open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царква Сьвятога Юрыя (Валавель)

**Царква Сьвятога Юрыя** — помнік архітэктуры XVIII ст. у Валавелі. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купалоў-цыбулінаў. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны ансамбль з 2-яруснай чацьверыковай званіцай каркаснай канструкцыі, накрытай нізкім шатровым дахам.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Драўляную царкву ў Валавелі збудавалі ў 1776 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Валавель апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзейнічаць як уніяцкая. Аднак па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

### Найноўшы час
У 2010 годзе вэртыкальную шалёўку сьценаў царквы замянілі на гарызантальную, а замест барокавых купалоў-баняў паставілі маскоўскія цыбуліны на круглых барабанах.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Да апошняй перабудовы гэта быў прастакутны асноўны зруб і выцягнутая 5-гранная апсыда, накрытыя агульным гонтавым дахам з хвалямі над трыкутнымі навісямі ў месцы злучэньня зрубаў. На галоўным фасадзе тарэц даху мае выгляд спалучэньня крывалінейнага франтона з паўвальмай і дзьвюма чацьверыковымі вежамі з бакоў, завершанымі фігурнымі банькамі з 6-граннымі шыйкамі і галоўкамі над імі. Падобная галоўка прарэзвае вільчык даху над алтаром. Складаныя формы завяршэньняў маюць шматлікія заломы і выгіны. Да бакоў апсыды далучаюцца сымэтрычныя нізкія рызьніцы, пры ўваходзе — тамбур. Сьцены мелі вэртыкальную шалёўку з нашчыльнікамі. Аконныя праёмы прастакутныя, на галоўным фасадзе ў выглядзе паўцыркульных імпастаў.

Інтэр’ер зальны з роўнай бэлечнай стольлю. Над уваходам месьцяцца трапэцападобныя ў пляне хоры.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Валавель
Валавель
Тамаш Казімер Сапега

**Тамаш Казімер Сапега** (1621 — ,  у вайсковым абозе пад Белым Камнем) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны вялікі літоўскі (з 1649).

## Біяграфія
З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Фрыдэрыка, падкаморага ўладзімерскага, і Эвы з Скашэўскіх. Меў братоў Яна Фрыдэрыка, Крыштапа Францішка і Аляксандра Казімера.

Навучаўся ў езуіцкім калегіюме ў Любліне, у 1635 годзе запісаўся ў Кракаўскую акадэмію. Пазьней выехаў у Італію па навуку ў Балёньню і Падую. Таксама падарожнічаў Нямеччынай, Францыяй і Ангельшчынай.

У 1648 годзе стаў ротмістрам гусарскай харугвы. Удзельнічаў у бітве пад Піляўцамі. У 1649 годзе знаходзіўся пад Зборавам, атрымаў урад абознага. У 1650 годзе на чале казацкай харугвы браў удзел у бітве пад Берастэчкам, дзе яго двойчы паранілі.

Ажаніўся ў 1647 годзе з Соф’яй (1635—1653), дачкой чашніка Уладзіслава Дарагастайскага. Праз гэты шлюб атрымаў спадчыну згаслага роду Дарагастайскіх (Дарагастаі, Мураваную Ашмянку і іншыя маёнткі). Дзяцей не пакінуў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Тамаш Казімер
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Крыштап Францішак Сапега

**Крыштап Францішак Сапега** ( — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік і падстолі (з 1658), стольнік (з 1659), крайчы вялікі літоўскі (з 1661). Быў старостам ашмянскім.

## Біяграфія

З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Фрыдэрыка, падкаморага ўладзімерскага, і Эвы з Скашэўскіх. Меў братоў Яна Фрыдэрыка, Тамаша Казімера і Аляксандра Казімера.

Навучаўся ў Калегіюме Навадворскага ў Кракаве, з 1638 году — у Кракаўскай акадэміі. У 1641 годзе выехаў па навуку ў Балёньню, Італія.

Па вяртаньні на Радзіму стаў дваранінам караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазы, з 1648 году — Яна Казімера.

Браў удзел у казацка-сялянскай вайне 1648—1654 гадоў. Удзельнічаў у бітвах пад Жоўтымі Водамі, Піляўцамі, Берастэчкам і Белай Царквой. З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) змагаўся з маскоўскім войскам, а таксама супраць швэдаў.

У лютым 1658 году атрымаў урад чашніка, празь месяц — падстоліем, у 1659 годзе — стольніка і нарэшце, у 1661 годзе — крайчага. Абіраўся паслом на соймы 1661, 1662, 1664 і 1665 гадоў.

Ажаніўся да 1657 году з Аленай (памерла па 1667), дачкой кашталяна смаленскага Мікалая Льва Саламярэцкага. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Станіслаў Казімер (памёр каля 1673), староста трабскі;
* Уладзіслаў Язафат (памёр у 1733), ваявода менскі і берасьцейскі;
* Андрэй Францішак (1660—1681), староста чырвонагродзкага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Крыштап Францішак
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Мікалай Сапега (сын Багдана)

**Крыштап Францішак Сапега** (1558—1638) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода менскі (1611—1618) і наваградзкі (з 1618).

Валодаў Боцькамі на Падляшшы.

## Біяграфія
З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Багдана, ваяводы менскага, і Марыны з Капустаў. Меў братоў Паўла Стэфана і Андрэя.

З 1582 году навучаўся ў Балёнскім унівэрсытэце, потым у Рыме (1586) і Арлеане (1587).

Па вяртаньні на Радзіму ў 1588 годзе атрымаў урад падкаморага гарадзенскага. Абіраўся паслом на соймы. У 1596 езьдзіў з дыпляматычнай місіяй у Швэцыю. У 1608—1609 гадоў лячыўся ў Карлавых Варах. Па вяртаньні ў 1611 годзе атрымаў урад ваяводы менскага, у 1618 годзе — ваяводы наваградзкага.

Двойчы браў шлюб. Да 1598 году ажаніўся з Рэгінай Дарагастайскай (пам. па 1622), зь якой меў трох сыноў і дачку:
* Павал (пам. 1612), староста жыжмарскі;
* Тамаш (каля 1598—1646), ваявода вэндэнскі і наваградзкі;
* Казімер Мікалай (пам. па 1639), дваранін каралеўскі;
* Альжбета, жонка двараніна каралеўскага Паўла Войны.

У 1625 годзе ажаніўся з Соф’яй Дэмбоўскай, шлюб зь якой быў бязьдзетным.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Мікалай (сын Багдана)
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Ваяводы наваградзкія (ВКЛ)
Міхал Францішак Сапега

**Міхал Францішак Сапега** (1670 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Канюшы вялікі літоўскі (з 1690), адначасна генэрал літоўскай артылерыі (з 1698). Генэрал-маёр (1692), генэрал-лейтэнант і князь Сьвятой Рымскай імпэрыі (1700). Быў старостам ашмянскім (з 1699).

## Біяграфія
З чарэйскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Казімера Яна, гетмана вялікага літоўскага, і Крыстыны Барбары з Глябовічаў. Меў братоў Юрыя Станіслава і Аляксандра Паўла.

Навучаўся ў езуіцкіх калегіюмах у Варшаве і Браневе. У 1689 годзе паступіў на службу ў аўстрыйскае войска, удзельнічаў у войнах супраць Асманскай імпэрыі. У 1692 годзе атрымаў званьне генэрал-маёра.

У 1696 годзе вярнуўся ў Вялікае Княства Літоўскае. У 1690 годзе атрымаў урад канюшага, адначасна з 1698 году генэрал літоўскай артылерыі. У 1700 годзе атрымаў ад аўстрыйскага імпэратара званьне генэрал-лейтэнанта і тытул князя Сьвятой Рымскай імпэрыі. Камандаваў сапегаўскімі войскамі ў вайне супраць шляхты—«рэспубліканцаў». У Алькеніцкай бітве 18 лістапада 1700 году капітуляваў, па чым яго засекла шляхта.

Не пасьпеў ажаніцца і не пакінуў нашчадкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Міхал Францішак
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Рыгор Сапега

**Тамаш Казімер Сапега** (каля 1560 — 1600) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падкаморы аршанскі (з 1585).

## Біяграфія
З чарэйскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Івана, старосты дарагічынскага, і Багданы з Друцкіх-Сакалінскіх. Меў братоў Льва, канцлера вялікага літоўскага, і Андрэя.

У 1585 годзе атрымаў урад падкаморага аршанскага.

Ажаніўся да 1585 году з Соф’яй (памерла да 1611), дачкой кашталяна віцебскага Марціна Стравінскага. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Аляксандар Дажбог (1585—1635), чашнік вялікі літоўскі;
* Крыштап Стэфан (1590—1627), пісар вялікі літоўскі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Рыгор
Ян Фэрдынанд Сапега

**Ян Фэрдынанд Сапега** (1629 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік вялікі літоўскі (з 1659).

## Біяграфія
З коданьскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Мікалая, кашталяна віленскага, і Ядвігі Ганны з Войнаў. Меў брата Казімера Мэльхіядэса.

З 1642 году навучаўся ў калегіюме Навадворскага, пазьней падарожнічаў Заходняй Эўропай. У 1651 годзе паступіў на вайсковую службу. Удзельнічаў у казацка-сялянскай вайне 1648—1654 гадоў, у бітвах пад Берастэчкам і Белай Царквой.

За часамі вайны з Швэцыяй у 1655 годзе падтрымаў Кейданскую дамову, але потым вярнуўся на бок караля і вялікага князя Яна Казімера. Пазьней браў удзел у бітвах зь Дзьёрдзем II Ракацы ў 1657 годзе, аблозе Торуня 1658 году. У студзені 1659 году атрымаў урад чашніка. Памёр 27 сакавіка 1659 году, відаць, атручаны.

Не пасьпеў ажаніцца і не пакінуў нашчадкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян Фэрдынанд
Царква Сьвятога Спаса (Смаляны)

**Царква Сьвятога Спаса** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Смалянах. Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы гістарычнага мястэчка, на Спаскай вуліцы. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату, мае прыпісную царкву Сьвятога Аляксея. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Спаскую царкву ў Смалянах збудавалі ў другой палове XVIII ст.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Смаляны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая. Аднак па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

### Найноўшы час
У канцы 1930-х гадоў савецкія ўлады зачынілі царкву. У будынку разьмясьцілі сьпіртзавод.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з рысамі стылю барока. Гэта манумэнтальны крыжова-купальны будынак 3-яруснай аб’ёмна-прасторавай кампазыцыі. Першы ярус — абхадная галерэя-гульбішча пад 1-схільным дахам. Другі ярус мае выгляд 4-граннага аб’ёму, завершанага на гранях трыкутнымі франтонамі. Трэці ярус — 8-гранны сьветлавы барабан, накрыты звонападобным гранёным купалам. З франтальнага фасада ўзвышаюцца дзьве 2-ярусныя (васьмярык на чацьверыку) шатровыя вежы. Вэртыкальна ашаляваныя фасады падзяляюцца прастакутнымі адзінарнымі і здвоенымі аконнымі праёмамі, паўкруглымі люкарнамі.

У інтэр’еры акаймаваны балюстрадай сьветлавы барабан з купальным перакрыцьцем падтрымліваецца аркай і 2 слупамі. Апсыда вылучаецца ярусным разным іканастасам, пры ўваходзе разьмяшчаюцца хоры. Купальны пляфон і грані барабана аздабляе размалёўка «Дванаццаць апосталаў» (XVII ст.). Абразы «Жанчыны-міраносіцы» (канец XVIII ст.), «Каранаваньне Маці Божай» (XVIII ст.), «Укрыжаваньне» (XIX ст.), «Сьвяты Мікалай» (1851), «Таемная вячэра» (першая палова XIX ст.). У царкве захоўваецца напрастольны крыж першай паловы XIX ст.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Smaljany, Spaskaja. Смальяны, Спаская (1946).jpg|1946 г.
Smaljany, Spaskaja. Смальяны, Спаская (1944-49).jpg|па 1944 г.
Smaljany, Dziarnoŭka. Смальяны, Дзярноўка (1944-49).jpg|З боку Дзярноўкі, па 1944 г.


### Сучасныя здымкі

Фото путешествия по Беларуси 441.jpg|У панараме мястэчка
Смальяны. Спаса-Праабражэнская царква.jpg|Галоўны фасад
Church of the Transfiguration Smolyany Belorussia 2010.jpg|Бакавы фасад


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Смаляны
Смаляны
Катэгорыя:Смаляны
Смалянскі замак

**Смалянскі замак** (таксама *Белы Ковель* або *Малы Ковель*) — помнік архітэктуры XVII ст. у Смалянах. Знаходзіцца на паўночна-заходняй ускраіне колішняга мястэчка, на правым беразе ракі Дзярноўкі. Твор архітэктуры рэнэсансу. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

У першай палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі зруйнавалі помнік. Да нашага часу захаваліся руіны вежы і рэшткі сьценаў.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Мураваны замак у Смалянах збудаваў у першай чвэрці XVII ст. князь Сымон Самуэль Сангушка. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) замак зруйнавалі, пазьней яго аднавілі.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў 1708 годзе замак атрымаў моцныя пашкоджаньні. З інвэнтароў 1739 і 1742 гадоў вынікае, што вакол замка быў роў з вадой, у пакоях стаялі белыя печы з гербам Пагоняй.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Смаляны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, пачаўся заняпад замка. У сярэдзіне XIX ст. уласьнік Смалянаў расейскі сэнатар Сямёнаў прадаў помнік на цэглу.

### Найноўшы час
У 1927 годзе праводзіліся дасьледаваньні замка.

## Архітэктура

Займаў прастакутную ў пляне пляцоўку (100×200 м), якая на 40—60 см узвышаецца над балоцістай абалонай. Муроўка замка з буйной цэглы і невялікіх камянёў. Таўшчыня муроў ад 120 да 170 см. Памеры цэглы 8×13×29 см. Меў выгляд замкнёнага прастакутніка з унутраным дваром, кутнымі 3-яруснымі вежамі і 5-граннай 5-яруснай вежай на паўночна-ўсходняй фасаднай сьцяне. Корпус палаца быў 3-павярховым.

Унутраныя памяшканьні мелі скляпеністыя перакрыцьці. Захаваліся дэталі вонкавага дэкору — ляпны картуш і абрамленьні аконных праёмаў, якія маюць рысы рэнэсансу. Захаваліся таксама фрагмэнты інтэр’еру — сьляды вітых усходаў, якія ішлі ўнутраным пэрымэтрам вежы, вялікая колькасьць рознага памеру нішаў на ўнутранай паверхні той жа вежы, аркавы пераход з галоўнага корпуса ў вежу, дэталі камінаў. У пачатку XVII ст. сьцены памяшканьняў упрыгожылі фрэскавай размалёўкай.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Smaljany, Bieły Koviel. Смальяны, Белы Ковель (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Smaljany. Смальяны (N. Orda, 31.07.1877).jpg|Н. Орда, 1877 г.
Smaljany, Bieły Koviel. Смальяны, Белы Ковель (1927).jpg|1927 г.
Smaljany, Bieły Koviel. Смальяны, Белы Ковель (1927) (3).jpg|1927 г.


### Гістарычныя здымкі

Smaljany, Bieły Koviel. Смальяны, Белы Ковель (1917).jpg|1917 г.
Smaljany, Bieły Koviel. Смальяны, Белы Ковель (1901-41).jpg|да 1941 г.
Smaljany, Bieły Koviel. Смальяны, Белы Ковель (1941).jpg|1941 г.
Smaljany, Dziarnoŭka. Смальяны, Дзярноўка (1944-49).jpg|Панарама з боку Дзярноўкі, па 1944 г.


### Сучасныя здымкі

Смаляны, руіны замка «Белы Ковель».jpg|Агульны выгляд
Замок Сангушек "Белый Ковель"(руины).jpg|Вежа з картушам
Замок Сангушек "Белый Ковель" (картуш).jpg|Картуш
Панорама изнутри.jpg|Вежа, фрагмэнт


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Лоша (Гарадзенская вобласьць)

**Лоша** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці, на рацэ Лошы. Лоша ўваходзіць у склад Гудагайскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 213 чалавек
* 1999 год — 200 чалавек

## Славутасьці
* Каталіцкая капліца (пачатак 20 ст.)
* Сядзіба Добжынскіх

## Асобы
* Леў Добжынскі (1907, Санкт-Пецярбург — 1937, Лоша) — беларускі мастак

## Крыніцы

## Літаратура
* .

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Гудагайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Аргонскі лес

**Аргонскі лес** () — высокія ўзгоркі на паўночным усходзе Францыі недалёка ад яе граніцы з Бэльгіяй, густа парослыя зьмешаным лесам. Геалягічна належаць да плято Аргоны, зьяўляючыся яго заходняй часткаю. Бывае, што Аргонскім лесам называюць увесь Аргонскі рэгіён.

## Геаграфія

Аргонскі лес цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 60 км па тэрыторыі дэпартамэнтаў Мёз і Марна, якія знаходзяцца ў гістарычных абласьцях Францыі: Шампань і Лятарынгія. З двух бакоў абмежаваны рэкамі Энай і Эрай ды мае шырыню ад 2 да 15 км. У XIX стагодзьдзі займаў значна большую плошчу і цягнуўся на поўнач да Сэдану, пакрываючы сабою заходні бераг ракі Бар. Цяпер уздоўж Бары растуць асобныя лясы, падзеленыя шырокімі прасторамі апрацаванай зямлі. Рэльеф пад Аргонскім лесам — у выглядзе куэсты: зь ярамі, крутымі кручамі і лагчынамі паміж імі. Мясцовасьць — цяжкапраходная і таму заўсёды лічылася натуральнай перашкодай на шляху замежных уварваньняў. Ва ўсходняй частцы Аргонскага рэгіёну, паміж Эрай і Маасам, знаходзіцца Апрэмонскі лес. Раней такі самы разложысты, як і Аргонскі, цяпер ён ўяўляе сабою разрозьненыя лясныя масівы розных памераў, самым вялікім зь якіх лічыцца лес Шэпі.

Гістарычны Аргонскі лес, ад вытоку ракі Эры і да Сэдану, перасякае пяць цясьнінаў (названыя з поўначы на поўдзень):
* цясьніна Лез-Ілет (*Les Islettes*) ад Клярмону ў Сэнт-Мэну і ад Вэрдэну ў Парыж, 11 км даўжыні і ад 300 да 900 м шырыні;
* цясьніна Ляшаляд (*Lachalade*) ад Варэну да В’ен-лё-Шато, пакрытае лесам;
* цясьніна Гран-прэ (*Grand-pré*), у 1000 м шырынёй, цягнецца ўздоўж Эры ад Сэн-Жувэну да яе злучэньня з Эну ў 5 км ад Мантуа;
* цясьніна Круа-о-Буа (*Croix-aux-Bois*) ад Бут-о-Буа да Лёнвэ і далей да Вузье, што на Эне, раней выкарыстоўвалася як дарога для дрыварубаў, пакрытае лесам;
* цясьніна Лё-Шэн-Папюлё (*le Chêne-Populeux*) злучае Сэдан і Рэймс празь Лё-Шэн і Вузье.

Цяпер праз усе названыя цясьніны пракладзеныя дарогі, а побач зь цясьнінай Лез-Ілет, зь яго паўночнага боку, проходзіць шаша Эст (*L’Est*) — эўрапейскі маршрут E50. Шмат якія цясьніны забудаваныя.

Лес, які іх атачае, — ліставы: тут сустракаюцца букавыя, бярозавыя і арэхавыя гаі.

## Інфармацыя для турыстаў

На паўночны-захад ад Варэна і каля лесу Шэпі знаходзіцца вёска Манфакон-д'Аргон, дзе ў 1937 годзе быў ўсталяваны помнік амэрыканцам, якія ваявалі ў Аргонскім лесе ў 1918 годзе, — Манфаконскі Амэрыканскі Манумэнт (*Montfaucon American Monument*). Да гранітнай калёны дарычнага ордэру, увенчанага сымбалічнай статуяй Свабоды, вядзе 234 прыступкі. Пад калённай знаходзіцца памяшканьне, на сьценах якога выгравіравана мапа бітвы і расказ пра тое, як яна адбывалася. За манумэнтам ляжаць руіны былой вясковай царквы зь нямецкім назіральным пунктам, збудаваным зь яе камянёў. У 11 км на поўнач ад гэтых месцаў знаходзяцца могілкі амэрыканскіх жаўнераў 1-й арміі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона

Катэгорыя:Лятарынгія
Катэгорыя:Шампань — Ардэны
Куэста

**Куэ́сты** (ад cuesta — адхон, схіл гары) — асымэтрычныя грады і ўступы ў рэльефе, часам горныя хрыбты, утвораныя ў выніку размыву і дэнудацыі монаклінальна залягаючых горных парод, складзеных з пластоў рознай трываласьці. Спусьцісты схіл супадае з нахілам пластоў, стромкі абрываецца ў бок іх падзеньня.

Часам куэсты разьмяшчаюцца ў некалькі паралельных радоў, утвараючы куэставы тып рэльефу, які трапляецца на паўночных схілах Вялікага Каўказа (Скалісты хрыбет), у Цэнтральная Азія Крымскіх гарах і інш. месцах. 

## Літаратура
* Куэсты. 

Катэгорыя:Структурная геалёгія
Катэгорыя:Формы рэльефу
Сьпіс гарадоў Гандурасу

**Сьпіс местаў [[Гандурас]]у паводле колькасьці насельніцтва**. У сьпіс уключаныя месты з насельніцтвам ня менш за 50 000 чалавек на 8 кастрычніка 2013 году.

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* City Population
Аранжарэя

**Аранжарэ́я** — пабудова для вырошчваньня расьлінаў, штучная экасыстэма. Аранжарэі будуюцца са шкла або пластыку. Унутры іх інфрачырвонае выпраменьваньне ад сонца падагравае расьліны і глебу. Паветра, нагрэтае ад унутранай паверхні, утрымліваецца ўнутры канструкцыі дахам і сьценкамі.

Шкло, зь якога складаюцца сьценкі аранжарэі, мае ролю выбарачна перадавальнага асяродзьдзя для розных спэктральных частотаў, яго дзеяньне складаецца ва ўлоўліваньні энэргіі ўнутры аранжарэі, пры дапамозе чаго награваюцца як расьліны, так і глеба. Гэта награвае паветра каля глебы, якое не падымаецца ўгару і не прасочваецца вонкі.

Аранжарэі часта выкарыстоўваюцца для вырошчваньня кветак, агародніны, садавіны і тытуню.

Чмялі — найлепшыя апыляльнікі для большасьці аранжарэйных расьлінаў, хоць выкарыстоўваюцца і іншыя віды насякомых — напрыклад, пчолы, а таксама штучнае апыленьне.

## Глядзіце таксама
* Батанічны сад

Катэгорыя:Тыпы садоў
Катэгорыя:Цяпліцы
Катэгорыя:Ляндшафтная архітэктура
Слонімская аўстэрыя

**Слонімская аўстэрыя** — помнік архітэктуры XVIII ст. у Слоніме. Знаходзіцца на гістарычным Школьным Двары. Твор архітэктуры барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ад перабуды. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

У наш час у будынку месьціцца навучальная ўстанова.

## Гісторыя
Аўстэрыю ў Слоніме збудавалі ў другой палове XVIII ст. як заезны дом пры палацы старосты слонімскага Міхала Казімера Агінскага.

У пачатку ХХ ст. над домам надбудавалі трэці паверх пад 2-схільным дахам.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры барока. Гэта прастакутны ў пляне 3-павярховы будынак. Галоўны фасад падзяляецца буйнамаштабнымі руставанымі лапаткамі і прастакутнымі аконнымі праёмамі.

Палова 1-га паверха адводзілася пад гасьцёўню, перакрытую 4 ветразевымі скляпеньнямі з цэнтральнай апорай. Пад гэтай часткай будынка разьмяшчаюцца шырокія скляпеністыя сутарэньні. Цэнтральныя сходы вядуць з вузкага вэстыбюля на 2-і жылы паверх. 

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Слонімская аўстэрыя, Гарадзенская абласная навуковая бібліятэка імя Яўхіма Карскага

Катэгорыя:Збудаваньні Слоніму
Майсей Грынблат

**Майсе́й Я́каўлевіч Грынбля́т** (***Грынблат***; 29 сакавіка 1905, Менск — 4 ліпеня 1983, Менск) — беларускі савецкі фальклярыст, этнограф, гісторык.

## Мінуўшчына
Нарадзіўся ў жыдоўскай сям’і. Удзельнічаў у трупе Ўладзіслава Галубка. Працаваў у Беларускім аддзеле Наркамасьветы БССР (1920).

Навучаўся ў Ленінградзкім унівэрсытэце (1925—1930). З 1930 — у Акадэміі навук БССР, у 1931—1941 — у Інстытуце гісторыі; адначасна выкладаў у Менскім пэдагагічным інстытуце (1937—1941) і Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце (1939—1941). Вайну правёў у РСФСР. У 1945 вярнуўся, абараніў кандыдацкую дысэртацыю і да 1956 працягваў працаваць у Інстытуце гісторыі АН БССР, выкладаючы ў БДУ (1945—1950).

У 1957—1976 — у Інстытуце мовазнаўства, этнаграфіі і фальклёру.

## Творы
Адзін з аўтараў двухтомнай (Т.1, 1961) і пяцітомнай (Т.1, 1972) «Гісторыі Беларускай ССР».

* «Краязнаўчыя музеі і вясновая пасяўная кампанія» (1932)
* «Сталін у яўрэйскай народнай творчасці» (1939, складальнік)
* «Песні беларускага народа» (1940, Т.1, рэдактар, складальнік)
* «Беларуская народная архітэктурная разьба» (1958, рэдактар)
* «Беларускія народныя песні» (1959, рэдактар)
* «Белорусы: Очерки происхождения и этнической истории» (1968)
* «Праблемы сучаснага беларускага фальклору» (1969, рэдактар)
* «Сказки народов СССР» (1970, складальнік)
* «Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка» (1972)
* «Загадкі» (1972, складальнік)
* «Зімовыя песні: калядкі і шчадроўкі» (1975, рэдактар)
* «Прыказкі і прымаўкі: у 2 кн.» (1976, складальнік)
* «Этнаграфічны зборнік (даклады аддзялення этнаграфіі і Геаграфічнага таварыства Беларускай ССР)» (1975, рэдактар)
* «Выслоўі» (1979, складальнік)
* «Вяселле: песні» (кн. 1, 1980, рэдактар)
* «Вяселле: песні» (кн. 2, 1981, рэдактар)
* «Вяселле: песні» (кн. 3, 1983, рэдактар)

### Пераклады
* Вітаўтас Місявічус. «Мядзведжая акадэмія» (1988, пераклад зь летувіскай)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Майсей Грынблат — дасьледнік культуры // Польскае радыё

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Савецкія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Савецкія этнографы
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія этнолягі
Катэгорыя:Савецкія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія жыды
Гарошка

**Гаро́шка** — беларускае і ўкраінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:
* Алег Гарошка — беларускі хакеіст
* Леў Гарошка — беларускі сьвятар
* Мікола Гарошка — беларускі дзяяч эміграцыі
Радыкуліт

**Радыкулі́т** ( — карэньчык + запаленьне) — пашкоджаньне карэньчыкаў сьпіннамазгавых нэрваў, што выклікае страту рухомасьці ў выніку раптоўнага болю. Пасьля наступнага працяглага знаходжаньня ў аднолькавай паставе боль узмацняецца праз парушэньне кровазвароту ў вобласьці сьпіны. Прычынай служыць запаленьне у карэньчыках нэрваў. Бывае востры і хранічны, першасны (інфэкцыйны і таксічны) і другасны (абумоўлены ўплывам суседніх тканак пры зьменах у хрыбетніку).

## Папярэджаньне
Прадухіленьню хваробы спрыяе штодзённая расслабляльная разьмінка цягліцаў сьпіны. Дастаткова прылегчы на сьпіну, абхапіць рукамі сагнутыя ў каленях ногі, прыцягнуць ногі да грудзей і 5-кратна паківацца на падлозе ў прынятай паставе. Адначасна пальцамі рук варта ўпірацца і паціскваць у падкаленную ямку. Іншае карыснае практыкаваньне прадугледжвае закідваньне нагі за нагу ў сядзячым стане з наступным яе выпростваньнем пад прамым кутом. Пагатоў ступня другой нагі мае цалкам абапірацца на падлогу. Для выніковасьці стае 5-кратнага выкананьня практыкаваньня для кожнай нагі. Затым варта цягам 30 сэкундаў паціскаць мезенец кожнай рукі.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы спрыяе астэахандроз (адкладаньне соляў), пашкоджаньне хрыбетніка, міжпазванковая кіла, стрэс, парушэньне абмену рэчываў, заражэньне і ўздым цяжару.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз раптоўны боль у сьпіне бяз бачнай прычыны. Можа суправаджацца павышэньнем тэмпэратуры, спазмамі страўніка, болем у грудзях і цяжкім дыханьнем. Таксама боль у сьпіне можа аддаваць у калена і ступню. Назіраецца зьніжэньне цяглічнай сілы, здранцьвеньне, паколваньне і сьверб у канцавінах.

## Віды
* *Паясьнічны* (паясьнічна-крыжавы; ішыалгія). Найбольш распаўсюджаны, у тым ліку найбольш распаўсюджаная хвароба пэрыфэрычнай нэрвовай сыстэмы. Паражае сядалішчную нэрву ў паясьнічным аддзеле хрыбетніка. Выклікае рэзкі і раптоўны боль у паясьніцы, які можа аднабакова аддаваць у сьцягно і крумянкі. Уначы можа турбаваць страляльны боль у паясьніцы і назе. Адзначаецца зьніжэньне цяглічнай сілы ў нагах. Часам адчувальнасьць ног зьнікае цалкам.
* *Грудны*. Выклікае боль, паколваньне, здранцьвеньне і зьніжэньне цяглічнай сілы рук у выніку паражэньня ў грудным аддзеле хрыбетніка. Прычынай узьнікненьня бывае артроз, міжпазванковая кіла, остэафіт і пашкоджаньне хрыбетніка.
* *Шыйны*. Выклікае раптоўны боль у шыі, які распаўсюджваецца на цягліцы рук. Можа зьявіцца пры згінаньні галавы і ўзмацняцца пры павароце галавы. Уначы можа турбаваць рэзкі колючы боль у шыі і руках. Назіраецца істотнае аслабленьне цяглічнай сілы ў руках да поўнай страты адчувальнасьці.
* *Шыйна-грудны*.
* *Шыйна-плечавы*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні нэрвовай сыстэмы
Казармы Робэртсана

**Казармы Робэртсана** — база Аўстралійскай арміі ва ўрочышчы Гольцэ (Лічфілдзкі муніцыпалітэт, Паўночная тэрыторыя, Аўстралія), што за 15 км на ўсход ад Дарвіна. Будаўніцтва ажыцьцяўлялася ў 1989—2001 гадах. Цягам 1992—2000 гг. на базу перамясьцілі 1-ю брыгаду Аўстралійскай арміі. Улучае верталётны аэрадром. На травень 2007 г. займала 165 гектараў і налічвала каля 3500 вайскоўцаў і цывільных службоўцаў, у тым ліку Асяродак сухапутнай вайны і 1-ю роту эскадрону адказу на надзвычайныя здарэньні. На сакавік 2013 г. займала больш за 700 гектараў. Атрымала назоў у гонар аўстралійскага генэрал-лейтэнанта Гарацыя Робэртсана (1894—1960), які падчас Другой сусьветнай вайны камандаваў 19-й аўстралійскай брыгадай у Лібіі супраць італьянцаў і 6-й аўстралійскай дывізіяй у Новай Гвінэі супраць японцаў, а ў 1946—1951 гг. быў галоўнакамандавальнікам Акупацыйнага войска Брытанскай садружнасьці ў Японіі. На 2016 г. на базе месьціліся 1-я брыгада і 1-ы паветраны полк Аўстралійскай арміі. З 4 красавіка 2012 г. на базе разьмясьцілі Ратацыйныя сілы марской пяхоты ЗША. Першых 200 марскіх пехацінцаў сустрэлі прэм’ер-міністарка Аўстраліі Джулія Гілард (2010—2013) і міністар абароны Аўстраліі Стывэн-Фрэнсіс Сьміт. На 2016 г. амэрыканская прысутнасьць дасягнула 4500 жаўнераў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайсковыя базы
Катэгорыя:Паўночная тэрыторыя
Катэгорыя:Аўстралія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Касьцёл Сьвятога Язэпа (Валожын)

**Касьцёл Сьвятога Язэпа** — помнік архітэктуры пачатку XIX стагодзьдзя ў Валожыне. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычным Рынку. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны ансамбль з брамай-званіцай.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы драўляны касьцёл у Валожыне збудавалі ў 1500 годзе. У 1681 годзе з фундацыі Слушак пры касьцёле заснавалі кляштар бэрнардынаў.

У 1690 годзе на месцы старога касьцёла збудавалі новы драўляны.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Валожын апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. У пажары 1815 году будынкі згарэлі. У 1816 годзе на іх месцы збудавалі мураваны парафіяльны касьцёл.

Пры здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1864 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

### Найноўшы час
У 1920-я гады ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі вярнулі касьцёл рыма-каталікам. Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У будынку месьціліся вытворчыя памяшканьні, склады.

У 1990-я гады касьцёл вярнулі рыма-каталікам.

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — 3-нэфавая базыліка пад 2-схільным дахам. На галоўным фасадзе — портык дарычнага ордэра з шасьцю пастаўленымі на кубічныя цокалі калёнамі і трыкутным франтонам. У нішах некалі стаялі велічныя скульптуры эвангелістаў.

Унутраная прастора перакрываецца цыліндрычнымі скляпеньнямі. Інтэр’ер аздабляе галоўны алтар пад тытулам Сьвятога Язэпа і чатыры бакавыя алтара, захаваўся арган. Пад хорамі разьмяшчалася пахавальня роду Тышкевічаў.

### Брама-званіца
Брама-званіца — масіўная 3-пралётная аркада зь фігурнымі контрфорсамі з бакоў. У арках брамы месьцяцца тры бронзавыя званы.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Vałožyn. Валожын (XVIII).jpg|Стары драўляны касьцёл, XVIII ст.
Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1887).jpg|1887 г.
Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1897).jpg|1897 г. 
Vałožyn, Bernardynski, Brama. Валожын, Бэрнардынскі, Брама (F. Ruščyc, 22.03.1900).jpg|Ф. Рушчыц, 1900 г.


### Гістарычныя здымкі

Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1900).jpg|каля 1900 г.
Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1918).jpg|1918 г. 
Vałožyn, Bernardynski. Валожын, Бэрнардынскі (1921).jpg|1921 г.
Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1920-29).jpg|1920-я гг.


Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1930-39).jpg|1930-я гг.
Vałožyn, Rynak, Bernardynski. Валожын, Рынак, Бэрнардынскі (1937).jpg|1937 г.
Vałožyn, Bernardynski, Brama. Валожын, Бэрнардынскі, Брама (1919-39).jpg|да 1939 г.
Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Kaścioł, Vałožyn2.JPG|З боку гістарычнага Рынку
Валожын, брама-званіца касьцёла сьв. Юзафа.jpg|Брама-званіца
Інтэр'ер касцёла.jpg|Інтэр’ер
Валожын, касьцёл сьв. Юзафа - абраз сьв. Юзафа.jpg|Абраз Сьвятога Язэпа


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Валожын
Валожын
Друкарня Якава Грынблята

**Друка́рня Я́кава Грынблята** (раней Друкарня Дворца) — друкарня ў Менску, якая месьцілася па адрасе вул. Губэрнатарская, 32 (цяпер вуліца Леніна, 13).

## Мінуўшчына
Заснаваная ў 1826 року Д. Стэфановічам. У 1850 яе набыў віленскі друкар Ёкель Дворац (Ільля Янкель Абрамаў Дворжац).

У траўні 1905 року ў друкарні адбыўся дзесяцідзённы эканамічны страйк. З 1913 належала Якаву Грынбляту, бацьку савецкага фальклярыста Майсея Грынблята; тут працавалі 60 чалавек, было 2 рухавікі, выдадзена друкаванай прадукцыі на 65 тысячаў рублёў.

Па вайне будынак быў перабудаваны.

У друкарні Дворца сярод іншага выйшлі кнігі Дунін-Марцінкевіча «Гапон» (1855), «Вечарніцы і Заварожаны» (1855), «Цікавісься? Прачытай!» (1856), «Дудар беларускі» (1857), творы Сыракомлі, «Стагодзьдзе Менскай губэрні» (1893) А. П. Смародзкага, «Геаграфія Менскай губэрні» (1906) . У друкарні Я. Грынблята выходзілі ўсе Ўстаўныя граматы і дакумэнты Рады БНР.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Друкарні
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Менск)
Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Дзьмітры Анцілеўскі

**Дзьмітры Анцілеўскі** ( 12 чэрвеня 1997 году) — беларускі футбаліст, нападнік койданаўскага «Арсэнала» і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
У сакавіку 2017 году аддадзены ў арэнду магілёўскаму «Дняпру», у ліпені 2017 году арэнда была падоўжаная да канца сэзону. У сакавіку 2018 году падпісаў кантракт з клюбам «Менск». У жніўні 2018 году перайшоў у менскае «Дынама». У 2025 годзе ў перапынак паміж двума коламі прыяднаўся да лідэра Найвышэйшай лігі віцебскага МЛ.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Грузіі: 2022

**МЛ**:
* Чэмпіён Беларусі: 2025

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце БАТЭ
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар дамініканаў (Валынцы)

**Касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар дамініканаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Валынцах. Знаходзіўся побач зь мястэчкам, у фальварку Забелах. Твор архітэктуры віленскага барока. Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады дашчэнту зьнішчылі помнік.

Комплекс складаўся з касьцёла, кляштарнага корпуса і мура з брамай. Пры кляштары дзеяў Забельскі дамініканскі калегіюм. Да нашага часу захаваліся падмуркі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1719 годзе Р. Шчыт заснаваў у Забелах кляштар дамініканаў. Першыя будынкі былі драўлянымі.

У 1749 годзе пачалося будаваньне мураванага касьцёла паводле праекту архітэктара Яна Гляўбіца. У 1756 годзе касьцёл асьвяцілі, аднак узьвядзеньне вежаў і аздабленьне інтэр’еру скончылі толькі ў 1766 годзе. У 1756—1759 гадох вялося будаваньне мураванага кляштару.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Валынцы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. У 1786—1811 гадох пры кляштары працавала школа для шляхецкіх і мяшчанскіх дзяцей, у якой утварыўся першы ва Ўсходняй Эўропе школьны тэатар.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1838 годзе расейскія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар і зачынілі калегюім. Касьцёл працягваў дзеяць як парафіяльны.

### Найноўшы час
Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зруйнавалі помнік.

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — 1-нэфавая 2-вежавая базыліка з алтарнай апсыдай. Галоўны фасад і скруглены нізкі прытвор мелі багатую плястыку: вытанчаныя слаістыя пілястры, выгнутыя тонкапрафіляваныя карнізы, аркавыя нішы. У дэкоры шырока выкарыстоўваліся вазы, прафіляваныя ліштвы аркавых акон, філёнгі. Паміж вежамі галоўнага фасаду месьціўся фігурны шчыт, такія ж шчыты завяршалі алтарны аб’ём касьцёла і цэнтральны рызаліт кляштару.

Інтэр’ер аздаблялі галоўны і 10 бакавых алтароў.

### Кляштар
Кляштарны корпус — 2-павярховы будынак пад вальмавым дахам, які злучаўся з касьцёлам галерэяй.

## Галерэя

Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1912).jpg|1912 г.
Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1912) (2).jpg|1912 г.
Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1913).jpg|1913 г.
Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1913) (2).jpg|1913 г.


Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1913) (3).jpg|1913 г.
Vałyncy, Drysa. Валынцы, Дрыса (1913).jpg|1913 г.
Vałyncy. Валынцы (1942).jpg|1942 г.
Vałyncy. Валынцы (1941-42).jpg|1941—1942 гг.


Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг.
Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1941-44) (3).jpg|1941—1944 гг.
Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1944).jpg|1944 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Валынцы
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі
Алена Сотнік

**Але́на Сярге́еўна Со́тнік** ( 21 сьнежня 1982, Кіеў) — украінскі юрыст і палітык, народны дэпутат Украіны VIII скліканьня ад Аб’яднаньня «Самапомач». Сакратар Камітэту, старшыня падкамітэту па пытаньнях адаптацыі ўкраінскага заканадаўства да заканадаўства Эўрапейскага Хаўрусу, забесьпячэньні адпаведнасьці абавязальніцтвам Украіны ў рамках Рады Эўропы і ацэнкі адпаведнасьці законапраектаў міжнародна-прававым абавязацельствам Украіны ў сфэры эўрапейскае інтэграцыі Камітэту Вярхоўнай Рады Ўкраіны па пытаньнях эўрапейскай інтэграцыі.

Адвакат Нябеснай сотні, удзельніца Цэнтру юрыдычнай дапамогі для пацярпелых падчас падзеяў на Майдане Незалежнасьці ў Кіеве. Каардынавала шэраг праектаў па абароне правоў дзяцей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 8-га скліканьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту імя Драгаманава
Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы
Тэлеканал

**Тэлеканал** ( +  — далёка + труба) — устаноўленая тэлівізійным стандартам паласа радыёчастасьцяў, адведзеная для перадачы тэлевізійных радыёсыгналаў адной праграмы. У сыстэме каляровага тэлебачаньня ПаКЗМ 1 (СЕКАМ 1; ) займае паласу частасьцяў у 8 мэгагэрцаў, дзе мэтровы дыяпазон тэлевяшчаньня (48,5—66, 77—100 і 174—230 мэгагэрцаў паводле тэлестандарта Д) мае 12 тэлеканалаў, дэцымэтровы (470—790 мэгагэрцаў, стандарт К) — 40 тэлеканалаў. Кабэльнае тэлебачаньне можа мець адваротныя і дадатковыя тэлеканалы ў дыяпазоне 5—100 мэгагэрцаў. Лічбавае тэлебачаньне мае аднолькавы частотны плян тэлеканалаў, але па кожным канале дазваляе перадаваць 4—6 тэлепраграмаў у залежнасьці ад ступені сьцісканьня лічбавага сыгналу, хуткасьці кадаваньня зьвестак і віду мадуляваньня.

## Беларусь
На 1 студзеня 2012 г. на ўліку ў Беларусі стаялі 57 мясцовых тэлеканалаў, зь іх 35 прыватных і 22 дзяржаўныя. Агулам у кабэльных сетках распаўсюджваліся звыш 200 тэлеканалаў.

## Расея
У адпаведнасьці з фэдэральным законам «Аб сувязі» тэлеканал (як і радыёканал) — сукупнасьць тэле- і/або, адпаведна, іншых аўдыёвізуальных, гукавых паведамленьняў і матэрыялаў, сфарміраваная ў адпаведнасьці з сеткай вяшчаньня, якая выходзіць у сьвет (эфір) пад пастаянным найменаваньнем і з устаноўленай пэрыядычнасьцю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэлеканалы
Катэгорыя:Тэлевізыйная тэрміналёгія
Катэгорыя:Тэлекамунікацыі
Катэгорыя:Тэлерадыёвяшчаньне
Стары музэй

**Стары музэй** () — мастацкі музэй у Бэрліне, на Музэйнай высьпе. Да 1845 году называўся *Каралеўскім*. Пабудаваны паміж 1825 і 1828 гадамі паводле праекту архітэктара Карла Фрыдрыха Шынкеля ў стылі клясыцызму. Пасьля рэстаўрацыі, праведзенай у 1966 годзе, у музэі разьмешчана калекцыя прадметаў мастацтва антычнасьці. У 1999, разам з чатырма іншымі музэямі Музэйнае выспы, быў уключаны ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Будынак
У якасьці ўзору для будаўніцтва будынку музэю была абрана Стоа ў Атэнах. Фасад галоўнага будынку ўпрыгожаны 18-ю іянічнымі калёнамі, над кожнай зь якіх знаходзіцца арол зь пясчаніку, а астатнія тры фасады складзены з цэглы й камню. На фрызе будынку выраблены надпіс па-лацінску: « *FRIDERICVS GVILHELMVS III. STVDIO ANTIQVITATIS OMNIGENAE ET ARTIVM LIBERALIVM MVSEVM CONSTITVIT MDCCCXXVIII*» (). Справа ад галоўнага сходу разьмешчана статуя *Амазонка на кані* (), а зьлева — статуя *Барацьбіт зь ільвом* ().

## Антычны збор
Першапачаткова будынак быў прызначаны для бэрлінскага збора Высокага мастацтва. З 1904 да 1942 году тут разьмясьціўся Антычны збор, які зноў быў вернуты сюды пасьля рэстаўрацыі 1966 году. На верхнім паверсе разьмяшчаюцца розныя часовыя выставы. З 2005 да 2009 году тут выстаўляліся экспанаты Эгіпэцкага музэю. Зь ліпеня 2010 на верхнім паверсе выстаўлены экспанаты этрускага й рымскага збору, а на галоўным паверсе — грэцкага антычнага збору.

## Вонкавыя спасылкі
* Дзяржаўныя музэі Бэрліну: Стары музэй

Катэгорыя:Археалягічныя музэі Нямеччыны
Катэгорыя:Мастацкія музэі Нямеччыны
Катэгорыя:Музэйная выспа ў Бэрліне
*
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Катэгорыя:Архітэктура Прусіі
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар дамініканаў (Васілішкі)

**Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар дамініканаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Васілішках. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычным Рынку. Касьцёл дзее, кляштар існаваў да 1832 году. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаўся з касьцёла, кляштарнага корпуса і мура з брамай. У другой палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі зруйнавалі кляштарны корпус. 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1658 годзе судзьдзя земскі лідзкі М. Лімант заснаваў у Васілішках кляштар дамініканаў. Неўзабаве ў мястэчку збудавалі драўляныя касьцёл і кляштарны корпус.

У 1769 годзе на месцы драўляных пачалося будаваньне мураваных касьцёла і кляштару. На 1773 год тут было 11 манахаў. У 1790 годзе адбылася кансэкрацыя новазбудаванага касьцёла.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Васілішкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар, а па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1865 годзе — гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

У другой палове XIX ст. расейскія ўлады зруйнавалі мураваны кляштарны корпус.

### Найноўшы час
У 1919 годзе ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі вярнулі будынак касьцёла рыма-каталікам.

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з паўкруглай апсыдай і закрысьціяй з паўднёвага боку. Плястыка ствараецца ўвагнутасьцю і акругласьцю граняў вежаў, слаістымі лапаткамі, пілястрамі з валютамі ў аснове, плыўна выгнутымі цягамі і карнізамі, прастакутнымі філёнгамі. Сымэтрычна-восевая 3-часткавая кампазыцыя фасаду падкрэсьліваецца лучковымі ўваходнымі і аконнымі праёмамі, нішамі, круглымі люкарнамі. Бакавыя фасады маюць лучковыя праёмы і падзяляюцца роўнымі лапаткамі.

Унутраную прастору падтрымліваюць 6 слупоў. Гістарычна меў скляпеністыя перакрыцьці нэфаў, згубленыя ў ходзе перабудоваў і замененыя роўнай бэлечнай стольлю. У цэнтральны нэф шырокай аркай адкрываецца галерэя хораў з увагнутым парапэтам Інтэр’ер аздабляюць галоўны, 2 бакавыя і 4 кулісныя стукавыя алтары. У цэнтры галоўнага алтара знаходзіцца абраз «Хрост Панскі».

### Кляштар
Кляштарны корпус — П-падобны ў пляне будынак, які ўтвараў з касьцёлам замкнёны дворык.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1900).jpg|каля 1900 г.
Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1916-18).jpg|1916—1918 гг.
Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1919-39).jpg|да 1939 г.
Vasiliški, Rynak, Daminikanski. Васілішкі, Рынак, Дамініканскі (1941).jpg|1941 г.


### Сучасныя здымкі

Vasiliški. Васілішкі (2010).jpg|Галоўны фасад
Church of St. John the Baptist in Vasiliški (2010).jpg|З боку апсыды
Касьцёл Яна Хрысьціцеля (Васілішкі) ўнутры.jpg|Інтэр’ер
Васілішкі. Касцёл Святога Яна Хрысціцеля 15.jpg|Хоры


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Васілішкі
Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (Быстрыца)

**Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа** — помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў у Быстрыцы. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычнай Папоўскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1390 годзе вялікі князь Ягайла фундаваў у Быстрыцы касьцёл і кляштар канонікаў рэгулярных (аўгустынаў). Неўзабаве ў мястэчку збудавалі драўляны касьцёл.

У 1523 годзе з фундацыі вялікага князя Жыгімонта Старога ў Быстрыцы збудавалі новы мураваны касьцёл. У 1760 годзе яго перабудавалі паводле праекту архітэктура Яна Гляўбіца.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Быстрыца апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У XIX ст. яго сьцены аздобілі размалёўкай.

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1865 годзе расейскія гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). Неўзабаве матастацкае аблічча помніка зьнявечылі купаламі-цыбулінамі.

### Найноўшы час
У 1919 годзе ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі вярнулі будынак касьцёла рыма-каталікам, якія аднавілі яго аўтэнтычнае аблічча.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры віленскага барока. Гэта 1-нэфавая 2-вежавая базыліка з 5-граннай апсыдай і закрысьціяй, прыбудаванай з поўначы. Над галоўным фасадам узвышаюцца 3-ярусныя 4-гранныя вежы, злучаныя трыкутным шчытом. Ніжні ярус вылучаецца на галоўным фасадзе вязкамі пілястраў, верхнія ярусы — скразныя, вуглы маюць скос 45° і апрацоўваюцца пілястрамі. Вэртыкальнасьць фасаду з увагнута-пукатымі хвалістымі роўніцамі сьценаў і карнізнымі пасамі падкрэсьлівае гарызантальная рустоўка цокаля. Бакавыя фасады і апсыда сымэтрычна падзяляюцца парамі аркавых акон і тонкімі падвойнымі лапаткамі ў прасьценках, апярэзваюцца прафіляваным антаблемэнтам.

Усярэдзіне нэф перакрываецца цыліндрычным на распалубках скляпеньнем, якое пераходзіць у конху апсыды, закрысьція — крыжовым . Скляпеньні аздабляюцца арнамэнтальнай размалёўкай. Сьцены падзяляюцца падвойнымі пілястрамі, завяршаюцца моцным прафіляваным антаблемэнтам. Над уваходам хоры абмяжоўваюцца крывалінейным філёнгавым парапэтам. Плястыка-дэкаратыўны акцэнт інтэр’еру — галоўны алтар, разгорнуты гранямі апсыды і падзелены антаблемэнтам на два ярусы. Першы ярус, выкананы з карычневага стука з пазалотай на капітэлях, мае складаную калённа-пілястравую кампазыцыю і аздабляецца дзьвюма драўлянымі скульптурамі апосталаў. У такім жа стылі два меншыя маштабам кулісныя алтары.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Быстрыца
Катэгорыя:Быстрыца
Касьцёл Сьвятой Ганны (Ракаў)

**Касьцёл Сьвятой Ганны** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Ракаве. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне гістарычнага мястэчка, на каталіцкіх могілках, на Менскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму і нэаготыкі. Утварае адзіны ансамбль з брамай-званіцай.

## Гісторыя

Касьцёл Сьвятой Ганны збудавалі ў 1830 годзе як могілкавую капліцу. Прыкладна ў гэты ж час пры ўваходзе на могілкі паставілі мураваную браму.

## Архітэктура
Помнік эклектычнай архітэктуры з элемэнтамі нэаготыкі і клясыцызму. Гэта прастакутны ў пляне будынак з паўкруглай апсыдай, накрыты 2-схільным дахам. Галоўны фасад вылучаецца паўцыркульным уваходным парталам, завершаным трыкутным франтонам з чацьверыковай Сыгнатуркай і кутнымі пінаклямі, у тымпане месьціцца круглая люкарна-«ружа». Карніз падзяляецца стральчатай аркай уваходнага парталу. Сьцены аздабляюцца гранёнымі пілёнамі (кутныя завяршаюцца пінаклямі), падзяляюцца пілястрамі ў прасьценках паўцыркульных аконных праёмаў.

Унутраная прастора перакрываецца роўнай стольлю на падугах. За трапэцападобнай алтарнай часткай знаходзіцца паўкруглая закрысьція. Над уваходам — хоры на двух слупах з бакавымі вітымі ўсходамі. Пад алтаром знаходзіцца крыпта.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ракаў
Катэгорыя:Капліцы Менскай вобласьці
Ледапад

**Ледапа́д** — участкі ледавіку, разьбітыя глыбокімі расколінамы і шчылінамі на асобныя глыбы. Утвараюцца ў месцах стромкага перагіну падоўжнага профілю ложа ледавіку.

Катэгорыя:Гляцыялёгія