open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шырвані Басаеў

**Шырвані Салманавіч Басаеў** (, ; 11 чэрвеня 1969, Відэна, Чачэнія — 27 кастрычніка 2000, Грозны) — чачэнскі грамадзкі дзяяч, генэрал. Малодшы брат Шаміля Басаева. Прымаў чынны ўдзел у Першай і Другой чачэнскіх войнах.

## Асноўныя падзеі жыцьця
Нарадзіўся 11 чэрвеня 1969 г..
* У 1994 годзе стаў начальнікам збройнага аддзелу па асобных справах.
* 27 лістапада 1995 году быў прызначаны Дж. Дудаевым кіраўніком Відэнскай акругі.
* У 1995—1996 гадах удзельнічаў у таемных перамовах ураду Ічкерыі з Расеяй, дзе спрабавалі дагаварыцца з Расеяй аб вывадзе войскаў з Ічкерыі.
* У лютым 1996 году ў Відэнскай акрузе займаўся арганізацыяй народных вулічных вечаў і шэсьцяў, дзе простыя людзі патрабавалі вываду войскаў Расеяй з Ічкерыі.
* Увесь 1996 год арганізоўваў дробныя нафтаперапрацоўчыя заводы на ўсходзе й поўдні Ічкерыі.
* У студзені-лютым 1998 году вёў перамовы са Стаўрапольскім краем Расеі аб абмене нафты з Чачэніі на электраэнэргію са Стаўрапольскага краю, што яму ўдалося.
* 15 студзеня 1998 году прызначаны Асланам Масхадавым на пасаду старшыні дзяржаўнай рады па паліве й электраэнэргетыцы ва ўрадзе Ічкерыі.
* Быў старшынём нафтаперапрацоўчага прадпрыемства «ЮНКА».
* З пачаткам Другой расейска-чачэнскай вайны прымаў чынны ўдзел у ёй. У 1999 годзе зьявіліся ілжывыя зьвесткі пра ягоную гібель, якія былі абвергнутыя.
* Паводле паведамленьняў расейскіх СМІ, 27 кастрычніка 2000 году быў паранены ў Грозным расейскімі вайскоўцамі, ад чаго памёр. Месца пахаваньня невядомае. У той жа час існуе меркаваньне, што ён жывы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой расейска-чачэнскай вайны
Руслан Гелаеў

**Русла́н Гела́еў** (*Хамза́т Гелаеў*; 16 красавіка 1964 году, вёска Камсамольскае, Урус-Мартанаўскі раён, Чачэнія — 28 лютага 2004 году, Бежта, Дагестан) — грамадзкі і вайсковы дзяяч Чачэнскай рэспублікі Ічкерыя. Ваяваў у Абхазіі, прымаў удзел у Першай і Другой чачэнскай вайне. Брыгадны генэрал Ічкерыі.

## Асноўныя падзеі ў жыцьці
* У 1992—1993 гадах ваяваў разам з Шамілём Басаевым у Абхазіі супраць Грузіі.
* У 1993—1994 гадах кіраваў адным з самых моцных вайсковых аддзелаў чачэнскага войска, якая ахоўвала нафтаапрацоўчыя заводы Ічкерыі.
* У 1995 годзе асабіста забіў палонных расейскіх лётчыкаў, якія бамбілі Шатой.
* 27 траўня 1995 году ваяры аддзела Р. Гелаева расстралялі ў вёсцы Харсены падпалкоўніка Ўладзімера Зраднага й старэйшага лейтэнанта Юрыя Галкіна.
* У 1995—1996 гадах кіраваў паўднёва-заходнімі фронтам войскаў Ічкерыі.
* 14 сьнежня 1995 году ўчыніў напад на Ўрус-Мартан.
* Люты — сакавік 1996 году ўдзельнічаў у абароне Бамуту.
* У сакавіку 1996 году ўчыніў напад на Грозны, які цягнуўся тры дні.
* Вясной-летам 1996 году ваяваў на захадзе Ічкерыі.
* Пасьля заканчэньня Першай расейска-чачэнскай вайны паехаў у Мэку ў якасьці паломніка, дзе зьмяніў імя Руслан на Хамзат.
* Пры падтрымцы Салмана Радуева стварыў грамаду «Рух народных сілаў».
* З красавіка 1997 году намесьнік прэм’ер-міністра Ічкерыі.
* Са студзеня 1998 году міністар абароны Ічкерыі.
* 14 чэрвеня 1999 году ўзначаліў унутранае войска Ічкерыі (шарыяцкае войска).
* 28 ліпеня 1999 году прызначаны першым намесьнікам прэм’ер-міністра, адказваў за вайсковыя пытаньні ва ўрадзе Ічкерыі.
* Пасьля пачатку Другой расейска-чачэнскай вайны прызначаны кіраўніком паўночна-заходнім кірункам абароны Ічкерыі, потым паўднёва-заходняй часткай абароны места Грозны, а потым стаў начальнікам абароны ўсяго места Грозны.
* У сакавіку 2000 году ваяваў у вёсцы Камсамольскае.
* У канцы 2000 году пайшлі чуткі, што Р. Гелаеў шукае спосабу пераходу на расейскі бок.
* З канца 2000 году знаходзіўся ў Грузію, дзе ў 2001 годзе ваяваў на баку Грузіі супраць Абхазіі.
* У верасьні 2002 году пад ціскам Расеі Грузія прымусіла Гелаева і разам зь ім іншых чачэнскіх ваяроў пакінуць Грузію. Яны ўварваліся на тэрыторыю Расеі праз Інгушэтыю.
* Зь верасьня 2002 году па люты 2004 году знаходзіўся на поўдні Ічкерыі.
* 28 лютага 2004 году быў забіты расейскімі памежнікамі пры спробе перайсьці ў Грузію.

## Адукацыя й сям’я
Закончыў тры клясы вясковае школы. Меў тры судзімасьці. Жаніўся з расейкай Ларысай Губкінай. Ад яе меў сына Рустама, які загінуў у Сырыі ў 2012 годзе.

Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой расейска-чачэнскай вайны
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Шаміль

**Шамі́ль ** (26 чэрвеня 1797, вёска Гімры, цяпер Унцукульскі раён, Дагестан — 4 лютага 1871, Мэдына, цяпер у Саудаўскай Арабіі) — правадыр жыхароў Каўказу Паўночна-каўкаскага імамства. Аварец. Ваяваў з Расеяй з 1834 па 1859 гады. Быў ярым праціўнікам Расеі. За яго праўленьне імамства дасягнула найбольшага росквіту, як культурнага так і вайсковага. Вельмі шануецца сёньня жыхарамі Каўказу. У 1859 годзе быў узяты ў палон расейскімі войскамі. Жыў у Калузе, а потым у Кіеве. У 1871 годзе цар Мікалай I дазволіў паехаць у Мэку, а потым у Мэдыну для паломніцтва. Памёр у Мэдыне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Каўказу
Катэгорыя:Асобы Чачэніі
Ноч музэяў

**Ноч музэ́яў** () — міжнародная культурніцкая імпрэза, падчас якое музэі й іншыя культурніцкія ўстановы супольна дамаўляюцца працаваць да позьняе ночы або нават да наступнага ранку. Звычайна прымяркоўваецца да Сусьветнага дню музэяў. Асноўная мэта акцыі — паказаць рэсурсы, мажлівасьці, патэнцыял сучасных музэяў, завабіць да сябе моладзь. Звычайна арганізатары ладзяць адмысловыя акцыі, канцэрты, пачастункі, майстроўні, сцэнкі, выстаўляюць на прагляд раней недаступныя экспанаты.

Першая Ноч музэяў адбылася ў Бэрліне ў 1997 року. Ідэя была ўспрынятая вельмі станоўча, і з таго часу да акцыі далучылася вялізарная колькасьць інстытуцыяў у 120 іншых местах Эўропы, а таксама нават у Аргентыне і на Філіпінах.

## Беларусь
18 траўня 2012 году ў акцыі «Ноч музэяў» удзельнічалі 108 музэяў Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Міжнародны дзень музэяў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэкордная ноч музэяў у Маскве 

Катэгорыя:Культурніцкія падзеі
Катэгорыя:Фэсты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Скрайні нападнік (хакей)

**Скра́йні напа́днік** у хакеі — атакуючы гулец, асноўнай гульнявой зонай якога на пляцоўцы зьяўляецца зьнешняя. Звычайна яны дзейнічаюць на флянгу цэнтральнага форварда. Першапачаткова скрайнімі называлі нападнікаў, якія перамяшчаліся ўздоўж бакоў пляцоўкі; у цяперашні час скрайнія могуць выконваць розныя функцыі — забіваць, замінаць апанэнтам, альбо рухацца ўздоўж бартоў і ў кутах. Звычайна яны большыя за цэнтральных нападнікаў ды меншыя за абаронцаў.

У залежнасьці ад флянгу, на якім пераважна гуляе хакеіст, яго называюць «левым скрайнім» або «правым скрайнім».

Катэгорыя:Хакеісты паводле пазыцыяў
Катэгорыя:Хакейная тэрміналёгія
Паўднёва-заходнебрыцкія мовы

**Паўднёва-захо́днебры́цкія мовы** — падгрупа роднасных моваў у складзе брыцкае групы кельцкае галіны індаэўрапейскае сям’і моваў, распаўсюджаныя ў Брэтаніі й Корнўале (захад Францыі й Вялікабрытаніі адпаведна). Паходзяць ад прабрыцкае мовы, якая ў гістарычныя часы была распаўсюджанай амаль па ўсёй Брытаніі, і, такім чынам, маюць блізкія генэтычныя сувязі з валійскай і кумбрыйскай мовамі. Складаецца з корнскай і брэтонскай моваў.

Лічыцца, што гісторыя паўднёва-заходнебрыцкіх моваў як асобных моваў пачынаецца з часу раньняга Сярэднявечча, у пэрыяд найранейшых пісьмовых фіксацыяў, хутчэй за ўсё, структурна ўяўлялі сабою адзіную мову.

Самая раньняя стадыя існаваньня моваў, вядомая ў літаратуры як *прымітыўная корнская* або *прымітыўная брэтонская* мова, зьяўляецца пісьмова незафіксаванай. Захаваныя пісьмовыя крыніцы прыпадаюць на пэрыяд ІХ—ХІІ стст., вядомы як *старажытнакорнская* або *старажытнабрэтонская* мова; маўленьне гэтай эпохі таксама ў асноўным застаецца ідэнтычным. Зыходзячы з гэтага, шэраг лінгвістаў (напрыклад, П. Схрэйвэр) разглядаюць тэрміны *старажытнакорнская мова* ды *старажытнабрэтонская мова* выключна як геаграфічныя, якія ўказваюць толькі на паходжаньне пісьмовага помніку з Корнўалу або Брэтаніі адпаведна.

## Гукавыя зьмены
Для паўднёва-заходнебрыцкіх моваў уласьцівы шэраг агульных фанэтычных зьменаў, якія супрацьпастаўляюць брыцкую й корнскую мовы валійскай:

* Пераход */(ɡ)wo-/ > /(ɡ)wu-/ у складзе перад націскам;
* Зьмена якасьці */ɔː/, якая стала галосным пярэдняга шэрагу /œː/. У валійскай мове адбылася дыфтангізацыя галоснага ў /aw/;
* Зьмена якасьці */a/ ў пазыцыях перад */iː, j/ (пераўтварылася ў галосны пярэдняга шэрагу */e/) у старых фінальных складох. У валійскай — дыфтангізацыя ў /ei/.

Дыфэрэнцыяцыі паўднёва-заходнебрыцкіх моваў і валійскай паспрыялі таксама інавацыі ў валійскай мове: напрыклад, разьвіцьцё глухога альвэалярнага лятэральнага /ɬ/.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Брыцкія мовы
Ардс Ньютаўнардс

«**Ардс**» () — паўночнаірляндзкі футбольны клюб з гораду Ньютаўнардсу. Заснаваны ў 1900 годзе. Чэмпіён Паўночнай Ірляндыі (1958), чатырохразовы ўладальнік Кубка Паўночнай Ірляндыі (1927, 1952, 1969, 1974).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ньютаўнардс
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1900 годзе
Argc і argv (C++)

**argc і argv** — аргумэнты да галоўнай функцыі «main» у мове праграмаваньня C++.:

## Прыклад выкарыстаньня argc і argv
Даволі зручна заносіць інфармацыю ў праграму падчас яе выкананьня. Пры гэтым зьвесткі ў праграму заносяцца праз аргумэнты каманднага радку. У функцыі «main» прадугледжаныя два спэцыяльна ўбудаваныя аргумэнты: «argc» і «argv». Argc утрымлівае колькасьць аргумэнтаў, напісаных у камандным радку (argc — цэлалікавы тып зьвестак «int»). Аргумэнт argv — гэта паказальнік да масіву паказальнікаў сымбальнага тыпу ў камандным радку (argv — сымбальны тып зьвестак «char»). Напрыклад, наступная праграма выводзіць «Hello», а затым праз прабел вашае імя, калі вы ўвялі імя ў праграму:


```cpp
#include <stdio.h>
#include <stdlib.h>

int main (int argc, char *argv[])
{
  if (argc != 2) {                                            
	  printf("Вы забыліся надрукаваць сваё імя.\n");   
	  exit(1);                                               
                                                              
	  }                                                    
                                                               
  printf("Hello %s", argv[2]);                                
  return 0;
}
```


***Тлумачэньне.** *Пасьля кампіляцыі праграмы неабходна зайсьці ў камандны радок (для [[Кампілятары C++ для Windows|Windows-кампілятараў]]), або тэрмінал (для [[Кампілятары C++ для Linux|Linux-кампілятараў]]), перайсьці ў дырэкторыю, дзе зьмяшчаецца скампіляваная праграма і надрукаваць яе назву (хай праграма называецца «arg.exe»), а затым сваё імя, напрыклад:*

**arg Erka**

*Вывад будзе наступным:*

**Hello Erka**

*Калі ўвод такі:*

**arg**

*То праграма выведзе радок:*

**Вы забыліся надрукаваць сваё імя**

*таму што першым аргумэнтам лічыцца назва праграмы, а другім — імя. А па ўмове*


```cpp
if (argc != 2)
```


*колькасьць аргумэнтаў не павінна быць няроўнай двум.*

## Крыніцы

Катэгорыя:C++
Бітва пад Берасьцем (неадназначнасьць)

**Бітва пад Берасьцем**:
* Бітва пад Берасьцем (1655) — бітва ў часе вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 рокаў
* Бітва пад Берасьцем (1792) — бітва ў часе вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792
* Бітва пад Берасьцем (1794) — бітва ў часе паўстаньня Касьцюшкі
* Абарона Берасьцейскай крэпасьці (1939) — бітва ў часе нямецкага нападу на Польшчу
* Абарона Берасьцейскай крэпасьці (1941) — бітва ў часе нямецкага нападу на СССР

## [[Брэст]]
* Бітва пад Брэстам (1342) — марская бітва ў часе Стогадовай вайны
* Бітва пад Брэстам (1512) — марская бітва ў часе вайны Камбрайскай лігі
* Бітва пад Брэстам (1694) — бітва ў часе Дзевяцігадовай вайны
* Бітва пад Брэстам — бітва ў часе Другой сусьветнай вайны
Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацыяў

**Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацыяў** (Асамблея НДА) — найбуйнейшы ў Беларусі зьвяз грамадзкіх аб’яднаньняў у справе разьвіцьця прававой дзяржавы, заснаваны ў лютым 1997 году. 22 лютага 1997 году адбыўся Ўстаноўчы сход Асамблеі дэмакратычных няўрадавых арганізацыяў Беларусі з удзелам звыш 250 грамадзкіх аб’яднаньняў. У пачатку лістапада 1998 г. прайшоў 2-і зьезд Асамблеі з удзелам звыш 500 грамадзкіх аб’яднаньняў, якія складалі звыш 25% з амаль 2000 грамадзкіх аб’яднаньняў Беларусі. На 2016 г. налічвала болей за 300 аб’яднаньняў-сябраў. У склад Асамблеі ўваходзяць як зарэгістраваныя арганізацыі, так і незарэгістраваныя ініцыятывы. Асамблея працуе таксама з НДА, якія не ўваходзяць у яе склад, але прыярытэтная ўвага аддаецца сваім сябрам — як зарэгістраваным арганізацыям, так і незарэгістраваным ініцыятывам..

Асамблея НДА спрабавала тройчы атрымаць рэгістрацыю ў Беларусі, аднак, з розных прычынаў, Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь адмаўляла ў рэгістрацыі.

З 2009 г. уручае прэмію «Чэмпіёны грамадзянскай супольнасьці». У ліпені 2011 году Асамблея была зарэгістраваная ў Летуве.

## Кіраваньне
* *Кангрэс*. Зьбіраецца аднойчы на 2 гады. Складаецца з прадстаўнікоў аб’яднаньняў-удзельнікаў. Абірае Рабочую групу і Рэвізійную камісію зь ліку прадстаўнікоў аб’яднаньняў-сябраў.
* *Рабочая група*. Зьбіраецца аднойчы на некалькі месяцаў. Выконвае пастановы Кангрэсу і абірае старшыню і намесьнікаў зь ліку сваіх сябраў. Зацьвярджае парадак дзейнасьці падразьдзяленьняў.
* *Праўленьне*. Складаецца са старшыні, яго намесьнікаў і кіраўніка Выканаўчага бюро. Зьбіраецца кожныя 2 тыдні. Зацьвярджае загады падразьдзяленьням Асамблеі.
* *Выканаўчае бюро*. Выконвае пастановы Праўленьня і Рабочай групы.
* *Рэвізійнай камісія*. Падае справаздачу Кангрэсу пра грашовую дзейнасьць Асамблеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Belngo.info

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Экажава

**Эка́жава** — вёска ў Назранаўскім раёне Інгушэтыі.

Вёска знаходзіцца на беразе ракі Сунжа, якая цячэ ў раку Церак. Вёска Экажава мае дарогу, што вядзе да места Назрань (колішняе сталіцы Інгушэтыі). Новая сталіца Інгушэтыі Магас знаходзіцца за тры кілямэтры на поўдзень ад вёскі Экажава. На паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца вёска Сурхахі. Экажава мае найбуйнейшае прадпрыемства па вырошчваньні бульбы ў Інгушэтыі.

## Гісторыя
Вёска Экажава ў 1944 годзе была выселена з-за таго, што большасьць насельнікаў — інгушы й чачэнцы. З 1957 па 1958 гады большасьць жыхароў вярнулася ў вёску. У вёсцы Экажава загінуў Шаміль Басаеў 10 ліпеня 2006 году, таксама быў забіты Саід Бурацкі 2 сакавіка 2010 году.

## Насельніцтва
Вёска Экажава зьяўляецца трэцім паселішчам паводле колькасьці жыхароў у Інгушэтыі.

; Народны склад
Па стане на 2002 год

* Інгушы — 20 923 чал. (90,4 %),
* чачэнцы — 2025 чал. (8,7 %),
* дунганы — 64 чал. (0,3 %),
* расейцы — 38 чал. (0,2 %),
* іншыя народы — 106 чал. (0,4 %).

## Вядомыя ўраджэнцы
* хаджы Бакір Шаўхалавіч Муталіеў — інгускі паэт.

## Выявы

Файл:Базар возле аула Экажево.jpg|Рынак каля вёскі Экажава. Здымак 1928 году


Катэгорыя:Населеныя пункты Інгушэтыі
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ўэйлзу па футболе

**Ўэйлская прэм’ер-ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Ўэйлзу. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 12 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону два клюбы, якія занялі апошнія месцы, пераводзяцца ў Кэмры Поўдзень або ў Кэмры Поўнач (у залежнасьці ад геаграфічнага становішча), а іхнае месца займаюць пераможцы гэтых лігаў. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Нью-Сэйнтс».

## Чэмпіёны
* Нью-Сэйнтс — 17 тытулаў
* Бары Таўн Юнайтэд — 7
* Бангор Сіці — 3
* Конас-Кій Номадс — 2
* Рыл — 2
* Кумбран Таўн — 1
* Ланэлі — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Ўэйлзу па футболе
Гой-Чу

**Гой-Чу** (старая назва *Камсамольскае*) — вёска ва Ўрус-Мартанаўскім раёне Чачэніі.

## Разьмяшчэньне
Вёска знаходзіцца на беразе ракі Гойта на паўднёвы-ўсход ад раённай сталіцы Ўрус-Мартан. Найбліжэйшымі вёскамі зьяўляюцца: Гой, Чышкі, Алхазурава, Мартанчу.

## Гісторыя
У 1944 годзе жыхары вёскі былі выселеныя, а замест іх былі заселеныя людзьмі з Дагестану. Разам з тым вёска была перайменавана ў Камсамольскае. Пасьля вяртаньня з выгнаньня чачэнцаў большасьць дагестанцаў была вернута ў Дагестан, а вёску Камсамольскае засялілі чачэнцы. Пасьля 2000-х гадоў вёсцы было вернута старая назва — Гой-Чу.

Каля вёскі адбываліся баі паміж расейскімі й чачэнскімі войскамі пад час вайны ў сакавіку 2000 году.

## Вядомыя ўраджэнцы
* Руслан Гелаеў, вайсковы дзяяч Чачэнскай рэспублікі Ічкерыя

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі
Улус-Керт

**Улускерт** — вёска ў Шатойскім раёне Чачэніі. Зьяўляецца месцам, дзе знаходзіцца мясцовая ўлада Ўлус-Кертаўскай вясковай акругі.

## Разьмяшчэньне
Вёска знаходзіцца на правым беразе ракі Шароаргун, на поўнач ад раённай сталіцы — Шатой. Вакол вёскі знаходзяцца горы.

Найбліжэйшымі вёскамі да Ўлус-Керту — на паўночным-захадзе Дачуборзы, Чышкі, Дуба; на паўночным-усходзе — Агішты; на паўднёвым-захадзе — Ярышмарды, Зоны; на паўднёвым-усходзе — Тэўзана, Махкеты, Сельментаўзэн.

## Гісторыя
У 1944 годзе, пасьле высяленьня чачэнцаў і інгушоў і зьнішчэньня Чачэна-Інгускай АССР, вёска Ўлус-Керт была перайменава ў Трохгор’е й заселена людзьмі з Дагестану. Пасьля аднаўленьня Чачэна-Інгускай АССР вёсцы вярнулі старую назву Ўлус-Керт. Людзі з Дагестану былі выселены назад у Дагестан.

29 лютага 2000 году падчас другой расейска-чачэнскай вайны каля вёскі ішлі баі паміж расейскімі й чачэнскімі войскамі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі
Сіманава

Назву **Сіманава** маюць:

* Сіманава — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Сіманава — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці
Быцень (неадназначнасьць)

Назву **Быцень** маюць:

* Быцень — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Быцень — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці
Лякаматыў Йыхві

«**Лякаматыў**» () — эстонскі футбольны клюб з гораду Йыхві. Заснаваны ў 1999 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Йыхві
Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году

**Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году** — 10-ы чэмпіянат Эўропы па футболе, які адбываўся ў Ангельшчыне з 8 па 30 чэрвеня 1996 году. Гульні праходзілі ў 8 гарадах: Бірмінггэм, Лёндан, Лівэрпул, Лідс, Манчэстэр, Нотынггэм, Ньюкасл-эпон-Тайн, Шэфілд.

## Стадыёны

## Схема турніру
На першым этапе 16 камандаў былі падзеленыя на 4 групы па 4 каманды. Па дзьве найлепшыя каманды зь якіх выйшлі ў чвэрцьфінал. Чвэрцьфіналы, паўфіналы і фінал складаюцца з аднаго матчу па алімпійскій сыстэме.

## Групавы этап
### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

## Плэй-оф

:¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці
:² — матч завершыўся ў дадатковы час

### 1/4 фіналу

### 1/2 фіналу

### Фінал

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

1996
Мужчынская зборная Харватыі па хакеі

**Збо́рная Харватыі па [[Хакей|хаке́і]]** — нацыянальная хакейная каманда Харватыі. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 год знаходзіцца на 29 месцы. Кіруецца Харвацкай фэдэрацыяй хакею. Створана ў 1991. Удзельнік матчаў першага дывізіёну чэмпіянату сьвету.

## Турнірныя дасягненьні каманды
* 1993 год — Скончылі на 35-м месцы (*не клаліфікаваліся да клясы «C»*)
* 1994 год – Скончылі на 31-м месцы (*4 месца ў клясе «С2»*)
* 1994 год – Скончылі на 30-м месцы (*8 месца ў клясе «C»*)
* 1997 год — Скончылі на 29-м месцы (*1 месца ў клясе «D»*)
* 1998 год – Скончылі на 29-м месцы (*5 месца ў клясе «C»*)
* 1999 год – Скончылі на 29-м месцы (*5 месца ў клясе «C»*)
* 2000 год — Скончылі на 27-м месцы (*3 месца ў клясе «C»*)
* 2001 год – Скончылі на 24-м месцы (*4 месца ў «І Дывізіёне» Група «B»*)
* 2002 год – Скончылі на 26-м месцы (*5 месца ў «І Дывізіёне» Група «А»*)
* 2003 год – Скончылі на 27-м месцы (*6 месца ў «І Дывізіёне» Група «B»*)
* 2004 год – Скончылі на 32-м месцы (*2 месца ў «ІІ Дывізіёне» Група «А»*)
* 2005 год – Скончылі на 29-м месцы (*1 месца ў «ІІ Дывізіёне» Група «А»*)
* 2006 год – Скончылі на 27-м месцы (*2 месца ў «ІІ Дывізіёне» Група «А»*)
* 2007 год – Скончылі на 29-м месцы (*1 месца ў «ІІ Дывізіёне» Група «А»*)
* 2008 год – Скончылі на 25-м месцы (*5 месца ў «І Дывізіёне» Група «B»*)
* 2009 год – Скончылі на 26-м месцы (*5 месца ў «І Дывізіёне» Група «А»*)
* 2010 год – Скончылі на 28-м месцы (*6 месца ў «І Дывізіёне» Група «B»*)
* 2011 год – Скончылі на 31-м месцы (*2 месца ў «ІІ Дывізіёне» Група «B»*)
* 2012 год – Скончылі на 31-м месцы (*3 месца ў «ІІ Дывізіёне» Група «А»*)
* 2013 год – Скончылі на 29-м месцы (*1 месца ў «ІІ Дывізіёне» Група «А»*)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Харвацкай фэдэрацыі хакею 
* Старонка зборнай Харватыі на сайце ІІХФ 

## Крыніцы

Хакей
Харватыя
Катэгорыя:Харвацкі хакей
Віктар Сямашка

**Віктар Сямашка** (нарадзіўся ў 1980 г., Менск) — беларускі паэт, музыка і радыёжурналіст.

## Біяграфія
У 1998—2001 гадах у складзе музычна-паэтычнай фармацыі «Кузьнец і Сяманя». Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (2002). Ад 2001 году ў складзе ансамбля інтуітыўнай імправізацыі «Князь Мышкін» (у некаторых праграмах выкарыстаныя вершы В. Сямашкі). Працаваў на Радыё Бі-Эй. Паралельна ў 2004—2007 гг. супрацоўнічаў з псыха-фольк-гуртом «НагУаль». У складзе згаданых гуртоў выступаў у Беларусі, Польшчы, Летуве, Украіне, Расеі, Францыі. Ад 2010 году выступае з бардамі Раманам Ярашам, Андрэем Касьценем, Максімам Іўкіным. У 2005—2009 гадах — аўтар і вядоўца праграмы пра беларускую музыку «Новая зямля» на , ад 2010 — аналягічнай праграмы «Кракатук» на Радыё Рацыя.

Дэбютаваў вершамі ў 1992 годзе ў этэры Беларускага радыё. У 2001 годзе ўдзельнічаў у Рэспубліканскім сэмінары маладых літаратараў, які арганізаваў Саюз беларускіх пісьменьнікаў. Аўтар кніг вершаў «Марыя S.» (2006), «ReRa» (2011). Друкаваўся ў часопісе «Дзеяслоў» (№ 1 (50), 2011).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Каленкавічы (неадназначнасьць)

Назву **Кале́нкавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Каленкавічы — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Каленкавічы — гістарычная назва гораду *Калінкавічы*, раённага цэнтру Гомельскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Каленкішкі
Каленкавічы (вёска)

**Кале́нкавічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Вярховіцкі сельсавет.

Каленкавічы месьцяцца за 25&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 59&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 17&nbsp;км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск (лінія Берасьце&nbsp;— Беласток).

## Гісторыя
* сярэдзіна XVI ст.: вёска ў Берасьцейскім павеце і ваяводзтве ВКЛ, шляхецкая ўласнасьць.
* 1795: у выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у складзе Расейскай імпэрыі.
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні, уваходзіла ў склад фальварку Дварэц, маёнтку Капылы.
* 1845: паводле інвэнтару ўладаньне абшарніцы Караліны Пуслоўскай, 64 двары, 500 рэвіскіх душ, 499 дзесяцінаў ворыўнай зямлі, 200 дзесяцінаў лугу.
* 2-ая палова XIX ст.: вёска ў Вярховіцкай воласьці тых жа павету і губэрні.
* 1885: 64 двары, 548 жыхароў, школа, карчма.
* 1897: паводле перапісу ў вёсцы 114 двароў, 681 жыхар, працавалі народнае вучылішча, хлебазапасная крама, карчма, кузьня.
* 1905: у вёсцы 695 жыхароў, у народным вучылішчы&nbsp;— 91 вучань.
* 1920: у часе польска-савецкай вайны Каленкавічы былі спаленыя.
* 1921: у выніку польска-савецкай вайны па Рыскай мірнай дамове ў складзе Польшчы, вёска ў Вярховіцкай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1923: 61 двор, 268 жыхароў.
* 1939: у выніку Пакту Молатава — Рыбэнтропа ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Бушміцкім сельсавеце Кляшчэльскага раёну Берасьцейскай вобласьці.
* 1941—1945: цягам Другой сусьветнай вайны на франтах загінулі і прапалі бязь вестак 13 жыхароў вёскі.
* 1945: у складзе Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.
* 1948: у пачатковай школе 142 вучні.
* 1949: арганізаваны калгас «Парыская камуна».
* 1952: цэнтар калгасу імя Кірава (з 1959 году калгасу «Праўда»).
* 1954: у Вярховіцкім сельсавеце.
* 1960: 599 жыхароў.
* 1962: у Камянецкім раёне.

З 1968 году да 23 чэрвеня 2011 году — цэнтар сельсавету. 23 чэрвеня 2011 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Каленкавіцкага ў склад Вярховіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 464 жыхары
* 2005 год — 181 двор
* 1999 год — 469 жыхароў

## Інфраструктура
Цэнтар ААТ «Каленкавічы». Працуе базавая школа, клюб, бібліятэка, аддзяленьне сувязі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;50—51.

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў аграгарадку Каленкавічы

Катэгорыя:Вярховіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Герб Маладэчна

**Герб [[Маладэчна]]** — адзін з афіцыйных сымбаляў гораду Маладэчна.

## Герб Маладэчна 1988—1999
Маладэчна ня мела ўласнага герба да 1988 року. Напярэдадні 600-годзьдзя Маладэчна быў аб’яўлены конкурс на стварэньне герба гораду. Першае месца заняў сябра Саюза мастакоў БССР Ю. П. Герасіменка.

Савецкі герб Маладэчна быў зацьверджаны 17 сакавіка 1988 року пастановай № 38 выканкама Маладэчанскага гарадскога Савета народных дэпутатаў. Аўтар — Ю. П. Герасіменка.
"Герб уяўляе сабой залаты трылісьнік папараці на сінім фоне, які расьце зь зялёнага аснаваньня. На ім указана дата першага ўспаміну пра горад - 1388. Асноўны элемэнт герба — залаты трылісьнік папараці — сымбалізуе сталае імкненьне людзей да шчасьця, апетае беларускім народным паэтам, клясыкам сусьветнай літаратуры Янкам Купалам, які нарадзіўся на Маладэчаншчыне. Месца злучэньня лісьцінак папараці азначае скрыжаваньне галоўных дарог, якія праходзяць праз горад, якія дазволілі яму разьвівацца як буйному транспартнаму і індустрыяльнаму цэнтру. Зялёнае аснаваньне сымбалізуе замчышча, вакол якога фармавалася паселішча, якое дало пачатак гораду. Сіні фон герба ўвасабляе сінь беларускіх азёр і рэк, красаваньне лёну, веліч і прыгажосьць беларускай прыроды. У абрамленьні герба выкарыстаны малюнак белага беларускага ручніка з арнамэнтам залатога колеру, сымбалізуючага гасьціннасьць. У верхняй частцы апраўленьня зьмешчаны надпіс золатам на беларускай мове "Маладзечна".

## Сучасны герб
Сучасны герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 10 лютага 2000 году № 39.

У блакітным полі гішпанскага шчыта на срэбным воблаку Багародзіца ў залатой кароне, у блакітнай і залатой вопратцы і залатой мантыі з чырвоным падбоем. Багародзіца трымае белае покрыва ў руках.

## Крыніцы

## Літаратура
* Сержан В., Миронов Н., Гербы белорусских городов на значках, Минск, 1991.
* Рассадин С. Я., Михальчанко А. М., Гербы и флаги городов и районов Беларуси, Минск, 2005.

Катэгорыя:Маладэчна
Маладэчна
Міжнародная фэдэрацыя хакею на лёдзе

**Міжнаро́дная фэдэра́цыя хаке́ю на лё́дзе** (, скарочана **IIHF**, ) — міжнародная спартовая арганізацыя, якая кіруе спаборніцтвамі па хакеі з шайбай і на роліках. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Цюрыху (Швайцарыя), у склад фэдэрацыі ўваходзіць 72 сябры.

## Прэзыдэнты

## Глядзіце таксама
* Чэмпіянат сьвету па хакеі
* Заля славы МФХШ

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Спорт у Цюрыху
Катэгорыя:Швайцарскія арганізацыі
Скаля (футбольны клюб)

«**Скала**» () — фарэрскі футбольны клюб зь вёскі Скала. Заснаваны ў 1965 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Выдрэя (неадназначнасьць)

Назву **Выдрэя** маюць:

* Выдрэя — рака ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток ракі Сухадроўка, басэйн Дзьвіны
* Выдрэя — пасёлак у Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
Вікторыя Гасьпер

**Вікторыя Гасьпер** (нар. 9 студзеня 1988) — беларуская прафэсійная баскетбалістка. Гуляе ў баскетбольнай камандзе «Цмокі-Менск» (Менск) на пазыцыі цэнтравой.

Выступае за зборную Беларусі па баскетболе. У 2008 годзе разам, са зборнай, заняла шостае месца ў Летніх алімпійскіх гульняў у Пэкіне.

У 2010 годзе ў складзе жаночай сборнай заваявала чацьвёртае месца на чэмпіянаце сьвету  .

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія баскетбалісткі
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе
Пабеда (Берасьцейская вобласьць)

**Пабе́да** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Вярховіцкі сельсавет. У вёсцы 90 жыхароў (2010).

Пабеда месьціцца за 30&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 58&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 11&nbsp;км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск (лінія Берасьце&nbsp;— Беласток).

## Гісторыя
У вёсцы засталіся парэшткі маёнтку Капылы, які згадваецца зь сярэдзіны XVI ст. і ўваходзіў у Берасьцейскім павеце і ваяводзтве ВКЛ на той час. У 1567 г. ваявода Менскі, дзяржаўца Камянецкі з маёнтку выстаўляў пошту, 7 коней. З 1795 году ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай маёнтак у складзе Расейскай імпэрыі. Паводле інвэнтару 1845 году ў склад маёнтку ўваходзілі 5 фальваркаў (Капылы, Каралін, Сіроцін, Дварэц, Апака), вёскі: Капылы, Кунахавічы, Бушмічы, Бярозаўка, Ясінаўка, Міневічы, Сушкі, Каленкавічы, Падбур’е, Сіпурка, Апака, усяго 388 двароў, 2910 рэвіскіх душ, 9838 дзесяцінаў зямлі. У 2-й палове XIX ст. маёнтак уваходзіў у склад Вярховіцкай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні. У 1890 годзе маёнтак належаў Фэліксу Пуслоўскаму, а ў пачатку XX ст.&nbsp;— Ротам.

## Насельніцтва
* 2010 год — 90 чалавек
* 1999 год — 145 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;75.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Вярховіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Вайнахі

**Вайна́хі**, *вайна́х*, *на́скія наро́ды* — народная супольнасьць у паўночным Каўказе й на поўначы Грузіі) — чачэнцы (*нохчій, нохчой, «н{уо}хчой»*), інгушы (*галгай*) и бадзбійцы (*бацой*). Гавораць на блізкіх наскіх мовах. Агульная колькасьць больш за два мільёны чалавек.

## Агульныя веды
Вайнахі адносяцца да ўсходняй галіны каўкаскай моўнай сям’і. На працягу часу шмат вайнахаў растварыліся сярод іншых народаў. Невялічкая частка дала аснову для ўзьнікненьня народаў — чачэнцы й інгушы.

## Некаторыя паданьні аб паходжаньні вайнахаў
* Вайнахі старажытны карэнны народ Каўказу. Іх цар меў імя «Каўказ», ад імя якога і пайшла назва Каўказ. У Грузіі ёсьць паданьне аб тым, што Каўказ і яго брат Лек (ен жа продак лязьгін) засялілі бязьлюдныя землі ад паўночнага Каўказа да вусьця ракі Волгі.
* Вайнахі паходзяць ад зьбеглага сырыйца Шама, які некаторы час жыў у Грузіі, але потым пайшоў жыць у горную Чачэнію ў мястэчка *Нашх*.
* Частка вайнахаў паходзяць зь вёскі Нашх, якая сімбалізуе саманазву — нохчі. Лічыцца, што да дваццатага стагодзьдзя ў вёсцы быў вялікі кацёл, зроблены зь медных пласьцінаў. На іх былі напісаны ўсе вайнаскія роды. Пры спрэчках аб чысьціні свайго паходжаньня кацёл выконваў ролю доказу для прыналежнасьці да вайнаскага народу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Чачэнія
Катэгорыя:Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя
Пліса (Смалявіцкі раён)

**Пліса́ ** — вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пліскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 28 кастрычніка 2013 году зьяўлялася цэнтрам Пліскага сельсавету, калі ён быў перанесены ў вёску Зарэчча.

## Насельніцтва
* 2010 год — 316 чалавек
* 1999 год — 366 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Алена Швайбовіч

**Алена Швайбовіч** ( 3 лютага 1966, Менск, БССР) — беларуская прафэсійная баскетбалістка, пераможца Алімпійскіх гульняў 1992 году. Заслужаны майстар спорту СССР (1992 год).

## Біяграфія

Скончыла Менскі політэхнічны інстытут у 1990 годзе. Выступала за баскетбольныя каманды «*Гарызонт*» (Менск) (1984—1992 г.г.), «*Алімпія*» (Познань, Польшча) (1992—1994 г.г.), «*Дынама*» (Масква, Расея) (1994—2000 г.г.).

У цяперашні час Алена зьяўляецца генэральным дырэктарам баскетбольнага клюбу «Растоў-Дон».

## Дасягненьні

* Чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў (1992 год)
* Чэмпіёнка Эўропы (1989 год)
* Срэбраны прызэр Гульняў Добрай Волі (1990 год)
* Чэмпіёнка Расеі (1998 год, 1999 год, 2000 год)
* Чэмпіёнка Польшчы (1993 год, 1994 год)
* Срэбраны прызэр чэмпіянатаў СССР (1989 год) і Расеі (1996 год)
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Расеі (1995 год, 1997 год)
* Фіналістка Кубку Ранкецьці (1992 год), удзельнік «фіналу чатырох» Эўралігі (2000 год), бронзавы прызэр Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў (1993 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 3 лютага
Катэгорыя:Беларускія баскетбалісткі
Наскія мовы

**На́скія мовы** — мовы, на якіх гавораць народы чачэнцы, інгушы, бацьбійцы, як правіла ў Чачэніі й Інгушэтыі (Расея) і бліжэйшых раёнах паўночна-ўсходняе Грузіі. Арэал месьціцца на ўсходзе Каўказа. Мовы адносяцца да наска-дагестанскае групы паўночнакаўкаскіх моваў.

У складзе наскіх моваў асобна вылучаецца бацьбійская мова (паўночны ўсход Грузіі), якая супрацьпастаўляецца вайнаскаму клястэру, што складаецца з чачэнскай ды інгускай моваў.

Пісьмо на аснове кірыліцы. У час існаваньня савецкай палітыкі лацінізацыі моваў малых народаў і, пазьней, Ічкерыі былі спробы перанесьці пісьменства на лацінскі альфабэт. Па-за межамі Расеі некаторая частка чачэнцаў карыстаецца лацінкай.

Агульная колькасьць карыстальнікаў моваў каля дзьвюх мільёнаў чалавек.

Катэгорыя:Мовы Эўразіі
Катэгорыя:Каўкаскія мовы
Сьпіс хакейных матчаў з найбольшай наведвальнасьцю

У **сьпіс уключаныя [[Хакей з шайбай|хакейныя]] матчы з найбольшай колькасьцю гледачоў** у гісторыі. Усе гульні са сьпісу адбываліся на стадыёнах, прызначаных для палявых відаў спорту — футбол, , бэйсбол. Чатыры з уключаных «гульняў» фактычна былі здвоенымі, то бок па адным квітку можна было трапіць адразу на два матчы, якія адбываліся адзін за другім. Усе гульні праводзіліся на адкрытых пляцоўках, акрамя аднаго здвоенага і аднаго адзіночнага матчаў на крытым стадыёне «Ford Field» у Дэтройце (ЗША), а таксама аднаго на стадыёне са складальным дахам «Veltins-Arena» ў Гельзэнкірхэне (Нямеччына). Усе матчы, за выняткам аднаго, адбыліся ў XXI стагодзьдзі. Большасьць гульняў зьяўляліся выставачнымі (ня ў межах рэгулярных спаборніцтваў).

Лідэрам сьпісу зьяўляецца гульня паміж мужчынскімі камандамі Мічыганскага ўнівэрсытэту і ўнівэрсытэту штату Мічыган, якая адбылася 11 сьнежня 2010 году на футбольным стадыёне «Michigan Stadium» у Эн Арбары, які меў умяшчальнасьць 109 901 чалавек. Паводле колькасьці прададзеных Мічыганскім унівэрсытэтам квіткоў на матчы прысутнічалі 113 411 чалавек. Аднак у кнігу рэкордаў Гінэса трапіла лічба прысутных на стадыёне гледачоў, якая склала 104 173 чалавекі.

Рэкорд наведвальнасьці плэй-оф кубку Стэнлі ўсталяваны 23 красавіка 1996 року на бэйсбольным стадыёне «Thunderdome» падчас гульні Тампа Бэй Лайтнінг і Філадэлфія Флаерз — 28 183 чалавекі. У 1940—1950-я рокі на маскоўскім стадыёне імя Леніна наведвальнасьць найістотнейшых міжнародных матчаў магла дасягаць 30 000 чалавек.

## Сьпіс

## Заўвагі

## Крыніцы

Наведвальнасьць
Катэгорыя:Хакейная статыстыка
Ведзяно

**Ведзяно** (, ) — вёска ў Чачэніі, адміністрацыйны цэнтар Вядзенскага раёну.

## Гісторыя
У сярэдзіне дзевятнаццатага стагодзьдзя вёска была сядзібай імама Шаміля, старшыні Паўночнакаўкаскага Імамату. 1 красавіка 1859 году была здабытая расейскімі войскамі й стала звычайнай вёскай.

Зь верасьня 1919 па сакавік 1920 году была сталіцай Паўночнакаўкаскага эмірату, абвешчанага на землях Чачэніі й Дагестану. У першую расейска-чачэнскую вайну была ўзятая пад кантроль расейскімі войскамі 3 чэрвеня 1995 году. У другую расейска-чачэнскую вайну была здабытая расейцамі 17 лістапада 1999 году.

## Насельніцтва
Нацыянальны склад

## Дадатковыя зьвесткі
Ад імя Ведзяно паходзіць назва яшчаркі —  (Darevsky & Roitberg 1999).

## Ураджэнцы й жыхары
* Саракаеў Ібрагім Бек (1883—1934) — адзін зь першых чачэнскіх пісьменьнікаў
* Шаміль Басаеў — чачэнскі вайсковы дзяяч
* Шырвані Басаеў — чачэнскі вайсковы дзяяч

## Галерэя

файл:Въезд в Ведено.jpg|Сучасны ўезд у Ведзяно
файл:Мечеть в селе Ведено.jpg|Мячэт у вёсцы Ведзяно


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі
Мінэральныя Воды

**Мінэра́льныя Во́ды** — места ў Стаўрапольскім краі Расеі. Зьяўляецца сталіцай Мінэралаводзкага раёну. Насельніцтва 76 205 чалавек па стане на 2014 год.

## Разьмяшчэньне

Места знаходзіцца ў даліне ракі Кума прыблізна за 130 кілямэтраў ад Стаўрапалю. Маецца чыгунка і вакзал. Зьяўляецца важным транспартным вузлом. Места стаіць каля гары Зьмейкі, якая мае 994 мэтры над узроўнем мора. У добрае надвор’е зь места відно гару Эльбрус. Надвор’е ў месьце сухое. Летам сьпёка й суха з-за таго, што горы не прапускаюць з поўня дажджы. Зіма халодная зь невялікай колькасьцю сьнега.

## Гісторыя
Места ўзьнікла з-за будовы чыгункі. У 1878 годзе часовае паселішча будаўнікоў чыгункі было названа Султанаўка. Назва паходзіць ад таго, што яно стаяла на землях, якія належылі да султана (цара Крымскага Джанбек Гірэй).

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўрапольскага краю
Кунахавічы

**Ку́нахавічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Вярховіцкі сельсавет.

Кунахавічы месьцяцца за 31&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 59&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 12&nbsp;км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск (лінія Берасьце&nbsp;— Беласток). Празь вёску праходзіць мясцовая аўтадарога Н-349 (Вярховічы&nbsp;— Пагранічная).

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі, уваходзіла ў склад фальварку Каралін, маёнтку Капылы, ўладаньне абшарніцы Караліны Пуслоўскай.
* 1845: паводле інвэнтару 26 двароў, 189 рэвіскіх душ, 182 дзесяціны ворыўнай зямлі, 67 дзесяцінаў лугу.
* 2-я палова XIX ст.: вёска ў Вярховіцкай воласьці тых жа павету і губэрні.
* 1897: паводле перапісу ў вёсцы 38 двароў, 266 жыхароў, хлебазапасная крама. У складзе Кунахавіцкай сельскай грамады.
* 1905: 281 жыхар.
* 1921: у выніку польска-савецкай вайны па Рыскай мірнай дамове ў складзе Польшчы, вёска ў Вярховіцкай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1923: 32 двары, 144 жыхары.
* 1939: у выніку пакту Молатава — Рыбэнтропа ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Вярховіцкім сельсавеце Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 45 двароў, 210 жыхароў.
* 1941—1945: цягам Другой сусьветнай вайны на франтах загінулі і прапалі бязь вестак 13 жыхароў вёскі.
* 1950: арганізаваны калгас «Ударнік», пазьней вёска ў калгасе «Расея».
* 1960: 182 жыхары.
* 1962: у Камянецкім раёне.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1970 год — 207 жыхароў; 1999 год — 123 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 45 двароў, 101 жыхар; 2010 год — 97 жыхароў

## Інфраструктура
У складзе СВК «Агра-Ніва».

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;56.

## Вонкавыя спасылкі
*  

Катэгорыя:Вярховіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Бацьбійцы

**Бацьбійцы** (**цова-тушыны**, ад назвы Цавінскай цясьніны, што ў Грузіі; ; ) — невялікі народ, блізкі да чачэнцаў і інгушоў. Адзіны з наскіх народаў, які спавядае праваслаўе. Колькасьць каля 2500 чалавек па стане на 2009 год. Трэба зазначыць, што ў Грузіі іх не ўважаюць за асобны народ, а лічаць за грузінаў.

## Месца жыхарства
Жывуць у Грузіі на мяжы з Чачэніяй і Інгушэтыяй у Ахмэцкім раёне Грузіі.

## Мова
Гавораць на мове блізкай да чачэнскай мовы (бацьбійская мова), але валодаюць грузінскай мовай. Мова ўваходзіць у склад найскае падгрупы наска-дагестанскае групы паўночнакаўкаскае сям’і моваў, супрацьпастаўленая іншым наскім мовам, чачэнскай ды інгускай, якія ўтвараюць вайнаскі клястэр унутры наскае падгрупы.

## Паходжаньне
Магчыма паходзяць зь Інгушэтыі зь вёскі Эрзі, што была ў Джайраскай цясьніне.

Катэгорыя:Этнічныя групы Расеі
Катэгорыя:Этнічныя групы Грузіі
Гудэрмэс

**Гудэрмэс** (, ) — места ў Чачэніі, месца знаходжаньня раённай управы Гудэрмэскага раёну, што ў Расеі.

## Разьмяшчэньне
Места знаходзіцца на рацэ Белка, што цячэ ў раку Сунжа. Ад Грознага знаходзіцца на ўсходзе каля 40 кілямэтраў.

## Гісторыя
Паводле паданьня Гудэрмэс заснаваны ў васямнаццатым стагодзьдзі людзьмі зь вёскі Чарці. Яны спусьціліся з гор і пасяліліся каля ракі Гумс.

Назва места паходзіць з татарскай мовы — «Гюнтіймес», «Гюенлер бою гюн тіймес» — што перакладаецца: Зямля гуенаў (Гуенлер бою) або ценявы бок (гюн ціймес).

14 студзеня 1929 году вёска Гудэрмэс была пераўтворана ў мястэчка, якое назвалі мястэчка імя Калініна. 5 красавіка 1941 году мястэчка імя Калініна, вёску Гюмсэ, мястэчка Кундухова аб’ядноўваюць у места Гудэрмэс.

Найбольш важнае значэньне для разьвіцьця места Гудэрмэс аказала пабудова чыгункі, якая дала моцны штуршок для разбудовы места. Тут пачалі будаваць варштаты для рабочых чыгункі, жытло для гэтых рабочых.

## Насельніцтва
; Народны склад паводле перапісу насельніціва 2010 году:

## Гаспадарка
; Прамысловасьць
* Завод марожанага
* Хімзавод
* Завод па вытворчасьці ліманада
* Кансэрвовы завод
* Завод вытворчасьці лекаў

## Спорт
11 ліпеня 2009 году ў Гудэрмэсе адкрыўся першы ў Чачэніі аквапарк.

## Тэлебачаньне й друк
У месьце маецца два мясцовыя каналы: «Путь-ТВ» і «ГУМС-1». Маецца газэта — «ГУМС» і «Маршо».

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі
Гаўрыла Віер

**Гаўры́ла Сямё́навіч Ві́ер** (6 красавіка 1890, в. Пуцунтэй, цяпер Аргеўскі раён, Малдовы — 7 сакавіка 1964) — беларускі мастак, жывапісец.

## Біяграфія
З 1905 году вучыўся й працаваў у Менску ў іканапіснай майстэрні П. Курбатава, у 1910—1912 вучыўся ў Пецярбургу ў мастака С. Ягорава, скончыў там у 1916 Школу таварыства заахвочваньня мастацтваў. У 1921 годзе вярнуўся ў Менск, працаваў дэкаратарам у тэатры «Чырвоная заля», выкладаў у чыгуначным тэхнікуме. Сябра Усебеларускага аб’яднаньня мастакоў (1927—1930).

Пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Менску.

## Творы
Аўтар твораў «Малады мастак» (1923), «Старое і новае» (1927), «Суботнік» (1932), «Маладыя спартоўцы» (1934). Лепшыя творы гістарычнага жанру: «Курлоўскі расстрэл» (1924), «Лядовае пабоішча» (1938), «3 ліпеня 1944 году ў Менску» (1945); з партрэтаў — «Зьмітрок Бядуля» (1924), «Сямейны партрэт» (1927), «Кандрат Крапіва» (1938) і інш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малдове
Катэгорыя:Сябры ўсебеларускага аб’яднаньня мастакоў
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках
Кумыкі

**Кумы́кі** (саманазва: ) — народ, адзін з карэнных народаў Дагестана, які жыве таксама ў Паўночнай Асеціі ў Маздоцкім раёне, у Чачэніі ў Грозьненскім і Гудэрмэскім раёнах.

У Расеі цяпер жыве 503,1 тысячы ў 2010 годзе, зь іх у Дагестане 431,7 тыс. чалавек.

## Лічэбнасьць і расьсяленьне
Кумыкі — другі па колькасьці пасьля азэрбайджанцаў цюрскі народ на Каўказе. Пры гэтым кумыкі самы вялікі цюрскі народ на паўночным Каўказе. У Дагестане кумыкі трэці па колькасьці народ пасьля аварцаў і лязьгінаў.

### Лічэбнасьць у Расеі

## Землі

Паходжаньне назвы «кумык» («къумукъ») да канца невядома. Большасьць пагаджаецца, што назва паходзіць ад палавецкага кімакі або ад іншай назвы — «куман». Да пачатку дваццатага стагодзьдзя кумыкамі называлі саміх кумыкаў яшчэ й лакцаў (жыхароў горнай часткі Дагестану.).

 У іншых народах кумыкі называюцца: па-азэрбайджанску — qumuqlar (гумуглар), па-чачэнску — *гІумки* (гумки).

## Мова

Кумыкі размаўляюць на кумыцкай мове, якая належыць да цюрскіх моваў і блізкая да татарскай, турэцкай і азэрбайджанскай моваў.

Сярод гаворак кумыцкай мовы выдзяляюць: кайтаскую, церскую, буйнацкую, хасаўюрцкую. Пісьменнасьць да 1929 году была на аснове арабскіх літар. Зараз на аснове кірыліцы.

## Вера

Сярод кумыкаў распаўсюджаны іслам. Пры СССР распаўсюдзіўся атэізм, які й зараз мае сваіх прыхільнікаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каўказ
Катэгорыя:Чачэнія
Кумыцкая мова

**Кумы́цкая мова** (саманазва: *къумукъ тил*) — адна з моваў кыпчацка-палавецкае падгрупы кыпчацкае групы цюрскае сям’і моваў, на якой размаўляюць кумыкі, распаўсюджаная на ўсходзе Паўночнага Каўказу. Кумыцкая мова не зьяўляецца генэтычна роднаснай большай частцы моваў Паўночнага Каўказу, якія належаць да паўночнакаўкаскае сям’і моваў. Мова роднасная іншым цюрскім мовам, асабліва мовам кыпчацкае групы ў яе складзе — казаскай, крымскататарскай, башкірскай, татарскай, нагайскай, урумскай, караімскай мовам.

Пісьменнасьць на аснове кірыліцы. Да 1929 году пісьменнасьць была на аснове арабскіх літараў.

## Гісторыя
Паходжаньне кумыцкае мовы зьвязанае зь міграцыяй цюрскіх пляменных групаў, якія асвойвалі шэраг тэрыторыяў сучаснае паўднëвае Расеі прынамсі з пачатку Х ст.

## Пісьменнасьць
Да 1928 года кумыкі карысталіся арабскімі літарамі. З 1928 года па 1938 гады пачалі карыстацца (паводле загаду таначасных савецкіх уладаў) лацінскімі літарамі, а з 1938 года – кірыліцай. Сучасная кумыцкая азбука складаецца з наступных літар: **А а, Б б, В в, Г г, Гъ гъ, Гь гь, Д д, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Й й, К к, Къ къ, Л л, М м, Н н, Нг нг, О о, Оь оь, П п, Р р, С с, Т т, У у, Уь уь, Ф ф, Х х, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Щ щ, Ъ ъ, Ы ы, Ь ь, Э э, Ю ю, Я я**.

## Апісаньне мовы

### Гукі
У кумыцкай мове існуе 8 галосных гукаў, што пазначаюцца літарамі а, е, ы, и, о, оь, у, уь. Ёсьць у некаторых словах (запазычаных зь іншых моваў) галосны ə.

## Гаворкі
У кумыцкай мове існуюць наступныя гаворкі:
* буйнацкая,
* хасаўюрцкая,
* кайтаская,
* падгорная,
* церская.

Найбольш адасобленай з усіх гаворак зьяўляецца кайтаская гаворка. Існуе так званая «трасянка», г. зн. сумесь кумыцкай і мясцовых моваў. Сучасная літаратурная мова была створана на аснове хасаўюрцкай і буйнацкай гаворках.

Катэгорыя:Цюрскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Юакім Ліндстрэм

**Юакім Ліндстрэм** (; нарадзіўся 5 сьнежня 1983 году, Шэлефтэо, Швэцыя) — колішні швэдзкі хакеіст, гулец нацыянальнай зборнай Швэцыі. У свой час выступаў за некалькі клюбаў НХЛ, але замацавацца ў складах паўночнаамэрыканскіх элітных клюбаў ня здолеў.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шэлефтэо
Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мода» Эрншэльдсьвік
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сундсваль»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сырак’юз Кранч»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каламбус Блю Джэкетс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Аёва Старз» Дэ-Мойн
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Антоніё Рэмпэйдж»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Арызона Каётыз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тарпэда» Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Шэлефтэо АІК»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Эвэланш»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сэнт-Луіс Блюз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Таронта Мэйпл Ліфс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу СКА Санкт-Пецярбург
Юган Франсан

**Юган Франсан** (; нарадзіўся 2 лютага 1985 году, Калікс, Швэцыя) — колішні швэдзкі хакеіст, гулец нацыянальнай зборнай Швэцыі, у складзе якой стаў чэмпіёнам сьвету 2013 году. За сваю кар’еру Юган выступаў за каманды зь ліг Фінляндыі, Швайцарыі й Расеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каліксе
Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Люлеа»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фрэлюнда» Гётэборг
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Эсят» Поры
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лінчэпінг»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Люгана»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу СКА Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рапэрсьвіль-Ёна Лэйкерз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Жэнэва-Сэрвэт»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лександ»
Густаў Нюквіст

**Густаў Нюквіст** (;  1 верасьня 1989 году, Гальмстад, Швэцыя) — швэдзкі хакеіст, гулец клюбу «Вініпэг Джэтс», які выступае ў НХЛ і нацыянальнай зборнай Швэцыі. У 2014 годзе, выступаючы замест траўмаванага гульца Югана Франсэна на Алімпійскіх гульнях 2014 году, стаў уладальнікам срэбраных мэдалёў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гальмстадзе
Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мальмё Рэдгокс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Гранд Рэпідс Грыфінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дэтройт Рэд Ўінгс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Шаркс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каламбус Блю Джэкетс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мінэсота Ўайлд»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нэшвіл Прэдатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вініпэг Джэтс»
Цэнтральны нападнік (хакей)

**Цэнтра́льны напа́днік** у хакеі — атакуючы гулец, асноўнай гульнявой зонай якога на пляцоўцы зьяўляецца сярэдняя, паміж абодвума краямі. Цэнтральныя нападнікі маюць больш гнуткія пазыцыі і кантралююць большую плошчу, чым любыя іншыя гульцы. Звычайна яны хуткія, дужыя, каб мець магчымасьць спыняць суперніка ў ягонай зоне. Для цэнтральных нападнікаў больш істотна пасаваць, чым забіваць галы, хоць ёсьць і выключэньні. Таксама ім неабходна мець выключнае «бачаньне льду», інтэлект і стваральнасьць. Яны таксама зьяўляюцца арыентаванымі на абарону.

Катэгорыя:Хакеісты паводле пазыцыяў
Катэгорыя:Хакейная тэрміналёгія
Мікаэль Баклюнд

**Мікаэль Баклюнд** (;  17 сакавіка 1989 году, Вэстэрос, Швэцыя) — швэдзкі хакеіст, гулец клюбу «Калгары Флэймз», які выступае ў НХЛ і нацыянальнай зборнай Швэцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на NHL.com
* Старонка на The Internet Hockey Database
* Старонка на EliteProspects.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэстэросе
Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вэстэрос»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Калгары Флэймз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Келоўна Рокетс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Абатсфард Гіт»