open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чорная Ганча

**Чо́рная Га́нча** (, ) — рака ў Беларусі і Польшчы, левы прыток Нёману. Цячэ ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 145 км (у межах Беларусі 35 км). Плошча вадазбору 1916 км² (у Беларусі 178 км²). Выдатак вады ў вусьці каля 17 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2‰.

## Асноўныя прытокі
* *Левыя*: Марыха, Вярсьнянка, Паўлаўка, Ветралужа
* *Правыя*: Кальна, Аўгустоўскі канал, Малешаўка, Ваўкушанка

А таксама шматлікія ручаі.

## На рацэ
* *[[Горад|Места]]*: Сувалкі

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца ў Польшчы, перасякае граніцу за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Лясной. Цячэ паўночнымі схіламі Гарадзенскага ўзвышша, упадае ў Нёман за 1 км на паўночны захад ад вёскі Загорнікаў.

Даліна глыбокаўрэзаная, яе шырыня ад 0,7 км да 3,5 км. Абалона двухбаковая, забалочаная (шырыня 0,2—1 км), ёсьць дзялянкі надабалонавых тэрасаў (вышыня да 10 м). Рэчышча зьвілістае, з буйнымі мэандрамі. Шырыня ракі ў межань да 10 м.

## Дзяржаўная граніца
На дзялянцы ад вёскі Рудаўкі да месца ўтоку ракі Ваўкушанкі Чорнай Ганчай праходзіць дзяржаўная граніца Беларусі з Польшчай.

На кароткім дзялянкі ад месца ўтоку Ігоркі да вусьця ракой праходзіць дзяржаўная граніца Беларусі зь Летувой.

## Глядзіце таксама
* Аўгустоўскі канал
* Белая Ганча

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1-2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскага раёну
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Граніцы Беларусі
Катэгорыя:Граніцы Польшчы
Катэгорыя:Граніцы Летувы
Чорная Натапа

**Чо́рная На́тапа** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Сажа (басэйн Дняпра). Цячэ ў Амсьціслаўскім і Крычаўскім раёнах Магілёўскай вобласьці. Даўжыня 49 км. Плошча вадазбору 464 км². Выдатак вады ў вусьці 2,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1‰.

Асноўныя прытокі — рака Белая Натапа (левы), Сарочынка (правы).

Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Пячкавічаў Амсьціслаўскага раёну, вусьце за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Сяльцу Крычаўскага раёну. Цячэ Горацка-Амсьціслаўскай і Аршанска-Магілёўскай раўнінамі. Рэчышча на працягу 7 км паміж вёскамі Бяльшэцам і Сычоўкай Амсьціслаўскага раёну і ніжэй за вёску Кашаны Крычаўскага раёну (2,4 км) каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Амсьціслаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Крычаўскага раёну
Чарніца (прыток Лучосы)

**Чарні́ца** — рака ў Беларусі і Расеі, правы прыток ракі Лучосы (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці і Смаленскай вобласьці. Даўжыня 74 км (у межах Беларусі 70 км). Плошча вадазбору 775 км² (у Беларусі каля 700 км²). Выдатак вады ў вусьці 5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1‰.

## Асноўныя прытокі
* Левыя: Ціхута, Заальшанка
* Правыя: Мошна

## На рацэ
* *Гістарычнае [[мястэчка]]*: Дабрамысьлі
* *Вадасховішча*: Дабрамысьленскае

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Ваўкоў Руднянскага раёну Смаленскай вобласьці, вусьце каля вёскі Бабінавічаў Лёзьненскага раёну. Цячэ ў межах Віцебскага ўзвышша.

Даліна ў вярхоўі паміж вёскамі Матушова і Драздамі (Лёзьненскі раён) слабавыразная, на астатняй частцы трапэцападобная (шырыня 200—400 м, на асобных дзялянках да 100 м). Абалона шырынёй 100—300 м, пераважна двухбаковая. Рэчышча мерна зьвілістае (шырыня 5—10 м, у вусьці да 20 м), на асобных дзялянках разгаліноўваецца і ўтварае невялікія выспы, у верхняй плыні (на працягу 3,4 км) каналізаванае

Замярзае ў пачатку сьнежня, крыгалом у пачатку красавіка.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 391—392.

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Чарніца

Назву **Чарніца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Чарніца — вёска ў Браслаўскім раёне 
** Чарніца 1 — вёска ў Докшыцкім раёне 
** Чарніца 2 — вёска ў Докшыцкім раёне 
** Чарніца — вёска ў Лепельскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Чарніца — вёска ў Івейскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Чарніца — вёска ў Бабруйскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Чарніца — вёска, цяпер не існуе; знаходзілася за чатыры кілямэтры на паўночны ўсход ад вёскі Заручча (Барысаўскі раён)
** Чарніца — вёска ў Лагойскім раёне 
** Чарніца — вёска ў Смалявіцкім раёне 
** Чарніца — хутар у Смалявіцкім раёне

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Чарніца (басэйн Дняпра)
* Чарніца (прыток Бярэзіны)
* Чарніца (прыток Лучосы)
* Чарніца (басэйн Нёмана)
* Чарніца (прыток Басі)
* Чарніца (прыток Цны)
* Чарніца (басэйн Дзьвіны)

## Глядзіце таксама
* Чарніцкі
* Чарніцы
* Чарнічка
* Чарнічнае
* Чарнічны
* Чарнішкі
Чарніца (басэйн Нёмана)

**Чарні́ца** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіны (басэйн Нёману). Цячэ ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці і Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Даўжыня 22 км. Плошча вадазбору 207 км².

Пачынаецца за 2 км на ўсход ад вёскі Вайганаў Валожынскага раёну, цячэ ў межах Лідзкай раўніны, упадае ў Бярэзіну за 1,5 км на поўдзень ад хутару Будзішча. Мае каналізаванае рэчышча на працягу 19,2 км: 4,8 км у вярхоўі і 14,4 км угару ад вусьця. У вярхоўі перасыхае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Івейскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёну
Чарніца (прыток Цны)

**Чарні́ца** — рака ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Цны (басэйн Дняпра). Даўжыня 31 км. Плошча вадазбору 167 км². Сярэднярочны расход вады ў вусьці 1,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 ‰.

Асноўны прыток — рака Мікалаеўшчына (праваруч).

Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Становішча, вусьце за 2 км на паўночны захад ад вёскі Чабатары. Цячэ па паўночна-ўсходніх схілах Менскага ўзвышша.

Даліна трапэцападобная, месцамі У-падобная (шырыня 0,5—1,5 км). Схілы пераважна стромкія, вышынёй 10—12 м, зрэдку абрывістыя. Абалона двухбаковая, у высокай і нізкай плыні забалочаная, у сярэдняй мэліяраваная. Рэчышча ў сярэдняй плыні на працягу 7,2 км дадолу па плыні ад вёскі Каменская Слабада каналізаванае. Шырыня яго ў высокай плыні да 5 м, у нізкай да 10 м.

## Літаратура
*  С. 392

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёну
Шэвінка

**Шэ́вінка**, **Заро́наўка** — рака ў Шумілінскім і Віцебскім раёнах Беларусі, правы прыток Дзьвіны. Даўжыня 26 км. Плошча вадазбору 342 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9‰.

Прытокі — Пестуніца і Вужніца (леваруч).

Выцякае пад назвай Заронаўка з Заронаўскага возера на тэрыторыі Шумілінскага раёну, за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Сімонаўшчына Віцебскага раёну, вусьце за 0,5 км на ўсход ад вёскі Лукі Віцебскага раёну. Цячэ заходнімі схіламі Віцебскага ўзвышша і Полацкай нізінай, праз возера Шэвіна.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 409

Катэгорыя:Прытокі Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёну
Шоша

**Шо́ша** — рака ў Беларусі, у басэйне Дзьвіны. Цячэ ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці. Даўжыня 30 км. Плошча вадазбору 304 км², Выдатак вады ў вусьці 2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5‰.

Асноўныя прытокі — Чысьцянка і Лучайка (левыя).

Выцякае з возера Шо за 1,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Надазер’я, упадае ў возера Плісу з усходу, за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Прудаўя. Цячэ Вушацка-Лепельскім узвышшам, у вярхоўі і сярэдняй плыні лясістай мясцовасьцю.

Даліна скрынкападобная, зьвілістая, шырынёй 0,5—2 км, месцамі да 4 км. Абалона вузкая, чаргуецца па берагох, месцамі адсутнічае. Рэчышча зьвілістае, слабаразгалінаванае; яго шырыня ад 3—5 м у верхняй плыні да 12 м у сярэдняй і ніжняй. У сярэдняй плыні прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёну
Чачора

**Чачо́ра** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Сожу (басэйн Дняпра). Цячэ ў Кармянскім, Буда-Кашалёўскім і Чачэрскім раёнах Гомельскай вобласьці. Даўжыня 56 км. Плошча вадазбору 551 км². Выдатак вады ў вусьці 3,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Дулепа, Любіца
* *Левыя*: Глыбокая

Прымае сьцёк зь сеткі мэліярацыйных каналаў

## На рацэ
* *[[Горад|Места]]*: Чачэрск
* *Вадасховішча*: Меркулавічы

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Лёсавай Буды Кармянскага раёну, вусьце на ўсходняй ускраіне места Чачэрску. Цячэ Прыдняпроўскай нізінай.

Даліна ў верхняй плыні невыразная, шырынёй 0,5—0,6 км. Схілы пераважна адкрытыя, умерана стромкія і спадзістыя; іх вышыня 7—10 м, месцамі да 15 м. Абалона двухбаковая (шырыня 200—500 м), асушаная, лугавая, асобныя дзялянкі парасьлі хмызьняком. Рэчышча каналізаванае; яго шырыня 3—6 м у верхняй плыні, 7—10 м у сярэдняй і да 15 м у ніжняй. Берагі вышынёй 1—1,5 м. Разводзьдзе звычайна з 2-й дэкады сакавіка да пачатку 3-й дэкады красавіка.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 397.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Кармянскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Буда-Кашалёўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёну
Чарніца (прыток Басі)

**Чарні́ца**, **Чарніцы**, **Гадзеўля** — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Басі (басэйн Дняпра). Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 35 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9‰.

Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Рабкі Дрыбінскага раёну, вусьце за 0,5 км на захад ад вёскі Куляшова. Мае каналізаванае рэчышча ад вытоку на працягу 4,5 км.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 392

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Шклоўскага раёну
Янка

**Я́нка** — рака ў Браслаўскім і Шаркоўшчынскім раёнах Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Дзісны (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 48 км. Плошча вадазбору 564 км². Выдатак вады ў вусьці 3,7 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Янка
* *Левыя*: Кулажка

## Агульныя зьвесткі
Выцякае з Багданаўскага возера на поўдзень, за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Багданова Браслаўскага раёну, цячэ праз возера Янка, у межах паўднёва-заходняй часткі Полацкай нізіны лясістай забалочанай мясцовасьцю, вусьце на ўсходняй ускраіне мястэчка Шаркоўшчыны.

Даліна трапэцападобная (шырыня 100—350 м), у вярхоўі невыразная. Абалона ў верхняй плыні вузкая, перарывістая, ніжэй пераважна двухбаковая (шырыня 50—100 м), у нізоўі амаль адсутнічае. Рэчышча ўгору ад вусьця на працягу 39 км каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 413

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Шаркоўшчынскага раёну
Беларуская партыя жанчын Надзея

**Беларуская партыя жанчын «Надзея»** (БПЖ «Надзея») — палітычная партыя Беларусі. Старшыня — Алена Яськова. Кіравальны орган — Рада.

## Мэты
Правядзеньне ў Рэспубліцы Беларусь рэформаў, накіраваных на падвышэньне жыцьцёвага ўзроўню насельніцтва, пабудова дэмакратычнай, сацыяльнай, прававой дзяржавы, забясьпечвальнага раўнапраўе жанчын у грамадзтве, поўнае выкараненьне іх дыскрымінацыі, прававую ахову інтэрасаў маці і дзіцяці, фармаваньне высокіх маральных асноў сям’і.

## Гісторыя
Заснаваная 28 красавіка 1994 году. Дата рэгістрацыі — 3 чэрвеня 1994 году. Дата перарэгістрацыі — 21 чэрвеня 1999 году.

9 кастрычніка 2007 году пачаўся працэс па ліквідацыі партыі «Надзеі». Іскавую заяву аб ліквідацыі БПЖ падаў Мін'юст Беларусі, спасылаючыся на тое, што «за час сваёй дзейнасьці БПЖ «Надзея» нібыта неаднаразова парушала заканадаўства Беларусі ўласны статут, ня мела юрыдычнага адрасу». У сьнежні 2006 году БПЖ «Надзея», у якасьці сузаснавальніка Саюза палітычных партыяў «Саюз левых партыяў», была адным з арганізатараў правядзеньня за межамі Беларусі ўстаноўчай канфэрэнцыі па стварэньні дадзенага саюзу, чым, на думку Мін’юсту, парушыла дзейнае заканадаўства і свой статут. Міністэрства юстыцыі на судзе прадстаўляў Аляксандар Харытон, судзьдзя — Ігар Мільто. 11 кастрычніка 2007 году рашэньнем Вярхоўнага Суду Рэспублікі Беларусь Беларуская партыя жанчын «Надзея» ліквідаваная.

Старшыня «Надзеі» Алена Яськова назвала прысуд несправядлівым:

«Справа мела відавочную палітычную афарбоўку. Дзяржава як заўсёды паступіла ў звыклай для сябе ролі. Я лічу, што ліквідацыя партыі цалкам не абгрунтаваная. Нам проста не давалі магчымасьць законна дзейнічаць. Нават за апошні год мы неаднаразова сутыкаліся з адмовамі ў прадстаўленьні памяшканьняў для юрыдычных адрасоў. Зрэшты, чакаць іншага выраку папросту не выпадала».


## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся 3 чэрвеня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся 11 кастрычніка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Плесавіца

**Плесаві́ца** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Друйкі (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 27 км².

Выцякае з возера Оплісы за 1 км на ўсход ад вёскі Пустошкаў, вусьце каля вёскі Друйску. Цячэ ў межах Браслаўскай грады.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Друйкі
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёну
Сутокі (рака)

**Суто́кі** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток ракі Каменкі (басэйн Дзьвіны). Даўжыня — 16 км. Плошча вадазбору — 35 км². Пачынаецца за 2 км на захад ад вёскі Малашанкі. Вусьце — ля вёскі Паташня.

## Літаратура
*  С. 356
* Кривенко, С. Сохраним водные ресурсы района / С. Кривенко // Гарадоцкі веснік. — 2000. — 5 ліп.
* Параскевіч, А. Падарожжа па рацэ Обаль / А. Параскевіч // Герой працы (Шуміліна). — 2005. — 25 кастр

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёну
Усыса

**Усы́са**, **Гаража́нка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Обалі (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласьці. Даўжыня 50 км. Плошча вадазбору 423 км².

Асноўны прыток — Каменка.

На рацэ места Гарадок. Уздоўж ракі вёскі Казінова, Старыя і Новыя Вайханы, Крынічная, Мішневічы, Скрыпкі і іншыя.

## Агульныя зьвесткі
Выцякае з возера Кашо, за 1,5 км на захад ад вёскі Прудка. Цячэ праз азёры Лугавое, Арэхавае, Шчарбакоўскае. У вярхоўі завецца Гаражанкай. Упадае ў Обаль каля вёскі Мішневічаў Шумілінскага раёну.

Вадазбор на паўднёва-заходніх схілах Гарадоцкага ўзвышша. Азёрнасьць 1%. Шырыня даліны ракі 200—500 м, абалоны 50—80 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 378.
* Параскевіч, А. Падарожжа па рацэ Обаль // Герой працы (Шуміліна). 25 кастрычніка 2005 г.
* 

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёну
Беларуская экалягічная партыя зялёных БЭЗ

**Беларуская экалягічная партыя зялёных «БЭЗ»** (першапачатковая назва: **Беларуская партыя зялёных**) — палітычная партыя Беларусі.

Старшыня — Мікалай Карташ (раней быў адным з сустаршыняў разам з Міхасём Фрыдляндам). Кіраўнічы орган — Рада.

## Мэты партыі
Стварэньне ў Рэспубліцы Беларусь грамадзтва, у якім на справе будзе забясьпечана права грамадзян на экалягічны дабрабыт; стварэньне ўмоў для ўстойлівага і гарманічнага разьвіцьця чалавека, грамадзтва і прыроды, узнаўленьне прыроднага асяродзьдзя існаваньня чалавека.

## Гісторыя
Устаноўчы зьезд Беларускай партыі зялёных адбыўся ў сьнежні 1992 году. Дата рэгістрацыі — 1 лютага 1993. Даты перарэгістрацыі — 31 траўня 1995 і 10 верасьня 1999.

28 кастрычніка 1998 году Беларуская партыя зялёных зьмяніла назву на Беларускую экалягічную партыю зялёных і была зарэгістраваная пад гэтай назвай. Беларуская экалягічная партыя ў 1998 годзе самаліквідавалася і яе чальцы ўвайшлі ў Беларускую экалягічную партыю зялёных.

У сакавіку 2007 году «БЭЗ» правяла зьезд, на якім было прынята рашэньне аб ліквідацыі партыі. Аднак Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь не палічыла гэтае рашэньне законным, бо на зьезьдзе прысутнічала ўсяго 15 дэлегатаў.

29 жніўня 2007 году Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь задаволіў пазоў Міністэрства юстыцыі аб ліквідацыі Беларускай экалягічнай партыі зялёных «БЭЗ».

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зялёныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьніклі 29 жніўня
Катэгорыя:Зьніклі ў 2007 годзе
Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Каменка (прыток Усысы)

**Ка́менка** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Ўсысы (басэйн Дзьвіны). Даўжыня — 26 км. Плошча вадазбору — 137 км². Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Малашанкі. Асноўны прыток — рака Сутокі.

## Літаратура
*  С. 190
* Кривенко, С. Сохраним водные ресурсы района / С. Кривенко // Гарадоцкі веснік. – 2000. – 5 ліп.
* Параскевіч, А. Падарожжа па рацэ Обаль / А. Параскевіч // Герой працы (Шуміліна). – 2005. – 25 кастр.

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёну
Чарніца (басэйн Дзьвіны)

**Чарні́ца** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці, у басэйне Дзьвіны. Даўжыня — 15 км.

Пачынаецца за 2,6 км на ўсход ад вёскі Сяльцо, упадае ў возера Лосьвіда, за 1 км ад вёскі Пруднікі. Мае каналізаванае рэчышча.

## Літаратура
*  С. 392
* Параскевіч А. Падарожжа па рацэ Обал // «Герой працы» (Шуміліна), 25 кастрычніка 2005. 
* Кривенко С. Сохраним водные ресурсы района // «Гарадоцкі веснік», 5 ліпеня 2000.

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёну
Дзіва

**Дзі́ва**, у ніжняй плыні **Тураўлянка** — рака ў Беларусі, у басэйне Дзьвіны. Цячэ ва Ўшацкім і Полацкім раёнах Віцебскай вобласьці. Даўжыня 29 км. Плошча вадазбору 631 км².

Выцякае з возера Урада, цячэ ў межах Вушацка-Лепельскага ўзвышша, цячэ праз азёры Атолава, Турасы, Бярозаўскае, Павульскае, упадае каля вёскі Янова ў возера Янова, далей цячэ пад назвай Тураўлянка.

Каля 12% вадазбору прыпадае на 130 азёраў Вушацкай групы. Пры выхадзе з кожнага возера на некаторай адлегласьці рака не замярзае ў самы моцны мароз, а над вадой стаіць пара.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Ўшацкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёну
Ардзяжанка

**Ардзяжа́нка** — рака ў Лёзьненскім і Віцебскім раёнах Беларусі, левы прыток ракі Сухадроўкі (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 16 км. Плошча вадазбору 81 км².

Пачынаецца каля вёскі Соснавая Наспа, цячэ Лучоскай нізінай. Упадае ў Сухадроўку каля вёскі Ільічоўка Віцебскага раёну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёну
Брыжоўка

**Брыжо́ўка** — рака ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Мошны (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 15,8 км.

Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Зосіна, вусьце за 1 км на захад ад вёскі Бяскова. На працягу 1,2 км мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 75

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Скулянка

**Скуля́нка**, **Ацкаўля́нка** — рака ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток ракі Мошны (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 61 км².

Пачынаецца каля вёскі Канашкава, упадае ў Мошну каля вёскі Сутокі.

## Літаратура
*  С. 337

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Узьменка

**Узьме́нка** — рака ў Лёзьненскім і Аршанскім раёнах Віцебскай вобласьці ў басэйне Дзьвіны. Даўжыня 7 км.

Пачынаецца за 0,5 км на захад ад вёскі Старына, упадае з поўдня ў возера Зелянское за 300 м на ўсход ад вёскі Бабінавічы. Цячэ Лучоскай нізінай лясістай мясцовасьцю.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 373

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Вінгра

**Ві́нгра** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці левы прыток ракі Мядзелкі (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 15 км.

Працякае праз возера Волься.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 97

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёну
Пеляка

**Пеляка́**, **Пяля́ка** — рака ў Беларусі і Летуве, левы прыток ракі Струны (басэйн Вяльлі). Цячэ ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці і Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 25 км.

Утварае натуральную мяжу паміж Віцебскай і Гарадзенскай абласьцямі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Летувы
Чэртка

**Чэ́ртка** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці левы прыток ракі Галбіцы (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 14 км.

Выцякае з возера Рудзіца.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 404

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёну
Іржэўка

**Іржэ́ўка** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Крывой (басэйн Дняпра). Цячэ ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці. Даўжыня 16 км.

Пачынаецца за 1 км на ўсход ад вёскі Лагоўшчыны. Вусьце на паўночнай ускраіне вёскі Воўкавічаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёну
Дружнянка

**Дружня́нка** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці ў басэйне Дзьвіны. Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 73 км².

Выцякае з возера Рудавец, цячэ ў межах Браслаўскай грады, працякае праз возера Дружнае. Упадае ў возера Дрывяты з паўднёвага ўсходу каля вёскі Ахрэмаўцы. Мае каналізаванае рэчышча ў высокай і нізкай плыні.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 154

Катэгорыя:Басэйн Друйкі
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёну
Хвашчоўка (ручай)

**Хвашчо́ўка** — ручай у Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Малінаўкі (басэйн Дняпра). Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 61,5 км². Пачынаецца за 1,6 км на паўднёвы захад ад вёскі Ўзгоі.

## Літаратура
*  С. 382
* Талачынскі раён //  — С. 74—75.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёну
Асовіна

**Асо́віна** — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток ракі Бярэзіны (басэйн Дняпра). Даўжыня каля 6 км.

Пачынаецца за 0,6 км на паўночны захад, вусьце за 4 км на ўсход ад вёскі Ўлесьсе. Ад вытоку 0,7 км каналізаванага рэчышча. Цячэ праз забалочаны лес на паўночна-заходняй ускраіне Бярэзінскага біясфэрнага запаведніку.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 43

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Альшоўка

**Альшо́ўка** — рака ў Беларусі і Расеі, левы прыток ракі Беседзі (басэйн Дняпра). Цячэ ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці і Смаленскай вобласьці. Даўжыня 28 км. Плошча вадазбору 164 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1‰.

Пачынаецца і працякае Смаленскай вобласьцю Расеі (каля 14 км). Вадазбор на ўскраіне Аршанска-Магілёўскай раўніны. Пры ўтоку ў Беседзь знаходзіцца места Хоцімск.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 37.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Хоцімскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Эса

**Э́са** — рака ў Беларусі, у басэйне Дзьвіны. Цячэ ў Крупскім раёне Менскай вобласьці і Чашніцкім і Лепельскім раёнах Віцебскай вобласьці. Даўжыня 84 км. Плошча вадазбору 1040 км². Выдатак вады ў вусьці 7,28 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Красналукі.

## Назва
Назва ракі, відаць, паходзіць ад балцкага слова еsе — 'брод'.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Дзяражанка, Байна, Сьвядзіца
* *Левыя*: Бярэшча

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 0,6 км на поўдзень ад вёскі Двара Пярэсікі Крупскага раёну, упадае ў Лепельскае возера з поўдня, за 1 км на паўднёвы захад ад места Лепеля.

Даліна ў асноўным трапэцападобная. Яе шырыня ў верхняй плыні 2—3 км, ніжэй — да 1 км, месцамі — да 6 км. Абалона двухбаковая, у верхняй і сярэдняй плыні шырынёй 300—600 м, месцамі пашыраецца да 0,5—1 км. Рэчышча ў верхняй плыні ад вытоку на працягу 38 км каналізаванае. Шырыня яго ў верхняй плыні 2—5 м, у сярэдняй — 5—12 м, у ніжняй — 10—12 м.

Разводзьдзе звычайна праходзіць з 3-й дэкады сакавіка да канца траўня. Працягласьць разводзьдя каля 55 дзён.

## Рэльеф
Працякае ў межах Верхнебярэзінскай нізіны і Вушацка-Лепельскага ўзвышша. Вадазбор — слабаўзгорыстая раўніна. Берагі стромкія і абрывістыя, няўстойлівыя, часта сустракаюцца асыпкі.

## Расьліннасьць і азёрнасьць
Найбольш прыгожая мясьціна на рацэ каля вёскі Забаеньня, што раскінулася на правым беразе. Пераважаюць іглічныя лясы, якія пакрываюць у асноўным ніжнюю частку вадазбору. Яны займаюць абодва берагі ракі больш чым на 5 км. Балоты сустракаюцца галоўным чынам у верхняй і сярэдняй плыні, азёры пераважна ў нізоўі (найбольшыя Бярэшча і Акона).

## Гісторыя
Многія стагодзьдзі Эса была ракой-працаўніцай, адным зь зьвёнаў воднага ланцуга, які пралягаў між Чорным і Балтыйскім морамі. Цяпер яна значна памялела.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 410.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёну
Цьвецень

**Цьве́цень** — рака ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці, правы прыток Бярэзіны (басэйн ракі Нёману). Даўжыня 14 км. Пачынаецца на паўднёвы захад ад вёскі Малыя Кашэўнікі.

## Літаратура
*  С. 385

## Вонкавыя спасылкі
* Гідрамэтцэнтар Беларусі

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Маладэчанскага раёну
Апівардка

**Апіва́рдка** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, у басэйне Дзьвіны. Даўжыня 8,5 км.

Выцякае з возера Апіварда, цячэ граніцай зь Летувой, упадае ў возера Дрысьвяты з поўдня. На ўсім працягу мае каналізаванае рэчышча (нізкая плынь — былое рэчышча ракі Дрысьвяты).

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёну
Беларуская сацыяльна-спартыўная партыя

**Белару́ская сацыя́льна-спарты́ўная па́ртыя** (БССП) — палітычная партыя Беларусі. Падтрымлівае прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнку.

Лідэрам партыі зьяўляецца Ўладзімер Александровіч. Кіруючы орган — Савет.

## Мэты
Садзейнічаньне ўмацаваньню эканамічна разьвітай, сацыяльна арыентаванай, стабільнай дзяржавы праз удасканаленьне грамадзкіх норм; аб’яднаньне прагрэсіўных сілаў Рэспублікі Беларусь для рэалізацыі сацыяльных праграмаў, якія спрыяюць росту духоўнага, культурнага й эканамічнага патэнцыялу беларускага народу; прыцягненьне ўвагі грамадзкасьці да праблемаў у галіне выхаваньня падрастаючага пакаленьня, прапаганда ідэяў грамадзянскасьці, патрыятызму й здаровага ладу жыцьця; далучэньне грамадзянаў да ўдзелу ў мясцовым самакіраваньні, да рашэньня сацыяльных задачаў, якія стаяць перад грамадзтвам.

## Гісторыя
Створаная 6 лістапада 1994 году. Дата рэгістрацыі — 9 сьнежня 1994. Дата перарэгістрацыі — 13 верасьня 1999.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі
Апіта (рака)

**Апі́та** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Гаўі (басэйн Нёману). Цячэ ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 23 км. Плошча вадазбору 133 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Ліпнішкі.

Пачынаецца каля вёскі Кракуноў, упадае ў Гаўю на ўсход ад вёскі Ліпнішкаў. На працягу 5 км мае каналізаванае рэчышча (ад вытоку да вёскі Меліхаў). На рацэ каля вёсак Кузьмічаў і Ліпнішкаў сажалкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Івейскага раёну
Земляны Вал

**Земляны Вал** — гістарычная мясцовасьць у цэнтры Менску, разьмешчаная ўздоўж мескіх земляных умацаваньняў. Пачынаўся на поўнач ад Замчышча, праходзіў на захад ад Ракаўскага завулка, потым да вуліцы Юраўска-Завальнай, далей уніз Раманаўскай Слабадой, перасякаў Нямігу, потым ішоў на захад ад Пішчалаўскага замку і далей верхняй часткай вуліцы Трубнай на вуліцу Лошыцкую да вуліцы Магазыннай, уздоўж яе ў Мескі сад.

## Гісторыя
У XVI—XVIII стагодзьдзях старая частка Менску абмяжоўвалася земляным валам, і местам лічылася толькі тэрыторыя ў ягонай сярэдзіне. Межы абарончага вала да гэтага часу можна прасачыць у пляне места.

У першай палове XIX ст. вал выпраставалі, ягоныя рэшткі можна заўважыць на гістарычнай Магазыннай вуліцы. На месцы вала высадзілі ліпы і таполі. Да 1965 року паўтаравяковыя ліпы ўпрыгожвалі месцамі Юраўска-Завальную і Трубную вуліцы, але іх зьнішчылі пры рэканструкцыі места. Таполі, высаджаныя адначасна зь ліпамі на вуліцы Лошыцкай, сьпілавалі ў 1948 року.

Зь землянымі валамі маюць зьвязак такія менскія вулічныя тапонімы, як Завальная — «за валам», Загародняя — «за горадам». У наш час пра існаваньне мясцовасьці напамінае вуліца Гарадзкі Вал.

## Галерэя

Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (1885).jpg|1885 г.
Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (R. Miranski, 1906).jpg|1906 г.
Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (I. Sierbaŭ, 6.05.1911).jpg|І. Сербаў, 6 траўня 1911 г.
Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (1911) (2).jpg|1911 г.
Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (1911) (3).jpg|1911 г.
Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (1911).jpg|1911 г.
Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (1913).jpg|1913 г.
Miensk, Haradzki Vał. Менск, Гарадзкі Вал (1901-17).jpg|да 1918 г. 


## Заўвагі

## Літаратура
* 
* 
* Жучкевич В. А. Улицы помнят: История, события, люди в названиях улиц и площадей города-героя. — Мн., 1979.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Сьпіс палітычных партыяў Беларусі

**Беларусь** — прэзыдэнцкая рэспубліка. На цяперашні момант у Беларусі зарэгістравана толькі 4 партыі і ўсе яны пад кантролем рэжыму Лукашэнкі. Усе апазыцыйныя партыі ў Беларусі афіцыйна забаронены.

### Зарэгістраваныя
* Белая Русь
* Камуністычная партыя Беларусі
* Лібэральна-дэмакратычная партыя
* Рэспубліканская партыя працы і справядлівасьці

### Не зарэгістраваныя
* Беларуская партыя працоўных
* Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада)
* Партыя свабоды і прагрэсу
* Беларускія нацыяналісты:
** Малады Фронт
** Беларуская хрысьціянская дэмакратыя
** Правы Альянс

#### Партыі, ліквідаваныя Вярхоўным судом
* Аб’яднаная грамадзянская партыя
* Беларуская партыя «Зялёныя»
* Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада
* Кансэрватыўна-Хрысьціянская Партыя — БНФ
* Партыя БНФ
* Рэспубліканская партыя
* Сацыял-дэмакратычная партыя Народнай Згоды

### Партыі, якія спынілі існаваньне
* Аб’яднаная габрэйская сацыялістычная рабочая партыя (1917 — ?)
* Беларуская народная партыя
* Беларуская нацыянальная партыя
* Беларуская незалежніцкая партыя
* Беларуская партыя працы
* Беларуская партыя свабоды (1993—2003)
* Беларуская рэвалюцыйная грамада
* Беларуская рэвалюцыйная партыя (1902 — ?)
* Беларуская рэгіянальная арганізацыя РНА (1994—2004)
* Беларуская рэспубліканская партыя
* Беларуская сацыялістычная грамада (1903—1918) — лічыцца першай нацыянальнай партыяй беларусаў
* Беларуская сацыялістычная партыя
* Беларуская сялянская партыя
* Беларуская экалягічная партыя
* Беларуская партыя жанчын «Надзея»
* Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя (1933—1944)
* Беларуская экалягічная партыя зялёных «БЭЗ»
* Беларускі хрысьціянска-дэмакратычны саюз
* Бунд (Усеагульны габрэйскі рабочы зьвяз у Літве, Польшчы і Расеі) (1897—1921)
* Камуністычная партыя Заходняй Беларусі (1923—1938)
* Нацыянальна-дэмакратычная партыя беларусаў
* Партыя аматараў піва (1993—1997)
* Партыя разумнага сэнсу
* Рух «Зубр»
* Сацыялістычная габрэйская рабочая партыя (1905—1917)
* Сацыялістычная партыя Белай Русі (1904—1905)
* Сіянісцка-сацыялістычная партыя (Сіянісцка-сацыялістычная рабочая партыя) (1904—1917)
* Славянскі сабор «Белая Русь»
* Хрысьціянска-дэмакратычны выбар

## Глядзіце таксама

* Палітычныя партыі Расеі
* Палітычныя партыі Ўкраіны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Зьвесткі аб палітычных партыях, зарэгістраваных у Рэспубліцы Беларусь (2008)
* Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Сьпіс палітычных партыяў, дзейсных у Рэспубліцы Беларусь (1998)
* Сьцягі палітычных партыяў Беларусі


Беларусь
Засьценак

**Засьценак** — тып невялікага сельскага пасяленьня на Беларусі ў XVI—XX стагодзьдзях. Звычайна ўяўляў сабою аднадворнае пасяленьне, аналягічнае заможнаму дворышчу. Блізкі да хутароў, ад якіх адрозьніваецца ўмовамі ўзьнікненьня і сацыяльнай прыналежнасьцю жыхароў. 

Назва *засьценак* узьнікла ад слова *сьцяна* (тоеснае *мяжы*). Падчас правядзеньня рэформы 1557 году, вядомай як «Устава на валокі», у ВКЛ быў уведзены трохпольны севазварот і зямля ў большасьці раёнаў перамераная. Пасьля гэтага межаваньня засталіся пэўныя адцінкі «за мяжою» ці «за сьцяною», якія знаходзіліся ў канцы поля і перадаваліся ў трыманьне звычайна дробнай шляхце.

З часам побач з шляхецкім дваром маглі ўзьнікаць і іншыя сядзібы, і засьценак ператвараўся ў невялікую вёску. За гэтымі паселішчамі тэрмін «засьценак» часта захоўваўся: да прыкладу, засьценак Карыцішчы каля вёскі Падарэсьсе Старадароскага раёну і засьценак Паповічы каля вёскі Строчыца Менскага раёну.

У 1930—1940-я г. частка зь іх была сселеная, а частка перайменаваная ў вёскі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Сабаленка, Э.Р., Гуркоў, У.С., Іваноў, У.М., Супрун, Дз.Д. Беларускае народнае жыллё. Мн., 1973.
* 

Катэгорыя:Тыпы населеных пунктаў
Сфрагістыка

**Сфрагі́стыка** ці **сыгіляграфія** — вывучэньне пячатак, штампаў і іх адбіткаў. Мае непасрэднае дачыненьне да геральдыкі і нумізматыкі. Зь першай зьвязаная гербамі, якія выкарыстоўвала шляхта на сваіх пячатках, як напрыклад Галіцыны — Пагоню. З нумізматыкай — бо шмат калі на манэтах выбівалі эмблему зь пячаткі караля ці князя.

Пачатак яе паклаў Міхал Гейнэкцый у 1709 годзе. Яго наступнікамі былі Ёган Гэйменн, які даў ёй грэцкую назву, Гэркен, Гаттэрэр, Ледэббур і іншыя.

Найлепшыя працы па сфрагістыцы належаць Зэйлеру, аўтару «*Abriss der Sphragisti*k» (Вена, 1884) і «*Geschichte der Siegel*» (1894).
Ардышэўка

**Ардышэ́ўка** — рака ў Сеньненскім і Лёзьненскім раёнах Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Лучосы (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 16 км. Плошча вадазбору 93 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6‰.

Выцякае з возера Ардышэва, цячэ Лучоскай нізінай. Упадае ў Лучосу каля вёскі Кучыншчына Лёзьненскага раёну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Сеньненскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Дзед-Барадзед

**Дзед-Барадзе́д** — лялька-вядоўца ў «Калыханцы» на Беларускім тэлебачаньні. Зьявіўся ў этэры ў 1985 ці 1987 годзе «Калыханкі», напачатку расказваў казкі сам, без мультфільмаў.

Лялькаю кіравалі тры акторы: адзін тузаў за ручкі, другі — за ножкі, а трэці кіраваў мімікай.

Асыстэнт рэжысэра Іван Беладубенка пісаў тэксты для лялькі. Пасьля звальненьня Беладубенкі займацца Дзедам ніхто больш не захацеў, і ляльку паклалі ў рэквізытарскую. Празь нейкі час яна дзіўным чынам зьнікла.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Калыханка Дзеда-Барадзеда. Музыка Леаніда Захлеўнага, словы Артура Вольскага.

Катэгорыя:Выдуманыя акторы
Катэгорыя:Калыханка
Сьвятлана Ходан

**Сьвятлана Ходан** — беларуская фотамадэль і кінаакторка.

Скончыла Інстытут культуры па спэцыяльнасьці рэжысэр масавых сьвятаў і народных абрадаў.

Будучая мадэль упершыню зьнялася для СМІ ў 2004 годзе. У 2008 годзе зьнялася для красавіцкага нумару часопісу Playboy.

Працуе ў Маскве.

## Фільмы
* «Сьцерва» — рэж. Гінзбург (роль сяброўкі баксэра)
* «У гасьцях у казкі» — рэж. Грыша Канстантынопальскі (дублёрша Сьвятланы Ходчанкавай)

## Вонкавыя спасылкі
* Мадэлька, якая марыць пра іншую Беларусь — «Наша Ніва»
* Фотасэсыя з Playboy на старонках «Салідарнасьці»

Катэгорыя:Беларускія фотамадэлі
Катэгорыя:Беларускія акторкі
Вароніна

Назву **Варо́ніна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Вароніна — вёска ў Расонскім раёне
** Вароніна — вёска ў Сеньненскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Вароніна — вёска ў Жыткавіцкім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Вароніна — вёска ў Быхаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Вароніна — вёска ў Клецкім раёне 

## Прозьвішчы
**Варо́ніна** — жаночая форма прозьвішча Варонін.

### Носьбіты
* Ірына Вароніна — амэрыканская фотамадэль
* Кацярына Вароніна — расейская і савецкая акторка
* Тамара Вароніна — артыстка Сьвярдлоўскай філярмоніі, народная артыстка Расеі (2007)

## Іншае
* Вароніна — былая рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Варані 
* Варанілавічы 
* Варонічы
Поланск

**По́ланск** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ружанскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — вёска і маёнтак у Ружанскай воласьці Слонімскага павету Гарадзенскай губэрні. Вёска адносілася да Ружанскай парафіі. Дзейнічала народная вучэльня.

За польскім часам — фальварак і вёска ў гміне Ружана Косаўскага павету Палескага ваяводзтва.

1 сьнежня 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Ружанскага сельсавету ў склад Ружанскага пасялковага савету, які 29 траўня 2015 году быў ператвораны ў сельсавет.

## Інфраструктура
Базавая школа, крама, аддзяленьне паштовай сувязі.

Дзіцячы санаторый «Ружанскі».

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Зэльва — Ружаны.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Мэмарыяльная калёна (XVIII—XIX стагодзьдзі). Падобна да калёны ля Магілёўцаў, лічыцца ўсталяванай у гонар паўстанцаў Каліноўскага. Мясцовыя жыхары, аднак, зьвязваюць калёны з удзельнікам Грунвальдзкай бітвы Завішам Чорным, які нібыта меў маёнткі ў Поланску і Магілёўцах. За Саветамі ўлады зьнялі з калёны крыж.

### Страчаная спадчына
* Вакол мэмарыяльнае калёны было шмат камянёў, якія дазвалялі меркаваць, што тут знаходзяцца могілкі. У 1975 савецкія ўлады вывезьлі камяні.
* Побач з помнікам знаходзіўся курган — горка з назвай Шыбельніца, на якой, паводле мясцовага паданьня, быў забіты Завіша Чорны. У 1960 бальшавікі разрылі курган і збудавалі на гэтым месцы калгаснае праўленьне. 
* На месцы, дзе стаяў палацык Завішы, знаходзіцца жывёлагадоўчая фэрма.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Поланску

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Ружанскі сельсавет
Папялёва

**Папялёва** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету.

## Мінуўшчына
Да сярэдзіны XIX стагодзьдзя тут праходзіў гандлёвы шлях зь Берасьця ў Горадню (праз Шарашоў, Сухопаль, Папялёва і Сьвіслач).

За расейскім часам — у Сухопальскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

8 жніўня 1812 року на ўчастку між Папялёвам і Сухопалем у Шарашоўскім старостве адбыўся бой паміж авангардам расейскіх войскаў пад кіраўніцтвам Лямбэрта і саксонскім корпусам Рэнье.

## Насельніцтва
* 2010 год — 126 чалавек
* 1999 год — 319 чалавек

## Інфраструктура
Дзіцячы аздараўленчы лягер «Папялёва».

## Транспарт
Аўтадарога  Роўбіцк — Прыкалесь — Папялёва.

## Турыстычная інфармацыя
* Прысядзібны парк (XIX стагодзьдзе)
* Братэрская магіла (1941—1944)

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Сатараў (XIX стагодзьдзе)

## Асобы
* Мікола Купрэеў — беларускі паэт, працаваў у вясковай школе настаўнікам з 1988 року

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Ардзянка

**Ардзя́нка**, **Сваятыцкі ручай** — рака ў Нясьвіскім і Клецкім раёнах Менскай вобласьці, левы прыток ракі Ведзьмы (басэйн Нёману). Даўжыня 14 км.

Пачынаецца каля вёскі Арда Клецкага раёну, упадае ў Ведзьму ніжэй за вёску Сваятычы. На ўсім працягу мае каналізаванае рэчышча. Каля вёскі Грыцкевічы сажалка (плошча 0,02 км²).

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Клецкага раёну
Аржаніца

**Аржа́ніца** — рака ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Бярозаўкі (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 35 км. Плошча вадазбору 130 км². Выдатак вады ў вусьці 0,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3‰.

Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Каралеўшчына, цячэ ў межах Сьвянцянскіх градаў. Упадае ў Бярозаўку (левы прыток Дзісны) каля вёскі Русакі.

Даліна трапэцападобная, шырыня ад вытоку да возера Чачалёўскае, празь якое працякае Аржаніца, 0,4—1 км, ніжэй 2—2,5 км. Рэчышча ў верхняй і сярэдняй плыні на працягу 18,8 км каналізаванае, на непарушанай дзялянцы ягоная шырыня 12—16 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёну
Аржоўка

**Аржо́ўка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Мядзелкі (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці і Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Даўжыня 14 км.

Пачынаецца за 0,6 км на паўночны захад ад вёскі Вохабняў, вусьце за 1,2 км вышэй за вёску Манькавічы Пастаўскага раёну. Ад вытоку (1,6 км) мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёну
Арловічы (рака)

**Арло́вічы** — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток Дняпра. Даўжыня 6 км.

Пачынаецца за 1 км на ўсход ад вёскі Сьнегіры, вусьце каля вёскі Арловічы. На ўсім працягу мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38

## Вонкавыя спасылкі
* Дубровенскі раён. Карта-схэма.

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Дубровенскага раёну
Арлянка

Назву **Арля́нка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Арлянка — вёска ў Маларыцкім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Арлянка — вёска ў Магілёўскім раёне 

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Арлянка — вёска ў Бельскім павеце

## Рэкі
* Арлянка (басэйн Дзьвіны) 
* Арлянка (басэйн Дняпра)

## Глядзіце таксама
* Арлова
* Арловічы
* Арлоўка
* Арлоўшчына
* Арлы
* Арлякі
* Арляны
* Арляняты
Аршыца

**Аршы́ца** — рака ў Беларусі, правы прыток Дняпра. Цячэ ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Даўжыня 33 км. Плошча вадазбору 519 км². Выдатак вады ў вусьці 3,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Міронаўка, Пачаліца, Скунья
* *Левыя*: Выдрыца

## Агульныя зьвесткі
Выцякае з возера Арэхаўскага, цячэ Аршанскім узвышшам. Упадае ў Дняпро каля места Воршы. Даліна ў верхняй плыні трапэцападобная, у ніжняй — карытападобная. Абалона двухбаковая. Рэчышча ў вярхоўі зьвілістае.

## Крыніцы

## Літаратура
* Аршыца //  С. 150.
*  С. 39.
*  
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёну
Асачанка

**Асача́нка**, у верхім цячэньні мае назву *Бабёнка* — рака ва Ўзьдзенскім і Пухавіцкім раёнах Менскай вобласьці, правы прыток ракі Пцічы (басэйн Дняпра). Даўжыня 17 км. Плошча вадазбору 135 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰.

Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Русакова, цячэ заходняй ускраінай Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Упадае ў Пціч каля вёскі Падгацьце Пухавіцкага раёну; у высокай плыні завецца Бабёнка. Мае каналізаванае рэчышча ў сярэдняй і нізкай плыні на працягу 14 км.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 40

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Ўзьдзенскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёну
Асьвіца

**Асьві́ца** — рака ў Слуцкім і Старадароскім раёнах Менскай вобласьці, правы прыток ракі Арэсы (басэйн Дняпра). Даўжыня 9 км.

Пачынаецца за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Гутніца Слуцкага раёну, вусьце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Навасёлкі Старадароскага раёну. Цячэ лясістай мясцовасьцю.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 41

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Старадароскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Пцічы
Асеча

**Асе́ча** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток ракі Аўсянкі (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 29 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6‰.

Пачынаецца каля вёскі Кузюронкі, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша. Упадае ў Аўсянку (правы прыток Усьвячы) за 1 км пасьля выхаду яе з возера Нёгра.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 41

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёну
Арлянка (басэйн Дзьвіны)

**Арля́нка**, **Анто́наўка** — рака ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток ракі Бярозкі (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 8 км.

Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Бесьцвіна, вусьце за 1 км вышэй за вёску Арляны. Ад вытоку на працягу 6,4 км мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 39

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Сеньненскага раёну
Арлянка (басэйн Дняпра)

**Арля́нка** — рака ў Магілёўскім раёне Беларусі, левы прыток ракі Друці (басэйн Дняпра). Даўжыня 24 км. Плошча вадазбору 106 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1‰.

Пачынаецца каля вёскі Бярозаўка, вусьце за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Малое Запаточча. Вадазбор на Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Мае каналізаванае рэчышча ад вёскі Стары Сінін да 1,3 км ад вусьця (17,4 км).

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38—39

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёну
Асінаўка (басэйн Дняпра)

**Асі́наўка**, **Я́шна-Асі́наўка** — рака ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Пцічы (басэйн Дняпра). Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 126 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8‰.

Пачынаецца за 2,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Рогі, цячэ заходняй часткай Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Упадае ў Пціч за 2 км ад вёскі Вецярэвічы 2. Мае каналізаванае рэчышча ў высокай (2,2 км) і сярэдняй (2,5 км) плыні.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 41

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёну
Асіпоўка (рака)

**Асіпо́ўка** — рака ў Маларыцкім і Жабінкаўскім раёнах Берасьцейскай вобласьці, левы прыток ракі Мухаўцу (басэйн Віслы). Даўжыня 38 км. Плошча вадазбору 534 км². Выдатак вады ў вусьці каля 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰.

Асноўны прыток — канал Бона (праваруч).

Пачынаецца ў Маларыцкім раёне з канала, вада падаецца з Лукаўскага вадасховішча праз калектар. Вусьце каля вёскі Пятровічы Жабінкаўскага раёну. Цячэ Берасьцейскім Палесьсем.

Даліна невыразная. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. У высокай плыні да вёскі Чарняны праходзіць празь лясны масіў. Ніжэй за вёску Чарняны выкарыстоўваецца як водапрыёмнік мэліярацыйных сыстэмаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 42

Катэгорыя:Басэйн Заходняга Бугу
Катэгорыя:Рэкі Маларыцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Жабінкаўскага раёну
Асовіца

**Асо́віца** — рака ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці, левы прыток ракі Валожынкі (басэйн Нёмана). Даўжыня 13 км.

Пачынаецца каля вёскі Мазурка, працякае ўсходняй ускраінай Налібоцкай пушчы, упадае ў Валожынку на паўночным усходзе ад вёскі Расолішкі. На ўсім працягу мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 43

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёну
Асака

**Асака́** — рака ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Бобру (басэйн Дняпра). Даўжыня 17 км. Плошча вадазбору 92 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰.

Пачынаецца на заходняй ускраіне вёскі Дунавік, вусьце за 1 км на паўночны захад ад вёскі Сакалянка. Цячэ па заходняй ускраіне Аршанскага ўзвышша, у сярэдняй плыні празь лясное ўрочышча Смаляншчына.

## Літаратура
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў - Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
*  С. 40

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёну
Гінцбургі


**Ґінцбурґі** (*Ґюнцбурґі*; , ) — сям'я жыдоўскіх банкіраў, прадпрымальнікаў, філянтропаў і грамадзкіх дзеячаў, бароны.

Зьвязаная сваяцтвам зь сям'ёй Ротшыльдаў. Прозьвішча Ґінцбурґаў паходзіць ад назвы гораду Гюнцбургу ў Баварыі. У XVII–XVIII стст. яе насілі шматлікія юдэйскія рэлігійныя дзеячы, рабіны ў Нямеччыне і Рэчы Паспалітай. Адна з галін гэтага роду абсталявалася ў Беларусі. У 1870 вялікі герцаг Гесэн-Дармштацкі надаў Гарацыю Ґінцбурґу баронскі тытул (карыстаньне тытулам у Расеі дазволенае ў 1871). У 1874 тытул атрымаў і бацька папярэдняга Еўзэль Ґінцбурґ (у Расеі ў 1875). 27 траўня 1879 цар Аляксандар II дазволіў Ґінцбурґам карыстацца баронскім тытулам нашчадкава. Паводле дадзеных 1914, стан сям'і Ґінцбурґаў ацэньваўся больш за 25 млн. рублёў. Асноўны від дзейнасьці: гандаль, банкі, золатаздабыча, цукровая прамысловасьць.

## Прадстаўнікі
Габрыэль Ґінцбурґ, рабін у Віцебску, камэрсант
# Еўзэль Ґінцбурґ (1812—1878) — вінны адкупнік, фінансіст
## Гарацый Ґінцбурґ (1833—1909) — прадпрымальнік, мэцэнат, першы барон з роду Ґінцбурґ
### Давыд Ґінцбурґ (1857—1910) — барон, усходазнавец
### Аляксандар Ґінцбурґ (1863-1948)
#### Нікаля дэ Ґінцбурґ(1904–1981)
### Альфрэд Ґінцбурґ (1865—1936) — барон, дырэктар-распарадчык "Lena Goldfields"

## Крыніцы
* Міхаіл Кальніцкі. Кіеўскія Ротшыльды

Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Баронскія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Нямецкія шляхецкія роды
Катэгорыя:Жыдоўскія сем’і
Катэгорыя:Беларускія жыды