Слонімскі раён

**Сло́німскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Гарадзенскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,47 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 64 117 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Слонім.

Разьмешчаны на поўдні вобласьці й мяжуе на захадзе з Зэльвенскім, на поўначы — зь Зьдзецельскім раёнамі Гарадзенскай вобласьці, на ўсходзе і поўдні — з Баранавіцкім, Івацэвіцкім і Пружанскім раёнамі Берасьцейскай вобласьці.

## Гісторыя
* 15 студзеня 1940: утвораны Слонімскі раён.
* 1983: места Слонім было вылучанае ў асобную адміністрацыйную адзінку абласнога падпарадкаваньня.
* 4 студзеня 2002: Слонімскі раён і места Слонім былі аб’яднаныя ў адну адміністрацыйную адзінку раённага падпарадкаваньня.

## Прырода

### Рэльеф
Заходняя частка раёну разьмешчаная ў межах Слонімскага ўзвышша, паўночна-ўсходняя — на ўскраіне Наваградзкага ўзвышша, паўночная — у Нёманскай нізіне, усходняя і паўднёвая часткі — на Баранавіцкай раўніне. Значная частка раёну знаходзіцца на вышыні 180—200 мэтраў над узроўнем мора. У паўночна-ўсходняй частцы знаходзіцца найвышэйшы пункт — 223 мэтры.

### Карысныя выкапні
На тэрыторыі раёну разьмешчаны паклады торфу, крэйды, пяскова-жвіровага матэрыялу, глінаў, прызначаных для глыбокай керамікі, будаўнічых пяскоў і бузаў.

### Клімат
Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −5,4 °С, ліпеня 17,8 °С. Сярэднярочная колькасьць ападкаў складае 592 мм. Працягласьць вэгетацыйнага пэрыяду 196 дзён.

### Гідраграфія
Працякае рака Шчара з прытокамі Грыўда, Бяроза, Іса, на мяжы з Зэльвенскім раёнам — Зальвянка.

### Расьліннасьць
Каля 35% тэрыторыі раёну займаюць лясы: іглічныя, бярозавыя, яловыя, дубовыя. На тэрыторыі Слонімскага раёну знаходзіцца дзяржаўны батанічны заказьнік дзікарослых лекавых расьлінаў дзяржаўнага значэння, 2 ляндшафтавыя геамарфалягічныя заказьнікі прыроды мясцовага значэньня, маецца 13 помнікаў прыроды.
 

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 67 288 чалавек (35 324 — жанчыны, 31 964 — мужчыны), зь іх 18 318 чалавек (9568 — жанчыны, 8750 — мужчыны) зь сельскай мясцовасьці (перапіс); 2016 год — 65 090 чалавек; 2017 год — 64 671 чалавек; 2018 год — 64 117 чал.

### Адукацыя
У сыстэме адукацыі ў раёне 26 дашкольных установаў (12 — агульнага развіцьця, 12 — з тэматычнай скіраванасьцю, 1 адмысловая ўстанова для дзяцей з асаблівасьцямі псыхафізычнага развіцьця, цэнтар разьвіцьця дзіцяці), 31 установа агульнай сярэдняй адукацыі, 8 пазашкольных установаў, 3 адмысловыя ўстановы, 2 вучэбна-вытворчыя камбінаты.

### Культура
На сёньняшні дзень насельніцтва раёну абслугоўвае 78 установаў культуры: 37 бібліятэк, раённы Дом культуры (працуе 22 творчыя калектывы, 7 маюць званьне «народны», 1 «узорны», у раёне 14 калектываў са званьнем «народны» і «ўзорны»), раённы Дом рамёстваў, 27 клюбаў і Дамоў культуры, 2 клюбы фальклёру, 4 Дамы сацыяльна-культурных паслугаў, раённы краязнаўчы музэй імя І. І. Стаброўскага, 3 дзіцячыя музычныя школы і 2 школы мастацтваў. З 1990 року ў месьце адчыненая дзяржаўная ўстанова культуры «Слонімскі драматычны тэатар». Жыхароў места абслугоўвае кінатэатар «Мір», відэасалён.

### Спорт
У раёне месьцяцца 2 стадыёны, 2 басэйны, 30 спартовых заляў, 6 спартовых дзіцяча-юнацкіх школаў (2 маюць статус школаў Алімпійскага рэзэрву), дзе культывуецца 10 відаў спорту (бокс, мастацкая гімнастыка, гандбол, футбол, веславаньне на байдарках і каноэ, лёгкая атлетыка, каратэ, більярд, картынг, шашкі).

## Гаспадарчая дзейнасьць

### Сельская гаспадарка
Пад сельскагаспадарчыя ўгодзьдзі занятыя 51,3% тэрыторыі. Асноўнымі галінамі сельскай гаспадаркі зьяўляюцца: мяса-малочная галіна, птушкагадоўля, вырошчваньне збожжавых і кармавых культураў, бульбы, ільну. У раёне 4 раённыя ўнітарныя сельскагаспадарчыя прадпрыемствы, 10 сельскагаспадарчых вытворчых каапэратываў, фэрмэрская гаспадарка, птушкафабрыка.

### Прамысловасьць
Сучасны Слонім — места з даволі разьвітай прамысловасьцю. Тут працуе 21 прамысловае прадпрыемства. Асноўныя прадпрыемствы: ААТ «Слонімскі мясакамбінат», ААТ «Слонімскі кардонна-папяровы завод Альбярцін», ААТ «Слонімская камвольна-прадзільная фабрыка», ААТ «Слонімскі льнозавод», УДП «Слонімскі вінаробны завод», філія «Слонімскі хлебазавод», ААТ «Слонімскі завод сухога абястлушчанага малака» і іншыя.

Галоўныя прадпрыемствы экспартэры — ААТ «Слонімскі завод сухога абястлушчанага малака», ААТ «Слоніммэбля». Экспартна-імпартныя апэрацыі ажыцьцяўляюцца з 29 краінамі сьвету. Асноўнымі гандлёвымі партнэрамі зьяўляюцца: Расея, Украіна, Кыргыстан, ЗША, Польшча, Нямеччына, Чэхія і іншыя.

### Транспарт
На тэрыторыі раёну праходзіць чыгуначная лінія Баранавічы — Ваўкавыск, аўтадарогамі Слонім зьвязаны з Баранавічамі, Івацэвічамі, Ружанамі, Ваўкавыскам, Лідай. Дзейнічае Слонімскі раённы вузел электрасувязі, які зьяўляецца структурным падпадзелам Гарадзенскай філіі дзяржаўнага ўнітарнага прадпрыемства электрасувязі «Белтэлекам».

## Інфармацыя для турыстаў

### Помнікі прыроды
* *батанічныя*: дуб чарэшчаты (Сенькаўшчынскае лесьнікоўства) і ліпа Каралінская (места Слонім);
* *геалягічныя*: гара Каўпак (в. Парэчча), Кракоткаўская града і Кракоткаўскі камень (в. Вялікая Кракотка), Расколаты камень (Альбярцінскае лесьнікоўства), Вялікі камень Смоўжаўскі (в. Смоўжы).

### Гісторыка-архітэктурныя каштоўнасьці
* Царква Сьв. Мікалая ў дв. Азярніца (1867).
* Былая вуніяцкая царква ў дв. Альбярцін (1936).
* Касьцёл Найсьв. Панны Марыі ў дв. Альбярцін (1936).
* Палацава-паркавы комплекс Пуслоўскіх у в. Альбярцін (ХІХ ст.).
* Царква Сьв. Міхала Арханёла ў в. Вострава (2-ая палова XIX ст.).
* Былая вуніяцкая царква ў в. Высацк (XVIII ст.).
* Сядзіба Булгакаў у дв. Высацк-Дольны (XVI ст.).
* Царква ў в. Вялікая Кракотка.
* Сядзіба Пуслоўскіх ува ўрочышчы Гутка (XIX ст.).
* Капліца-пахавальня Ордаў у в. Дзеравянчыцы (1852).
* Парк пры былой сядзібе Ордаў у в. Дзеравянчыцы (XIX ст.)
* Царква Сьв. Тройцы ў в. Дзераўная (1914).
* Касьцёл Сьвв. Апп. Пятра й Паўла ў в. Дзявяткавічы Новыя (1786).
* Палацава-паркавы комплекс Сьлізьняў у в. Дзявяткавічы Новыя (XVIII ст.).
* Былая вуніяцкая, цяпер праваслаўная царква Сьв. Параскевы Пятніцы ў в. Дзявяткавічы Старыя (1779).
* Былы вуніяцкі кляштар, цяпер праваслаўны Сьвята-Ўсьпенскі мужчынскі манастыр у мястэчку Жыровічы (XVII—XIX стст.).
* Былая вуніяцкая, цяпер праваслаўная царква Сьв. Георгія ў мястэчку Жыровічы (XVIII ст.).
* Царква ў в. Вялікая Кракотка (2-ая палова XIX ст.).
* Былая вуніяцкая, цяпер праваслаўная царква Сьв. Аляксандра Неўскага ў в. Кракотка Малая (1812).
* Царква Нараджэньня Божай Маці ў в. Міжэвічы (1867).
* Царква ў в. Ніз (2-ая палова XIX ст.).
* Мэмарыяльны крыж паўстанцам 1830-31 гг. у в. Парэчча.
* Царква ў в. Парэчча (2-ая палова XIX ст.).
* Царква Сьв. Георгія ў в. Пасінічы (XIX ст.).
* Царква Сьв. Мікалая ў в. Перавалока (1670).
* Касьцёл Найсьв. Тройцы й кляштар бэрнардынаў (цяпер царква Сьв. Тройцы) у месьце Слонім (1639—1645).
* Чыгуначная станцыя ў месьце Слонім (1922).
* Кляштар бэнэдыктынак у месьце Слонім (1669).
* Капліца Сьв. Дамініка ў месьце Слонім (1745).
* Касьцёл Сьв. Андрэя Апостала ў месьце Слонім (1775).
* Касьцёл Бяззаганага Пачацьця Найсьв. Панны Марыі і кляштар бэрнардынак у месьце Слонім (1690).
* Касьцёл Божага Цела (цяпер сабор Спаса-Праабражэнскі) у месьце Слонім (1635, 2000-я).
* Ратуша ў месьце Слонім (1740-я).
* Сядзіба ў месьце Слонім (ХІХ ст.).
* Сынагога ў месьце Слонім (1642).
* Сынагога ў месьце Слонім (ХІХ ст.).
* Царква Сьв. Пр. Ільлі ў в. Сурынка (2-ая палова XIX ст.).
* Капліца-пахавальня ў в. Сынковічы (пач. ХХ ст.).
* Сядзіба ў в. Сынковічы (пач. ХХ ст.).
* Касьцёл Сьвятой Барбары ў в. Сялявічы (2-ая палова XIX ст.).
* Царква Сьв. Мікалая ў в. Вялікія Шылавічы (пач. XIX ст.).

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Ордаў в. Дзеравянчыцы (ХІХ ст.).
* Палац Сьлізьняў у в. Дзявяткавічы Новыя (ХІХ ст.).
* Сядзіба Валовічаў у в. Парэчча (XVII ст.)
* Кляштар канонікаў латэранскіх у месьце Слонім (1635)
* Касьцёл піяраў у месьце Слонім
* Касьцёл Сьв. Міхала Арханёла і кляштар дамініканаў у месьце Слонім (1680)
* Кляштар марыявітак у месьце Слонім (1743)
* Касьцёл езуітаў у месьце Слонім (ХІХ ст.)
* Мячэт у месьце Слонім (ХІХ ст.)
* Палац Агінскіх у месьце Слонім (XVIII ст.)
* Касьцёл у в. Харашэвічы (XVIII ст.)

## Асобы
* Мікола Арочка — беларускі пісьменьнік
* Мікола Бушчык — беларускі мастак
* Міхал Валовіч (1806—1833) — беларускі рэвалюцыянэр, удзельнік нацыянална-вызваленчага паўстаньня 1830—1831 рокаў
* Надзея Дземідовіч (1927, хутар Макейкі — 2020) — удзельніца беларускага адраджэнцкага руху, савецкі палітвязень, мэмуарыстка
* Анатоль Іверс — беларускі пісьменьнік
* Павал Лойка — беларускі гісторык
* Іван Міско — беларускі скульптар
* Андрэй Пракапчук (1896—1970) — беларускі навуковец у сфэры дэрматалёгіі
* Міхась Ракевіч (1927, Ваўчкі — 1992) — удзельнік беларускага патрыятычнага падпольля ў 1946—1947 гг. у Заходняй Беларусі, заснавальнік арганізацыі «Чайка»,
* Уладзімер Салавей (1925, в. Гуменікі —1996) — удзельнік беларускага патрыятычнага падпольля ў 1946—1947 гадах у Заходняй Беларусі, заснавальнік арганізацыі «Чайка»
* Янка Саламевіч — беларускі літаратурны крытык і фальклярыст
* Віталь Скалабан (1947, вёска Шылавічы — 2011) — беларускі гісторык
* Васіль Супрун (1926—2007) — беларускі гісторык і археоляг
* Аляксандар Талерчык (1931, в. Парэчча — 2016) — беларускі краязнавец, гісторык, пэдагог, мэцэнат
* Валянцін Таўлай (1914—1947) — беларускі пісьменьнік
* Мікола Трус — беларускі літаратуразнаўца
* Сяргей Чыгрын — беларускі пісьменьнік

## Крыніцы

## Літаратура
* Слонимский район // 

## Вонкавыя спасылкі
* Слонімскі раён // Гродзенскі аблвыканкам
* 
* 
* Фота-блог — Фатаздымкі Слоніму і Слонімшчыны


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Студзень 1940 году