open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ёсіф Апанскі

**Ёсіф Казі́меравіч Апа́нскі** (18 ліпеня 1897, Сталярышкі (Сталерышкес), Вількамірскі павет — 7 чэрвеня 1927, ст. Ждановічы) — супрацоўнік савецкіх спэцслужбаў. Намесьнік паўнамоцнага прадстаўніка АДПУ па Беларускай вайсковай акрузе і адначасова начальнік Беларускага аддзяленьня Галоўнага мытнага ўпраўленьня СССР.

## Біяграфія
З пачаткам Першай сусьветнай вайны бежанцам патрапіў у Петраград, дзе навучаўся ў рэальнай вучэльні. Далучыўся да рэвалюцыйнага руху. Сябра РСДРП з 1916, падчас грамадзянскай вайны падпольна працаваў у Беларусі і Летуве. У 1919 сябра Віленскага ДК КП(б)ЛіБ, выканкама гарсавету, рэвтрыбуналу. Пасьля старшыня Мазырскага павятовага рэўкаму.

У 1920 намесьнік начальніка асобага аддзелу 16-й Беларуска-Летувіскай арміі. Гэты асобы аддзел сфармаваў справу і расстраляў кіраўніка справамі па харчаваньні арміі Фабіяна Шантыра (першага мужа Зоські Верас).

З 1922 у ЧК Петраградзкай ваеннай акругі, пасьля ў Самары. У 1923 — начальнік Вышэйшай пагранічнай школы АДПУ ў Маскве. Маючы званьне камдзіва, чытае курс «Пограндело и чекистская методика». У той самы час займае пасаду памочніка начальніка Аддзелу пагранічнай аховы і старэйшага памочніка галоўнага інспэктара войскаў АДПУ.

У 1924 — намесьнік старшыні ГПУ БССР, намесьнік паўнамоцнага прадстаўніка АДПУ пры СНК СССР па Беларускай вайсковай акрузе й адначасова з 1926 кіраўнік Беларускага аддзяленьня Галоўнага мытнага ўпраўленьня СССР.

## Праца ў БССР
Адзін з арганізатараў ліквідацыі эсэраўскага руху на Беларусі. Займаўся разгромам арганізацыі Юркі Лістапада й выстаўленьнем пра *правільны* савецкі шлях Якуба Коласа. Дапытваў Пічэту адносна Лёсіка, Карскага і Доўнар-Запольскага.

Удзельнічаў у чэкісцкай апэрацыі «Сындыкат-2», а таксама ў захопе ў 1924 у Менску Барыса Савінкава — ён граў ролю гаспадара кансьпіратыўнай кватэры, куды прывезьлі Савінкава. За гэта быў узнагароджаны Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга БССР.

Сумесную п’янку з Апанскім апісаў Францішак Аляхновіч у кнізе «У капцюрох ГПУ»: «*Быў гэта бляндын у сярэдніх гадох, добра адкормлены, са сьвірлячым поглядам гепістага… Спазьніўшыся, Апанскі наліў сабе адразу цэлую шклянку гарэлкі, выпіў яе адным махам і закусіў ікрой*».

## Сьмерць
7 чэрвеня 1927 Апанскі разам з кіроўцам АДПУ Голубевым і двума іншымі супрацоўнікамі ГПУ ехаў на дрызіне са станцыі Радашкавічы (каля вёскі Пятрышкі пагранічнікі затрымалі польскага шпіёна). А восьмай вечара пры таямнічых абставінах каля чыгуначнай станцыі Ждановічы яна перакулілася — Апанскі і Голубеў загінулі на месцы, цяжка параненыя былі супрацоўнікі Карытаў і Федасеенка. Віну за аварыю ўсклалі на «контрарэвалюцыю», а таксама на людзей, чые зямельныя надзелы прылягалі да чыгункі. Дзьве сям’і Лукомскіх і Эйсмантаў выслалі ў Архангельскую вобласьць.

Пахаваны разам з кіроўцам на Вайсковых могілках у Менску. На помніку напісана, што «загінулі ад рукі контрарэвалюцыі».

Ягонае прозьвішча было нададзена адной з вуліц Менску (у 1993 годзе вуліцы вярнулі назву Кальварыйская) і Мазыру.

## Крыніцы

Катэгорыя:АДПУ БССР
Катэгорыя:Спэцслужбы СССР
Катэгорыя:Загінулі ў чыгуначных катастрофах
Віталь Шчэрба

**Віт́аль Венядзі́ктавіч Шчэ́рба** (13 студзеня 1972, Менск) — беларускі гімнаст, шасьціразовы алімпійскі чэмпіён, адзін з найлепшых гімнастаў усіх часоў. Заслужаны майстар спорту СССР (1991), заслужаны майстар спорту Беларусі (1994).

Віталь Шчэрба — чэмпіён XXV Алімпійскіх гульняў (1992, Гішпанія), бронзавы прызэр XXVI Алімпійскіх гульняў (1996, ЗША), 14-разовы чэмпіён сьвету, 10-разовы чэмпіён Эўропы. Пераможца Гульняў добрай волі (1990, ЗША), чэмпіён Унівэрсіядаў (1993, 1995).

У 1992 МАК узнагародзіў Шчэрбу прызам «Джэсі Оўэнса» як найлепшага спартоўца року. З 1993 інструктар па спорце Міністэрства спорту і турызму Беларусі, чалец нацыянальнай зборнай каманды па спартовай гімнастыцы.

З 1996 жыве ў ЗША (места Лас-Вэгас), мае ўласную гімнастычную школу; з 1998 — трэнэр зборнай ЗША па спартовай гімнастыцы.

Шчэрба скончыў сваю спартовую кар’еру ў 1997 пасьля пералому рукі, атрыманага з прычыны падзеньня з матацыкла.

## Вонкавыя спасылкі
* Віталь Шчэрба // belarus.by

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія гімнасты і гімнасткі
Катэгорыя:Беларускія гімнасты і гімнасткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Гімнасты і гімнасткі на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 году
Катэгорыя:Гімнасты і гімнасткі на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 году
Юры Кастэнка

**Ю́ры Іва́навіч Кастэ́нка** (; нарадзіўся 12 чэрвеня 1951 году ў Новай Абводаўцы Віньніцкай вобласьці Ўкраінскай ССР) — украінскі палітычны дзеяч, старшыня Ўкраінскай народнай партыі. Народны дэпутат Украіны.

## Біяграфія
Нарадзіўся 12 чэрвеня 1951 году ў Новай Абводаўцы Віньніцкай вобласьці Ўкраінскай ССР. У 1973 годзе скончыў Запароскі машынабудаўнічы інстытут. Кандыдат тэхнічных навук.

### Палітычная дзейнасьць
У 1989 годзе стаў адным з заснавальнікаў Народнага Руху Ўкраіны, быў намесьнікам старшыні Руху, узначальваў кіеўскую краёвую арганізацыю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Асабістая старонка
* Старонка Украінскай Народнай Партыі

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 1-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 2-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 4-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 6-га скліканьня
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Кот

**Кот свойскі** () — свойская жывёліна з атраду драпежных. З заалягічнага пункту гледжаньня, свойскі кот ёсьць сысун сямейства каціных атраду драпежных. Раней свойскага ката нярэдка разглядалі як асобны біялягічны від. З пункту гледжаньня сучаснай біялягічнай сыстэматыкі свойскі кот () зьяўляецца падвідам ляснога ката (). Нягледзячы на тое, што кот можа самастойна паляваць на грызуноў і іншых дробных жывёлаў, ён зьяўляецца сацыяльнай жывёлай, якая выкарыстоўвае для зносінаў шырокі дыяпазон гукавых сыгналаў, а таксама фэрамоны і рухі цела.

Каты звычайна маюць вагу ад 2,5 да 7 кг. Растуць хутка і ў 6—8 месяцаў дасягаюць плоцевай сьпеласьці. У пэрыяд размнажэньня, зь лютага па верасень, яны надзвычай неспакойныя, імкнуцца зьбегчы з хаты, выдаюць гучныя грудныя гукі, часьцяком і своеасабліва труцца аб розныя прадметы, качаюцца па падлозе. Тэрмін цяжарнасьці складае да 68 сутак. Нашчадзтва звычайна складае  ад 1 да 7 кацянятаў, але часьцей за ўсё колькасьцю вар’юецца ад 3 да 6 кацянятаў, якія нараджаюцца сьляпымі й бездапаможнымі, але пачынаюць бачыць ужо на 8—10 содні. У 3—4 тыдні іх можна падкормліваць малаком і іншай лёгкай ежай.

У цяперашні час у сьвеце налічваецца каля 600 млн свйоскіх катоў, выведзена каля 256 пародаў, ад даўгашэрсных, як то пэрсыдзкі кот, да пазбаўленых воўны, як то сьфінксы, прызнаных і зарэгістраваных рознымі фэліналягічнымі арганізацыямі. У многіх мясцовасьцях ёсьць клюбы аматараў катоў, якія займаюцца сэлекцыйнай працай, удзельнічаюць у выставах і іншых мерапрыемствах. На працягу 10 тысячаў гадоў каты цэняцца чалавекам, у тым ліку за здольнасьць паляваць на грызуноў і іншых хатніх шкоднікаў.

## Глядзіце таксама
* Мяўканьне

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Сусьветнай фэдэрацыі катоў
* Афіцыйны сайт FIFe (Fédération International Féline)
* Фатаздымкі розных пародаў катоў

Катэгорыя:Коткі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Канстантын Гей

**Канстантын Веньямінавіч Гей** (1896, Санкт-Пецярбург — 25 лютага 1939) — савецкі партыйны дзяяч.

## Біяграфія
У Кастрычніцкі пераварот 1917 году і грамадзянскую вайну старшыня Пскоўскага губвыканкаму, сакратар Пскоўскага губкаму РКП(б). З 1922 году загадчык арганізацыйнага адзьдзелу Паўночна-Заходняга бюро ЦК РКП(б). З 3 студзеня па 18 студзеня 1930 году першы сакратар і чалец Бюро ЦК КП(б)Б. З 1932 году сакратар Маскоўскага камітэту УКП(б). З 1934 году ўпаўнаважаны Камісіі савецкага кантролю пры СНК СССР па Ўзбэкістане, з 1937 году па Горкаўскай вобласьці, кандыдат у чальцы ЦК УКП(б) у 1924—1934 гг. Чалец ЦВК БССР у 1930—1932. На пасадзе першага сакратара ЦК КП(б)Б браў актыўны ўдзел у барацьбе супраць г. зв. «*нацдэмаўшчыны*»: пры ім быў сфальсыфікаваны працэс па справе створанага ў нетрах ДПУ — «*[[Саюз вызваленьня Беларусі|Саюзу вызваленьня Беларусі]]*». Прысуджаны да расстрэлу 25 лютага 1939 году. Рэабілітаваны ў 1956.

## Літаратура
* М. Ф. Шумейка. Гей Канстанцін Веньямінавіч // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1896 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі кастрычніцкага перавароту
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі 25 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія дзяржаўныя дзеячы
Наваградзкі павет (неадназначнасьць)

Назву **Наваградзкі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Наваградзкі павет Вялікага Княства Літоўскага
* Наваградзкі павет у складзе Расейскай імпэрыі
* Наваградзкі павет у міжваеннай Польскай Рэспубліцы

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Аршанскі павет (неадназначнасьць)

Назву **Аршанскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Аршанскі павет Вялікага Княства Літоўскага
* Аршанскі павет у складзе Расейскай імпэрыі

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Сьцяг Віцебскай вобласьці

**Сьцяг Ві́цебскай во́бласьці**&nbsp;— афіцыйны сымбаль Віцебскае вобласьці.

Сьцяг зацьверджаны ўказам прэзыдэнта Беларусі №&nbsp;277 ад 2 чэрвеня 2009 году. 

Віцебская вобласьць
Катэгорыя:Віцебская вобласьць
Мазырскі павет (неадназначнасьць)

Назву **Мазырскі павет** мелі:

* Мазырскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага
* Мазырскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Менскай губэрні Расейскай імпэрыі, РСФСР і Беларускай ССР

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Дашаў

**Дашаў** — фартэцыя-порт Вялікага Княства Літоўскага, знаходзіўся на месцы сучаснага ўкраінскага места Ачакава.

У 1396 року вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў на ўзьбярэжжы Чорнага мора, побач з утокай Дняпра новае места-фартэцыю.

Упершыню места Дашаў (*Daschau*) згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім Сьвідрыгайлам і каралём польскім Ягайлам у 1431 року. У 1480-я рокі Дашаў захапілі крымскія татары.

На мапе Вацлава Градзецкага, выдадзенай у 1558 року колішні Дашаў (*Dassow*) пазначаны трохі вышэй сучаснага Ачакава, з правага боку пры ўпадзеньні Паўднёвага Буга ў Дняпро.

За часамі турэцкага панаваньня на месцы вялікалітоўскага Дашава збудавалі фартэцыю Ачы-Кале, назву якой пасьля адыходжаньня паўночнага чарнаморскага ўзьбярэжжа да Расейскай імпэрыі (1791) адапатавалі да расейскай мовы праз суфікс -ов.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вирський Д. Річпосполитська історіографія України (ХVI — середина ХVII ст.) — К.: Інститут історії України НАН України, 2008. — У 2-х ч. — Ч.2 (Додатки). — 466 с.
* Петрунь Ф. Ханські ярлики на українські землі: (До питання про татарську Україну) // Східний світ. — 1929. — № 2. — С. 170—187.

Катэгорыя:Мікалаеўская вобласьць
Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Герб Віцебскай вобласьці

**Герб Віцебскай вобласьці** — геральдычны сымбаль Віцебскай вобласьці, зацьверджаны ўказам прэзыдэнта Беларусі № 277 ад 2 чэрвеня 2009.

Уяўляе сабою францускі шчыт, у чырвоным полі якога выява срэбнага вершніка ў латах, які трымае ў правай руцэ над галавой меч, у левай — Шчыт з залатым шасьціканцовым крыжом. Герб завяршае вялікая залатая меская карона зь пяцьцю зубцамі, унізе яго шлюбуюць дзьве залатыя дубовыя галіны, абвітыя і злучаныя блакітнай ордэнскай стужкай. У аснову геральдычнага сымбалю паклалі герб Віцебскай губэрні (1856).

Герб Віцебскага ваяводзтва: «*у чырвоным полі [[рыцар]] ў срэбных латах са срэбным шчытом з выявай залатога шасьціканцовага крыжа, які заносіць на галавой срэбны меч з залатым этэсам і скача на срэбным кані з залатымі ўзбраеньнем, збруяй і вачамі, сядло таксама залатое*».


Файл:Pahonia - Пагоня, Principality of Viciebsk COA.jpg|*Герб Віцебскага княства з Маскоўскага Тытулярніка ([[1672]])*
Файл:Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg|*Герб Віцебскага ваяводзтва*
Файл:Витебская губ МВД Бенке.jpg|*Герб Віцебскай губэрні Расейскай імпэрыі*


## Глядзіце таксама
* Сьцяг Віцебскай вобласьці
* Пагоня

Катэгорыя:Віцебская вобласьць
Віцебская
Катэгорыя:Гербы з выявай вершніка зь мечам
Стасунак

**Стасунак**, **тасунак**, **дачыненьне** (**адносіна**) — матэматычная структура, якая фармальна вызначае ўласьцівасьці розных аб’ектаў і іх узаемасувязі. Стасункі звычайна клясыфікуюцца па колькасьці аб’ектаў, якія яны зьвязваюць, і ўласных уласьцівасцях.

У матэматыцы прыкладамі **стасункаў** зьяўляюцца роўнасьць (*=*), калінэарнасьць, падзельнасьць і г. д. У альгебры стасункам двух лікаў або велічыняў завецца іх дзель.

## Стасунак між мноствамі
Фармальна стасунак між мноствамі азначаецца як падмноства ад іх простага здабытку.

Колькасьць мностваў, на якіх будуецца стасунак, называецца *арнасьцю*. У агульным выпадку, стасунак між n мноствамі зьяўляецца n-арным. Стасунак між двума мноствамі завецца бінарным стасункам, між трыма — тэрнарным і г. д.

Найбольш агульным варыянтам пазначэньня n-арнага стасунку R між мноствамі A1, A2, … , An зьяўляецца запіс

R(A1, A2, … , An)

Факт наяўнасьці стасунку між пэўнымі элемэнтамі гэтых мностваў можна пазначыць падобным чынам:

R(a1, a2, … , an)

Гэта значыць, што

(a_1, a_2, ... , a_n) \in R

## Крыніцы

## Літаратура
* Логіка выказванняў: вучэбны дапаможнік / Гарбузаў, Віктар Мікалаевіч; Немец, Уладзімер Сьцяпанавіч; ГрДУ імя Я. Купалы. — Гродна: ГрДУ, 1997. — 44 с.
* Матэматыка: вучэб.-мэтад. дапам. У 2 ч. Ч. 1 — 2-е выд., перапрац. / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., БДПУ, 2005. — 176 с.
* Матэматыка: вучэб.-мэтад. дапам. У 2 ч. Ч. 1. / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., 1996.
* Кантрольная праца па матэматыцы / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., 1993.
* Геаметрыя 7 — 11. / Пагарэлаў А. — Мн., 1991.
* Задачнік-практыкум па матэматыцы / Пакала А. А. — Мн., 1994.
* Асновы пачатковага курса матэматыкі / Стойлава Л. П., Пышкала А. М.— Мн., 1990.

Катэгорыя:Матэматычныя стасункі
Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Саколец

**Саколец** — колішняе места, паўднёвая фартэцыя Вялікага Княства Літоўскага. Знаходзіўся на месцы сучаснага ўкраінскага места Вазьнясенску.

На мяжы XIV і XV стагодзьдзяў вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў пры ўпадзеньні рэчкі Мэртвавод ў Бог (Паўднёвы Буг) места-фартэцыю. Упершыню Саколец (*Sakolecz*) згадваецца ў сьпісе замкаў, складзеным па сьмерці вялікага князя ў 1430 року.

У пазьнейшы час Саколец пераўтварыўся ў паўднёвы фарпост Рэчы Паспалітай, аднак урэшце фартэцыяй авалодалі запароскія казакі. Новыя гаспадары ў дачыненьні да места ўжывалі назву Сокалы.

У 1795 року побач з Сокаламі расейскія ўлады збудавалі места Вазьнясенск.

## Крыніцы

## Літаратура
* Петрунь Ф. Ханські ярлики на українські землі: (До питання про татарську Україну) // Східний світ. — 1929. — № 2. — С. 170—187.

Катэгорыя:Мікалаеўская вобласьць
Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
605

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Аляксандар Тралескі, грэцкі фізык

## Вонкавыя спасылкі
Выдра

**Выдра** — жывёла сямейства куніцавых.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сысуны
Муха (неадназначнасьць)

**Муха, мухі**:
* Муха — род насякомых сямейства Сапраўдныя мухі (*Muscidae*).
* «Муха» — расейскі гранатамёт аднаразовага выкарыстаньня РПГ-18.
* між чыгуначнікаў былога СССР: 
** назва цяплавозу М62;
* назва прылады для выйманьня кастылёў з драўляных рэек (шпал).

## Сузор'і
* Муха (сузор'е) — сузор'е паўднёвага паўшару неба, знаходзіцца ў Млечным шляху на поўдзень за Паўднёвы Крыж.
* Паўночная Муха (сузор'е) — адмененае сузор'е паўночнага паўшару неба.

## Фільмы
* «Муха» (ЗША, 1958).
* «Муха» (ЗША, 1986).
* «Муха» (2008) — фільм Уладзімера Кота
* «Муха-2» (ЗША, 1989).
* Павук і муха (фільм, 1994) — канадзка-амэрыканскі дэтэктыў 1994 году.
* Сорак чарцей і адна зялёная муха (фільм) — кароткамэтражны фільм, зьняты ў 1984, па апавяданьні Джавані Моска.
Браслаўскі павет (неадназначнасьць)

Назву **Браслаўскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Браслаўскі павет Вялікага Княства Літоўскага
* Браслаўскі павет у складзе Расейскай імпэрыі
* Браслаўскі павет у міжваеннай Польскай Рэспубліцы

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Выдра (неадназначнасьць)

**Вы́дра**:

* Выдра — жывёла.

## Азёры
* Выдра (возера) — возера каля в. Новыя Залюцічы.
Старадубскі павет (неадназначнасьць)

Назву **Старадубскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Старадубскі павет Вялікага Княства Літоўскага
* Старадубскі павет у складзе Расейскай імпэрыі

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Ацьмінава

**Ацьмі́нава** — вёска ў Беларусі, каля ракі Балайця. Цэнтар сельсавету Наваградзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Ота (Oto) і Міна (Minno) — імёны германскага паходжаньня. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Otman.

## Насельніцтва
* 1909 год — 439 чалавек у вёсцы Ацьмінаве і 41 чалавек у маёнтку Ацьмінаве
* 1 студзеня 2008 году — 366 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ацьмінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Бердаўка (Наваградзкі раён)

**Бе́рдаўка** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Бердаўка ўваходзіць у склад Ацьмінаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ацьмінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Бердаўка

Назву **Бе́рдаўка** маюць:

## Населеныя пункты

* Гарадзенская вобласьць:
** Бердаўка — вёска ў Наваградзкім раёне
** Бердаўка — вёска ў Лідзкім раёне
Генюшы

Назву **Генюшы́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Генюшы — вёска ў Бераставіцкім раёне
** Генюшы — вёска ў Наваградзкім раёне
Гніліца

Назву **Гніліца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гніліца — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Гніліца — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Гнілец
Дублінскі ўнівэрсытэт

**Дублінскі ўнівэрсытэт** () — адзін з чатырох унівэрсытэтаў Дубліна, найстарэйшы ў Ірляндыі.

У цяпершані час ва ўнівэрсытэце запісаны каля 15 500 студэнтаў.

Унівэрсытэт быў заснаваны ў 1592 годзе ангельскай каралевай Лізаветай І пад назвай *The College of the Holy and Undivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin*.

У адрозьненьне ад унівэрсытэтаў Оксфарду й Кембрыджу з мноствам каледжаў, па прыкладзе якіх быў створаны ўнівэрсытэт, у Дубліне існуе толькі адзін каледж — . Таму на практыцы паняцьці *«Trinity College, Dublin»* і *«University of Dublin»* выкарыстоўваюцца як сынонімы.

## Вонкавыя спасылкі

* Dublin The University of Dublin, Trinity College

Катэгорыя:Унівэрсытэты Ірляндыі
Унівэрсытэт
Анатоль Малафееў

**Анато́ль Алякса́ндравіч Малафе́еў** (, Гомель - ) — беларускі палітык, першы сакратар ЦК Кампартыі Беларусі (1990-1992).

## Біяграфія
Скончыў Інстытут народнай гаспадаркі (Менск). Потым завочную Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС. Працаваў сьлесарам на Менскім і Гомельскім вагонарэмонтных заводах. З 1962 году займаў ніжэйшыя пасады партыйных органаў у Гомелі, а ў 1970 годзе стаў інструктарам аддзелу хіміі і лёгкай прамысловасьці ЦК КПБ. Адтуль Малафееў быў накіраваны на пасаду Першага сакратара Мазырскага гаркама партыі. З Мазыра ён паехаў у Гомель на пасаду старшыні аблвыканкаму, аднак хутка ўзначаліў Гомельскі, а потым і Менскі абкамы кампартыі. Пад час яго кіраваньня Менскім абкамам, адбылася першае шэсьце «Дзяды». На наступны дзень пасьля бойкі адбыўся тэрміновы сход беларускага Саюзу пісьменьнікаў, а 4 лістапада закрыты сход пісьменьнікаў, якія былі сябрамі КПБ. На апошняе мерапрыемства, акрамя іншых партыйных чыноўнікаў прыехаў і Анатоль Малафееў.

У 1990 годзе Малафеева выбралі дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР, а з 1991 году Вярхоўнага Савету Рэспублікай Беларусь. У гэтым жа годзе ён узначаліў Камуністычную партыю рэспублікі і стаў апошнім кіраўніком КПБ. Ён стаў адным зь нешматлікіх партыйных кіраўнікоў, якія падтрымалі жнівеньскі путч 1991 году.

Пасьля забароны дзейнасьці КПСС на тэрыторыі Беларусі, Малафееў пачаў працаваць у Галоўным упраўленьні па дзяржаўных матэрыяльных рэсурсах. З сакавіка 1996 году стаў намесьнікам старшыні Пастаяннай камісіі ВС Рэспублікі Беларусь па эканамічнай палітыцы і рэформах. Зь лістапада 1996 году быў прызначаны Старшынём Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Пасьля чарговых парлямэнцкіх выбараў 2004 году Малафееў узначаліў Пастаянную камісію Савету Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь па рэгіянальнай палітыцы і мясцовым самакіраваньні.

## Узнагароды
* два ордэны Працоўнага Чырвонага Сьцяга
* ордэн Айчыны II ступені
* ордэн Айчыны III степеней

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускае тэлеграфнае агенцтва

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КП БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Сат’яджыт Рай

**Са́т’яджыт Рай** (; 2 траўня 1921, Калката, Брытанская Індыя — 23 красавіка 1992, Калката, Індыя) — індыйскі кінарэжысэр, разглядаецца як адзін з найвялікшых кінарэжысэраў сусьветнага кінэматографу. Рай нарадзіўся ў горадзе Калката ў выбітнай бэнгальскай сям’і, якая мела дачыненьне да мастацтва і літаратуры. Пачаўшы кар’еру ў якасьці мастака, Рай быў уцягнуты ў сфэру незалежнага кінэматографу пасьля сустрэчы з францускім рэжысэрам Жанам Рэнуарам і прагляду фільму італьянскага нэарэаліста Віторыё Дэ Сыка 1948 году «Выкрадальнікі ровараў» падчас свайго візыту ў Лёндан.

Рай прадусараваў 36 фільмаў, у тым ліку мастацкія, дакумэнтальныя і кароткамэтражных фільмаў. Сат’яджыт, акрамя таго, быў пісьменьнікам-фантастам, выдаўцом, ілюстратарам, каліграфам, дызайнэрам і кінакрытыкам. Ён зьяўляецца аўтарам некалькіх апавяданьняў і аповесьцяў, у першую чаргу, накіраваныя на дзяцей і падлеткаў. Выведнік Фэлуда і навуковец прафэсар Шонку ёсьць аднымі з самых выбітных выдуманых пэрсанажаў, свораных Сат’яджытам у сваіх фільмах пра фантастыку.

Першы фільм Рая, «Песьня дарогі» (1955), выйграў адзінаццаць міжнародных узнагародаў, у тым ліку ў намінацыі на лепшы дакумэнтальны фільм на Канскім кінафэстывалі. Гэты фільм, а таксама фільмы «Няскараны» (1956) і «Сьвет Апу» (1959) разам утвараюць трылёгію. Рай атрымаў шмат буйных узнагародаў у сваёй кар’еры, у тым ліку 32 індыйскія нацыянальныя ўзнагароды, побач з узнагародамі на шматлікіх міжнародных кінафэстывалях, а таксама прэмію «Оскар» ў 1992 годзе. Урад Індыі ўзнагародзіў яго вышэйшай грамадзянскай узнагародаў краіны Бгарат Ратна ў 1992 годзе.

Паводле зьвестак Брытанскага кінаінстытуту Рай зьяўляецца адным з трох самых вялікіх рэжысэраў сьвету. Акрамя таго, Рай атрымаў ганаровую ступень у Оксфардзкім унівэрсытэце. У 2004 годзе Рай заняў 13 радок у сьпісе, складзеным паводле апытаньню ВВС наконт самых выбітных бэнгальцаў усіх часоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фундацыя Сат’яджыта Раю.
* Працы Сат’яджыта Раю і пра яго. Internet Archive.
* 

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Кінарэжысэры
Катэгорыя:Ляўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Памерлі 23 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе
Крывое Возера

**Крыво́е Во́зера** () — мястэчка ў Мікалаеўскай вобласьці, на рацэ Кадыма. Адміністрацыйны цэнтар Крывавозерскага раёну.

Знаходзіцца за 230 км ад Мікалаева, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Любашаўка, на аўтадарозе Хэльсынкі — Кіеў — Адэса  .

## Гісторыя
Як мяркуюць навукоўцы, колішняе сяло Гедвілава (цяпер у складзе мястэчка Крывое Возера) было заснаванае ліцьвінамі яшчэ ў XIV ст. падчас паходаў вялікага князя Вітаўта на татараў. Назва паселішча паходзіць ад літоўскага імя Гедвіл, што таксама зафіксана ў назьве яра – Гедзілаў Яр.

У 1693 року казацкі палкоўнік Сямен Палій разьбіў тут нагайскіх татараў, што ішлі Куманскім шляхам на Кіеў.

Само Крывое Возера заснавалі ў другой палове XVIII ст. Сваю назву паселішча атрымала ад возера зь няроўнымі, зьвілістымі берагамі, якое ўтварылася ў старажытныя часы шляхам сутокаў старых рэчышчаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мястэчкі Мікалаеўскай вобласьці
Брод (Мікалаеўская вобласьць)

**Брод**, **Вітутаў** () — сяло ў Першамайскім раёне Мікалаеўскай вобласьці.

## Гісторыя
У пач. XV ст. вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў на месцы пераправы праз раку Бог (Паўднёвы Буг) памежную заставу. Раней паселішча было вядомае ў розных варыянтах найменьня: Вітутаў, Вітулдава, Вітульдаў Брод, але ў 1947 року савецкія ўлады скарацілі афіцыйную назву сяла. У сваю чаргу мясцовыя жыхары дагэтуль ужываюць назву Вітутава.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Мікалаеўскай вобласьці
Translatio imperii

**Translatio imperii** (з лацінскай: «*пераход імпэрыі*») — позьнеантычная й сярэднявечная эўрапейская ідэя аб пераходзе мэтафізычнага сусьветнага царства з краіны ў краіну.

У эўрапейскай культуры ў дадзенай ідэі дзьве асноўныя крыніцы — сюжэт «Энэіды» Вэргілія аб пераносе Траянскага царства ў Італію (Рым — Новая Троя), і фрагмэнт з Кнігі Прарока Данііла аб «чатырох царствах», якія пасьлядоўна зьмяняюць адно аднаго ў сусьветнае гісторыі.

## Глядзіце таксама
* Прарок Данііл
* Энэіда
* Трэці Рым

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул у «Britannica»

Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы
Gazeta Grodzieńska

**«Gazeta Grodzieńska»** () — першае пэрыядычнае выданьне на тэрыторыі сучаснае Беларусі. Выходзіла ў пэрыяд з 1776 па 1783 гг. Вядомыя №№: 1776, травень; 1777—1778 зьвестак няма; 1779, № 1—53; 1780, № 2—52 (28 сьнежня); 1781— 1783 зьвестак няма.

Ініцыятарам выхаду газэты стаўся гарадзенскі староста Антоні Тызэнгаўз. Выданьне друкавалася ў ягонай друкарні на польскай мове раз у тыдзень на двух старонках фарматам 15х20 см (у некаторых выпадках аб’ём павялічваўся ўдвая).

У перадавых артыкулах абмяркоўваліся надзённыя грамадзка-палітычныя праблемы, што на той час было рэдкай зьявай. Выданьне пісала, у прыватнасьці, аб прыгнёце на захопленых Прусіяй польскіх землях, рабоце сойму, выбарах дэпутатаў. Выходзілі матэрыялы аб міжнародных падзеях, напрыклад, аб вайне за незалежнасьць у Паўночнай Амэрыцы, канфліктах паміж Аўстрыяй і Прусіяй, аб наведаньні расейскай імпэратрыцай Кацярынай ІІ Полацку. Газэта публікавала інфармацыю пра падзеі ў Горадні (канцэрт і ілюмінацыя ў студзені 1779, публічныя экзамэны ў школе ў 1780). Зьмяшчаліся аб’явы аб выдадзеных кнігах, зьбеглых прыгонных, продажы і арэндзе маёмасьці і інш.

Па патрабаваньні караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Горадні была ўведзеная пасада газэтнага цэнзара, пад націскам якога рэдакцыйныя артыкулы часам замяняліся паведамленьнямі зь іншых выданьняў.

Апошні выяўлены нумар газэты ад 28 сакавіка 1780.

## Крыніцы

## Літаратура

* «Газэта Гродзеньска» («Gazeta Grodzieńska»).  //  
* «Газэта Гродзеньска» («Gazeta Grodzieńska»).  //  
* 

* 
* 

Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Катэгорыя:Газэты на польскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1776 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1783 годзе
Катэгорыя:Газэты Рэчы Паспалітай
603

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Дагабэрт І, кароль франкаў

## Сьмерці
* Ліюва ІІ, кароль вэстготаў
Данііл (прарок)

**Данііл** ( *Даніэль*, «Бог мой судья») — адзін з чатырох вялікіх прарокаў, які яшчэ ў маладосьці быў вывезены ў Бабілён пад час першага захопу Іерусаліма Навухаданосарам II. Пры двары гэтага цара ён выхоўваўся ў халдзейскім духу і, паводле бабілёнскага звычаю, быў перайменаваны ў Валтасара. Пад час навучаньня Данііл праяўляе выключныя посьпехі й здольнасьці, прызначаецца старшынёю бабілёнскіх мудрацоў. Пасьля падзеньня Бабілёна ён карыстаецца выключнай павагай у намесьніка пэрсідзкага цара Кіра II мідыйца Дарыя, які зрабіў яго адным са сваіх бліжэйшых памочнікаў. Такое выключнае становішча прыдворнага служкі Данііла выклікала зайздрасьць у туземных князёў, якія дамагаліся яго зьнішчэньня, дзеля чаго прыдумвалі розныя прычыны. Але, як сьцьвярджаецца ў Бібліі, ва ўсіх яго неверагодных здарэньнях яго выратоўвае сам Бог. Валодаючы вялікай сілай узьдзеяньня на цара Дарыя, Данііл праводзіць апошнія гады свайго жыцьця ў прароцкіх сузіраньнях будучых лёсаў свайго іўдзейскага народу й, паводле біблейскага паданьня, нават вылічае час вызваленьня іўдзеяў з бабілёнскага палону, які адбыўся ў часы панаваньня Кіра ў 536 да н. э. У той жа год састарэлы прарок Данііл памірае ў Бабілёне.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 156
Чычыклея

**Чычыклея** () — рака ў Адэскай і Мікалаеўскай абласьцях Украіны, правы прыток Паўднёвага Бугу. Даўжыня 156 км. Плошча вадазбору 2120 км². Шторок перасыхае на 7—8 месяцаў. Сярэдні сьцёк за 46 км ад утокі 1,9 м³/с, найбольшы — 318 м³/с. Асноўнае жыўленьне сьнегавое (вясновы сьцёк складае 75% рочнага). Лёд зь лістапада па люты.

Бярэ пачатак у мястэчку Любашоўка. Цячэ на Прычарнаморскай нізіне па тэрыторыі Любашоўскага, Мікалаеўскага раёнаў Адэскай вобласці і Ўрадзіеўскага, Весялінаўскага раёнаў Мікалаеўскай вобласьці.

Населеныя пункты: мяст. Любашоўка, Мікалаеўка Адэскай вобласьці, Весялінава Мікалаеўскай вобласьці.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Баланава

**Баланова** () — сяло ў Ачакаўскім раёне Мікалаеўскай вобласьці. Орган мясцовага самакіраваньня — Каменская сельская рада.

Існуе меркаваньне, што на месцы сучаснага сяла знаходзіўся Балаклей — прычарнаморскі замак Вялікага Княства Літоўскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Мікалаеўскай вобласьці
Балаклей

**Балаклей**, **Балаклы** — паўднёвая фартэцыя Вялікага Княства Літоўскага, якая разьмяшчалася каля ўтокі ракі Чычыклея і перакрывала шлях на Дашаў. Ёсьць сумнеўная вэрсія, што цяпер на яе месцы знаходзіцца сяло Баланава Ачакаўскага раёну Мікалаеўскай вобласьці.

Упершыню згадваецца за часамі кіраваньня вялікага князя Вітаўта каля 1398 року. Росквіт замку наступіў пасьля 1442 року, калі Балаклей зрабіўся ключавым пунктам сыстэмы абароны Падольля, створанай уласьнікам замка Тэадорам Бучацкім.

Пасьля 1447 року пачаўся заняпад фартэцыі. У 1546—1547 роках тут спрабавалі замацавацца туркі, на гэтае месца таксама прэтэндавалі спадкаемцы Бучацкіх — Язлавецкія. Кароль польскі (1573—1574) Генрых Валуа абяцаў адбудаваць Балаклей, аднак справа да гэтага так і не дайшла.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вирський Д. Річпосполитська історіографія України (ХVI — середина ХVII ст.) — К.: Інститут історії України НАН України, 2008. — У 2-х ч. — Ч.2 (Додатки). — 466 с.

Катэгорыя:Мікалаеўская вобласьць
Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Хам

**Хам** (, )&nbsp;— у Бібліі адзін з трох сыноў Ноя, які нарадзіўся ў апошнім стагодзьдзі да сусьветнага патопу. У першай кнізе Майсея (*«[[Кніга Быцьцё|Быцьцё]]»*) паведамляецца, што ў Хама было чатыры сыны: Хуш, Міцраім, Фут і Ханан, нашчадкі якіх засялілі Эгіпет, Этыёпію, частку Бабілёніі, Палестыны й іншыя краіны. Але ўсе гэтыя народы былі выклятыя богам і асуджаныя на рабства за тое, што Хам асьмяяў перад братамі свайго бацьку, якога ўбачыў голым, калі той спаў п’яны ў шатры. Гэты эпізод часта выкарыстоўваўся для апраўданьня рабства. У пераносным сэнсе імя Хам раней ужывалася для абазначэньня чалавека з простанародзьдзя. Пазьней яно стала агульным вызначэньнем грубага, нахабнага чалавека.

## Згадваньне ў Бібліі
Гаворка пра Хама ідзе ў Быцьці 9:20—25: Ной пачаў урабляць зямлю і пасадзіў вінаграднік; і выпіў ён віна, і ап’янеў, і ляжаў голы ў намёце сваім. І бачыў Хам, бацька Ханаанаў, сарамату бацькі свайго і, выйшаўшы, расказаў двум братам сваім.
А Сім і Яфэт узялі вопратку, і паклаўшы яе на плечы свае, пайшлі адвярнуўшыся і накрылі галізну бацькі свайго; твары іх былі абернуты назад, і яны ня бачылі сараматы бацькі свайго.
Ной праспаўся ад віна свайго, і даведаўся, што зрабіў зь ім малодшы сын ягоны, і сказаў: пракляты Ханаан; раб рабоў будзе ён у братоў сваіх.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 150

Катэгорыя:Асобы Старога Запавету‎
Соф’я Гальшанская

**Соф’я Андрэеўна Гальшанская** (1405 — , Кракаў) — дзяржаўная дзяячка Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. Каралева польская (з 1424), заснавальніца дынастыі Ягелонаў.

## Біяграфія

З княскага роду Гальшанскіх гербу Гіпацэнтаўр, дачка Андрэя (Вязынскага) і Аляксандры з Друцкіх. Паводле Хронікі Быхаўца, па сьмерці бацькі выхоўвалася разам зь сёстрамі ў Друцку ў матчынага брата Сямёна Друцкага.

24 сакавіка 1422 году выйшла замуж за караля польскага Ягайлу. 12 лютага 1424 году ў Кракаве адбылася ўрачыстая каранацыя. Нарадзіла сыноў Уладзіслава, караля польскага і вугорскага, Казімера (памёр у маленстве) і Казімера, караля польскага і вялікага князя літоўскага.

Актыўна брала ўдзел у палітычным жыцьці Каралеўства Польскага, вяла барацьбу за кароны для сваіх сыноў. За часамі кіраваньня Казімера была ягоным дарадцам. Непрыязна ставілася да інкарпарацыі Вялікага Княства Літоўскага ў Каралеўства Польскага, прыхільна — да гусіцкага руху. Вызначалася талерантнасьцю, не парывала зьвязкаў зь літоўскім (беларускім) асяродзьдзем (пры яе двары знаходзілася праваслаўная шляхта).

Спачыла ў капліцы Сьвятой Тройцы Вавэльскай катэдры.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895.

Катэгорыя:Гальшанскія
Катэгорыя:Каралевы польскія
Катэгорыя:Памерлі 21 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1461 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вавэльскай катэдры
Навухаданосар II

**Навухадано́сар II** (Nabû-kudurri-uṣur, літ. *«Набу, абарані карону»*; 634 да н. э. — 562 да н. э.) — сын Набапаласара, цар бабілёнскі. Адзін са славутых заваёўнікаў антычных часоў.

Выдатны стратэг і палітык. У 605 да н. э. наносіць жорсткую паразу эгіпцянам пад Кархемішам, захоплівае Сырыю й Палестыну. Гэткая перамога вырашыла лёс Блізкага Ўсходу на карысьць Навухаданосара. Спробы эгіпцян аднавіць актыўную палітыку ў Сірыі шляхам стварэньня кааліцыі мясцовых цароў спрычынілі Навухаданосара ІІ на новыя ваенныя паходы. У 597 да н. э. і 586 да н. э. захоплівае Ерусалім. У 586 да н. э. разбурыўшы Ерусалім, вывозіць у Бабілён нарабаваныя багацьці й значную частку ерусалімскага насельніцтва. Ператварае Юдэю ў бабілёнскую правінцыю. На працягу 13 гадоў (585 да н. э. — 573 да н. э.) неаднойчы асаджвае Цір, пакуль гэты горад не прызнае яго ўладу. Гэтым завяршылася падпарадкаваньне Бабілёну Ўсходняга Міжземнамор’я.

У часы доўгага панаваньня Навухаданосара Бабілёнскае царства дасягнула эканамічнага й культурнага росквіту. Нягледзячы на няспынныя паходы й войны, ён клапаціўся аб адбудове, умацаваньні й ўпрыгожаньні сваёй сталіцы, якую ператварыў у непрыступную крэпасьць. Пры ім у Бабілёне была пабудаваная славутая Бабілёнская вежа, шэраг цудоўных палацаў і храмаў, разведзеныя на штучна зробленых земляных тэрасах дзіўныя вісячыя сады Сэміраміды, якіх антычная традыцыя прылічала да Сямі цудаў сьвету. Пісьмовыя біблейскія крыніцы (кнігі прарокаў Ісаі й Данііла) паказвалі й трактавалі Навухаданосара выключна ў нэгатыўным пляне, як жорсткага заваёўніка й разбуральніка сьвятога гораду Ерусаліма. Яго імя доўгі час выклікала ў нашчадкаў жах, нянавісьць і нават агіду. Такі погляд на гэтага цара замацаваўся й у літаратуры больш позьняга часу.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — 207 с.: іл. С.148. ISBN 5-343-00151-3.
* Белявский В. А. Вавилон легендарный и Вавилон исторический, М., 1971;
* Кленгель-Брандт Э. Вавилонская башня: легенда и история, М., 1991.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Старога Запавету
602

## Падзеі
* пачалася сэрыя войнаў паміж Бізантыйскай імпэрыяй і Імпэрыяй Сасанідаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Нябесны Ерусалім

**Нябесны Ерусалім** ***(Новы Ерусалім)*** — падабенства Ерусаліма на нябеснай зямлі.

Наша зямля мае аналяг у выглядзе зямлі нябеснае. Кожная існуючая ўласьцівасьць на зямлі мае сабе падобнае на нябёсах, і менавіта яно зьяўляецца па-сапраўднаму рэальным.

У прыватнасьці, усялякая бажніца — месца, у вышэйшай ступені, сьвятое, — мела свой нябесны прататып.

На гары Сінай Егова паказвае Майсею «прыклад» сьвяцілішча, якое ён павінен яму пабудаваць: *«І ўладзяць яны Мне сьвятыню... усё зрабеце, як Я паказваю табе, і ўзор скініі і ўзор усяго посуду яе; так і зрабеце»* ''(Выхад 25:8-9)''. *«Глядзі, зрабі іх паводле таго ўзору, які паказаны табе на гары»* ''(Выхад 25:40)''

І калі Давід дае свайму сыну Саламону плян будаўніцтва бажніцы, ён запэўнівае, што: *«Усё гэта ў пісаньні ад Госпада... як Ён навёў мяне на розум на ўсе пабудовы»* ''(1 Лет. 28:19)''. Такім чынам, ён бачыў набёсны палац.

Самы старажытны дакумэнт, якая зьмяшчае ўказаньне на неабходнасьць кіравацца архетыпам пры будоўлі сьвяцілішча, — гэта надпіс Гудэа, зроблены ў бажніцы, узьведзенай ім у Лагашы. У сьне цару зьяўляецца багіня Нідаба й паказвае яму дошчачку, дзе адлюстравана спрыяльнае разьмяшчэньне зораў, а таксама божышча, якое паведамляе яму плян пабудовы бажніцы. У гарадоў таксама ёсьць свае боскія прататыпы.

Сярод сузор’яў знаходзяцца прататыпы ўсіх бабілёнскіх гарадоў: Сіпара — у сузор’і Рака, Нінэвія — ў Вялікай Мядзьведзіцы, Ашура — на Арктуры і г. д.

Самае выдатнае апісаньне нябеснага Ерусаліма знаходзіцца ў Апакаліпсісу: *«І я, Ян, угледзеў сьвяты горад Ерусалім, новы, які сыходзіў ад Бога зь неба, падрыхтаваны як нявеста, убраная для мужа свайго»* (Адкрыцьцё Яна Багаслова 21:2).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Біблейскія месцы
Яфрэм Сакалоў

**Яфрэ́м Яўсе́евіч Сакало́ў** (25 красавіка 1926 году ў в. Равячына Горацкага раёну Магілёўскай вобласьці — 5 красавіка 2022 году) — савецкі партыйны дзеяч, быў Першым сакратаром ЦК КПБ з 1987 да 1990 году.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1944—1950 гадах служыў у Савецкім Войску. Пасьля дэмабілізацыі працаваў шафёрам. З 1955 году Сакалоў сябра камуністычнай партыі Савецкага Саюзу. У 1956 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, а ў 1961 годзе *Вышэйшую партыйную школу* пры ЦК КПСС. У 1965 годзе стаў кіраўніком Берасьцейскага абкаму прафсаюзу працоўных і служачых сельскай гаспадаркі і нарыхтовак, а потым, у 1967 годзе быў прызначаны першым сакратаром Іванаўскага райкаму партыі Берасьцейскай вобласьці. З 1969 году Яфрэм Сакалоў працаваў у цэнтральным апараце КПБ, быў намесьцінам, а з 1975 году ўзначаліў сельскагаспадарчы аддзел КПБ. У 1977 годзе стаў першым сакратаром Берасьцейскага абкаму КПБ.

У 1981—1986 гадах Сакалоў быў кандыдатам ў Палітбюро ЦК КПСС, а з 1986 году стаў членам Палітбюро ЦК КПСС. У гэтым жа годзе ён быў узнагароджаны *Зоркай Героя Працы*. З 1987 да 1990 году быў *Першым сакратаром ЦК КПБ*. Быў дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР 12-га скліканьня ад 139 Столінскай акругі. З 1990 году на пэнсіі. У студзені 1991 г. Вярхоўны Савет задаволіў просьбу Яфрэма Сакаова аб датэрміновым спыненьні дэпутацкіх паўнамоцтваў па яго асабістай заяве.

Пазьней Сакалоў узначальваў *Савет Кампартыі Беларусі*, зьяўляўся членам *рэспубліканскага Савету вэтэранаў вайны і працы, Узброеных сілаў і праваахоўных органаў*.

Памёр 5 красавіка 2022 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КП БССР
Ачукевічы

**Ачуке́вічы** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Ачукевічы ўваходзяць у склад Любчанскага пасялковага савету.

## Ураджэнцы
* Васіль Рагуля (1879—1955) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Любчанскі пасялковы савет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Бор (Гарадзенская вобласьць)

**Бор** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Бор ўваходзіць у склад Любчанскага пасялковага савета.

## Гісторыя

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Любчанскі пасялковы савет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Вераскава

**Ве́раскава** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Плісы і Нёману. Уваходзіць у склад Любчанскага пасялковага савету Наваградзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
На пачатку XVI стагодзьдзя маёнтак належаў гаспадарскаму маршалку Юр’ю Юр’евічу Неміровічу. У 1541 г. адышоў Настасьсі Глябовічавай, дачцэ мцэнскага намесьніка Вацлава Неміровіча і жонцы Мікалая Глябовіча, сына полацкага ваяводы Станіслава Глябовіча. У 1557 г. быў запісаны яе дачцэ Раіне Красоўскай. У дакумэнце 1557 г. прыгадваюцца баяры-шляхта Іван і Ісай Князевічы і Якуб Андрэевіч Калечыц (Каліціч) Хадасовіч, які служыў ураднікам, ці намесьнікам вераскоўскім, меў ад Глябовічавай зямельнае наданьне Калечыцы і зьяўляўся продкам шляхецкага роду Калечыцаў. У 1567 г. Вераскава належала Раіне Мікалаеўне Глебовічаўне і яе мужу Якубу Красоўскаму і  Рэгіне Насілоўскай, ўнучцы Вацлава Неміровіча і жонцы полацкага кашталяна Юрыя Дэшпат-Зяновіча, якія выстаўлялі з маёнтка ў войска ВКЛ васалаў-коньнікаў у панцырным узбраеньні, або "па-казацку". У наступныя гады Вераскава перайшло да сына Зофіі зь Неміровічаў, ваяводы полацкага Станіслава Давойны, а ў 1576 г. разам "з маёнткамі баяр-шляхты" да ваяводы віленскага Мікалая Радзівіла Рудога. У XVII стагодзьдзі цэнтар вераскоўскай воласьці ў складзе маёнтка Далятычы князёў Радзівілаў.

У XIX ст. маёнтак Дыбоўскіх, Брахоцкіх. 

6 траўня 2004 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Вераскоўскага сельсавету вёску перадалі ў Любчанскі пасялковы савет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 334 чалавекі
* 2008 год — 418 чалавек
* 1999 год — 531 чалавек

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Бровар і гаспадарчыя пабудовы (XIX ст.)
* Капліца-пахавальня Брахоцкіх (XIX ст.)
* Сядзібна-паркавы ансамбль Брахоцкіх (XIX ст.)
* Царква Сьвятых апосталаў Пятра і Паўла (XIX ст.)

## Галерэя

Vieraskava, Brachocki. Вераскава, Брахоцкі (1915-18).jpg|Сядзіба Брахоцкіх, 1915—1918 гг.
Vieraskava, Brachocki. Вераскава, Брахоцкі (1919-39).jpg|Сядзіба Брахоцкіх, 
Vieraskava, Brachocki. Вераскава, Брахоцкі (1919-39) (2).jpg|Сядзіба Брахоцкіх, 
Vieraskava, Brachocki, Kaplica. Вераскава, Брахоцкі, Капліца (1915-18).jpg|Капліца-пахавальня Брахоцкіх, 1915—1918 гг.


## Асобы
* Уладзімер Конан (1934—2011) — беларускі філёзаф

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Вераскава, Radzima.org

Катэгорыя:Любчанскі пасялковы савет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Пятро Пракаповіч

**Пятро́ Іва́навіч Пракапо́віч** (10 ліпеня 1775, вёска Мітчэнкі Канатопскага павету — 22 сакавіка 1850) — украінскі навуковец-пчаляр, які першым у сьвеце вынайшаў паўразборны рамовы вулей.

## Жыцьцяпіс
Пятро Іванавіч нарадзіўся 10 ліпеня 1775 году ў вёсцы Мітчэнкі Канатопскага павету (сёньня Бахмацкі раён Чарнігаўскай вобласьці) ў сям’і шляхціча-сьвятара казацкага роду. З 11-ці гадоў Пракаповіч вучыўся ў Кіева-Магілянскай духоўнай акадэміі й скончыў яе 19-цігадовым юнаком, пры тым атрымаў глыбокія веды ў агульнатэхнічных навуках, мастацтве, авалодаў 6 замежнымі мовамі.

З 1794 па 1798 гады адбываў на ваеннай службе. У 1798 годзе, ва ўзросьце 23 год, звольніўся ў чыне паручніка, Вярнуўся ў родную вёску.

Ужо ў 1800 годзе стварае першы пчальнік, які налічваў 77 вульляў і 50 дзесяцінаў зямлі. Але адбыўся вялікі пажар, які амаль цалкам усё зьнішчыў. Толькі настойлівасьць і працалюбівасьць Пракаповіча дапамаглі яму аднавіць пчальнік. Праз 8 гадоў ён складаўся з 600 вульляў, яшчэ праз 8 гадоў меў 5000 вульляў, а празь некаторы час складаўся з 10000 вульляў.

У 1814 годзе П. І. Пракаповіч вынаходзіць новы тып вульля — разборны, рамовы, які назваў *Пецярбурскім*, найлепшым чынам прыстасаваны да клімату пры доглядзе пчолаў, які захоўвае іх пры зборы мёду.

У 1827 годзе Пракаповіч адкрыў у сваёй роднай вёсцы першую ў Расейскай імпэрыі школу пчалярства, якую ўтрымоўваў на ўласныя сродкі. У ёй навучаліся сяляне з Украіны, Беларусі, Башкірыі, а таксама Грузіі, Чэхіі, Вугоршчыны, Італіі, Нямеччыны. У школе навучаліся таксама садоўніцтву, агародніцтву, вінаградцтву, кветкаводзтву, пісьменству, арытмэтыцы й сьпевам.

У 1830 годзе школа й пчальнік былі перанесены на хутар каля вёскі Пальчыкі. Школка праіснавала 52 гады, зь яе дзьвярэй выйшлі 566 спэцыялістаў па пчалярстве.

22 сакавіка 1850 году Пятро Іванавіч Пракаповіч памёр.

## Навуковая дзейнасьць
У якасьці навукоўца-пчаляра Пракаповіч выдаў шмат навуковых працаў па пчалярстве:
* «Записки о пчёлах» — 1808 год
* «О гнильце»
* «О матках пчелиных»
* «О семействах пчелиных»
* «Опыт размножения одного семейства»
* «О втулочном улье»
* «Взгляд на пчеловодство и на выгоды, оным доставляемые»

Усяго было выдадзена больш за 60 артыкулаў у розных часопісах і газэтах.

П. І. Пракаповіч шматразова ўзнагароджваўся залатымі й срэбранымі мэдалямі, быў абраны чальцом-карэспандэнтам Маскоўскага таварыства сельскай гаспадаркі, быў узнагароджаны за адмысловыя заслугі перад Бацькаўшчынай ордэнам Сьвятога Ўладзімера першай ступені.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канатопскім павеце
Катэгорыя:Выпускнікі Кіева-Магілянскай акадэміі
Катэгорыя:Памерлі ў Канатопскім павеце
Катэгорыя:Украінскія пчаляры
Катэгорыя:Піянэры пчалярства
Катэгорыя:Вынаходнікі Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Украінскія вынаходнікі
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Асобы на ўкраінскіх паштовых марках
Катэгорыя:Асобы на ўкраінскіх манэтах
Чорны Горад

**Чорны Горад** — паўднёвы замак Вялікага Княства Літоўскага, на Днястроўскім лімане, цяпер прадмесьце ўкраінскага места Белгараду-Днястроўскага (знаходзіцца на супрацьлеглым ад цэнтральнай часткі места беразе).

Заснаваны вялікім князем Вітаўтам у пачатку XV ст. Францускі дыплямат Гільбэр дэ Лянноа пакінуў у сваіх нататках запіс пра будаваньне Чорнага Гораду ў 1421 року намаганьнямі падольскага намесьніка Гедыгольда, які збудаваў новую фартэцыю менш чым за месяц. На будаўнічыя працы ён сабраў 12 тыс. сялянаў з падуладнага Падольля, а таксама даставіў 4 тыс. вазоў з каменьнем і лесам.

Па сьмерці Вітаўта Чорны Горад (*Czamygrad*) упамінаецца ў сьпісе замкаў 1430 року. Вядома, што ў 1442 року замак перашоў у валоданьне падольскага магната Фёдара Бучацкага, а ў 1564 року шляхціч Язлавецкі прадстаўляў закладныя акты на яго.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вирський Д. Річпосполитська історіографія України (ХVI — середина ХVII ст.) — К.: Інститут історії України НАН України, 2008. — У 2-х ч. — Ч.2 (Додатки). — 466 с.
* Петрунь Ф. Ханські ярлики на українські землі: (До питання про татарську Україну) // Східний світ. — 1929. — № 2. — С. 170—187.

Катэгорыя:Адэская вобласьць
Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Каравул

**Замак Калаур** (*Karawol, Kalaur, Kalavur*) — замак Вялікага Княства Літоўскага. Верагодна заснаваны падчас кіравання князёў Карыятавічаў на Падольлі ў другой палове XIV ст. Размешчаны ў нізоўі Днястра недалёка ад Рашкава. Прыйшоў у заняпад у пачатку XVI ст. 

## Гісторыя замка
Замак меў стратэгічнае значэнне для абароны паўднёвых межаў ВКЛ і забяспячэння ўплыву на Падольле пасля яго далучэння да княства ў 1362 годзе. У 1410 годзе Ягайла падараваў Нічку Караульскаму землі ў Падольлі. Гісторык Януш Куртыка мяркуе, што Нічка Караульскі выконваў ўрядніцкія функцыі ў замку. Даследчыца Вольга Бялецкая дапускае, што Нічка проста паходзіў з Калаура. У 1411 годзе храніст Ян Длугаш (1415–1480) упершыню згадвае Калаур сярод месцаў, якія наведаў Ягайла. У першай палове XV ст. Вітаўт аддае замак на валоданне Андрэю Судзімонту. Невядома якую ролю адыграваў Калаур падчас Луцкай вайны ў 1431 годзе, калі Падольле стала арэнай барацьбы паміж Польшчай і ВКЛ. У 1432 годзе замак яшчэ належаў Сьвідрыгайлу. Але ўжо ў 1442 годзе замак з'яўляўся ўласнасцю польскага ўрядніка Тэадорыка Бучацкага. У 1545 годзе Калаур узгадваецца як селішча.  

## Сучасны стан
Замак не захаваўся. Тэрыторыя каля "Чырвоных скал" пад Рашкавым, дзе знаходзіўся Калаур, была даследавана археолагамі Іллёй Літвінчуком і Алегам Рыбчыньскім. Згодна з іх дадзеннымі, месца ўяўляе сабой чатырохвугольнік, які абведзены валам вышынёй ад 3 да 6 метраў і перыметрам да 180 метраў. Праглядваюцца тры круглыя бастыёны і месца брамы. Роў амаль не захаваўся. Археолагі рэканструявалі гіпатэтычны выгляд замка.

## Крыніцы

## Літаратура
* Жарких М. І. Храми Поділля. — Київ, 2007.
* Петрунь Ф. Ханські ярлики на українські землі: (До питання про татарську Україну) // Східний світ. — 1929. — № 2. — С. 170—187.

Катэгорыя:Прыднястроўе
Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага