бясьпекі ЗША, дысыдэнт

## Сьмерці
* 1527 — Нікалё Мак’явэльлі, італьянскі пісьменьнік і дзяржаўны дзеяч
* 1860 — Мікола Маркевіч, гісторык, этнограф, паэт, лексікограф
* 1937 — Мікалай Галадзед, грамадзка-палітычны дзеяч, публіцыст
* 2001 —
** Джон Лі Гукер, амэрыканскі гітарыст і сьпявак
** Суад Хосьні  — эгіпецкая акторка.

## Сьвяты
* Міжнародны дзень скэйтбордынгу. Адзначаецца з 2004 року
1935

## Падзеі
* 5 студзеня — заснаванае Магілёўскае аддзяленьне Дзяржаўнай бібліятэкі БССР.

## Нараджэньні
* 8 студзеня — Элвіс Прэсьлі, амэрыканскі сьпявак, кароль рок-н-ролу
* 11 лютага — Мікола Кусянкоў, беларускі пісьменьнік
* 19 лютага — Генадзь Аўсяньнікаў, Народны артыст Беларусі
* 22 лютага — Даніла Кіш, сэрбскі паэт, празаік, драматург
* 24 лютага — Рыгор Барадулін, беларускі паэт і пісьменьнік
* 28 лютага — Леанід Калодзежны, беларускі пісьменьнік
* 16 красавіка — Анатоль Клышка, беларускі пісьменьнік, аўтар беларускага буквара
* 21 чэрвеня — Франсуаза Саган, француская пісьменьніца
* 2 верасьня — Валянцін Гафт, расейскі і савецкі актор
* 12 кастрычніка — Лючана Павароцьці, італьянскі сьпявак (тэнар)
* 16 кастрычніка — Барыс Забораў, беларускі і францускі жывапісец і графік
* 4 сьнежня — Сьцепаніда Сьцепанюк, легендарная беларуская ткачыха, народны майстар Беларусі

## Сьмерці
* 13 студзеня — Мікола Бліядухо, беларускі геоляг
* 12 траўня — Юзэф Пілсудзкі, польскі дзяржаўны дзяяч, дыктатар
* 3 ліпеня — Андрэ Сітраэн, францускі прамысловец
* 17 ліпеня — Джордж Вільям Расэл, ірляндзкі паэт
* 28 лістапада — Міхал Мілеўскі, польскі генэрал
Сыстэма зьлічэньня

**Сыстэма зьлічэньня** — спосаб запісу лікаў пры дапамозе лічбаў. Яна прызначана для прадстаўленьня пэўнага шэрагу лікаў (напрыклад цэлыя лікі) у пісьмовай форме і наадварот, для ўяўленьня велічыні ліку па яго напісаньню, а таксама дзеля адлюстраваньня некаторых уласьцівасьцяў і структуры лікаў.

## Адзінкавая сыстэма зьлічэньня
Найпрасьцейшая і самая старажытная сыстэма зьлічэньня — **адзінкавая сыстэма зьлічэньня**. Напачатку людзі занатоўвалі лікі пры дапамозе зарубак на дрэве, вузлоў на вяроўцы, драпінах на скуры, ігд. Колькі адзінак (зарубак, вузлоў, драпін) — такі і лік. Напрыклад, `|||||||` азначае лік 7 (калі прыняць сымбаль `|` за адзінку). Гэтая сыстэма ўжывальна толькі для малых натуральных лікаў. Складаньне і адніманьне ў гэтай сыстэме выконваецца вельмі проста, але ўжо памнажэньне і дзяленьне даволі складаныя. Напрыканцы мінулага стагодзьдзя зьявілася абазначэньне лікаў ад 0 да 1 у адзінкавай сыстэме зьлічэньня ня толькі з дробавай рысай, а і з дробавай коскай. У наш час яна ўжываецца ў некаторых навуках: інфарматыцы, геамэтрыі (мінуты і сэкунды пры вымярэньні вуглоў), альгебры (ступені вытворных).

## Непазыцыйныя сыстэмы
Больш прыдатнымі зьяўляюцца сыстэмы, якія ўжываюць нейкі варыянт скарачэньня запісу. Пры гэтым ужываюць адмысловыя знакі ня толькі для адзінкі, але і для больш буйных лікаў, звычайна — ступеням ліка 10. Астатнія лікі ўтвараюцца пры дапамозе сумаваньня значэньняў тых знакаў. На такіх прынцыпах пабудаваныя рымскія лічбы і альфабэтныя сыстэмы зьлічэньня.

## Пазыцыйныя сыстэмы
Яшчэ лепшымі зьяўляюцца так званыя **пазыцыйныя сыстэмы зьлічэньня** — найбольш вядомай зь якіх ёсьць *дзесятковая*, якой карыстаюцца амаль паўсюдна. Асноўныя прынцыпы такіх сыстэмаў: зададзены фіксаваны набор лічбаў, і пазыцыя лічбы ў запісу ліку пазначае ступень *асновы сыстэмы*, на якую трэба памножыць гэтую лічбу. Сума такіх здабыткаў і ўтварае значэньне ліку. 
Напрыклад, у дзесятковай сыстэме 10 лічбаў **0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9** — іх колькасьць дае назоў сыстэме зьлічэньня: дзесятковая, 10 — аснова. Так, значэньне ліку `702` ёсьць: `7*10^2 + 0*10^1 + 2*10^0 = 7*100 + 0 + 2`. Пазыцыя лічыцца ад 0 справа налева.
Арыфмэтычныя апэрацыі ў пазыцыйных сыстэмах больш простыя, да таго ж для запісу адвольна вялікага ліку патрабуецца абмежаваны (концы) набор знакаў (лічбаў).

### Уласьцівасьці пазыцыйных сыстэм
* запіс
* значэньне
* дробныя лікі
* арытмэтычныя апэрацыі

### Прыклады пазыцыйных сыстэм
* 2
* 3
* 9
* 12
* 16
* 60

### Іншыя пазыцыйныя сыстэмы
* −2
* −10
* −3
* e
* залатой прапорцыі
* фібаначы
* 2i

## Зьмяшаныя сыстэмы
* фактарыяльная
* сыстэма рэштавых клясаў

Катэгорыя:Зьлічэньне
Франсуаза Саган

**Франсуа́за Сага́н** альбо **Франсуаза Саґан** () (21 чэрвеня 1935 — 24 верасьня 2004) — француская пісьменьніца. Сапраўднае прозьвішча Куарэ ().

Франсуаза Саган навучалася ў Сарбонскім унівэрсытэце, але ня скончыла яго. Свой першы раман «Вітаю цябе, сум» (*Bonjour Tristesse*) яна напісала у 18 гадоў — гэты раман быў надрукаваны ў 1954 годзе і адразу зрабіў яе знакамітай. Ён быў перакладзены на 22 мовы, і выдадзены агульным накладам больш як 5 мільёнаў асобнікаў.

Француаза Саган зьяўляецца аўтаркай больш як 50 кніг (раманы, п'есы, аповесьці). Многія зь іх былі экранізаваныя.

У дзень яе сьмерці прэзыдэнт Францыі Жак Шырак сказаў, што яна была «вядучай прадстаўніцай свайго пакаленьня», якая дапамагла вызваленьню францускай жанчыны.

## Раманы
* Bonjour Tristesse (Вітаю цябе, сум) (1954)
* Un Certain Sourire (Пэўная ўсьмешка) (1956)
* Un Gigolo (...) (1957)
* Dans un Mois, Dans un An (...) (1958)
* Aimez-Vous Brahms? (Ці вы любіце Брамса?) (1959)
* Château en Suède (...) (1960)
* Les Merveilleux Nuages (Цудоўныя аблокі) (1962)
* Les Violons Parfois (...) (1965)
* La Chamade (Удары сэрца) (1966)
* La Cheval Evanoui (...) (1968)
* Le Garde de Coeur (Абаронца сэрца) (1969)
* Un Peu de Soleil Dans l’Eau Froide (Трохі сонца ў халоднай вадзе) (1970)
* Des Bleus à l’Âme (...) (1973)
* Un Profil Perdu (...) (1975)
* Des Yeux de Soie (Ядвабныя вочы) (1977)
* Le Lit Défait (Непрыбраны ложак) (1978)
* La Femme Fardée (...) (1983)
* Un Orage Immobile (...) (1985)
* Le Chat de Casino (...) (1985)
* Avec mon Meilleur Souvenir (...) (1985)
* De Guerre Lasse (...) (1986)
* Sarah Bernhardt (...) (1986?)
* Un Sang d’Aquarelle (...) (1987)
* A Reluctant Hero (...) (1987)
* Musiques de Scènes (...) (1989)
* La Laisse (...) (1990)
* Les Faux-fuyants (...) (1992)
* La Maison de Raquel Vega (...) (1992)
* Le Chien Couchant (...) (1993)
* Le Robe Mauve de Valentine (...) (1993)
* Un Chagrin de Passage (...) (1994)
* Le Miroir égaré (...) (1998)

## Беларускія пераклады
* Італійскае неба // Французская навела XX ст. Мн., 1992.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Італійскае неба» на «Беларускай Палічцы»

Катэгорыя:Францускія літаратаркі
Ода да радасьці

**«Да ра́дасьці»** () — ода, напісаная ў 1785 годзе Фрыдрыхам Шылерам для дрэздэнскай масонскай ложы на замову Хрысьціяна Ґотфрыда Кёрнэра.

У гэтай одзе драматург выразіў важнейшыя бакі свайго сьветаўспрыманьня, веру ў чалавека, любоў да жыцьця і упэўненасьць у тым, што лепшыя пачаткі павінны трыўмвафаць над злом. З гэтым гімнам Шылер выходзіць за рамкі індывідуалістычнае лірыкі асабістых перажываньняў, якая была характэрная для тагачаснае буржуазнае літаратуры. Верш задуманы як харавая песьня, якая выражае калектыўныя эмоцыі супольнасьці аднадумцаў, у якіх, па думцы паэта, ужо патэнцыйна прысутнічае пачуцьцё будучага вызваленьня чалавецтва.

Ода была зьмененая ў 1793 і пакладзеная на музыку Людвігам ван Бэтговэнам, у апошняй чацьвёртай частцы 9-й сымфоніі.

Ода «Да радасьці» зьяўляецца гімнам Эўрапейскага Зьвязу. Афіцыйную аранжыроўку напісаў Гербэрт фон Караян.

У 2003 годзе кіраўніцтва Эўрапейскага Зьвязу вырашыла, што афіцыйным гімнам зьяўляецца толькі мэлёдыя Бэтховэна, бяз словаў на нямецкай мове, дзеля раўнапраўя нацыянальных моваў Эўразьвязу.
На беларускую мову твор пераклалі Алег Лойка і Кацярына Тычына (апошні пераклад дасюль не апублікаваны).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ода «Да радасьці» ў перакладзе Алега Лойкі

Катэгорыя:Творы нямецкай літаратуры
Катэгорыя:Вершы Фрыдрыха Шылера
Катэгорыя:Эўрапейскі Зьвяз
1595

## Падзеі
* 18 сакавіка — Наваградак атрымаў герб
* 30 лістапада — атрад Налівайкі авалодаў Магілёвам
* Выйшаў першы ў сьвеце «Атляс» Мэркатара.

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
12 студзеня

## Падзеі
* 1581 — Пінск атрымаў герб
* 1591 — Менск атрымаў герб
* 1895 — у Менску пачала працаваць першая электрастанцыя
* 1940 — СССР распачынае Зімовую вайну ў Фінляндыі
* 1999 — заснаваная «Грузінская фондавая біржа»
* 2007 — уведзеная ў экплюатацыю Салігорская ГЭС
* 2010 — на Гаіці адбыўся землятрус, загінулі больш за 100 000 чалавек
* 2011 — ліквідаваная беларуская радыёстанцыя «Аўтарадыё»

## Нараджэньні
* 1628 — Шарль Пэро, францускі казачнік
* 1876 — Джэк Лёндан, амэрыканскі пісьменьнік
* 1893 — Герман Вільгельм Герынг, дзеяч гітлераўскага Райху
* 1893 — Альфрэд Розэнбэрг, дзеяч гітлераўскага Райху
* 1901 — Антаніна Абрэмбская-Яблонская, польская мовазнаўца, якая склала «Падручны польска-беларускі слоўнік», першы і шматгадовы кіраўнік Катэдры Беларускай Філялёгіі Варшаўскага ўнівэрсытэту
* 1903 — Ігар Курчатаў, акадэмік, заснавальнік савецкай атамнай прамысловасьці
* 1906 — Язэп Малецкі, беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, рэдактар і выдавец, доктар мэдыцыны
* 1941 — Уладзімер Мулявін, заснавальнік «Песьняроў», народны артыст Беларусі
* 1949 — Харукі Муракамі, японскі пісьменьнік
* 1951 — Юры Заяц, беларускі археоляг і гісторык
* 1959 — Вераніка Чаркасава, беларуская журналістка
* 1980 — Віталь Булыга, беларускі футбаліст
* 1982 — Віталь Карпанаў, беларускі сьпявак і аўтар песьні «Хата бацькоў» (2021)
* 1984 — Наталя Марар, журналістка, супрацоўніца часопіса The New Times

## Сьмерці
* 1665 — П’ер дэ Фэрма, францускі матэматык, стваральнік аналітычнай геамэтрыі і тэорыі лікаў
* 1861 — Вацлаў Ганка, чэскі філёляг, паэт, дзяяч нацыянальнага адраджэньня
* 1878 — Еўзэль Гінцбург, расейскі філянтроп, фінансіст, барон
* 1976 — Агата Крысьці, ангельская пісьменьніца, аўтарка дэтэктываў
* 1931 — Джавані Балдзіні, італьянскі мастак, майстра партрэту
* 2000 — Яўген Глебаў, беларускі і савецкі кампазытар, пэдагог
* 2002 — Яўген Кулік, беларускі мастак
* 2008 — Генадзь Бачынскі, расейскі шоўмэн
* 2010 — Ванда Скуратовіч, беларуская каталіцкая дзяячка
* 2021 — Філарэт, кіраўнік Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату (1990—2013)

## Сьвяты
* Расея, Дзень работніка пракуратуры Расейскай Фэдэрацыі
1591

## Падзеі
* Рэлігійныя беспарадкі ў Вільні

* 4 студзеня — Слонім атрымаў герб
* 12 студзеня — Менск атрымаў герб

## Нараджэньні
* 15 сакавіка — Аляксандар дэ Род, францускі манах-езуіт, місіянэр у Індакітаі
* 30 лістапада — Андрэй Баболя, каталіцкі сьвяты, пакутнік
* 4 сьнежня Жыгімонт Караль Радзівіл, дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мэцэнат, ваявода наваградзкі (1642)
* Бартламей Стробэль, сылескі мастак, які працаваў у стылі барока

## Сьмерці
* 26 чэрвеня — Аляксандар Алелькавіч, грамадзкі дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 14 сьнежня — Ян ад Крыжа, каталіцкі сьвятар, сьвяты, манах ордэну кармэлітаў, прадстаўнік гішпанскай хрысьціянскай містыкі
* Грыгорыюс XIV (папа рымскі)
* Францішак Градоўскі, дзяржаўны дзяяч ВКЛ, паэт-лацініст.

## Вонкавыя спасылкі
17 сакавіка

## Падзеі
* 45 да н. э. — апошняя перамога Юліюса Цэзара
* 1569 — у Заблудаве (Падляшша) выйшла з друку Эвангельле Вучыцельнае
* 1597 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Віцебску Магдэбурскае права і мескі герб
* 1776 — Амэрыканская рэвалюцыя: брытанскія войскі адступаюць з Бостану
* 1861 — у Турыне абвяшчаецца стварэньне Італьянскага каралеўства
* 1899 — публікацыя клясычнае нэапалітанскае песьні «O Sole Mio!»
* 1917 — у Кіеве ўтварылася Цэнтральная рада
* 1937 — прыняцьце закону СССР, які пазбавіў сялянаў свабоды перамяшчэньня
* 1948 — падпісаны Брусэльскі пакт пяці дзяржаваў, створаны абарончы Заходнеэўрапейскі зьвяз
* 1959 — Далай-лама мусіў уцячы з Тыбэту ў Індыю
* 1969 — Голда Мэір заступіла на пасаду прэм’ер-міністаркі Ізраілю
* 1991 — Рэфэрэндум аб ператварэньні і захаваньні СССР

## Нараджэньні
* 1600 — Аляксей Трубяцкой, гербу Пагоня Літоўская — апошні князь Трубяцкога княства ў межах Рэчы Паспалітай і пасьля ў граніцах Расеі
* 1746 — Ян Давід Голанд, нямецкі кампазытар і дырыгент, прыдворны капэльмайстар Караля Станіслава Радзівіла, выкладнік музыкі ў Віленскім унівэрсытэце
* 1789 — Вінцэнці Бучынскі, беларускі філёзаф і багаслоў
* 1808 — Шыман Канарскі, удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзяяч вызвольнага руху
* 1865 — Габрыэль Нарутовіч, першы прэзыдэнт Польскай Рэспублікі, займаў пасаду ўсяго 5 дзён, з 11 сьнежня па 16 сьнежня 1922
* 1876 — Майсей Лейбоўскі, габрэйскі мастак
* 1900 — Яфрэм Карнейчык, беларускі гісторык
* 1948 — Ўільям Гібсан, канадзкі пісьменьнік, родапачынальнік літаратурнага жанру «кібэрпанк»

## Сьмерці
* 1040 — Гаральд I, кароль Ангельшчыны
* 1713 — Юрай Янашык, славацкі легендарны збойца
* 1807 — Казімер Нарбут, асьветнік, філёзаф і настаўнік, сябра ордэна Піяраў
* 1928 — Антон Брадоўскі, расейскі й беларускі нумізмат
* 1951 — Альбэрт Паўловіч, беларускі паэт-гумарыст, драматург, перакладчык і мастак
* 1985 — Мікалай Гусараў, кіраўнік ЦК КПБ з 1947 да 1950 году
* 1999 — Міхась Біч, беларускі гісторык
* 2007 — Джон Бэкус, амэрыканскі навуковец, адзін з стваральнікаў мовы праграмаваньня FORTRAN
* 2012 — Шэнуда III Александрыйскі, патрыярх
* 2015 — Аляксандар Руцкі, беларускі доктар, акадэмік НАН Беларусі
* 2017 — Дэрэк Ўолкат, Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1992)
* 2020 — Эдуард Лімонаў, расейскі пісьменьнік і палітычны дзяяч

## Сьвяты
* Дзень сьвятога Патрыка
1597

## Падзеі
* 17 сакавіка — Віцебск атрымаў герб

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1562

## Падзеі
* 21 сакавіка — Гомель атрымаў герб

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1792

## Падзеі
* 22 траўня — Ашмяны атрымалі прывілей на самакіраваньне і герб
* 2 чэрвеня — Браслаў атрымаў прывілей на самакіраваньне і герб
* 14 чэрвеня — Барысаў атрымаў прывілей на самакіраваньне і герб
* 30 чэрвеня — завершыўся Чатырохгадовы Сойм

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
22 траўня

## Падзеі

* 1501 — асьвечаны Касьцёл Сьвятой Ганны ў Вільні
* 1792 — Ашмяны атрымалі герб
* 1848 — пачаў дзейнічаць Дняпроўска-Бужанскі канал
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: за падтрымку выступленьня расейскія карнікі расстралялі ксяндза Станіслава Ішору
* 1911 — у Парыжы заснавалі Міжнародную кіналягічную фэдэрацыю
* 1925 — выйшаў апошні, 36 нумар выдаваьнай у Вільні газэеты «Беларуская доля»
* 1928 — У Вільні закончыўся суд над 56 сябрамі Беларуская сялянска-работніцкай грамады
* 1939 — «Сталёвы пакт» Гітлера і Мусаліні
* 1940 - пачалася Апэрацыя Вясна, масавая дэпартацыя насельніцтва зь Летувіскай ССР у Сыбір
* 1960 — у Чылі адбыўся землятрус магнітудаю да 9,5 балаў, найбуйнейшы за ўсю гісторыю назіраньняў
* 1962 — у паселішчы Сосны пад Менскам запусьцілі першы ў Беларусі атамны рэактар.
* 1972 — Цэйлон зьмяніў назву на Шры-Ланку і афіцыйна зрабіўся рэспублікаю
* 1974 — заснаваны Лепельскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж
* 1980 — афіцыйны рэліз кампутарнае гульні Pac-Man
* 1990 — аб’яднаньне Паўночнага Емэна і Паўднёвага Емэна ў адзіную дзяржаву
* 2000 — заснаваная сеціўная плятформа «Беларуская Салідарнасьць»
* 2004 — у Вільні паставілі памятную дошку Наталі Арсеньневай

## Нараджэньні
* 1813 — Рыхард Вагнэр, нямецкі опэрны кампазытар, дырыжор, драматург, філёзаф, рэвалюцыянэр
* 1859 — Артур Конан Дойл, брытанскі пісьменьнік
* 1899 — Мікола Антонавіч Чарнецкі, публіцыст, пэдагог, палітычны дзяяч
* 1900 — Мікола Касьпяровіч, беларускі этнограф, мовазнаўца і дасьледчык літаратуры.
* 1902 — Мікалай Янчур, беларускі навуковец у галіне хірургіі, заслужаны дзяяч навукі Беларусі
* 1907 — Алена Аладава, заслужаная дзяячка мастацтваў БССР, мастацтвазнаўца, дырэктарка Дзяржаўнага мастацкага музэю БССР, заслужаная дзяячка культуры Польшчы
* 1931 — Мая Яніцкая, беларуская мастацтвазнаўца, дасьледчыца гісторыі беларускага мастацкага шкла
* 1932 — Мікалай Тарасюк, беларускі разьбяр, Народны майстар Рэспублікі Беларусь
* 1959 — Мікалай Яцкоў, беларускі паэт, публіцыст, кампазытар-песеньнік
* 1974 — Арсень Яцэнюк, кіраўнік Вярхоўнай Рады Ўкраіны 6-га скліканьня, эканаміст, юрыст

## Сьмерці
* 1667 — Аляксандар VII, папа рымскі
* 1671 — Аляксандар Казімер Сапега, рымска-каталіцкі й дзяржаўны дзеяч ВКЛ
* 1802 — Марта Вашынгтон, першая лэдзі ЗША, жонка першага прэзыдэнта ЗША Джорджа Вашынгтона.
* 1885 — Віктор Юго (н. 1802), францускі пісьменьнік
* 1891 — Эрнст Гэнэль, нямецкі скульптар, прафэсар Дрэздэнскай акадэміі мастацтваў
* 1967 — Лэнгстан Г’юз, амэрыканскі паэт, празаік, драматург і калумніст
* 2004 — Міхаіл Карчміт, сябра Савету Рэспублікі 2 скліканьня, Герой Беларусі
* 2007 — Ванда Махнач, дзяячка беларускае грэка-каталіцкае царквы ў ЗША
* 2008 — Робэрт Аспрын, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 2011 — Шалом Халяўскі, ізраільскі гісторык, кіраўнік паўстаньня ў Нясьвіскім гета
* 2018 — Філіп Рот, амэрыканскі пісьменьнік, ляўрэат Пулітцэраўскай прэміі

## Сьвяты
*
22 студзеня

## Падзеі

* 1558 — пачалася Лівонская вайна
* 1796 — Бабруйск, Давыд-Гарадок, Докшыцы і Паставы атрымалі гербы
* 1863 — пачалося паўстаньне Кастуся Каліноўскага
* 1963 — падпісаная Елісейская дамова між Нямеччынай і Францыяй

## Нараджэньні
* 1440 — Іван III, вялікі князь Маскоўскага княства
* 1561 — Фрэнсіс Бэкан, ангельскі філёзаф, навукоўца і грамадзкі дзяяч
* 1654 — Рычард Блэкмар, ангельскі паэт, лекар
* 1775 — Андрэ Ампэр, францускі фізык
* 1778 — Джордж Байран, ангельскі паэт, лорд
* 1849 — Аўгуст Стрындбэрг, швэдзкі пісьменьнік
* 1889 — Мамэрт Станкевіч, афіцэр расейскай і польскай ваеннай марынаркі
* 1890 — Ільдэфонс Бобіч, беларускі тэоляг і пісьменьнік
* 1906 — Андрэй Александровіч, беларускі паэт
* 1908 — Леў Ландаў, расейскі фізык
* 1926 — Ізяслаў, мітрапаліт і першагерарх Беларускае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы
* 1933 — Алена Лось, беларуская мастачка, графік
* 1935 — Віктар  Ракаў, беларускі паэт.
* 1953 — Дзьмітры, беларускі праваслаўны царкоўны дзяяч, архіяпіскап

## Сьмерці
* 1536 — Ян Лейдэнскі, нідэрляндзкі пратэстанцкі дзяяч
* 1943 — Вітольд Івіцкі, каталіцкі сьвятар, мучанік
* 1944 — Ціхан Баран, беларускі піянэр-герой
* 1978 — Алесь Салавей, беларускі паэт
* 2001 — Уладзіслаў Чарняўскі, беларускі каталіцкі сьвятар
* 2005 — Кансуэлё Вэляскес, мэксыканская кампазытарка
* 2008 — Гіт Лэджэр, аўстралійскі актор
* 2012 — Яўген Шатохін, беларускі мастак, пэдагог

## Сьвяты
*
1796

## Падзеі
* 22 студзеня — Бабруйск, Давыд-Гарадок, Докшыцы і Паставы атрымалі гербы

## Нараджэньні
* 7 ліпеня — Ян Чачот, беларускі паэт

## Сьмерці
* 6 ліпеня — Адам Станіслаў Нарушэвіч, рымска-каталіцкі дзеяч, вялікалітоўскі філёляг, гісторык, перакладчык, паэта і пісьменьнік

## Вонкавыя спасылкі
13 кастрычніка

## Падзеі
* 1781 — імпэратар Ёзэф II Габсбург выдаў талеранцыйны патэнт, які ўраўноўваў пратэстанцкія і праваслаўную дэнамінацыі ў Аўстрыі з каталіцтвам
* 1910 — у Санкт-Пецярбургу выходзіць другі паэтычны зборнік Янкі Купалы «Гусьляр»
* 1912 — заснаваны Зьвяз лужыцкіх сэрбаў «Домавіна»
* 1918 — скончыўся Мёз-Аргонскі наступ, адна з апошніх апэрацыяў Першай сусьветнай вайны 
* 1999 — створаная Віцебская дыяцэзія

## Нараджэньні
* 1680 — Катажына Апалінская, жонка Станіслава Ляшчынскага, каралева Польшчы й вялікая княгіня літоўская, княгіня Лятарынгіі й Бару
* 1847 — Эдвард Вайніловіч, беларускі й польскі палітычны і грамадзкі дзяяч, абшарнік, фундатар касьцёлу сьвятых Сымона й Алены ў Менску
* 1884 — Баляслаў Пачопка, каталіцкі сьвятар усходняга абраду, настаўнік і рэлігійны публіцыст
* 1888 — Язэп Драздовіч, беларускі мастак
* 1896 — Мікола Шчакаціхін, беларускі гісторык культуры і пэдагог
* 1908 — Юльян Неч, польскі гісторык, дасьледнік Валыні
* 1958 — Джамаль Хашогі, журналіст, аглядальнік і пісьменьнік з Саудаўскай Арабіі
* 1970 — Вітольд Ашурак, беларускі грамадзкі і палітычны актывіст, што памер у вязьніцы
* 1986 &mdash; Вольга Лета, прадпрымальніца і займаецца твэркам
* 1986 — Габрыел Агбонлагор, ангельскі футбаліст, нападнік клюбу «Астан Віла»

## Сьмерці
* 1810 — Ян Нікадзім Лапацінскі, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста амсьціслаўскі (з 1767).
* 1825 — Максымільян I (н. 1756), курфюст Баварыі (1799—1806 гг.), кароль Баварыі (1806—1825 гг.), з дынастыі Віттэльзбахаў
* 1962 — Павал Гуткоўскі, беларускі графік, брат Мікалая Гуткоўскага
* 1966 — Віктар Яцунскі, расейскі гісторык, спэцыяліст у вобласьці гістарычнай геаграфіі і гісторыі расейскай прамысловасьці
* 1986 — Андрэй Бембель, беларускі скульптар, пэдагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1939), Народны мастак БССР (1955), прафэсар (1955)
* 1990 — Ле Дык Тхо, віетнамскі палітык, дыплямат, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1973)
* 1994 — Фёдар Фёдараў, беларускі фізык-тэарэтык, адзін тых, хто распачаў беларускую тэарэтычную фізыку
* 2001 — Максім Лужанін, беларускі паэт, празаік, кінадраматург, перакладчык
* 2008 — Гіём Дэпард'ё, францускі актор, сын Жэрара Дэпард’ё і Элізабэт Дэпард’ё (Гіньё)

## Сьвяты
*
14 чэрвеня

## Падзеі
* 1596 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза выдаў дазвол мітрапаліту кіеўскаму Міхалу Рагозе на скліканьне Берасьцейскага сабору
* 1634 — складаньне Палянаўскага міру паміж Рэччу Паспалітаю і Маскоўскаю дзяржаваю
* 1777 — на Кантынэнтальным Кангрэсе ў Філадэлфіі зацьверджаны нацыянальны сьцяг ЗША з 13 белымі зоркамі на сінім фоне й 13 чырвона-белымі чаргаваных між сабой палосамі па колькасьці наяўных тады штатаў. З тых часоў колькасьць палосаў засталася нязьменнай, а зоркі паступова дадаваліся з уваходжаньнем новых штатаў у склад краіны. Цяпер сьцяг ЗША зьмяшчае 50 зорак
* 1792 — Барысаў атрымаў герб
* 1834 — Ісаак Фішэр з Спрынгфілду (штат Вэрмонт, ЗША) атрымаў патэнт на наждачную паперу
* 1846 — Каліфорнія паўстала супраць Мэксыкі; абвяшчэньне Каліфарнійскае рэспублікі
* 1919 — пачатак антысавецкага паўстанmня на Браслаўшчыне і Дзісненшчыне.
* 1941 — савецкія войскі распачалі масавую дэпартацыю грамадзян Латвіі, Летувы й Эстоніі ў аддаленыя расейскія рэгіёны
* 1982 — перамога Брытаніі над Аргентынаю ў вайне за Фолклэнды
* 1997 — у Карэлічах прайшлі міжнародныя чытаньні, прысьвечаныя Ігнату Дамейку ; заснаваньне музэю І. Дамейкі ў Мядзьведцы
* 2015 — Катастрофа Іл-103 пад Берасьцем, у выніку якой загінула два чалавекі.

## Нараджэньні
* 1798 — Францішак Палацкі, чэскі гісторык, літаратар, палітык і грамадзкі дзяяч
* 1837 — Ўільям Чатэртан Дыкс, ангельскі паэт
* 1867 — Мітрафан Доўнар-Запольскі, беларускі гісторык, этнограф, фальклярыст і літаратуразнавец, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай гістарыяграфіі
* 1900 — Міхась Забэйда-Суміцкі, беларускі сьпявак
* 1928 — Чэ Гевара, арґентынскі рэвалюцыянэр, адна з цэнтральных фігур Кубінскае рэвалюцыі
* 1931 — Ігар Сарокін, беларускі опэрны сьпявак (барытон), народны артыст Беларусі
* 1935 — Рыгор Паўтарак, украінскі мовазнаўца, доктар філялягічных навук, прафэсар, акадэмік НАН Украіны
* 1939 — Арнольд Памазан, беларускі актор і народны артыст Беларусі
* 1944 — Жанна Бічэўская, расейская нацыяналістычная сьпявачка, народная артыстка Расеі
* 1946 — Дональд Трамп, амэрыканскі бізнэсовец
* 1954 — Юры Курненін, беларускі футбаліст і трэнэр
* 1956 — Джана Наніні, італьянская сьпявачка і аўтарка песьняў

## Сьмерці
* 1903 — Ян Карловіч, лінгвіст, этнограф, фальклярыст, музыказнаўца
* 1920 — Макс Вэбэр, нямецкі сацыёляг, эканаміст, юрыст
* 1936 — Гільбэрт Кійт Чэстэртан, брытанскі пісьменьнік, журналіст ды літаратуразнаўца
* 1986 — Хорхэ Люіс Борхэс, аргентынскі празаік, паэт, публіцыст

## Сьвяты
*  — Дзень нацыянальнага сьцяга (з 1916 году)
* Сусьветны дзень донара крыві

### Мэмарыяльныя дні
* Латвія — Дзень памяці ахвяраў камуністычнага тэрору

## Вонкавыя спасылкі
13 сьнежня

## Падзеі
* 1545 — распачаўся Трыдэнцкі сабор
* 1575 — у выніку вольнае элекцыі ў Варшаве Ганну Ягелонку абралі каралевай і вялікай княгіняй, аднак неўзабаве ўлада й тытул перайшлі да ейнга новага мужа Стэфана Баторыя
* 1595 — запароскія казакі С. Налівайкі захапілі Магілёў, разрабавалі й спалілі яго (у тым ліку шэраг цэркваў)
* 1620 — Ворша атрымала герб
* 1919 — адбыўся раскол Рады БНР на Найвышэйшую Раду й Народную Раду БНР. Старшынём Рады БНР стаў Пётра Крэчэўскі
* 1981 — у зьвязку з ростам папулярнасьці прафсаюзу «Салідарнасьць» камуністычныя ўлады ўвялі ў Польшчы ваеннае становішча
* 1994 — у Масачусэцкім тэхналягічным інстытуце (ЗША) прайшла першая арґанізацыйная сустрэча кансорцыюму World Wide Web, створанага як міжнародная асацыяцыя для распрацоўкі й пашырэньня ўніфікаваных пратаколаў перадачы зьвестак у інтэрнэце

## Нараджэньні
* 1797 — Гайнрых Гайнэ, нямецкі паэт
* 1816 — Эрнст фон Сымэнс, нямецкі вынаходнік і заснавальнік аднайменнае фірмы
* 1873 — Валеры Брусаў, расейскі літаратар-мадэрніст
* 1886 — Дыега Рывэра, мэксыканскі мастак
* 1907 — Мікалай Лапіцкі, сьвятар, настаяцель першае беларускае царквы на эміграцыі (Рэгенсбург)
* 1936 — Аляксандар Зубаў, беларускі мовазнаўца

## Сьмерці
* 1466 — Данатэла, італьянскі мастак
* 1603 — Франсуа Віет, францускі матэматык
* 1867 — Артур Гротгер, польскі мастак
* 1894 — Хуан Ляон Мэра, эквадорскі пісьменьнік
* 1919 — Платон Жуковіч, расейскі гісторык Беларусі, Польшчы й Украіны XVII—XVIII стагодзьдзяў
* 2006 — Лаёла дэ Паласіё, гішпанская палітычная дзяячка

## Сьвяты
* У Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Андрэй. Як адзначае этнограф Уладзімер Васілевіч, дзень сьвятога Андрэя асабліва славіўся варажбою дзяўчатаў: «Сьвяты Андрэю, я каноплі сею, дай мне знаць, з кім буду рваць». Каб жаданьні збываліся, дзяўчаты цэлы дзень пасьцілі й пазьбягалі размоваў. Станоўчы альбо адмоўны вынік гэтае варажбы можна было пабачыць толькі вясною, калі пасеянае ўзыходзіла альбо не.
* : Дзень Рэспублікі
1620

## Падзеі
* 8 лістапада — падчас трыццацігадовай вайны адбылася Бітва на Белай Гары
* 13 сьнежня — Ворша атрымала герб

## Нараджэньні
* 3 траўня — Багуслаў Радзівіл, канюшы вялікі літоўскі (з 1646).
* Мэт’ю Гопкінз, ангельскі паляўнічы на ​​ведзьмаў

## Сьмерці
* 12 або 13 верасьня — Януш Астроскі, ваявода валынскі (1584—1593).

## Вонкавыя спасылкі
Эльфрыдэ Елінэк

**Эльфрыдэ Елінэк** (;  20 кастрычніка 1946) — аўстрыйская пісьменьніца і драматург габрэйскага паходжаньня, якая піша пераважна на фэміністычныя тэмы.

Нарадзілася Елінэк у аўстрыйскім мястэчку Мюрцушлаг, яе бацька, габрэй, паходзіць з Чэхіі, а маці — зь Вены. Елінэк атрымала музычную адукацыю ў Венскай кансэрваторыі. Ейны літаратурны дэбют адбыўся ў 1967 годзе, калі яна выдала сваю першую кнігу паэзіі. Елінэк піша прозу, вершы і п’есы. Паводле рамана Елінэк «Піяністка» рэжысэр Міхаэль Ханэке зьняў фільм, які атрымаў Гран-пры на Канскім кінафэстывалі 2001 году. Сярод іншых твораў пісьменьніцы — раманы «Пажадлівасьць» (*Lust*) і «Каханкі» (*Die Liebhaberinnen*). У 2004 годзе Елінэк атрымала Нобэлеўскую прэмію ў галіне літаратуры «за музычныя плыні галасоў і контар-галасоў у яе раманах і п’есах, якія з выключнай моўнай стараннасьцю дэманструюць абсурднасьць грамадзкіх клішэ і іхнюю прыгнятальную сілу». Асноўныя тэмы ейнай творчасьці: жаночая сэксуальнасьць, вайна паміж жанчынай і мужчынам.

На беларускую мову Нобэлеўскую лекцыю Елінэк пераклаў Альгерд Бахарэвіч, урывак з рамана «Дзеці мёртвых» — Вольга Гронская.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Наўзбоч. Нобелеўская лекцыя
* Афіцыйная хатняя старонка (па-нямецку)
* Нобэлеўскую прэмію за літаратуру атрымала аўстрыйка Эльфрыдэ Елінэк

Катэгорыя:Аўстрыйскія літаратары
Катэгорыя:Нямецкія літаратаркі
Катэгорыя:Аўстрыйскія драматургі
Катэгорыя:Аўстрыйскія паэты
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Фэміністкі
21 сьнежня

## Падзеі
* 1846 — Робэрт Лістан правёў першую ў Эўропе хірургічную апэрацыю з анэстэзіяй
* 1898 — П’ер і Марыя Кюры адкрылі рад *(на выяве)*
* 1913 — у нью-ёркскай газэце надрукавалі першую ў гісторыі крыжаванку
* 1918 — на загад Рады дзяржаўнай абароны Летувы ўтварыўся Першы гарадзенскі беларускі полк
* 1923 — Нэпал пазбавіўся статусу пратэктарату Брытаніі і зрабіўся незалежнай дзяржавай
* 1944 — Беларускі дзяржаўны тэатар перайменаваны ў Беларускі тэатар імя Янкі Купалы
* 1958 — абраньне Шарля дэ Голя першым прэзыдэнтам Пятае Рэспублікі (Францыя)
* 2007 — да Шэнгенскага пагадненьня далучылася 9 краінаў ЭЗ — Летува, Латвія, Эстонія, Польшча, Чэхія, Славаччына, Славенія, Вугоршчына і Мальта
* 2011 — заснаваны завод «Штадлер Менск» у Фаніпалі

## Нараджэньні
*Гл. таксама: *':Катэгорыя:Нарадзіліся 21 сьнежня***
* [[1879]] — [[Ёсіф Сталін]], савецкі палітык, дыктатар
* [[1890]] — [[Мікалай Аладаў]], беларускі кампазытар і пэдагог
* [[1920]] — [[Алісія Алёнса]], кубінская балерына
* [[1940]] — [[Фрэнк Вінсэнт Запа]], амэрыканскі кампазытар, гітарыст, сьпявак
* [[1947]] — [[Пака дэ Люсія]], гішпанскі гітарыст
* [[1948]] — [[Сэмюэл Л. Джэксан]], амэрыканскі актор, музыка
* [[1968]] — [[Міхаіл Саакашвілі]], прэзыдэнт Грузіі з 2003 году
* [[1971]] — [[Аляксандар Памідораў]], беларускі музыка

== Сьмерці ==
''Гл. таксама: '''[[:Катэгорыя:Памерлі 21 сьнежня]]***
* 1964 — Карл ван Вэхтэн, амэрыканскі пісьменьнік, дзяяч Гарлемскага рэнэсансу
* 1981 — Міхась Забэйда-Суміцкі, беларускі сьпявак
* 2006 — Сапармурат Ніязаў, першы прэзыдэнт Туркмэністану
* 2014 — Уда Юргенс, аўстрыйскі кампазытар і сьпявак

## Сьвяты
*
1981

## Падзеі
* Утвораны чацьверты Каледж міжнароднай супольнасьці — Паўднёваафрыканскі

## Нараджэньні
* 10 лютага — Югася Каляда, беларуская пісьменніца
* 1 траўня:
** Аляксандар Глеб, беларускі футбаліст
** Кацярына Мясьнікова, беларуская мастачка
* 29 ліпеня — Фэрнанда Алонса, гішпанскі аўтагоншчык у клясе «Формула-1»

## Сьмерці
* 18 красавіка — Валянцін Волкаў, народны мастак БССР
* 11 траўня — Боб Марлі, ямайскі музыка і кампазытар
* 2 ліпеня — Сьцяпан Майхровіч, беларускі крытык, літаратуразнавец
* 15 ліпеня — Цімафей Кавалёў, савецкі грамадзянскі і вайсковы лётчык, маёр. Герой Савецкага Саюзу (1945)
* 4 кастрычніка — Чэслаў Сіповіч, грэка-каталіцкі сьвятар, біскуп
* 21 сьнежня — Міхась Забэйда-Суміцкі, беларускі сьпявак
1581

## Падзеі
* 12 студзеня — Пінск атрымаў герб
* у Полацку заснаваны езуіцкі калегіюм

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
10 сьнежня

## Падзеі
* 1520 — Мартын Лютэр публічна спаліў у двары Вітэнбэрскага ўнівэрсытэту папскую булу пра адлучэньне яго ад Касьцёла, што паклала пачатак аддзяленьню ад каталіцтва Рэфарматарскай царквы, якая атрымала назву Лютэранскай
* 1589 — каралева і вялікая княгіня Ганна Ягелонка надала Кобрыню мескі герб
* 1846 — Слуцак выкуплены ў дзяржаўную маёмасьць Расейскай імпэрыі
* 1868 — у Лёндане зьявіўся першы сьветлафор
1945 — адкрылася Беларуская гімназія ў Рэгенсбургу (Нямеччына)
* 1948 — Генэральная Асамблея ААН зацьвердзіла і абвясьціла Ўсеагульную дэклярацыю правоў чалавека
* 1963 — увод у эксплюатацыю першай чаргі калійнага камбінату ў Салігорску
* 1987 — заснаваны «Рух ісламскага супраціву»
* 1991 — цэнтральны праспэкт Менску атрымаў новую назву ў гонар Францішка Скарыны
* 2007 — пачаліся трансьляцыі тэлеканалу «Белсат»

## Нараджэньні
* 1830 — Эмілі Дыкінсан, амэрыканская паэтка
* 1878 — Мікола Блёдухо, беларускі геоляг
* 1892 — Павал Аляксюк, беларускі палітык
* 1930 — Мікола Арочка, беларускі паэт і літаратуразнавец
* 1937 — Карэл Шварцэнбэрг, чэскі палітык, князь
* 1957 — Валеры Шкаруба, беларускі мастак-жывапісец
* 1977 — Андрэа Гэнкель, нямецкая біятляністка

## Сьмерці
* 1896 — Альфрэд Нобэль, швэдзкі хімік, інжынэр, вынаходнік дынаміту, фундатар Нобэлеўскай прэміі
* 2006 — Аўгуста Піначэт, чылійскі дыктатар
* 2015 — Арнольд Пэральта, футбаліст Гандурасу
* 2019:
** Мары Фрэдрыксан, швэдзкая музыка, салістка поп-рок гурта Roxette
** Юры Лужкоў, экс-мэр Масквы

* 2021 - Міхал Сапель, каталіцкі сьвятар

## Сьвяты
* Міжнародны дзень правоў чалавека
* Дзень Нобэля ў Швэцыі
1589

## Падзеі
* 10 сьнежня — Кобрынь атрымаў герб і пячатку

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 2 ліпеня — Генрык Валезы, кароль польскі і вялікі князь літоўскі

## Вонкавыя спасылкі
Indiga

**Indiga** — беларускі музычны гурт зь Менску.

## Гісторыя
Гурт заснаваны ў 2002 годзе. Пераможцы «Басовішча-2003». Выступілі ў якасьці гасьцей на «Басовішчы-2004» і «Басовішчы-2006». Намінанты прэміі «Рок-каранацыя». У 2006 годзе Руся была ўганаравана тытулам «Рок-князёўны».

Музыкі зьявіліся на зборным канцэрце ў падтрымку выпуску сэрыі складанак «Песьні свабоды», на які сабраліся ўдзельнікі Neuro Dubel, Крама, N.R.M., Hair Peace Salon і шэрагу іншых знакамітых беларускіх рок-калектываў, які адбыўся на плошчы Бангалор 25 жніўня 2006 году.

1 лістапада 2008 году ў клюбе «Bronx» Руся ў якасьці ўдзельніцы фальклёрнага гурту  выступіла на прэзэнтацыі самотніка *In Tune* Hair Peace Salon, што замацавала яе ў стане вакалісткі ў новым гурце Ірэны Катвіцкай, лідэра раскіданага NHS, а сам пераход адбыўся падчас конкурснага праекту «Залатая акустыка» за месяц да таго ў сувязі з працяглым творчым адпачынкам Indiga з-за ператрубацыяў у складзе. 

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[Dni]]* (2004)

### Самотнікі
* «Заенька» (2006)

## Удзел у складанках
* *[[Генералы айчыннага року]]* (2004) — «Тры сонцы»
* *[[Прэм'ер Тузін 2005]]* (2005) — «Людзі»
* *[[Дыхаць!]]* (2006) — «Бяжы са мной»
* *[[Прэм'ер Тузін 2006]]* (2006) — «Заенька»
* *[[Басовішча XVII]]* (2007) — «Заенька (акустыка)»
* ''Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New'' (2009) — «Try Soncy»

## Удзельнікі
* Руся: сьпеў
* Зьміцер Дзямідаў: гітара
* Зьміцер Астроўскі: бас-гітара
* Уладзімер Бегер: бубны

### Былыя ўдзельнікі
* Аляксей Паўловіч: бас-гітара (да 2004)
* Андрэй Ганчарык: бубны (да 2005)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
4 студзеня

## Падзеі
* 1591 — Слонім атрымаў герб
* 1896 — Юта ўключаная ў склад ЗША
* 1948 — М'янма атрымала незалежнасьць ад Вялікабрытаніі
* 1973 — заснаваны Інстытут фотабіялёгіі
* 2004 — Міхаіл Саакашвілі абраны прэзыдэнтам Грузіі
* 2010 — заснаваны «Тураўскі малочны камбінат»

## Нараджэньні
* 1643 — Ісак Ньютан — ангельскі фізык, матэматык і астраном
* 1729 — Яўхім Храптовіч, грамадзкі, палітычны, дзяржаўны дзяяч ВКЛ, маґнат, публіцыст, паэт, перакладчык
* 1865 — Марыя Багушэвіч, рэвалюцыянэрка
* 1869 — Ядвігін Ш., беларускі празаік, публіцыст, драматург
* 1917 — Віктар Ярмалковіч, беларускі і польскі гісторык
* 1931 — Іван Крамко, беларускі мовазнавец
* 1932 — Карлас Саўра, гішпанскі кінэматаграфіст
* 1934 — Рудальф Шусьцер, другі прэзыдэнт Славаччыны
* 1952 — Васіль Рагаўцоў, беларускі мовазнаўца і паэт, аўтар «Расейска-беларускага слоўніка па машынабудаваньні» (1998)
* 1956 — Канстанцін Шаранговіч, беларускі мастак
* 1959:
** Анатоль Майсеня, беларускі журналіст і палітоляг
** Мікола Шабовіч, беларускі паэт, кандыдат філялягічных навук, дацэнт
* 1990 — Зьміцер Бага, беларускі футбаліст, гуляе ў паўабароне за беларускі «ФК БАТЭ»

## Сьмерці
* 1870 — Адам Вайткевіч, рымска-каталіцкі дзяяч, біскуп
* 1897 — Эмэрык Чапскі, беларускі калекцыянэр і нумізмат
* 1908 — Стафан Аляксандар Зьвяровіч, рымска-каталіцкі дзяяч Расейскае імпэрыі
* 1920 — Бэніта Пэрэс-Гальдос, гішпанскі пісьменьнік
* 1941 — Анры Бэргсон, філёзаф, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры
* 1960 — Альбэр Камю, францускі пісьменьнік
* 1961 — Эрвін Шродынгер, аўстрыйскі фізык-тэарэтык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі
* 1965 — Томас Стэрнз Эліёт, літаратар, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
* 1975 — Юрка Віцьбіч, беларускі пісьменьнік, грамадзка-культурны дзяяч эміґрацыі (ЗША)
* 2010 — Цутому Ямагучы, японец, адна зь нешматлікіх асобаў, якія перажылі абодва атамныя бамабваньні Хірасімы і Нагасакі
* 2020 — Уладзімер Станкевіч, беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з чальцоў Апазыцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савету БССР 12-га скліканьня
* 2020 — Віктар Рабушка, сакратар управы КХП БНФ

## Сьвяты
* : Дзень незалежнасьці

Катэгорыя:4 студзеня
1590

## Падзеі
* 15 верасьня — рымскім папам абраны Урбан VII
* 17 верасьня — Ліда атрымала герб
* У Галяндыі пабудаваны першы дзьвюхлінзавы тэлескоп

## Нараджэньні
* 9 студзеня — Сімон Вуэ, францускі жывапісец эпохі Барока

## Сьмерці
* 27 верасьня — Урбан VII, рымскі папа
17 верасьня

## Падзеі
* 1590 — Ліда атрымала герб
* 1784 — прэм'ера першай у Беларусі прафэсійнай опэры «Агатка»
* 1922 — у Бэрліне адбыўся першы ў сьвеце публічны паказ гукавога фільму
* 1939 — Чырвоная Армія пачала паход у Заходнюю Беларусь і Ўкраіну
* 1939 — антыпольскія выступленьні, дывэрсіі ў Скідалі, Мастах
* 1939 — польскі прэзыдэнт, урад, замежныя дыпляматы пры ўрадзе, галоўнакамандуючы, прымас ды іншыя асобы пакінулі Польшчу і перайшлі да Румыніі, дзе сталі інтэрнаваныя
* 1993 — апошнія расейскія вайсковыя атрады пакінулі Польшчу
* 1998 — абвешчаны Бабінавіцкі заказьнік
* 2010 — прэм’ера фільму Катынь

## Нараджэньні
* 1550 — Павал V, рымскі папа
* 1891 — Аркадзь Смоліч, дзяяч нацыянальна-дзяржаўнага адраджэньня, адзін з тэарэтыкаў беларускай сацыял-дэмакратыі, адмысловец ў галіне геаграфіі, эканомікі, картаграфіі, міністар сельскай гаспадаркі БНР
* 1898 — Павал Крынчык, дзяяч беларускага руху ў Заходняй Беларусі, публіцыст
* 1907 — Сяргей Дзяргай, беларускі паэт і перакладчык
* 1912 — Максім Танк, беларускі паэт, пісьменьнік і перакладнік
* 1922 — Уладзімер Калесьнік, беларускі пісьменьнік, літаратуразнавец, крытык, пэдагог, найбольш аўтарытэтны знаўца заходнебеларускай літаратуры.
* 1945 — Уладыслаў Сідаровіч, польскі палітычны дзяяч, лекар-псыхіятар, сэнатар VI і VII кадэнцыяў
* 1949 — Генадзь Карпенка, беларускі навуковец і палітык
* 1949 — Зьбігнеў Васэрман, польскі праўнік, дэпутат Сэйму, былы міністар-каардынатар адмысловых службаў
* 1959 — Сяргей Дубавец, беларускі журналіст
* 1969 — Кіт Флінт, вакаліст брытанскага электроннага гурту The Prodigy

## Сьмерці
* 1179 — Хільдэгарда Бінгенская, нямецкая мнішка, аўтар містычных працаў, рэлігійных гімнаў і музыкі да іх, а таксама працаў па мэдыцыне
* 1895 — Зыгмунт Фялінскі, каталіцкі сьвяты, біскуп
* 1972 — Сымон Кандыбовіч, беларускі дзяржаўны дзяяч, гісторык.
* 1984 — Юры Візбар, савецкі кінаактор, журналіст, бард, адзін з пачынальнікаў аўтарскай песьні
* 2000 — Аляксандра Пятрова, мадэль, пераможца конкурсу Міс Расея-1996 і іншых конкурсаў прыгажосьці

## Сьвяты
* Дзень народнага адзінства Беларусі
* — Дзень усынаўленьня ў дзень хрысціянскага свята Веры, Надзеі, Любові і маці іх Сафіі.
1652

## Падзеі
* 27 жніўня — Капыль, Клецак і Слуцак атрымалі гербы

## Нараджэньні
* 7 красавіка — Клімэнт XII, папа рымскі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі