open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Войцех Тука

**Войцех Тука** (; 4 ліпеня 1880, Шт’яўніцке Банэ — 20 жніўня 1946, Браціслава) — славацкі палітык вугорскага паходжаньня часоў Другой Сусьветнай вайны. Ідэоляг Глінкавай Славацкай народнай партыі, якая ўзначальвала рух сэпаратыстаў у складзе Чэхаславаччыны.

Быў прафэсарам у Будапэшце і Браціславе, адным зь лідэраў Глінкавай Славацкай народнай партыі, мэтай якой было дасягненьне аўтаноміі Славаччыны ў складзе Чэхаславаччыны, а пазьней — поўнай незалежнасьці.

1929 — асуджаны за шпіянаж на карысьць Вугоршчыны, 1937 — вызвалены.

1939—1944 — прэм’ер-міністар Першай Славацкай рэспублікі, узначальваў радыкальнае крыло Глінкавай народнай партыі (больш умеранае крыло ўзначальваў прэзыдэнт Ёзэф Ціса), быў прыхільнікам актыўнай падтрымкі гітлераўскай Нямеччыны і этнічных чыстак, якія былі накіраваныя супраць нацыянальных меншасьцяў. Пасьля паразы Нямеччыны прысуджаны да сьмяротнага пакараньня.

## Глядзіце таксама
* Першая Славацкая Рэспубліка

Катэгорыя:Славацкія палітыкі
Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Злачынцы галакоста
Штураўцы

**Штураўцы** () — група выбітных постацяў славацкай культуры, якія прадстаўлялі галоўную плынь славацкага нацыянальнага руху сярэдзіны XIX стагодзьдзя. Назва супольнасьці паходзіць ад прозьвішча ідэоляга славацкага нацыянальнага адраджэньня Людавіта Штура.

Штураўцы ўтварыліся ў 1830-х гадах са складу студэнтаў Браціслаўскага ліцэю, якія аб’ядналіся дзеля стварэньня «Чэхаславацкай супольнасьці». У духу мадэрновых эўрапейскіх палітычных ідэяў штураўцы адмяталі палітычную сыстэму Сьвятога саюзу з-за ўласьцівых яму рысаў фэўдалізму, абсалютызму, мадзярызацыі і прывілегіяў арыстакратыі.

Яны ўхвалялі прынцып канстытуцыяналізму, парлямэнтарызму і ідэю сувэрэнітэту славацкага народу. Штураўцы таксама кантактавалі зь іншымі радыкальна настроенымі студэнцкімі супольнасьцямі іншых славянскіх гарадоў. Надавалі асаблівую ўвагу народнай вуснай традыцыі і жыцьцю непрывілеяваных слаёў насельніцтва, да якіх яны скіроўвалі сваю літаратурную і грамадзкую дзейнасьць.

## Глядзіце таксама
* Людавіт Штур


Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Ян Колар

**Ян Колар** (; 29 ліпеня 1793, Мошаўцэ — 24 студзеня 1852, Вена) — славацкі палітык, паэт, этнограф, філёзаф і лютэранскі сьвятар.

Навучаўся ў гімназіі ў Крэмінцы, Банскай Быстрыцы. У 1812—1815 у лютэранскім ліцэі ў Браціславе. У 1817—1819 вывучае тэалёгію ў Енскім унівэрсытэце. У 1819—1849 быў сьвятаром у Пэшці, падчас рэвалюцыі 1848—1849 гг. у Вугоршчыне служыў сакратаром пры двары аўстрыйскага імпэратара. У 1849 годзе, у якасьці падзякі славакам, якія бралі ўдзел у рэвалюцыі на баку аўстрыйцаў, прызначаны прафэсарам Відзенскага ўнівэрсытэту. Колар быў адным з ідэолягаў славацкага нацыянальнага адраджэньня, які, аднак, прытрымліваўся поглядаў неабходнасьці выкарыстаньня славакамі чэскай мовы, што пазьней выклікала канфлікт зь Людавітам Штурам, які прапагандаваў славацкую мову.

Астатнія гады жыцьця, пачынаючы з 1849 г., Колар правёў у Вене, дзе ўзначальваў ва ўнівэрсытэце катэдру славянскай археалёгіі. Памёр Колар 24 студзеня 1852 у Вене.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Славацкія навукоўцы
Катэгорыя:Славацкія мовазнаўцы
Катэгорыя:Славацкія паэты
Катэгорыя:Славацкія палітыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Вене
Мілан Расьціслаў Штэфанік

**Мі́лан Ра́сьціслаў Штэ́фанік** (, 21 ліпеня 1880, Кошарыска — 4 траўня 1919, Іванка пры Дунаі) — славацкі палітык, дыплямат, астраном. Падчас Другой сусьветнай вайны быў генэралам францускай арміі і адначасова міністрам абароны Чэхаславаччыны. Расьціслаў Штэфанік зрабіў значны ўклад у справу сувэрэнітэту чэхаславацкай рэспублікі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 str., vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná, Czechia) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, pages 25 — 38, 40 — 90, 124—128,140 — 148,184 — 190

Катэгорыя:Чэхаславацкія палітыкі
Катэгорыя:Славацкія навукоўцы
Катэгорыя:Военачальнікі Славаччыны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Ёзэф Ціса

**Ёзэф Ціса** (, 13 кастрычніка 1887, Бітча — 18 красавіка 1947, Браціслава) — прэзыдэнт Першай Славацкай рэспублікі; рыма-каталіцкі сьвятар, чалец чэхаславацкага парлямэнту. Пасьля Другой сусьветнай вайны быў абвінавачаны ў ваенных злачынствах і пакараны сьмерцю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аўстра-Вугоршчыне
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Катэгорыя:Пакараныя прэзыдэнты
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Лідэры краін-удзельніц Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Чэхаславацкія палітыкі
Новая Гішпанія

**Віцэ-каралеўства Новая Гішпанія** () — гішпанская калёнія ў Паўночнай Амэрыцы, якая праіснавала з 1535 па 1821 гады. У ейны склад уваходзілі землі сучаснай Мэксыкі, паўднёва-заходніх штатаў ЗША (а таксама Флорыды), Гватэмалы, Бэлізу, Гандурасу, Нікарагуа, Сальвадору, Коста-Рыкі й Кубы. Акрамя таго ў падначаленьні Новай Гішпаніі былі Філіпіны й розныя выспы ў Ціхім акіяне й Карыбскім моры. Сталіца разьмяшчалася ў Мэхіка. У 1821 годзе ў выніку паразы ў Вайне за незалежнасьць Мэксыкі Гішпанія страціла ўсе паўночнаамэрыканскія землі, дзе былі створаны незалежныя дзяржавы. Куба й Філіпіны пачалі кіравацца непасрэдна з Гішпаніі — амаль да 1898 году, калі ў выніку вайны з ЗША яны таксама былі страчаныя мэтраполіяй.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1535 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1821 годзе

Катэгорыя:Гісторыя Бэлізу
Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Катэгорыя:Гісторыя Гандурасу
Катэгорыя:Гісторыя Кубы
Катэгорыя:Гісторыя Коста-Рыкі
Катэгорыя:Гісторыя Мэксыкі
Катэгорыя:Гісторыя Нікарагуа
Катэгорыя:Гісторыя Сальвадору
Народны банк Славаччыны

**Наро́дны банк Слава́ччыны** — цэнтральны банк Славацкай Рэспублікі. Заснаваны 1 студзеня 1993 разам з Народным банкам Чэхіі ў выніку разьдзяленьня Народнага банку Чэхаславаччыны. Удзельнік Эўрапейскае сыстэмы цэнтральных банкаў як галоўны банк краіны-чальца Эўразьвязу, а з 1 студзеня 2009 далучыўся да Эўрасыстэмы — фінансавае арганізацыі Эўразоны.

Цэнтральны офіс месьціцца ў Браціславе, пяць рэгіянальных аддзяленьняў.

## Кіраўніцтва

Найвышэйшым кіраўнічым органам Нацбанку Славаччыны ёсьць Банкаўская рада з шасьці чалавек: старшыні, двох намесьнікаў старшыні і астатніх чальцоў. Старшыню і ягоных намесьнікаў прызначае і вызваляе з пасады прэзыдэнт Славацкай рэспублікі па рэкамэндацыі ўраду і пасьля зацьвярджэньня Народнай Радай Славацкай Рэспублікі, чальцоў рады — славацкі ўрад з прапановы старшыні Нацбанка. Тэрмін паўнамоцтваў сябраў Банкаўскай рады — шэсьць гадоў.

З 12 студзеня 2010 року пасаду старшыні Народнага банку Славаччыны займае Ёзэф Макух, які ў студзені 1993 — сьнежні 1996 уваходзіў у склад Банкаўскай рады. У 2015 годзе ён быў прызначаны на другі тэрмін.

## Дзейнасьць
Зьяўляецца незалежнай інстытуцыяй, асноўнаю функцыяй якой ёсьць падтрыманьне цэнавой стабільнасьці. Таксама выконвае нагляд над фінансавым рынкам і іншыя віды дзейнасьці. Нягледзячы на тое, што НБС зьяўляецца часткай Эўрасыстэмы, ён выконвае задачы, зьвязаныя з манэтарнай палітыкай, апэрацыямі зьнешняга абмену і золатавалютнымі рэзэрвамі, выпускам банкнотаў і манэт эўра, плацёжнымі сыстэмамі, статыстыкай, міжнародным супрацоўніцтвам, узаемным супрацоўніцтвам і падтрымкай паміж цэнтральнымі банкамі, а таксама фінансавай стабільнасьцю ў эўразоне. Свае функцыі Народны банк Славаччыны выконвае праз выданьне дэкрэтаў. Ад 19 жніўня 2008 году Народны банк Славаччыны выпускае славацкія эўра манэты, якія б’юцца на Крэмніцкай мынцы. Ад пачатку свайго існаваньня НБС выдае банкаўскі часопіс «BIATEC».

## Будынак
Цэнтральны будынак НБС у вышынёй 111 мэтраў ёсьць другім па вышыні будынкам ня толькі Браціславы, але і ўсяе Славаччыны. Адкрыцьцё новага будынку адбылося 23 траўня 2002 року. Ён мае 33 паверхі над зямлёй і 3 падземныя паверхі, між якімі працуюць 23&nbsp;ліфты. Будынак НБС стаў адной з славутасьцяў славацкай сталіцы. Сваім дызайнам і тэхнічнай аснашчанасьцю заняў месца ў сьпісе высокатэхналягічных офісных пабудоваў XXI стагодзьдзя і атрымаў узнагароду «Будоўля року»-2002. У будынку НБС разьмешчаная выстава «Ад Славацкай кроны да эўра», якую можна наведаць групай ад 10 да 40 чалавек па папярэдняй заяўцы. У сьнежні 2008 году перад будынкам Народнага банку Славаччыны ў Братыславе разьмешчаная скульптура Бятэку — старажытнай срэбнай манэты, якая была зробленая на тэрыторыі Братыславы яшчэ ў I стагодзьдзі да н. э.

## Рэгіянальныя аддзяленьні

## Глядзіце таксама
* Сьпіс банкаў Славаччыны
* Крэмніца — музэй манэтаў і мэдалёў, з 1994 року ў падпарадкаваньні Народнага банку Славаччыны.
* Эканоміка Славаччыны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Славаччына
Катэгорыя:Банкі Славаччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Барсукі (Баўбасаўскі сельсавет)

**Барсукі́** — былая вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
26 кастрычніка 1996 году вёска ўвайшла ў склад Баўбасаўскага сельсавету. 22 студзеня 2001 году вёска перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаваньне Аршанскага гарадзкога савету.

1 красавіка 2013 году Воршу пазбавілі статусу гораду абласнога падпарадкаваньня і з Аршанскім раёнам аб’ядналі ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Аршанскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Воршы. Пры гэтым Аршанскі гарадзкі савет дэпутатаў ліквідаваны, а яго паўнамоцтвы перададзены раённаму савету дэпутатаў.

3 студзеня 2017 году вёска Барсукі ўвайшла ў мяжу гарадзкога пасёлку Баўбасава.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 636 жыхароў; 1998 год — 253 жыхары; 1999 год — 221 жыхар
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 182 жыхары

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Баўбасаў
Клаўд Гейт

**Клаўд Гейт** () — амэрыканская скульптура брытанскага мастака і скульптара Аніша Капура, якая знаходзіцца на плошчы AT&T Плаза ў Міленіўм-парке ў горадзе Чыкага. Працы па будаўніцтву канструкцыі цягнуліся з 2004 па 2006 год. Уся скульптура складаецца з каркасу і 168 лістоў нержавелай сталі, звараных разам і добра адпаліраваных. Вышыня скульптуры Клаўд Гейт — 10 м, дліна — 20 м, шырыня — 13 м, агульная маса — 99,8 тон.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сталёвыя скульптуры
Катэгорыя:Міленіюм-парк
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Мастацтва мадэрнізму
Катэгорыя:Скульптуры Аніша Капура
Кляўдыюс (імпэратар рымскі)

**Кляўдыюс** (10 — 54) — імпэратар рымскі (41 — 54). Паходзіў з дынастыі Юліяў—Кляўдыюсяў, імкнуўся да цэнтралізацыі імпэратарскай улады і ўмацаваньня ваеннай дыктатуры. Ён заклаў асновы бюракратычнага імпэратарскага апарату, але некалькі зьмякчыў тэрарыстычны рэжым сваіх папярэднікаў — Тыбэрыюса і Калігулы. У час яго панаваньня была заваяваная Брытанія (43), у гонар чаго атрымаў імя сын Кляўдыюся Брытанік. Быў атручаны сваёй жонкай Агрыпінай Малодшай, якая даводзілася маці ўсыноўленага ім пасынка Нэрона.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рымскія імпэратары
Кляўс Эбнэр

**Клаўс Эбнэр** (; нар. , Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі пісьменьнік і паэт. Аўтар навэлаў, артыкулаў і верша.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка аўтара: www.klausebner.eu
* [Старонка аўтара, Выдавец Schreiblust, [Германія]]
* Біяграфія, літаратурні часопіс DUM (Аўстрыя)

Катэгорыя:Аўстрыйскія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 жніўня
Кошыцкі край

**Кошыцкі край** () — адзін з васьмі краёў Славаччыны з адміністрацыйным цэнтрам у Кошыцах.

## Геаграфія
Кошыцкі край знаходзіцца ў паўднёвай частцы ўсходняй Славаччыны й займае плошчу ў 6752&nbsp;км². Заход рэгіёну складае ўсходнюю частку Славацкіх Рудных гор. Край мяжуе з Украінай на ўсходзе, Вугоршчынай на поўдні, Прэшаўскім краем на поўначы й з Банскабыстрыцкім краем на захадзе.

Кошыцкі край зьявіўся ў працэсе рэарганізацыі адміністрацыйнага дзяленьня краіны 1 ліпеня 1996 году, калі былы Ўсходне-Славацкі край () быў падзелены на Кошыцкі край (на поўдні) і Прэшаўскі край (на поўначы). Край падзяляецца на 11 раёнаў (акрэсаў).

## Дэмаграфія
Шчыльнасьць насельніцтва рэгіёну 114 чалавек на км², што блізка да сярэднеславацкага паказьніку ў 110 на км². Найбуйнейшыя месты краю — Кошыцы, Міхалаўцы, Сьпіская Новая Вёска, Трэбішаў ды Рожнява. Паводле перапісу 2001 году ў краі пражывала больш славакаў (81,8%), аднак таксама ў горадзе жыве значная колькасьць вугорцаў (11,2%) і цыганаў (3,9%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Краі Славаччыны
Клеапатра

**Клеапа́тра VII Філяпа́тар** (, 69 — 30 гг. да н. э.) — апошняя царыца эліністычнага Эгіпту з македонскай дынастыі Пталямэеў (Лягідаў). Дачка Пталямэя XII. Пэўны час была замужам за рымскім палітыкам Маркам Антоніюсам. Паводле паданьня, скончыла жыцьцё самагубствам, падставіўшы руку пад укус ядавітай зьмяі пасьля таго, як дазналася пра паразу Марка Антоніюса ў палітычнай барацьбе з Актавіянам і Эміліюсам Лепідам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 69 годзе да н. э.
Катэгорыя:Памерлі ў 30 годзе да н. э.
Катэгорыя:Памерлі 12 жніўня
Дзесяць мільёнаў

«**Дзесяць мільёнаў**» — гульнявое шоў, якое зьявілася 4 верасьня 2010 году на тэлеканале «Расея-1».

## Правілы гульні
Гульцы ўдзельнічаюць у праграме парамі, кожная зь якіх у самым пачатку перадачы адразу атрымлівае 10 мільёнаў рублёў. Пасьля гэтага кожнай пары трэба адказаць на восем пытаньняў, да якіх прыкладаецца чатыры варыянты адказу. Пасьля чацьвертага пытаньня памяншаецца колькасьць варыянтаў адказу.

Адказваючы на пытаньні, удзельнікам даецца 1 хвіліна, падчас якой яны павінны паставіць якую-небудзь суму грошай на адзін або некалькі варыянтаў адказу. Паставіць грошы можна толькі так, каб адзін варыянт (люк) з прапанаваных застаўся вольным. Люкі няправільных варыянтаў адказу адчыняюцца, і ўсе грошы, пастаўленыя на іх, правальваюцца ў «деньгопровод». Гульня заканчваецца ў выпадках:
* Калі гульцы страцілі ўсю суму грошай. Гульцы выбываюць з гульні;
* Калі гульцы адказалі на ўсе 8 пытаньняў. Яны выносяць з сабой з студыі суму, якую здолелі зьберагчы.

Катэгорыя:Расейскія тэлевізійныя праграмы
Лінкар

**Лінка́р** (скарот ад «ліне́йны карабе́ль») — браняваны артылерыйскі вайсковы карабель водазьмяшчэньнем ад 20 да 64 тысячаў тон і даўжынёй ад 150 да 263 м, узброены гарматамі галоўнага калібру ад 280 да 460 мм, з экіпажам 1500—2800 чалавек. Выкарыстоўваўся ў XX стагодзьдзі для зьнішчэньня караблёў ворага ў складзе баявога злучэньня і артылерыйскай падтрымкі сухапутных апэрацыяў. Зьяўляўся эвалюцыйным разьвіцьцём панцырнікаў другой паловы XIX стагодзьдзя.

## Глядзіце таксама
* Дрэдноўт
* Панцырнік

Катэгорыя:Тыпы караблёў
Клёд Сымон

**Клёд Эжэн Анры Сымон** (, 10 кастрычніка 1913, Антананарыва— 6 ліпеня 2005, Парыж) — францускі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1985).

## Творы
* 1945 : *Le Tricheur*, Éditions du Sagittaire
* 1947 : *La Corde raide*, Éditions du Sagittaire
* 1952 : *Gulliver*, Calmann-Lévy
* 1954 : *Le Sacre du Printemps*, Calmann-Lévy
* 1957 : *Le Vent. Tentative de restitution d’une retable baroque*, Éditions de Minuit
* 1958 : *L’Herbe*, Éditions de Minuit
* 1960 : *La Route des Flandres*, Éditions de Minuit
* 1962 : *Le Palace*, Éditions de Minuit
* 1966 : Жанчыны *Femmes* (паводлн дваццаці трох карцін Жуана Міро), Éditions Maeght
* 1967 : *Histoire*, Éditions de Minuit
* 1969 : *La Bataille de Pharsale*, Éditions de Minuit
* 1970 : *Orion aveugle*, Skira
* 1971 : *Les Corps conducteurs*, Éditions de Minuit
* 1973 : *Triptyque*, Éditions de Minuit
* 1975 : *Leçon de choses*, Éditions de Minuit
* 1981 : Георгікі *Les Géorgiques*, Éditions de Minuit, ISBN 2-7073-1950-3
* 1984 : Валасы Веранікі *La Chevelure de Bérénice*, Éditions de Minuit (перавыданьне тэкста «Жанчынаў»)
* 1986 : Стакгольмская прамова *Discours de Stockholm*, Éditions de Minuit
* 1987 : *L’Invitation*, Éditions de Minuit
* 1988 : *Album d’un amateur*, Rommerskirchen
* 1989 : *L’Acacia*, Éditions de Minuit
* 1992 : *Photographies, 1937—1970*, Éditions Maeght
* 1994 : *Correspondance avec Jean Dubuffet*, L'Échoppe
* 1997 : *[[Le Jardin des Plantes (roman)|Le Jardin des Plantes]]*, Éditions de Minuit
* 2001 : *Le Tramway*, Éditions de Minuit
* 2006 : *Oeuvres*, Collection Pléiade

## Крыніцы

## Літаратура
* Лявонава Е. Сімон // 

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі па літаратуры
Клятва Гіпакрата

**Клятва Гіпакрата** — лекарская прысяга, якая сьцьвярджае асноўныя маральна-этычныя прынцыпы паводзінаў доктара, а таксама агульнаўжывальная назва прысягі, якая прыносіцца кожным, хто зьбіраецца стаць мэдыкам.

## 9 этычных прынцыпаў або абавязацельстваў
* абавязацельствы перад настаўнікамі, калегамі і вучнямі;
* прынцып непрычыненьня шкоды;
* абавязацельствы аказаньня дапамогі хвораму (прынцып міласэрнасьці);
* прынцып клопату аб карысьці хворага і дамінанты інтарэсаў хворага;
* прынцып павагі да жыцьця і адмоўнага стаўленьня да эўтаназіі;
* прынцып павагі да жыцьця і адмоўнага стаўленьня да абортаў;
* абавязацельства аб адмове ад інтымных сувязяў з пацыентамі;
* абавязацельства асабістага ўдасканаленьня;
* урачэбная тайна (прынцып прыватнасьці)

Катэгорыя:Мэдыцына
Кнут Гамсун

**Кнут Гамсун** (, сапраўднае імя *Кнуд Пэдэрсэн* () ;  — ) — нарвэскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры ў 1920 годзе за манумэнтальную работу «Плён зямлі». Пісаў аповесьці, раманы, мэмуары, вершы, п’есы.

## Асноўныя творы
* раман «Голад» (па-нарвэску: «Sult», 1890);
* «Містэрыі» (1892);
* «Новая зямля» (1893);
* «Пан» (па-нарвэску: «Pan», 1894);
* «Вікторыя» (1898);
* раман «Пад восеньскай зоркай» (па-нарвэску: «Under Høststjernen», 1906);
* раман «Бенані» (па-нарвэску: «Benoni», 1908);
* «Роза» (1908);
* раман «Вандроўнік грае пад сурдзінку» (па-нарвэску: «En Vandrer Spiller med Sordin», 1909);
* «Апошняя ўцеха» (1912);
* «Плён зямлі» («Markens Grøde», 1917);
* «Аўгуст» (па-нарвэску: «August», 1930);
* «Кальцо замыкаецца» (па-нарвэску: «Ringen sluttet», 1936);
* «На зарослых сьцежках» (1949).

## Беларускія пераклады
Паасобныя творы К. Гамсуна пераклалі на беларускую мову Лявон Баршчэўскі і Лідыя Ёхансэн.

* Царыца Саўская // Крыніца 1996, № 25 (10).
* Голад / Пер. Л.Баршчэўскага; Пан. Вікторыя / Пер. Л. Ёхансен. Мн.: Выдавец А.Янушкевіч, 2017.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Голад. Урывак з раману
* Бахарэвіч А. Успаміны пра электрычнасць — prajdzisvet.org

Катэгорыя:Нарвэскія літаратары
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нарвэгіі
Кшыштаф Занусі

**Кшыштаф Піюс Занусі** (; нар. , Варшава, Польшча) — польскі кінарэжысэр.

Зьяўляецца мастацкім кіраўніком польскага творчага аб’яднаньня TOR. Атрымаў шэраг наград і прэмій, уключаючы прэмію «Давід Данатэлы» (), нацыянальную кінапрэмію Італіі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Польскія рэжысэры
Курт Кабэйн

**Курт Дональд Кабэйн** (; 20 лютага 1967, Абэрдын, Вашынгтон, ЗША — 5 красавіка 1994, Сіетл) — вакаліст і гітарыст амэрыканскага гурта *[[Nirvana]]*, а таксама яе лідэр і духоўны цэнтар. Быў жанаты з амэрыканскай рок-сьпявачкай і акторкай Кортні Лаў. Скончыў жыцьцё самагубствам ва ўзросьце 27 гадоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вашынгтоне (штат)
Катэгорыя:Музыкі ЗША
Катэгорыя:Рок-музыкі ЗША‎
Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Катэгорыя:Застрэліліся‎
Катэгорыя:Музыкі-самагубцы
Курт Вальдгайм

**Курт Ёзэф Вальдгайм**, (; 21 сьнежня 1918, Санкт-Андрэ-Вэрдэрн, Нямецкая Аўстрыя — 14 чэрвеня 2007, Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі дыплямат і палітык, 4-ы Генэральны сакратар ААН (1972—1981), Прэзыдэнт Аўстрыі (1986—1992).

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўстрыйскія палітыкі
Курскі вакзал

**Курскі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Курская, адзін з 9-ці чыгуначных вакзалаў Масквы.

Адзін з шасьці вакзалаў Масквы, якія абслугоўваюць унутрырасейскія і міжнародныя цягнікі (разам з Ленінградзкім, Беларускім, Кіеўскім, Рыскім ды Яраслаўскім). Таксама Курскі вакзал - адзін з двух транзітных вакзалаў Масквы (другі транзітны - Беларускі). Разьмешчаны на плошчы Курскага вакзала. Адрас - вуліца Земляны Вал, 29. Найбліжэйшыя станцыі мэтро - Курская кальцавая, Курская радыяльная ды Чкалаўская. Зь першага паверху Курскага вакзала можна прайсьці на супольны вэстыбюль абедзвюх станцый мэтро. Курскаму вакзалу адпавядае код 191602. Білеты на цягнікі, якія праходзяць праз Курскі вакзал, пазначаюцца "МОСКВА КУР". Пабудаваны ў 1896 годзе. Курскі вакзал забясьпечвае абслугоўваньне хуткіх і пасажырскіх паяздоў напрамкам у Курск і Ніжні Ноўгарад (сёньня захоўваецца назва "Горкаўскі напрамак" паводле старой назвы Ніжняга Ноўгарада "Горкі"). Першапачаткова меў назву Курска-Ніжагародзкі вакзал. Таксама зь яго адыходзяць цягнікі на Уладзімер, Арол, Перм, Поўдзень Расеі, Каўказ, Усходнюю Украіну (Харкаў) ды Крым, а таксама шэраг транзітных маршрутаў з поўначы на поўдзень і хуткасны цягнік Сапсан зносінамі Санкт-Пецярбург - Ніжні Ноўгарад, для якога адведзеная спэцыяльная высокая плятформа. Цягнікі дальняга сьледаваньня адыходзяць ад асноўнага пэрона, дзе разьмешчаныя 5 плятформ і 9 пуцей. Усе плятформы высокія, акрамя першай, ад якой адыходзяць цягнікі на Ніжні Ноўгарад. Архітэктарам першага будынку быў Мікалай Арлоў (1860—1918). У 1972 годзе праведзеная перабудова вакзала па праекце Георгія Валошынава (1902—1983).

Вакзал мае камеры захоўваньня, узважваньне багажу, залы чаканьня (у тым ліку для вельмі важных асоб), пакоі маці і дзіцяці (бясплатныя і платныя), аптэку, салёны сотавай сувязі, прадуктовыя крамы, паслугі капіяваньня і раздрукоўкі ў зале чаканьня для вельмі важных асоб, Wi-Fi, прыбіральні, пост хуткай дапамогі, участак паліцыі, паштовае аддзяленьне, банк, банкаматы, інфакіёскі, паркоўку.

## Галерэя

Курский Вокзал2.jpg|Дарэвалюцыйная паштоўка з выявай Курскага вакзала.
Kurskvokzal-old.jpg|Стары будынак вакзала (сучасны выгляд).
Kursky_Rail_Terminal_(4931391349).jpg|Касы дальняга сьледаваньня.
Kursky Rail Terminal (5163218185).jpg|Расклад руху прыгарадных цягнікоў


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Курский вокзал Дирекция Железнодорожных Вокзалов
* курский вокзал москва расписание поездов
Катэгорыя:Расейская чыгунка
Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1896 годзе
Аляксандар Мах

**Аляксандар Мах** (11 кастрычніка 1902 году, в. Паларыкава — 15 кастрычніка 1980, Браціслава) — славацкі палітык нацыяналістычнай арыентацыі.

Аляксандар Мах належаў да Славацкай Народнай партыі, якая мела прафашысцкую арыентацыю. Мах высунуўся на пярэдні плян у 1938 годзе пасьля падпісаньня Мюнхэнскага пагадненьня і стаў блізкім паплечнікам Войтэха Тука і Фэрдынанда Дурканскага.

Мах стаў міністрам унутраных справаў ва ўрадзе Войтэха Тука ў Першай Славацкай рэспубліцы, а таксама быў кіраўніком Глінкавай Гвардыі. Ён быў намесьнікам прэм’ер-міністра Караля Сідара з сакавіка 1939 году.

Мах дамагаўся цеснага супрацоўніцтва з нацысцкай Нямеччынай. Быў адказны за дэпартацыю габрэяў і падаўленьне антыфашысцкага руху. 4 красавіка 1944 году зьбег у Аўстрыю, дзе жыў у вёсцы Манзэе і быў схоплены амэрыканцамі. Быў выданы Чэхаславаччыне, дзе сядзеў у праскай турме Панкрац, потым быў пераведзены ў Браціславу. У 1946 годзе пачаўся судовы працэс. У 1947 годзе атрымаў пакараньне ў выглядзе 30 гадоў турэмнага зьняволеньня. 9 траўня 1968 году Мах быў амніставаны прэзыдэнтам Людвікам Слобадай па стане здароўя. Пасьля вызваленьня жыў на дачы сына каля Браціславы. Памёр у 1980 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Злачынцы галакоста
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Славаччыны
Катэгорыя:Славацкія журналісты і журналісткі
Катэгорыя:Галакост у Славаччыне
Катэгорыя:Сябры Глінкавай славацкай народнай партыі
Катэгорыя:Славацкія ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Славацкі калябарацыянізм
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Славаччыны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паларыкаве
Селішча (археалёгія)

**Се́лішча** — археалягічны тэрмін, які пазначае старажытнае неўмацаванае паселішча. Селішча зазвычай не прыкметнае на мясцовасьці і выяўляецца толькі па наяўнасьці культурнага пласта. Слова ўжывалася са старажытных часоў і пазначала жыльлё, поле, ральлю, або ўгодзьдзе на месцы былога паселішча.

## Глядзіце таксама
* Гарадзішча
* Курган

Катэгорыя:Археалёгія
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Беларусі

Сьпіс **[[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьве́тнай спа́дчыны ЮНЭСКО]]** ў **[[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]]** складаецца з 4 аб’ектаў (на 2015 год), што складае  ад агульнага ліку ( на  год). 3 аб’екты ўключаны ў сьпіс паводле культурных крытэраў і 1 — па прыродных крытэрах, а таксама ён прызнаны прыродным фэномэнам выключнай прыгажосьці і эстэтычнай важнасьці (крытэрый vii). Акрамя гэтага, паводле стану на 2015 год, 5 аб’ектаў на тэрыторыі Беларусі знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэньне ў сьпіс Сусьветнай спадчыны. Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік, у які на той момант уваходзіла БССР, ратыфікаваў Канвэнцыю аб ахове сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны 12 кастрычніка 1988 году. Аднак першы аб’ект, які знаходзіцца на тэрыторыі Беларусі, быў занесены ў сьпіс у 1992 годзе на 16-й сэсіі Камітэту Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, калі краіна набыла незалежнасьць.

## Сьпіс
У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Кандыдаты ў сьпіс
У табліцы аб’екты разьмешчаныя ў парадку іх даданьня ў сьпіс кандыдатаў. У дадзеным сьпісе зьмешчаны аб’екты, прапанаваныя ўрадам Беларусі ў якасьці кандыдатаў на занясеньне ў сьпіс Сусьветнай спадчыны.

## Глядзіце таксама
* Сусьветная спадчына ЮНЭСКО
* ЮНЭСКО

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Беларусі 
* Каталёг спасылак Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Беларусі
Купрыян Лукаўскі

**Купрыян Лукаўскі** (, , 1757 Жмудзь — 1815 Беніца, сёньня Менская вобласьць Беларусь) — летувіскі пісьменьнік, прапаведнік, прыхільнік ідэяў Асьветніцтва.

## Жыцьцяпіс
З 1791 у шэрагу францысканскіх манахаў, у 1782 паствечаны ў сан сьвятара, у 1788—1798 гг. — трашкунскі пробашч. Як місіянэр наведваў усходнюю частку Рэчы Паспалітай. Пакінуў рукапісны зборнік пропаведзяў «Казаньне з запаведзяў Божых на канец жыцьця хрысьціянскага» () (1797, выданы ў 1996). Іншыя рукапісныя творы (зборнік казаньняў і тлумачэньняў катэхізіса «Абнаўленьне гарачага голасу апостальскага…» () 1794 г., катэхізіс «Усім хрысьціянам хлеб духоўны» () 1795 г.) не захаваліся.

Яго пропаведзі — унікальны помнік XVІІІ ст. стагодзьдзя для летувіскай літаратуры. У іх адлюстраваны ўяўленьні, характэрныя для эпохі Асьветніцтва, разглядаюцца сацыяльныя праблемы, арганізацыя грамадзтва, абавязкі й свабоды саслоўя, пазнаньне прыроды чалавека, рэчаіснасьці сялянскага жыцьця. Акцэнт робіцца на камунікабельнасьці чалавека, прытрымліваньні законаў прыроды, а праз сацыяльныя адносіны разьвіваецца прынцып чалавечай любові. Пропаведзі блізкія да маральных, у іх тлумачацца настаўленьні хрысьціянскага жыцьця й маральныя запаветы. Вялікае значэньне надаецца розуму, разглядаюцца праблемы пазнаньня, тлумачацца псыхалягічныя пытаньні, зьменлівасьць і пастаянства чалавечай прыроды. Пропаведзі напісаны на аўкштайцай гаворцы, пад невялікім уплывам жамойцкай гаворкі, іх індывідуалізаваны стыль зьяўляецца своеасаблівай разнавіднасьцю клясыцызму, у якім вылучаецца барочны сьветапогляд і спосабы яго выяўленьня.

Быў прыхільнік ідэі незалежнасьці Вялікага Княства Літоўскага і яго адасабленьня ад Польскага каралеўства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Беніцы
Попрад

**По́прад** (, , ) —горад у паўночнай Славаччыне, разьмешчаны ля падножжа Высокіх Татраў пры рацэ Попрад. Насельніцтва каля 55 тыс. чалавек. Пры Попрадзе разьмешчаны важны славацкі аэрапорт Попрад-Татры, які зьяўляецца самым высакагорным у Эўропе.

## Гісторыя
Упершыню Попрад быў згаданы ў 1256 годзе, насельніцтва было ў асноўным нямецкім. У 1312—1772 Попрад у шэрагу зь іншымі сьпіскімі гарадамі быў адданы ў якасьці задатку за каралеўскую пазыку Польшчы.

У 1871 тут была пракладзеная чыгунка. У 1927 насельніцтва Попрада пераўзвысіла насельніцтва Сьпіскай вобласьці, і раённы цэнтар быў перанесены сюды.

## Крыніцы
Курапаткі

**Курапаткі** — птушкі сямействаў цецеруковых і фазанавых атраду курападобных.

Даўжыня да 46 см, маса да 900 г. Афарбоўка шэра-бурая, руда-бурая, у курапаткі белай зімой белая.

Пашыраны ўсюды, ад тундры да трапічных лясоў і высакагор’яў; на Беларусі 2 віды: курапатка белая і шэрая. Жывуць на палях, балотах, лугах, у драбналесьсі. Кормяцца парасткамі, пупышкамі, насеньнем траваў, зернем, казуркамі.

Нясуць да 24 яек.

Аб’ект паляваньня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Курападобныя
Трнава

**Трна́ва** (, , ) — горад у заходняй Славаччыне, разьмешчаны на рацэ Трнаўка ля паўднёвых схілаў Малых Карпатаў. Трнава — рэзыдэнцыя арцыбіскупа, і таму яе часта называюць славацкім Рымам. Насельніцтва каля 63 тыс. чалавек. Трнава — цэнтар аднайменнага краю.

## Гаспадарка
На 2024 год у Трнаве месьціўся аўтазавод «Стэланціс Славаччыны», які выпускаў легкавікі «Пэжо» і «Сытраэн».

## Гісторыя
Першы раз невялікае земляробчае паселішча Трнава згадваецца ў 1211 годзе ў лісьце эстэргомскага арцыбіскупа. Трнава першая на тэрыторыі Славаччыны атрымала магдэбурскае права, у 1238 яго дараваў вугорскі князь Бэла IV. У XIII ст. у Трнаве была пабудаваная даволі сучасная і вялікая цьвердзь. Пра важнасьць Трнавы сьведчыць той факт, што менавіта там вугорскія каралі сустракаліся з каралямі іншых краінаў. Значнасьць Трнавы яшчэ болей замацавалася ў XVI ст., калі Эстэргомскае арцыбіскупства, ратуючыся ад туркаў, пераехала сюды. Такім чынам Браціслава стала адміністрацыйнай сталіцай Вугоршчыны, а Трнава — рэлігійнай. У 1635 годзе кардынал Пэтэр Пазмань заснаваў Трнаўскі ўнівэрсытэт (першы ў Вугоршчыне), які ў 1777 годзе паводле загаду імпэратрыцы Марыі Тэрэзіі пераехаў у Буду і гэтак стаў Будапэшцкім унівэрсытэтам.

У 1787 славацкі філёляг і каталіцкі сьвятар Антон Бэрналак кадыфікаваў першы варыянт літаратурнай славацкай мовы, заснаваны на трнаўска-падгорскім дыялекце, на якім размаўлялі ў Трнаве.

Пасьля стварэньня Чэхаславаччыны ў 1918 Трнава стала адным з прамысловых цэнтраў Славаччыны і застаецца ім і зараз.

## Гарады-пабрацімы
*  Скрэнтан, Пэнсыльванія, ЗША
*  Балакава, Расея
*  Вараждзін, Харватыя
*  Нова мэста, Славенія
*  Забжэ, Польшча

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Францішак Юндзіл

**Франці́шак Уладзісла́вавіч Ю́ндзіл** (1825—1865) — адзін з кіраўнікоў Паўстаньня 1863—1864 гадоў.

Служыў у арміі. З 1858 году на радзіме. Уваходзіў у склад Гарадзенскай рэвалюцыйнай арганізацыі. Зь вясны 1863 году паўстанцкі ваенны начальнік Слонімскага павету, стаяў на чале атраду колькасьцю каля 300 чал. Удзельнічаў у бітве пад Мілавідамі ў 1863 годзе.

З кастрычніка 1863 году ў Кракаве, камэндант гораду. Памёр у эміграцыі 13 ці 14 лютага 1865 году.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1825 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Памерлі ў 1865 годзе
Балет

**Бале́т** (, ад  — танчу) — від сцэнічнага мастацтва, асноўнымі выразнымі сродкамі якога зьяўляюцца непарыўна зьвязаныя паміж сабой музыка і танец.

Часьцей за ўсё ў аснове балета ляжыць пэўны сюжэт, драматургічная задума, лібрэта, але бываюць і бессюжетныя балеты. Асноўнымі відамі танца ў балеце зьяўляюцца клясычны танец і характэрны танец. Немалаважную ролю тут адыгрывае пантаміма, з дапамогай якой танцоры перадаюць пачуцьці герояў, іх «размова» паміж сабой, сутнасьць таго, што адбываецца. У сучасным балеце шырока выкарыстоўваюцца таксама элемэнты гімнастыкі і акрабатыкі. Балет патрабуе вытрымкі і трываласьці ад любога чалавека, які займаецца ім.

## Глядзіце таксама
* Нацыянальны балет Кубы
* Шоў-балет
Шоў-балет

**Шоў-балет** — від сцэнічнага мастацтва, розныя зьлітыя ў адно па стылю і тэхніцы танцавальныя напрамкі ў суправаджэньні сучаснай музыкі.

Сама назва «шоў-балет» адлюстроўвае сутнасьць гэтага мастацтва. Шоў-балет — гэта маляўнічае, яркае відовішча, у якім з дапамогай музыкі, танца, плястыкі, акторскага майстэрства, дэкарацыяў, сьветлавога афармленьня і касьцюмаў перадаецца задуму аўтара. Як і клясычны балет, шоў-балет можа быць сюжэтным і адвольным дзеяньнем.

Жорсткіх правілаў у шоў-балеце не існуе, дапушчальныя любыя формы і праявы ў танцы для стварэньня прыгожага відовішча.

Шоў-балет — гэта групавое паданьне, у якім можа быць задзейнічана ад двух да некалькіх сотняў чалавек. Усе ўдзельнікі шоў-балета абавязкова павінны папярэдне прайсьці балетную, харэаграфічную або гімнастычную падрыхтоўку. 

Катэгорыя:Балет
Ганна Паўлава

**Ганна Паўлаўна (Мацвееўна) Паўлава** (31 студзеня (12 лютага) 1881, Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — 23 студзеня 1931, Гаага, Нідэрлянды) — расейская артыстка балету, адна з найвялікшых балерынаў XX стагодзьдзя. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1881 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Памерлі 23 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1931 годзе
Катэгорыя:Расейскія балерыны
Ванга

**Ванга** (**Вангелія Пандзева Гушцерава**, народжаная **Дзімітрава**) (31 студзеня 1911 — 11 жніўня 1996) — сьляпая баўгарская жанчына-экстрасэнс. Нарадзілася ў Асманскай імпэрыі ў сям’і беднага баўгарскага селяніна. Вялікую частку жыцьця пражыла ў вёсцы Петрыч, на стыку трох межаў (Баўгарыя, Грэцыя, Рэспубліка Македонія). Апошнія 20 гадоў прымала наведвальнікаў у сяле Рупіцэ. 

Катэгорыя:Прарокі
Катэгорыя:Асобы Баўгарыі
Густаў Стравінскі

**Гу́стаў Страві́нскі** (мянушка «Млотак»; 1837—1905) — адзін з кіраўнікоў паўстаньня Кастуся Каліноўскага.

Увесну 1863 г. сфармаваў Ваўкавыскі паўстанцкі атрад, на чале якога пасьпяхова правёў бой з карнікамі ў Міхалінскіх лясах (каля г. Бяроза), 3 чэрвеня ўдзельнічаў у Мілавідзкай бітве. Некаторы час пры яго атрадзе знаходзіўся галоўны штаб паўстанцаў Гарадзенскай губэрні. Са жніўня 1863 г. паўстанцкі ваенны начальнік Ваўкавыскага павету. Пасьля паўстаньня ў эміграцыі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Памерлі ў 1905 годзе
Катэгорыя:Расейскія эмігранты
Кунсткамэра

**Кунстка́мэра** — кабінэт рэдкасьцяў, музэй антрапалёгіі і этнаграфіі імя Пятра Вялікага Расейскай акадэміі навук — першы музэй Расеі, заснаваны імпэратарам Пятром Першым і разьмешчаны ў Санкт-Пецярбургу.

Валодае ўнікальнай калекцыяй прадметаў даўніны, якія раскрываюць гісторыю і побыт многіх народаў. Але шматлікім гэты музэй вядомы па калекцыі «вырадкаў» — анатамічных рэдкасьцяў і анамаліяў. Будынак Кунсткамэры зьяўляецца з пачатку XVIII ст. сымбалем расейскай акадэміі навук.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мэдычныя музэі Расеі
Катэгорыя:Прыродазнаўчыя музэі Расеі
Катэгорыя:Этнаграфічныя музэі Расеі
Катэгорыя:Музэі Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1734 годзе
Катэгорыя:Антрапалягічныя музэі Расеі
Катэгорыя:Унівэрсытэцкая набярэжная (Санкт-Пецярбург)
Катэгорыя:Інстытуты Расейскай акадэміі навук
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расеі
Кіпрскае мора

**Кіпрскае мора**, мора басэйну Атлянтычнага акіяна, знаходзіцца ва ўсходняй частцы Міжземнага мора, паміж паўвыспай Малая Азія і Афрыкай. Кіпрскае мора — адна з самых салёных частак Міжземнага мора: сярэдняя салёнасьць складае 38,9—39,8‰.

У сьпіс мораў Міжнароднай гідраграфічнай арганізацыі не ўваходзіць.

Катэгорыя:Моры Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Моры Турэччыны
Катэгорыя:Вадаёмы Кіпру
Зволен

**Зволен** (, , ) — горад у цэнтральнай Славаччыне на зьліцьці рэк Грон і Слаціна ля падножжа Явор’я і Крэмніцкіх Врхоў. Насельніцтва каля 44 тыс. чалавек.

## Гісторыя
У IX стагодзьдзі на месцы Зволена існавала вялікамараўскае гарадзішча Муацёва, якое зьнікла ў XI ст. Яго абарончая функцыя перайшла на цьвердзь Стары Зволен, якія зараз мянуецца Пусты Град (адна з найвялікшых сярэднявечных крэпасьцяў у Эўропе). У 1172 годзе Пусты Град становіцца цэнтрам каралеўскага камітата. У 1230-х вугорскі кароль Бэла IV надае Зволену магдэбурскае права. Напрыканцы XIV ст. кароль Людвік I Вялікі будуе тут Зволенскі замак. У гэты час Зволен буйна разьвіваецца. У 1542 годзе Пусты Град бярэ аблогай і спальвае Янаш Хуньядзі. У 1554 туркі захопліваюць важную цьвердзь Філякава, і яе абарончыя функцыі пераходзяць на Зволен. Тут вырастае новая магутная цьвердзь, якую туркам ужо ніколі не ўдалося ўзяць. У 1702 годзе горад спальваюць куруцы Фэрэнца Ракацы. У XVIII ст. Зволен становіцца важным прамысловым цэнтрам цэнтральнай Славаччыны. У 1872 тут пракладваюць чыгунку да Будапэшта.

У Чэхаславаччыне Зволен становіцца раённым цэнтрам. У 1944 годзе горад быў адным з цэнтраў Славацкага народнага паўстаньня. Тут на аэрадроме Тры Дуба прызямляліся савецкія самалёты з дапамогай. 26 кастрычніка 1944 горад акупавалі нямецкія войскі. Вызваленьне войскамі II украінскага фронта прыйшло 14 сакавіка 1945.

У 1968—1990 у Зволене разьмяшчаліся 30-я гвардзейская мотастралковая дывізія Савецкай арміі.

## Крыніцы
Прыматар

**Пры́матар** (, ) — галава буйнога гораду ў Чэхіі і любога гораду — у Славаччыне. Упершыню пасада была ўведзеная ў Празе ў 1920 годзе, у 1969 — у Остраве, у 1971 — у Брно, а з 1990 году — і ў шэрагу іншых.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Славаччыны
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Чэхіі
Міхалаўцы

**Міхалаўцы** (саст. ; , , , ) — невялікі горад на ўсходзе Славаччыны на тэрыторыі Ўсходнеславацкай нізіны. Насельніцтва каля 40 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Паводле легенды папярэднікам Міхалаўцаў было легендарнае мястэчка Сьвіржава на беразе аднайменнай ракі, дзе вугорцы забілі князя Лабарца. У IX ст. тэрыторыя Зэмплінскага краю ўваходзіла ў склад Вялікай Маравіі, з гэтых часоў захаваліся рэшткі дараманскай ратонды. У XIII ст. тэрыторыя Зэмпліна ўваходзіла ў склад Каралеўства Вугоршчына. Першыя згадкі пра Міхалаўцы датуюцца 1244 годам, дзе згадваецца пра паселішча Міхаль. У 1867 годзе Міхалаўцам быў нададзены статус горада, і яны сталі раённым цэнтрам.

Асаблівасьцю Міхалаўцаў зьяўляецца факт, што чвэрць насельніцтва зьяўляюцца праваслаўнымі і ўніятамі.

## Дэмаграфія
У 1910 годзе Міхалаўцы налічвалі 6120 жыхароў, зь якіх вугорцы складалі 3792 чалавек, славакі — 1586 чалавек і немцы — 542 чалавекі.

Паводле перапісу 2001 году мястэчка налічвала 39 948 жыхароў. 94,57% насельніцтва складалі славакі, цыгане (2,24%), чэхі (0,73%) і ўкраінцы (0,47%). Рэлігійны склад насельніцтва быў наступным: рыма-каталіцтва (53,92%), грэка-каталіцтва (19,65%), без рэлігійнай прыналежнасьці (9,73%) і праваслаўе (5,19%).

## Гарады-пабрацімы
*  Вішкаў, Чэхія
*  Вільярэаль, Гішпанія
*  Ярослаў, Польшча
*  Шаторальяўйхей, Вугоршчына

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Усходнеславацкая нізіна

**Усходнеславацкая нізіна** () — нізіна, частка Альфёльда, якая разьмешчана на паўднёвым усходзе Славаччыны. Падзяляецца на Ўсходнеславацкае ўзвышша і Ўсходнеславацкую раўніну. На тэрыторыі Ўсходнеславацкай нізіны разьмешчаны гарады Вельке Капушаны, Вранаў-над-Топлёў, Кралёўскі Хлмец, Міхалаўцэ, Сэчаўцэ, Собранцэ, Трэбішаў.

На поўдні сяжуе з Вугоршчынай, на ўсходзе абмежавана граніцай з Украінай, на захадзе мяжуе са Сланскімі Врхамі, а на поўначы з Ондаўскім узвышшам і Вігарлатам.

Катэгорыя:Нізіны Славаччыны
Вугорцы

**Вуго́рцы**, **вэнгры** — саманазва **мадзя́ры**, у заходняй Эўропе вугры. Складаюць пераважную большасьць жыхароў Вугоршчыны. Значная колькасьць вугорцаў пражывае таксама ў Румыніі (гістарычная вобласьць Трансыльванія), Сэрбіі (паўночная частка края Ваяводзіна), Славаччыне, Украіне, Расеі, Нямеччыне, Аўстрыі, ЗША і Канадзе. Больш за ўсё вугорцаў за межамі Вугоршчыны жыве ў Румыніі — 1,8 мільёна чалавек.

У самой Вугоршчыне пражывае каля 10 млн вугорцаў, што складае 96% ад насельніцтва краіны.

Па веравызнаньні большасьць вугорцаў — каталікі, маецца значны лік пратэстантаў, галоўным чынам кальвіністы і лютэране.


Файл:Hungarian migration.jpg
Файл:Hungarians in Hungary (1890).png
Файл:Magyars in Austro-Hungarian Empire 1911.gif
Файл:MagyarsOutsideHungary.png|Венгры, XXI ст.
Вольны каралеўскі шахцёрскі горад

**Вольнае каралеўскае шахцёрскае места** — у Сярэднявеччы шахцёрскае места, якое атрымала ад караля прывілеі, якія давалі лепшыя магчымасьці для разьвіцьця. У цэнтральнай Славаччыне існавалі восем такіх месцаў:
* Крэмніца
* Баньска Шт’яўніца
* Баньска Быстрыца
* Нова Баня
* Баньска Бела
* Пуканец
* Льюбетава
* Гельніца

Галоўным шахцёрскім местам была Крэмніца, пазьней гэтая функцыя перайшла да самакіраваньня Баньскай Шт’яўніцы.

## Глядзіце таксама
* Вольнае каралеўскае места

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Сярэднявечная Эўропа
Катэгорыя:Мясцовае самакіраваньне
Поваска Быстрыца

**Поваска Быстрыца** (, ) — горад у паўночна-заходняй Славаччыне на рацэ Ваг. Насельніцтва — каля 42 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Поваска Быстрыца была ўпершыню ўзгадана ў 1316 годзе. Гісторыя гораду шчыльна зьвязаная зь недалёкім замкам Быстрыца, пабудаваным у XIII ст. У 1918 годзе зброевы завод «Рот» перамяшчаецца сюды з Браціславы, пачынаецца індустрыяльны рост гораду.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Чабрадзкі замак

**Чабрадзкі замак** (, ) — руіны замка ў Славаччыне ў раёне Чабрадзкі врбовак на паўднёвым усходзе ад гораду Крупіна.

Замак быў пабудаваны ў XIII ст. У XV ст. яго ўзялі гусіцкія войскі, якімі камандваў Ян Йіскра. з канца XVI ст. замак стаў рэзыдэнцыяй дваранскага роду Кахары. У 1585 і 1602 гадах ён вытрымаў напад туркаў. У 1812 годзе замак быў канчаткова занядбаны.

Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Чэрвены Камень (замак)

**Чэрвены Камень** (, ) — замак у паўднёва-ўсходняй Славаччыне ў Малых Карпатах каля вёскі Часта.

Мураваны замак быў збудаваны ў XIII стагодзьдзі ў складзе агульнага прымежнага ланцуга абарончых умацаваньняў, якія аддзялялі Браціславу ад Жыліны. Замак быў цалкам перабудаваны ў крэпасьць у першай палове XVI стагодзьдзі. Калі дваранская сям’я Палфаў набыла замак у 1588 годзе, крэпасьць была завершана і з гэтага часу яна стала прэзэнтабэльным шляхетным замкам.

Нягледзячы на тое, што замак быў некалькі разоў пашкоджаны агнём, ён заўсёды рэканструяваўся высілкамі сям’і Палфаў — уладальнікамі замку да Другой сусьветнай вайны. У цяперашні час замак зьяўляецца музэем.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт музэю

Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Будацінскі замак

**Будацінскі замак** () — замак у паўночна-заходняй Славаччыне каля гораду Жыліна, дзе рака Кісуца ўліваецца ў раку Ваг.

## Гісторыя
Замак быў збудаваны ў якасьці абарончага ўмацаваньня ў другой палове XIII стагодзьдзя на зьліцьці рэк Кісуца і Ваг. Напачатку XIV стагодзьдзя перайшоў ва ўладаньне Матушу Чаку.

З 1487 году новым уладальнікам замку стаў Гашпар Сунаг, сям’я якога валодала ім да канца XVIII ст. У 1551 годзе замак перабудаваны ў рэнэсансавым стылі. Турэцкая пагроза з поўдня і ўзрастаючыя паўстаньні напачатку XVII ст. вымусілі сям’ю Сунагаў умацаваць замак новым муром з бастыёнамі. У 1745 годзе была пабудавана барочная капліца і закладзены парк. Пасьля таго, як сям’я Сунагаў памёрла, да 1945 году новымі ўладальнікамі замку сталі Чакі. Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Вугоршчыне імпэрскія войскі моцна пашкодзілі замак, які быў адноўлены ў 1870 годзе і служыў у якасьці баракаў. У 1872 годзе тэрыторыя навакольнага парку была паменшая будаўніцтвам чыгункі ад Кошыцэ да Богуміна. Апошняя буйная рэканструкцыя адбылася ў 1922—1923 гг. У цяперашні час замак зьмяшчае тры музэйных выставы.

## Вонкавыя спасылкі

* Považie museum — Budatín castle

Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Апалён (мост)

**Мост Апалён** ( — мост праз раку Дунай у горадзе Браціслава. Будаўніцтва распачалося ў 2002 годзе. Мост быў адкрыты 4 верасьня 2005 году. Назва паходзіць ад кампаніі «Апалён» (сучасны: Slovnaft) — нафтаперапрацоўчага завода, разьмешчанага на левым беразе ракі ў гэтым раёне да Другой сусьветнай вайны. Яго выгнутыя лініі, нахіленыя аркі і фактычная адсутнасьць прамых вуглоў робяць форму маста дастаткова складанай. Яго даўжыня 835 мэтраў, шырыня — 32 мэтры. Вага моста — 5240 тон.

## Галерэя

Файл:Most Apollo Bratislava.jpg|Адкрыцьцё моста
Файл:BA-riverfront-55.jpg|Від на мост
Файл:Bratislava_Bridge_Kosicka_Progress1.jpg|Будаўніцтва моста
Файл:Bratislava-10.jpg|Пасьля завяршэньня
Файл:Apollo bridge at night.JPG


## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя аб мосьце
* Фота на розных этапах будаўніцтва
* Фота моста

Катэгорыя:Масты Браціславы
Катэгорыя:Масты цераз Дунай
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Транспарт у Славаччыне
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Катэгорыя:Аркавыя масты
Катэгорыя:Сталёвыя масты
Прэвідза

**Прэ́відза** (, ) — горад у заходняй Славаччыне, на рацэ Нітры ў падножжа горнага масіва Втачнік. Насельніцтва каля 51 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Прэвідза была ўпершыню згадана ў 1113 годзе ў лісьце зобарскіх бэнэдыкінцаў. У 1325 годзе стала горадам, у 1383 годзе стала вольным каралеўскім горадам. З XVI да першай трэці XVII ст. горад кантралявала сям’я Турза. У 1431—1433 была разбураная гусітамі. У 1599 годзе патрывала напад з боку туркаў. Падчас паўстаньня ў 1673 годзе Прэвідза згарэла ізноў, у пламені была згубленая частка архіва гораду. У 1678 горад разараюць куруцы князя Цёкёя. У 1709—1711 — пошасьць чумы. У 1831 — пошасьць халеры.

У 1870 годзе насельніцва складала 2719 чалавек. З канца XIX — пачатку XX стагодзьдзяў пачынаецца індустрыялізацыя гораду, была пабудаваная чыгунка. Узьнікае фабрыка «Карпатыя». Падчас Другой сусьветнай вайны горад быў адным з цэнтраў партызанаў. Пасьля 1945 году адчыняецца шмат шахтаў і пачынаецца здабыча вугля. Пасьля сканчэньня вайны насельніцтва гораду рэзка ўзрасло з 5000 да 53 000 жыхароў. Прэвідза стаў домам для шматлікіх шахтараў і работнікаў, якія знайшлі работу ў вугальных шахтах, электрастанцыях і хімічным заводзе ў суседнім горадзе Новакі.

## Адміністрацыйны падзел
Прэвідза складаецца з 5 раёнаў: Старэ Места, Пілы, Нэцпалы, Копаніцэ, Запатоцкага і трох былых вёскаў, аб’яднаных у раён (Градэц, Мала Легуатка і Велька Легуатка).

## Гарады-пабрацімы
*  Ібэнбюрэн, Нямеччына
*  Шумпэрк, Чэхія
*  Люзэрна-Сэн-Джаваньні, Італія
*  Валева, Сэрбія
*  Новамаскоўск, Расея
Сьпіска Нова Вэс

**Сьпіска Нова Вэс**, або **Сьпіская Новая Вёска** (, , ) — горад ва ўсходняй Славаччыне на рацэ Горнад ля падножжа Высокіх Татраў. Насельніцтва каля 39 тыс. чалавек.

## Гісторыя
У XII ст. на месцы Сьпіскай Новай Вэсі зьяўляецца славянскае паселішча Іглаў. У XIII ст. непадалёк засноўваюць сваё паселішча нямецкія каляністы і называюць яго Найдорф, неўзабаве славянскі Іглаў і нямецкі Нойдорф злучаюцца ў адзін горад. Горад хутка разьвіваецца, тут здабываецца медзь і вядзецца гандаль — сьпіскі гарадзкі кірмаш быў на той час найвялікшым у Славаччыне.

У 1412 годзе ў шэрагу з астатнімі сьпіскімі гарадамі Сьпіска Нова Вэс была адданая ў якасьці задатка за каралеўскую пазыку Польшчы, дзе яна знаходзілася да 1772 году. У 1778 Сьпіск Нова Вэс становіцца сталіцай «16 сьпіскіх гарадоў». У 1870 годзе тут пракладваецца чыгунка, а ў 1894 будуецца электрастанцыя.

Зараз Сьпіска Нова Вэс — папулярны турыстычны маршрут.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу 2001 году горад налічваў 39 193 жыхароў: славакі (94,21%), цыгане (1,93%), чэхі (0,51%). Рэлігійны склад насельніцтва склаў: рыма-каталіцтва (69,81%), без рэлігійнай прыналежнасьці (16,95%), лютэранства (3,17%), грэка-каталіцтва (3,05%).

## Гарады-пабрацімы
*  Альсфэльд (), Нямеччына
*  Гаўлічкаў-Брод (), Чэхія
*  Груец (), Польшча
*  Эгл (), Францыя
*  Ёнгстаўн (), шт. Агаё, ЗША
*  Жаінвілі (), Бразылія
*  Кляўсталь-Цэлерфэльд (), Нямеччына
*  Кішуісалас (), Вугоршчына
*  Нітра (), Славаччына
*  Прэвэза (), Грэцыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Ружамбэрак

**** (, , ) — горад у паўночнай Славаччыне, разьмешчаны на зьліцьці рэк Вагу і Рэвуца ў падножжа Вялікай Фатры і Нізкіх Татраў, за 40 км на поўнач ад Банска Быстрыцы. Насельніцтва 26 558 чалавек (2019 год).

## Гісторыя
Ружамбэрак упершыню згадваецца ў 1233 годзе. Магдэбурскае права атрымаў у 1318 годзе. У XVI стагодзьдзі ў Ружамбэраку ўтвараецца вядомая лютэранская школа для шляхецкіх дзяцей, у 1729 годзе ўзьнікае каталіцкая школа гэткага ж тыпу, у якой вучыўся, напрыклад, Антон Бэрналак.

У XIX стагодзьдзі разьвіваецца прамысловасьць. Ружамбэрак стаў важным цэнтрам працоўнага і марксісцкага руху ў Чэхаславаччыне.

У цяперашні час Ружамбэрак — прамысловы цэнтар паўночнай Славаччыны.

## Адукацыя
* Каталіцкі ўнівэрсытэт Ружамбэрку

## Славутасьці
* Гістарычны цэнтар гораду
* Касьцёл Сьвятога Андрэя
* Балюстрады на паўднёвым баку Рынку
* Сынагога (1880 год)
* Музэй на вольным паветры Вэлколінец (уваходзіць у Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО)
* Ратуша
* Кляштар Сьвятога Крыжа
* Помнік Андрэю Глінку

## Гарады-сябры
* Бачкі-Пэтровац, Сэрбія
* Глучын, Чэхія

## Галерэя

Файл:PA260021.JPG|Касьцёл Сьвятога Андрэя
Файл:Radnica_Ružomberok.jpg|Ратуша
Файл:Cernova.Kirche_jf2.jpg|Касьцёл у раёне Чарнова
Файл:Synagogue_in_Ružomberok.jpg|Сынагога
Файл:Vlkolínec,_v_pozadí_Sidorovo.JPG|Музэй на вольным паветры Вэлколінец 


Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Катэгорыя:Ружамбэрак (раён)
Катэгорыя:Гарады на Вагу
Катэгорыя:Унівэрсытэцкія гарады Славаччыны