Геранёнскі замак

**Геранёнскі замак** або **Геранёнскі палацава-замкавы комплекс [[Гаштольды|Гаштольдаў]]** — помнік архітэктуры канца XV — XVIII стагодзьдзяў у Геранёнах. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы колішняга мястэчка пры Замкавай вуліцы. Твор архітэктуры рэнэсансу. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Быў адной зь першых спробаў у Вялікім Княстве Літоўскім прыстасаваць замак да ўжываньня пальнай зброі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1493 годзе вялікі князь Аляксандар пацьвердзіў прывілеі на права валодаць Геранёнамі канцлеру і ваяводу віленскаму Альбэрту Гаштольду. Мяркуецца, што будаваньне мураванага замка вялося ў канцы ХV — пачатку ХVІ ст. Геранёны пачалі называцца ў дакумэнтах «мураванымі» (*murata*) не пазьней за 1510 год. У канцы XVI ст. да адной зь сьценаў дабудавалі мураваны палац.

У 1542 годзе замак перайшоў да вялікага князя Жыгімонта Старога, пазьней да яго сына Жыгімонта Аўгуста. У 1588 годзе замак стаў уладаньнем Сапегаў, а ў 1643 годзе перайшоў да Кішак. 3 1670 году замак быў на дзяржаўным утрыманьні.

За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) замак разбурылі маскоўскія захопнікі. За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 годзе ў замку з аддзелам швэдскага войска разьмяшчаўся кароль і вялікі князь Станіслаў Ляшчынскі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Гальшаны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, пачаўся заняпад замка. У пачатку XIX ст. ён стаяў парожнім.

У сярэдзіне ХІХ ст. замак разабралі дзеля ўзьвядзеньня ў Ліпнішках розных гаспадарчых пабудоваў.

### Найноўшы час
У 1972 годзе дасьледаваньне рэштак замка праводзіў Міхась Ткачоў.

## Архітэктура

Замак стаяў на штучнай земляной выспе і меў памеры 27 × 27 мэтраў. Мураваныя сьцены былі таўшчынёй 1,4 мэтра, на кутах стаялі цыліндрычныя вежы, якія мелі 8 мэтраў ў дыямэтры. Вежы мелі скляпеністае перакрыцьцё паміж двума ніжнімі паверхамі. Захаваўся аконны праём ніжняга паверха вышынёй у 1 м і шырынёй 0,6 м з гатычнай аркай.

Каля паўднёвай сьцяны замка стаяў мураваны 2-павярховы палац. Усе 12 вакон выходзілі на дзядзінец. Усярэдзіне меў па некалькі пакояў на кожным паверсе, вялікую залю. У цэнтры сьпічастага даха ўзвышаўся флюгер у выглядзе бляшанага бусла, а на краях — дзьве бляшаныя зоркі.

Замкавая пляцоўка атачалася магутным валам з трыма кутнімі вежамі-рандэлямі і адной вежай-брамай. Звонку рандэлі мелі сьцены таўшчынёй 2 мэтры, адкрытыя ў бок замка. Земляны вал меў шырыню 10—15 мэтраў, знутры ён умацоўваўся сьцяною вышынёй 4,5 мэтра і шырынёю 1,25 мэтра. Крыху пазьней гэтую сьценку дадаткова ўмацавалі контрфорсамі-бычкамі.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі і графіка

Gieraniony. Геранёны (K. Rusiecki, 1846) (3).jpg|К. Русецкі, 1846 г.
Gieraniony. Геранёны (S. Januševič, 1846).jpg|С. Янушэвіч, 1846 г.
Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 16.05.1875-77).jpg|Н. Орда, 1875—1877 гг.
Gieraniony. Геранёны (N. Orda, 1875-77).jpg|Н. Орда, 1875—1877 гг.


Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877).jpg|Паводле Н. Орды, 1877 г.
Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (M. Mor, 1939).jpg|М. Мор, 1939 г.
Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (M. Mor, 1939) (2).jpg|М. Мор, 1939 г.
Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (1939).jpg|1939 г.


### Сучасныя здымкі

Gaštold Castle in Gieraniony (2007).jpg|Руіны, 2007 г.
Геранены.jpg|Руіны, 2007 г.
36 Геранены.JPG|Мур, 2012 г.
Геранёнскі замак.jpg|Па частковай кансэрвацыі


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Ткачоў М. Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі ХІІІ—XVIII стст. — , 1978.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Фартэцыі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Беларусі