open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эўфрасіньня Кіеўская

**Эўфрасіньня Кіеўская** ( — ) — каралева Вугоршчыны (1146—1162). Дачка вялікага князя кіеўскага Мсьціслава Ўладзімеравіча, унучка Ўладзімера Манамаха.

## Жыцьцяпіс
У 1146 Эўфрасіньня выйшла замуж за вугорскага караля Гезу II. Маці семярых дзяцей, зь іх двух вугорскіх каралёў — Сьцяпана III і Бэлы III. Па сьмерці мужа была рэгэнткаю сьпярша пры сваім сыне Сьцяпане III, дапамагаючы яму ў барацьбе за захаваньне стальца супраць ягоных дзядзяў Ладыслава II й Сьцяпана IV.

Па сьмерці Сьцяпана III дамагалася каранаваньня свайго малодшага сына Гезы, аднак старэйшы сын Бэла, які жыў пры двары бізантыйскага імпэратара Мануіла I Камніна, дабіўся сваёй каранацыі 13 студзеня 1173 і арыштаваў свайго брата, а пазьней і маці. Сьпярша Бэла III увязьніў Эўфрасіньню ў фартэцыі Бранічава, ды неўзабаве вызваліў, але змусіў пакінуць краіну. Яна пастрыглася ў манашкі ў Ерусаліме і жыла ў кляштары гаспітальераў, а пасьля ў базылянскім манастыры сьвятога Савы. Пахаваная ў царкве Тэатокаса пры Лаўры сьвятога Тэадосія.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Encyclopædia Britannica''

Катэгорыя:Нарадзілся ў 1130-я гады
Катэгорыя:Жанчыны Старажытнай Русі
Катэгорыя:Каралевы Вугоршчыны
Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Каталіцкія манашкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1190-я гады
Мікель Крусафонт і Пайро

**Міке́ль Крусафо́нт і Пайро́** (; Сабадэль, Каталёнія, 1910 — 1983) — каталёнскі палеантоляг, які спэцыялізаваўся на касьцях сысуноў.

## Жыцьцяпіс
Атрымаў фармацэўтычную адукацыю ў Барсэлёнскім унівэрсытэце (1933), прыродазнаўчую ў Мадрыдзкім унівэрсытэце (1950).

Прафэсар палеанталёгіі Аўедзкага ўнівэрсытэту, прафэсар антрапалёгіі Таварыства Ісуса ў Барсэлёне.

## Дзейнасьць
Найбольш значныя творы: «Los Vertebrados del Mioceno Continental de la cuenca del Vallés-Penedés» (1943, з Хасэпам Фэрнандэсам дэ Вільальтам), «El Mioceno Continental del Vallès y sus yacimientos de vertebrados» (1948, з Хасэпам Фэрнандэсам дэ Вільальтам); «El Burdigaliense continental de la cuenca del Vallès-Penedès» (1955, з Хасэпам Фэрнандэсам дэ Вільальтам і Хаймэ Труёлем), «Estudio Masterométricos en la evolución de los Fisípedos» (1957, з Хаймэ Труёлем); «La Evolución» (1966, з Бэрмуда Мэлендэсам і Эмільяна Агірэ).

У 1969 заснаваў Правінцыйны інстытут палеанталёгіі (з 1983 — Інстытут палеанталёгіі імя Мікеля Крусафонта).

## Памяць
Ягоным імем названая дагістарычная жывёла Крусафонтыя.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гішпанскія палеантолягі
Катэгорыя:Выпускнікі Барсэлёнскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Аўедзкага ўнівэрсытэту
Шопагалізм

**Шо́пагалі́зм** (шопаманія;  +  — крама + шаленства) — навязьлівая, некіраваная і непераадольная цяга чалавека рабіць пакупкі без увагі на неабходнасьць і наступствы. Большасьць выпадкаў прыпадае на жанчынаў.

## Папярэджаньне
Залежнасьць прадухіляюць вызначэньне неабходных для набыцьця рэчаў загадзя, адмова разгляду зьніжкі ў якасьці вартай прычыны для пакупкі, пазьбяганьне пакупак у першы дзень зьяўленьня тавару, захоўваньне чэкаў, пазбаўленьне ад крэдытных картак і перапыненьне закупаў пры іх некіраванасьці.

## Чыньнікі
Чыньнікамі залежнасьці ёсьць руціна, адзінота і нізкая самаацэнка.

## Праявы
Прыкметамі залежнасьці ёсьць расчараваньне і злосьць ад страты самаавалоданьня пры пакупках, разуменьне няздольнасьці выбару ў краме з пакупкай да сканчэньня грошай, устойлівасьць бессэнсоўных пакупак, жаданьне зрабіць пакупку пры раздражненьні і незадаволенасьці, сваркі ў сям’і і на працы ў выніку пакупак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гандаль
Катэгорыя:Шкодныя звычкі
Катэгорыя:Маркетынг
Катэгорыя:Псыхалёгія
Катэгорыя:Клінічная псыхалёгія
Жывёлагадоўля

**Жывёлагадоўля** — галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца разьвядзеньнем сельскагаспадарчых жывёлаў для вытворчасьці жывёлагадоўчых прадуктаў, забясьпечвае насельніцтва прадуктамі харчаваньня (малочныя прадукты, мяса, яйкі, мёд і інш.), лёгкую і харчовую прамысловасьць сыравінай (скура, воўна, мяса, малако і інш.), дае жывую цяглавую сілу (коні, валы, аслы, мулы, вярблюды, алені і інш.), асобныя кормы (касьцявая мука і інш.), лекавыя сродкі (гармоны, сывараткі) і арганічныя ўгнаеньні. Галоўныя галіны: гадоўля буйной рагатай жывёлы, сьвінагадоўля, авечкагадоўля, конегадоўля, козагадоўля, аленегадоўля, птушкагадоўля, зьверагадоўля, рыбаводзтва, сабакаводзтва, трусагадоўля, шаўкаводзтва. Жывёлагадоўля Беларусі мае малочна-мясны кірунак.

Жывёлагадоўля — найбольш старажытны промысел чалавецтва пасьля паляваньня, зьбіральніцтва і рыбалоўства, засвоены нароўні зь земляробствам, у нэаліце ​​(гл. нэалітычная рэвалюцыя). Зьяўленьню жывёлагадоўлі папярэднічаў працэс прыручэньня пэўных відаў дзікіх зьвяроў, якія былі прыдатнымі для жыцьця з чалавекам і зь якіх магла быць вынятая карысьць у форме крыніцы мяса, малака, скуры або ў якасьці працоўнай жывёлы, якая цягне плуг.

## Глядзіце таксама
* Земляробства
* Расьлінаводзтва
* Пчалярства

## Літаратура
* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. 

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыйны рэсурс пра жывёлагадоўлю
Папулізм

**Папулі́зм** ( ад  — народ) — від, форма, стыль, мэтад палітычнай дзейнасьці, уласьцівы як асобным палітыкам, гэтак і розным грамадзкім плыням і рухам, якія апэлююць да шырокіх масаў і адлюстроўваюць супярэчнасьці масавай сьвядомасьці.

## Асноўныя ідэі папулізму
* Прамы ўдзел народу ў кіраваньні («прамая дэмакратыя»);
* Аўтарытэтны лідэр;
* Недавер да прадстаўнічых дзяржаўных інстытутаў;
* Агульная крытыка бюракратыі, карупцыі.

Папулісты найчасьцей выкарыстоўваюць наіўную веру масы ў магчымасьць найпрасьцейшым і найхутчэйшым чынам вырашыць сацыяльныя ці нацыянальныя праблемы, антыінтэлектуалізм і іншыя. Папулізм можа быць дэмакратычны, кансэрватыўны, рэакцыйны. У паліталёгіі ён існуе ў шырокім спэктры — ад апалягетыкі ў якасьці мадэлі «непасрэднай» дэмакратыі да рэзкай крытыкі і атаясамленьня з дэмагогіяй.

## Глядзіце таксама
* Argumentum ad populum
* культ асобы

## Літаратура
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
Аляксандар VI

**Алякса́ндар VI** (), ад нараджэньня **Радэрык Льянсоль і дэ Борха і Борха** (, ) ці **Радрыга Борджыя** (; 1 студзеня 1431, Хатыба, Арагонская карона — 18 жніўня 1503, Рым, Папская дзяржава) — папа рымскі (1492—1503), другі з гішпанскага роду Борха. Значна пашырыў межы Папскай дзяржавы, пераўтварыўшы яе ў адну з найбуйнейшых дзяржаваў Італіі. Адначасна скандалы, якімі суправаджалася ягонае валадараньне, моцна падарвалі маральны аўтарытэт папства і наблізілі пачатак Рэфармацыі.

## Жыцьцяпіс
Быў юрыстам і вайскоўцам, затым пад уплывам свайго дзядзькі папы Калікста III прысьвяціў сябе царкоўнай кар’еры. Калікст ІІІ менаваў яго спачатку біскупам Валенсіі, потым кардынал-дыяканам і, нарэшце, віцэ-канцлерам курыі, хаця Радрыга дэ Борджыя ня меў манаскіх сьвячэньняў. Талентам, энэргіяй і багацьцем набыў вялікі ўплыў, так што, нягледзячы на распусны лад жыцьця, ён па сьмерці Інакенцыя VIII быў абраны ягоным пераемнікам. Быў ці ня самым распусным папам з часоў Атонаў.

Ягоная дзейнасьць, якая супала з бурнай эпохай італьянскай гісторыі, сучаснай Карлу VIII і Людовіку XII, адзначаная пэўнымі дзяржаўнымі посьпехамі, але час ягонага пантыфікату ўяўляе абуральную карціну самаўпраўнасьці, падступства і распусты, хоць частка злачынстваў, узьведзеных на яго і ягоных сваякоў, мусіць быць аднесеная да паклёпаў. Меў некалькі дзяцей ад Ваноцы Катанэі: сыноў Чэзарэ й Хуана, дачку Люкрэцыю.

Пры дапамозе сына, якога ён зрабіў герцагам Раманьі, ён пазбавіўся ад большасьці дробных валадароў паўночнай часткі Папскай дзяржавы, а сам, карыстаючыся то атрутай, то прамым забойствам, вынішчыў сваіх бліжэйшых ворагаў і ўзьвялічыў сваіх сваякоў. Нягледзячы на гэта, аўтарытэт яго сярод тагачасных правіцеляў быў высокі, што выявілася ў вынясеньні на ягоны суд спрэчкі паміж Гішпаніяй і Партугаліяй пра мяжу паміж заваяванымі імі заморскімі землямі, паміж якімі ён, выдаўшы булу «Inter caetera», правёў дэмаркацыйную лінію ад паўднёвага да паўночнага полюсу Зямлі.

Зацятае змаганьне Аляксандра VI за непадзельную ўладу выклікала супраціў. Ідэйна яго ўзначаліў Джыраляма Саванароля, вайсковую моц прадставіла Францыя. Увосень 1493 року француская армія перайшла Альпы, захапіла Мілян, Флярэнцыю і — 3 студзеня 1494 году — Рым. Аляксандар VI зачыніўся ў замку Сьвятога Анёла і вёў перамовы з каралём Францыі, які рушыў на поўдзень і 12 траўня 1494 року каранаваўся як кароль Нэапалю. 31 сакавіка 1495 року паўстала Вэнэцыянская Ліга, якую ўзначаліў папа. Француская армія была выціснутая з Італіі, і ўлада Аляксандра VI і ягонага роду адноўленая.

Памёр ад гарачкі, а не ад атруты, як некаторыя сьцьвярджалі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксандар VI. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Борджыя
Катэгорыя:Каталіцкія арцыбіскупы
Катэгорыя:Арцыбіскупы Валенсіі
Катэгорыя:Выпускнікі Балёнскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Санэс Ульф

«**Санэс Ульф**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Санэсу. Заснаваны ў 1911 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Санэс
Франсэск Масія

**Франсэск Масія і Льюса** (; 21 верасьня 1859, Вілянова і ля Жэлтру, Гараф — 25 сьнежня 1933, Барсэлёна, Гішпанія) — 122-і прэзыдэнт Каталёніі, гішпанскі вайсковы дзяяч.

## Жыцьцяпіс
Служыў у войску да 1905.

У 1922 заснаваў незалежніцкую партыю Эстат Каталя. У 1926 спрабаваў узьняць паўстаньне супраць дыктатуры Мігеля Прымы дэ Рывэры. Пасьля выбараў 1931 року, на якіх ягоная партыя атрымала большасьць, Мэсія абвясьціў незалежнасьць Каталёнскай рэспублікі, аднак неўзабаве быў вымушаны задаволіцца частковай аўтаноміяй у складзе навастворанай Гішпанскай рэспублікі. Быў прэзыдэнтам Генэралітэту да сваёй сьмерці ў 1933 року. Пахаваны на Мунжуіцкіх могілках Барсэлёны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарафе
Катэгорыя:Каталёнскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Генэралітэту Каталёнія
Катэгорыя:Памерлі ў Барсэлёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Барсэлёне
Жуан Прым

**[[Дон (тытул)|Дон]] Жуан Прым і Пратс, маркіз Лёс Кастыльехаса, [[Гранд (тытул)|гранд Гішпаніі]], граф Рэўса, віконт Эль Брука** (,  , 12 сьнежня 1814, Рэўс, Гішпанія — 30 сьнежня 1870, Мадрыд, Гішпанія) — гішпанскі генэрал і дзяржаўны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
У 1834 Жуан Прым стаў дабраахвотнікам у корпусе Ізабэлі II. Удзельнічаў у Карлісцкіх войнах, даслужыўся да чыну падпалкоўніка. Па сканчэньні вайны ў 1839 як праціўнік дыктатуры генэрала Эспартэра быў вымушаны бегчы. Аднак у 1843 ён быў абраны паслом ад Тарагоны, і пасьля паразы Эспартэра пад Брукам увайшоў у Мадрыд з генэралам Сэрана. Рэгентка Марыя Крысьціна узнагародзіла яго званьнем генэрал-маёра, тытулам *графа Рэўса* і *віконта дэль Брука*.

Супрацьстаяў палітыцы прэм’ер-міністра генэрала Нарваэза, быў прыгавораны да шасьцігадовага зьняволеньня на Філіпінскіх астравох. Прысуд ня быў выкананы, і Прым заставаўся ў выгнаньні ў Ангельшчыне і Францыі да амністыі 1847. Вярнуўшыся ў Гішпанію, быў сьпярша генэрал-капітанам Пуэрта-Рыка, пасьля вайсковым прадстаўніком пры сультане ў Крымскай вайне. У 1854 абраны ў картэс. У вайне з Марока заслужыў тытул *маркіза дэ лёс Кастыльехаса* і *гранда Гішпаніі*.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэўсе
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Гішпаніі
Катэгорыя:Губэрнатары Пуэрта-Рыка
Катэгорыя:Маркізы Гішпаніі
Катэгорыя:Графы Гішпаніі
Катэгорыя:Віконты Гішпаніі
Катэгорыя:Гішпанскія генэралы
Катэгорыя:Каталёнскія палітыкі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Кавалеры Найвышэйшага ордэна Сьвятога Дабравешчаньня
Катэгорыя:Кавалеры ордэна сьвятога Фэрдынанда
Катэгорыя:Гранды Гішпаніі
Катэгорыя:Памерлі ў Мадрыдзе
Тыпу Султан

**Тыпу Султан** (10 сьнежня 1750, Дэванагалі, Карнатака — 4 траўня 1799, Срырангапатна, Карнатака) — падышаг Майсура ў 1782—1799 гадох, выдатны дзяржаўны дзяяч, паэт. Быў старэйшым сынам Гайдар Алі, кіраўніка Майсура. Дзякуючы бацьку атрымаў добрую адукацыю, то бок ведаў мовы канада, гіндустані, пэрсыдзкую, арабскую, ангельскую й францускую мовы, разьбіраўся ў вайсковай справе. У зьнешняй палітыцы спрабаваў скласьці больш цесныя зьвязы з Францыяй і Асманскай імпэрыяй, бачачы асноўным ворагам Брытанію.

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія на Story Of Pakistan 

Катэгорыя:Індыйскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Індыйскія шагі
Узброеныя сілы Ўкраіны

**Узбро́еныя сі́лы Ўкраі́ны** — вайсковае фармаваньне, на якое, у адпаведнасьці з Канстытуцыяй Украіны, ускладаюцца абарона Ўкраіны, абарона яе сувэрэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасьці і недатыкальнасьці.

Узброеныя сілы Ўкраіны забясьпечваюць стрымліваньне ўзброенай агрэсіі супраць Украіны і адпор ёй, ахову паветранай прасторы дзяржавы і падводнай прасторы ў межах тэрытарыяльнаых водаў Украіны. Злучэньні, вайсковыя часткі і падразьдзяленьні Ўзброеных сілаў Украіны ў адпаведнасьці з законам, у межах, вызначаных указамі Прэзыдэнта Ўкраіны (якія зацьвярджаюцца Вярхоўнай Радай Украіны) могуць прыцягвацца да ажыцьцяўленьня мераў прававога рэжыму ваеннага і надзвычайнага становішча, узмацненьня аховы дзяржаўнай мяжы Ўкраіны і выключнай (марской) эканамічнай зоны, кантынэнтальнага шэльфу Ўкраіны і іх прававога афармленьня, ліквідацыі надзвычайных сытуацыяў прыроднага і тэхнагеннага тыпу, прадастаўленьня ваеннай дапамогі іншым дзяржавам, а таксама ўдзелу ў міжнародным ваенным супрацоўніцтве і міжнародных міратворчых апэрацыях на падставе міжнародных дамоваў Украіны ў парадку і на ўмовах, вызначаных заканадаўствам Украіны.

## Структура
Ваеннае кіраваньне Ўзброенымі сіламі ажыцьцяўляе Генэральны штаб. Арганізацыйна Ўзброеныя сілы Ўкраіны складаюцца з органаў ваеннага кіраваньня, аб’яднаньняў; злучэньняў, вайсковых частак, вайсковых навучальных установаў ды іншых установаў і арганізацыяў.

На сёньняшні час да складу УС Украіны адносяцца:
* Сухапутныя войскі
* Паветранныя сілы
*  Вайскова-марскія сілы
** Вайскова-марскія сілы
** Марская пяхота

## Мінуўшчына
На чэрвень 2013 году Ўзброеныя сілы Ўкраіны налічвалі 180 тыс. вайскоўцаў. 1 траўня 2014 году выканаўца абавязкаў прэзыдэнта Ўкраіны Аляксандар Турчынаў падпісаў Указ «Аб мерах па павышэньні абараназдольнасьці дзяржавы», якім аднавіў заклік у войска для маладзёнаў у веку ад 18 да 25 гадоў. Папярэдні заклік правялі ў кастрычніку 2013 году, пасьля якога зь 2014 году яго спынілі з намерам цалкам перайсьці да камплектаваньня вайскоўцамі паводле кантракту. Аднова закліку тлумачылася непрыхаванай агрэсіяй Расеі ў Данецкай і Луганскай абласьцях, што выяўлялася ў захопе шляхоў зносінаў і вайсковых часьцей, вайсковага кіраваньня і органаў дзяржаўнай улады.

4 кастрычніка 2018 году Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб унясеньні зьмяненьняў у статуты Узброеных Сіл Украіны». На афіцыйным узроўні зацьверджана новае прывітаньне ва ўкраінскай арміі, якое было прэзэнтавана падчас параду на Дзень незалежнасьці ў Кіеве: «Слава Ўкраіне» — «Героям Слава». Таксама дакумэнт уносіць зьмены ў статуты ВСУ, дзе слова «таварыш» замянілі на «пан» і «пані».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Міністэрства абароны Ўкраіны


Катэгорыя:1917 год ва Ўкраіне
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1917 годзе
Славацкая сацыялістычная рэспубліка

**Слава́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка** (), скарочана **ССР** (SSR) — афіцыйная назва Славаччыны ў перыяд з 1969 па 1990 год. ССР была (разам з Чэскай Сацыялістычнай Рэспублікай) адна зь дзьвюх фэдэратыўных рэспублік ЧССР.

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Славаччыны
* Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст закону «Пра Чэхаславацкую фэдэрацыю» 

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Эўропы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Вайскова-марскія сілы Ўкраіны

**Вайскова-марскія сілы Ўкраіны** () — від Узброеных сілаў Украіны, прызначаны для абароны сувэрэнітэту і дзяржаўных інтарэсаў Украіны на моры, разгрому груповак ВМС суперніка ў сваёй апэрацыйнай зоне самастойна і ва ўзаемадзеяньні зь іншымі відамі Ўзброеных сілаў Украіны, садзейнічаньне Сухапутным войскам Украіны на прыморскім кірунку.

Па стане на пачатак 2014 году, у ВМС Украіны служыла 15 470 чалавек. На ўзбраеньні 4 карвэты, 1 фрэгат, 1 падводная лодка, 26 дапаможных караблёў і 35 самалётаў. Штаб-кватэра ВМС Украіны да Крымскага крызісу 2014 году была разьмешчана ў Севастопалі.

## Роды войскаў
* надводныя сілы
* падводныя сілы
* авіяцыя ВМС
* берагавыя ракетна-артылерысцкія войскі
* марская пяхота

## Камандуючыя ВМС Украіны

Камандуючымі ВМС Украіны былі:

* 22 сакавіка 1918 — віцэ-адмірал Міхаіл Саблін
* 30 красавіка 1918 — контар-адмірал Міхаіл Востраградзкі
* 10 июня 1918 — контар-адмірал Вячаслаў Клачкоўскі
* красавік 1992 — кастрычнік 1993 — віцэ-адмірал Барыс Кожын
* кастрычнік 1993 — кастрычнік 1996 — віцэ-адмірал Уладзімер Бяскаравайны.
* 28 кастрычніка 1996 — 20 траўня 2003 — адмірал Міхаіл Ежэль
* 21 траўня 2003 — 23 сакавіка 2006 — віце-адмірал Ігар Князь.
* 23 сакавіка 2006 — 17 сакавіка 2010 — адмірал Ігар Ценюх.
* 18 сакавіка 2010 — 26 ліпеня 2012 — адмірал Віктар Максімаў.
* 27 ліпеня 2012  — 19 лютага 2014 — адмірал Юрый Ільін
* 1 сакавіка 2014 — 2 сакавіка 2014 контар-адмірал Дзяніс Бяразоўскі
* 2 сакавіка 2014 — па сёньняшні дзень — контар-адмірал Сяргей Гайдук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Міністэрства Абароны Ўкраіны

Катэгорыя:Узброеныя сілы Ўкраіны
Анджэй Шчыпёрскі

**Анджэй Шчыпёрскі** (3 лютага 1928, Варшава — 16 траўня 2000, Варшава) — польскі пісьменьнік і публіцыст. Аўтар больш як 20 зборнікаў прозы. Удзельнік Варшаўскага паўстаньня. Вязень нямецкага канцлягэру Заксэнгаўзэн. Удзельнічаў у польскім дэмакратычным руху, падчас ваеннага стану быў зьняволены. У 1990-х гг. быў у Польшчы надзвычай паважаным публіцыстам, маральным і інтэлектуальным аўтарытэтам.

## Пераклады на беларускую мову
* Імша за места Арас //Arche №4(33)-2004 (пер. Лаўрэн Юрага)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія публіцысты
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі Варшаўскага паўстаньня
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Віктар Варанец

**Віктар Варанец** (1962; Горадня, цяпер Беларусь) — беларускі лексыкограф, пэдагог.

## Біяграфія
Скончыў філялягічны факультэт Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсітэту імя Янкі Купалы (1985). Працаваў настаўнікам беларускай мовы, загвучам у Раціцкай сярэдняй школе (Гарадзенскі раён). У 1990—1992 гадох выкладаў беларускую мову ў Гарадзенскай гімназіі № 1. З 1992 г. працуе ў Гарадзенскім мэдычным унівэрсытэце на катэдры беларускай і расейскай моваў. З 2005 г. працуе намесьнікам дэкана мэдыка-псыхалягічнага факультэту па вучэбнай рабоце. Кіраўнік унівэрсітэцкага літаратурнага аб’яднаньня «Катарсіс», складальнік і суаўтар літаратурнага зборніка «Гіпакратавы ваганты». Зьяўляецца аўтарам гімна Гарадзенскага мэдычнага ўнівэрсытэту.

Займаецца пытаньнямі беларускай мэдычнай тэрміналёгіі. У 1982—1983 гадах разам зь Юрыем Камягіным выдаваў машынапісны часопіс «Містыка». Аўтар 14 вучэбных і вучэбна-мэтадычных дапаможнікаў, шэрагу артыкулаў па беларускай тэрміналёгіі. Выдаў «Русско-белорусский медицинский словарь» (2005) і першы «Расейска-беларускі тлумачальны слоўнік мэдычных тэрмінаў» (2012). Аўтар зборніка паэзіі і прозы «Рамізьнік».

Прызнаны Чалавекам году Гарадзеншчыны за 2012 год.

## Бібліяграфія
* Варанец В. І., Гуляй П. Д., Кандрацьеў Д. К. і інш. Вучэбна-тэрміналагічны слоўнік па скурных і венерычных хваробах. — Гродна: ГрДМІ, 1992.
* Русско-белорусский медицинский словарь. — Гродно: ГрГМУ, 2005.
* Правілы беларускай арфаграфіі і тлумачэнні да іх. — Гродна: ГрДМУ, 2009.
* Руска-беларускі тлумачальны слоўнік медыцынскіх тэрмінаў. — Мінск: «Чатыры чвэрці», 2013.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Выкладчыкі беларускіх ВНУ
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Паблё Казальс

**Паў Казальз і Дэфільё** (, ; 29 сьнежня 1876, Вэндрэль, Гішпанія — 22 кастрычніка 1973, Сан-Хуан, Пуэрта-Рыка), больш вядомы як **Паблё Касальс** () — каталёнскі віялянчэліст і дырыгент, адзін з найвыбітнейшых віялянчэлістаў першай паловы XX стагодзьдзя.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся музыцы зь дзяцінства, пасьля займаўся ў музычнай школе ў Барсэлёне. У 13-гадовым узросьце ў букіністычнай краме знайшоў ноты шасьці сюітаў Баха для віялянчэлі і вучыўся іграць іх цягам 13 гадоў. У 14-гадовым узросьце даў сольны канцэрт у Барсэлёне. Атрымаўшы каралеўскую стыпэндыю, працягнуў навучаньне ў мадрыдзкай кансэрваторыі (1893).

У 1895 зьехаў у Парыж, дзе ў адсутнасьць стыпэндыі зарабляў ігрой у тэатральным аркестры. У наступным року вярнуўся ў Каталёнію, выкладаў у музычнай школе ў Барсэлёне. У 1897 выступаў салістам у складзе Мадрыдзкага сымфанічнага аркестру.

З 1899 выступаў за мяжой — у Вялікабрытаніі, Францыі, Нідэрляндах, ЗША, Паўднёвай Амэрыцы.

У 1914 Казальс ажаніўся з амэрыканскай сьпявачкай С’юзэн Мэткальф.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фундацыя Паў Казальза
* Дыска- і бібліяграфія

Катэгорыя:Гішпанскія віялянчэлісты
Катэгорыя:Каталёнскія кампазытары
Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Выпускнікі Мадрыдзкай кансэрваторыі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэндрэлі
Катэгорыя:Памерлі ў Пуэрта-Рыка
Навум Цыпіс

**Наву́м Фро́імавіч Цы́піс** (6 траўня 1935, Казятын, Віньніцкая вобласьць — 2014, Брэмэн, Нямеччына) — беларускі пісьменьнік і журналіст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Скончыў Курскі пэдагагічны інстытут (1960). Жыў у Менску, выкладаў у прафтэхвучэльні (1961-88), быў супрацоўнікам бюлетэню «За бясьпеку руху» (1988-90). Быў сябрам Саюза беларускіх пісьменьнікаў (1994) і Беларускага ПЭН-цэнтру. Пісаў на беларускай і расейскай мовах.

Апошнія дзесяцігодзьдзі жыў у Нямеччыне.

## Творы
Друкавацца пачаў у 1960-х.

Аўтар кніг «Приговор» (1976), «Где-то есть город» (1979), «Старые дороги» (1984), «Неба Марка Галая», «Балканская рама» (1988), «Иду и возвращаюсь» (2003), «Приближение» (2007).

## Літаратура
* Цыпіс Н. Палёт да зямлі [Пра творчасць пісьменніка-фантаста У.Шыціка] // Маладосць. Мінск. 1989. № 9. С. 168—173.

## Вонкавыя спасылкі
* Літаратурная аўтабіяграфія 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казятыне
Катэгорыя:Памерлі ў Брэмэне
Пячоры Агцелецкага і Славацкага карстаў

**Пячоры Агтэлецкага і Славацкага карстаў** (, , ) — пячоры Агтэлецкага і Славацкага карстаў на мяжы Вугоршчыны і Славаччыны, унесеныя ў сьпіс Сусьветнае спадчыны ў 1995 року. У 2000 року аб’ект дапоўнены Добшынскай лядовай пячорай.

## Сьпіс
Агулам на азначанай тэрыторыі знаходзіцца болей за 1300 пячораў, больш за 1000 зь якіх — на тэрыторыі Славацкай рэспублікі. У сьпіс Сусьветнае спадчыны трапілі толькі найбольш характэрныя зь іх.

* Пячорны комплект Баралда — Доміца
* Гомбасецкая пячора
* Сіліцкая лядовая пячора
* Добшынская лядовая пячора
* Охцінская араганітавая пячора
* Ясаўская пячора

## Вонкавыя спасылкі

* Дакумэнтацыя па намінаваньні

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Вугоршчыне
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Вугоршчыне
Катэгорыя:Пячоры Вугоршчыны
Катэгорыя:Пячоры Славаччыны
Руслан Капанцоў

**Руслан Капанцоў** (нарадзіўся 12 траўня 1981 году) — беларускі футбаліст, брамнік клюбу «Горкі».

## Кар’ера
### Клюбная
Гуляў у розных клюбах, пераважна ў магілёўскім «Дняпро». З клюбам атрымаў бронзавы мэдаль чэмпіянату 2009 году, а на наступны год пасьпяхова гуляў у Лізе Эўропы. У студзені 2011 году перайшоў у бабруйскую «Белшыну». Па заканчэньні сэзону 2012 году пакінуў каманду. Першую палову 2013 году прапусьціў, аднаўляючыся ад траўмы. У верасьні 2013 году дзеля падтрыманьня формы стаў гульцом пінскай «Хвалі», дзе атрымаў гульнявую практыку.

У студзені 2014 году падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам», але не згуляў ні ў адным афіцыйным матчы за клюб. Быў другім брамнікам каманды пасьля Артура Катэнкі. У траўні 2014 году атрымаў траўму і наагул перастаў трапляць у заяўку салігорскага клюбу. У ліпені пакінуў клюб. У лютым 2015 году падпісаў кантракт з магілёўскім «Дняпром», які паводле вынікаў сэзону 2014 году выбыў у Першую лігу. У складзе «Дняпра» чаргаваў месца ў браме Уладзімерам Журавым. У лютым 2016 году падоўжыў кантракт з магіляўчанамі. У сэзоне 2016 году саступіў месца ў асноўным складзе маладому Паўлу Паўлючэнку, толькі ў канцы сэзону стаў часьцей трапляць у склад. У сэзоне 2017 быў другім брамнікам каманды пасьля Ігара Даўгялы. 

У студзені 2018 году па заканчэньні кантракту пакінуў магілёўскі клюб і неўзабаве стаў гульцом «Белшыны». У першай палове сэзону 2018 году быў асноўным брамнікам, але пазьней пачаў часьцей заставацца на лаўцы запасных. Па заканчэньні сэзону 2018 году пкінуў бабруйскі клюб. З 2019 году вступае за клюб «Горкі».

### Міжнародная
Мае на сваім рахунку матчы ў складзе зборнай Беларусі (да 21 году).

## Дасягненьні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2009

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хваля» Пінск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Горкі»
Этыльхлярыд

**Этыльхляры́д**, **хлёрэта́н**, **хлё́рысты эты́ль**, C2H5Cl — арганічнае злучэньне, хлёрвытворнае этану.

## Уласьцівасьці
Бясколерны гаручы газ. Малекулярная маса 64,51 а. а. м. Тэмпэратура плаўленьня -138,7 °С, тэмпэратура кіпеньня 12,27 °С. Шчыльнасьць 0,9028 г/см³ (пры тэмпэратуры 15 °C). З вадой утварае азэатропную сумесь. Добра раствараецца ў арганічных растваральніках.

## Атрыманьне
Этыльхлярыд атрымліваюць гідрахляраваньнем этылену, узаемадзеяньнем этылявага сьпірту з салянай кісьляй і хляраваньнем этану.

## Выкарыстаньне
Этыльхлярыд выкарыстоўваецца ў вытворчасьці этыльцэлюлёзы і крэмнарганічных злучэньняў, у якасьці растваральніку тлушчаў, аліваў, прыродных смолаў. Таксама выкарыстоўваецца ў мэдыцыне ў якасьці сродку вонкавага наркозу пад назвай *хлёрэтыль*.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* Этыльхлярыд, Вяілкая Савецкая Энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Арганічныя злучэньні
Катэгорыя:Злучэньні хлёру
Жуанот Мартурэль

**Жуанот Мартурэль** (, ; 1413, Гандыя каля Валенсіі — 1468) — валенсійскі рыцар, аўтар валенсійскамоўнага раману «Тырант Белы», апублікаванага ў 1490 року.

Раман апісвае прыгоды рыцара ў Бізантыі з адсылкай да рэальнае экспэдыцыі аддзелу каталёнскіх рыцараў. Мігель дэ Сэрвантэс у сваёй кнізе «Дон Кіхот» назваў «Тыранта Белага» найлепшым рыцарскім раманам.

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валенсіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1413 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1468 годзе
Катэгорыя:Валенсійскія літаратары
Катэгорыя:Рыцары
Правы сэктар

**«Пра́вы сэ́ктар»** ()&nbsp;— палітычная партыя, якая аб’ядноўвае актывістаў нізкі ўкраінскіх радыкальных арганізацыяў нацыяналістычнага ды скрайне правага кірункаў. Стаў вядомы пасьля свайго ўдзелу ў сутычках з падразьдзеламі МУС Украіны пад час Эўрамайдану ў Кіеве.

16 ліпеня 2014 году Яраш абвясьціў пра стварэньне «добраахвотніцкага ўкраінскага корпусу» на базе сілавога блёку «Правага сэктару» для ўдзелу сумесна з узброенымі сіламі Ўкраіны ў баявых дзеяньнях у вайне на ўсходзе Украіны. Першапачаткова належала да яго таксама Тактычная група «Беларусь».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Нацыяналістычныя арганізацыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:Эўрамайдан
Яўген Будзінас

**Яўген Дамінікавіч Будзінас** (18 лютага 1944, Масква — 4 кастрычніка 2007, Менск) — беларускі пісьменьнік і журналіст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і службоўцаў, у 1946 сям’я пераехала ў Вільню. Навучаўся ў школе працоўнай моладзі, з 9-е клясы адначасна працаваў лябарантам Віленскай радыётэхнічнай вучэльні (1960—1961). Навучаўся завочна ў радыётэхнічным інстытуце (сьпярша ў разанскім, пасьля ў менскім, які скончыў у 1972). Працаваў сьлесарам у Разані (1961—1962), мантэрам Менскага мескага аўтатрэсту (1963—1965), цесьляром, камісарам камсамольска-моладзевага аддзелу ў Цюменскай вобласьці, пасьля настаўнікам матэматыкі, расейскай мовы і літаратуры ў вечаровай школе пасёлку Сьветлы Цюменскай вобл. (1967—1968).

З 1968 на журналісцкай рабоце ў Менску — літаратурны супрацоўнік, загадчык аддзелу ў газэце *«Знамя юності»* (1968—1972), уласны карэспандэнт АПН (цяпер РІА «Навіны») ў УССР (1972—1975), карэспандэнт часопісу «Рабочая смена» (1975—1976), спэцыяльны карэспандэнт часопісу «Дружба народов» у ​​УССР і Прыбалтыцы (з 1982).

Чалец СП СССР (з 1986). Старшыня праўленьня выдавецтва *«Паліфакт. Ltd»*(1991—1997). Сябра рэдрады часопісу «Дружба народів».

Памёр 4 кастрычніка 2007 ў лякарні, дзе прабыў тыдзень. Пахаваны ў Дудутках. Мае дзьвюх дачок і сына.

## Дзейнасьць
Дэбютаваў нарысам у 1966 (часопіс «Нёман»). Пісаў расейскаю моваю. Аўтар кніг нарысаў і публіцыстыкы «Адзін практычны крок» (Масква, 1983), «Дом у сельскай мясцовасьці» (Масква, 1985), «Дзеючыя асобы» (1986), «Заўчасны канфлікт» (Масква, 1988), раману-дасьледаваньня «Прамежкавы чалавек» (1990), аўтабіяграфічных раманаў «Дурні» (Масква, 2001), «Давайце, дзяўчаткі» (Масква, 2007). Як публіцыст друкаваўся ў часопісах «Знамя» (1985, № 8), «Дружба народов».

Выдавец сэрыі «Итоги века».

У 1994 стварыў музэй «Дудуткі».

Ляўрэат прэміі Саюзу журналістаў СССР (1985).

## Літаратура
* 
* 
* *Чупринин С.* Новая Россия: мир литературы: Энциклопедический словарь-справочник: В 2 т. — СПб.: Пропаганда, 2003

## Вонкавыя спасылкі
* Хто ёсьць хто ў Беларусі 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Андрэй Саковіч (футбаліст)

**Андрэй Сяргеевіч Саковіч** ( 15 красавіка 1992 году) — беларускі футбаліст, брамнік рагачоўскага «Дняпра».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец футбольнага клюбу «Гомля». З 2008 году выступаў за дубль. У сэзоне 2010 году быў першым брамнікам фарм-клюбу «Гомель-2», які спаборнічаў у Другой лізе. З 2012 году стаў асноўным брамнікам дубля. Тады ж пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў за «Гомель» 12 ліпеня 2012 году ў матчы Лігі Эўропы супраць фарэрскага «Вікінгура» (4:0). 25 лістапада 2012 году згуляў свой першы матч у Найвышэйшай лізе супраць «Белшыны» (1:3).

З 2013 году зьнікнуў з асноўнага складу, толькі зрэдку трапляў на лаўку запасных, пераважна выступаючы за дубль. У выніку ў сьнежні 2014 году пакінуў гомельскі клюб. Аднак празь некаторы час «Гомель» пакінуў таксама асноўны брамнік Андрэй Клімовіч, і Саковіч вярнуўся ў каманду, у лютым 2015 падоўжыўшы кантракт. Сэзон 2015 году Андрэй пачаў у якасьці асноўнага брамніка «Гомля». З жніўня саступіў месца ў асноўным складзе Алегу Кавалёву, але ў кастрычніку вярнуў месца ў старце. Пасьля вылету «Гомля» ў Першую лігу застаўся ў камандзе, але ў сэзоне 2016 году не зьяўляўся на полі. У жніўні 2016 году, скасаваўшы кантракт з «Гомлем», стаў гульцом «Ліды», дзе стаў галоўным брамнікам. Па заканчэньні сэзону ў сьнежні 2016 году пакінуў лідзкі клюб.

У студзені 2017 году падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам», які ачольваў былы трэнэр «Гомля» Алег Кубараў. Аднак ужо ў сакавіку 2017 году пакінуў «Шахцёр», гэтак і не згуляўшы за яго ў афіцыйных матчах, і неўзабаве далучыўся да «Белшыны». У складзе бабруйскага клюба стаў асноўным брамнікам. Па заканчэньні сэзону ў сьнежні 2017 году пакінуў «Белшыну». У студзені 2018 году стаў гульцом жыткавіцкага ЮАС. Быў першым брамнікам жыткавіцкага клюбу. У сакавіку 2019 году скасаваў кантракт з ЮАС і неўзабаве далучыўся да наваполацкага «Нафтану», дзе чаргаваўся ў складзе зь Яўгенам Грэмзам.

У студзені 2020 году далучыўся да рэчыцкага «Спадарожніка». Аднак, ня здолеў замацавацца ў складзе, згуляўшы толькі ў адным матчы — 6 чэрвеня супраць «Асіпавічаў» у Кубку Беларусі. У ліпені 2020 году скасаваў кантракт з клюбам і неўзабаве далучыўся да «Гарадзеі», дзе стаў другім брамнікам, тройчы згуляў за каманду ў Найвышэйшай лізе і адзін раз у Кубку Беларусі. У сакавіку 2021 году стаў гульцом гомельскага «Паперпрама», дзе быў асноўным брамнікам у Другой лізе. У сакавіку 2023 году падоўжыў пагадненьне з клюбам, але ў студзені 2024 году зышоў з каманды.

### Міжнародная
У 2012—2013 гадах прыцягваўся да зборнай Беларусі (да 21 году), але пераважна заставаўся на лаўцы запасных. Адзіны раз выйшаў на поле 14 жніўня 2012 году ў матчы супраць зборнай Чарнагорыі на турніры памяці Валера Лабаноўскага ў Кіеве.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ліда»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу ЮАС Жыткавічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нафтан» Наваполацак
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Паперпрам» Гомель
Андрэй Шчарбакоў

**Андрэй Шчарбакоў** (31 студзеня 1991 году — 17 сьнежня 2018 году) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера
Выхаванец віцебскага футболу, прынамсі гуляў за дубль «Віцебску». У канцы 2010 году перайшоў у БАТЭ, дзе зьяўляўся рэзэрвовым брамнікам і гуляў у асноўным за дубль.

У лютым 2013 году вярнуўся ў «Віцебск» на правах арэнды, але ў жніўні 2013 году перайшоў у «Слуцак». Хутка стаў асноўным брамнікам «Слуцку» і дапамог гэтаму клюбу перамагчы ў Першай лізе. У студзені 2014 году быў аддадзены барысаўскім БАТЭ ў арэнду «Белшыне» да канца сэзону. У першай палове сэзону 2014 году чаргаваўся на пазыцыі брамніка з Антонам Кавалеўскім, а ўлетку 2014 году, пасьля прыходу ў каманду Дзьмітра Гушчанкі, стаў другім брамнікам і перастаў зьяўляцца ў асноўным складзе.

У студзені 2015 году быў адпраўлены ў арэнду ў берасьцейскае «Дынама». Але ў лютым у Берасьці зьявіўся былы брамнік мясцовага клюбу Валеры Фамічоў, канкурэнцыю зь якім Шчарбакоў ня вытрымаў і пакінуў «Дынама». У сакавіку 2015 году, па заканчэньні кантракту з БАТЭ, зноў накіраваўся ў «Белшыну». У сэзоне 2015 году заставаўся другім брамнікам бабруйскага клюбу пасьля Барыса Панкратава. У студзені 2016 году перайшоў у клюб «Віцебск», дзе стаў другім брамнікам пасьля Гушчанкі. Сэзон 2018 году, як і папярэднія, пачынаў другім брамнікам, аднак 29 красавіка ў матчы супраць «Смалявічаў» Гушчанка атрымаў чырвоную картку і быў дыскваліфікаваны на пяць матчаў. У выніку Шчарбакоў заняў месца ў браме і здолеў замацавацца ў складзе, не саступіўшы месца ў складзе Гушчанку нават пасьля адбыцьця ім дыскаліфікацыі.

Загінуў у аўтамабільнай катастрофе 17 сьнежня 2018 году разам з жонкай і 6-гадовым сынам. Трохгадовы сын футбаліста выжыў і трапіў у бальніцу.

### Міжнародная
Трапіў на Алімпійскія гульні 2012 году ў Лёндане, але ані разу не зьявіўся на полі. У 2011—2012 гадах быў асноўным брамнікам моладзевай зборнай Беларусі.

## Дасягненьні
* Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў: 2012

## Статыстыка

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
М@rt.кантакт

«**М@rt.кантакт**» — міжнародны тэатральны форум, што ладзіцца ў Магілёве штосакавік з (22 сакавіка) 2006 году Магілёўскім абласным выканаўчым камітэтам.

Галоўнай узнагародай тэатральнага форуму была «Залатая маска».

## Пераможцы

## Крыніцы

Катэгорыя:Фэсты
Катэгорыя:Культура Магілёва
Катэгорыя:Тэатар
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Gogol Bordello

**Gogol Bordello** () — шматнацыянальны гурт, заснаваны ў 1999 року ў Нью-Ёрку ўкраінскім эмігрантам Яўгенам Гудзем. У склад гурту ўваходзяць выхадцы з Украіны і Расеі, а таксама Ізраілю. Стыль гурту спалучае цыганскую музыку з панкам, дабам і кабарэ ў суправаджэньні акардэону, скрыпкі, ударных, электрагітараў. Вядомы сваімі тэатралізаванымі пастаноўкамі канцэртаў, якія зьяўляюцца сумесьсю карнавалу і камэдыі.

Першапачаткова гурт называўся «Гудзь і Бэла Бартакі», але Яўген Гудзь канстатаваў, што «ніхто ў ЗША ня будзе ведаць, кім да пекла быў Бэла Бартак». Таму назва была складзеная зь імя Гогаля й італьянскага слова «бардэльлё», што азначае бардэль.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на last.fm
* 

Катэгорыя:Панк-рок гурты ЗША
Катэгорыя:Фолк-рок гурты‎
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1999 годзе‎
Андрэй Кіска

**Андрэ́й Кі́ска** (; нарадзіўся 2 лютага 1963, Попрад, ЧССР) — прэзыдэнт Славаччыны (з 2014), славацкі прадпрымальнік, мэцэнат. Мэнэджар року-2006, ляўрэат прэміі «Крышталёвае крыло» за філянтрапію (2011).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Попрадзе ў сям’і настаўнікаў. Скончыў электратэхнічны факультэт Браціслаўскага тэхнічнага ўнівэрсытэту са званьнем інжынэра-мікраэлектроніка. Працаваў праектантам у Попрадзе. У 1990 року зьехаў у Злучаныя Штаты, дзе працаваў на будоўлі, помпавай станцыі і ў рэстаране хуткага харчаваньня.

Неўзабаве інвэставаў увесь заробак у акцыі амэрыканскай брокерскай кампаніі, якая дзейнічала на таварнай біржы. Праз тры тыдні яна, аднак, збанкрутавала. Паводле ўласнага прызнаньня, ягоны побыт у ЗША вызначыў будучую кар’еру: *«З Амэрыкі я вярнуўся зь непахісным намерам займацца прадпрымальніцтвам»*.

Андрэй Кіска вярнуўся на радзіму ў сьнежні 1991. У сакавіку 1992 разам з братам Яраславам і стрыем Быстрыкам заснаваў у Кежмарку таварыства з абмежаванай адказнасьцю «Triangle group international», якое дзейнічала як філія аднайменнай кампаніі з Паўночнае Караліны, належнай іхнім сябрам. Фірма валодала сеткаю ювэлірных майстэрняў у Славаччыне і мела філію ў Остраве. Пасьля няўдачы з вырабам уласных залатых упрыгажэньняў яна занялася закупкай іх у славацкіх і чэскіх вытворцаў і перапродажам у&nbsp;Злучаных Штатах. З гэтаю мэтай у ЗША яны заснавалі кампанію «Eurogold», якая, аднак, ня вытрымала канкурэнцыі.

8 кастрычніка 1996 прадпрымальнікі заснавалі ТАА «TatraCredit», якая займалася набыцьцём бытавой электронікі непасрэдна ад вытворцы, пасьля прадаючы яе пакупнікам у растэрміноўку. Пазьней асартымэнт таксама пашырыўся на мэблю, спартовыя тавары, цацкі і да т. п. У 1999 Кіскі заснавалі акцыянэрнае таварыства «Quatro», якое прапаноўвала афармленьне растэрміноўкі непасрэдна ў крамах. Як зазначыў Андрэй Кіска: «Гэта тыповая амэрыканская мадэль, калі вы валодаеце пасьпяховаю фірмаю і самі ствараеце ёй канкурэнцыю»*.

Сетка зьвязаных фірмаў «TatraCredit» і «Quatro» паступова дапоўнілася акцыянэрным таварыствам «Slovenská požičovňa», *Q — CAR'' і «Slovenské kreditné karty», дзякуючы чаму стала найбуйнейшай у Славаччыне крэдытнай фірмай з прыкладна 400&nbsp;000 кліентаў. У сьнежні 2004 пяць гэтых кампаніяў набыў Усеагульны крэдытны банк ды ўлучыў іх у структуру холдынгавае кампаніі «Consumer Finance Holding».

У 2006 року Андрэй Кіска разам з былым калегам і заснавальнікам рэклямнае агенцыі Ігарам Бросманам заснаваў некамэрцыйную арганізацыю «Добры анёл». У 2011 атрымаў узнагароду «Крышталёвае крыло» за філянтрапію.

У 2014 року перамог на прэзыдэнцкіх выбарах, у другім туры набраўшы 59,38&nbsp;% галасоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Жыцьцяпіс

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Попрадзе
Катэгорыя:Славацкія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Філянтропы
Катэгорыя:Прэзыдэнты Славаччыны
Асемяненьне

**Асемяненьне** — забесьпячэньне сустрэчы плоцевых вузаў (яек і жыўчыкаў) жывёлаў дзеля апладненьня, што дасягаецца пры ўмове адначаснага высьпяваньня гамэтаў абедзьвюх плоцяў.

## Віды
* *Вонкавае*. У большасьці жывёлаў, што жывуць або размнажаюцца ў вадзе (колцавыя чарвякі, двухстворкавыя мяккуны, іголкаваскурыя, , , кругларотыя, большасьць рыб, бясхвостыя земнаводныя).
* *Унутранае*. У некаторых  і пераважнай большасьці  ( і круглыя чарвякі, многія чэлясаногія і мяккуны, большасьць хрыбетных — акулы, хімэры і некаторыя касьцістыя рыбы, вышэйшыя хрыбетныя).
* *Прамежкавае* (вонкава-ўнутранае). Пры ім самец выдаляе кнуру (у выглядзе кропляў семявой вадкасьці або ) у зьнешняе асяродзьдзе, на , дзе яе захоплівае саміца. Сустракаецца ў многіх ніжэйшых чэлясаногіх, што жывуць у вадзе, і хвастатых земнаводных.
* **. Выкарыстоўваецца пры разьвядзеньні рыбы і жывёлаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Плоцевае размнажэньне
Катэгорыя:Жыцьцё
Катэгорыя:Сэксуальнасьць
Катэгорыя:Сэкс
Катэгорыя:Эталёгія
Катэгорыя:Сысуны
Дзьмітры Лянцэвіч

**Дзьмітры Лянцэвіч** ( 20 чэрвеня 1983 году) — колішні беларускі футбаліст, абаронца. У 2006—2010 гадах правёў 15 гульняў за нацыянальную зборную Беларусі. Галоўны трэнэр жодзінскага «Тарпэда-БелАЗ».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец лідзкага футболу, дзе першым трэнэрам гульца стаў Іван Дубатоўка. Пасьля Рэспублікай вучэльні алімпійскай рэзэрвы далучыўся да менскага «Дынама», зь якім у сэзоне 2004 году стаў чэмпіёнам краіны. Пасьля спаборнічаў у клюбах Расеі, Украіны і Чэхіі. У студзені 2014 году вярнуўся на радзіму, склаўшы дамову з сталічным «Менскам», які пакінуў у сьнежні 2014 году па сканчэньні кантракту і скончыў гульнявую кар’еру.

### Трэнэрская
Па завяршэньні кар’еры ў траўні 2016 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб зборнай Беларусі да 16 гадоў. У 2020 году далучыўся да структуры сталічнага «Дынама». У лютым 2021 года пакінуў менскі клюб, скасаваўшы кантракт на ўзаемную згоду бакоў. Зрэшты, у студзені 2022 году Лянцэвіч вярнуўся ў клюб, дзе спачатку ачоліў дублюючы склад каманды. У 2024 годзе з фармаваньне з рэзэрвовай каманды клюбу «Дынама-2», дзеля выступаў у Першай лізе, стаў галоўным трэнэрам гэтай каманды. У пачатку 2025 года пакінуў працу з рэзэрвістамі. 13 жніўня 2025 году ўвайшоў у абноўлены трэнэрскі штаб менскага «Дынама», стаўшы памочнікам выконваючага абавязкі галоўнага трэнэра Аляксандра Паўлава. У канцы году быў прызначаны на пасаду галоўнага трэнэра жодзінскага «Тарпэда-БелАЗ».

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2004
* Срэбраны прызэр чэмпіянат Беларусі: 2005
* Бронзавы прызэр чэмпіянат Беларусі: 2003
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2003

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Менску»
* Статыстка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу РВАР Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Масква
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Ігар Макараў

**Ігар Макараў** ( 26 лютага 1985 году) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
У 2011 годзе прыяднаўся да першалігавага «Слуцку», дзе быў ключавым футбалістам каманды. Тым ня менш, у сэзоне 2014 году, калі «Слуцак» аформіў выхад у Найвышэйшую лігу, выпаў з асноўнага складу. У студзені 2014 году падпісаў кантракт на адзін год з клюбам «Менск». У красавіку 2015 году перайшоў у «Гарадзею». У 2016 годзе выступаў за клюб «Прамень», дзе за сэзон вызначыўся чатырма галамі. У пачатку 2017 году выступаў за клюб «Нёман-Агра». З жніўня 2017 году выступаў за «Маладэчна-ДЮСШ-4». У 2018 годзе выступаў за клюб «Крумкачы». У першай палове 2019 году выступаў за клюб «Слонім-2017». У ліпені 2019 году перайшоў у клюб «Ліда». Апошнім клюбам гульца стала мар’інагорская «Вікторыя».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гарадзеі»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Віцебск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Слуцак»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў (2019)
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нёман-Агра» Стоўпцы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крумкачы» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Слонім-2017»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ліда»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Макслайн» Віцебск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Вікторыя» Мар’іна Горка
Юкіё Місыма

**Юкіё Місыма**  (сапр. Хіраока Кімітакэ; 14 студзеня 1925 — 25 лістапада 1970) — японскі пісьменьнік, драматург.

## Біяграфія
Скончыў гімназію, Такійскі ўнівэрсытэт. Аўтар 40 раманаў, 18 п’ес, шматлікіх апавяданьняў, эсэ й публіцыстычных твораў. Сярод яго найлепшых раманаў — «Споведзь маскі» (1948), «Залаты храм» (1956), «Вясеньні сьнег» (1968), «Храм Сьвітаньня» (1970) і іншыя. Вядомы таксама як рэжысэр, актор тэатру й кіно, дырыгент сымфанічнага аркестру, фатограф, спартовец (у сфэры бодыбілдынгу, каратэ). Глыбінныя вытокі сваёй творчасьці бачыў у сублімацыі сваіх агрэсіўных, разбуральных схільнасьцей і імпульсаў. Ягоныя творы перакладзены на многія мовы сьвету, неаднаразова экранізаваліся, ставіліся на тэатральнай сцэне. Для ягонай творчай манеры характэрны глыбокі псыхалягізм, парадаксальныя разважаньні й думкі, шакуючыя сюжэты й паводзіны пэрсанажаў, віртуознасьць стылю, спалучэньне традыцыяў эўрапейскага мадэрнізму й традыцыйных японскіх мастацкіх каштоўнасьцей. Скончыў жыцьцё самагубствам у форме традыцыйнага рытуалу японскіх самураяў (харакіры) пасьля няўдалай спробы манархічнага ваеннага перавароту.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Японскія літаратары
Катэгорыя:Японскія драматургі
Дзэамі Матакіё

**Дзэамі Матакіё** (; каля 1363 — каля 1443) — японскі актор тэатру й драматург. Творчасьць зьвязана з тэатрам Но. Для гэтага тэатру Дзэамі пісаў п’есы, і менавіта для гэтага тэатру ім была распрацавана тэорыя тэатральнага мастацтва. Зь дзяцінства выяўляў схільнасьць да тэатральнага мастацтва. Ягоны бацька — Канамі Кіецугу (1333—1384) быў заснавальнікам тэатру Но ў тым выглядзе, у якім ён вядомы на сёньня.

У гонар Дзэамі названы кратар на Мэркурыі. У 1963 годзе амэрыканскі кампазытар Элан Гованэс, які бываў у Японіі й захапляўся тэатрам Но, напісаў «Разважаньне пра Дзэамі» для аркестру.

## Крыніцы

Катэгорыя:Японскія філёзафы
Катэгорыя:Японскія літаратары
Мэнандр

**Мэнандр** (; каля 342 да н. э., Атэны — каля 291 да н. э.) — старажытнагрэцкі паэт.

Прадстаўнік гэтак званай новай атычнай, ці сямейна-бытавой, камэдыі. Напісаў больш за 100 твораў. Некаторыя зь іх былі вядомы праз рымскіх пераймальнікаў Пляўта й Тэрэнцыюса. Арыгіналы выяўлены й апублікаваны ў XX стагодзьдзі: поўны тэкст камэдыі «Сугнэй», амаль цалкам «Саміянка», першая палова камэдыі «Шчыт», вялікія эпізоды з камэдыяў «Трацейскі суд», «Адрэзаная каса», фрагмэнты з «Сыкіёнца» і «Ненавіснага». Узбагаціў традыцыйныя камэдыйныя тыпы новымі, індывідуальнымі рысамі. 3 гуманістычных пазыцыяў у духу этыкі філёзафа Эпікура разглядаў маральныя праблемы, пытаньні быту, сям’і, чалавечых адносінаў. Адметныя дасьціпным сюжэтам, тонкім гумарам, вытанчаным стылем, яго камэдыі паўплывалі на творчасьць Пэдра Кальдэрона дэ ля Баркі, Лёпэ дэ Вэгі, Ўільяма Шэксьпіру, Мальера, Карлё Гальдоні.

## Беларускі пераклад
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Малюковіч, С. Дз.  Менандр.  // 

## Вонкавыя спасылкі

* Мэнандр

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Атэнах
Катэгорыя:Старажытнагрэцкія паэты
Катэгорыя:Старажытнагрэцкія драматургі
Уладзіслаў Касмынін

**Уладзіслаў Касмынін** ( 17 студзеня 1990 году) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Распачаў кар’еру ў складзе наваполацкага «Нафтану», дзе гуляў за дубль. У сэзоне 2008 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе. З 2010 году на правах арэнды выступаў у Першай лізе за «Полацак», «Хвалю» і «Граніт». Перад сэзонам 2014 году вярнуўся ў склад «Нафтану». Пачаў выступаць на пазыцыі апорнага паўабаронцы, але ня здолеў замацавацца ў асноўным складзе. У жніўні 2014 году зноў быў аддадзены ў арэнду ў Першую лігу, на гэты раз у «Віцебск», якому дапамог выйсьці ў вышэйшы дывізіён.

У сэзоне 2015 году зноў вярнуўся ў «Нафтан», стаў пераважна выходзіць на замену. У сьнежні 2015 году пакінуў наваполацкі клюб, і ў лютым 2016 году пасьля прагляду стаў гульцом «Граніта». У ліпені 2016 году празь фінансавыя праблемы «Граніта» перайшоў у гарадзенскі «Нёман», дзе таксама замацаваўся ў цэнтры абароны. У студзені 2017 году падпісаў кантракт з узбэцкім клюбам «Алмалык», які на наступны год зьмяніў назву на АГМК. Разам з клюбам стаў уладальнікам Кубка Ўзбэкістану, а ў сэзоне 2017 году з шасьцю галамі быў найлепшым бамбардзірам каманды.

У лютым 2019 году перайшоў у казаскі клюб «Акжэтпэс» з Какшатаў, аднак ужо ў ліпені пакінуў яго і неўзабаве вярнуўся ў АГМК, дзе гуляў да канца сэзону 2019 году. Другую палову 2020 году правёў у складзе «Кызылкума». У лютым 2021 году стаў гульцом наманганскага «Наўбахора», аднак ужо праз тыдзень перайшоў у «Турон». Трывала гуляў у пачатковым складзе каманды. Паводле вынікаў сэзона 2021 году «Турон» страціў месца ў Супэрлізе, і ў сьнежні 2021 году абаронца пакінуў клюб. У сакавіку 2022 году стаў гульцом чэмпіёна Таджыкістану «Істыклола». Разам з клюбам выйграў чэмпіянат, Кубак і Супэркубак Таджыкістану.

У студзені 2023 году ўзмоцніў склад узбэцкага «Мэталюрга». У жніўні 2023 году перайшоў у казаскі «Мактаарал», аднак гэтак і не выйшаў на поле ў ягоным складзе. У лютым 2024 году вярнуўся ў Беларусь, стаўшы гульцом гарадзенскага «Нёмана». Пасьля сэзону скончыў кар’еру, вярнуўшыся жыць у Ташкент.

## Дасягненьні
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2024
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2024
* Уладальнік Кубка Ўзбэкістану: 2018
* Чэмпіён Таджыкістану: 2022
* Уладальнік Кубка Таджыкістану: 2022
* Уладальнік Супэркубка Таджыкістану: 2022

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты