open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dinomyidae

**Dinomyidae** — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 1 сучасны род і 1 сучасны від. Сустракаецца ў перадгор'ях і прылеглых схілах Анд на поўначы Паўднёвай Амэрыкі. Насяляе трапічныя лясы. Выкапныя рэшткі вядомыя ад міяцэну Паўднёвай Амэрыкі.

Да Dinomyidae належыць найбуйнейшы грызун, які калі-небудзь існаваў †*Josephoartigasia monesi* — важыў каля 1000 кг і быў памерам з быка. Адзіны сучасны від — пакарана (*Dinomys branickii*) гэта буйны грызун, каля 10–15 кг, з масіўным целам і ўмерана кароткімі нагамі. Галава вялікая і шырокая, з кароткімі закругленымі вушамі і даволі вялікімі вачыма. Хвост складае ≈ 1/3 даўжыні галавы і цела. Усе ступні маюць чатыры пальца, кожны з вострым кіпцюром. Вібрысы незвычайна доўгія. Валасяны полаг густы, цёмна-карычневага колеру на сьпіне з падоўжнымі радамі палос і плям; зьнізу больш бледны. Зубная формула: 1/1, 0/0, 1/1, 3/3 = 20 зубоў.

Яны вэгетарыянцы — спажываюць лісьце, а таксама плады і сьцеблы. Гэты грызун валодае некаторай здольнасьцю да лазаньня, асабліва прыкметнай у маладых жывёл. Актыўныя ноччу, адпачываючы ў пячорах, ў расколінах скал, або бярлогах у асновах дрэў. Маюць шырокі выбар вакалізацыі. Цяжарнасьць знаходзіцца паміж 222 і 280 днямі; звычайна нараджаюцца толькі двое дзіцянятаў. Яны жывуць альбо адзіночна, альбо групамі па 2–5.

## Сыстэматыка
Сямейства **Dinomyidae**
* род *Dinomys* (пакарана) — від *Dinomys branickii*
* выкапныя  роды †*Agnomys*, †*Borikenomys*, †*Pseudodiodomus*, †*Telodontomys*, †*Briaromys*, †*Colpostemma*, †*Doellomys*, †*Eumegamysops*, †*Eumegamys*, †*Gyriabrus*, †*Josephoartigasia*, †*Orthomys*, †*Pentastylodon*, †*Pseudosigmomys*, †*Telicomys*, †*Tetrastylus*, †*Eusigmomys*, †*Olenopsis*, †*Potamarchus*, †*Scleromys*, †*Simplimus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Енс Гаэр

**Енс Гаэр** (; нар. , Франкфурт-на-Майне, Гэсэн, Заходняя Нямеччына) – нямецкі палітык, дэпутат Эўрапейскага парлямэнту VII, VIII й IX скліканьняў. 

## Біяграфія
Скончыў сярэднюю школу ў Эсэне. Пасьля грамадзянскай службы вывучаў гісторыю, літаратуразнаўства й паліталёгію ў . З 1989 году працаваў навуковым супрацоўнікам па пытаньнях бюджэту й эўрапейскай навукова-тэхнічнай палітыкі эўрадэпутата . У 1990-я годы займаў пасады ў найвышэйшых органах улады Сацыял-дэмакратычнай партыі Нямеччыны. У 2001–2006 гадох быў кіраўніком праектаў і прэс-сакратаром кампаніі «». З 2006 году працаваў у групе кампаніяў «» у сферы праектаў у галіне нерухомасьці.

Уступіў у прафсаюз . Пасьля двух няўдалых спробаў у 1999 і 2004 гадох быў абраны эўрадэпутатам у 2009 годзе. У перадвыбарчай кампаніі выступаў супраць меркаванага дэмпінгу заробкаў, які, на яго думку, мае месца пасьля 2004 году. У 2014 і 2019 гадох ён зноўку пасьпяхова балятаваўся на выбарах у Эўрапейскі парлямэнт.

30 чэрвеня 2021 году ўзяў шэфства над Дзянісам Урадам, беларускім вайскоўцам і палітычным вязьнем.

## Кнігі
* „Praktischer Sozialismus oder Mildtätigkeit?“ : Die Geschichte der Arbeiterwohlfahrt Essen 1919-1933 / Jens Geier. – Essen : Klartext-Verl., 1989. – 159 S. – ISBN 978-3-88474-132-0.
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Профіль Енса Гаэра на сайце Эўрапейскага парлямэнту

Катэгорыя:Сябры Сацыял-дэмакратычнай партыі Нямеччыны
Катэгорыя:Дэпутаты Эўрапарлямэнту з Нямеччыны
Вальдэмар Гутшэ

**Вальдэма́р А́льбэрт Гу́тшэ** (; 5 траўня 1889, Лодзь — 20 чэрвеня 1973, Эшфард, Канэктыкут, ЗША) — польскі баптысцкі сьвятар, віцэ-старшыня і адзін зь лідараў Зьвязу славянскіх баптыстаў у Польшчы.

## Жыцьцяпіс
Быў сынам лодзінскага баптысцкага прапаведніка Альбэрта Ёгана Гутшэ і Паўліны з Плядэкаў. У 1909 року, скончыўшы гімназію, паступіў на мэдычны факультэт Адэскага ўнівэрсытэту, аднак у 1911 з прычыны благога здароўя быў вымушаны скончыць навучаньне ды вярнуўся ў Лодзь. У пачатку I сусьветнай вайны працаваў у вайсковым шпіталі ў Любліне, пасьля пераехаў у Маскве, працаваў у тэкстыльнай фірме і ўдзельнічаў у баптысцкай грамадзе. У 1916 року ажаніўся з Кацярынай Макаранкай.

У 1921 року вярнуўся ў Польшчу, сьпярша ў Беласток, пасьля Хорашч, урэшце стаў місіянэрам Паўночнай баптысцкай канвэнцыі ЗША ў Лодзі, з 1922 — кіраўніком Трактатнага і місійнага аддзелу выдавецкага таварыства «Kompas» у Лодзі. З 1924 — місійны сакратар Зьвязу цэркваў славянскіх баптыстаў і скарбнік Таварыства ўзаемадапамогі баптыстаў. Заснавальнік і галоўны рэдактар (1925—1933) расейскага баптысцкага штомесячніку «». Адзін зь лідэраў, а з 1937 да выбуху II сусьветнай вайны — віцэ-старшыня Зьвязу цэркваў славянскіх баптыстаў Польшчы. 29 чэрвеня 1930 ардынаваны на прэзьбітэра збору па вул. Абрамоўскага ў Лодзі (рукаўскладальнікі — Лукаш Дзекуць-Малей,  і Ота Ленц). Ад студзеня 1936 быў таксама другім прапаведнікам збору на вуліцы Наўрат. Місіянэрскую дзейнасьць працягваў і ў II сусьветную вайну.

У студзені 1945 року пераехаў сьпярша ў Вэстфалію, дзе па сканчэньні вайны зладзіў Біблійную школу ў  для славянскіх эмігрантаў. З 1948 — старшыня Славянскага саюзу ЭХБ у Нямеччыне. У жніўні 1953 эміграваў зь сям’ёй у Канаду, у 1956 — у Эры (Пэнсыльванія, ЗША), дзе да 1968 року быў прапаведнікам славянскай царквы ЭХБ. Апошнія гады жыцьця Вальдэмар з жонкай правялі ў доме дачкі ў Істлэйку (Агаё, ЗША). Сканаў у доме састарэлых у Эшфардзе (Канэктыкут).

## Публікацыі
* 
* 
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія баптысцкія дзеячы
Катэгорыя:Баптысцкія пастары
Сэбаст’ен Алер

**Сэбаст’е́н Рамэ́н Тэдзі́ Але́р** (;  22 чэрвеня 1994 году) — івуарыйскі футбаліст народжаны ў Францыі, нападнік нідэрляндзкага клюбу «Утрэхт» і нацыянальнай зборнай Кот д’Івуару. Сваю кар’еру гулец пачаў у «Асэры», але ў 2015 годзе перайшоў у арэнду ў нідэрляндзкі клюб «Утрэхт», перш чым склаў дамову з францускай дружынай на сталай аснове. Пасьля двух гадоў у Нідэрляндах нападнік накіраваўся у нямецкі «Айнтрахт» з Франкфурту, дзе ў 2018 годзе здабыў Кубак Нямеччыны. У наступным годзе ён зноўку зьмяніў краіну, гэтым разам узмацніўшы шэрагі ангельскага «Ўэст Гэм Юнайтэд». У 2021 годзе склаў угоду з амстэрдамскім «Аяксам», вярнуўшы ў Нідэрлянды. У юнацкія гады абараняў колеры зборнай Францыі розных узростаў, аднак у 2020 годзе вырашыў абараняць гонар краіны сваёй маці — Кот д’Івуару.

## Дасягненьні
**«Айнтрахт»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2018

**«Аякс»**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2021, 2022
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 2021

**Кот д’Івуар**:
* Уладальнік Кубка афрыканскіх нацыяў: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Катэгорыя:Івуарыйскія футбалісты
Полацкая ратуша

**Полацкая ратуша** — помнік археалёгіі XVI стагодзьдзя ў месце Полацку. Знаходзілася на Рынку.

## Гісторыя
Паводле прывілея 1498 году месту на Магдэбургскае права было загадана пабудаваць ратушу «на местцы годном». Полацкая ратуша была ўзведзена пасля 1509 году. Праіснавала да другой паловы XVIII ст. У 1780 годзе на яе месцы узведзены дом генерал-губернатара. У 1996 годзе, пад час археалагічнага нагляду за будаўніцтвам на яго тэррыторыі, П. А. Русаў зафіксаваў падмуркі трох розначасовых мураваных будынкаў, зробленыя у тэхніцы рэнесансавай муроўкі. На поўдзень ад ратушы месьціўся рынак, на поўнач — вуліца Вазнясенская, з усходу прялагала вуліца Прабойная. Каля ратушы быў гасцінны двор. Крыніцай для рэканструкцыі знешняга выгляду ратушы зьяўляецца абраз св. Мікалая з фондаў нацыянальнага полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка. Выява святога зьмешчана на фоне места з выразнай барочнай забудовай XVIII ст. Леваруч ад фігуры — высокая шматярусная званіца, за фігурай святога — грамадзянская забудова, праваруч — будынак, які нагадвае ратушу. Гэтыя пабудовы могуць быць суаднесены з Полацкім Сафійскім саборам, Полацкім езуіцкім калегіюмам і Полацкай ратушай. На малюнку абраза ратуша зьмешчана за муром рынку. 
«І, напэўна, найгалаўнейшае, што мы знайшлі — гэта яшчэ адзін доказ таго, што зусім недалёка ад гэтага месца знаходзілася полацкая ратуша. Як раз вось гэты мясніковы рад, дакладней, яго накірунак, быў нетыповы ў адносінах да іншых вуліц, ён знаходзіўся як бы за рогам і відавочна нешта абмінаў. Дадзеныя раскопак і крыніц, з якімі мне ўдалося папрацаваць у нацыянальным гістарычным архіве, сьцвярджаюць тое, што полацкая ратуша была на месцы сучаснага будынку „Белаграпрамбанка“.
. У канцы XVIII стагоддзя да прыезду Кацярыны II, калі будаваўся дом генерал-губернатара, ратуша была перабудавана ў адпаведнасці з рэаліямі таго часу. Такім чынам, у канцы XVIII стагоддзя Полацак страціў рэнесансную пабудову і набыў пабудову адміністрацыйнага тыпу, якую цяпер займае „Белаграпрамбанк“.» — Дзяніс Дук.

## Рэканструкцыі
 
Połackaja ratuša. Полацкая ратуша (рэканструкцыя).jpg|Полацкая ратуша (рэканструкцыя сайта віцьбічы.бай)
Połackaja ratuša. Полацкая ратуша (рэканструкцыя).webp||Полацкая ратуша (рэканструкцыя Аляксандр Грохатаў)
Połackaja ratuša. Полацкая ратуша (рэканструкцыя)2.webp|Полацкая ратуша (рэканструкцыя Аляксандр Грохатаў)


## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ратушы
Катэгорыя:Ратушы Беларусі
Катэгорыя:Зьнішчаныя збудаваньні Полацку
Аляксандар Коктыш

**Аляксандар Коктыш** (1967 - ) — беларускі журналіст і рэдактар. 

## Жыцьцяпіс
Ад пачатку 1990-х працаваў загадчыкам аддзелу інфармацыі ў газэце «Звязда» і аглядальнікам у агенцтве «Інтэрфакс». Ад 1994 году і да пачатку 2000-х — адказны за эканамічную тэматыку ў тыднёвіку «Свободные новости». Быў намесьнікам галоўнага рэдактара ў беларускім выпуску маскоўскай газэты «Труд». Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў, быў задзейнічаны ў працы кіроўных органаў арганізацыі.

Паралельна ў якасьці прэс-сакратара ўдзельнічаў у палітычных кампаніях Віктара Ганчара і Васіля Лявонава.

Нечакана памер 25 кастрычніка 2021 году, з-за праблемаў сэрца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Яна Арабейка

**Яна Іванаўна Арабейка** (нар. ) — сябра Задзіночаньня беларускіх студэнтаў, студэнтка Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту імя Максіма Танка, палітычны вязень рэжыму Лукашэнкі, абвінавачаная пад час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе. Унучка Івана Арабейкі.

## Палітычны перасьлед
Арабейка была арыштавана ў інтэрнаце 12 лістапада 2020 году ў рамках  паводле ч. 1 арт. 342 КК (арганізацыя альбо ўдзел у групавых дзеяньнях, якія груба парушаюць грамадзкі парадак).

18 лістапада 2020 году сумеснаю заяваю пятнаццаці арганізацыяў, сярод якіх «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хэльсынскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтар, была прызнана палітычнаю зьняволенаю. 22 сьнежня 2020 году шэфства над палітвязьнем узяла Анэтэ Відман-Маўц, дэпутатка Бундэстагу. Відман-Маўц сказала: «*Такія адважныя жанчыны, як Яна Арабейка, выступаюць за лепшую будучыню сваёй краіны. Ейнае ўзорнае імкненьне да свабоды й дэмакратыі заслужыла нашую салідарнасьць і глыбокую павагу».*

20 студзеня 2021 году сумеснаю заяваю чатырнаццаці ўкраінскіх праваабарончых арганізацыяў, сярод якіх , , , , арышт Арабейка быў прызнаны незаконным і кваліфікаваны як .

16 ліпеня 2021 году суд Савецкага раёну Менску (судзьдзя — Марына Фёдарава, ужо ўнесеная ў Чорны сьпіс Эўразьвязу 17 сьнежня 2020 году за шматлікія палітычна матываваныя прысуды, пракуроры: Настасься Маліко, Раман Чабатароў) прысудзіў Арабейка, якая не прызнала віну, два з паловаю гады пазбаўленьня волі. Паводле «Белсату», толькі блізкіх сваякоў пусьцілі на абвяшчэньне прысуду праз *«недахоп месцаў»*, а да будынку суда сьцягнулі тры мікрааўтобусы з АМАПам і патрулі міліцыі**. У калідоры суду была чарга больш за 50 чалавекаў; таксама на абвяшчэньне прысуду прыехалі амбасадары Чэхіі, Швэцыі, ЗША й Вялікабрытаніі, але й іх не пусьцілі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Яны Арабейка на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Abrocomidae

**Abrocomidae** — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 2 сучасныя роды і 10 сучасных відаў. Яны насяляюць Анды Паўднёвай Амэрыкі ад поўдня Пэру праз Балівію да паўночы Чылі і паўночнага захаду Аргентыны. Асяроддзем пражываньня ёсьць горныя раёны на вышыні да 5000 метраў над узроўнем мора. Выкапныя рэшткі вядомыя ад міяцэну Паўднёвай Амэрыкі.

Члены гэтага сямейства — сярэдняга памеру з даўжынёй цела 150–250 мм. Яны маюць цела, падобнае на пацука, з доўгім завостраным носам, вялікімі круглявымі вушамі і вялікімі вачыма. Канечнасьці кароткія і маюць кароткія не моцныя пазногці. Хвост карацей галавы і цела, цыліндрычны і добра валасаты. Валасяны полаг доўгі, густы, мяккі. Зубная формула: 1/1, 0/0, 1/1, 3/3 = 20, зубоў.

Гэтыя траваедныя грызуны вывучаны слаба. Яны здаюцца каланіяльнымі, начныя, добра лазяць, прытулку шукаюць пад камянямі або сярод іх, або ў тунэлях пад камянямі або хмызьняком..

## Сыстэматыка
Сямейства **Abrocomidae**
* род *Abrocoma* — віды *A. bennettii*, *A. boliviensis*, *A. budini*, *A. cinerea*, *A. famatina*, *A. schistacea*, *A. uspallata*, *A. vaccarum*
* род *Cuscomys* — віды *C. ashaninka*, *C. oblativus*
* †*Protabrocoma* — від †*Protabrocoma antigua*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Поўная распуста

**Поўная распуста** ці **татальная распуста** — хрысьціянская тэалягічная дактрына, якая паходзіць ад канцэпцыі першароднага граху. Паводле ёй, у выніку грэхападзеньня чалавека кожны чалавек, які нарадзіўся ў сьвеце, аўтаматычна ёсьць рабом служэньня граху ў выніку сваёй заняпаднай прыроды і, акрамя дзейнай ласкі Боскай, цалкам няздольны сам абраць шлях да Богу, паводле якога ён можа ўстрымлівацца ад зла альбо прыняць дар збаўленьня. Дактрына ў рознай ступені адстойваецца многімі пратэстанцкімі дэнамінацыямі, улучаючы некаторыя лютэранскія сыноды і ўсе кальвінісцкія цэрквы. Армініянскія дэнамінацыі, як то мэтадысты, вераць і вучаць такой дактрыне, але маюць пэўныя выразныя адрозьненьнямі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Поўная распуста. Артур Пінк.
* Татальная распуста. Лорэн Бэтнэр.
* Першародны грэх. Джон Ўэсьлі.

Катэгорыя:Хрысьціянская тэрміналёгія
Катэгорыя:Кальвінісцкая тэалёгія
Катэгорыя:Лютэранская тэалёгія
Катэгорыя:Мэтадызм
Француская і індзейская вайна

**Француская й індзейская вайна** (1754—1763) — паўночнаамэрыканскі тэатар Сямігадовай вайны, у якім калёніі Брытанскай імпэрыі ваявалі супраць францускіх калёніяў, прычым на кожным з бакоў змагаліся індзейскія плямёны. У пачатку вайны колькасьць пасяленцаў францускіх калёніяў налічвала каля 60 000 чалавек, брытанскіх — 2&nbsp;мільёны, таму францускі бок асабліва палягаўся на дапамогу абарыгенаў.

Праз два гады, у 1756 року, Вялікабрытанія абвясьціла Францыі вайну, якая перарасла ў сусьветную Сямігадовую. У ЗША француская й індзейская вайна лічыцца асобным канфліктам, аднак у Эўропе яна разглядаецца як амэрыканскі тэатар вайсковых дзеяньняў Сямігадовай вайны.

Баявыя дзеяньні адбываліся галоўным чынам па граніцы між Новай Францыяй і брытанскімі калёніямі, ад правінцыі Вірджыніі на поўдні да Ньюфаўндлэнду на поўначы. Прычынай паслужыла спрэчка за кантроль над зьліцьцём рэк Алегені і Манангахіла і месцазнаходжаньне францускага форту Дзюкен у гэтым месцы. У траўні 1754 року вірджынскія апалчэнцы пад даводзтвам 22-гадовага Джорджа Вашынгтона пачалі вайну, зладзіўшы засаду францускаму патрулю.

У 1755 у брытанскія калёніі прыбыў новы камандзёр генэрал Эдўард Брэдак, які закамандаваў наступ у чатырох кірунках. Ягоны плян скончыўся катастрафічна; у бітве на Манангахіле 9 ліпеня 1755 року ён зазнаў цяжкую паразу, быў цяжкі паранены і пазьней сканаў. Ня мелі посьпеху дзеяньні брытанцаў і на граніцах Пэнсыльваніі ды Нью-Ёрку (1755—1757). У 1755 брытанскія войскі захапілі Форт Басэжур на граніцы Новай Шатляндыі і Акадыі ды дэпартавалі ўсіх акадыйцаў (1755—1764).

Некалькі катастрафічных кампаніяў 1757 року у Новай Шатляндыі скончыліся падзеньнем брытанскага каляніяльнага ўраду, прычым пасьля аблогі форту Ўільяма Генры індзейцы закатавалі і выразалі захопленых каляністаў. За кіраваньнем Ўільяма Піта брытанская вайсковая прысутнасьць у калёніях значна пасілілася, а ў той жа час Францыя зь неахвотай выпраўляла вялікія канвоі на дапамогу абмежаванаму кантынгенту ў Новай Францыі, аддаючы перавагу фронту вайну супраць Прусіі ды ейных хаўрусьнікаў у Эўропе. Канфлікт у Агаё скончыўся ў 1758 року брытанска-амэрыканскай перамогай. У 1758—1760 брытанскія вайскоўцы зьдзейсьнілі кампанію па заваёве Францускай Канады, захапілі тэрыторыі прылеглых калёніяў і ўрэшце рэшт авалодалі местам Квэбэкам (1759). У наступным годзе брытанцам капітуляваў Манрэаль, і Францыя саступіла Канаду паводле Парыскай дамовы.

Францыя таксама страціла на карысьці Вялікабрытаніі тэрыторыі на ўсход ад ракі Місысыпі, а Француская Люізыяна на захад ад Місысыпі перайшла да Гішпаніі наўзамен за страту гішпанцамі Флярыды (якую Гішпанія аддала Брытаніі за вяртаньне Гаваны). Француская каляніяльная прысутнасьць на поўнач ад Карыбаў захавалася толькі на астравох Сэн-П’ер і Мікелён, што зацьвердзіла брытанскае панаваньне ў Паўночнай Амэрыцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вайсковая спадчына 
* Француская й індзейская вайна ў выявах і мапах
Андрэй Кавалёў

**Андрэ́й Васі́левіч Кавалёў** ( 7 лістапада 1961, Віцебск, БССР, СССР) — беларускі шахіст, гросмайстар (1992), шахматны трэнэр.

## Спартовая кар’ера

Чэмпіён Беларусі (2000). Удзельнік 4-х Алімпіядаў у складзе зборнай Беларусі (1994, 2000—2004) і 4-х камандных чэмпіянатаў Эўропы (1992, 1999, 2001, 2003).

Удзельнік 1-й лігі чэмпіянату СССР (1988) — 9—12-е месцы. Найлепшыя вынікі ў міжнародных спаборніцтвах: Дрэздэн (1987) — 2—4-е; Гале-Нойштат (1987) — 2—3-е (староньні турнір); Бэрлін (1988) — 4—6-е; Будапэшт (1988, сакавік) — 6—17-е месцы.

## Зьмяненьні рэйтынгу

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Профіль на бачыне 365chess
* Выступы Андрэя Кавалёва на шахматных алімпіядах
* Выступы Андрэя Кавалёва на чэмпіянатах Эўропы

Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіядаў
Катэгорыя:Беларускія шахматысты
Катэгорыя:Савецкія шахматысты
Катэгорыя:Шахматныя трэнэры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Дуброва (Хвойніцкі раён)

**Дуброва** — вёска у Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці, на поўдзень ад шашы . Дуброва уваходзіць у склад Алексіцкага сельсавету.

## Геаграфія
Каля Дубровы  — вадасховішча Віць.

## Гісторыя
Пасёлак Дуброва заснаваны на былых фальваркавых землях у 1920-я гады. Бацька Івана Мележа пісаў сыну 10 студзеня 1961 году, што ў Глінішчах землеўпарадкаваньне не праводзілася, але — у суседніх Алексічах. Тады зь сяла Алексічы ўтварылі тры пасёлкі: Алексічы, Дуброва (у публікацыі запісана Дуброўна) і Рабец.

Пасля скасаваньня Юравіцкага раёна, 8 ліпеня 1931 г. тэрыторыя Алексіцкага сельсавету (з Дубровай) увайшла ў склад Хвойніцкага раёну. У тым жа 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. З 20 лютага 1938 году — у Палескай вобласьці з цэнтрам у Мазыры.

У гады Вялікай Айчыннай вайны 40 жыхароў загінулі на фронце.

З 8 студзеня 1954 года — у Гомельскай вобласьці. Згодна зь перапісам 1959 году, у Дуброве жылі 200 чалавек. Пасёлак знаходзіўся ў складзе калгасу «Ленінскі шлях» (цэнтар — вёска Глінішча).

На 2021 год у Дуброве 16 гаспадарак з 25 жыхарамі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Алексіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Уладзіслаў Кавалёў

**Уладзісла́ў Уладзі́меравіч Кавалёў** ( 6 студзеня 1994, Менск) — беларускі шахіст, гросмайстар (2013).

## Жыцьцяпіс
Займацца шахамі пачаў зь 7-гадовага веку. Першы трэнэр — Леанід Суднік; у 2005—2013 рр. — Сімяон Мерыбанаў.

## Спартовая кар’ера
Сяміразовы чэмпіён і шматразовы прызэр Беларусі сярод юнакоў у розных узроставых катэгорыях. Шматразовы чэмпіён Беларусі ў хуткіх шахматах сярод юнакоў. У 2005 року ў 11-гадовым веку падзяліў 1—2 месцы на Кубку Беларусі па хуткіх шахматах сярод мужчынаў. Чэмпіён Рэспублікі Беларусі сярод мужчынаў (2016).

Удзельнік Сусьветных шахматных Алімпіядаў у Стамбуле (2012), Трамсё (2014), Баку (2016) і Батумі (2018) у складзе зборнай, камандных чэмпіянатаў Эўропы 2013 (Варшава), 2017 (Крыт) і сьвету 2017 (Ханты-Мансійск).

Майстар спорту міжнароднага клясу Рэспублікі Беларусі. Стыпэндыят Прэзыденцкага спартовага клюбу (2009—2015).

У 2020 року падпісаў ліст спартоўцаў да ўладаў з патрабаваньнямі сумленных выбараў і спыненьня гвалту, пасьля чаго быў звольнены з Рэспубліканскага цэнтру алімпійскай падрыхтоўкі. У ліпені 2021 року адмовіўся выступаць пад беларускім сьцягам. Цяпер гуляе пад сьцягам ФІДЭ.

## Зьмяненьні рэйтынгу

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Профіль на бачыне 365chess
* Выступы Ўладзіслава Кавалёва на шахматных алімпіядах
* Выступы Ўладзіслава Кавалёва на чэмпіянатах Эўропы

Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіядаў
Катэгорыя:Беларускія шахматысты
Арабейка

**Арабе́йка** — беларускае прозьвішча.

## Носьбіты
* Іван Арабейка (нар. 1942) — беларускі паэт.
* Яна Арабейка (нар. 2001) — сяброўка Задзіночаньня беларускіх студэнтаў.
Уладзімер Сытчанка

**Уладзімер Сытчанка** (, Маладэчна - ) — беларускі мастак, Дацэнт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1975). Вучыўся ў В.Шаранговіча, П.Любамудрава. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1975 году. Працаваў ў розных жанрах станковай і кніжнай графікі, а таксама ў жывапісе і плякаце. Палотны знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі, фондах грамадзкага аб'яднаньня "Беларускі саюз мастакоў". 

Быў кніжным ілюстратарам, аздабляў такія кнігі, як «Прыгоды Электроніка і яго сяброў», «Кар'ер» Васіля Быкава, кнігі Анатоля Вярцінскага. У яго афармленьні выдадзена больш за 400 кніг розных жанраў.

Выкладаў ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (з 2000). Аўтар вучэбна-мэтадычнага дапаможніка «Роля сыстэмнасьці ў арганізацыі працоўнага месца ў навучальным працэсе на ФД і ДПМ». Удзельнік шматлікіх міжнародных і рэспубліканскіх выстаў. Сябра грамадзкага аб'яднаньня "Беларускі саюз мастакоў" з 1988 году. Выкладаў малюнак на факультэце дызайну і дэкаратыўна-ўжытковага мастацтва БДАМ.

Памер ад Covid-19 27 кастрычніка 2021 году.

## Асноўныя творы
* Афармленьне кнігі: Паэзія заходніх беларускіх паэтаў ”Ростані волі”1990, В.Быкаў ”У тумане” 1990, В.Адамчык ”Голас крыві брата твайго” 1991, А.Вярцінскі ”Хлопчык глядзіць” 1992, Г.Ферры ”Лясны бадзяга” 1993, А.Аўруцін ”Па другую старану дыхання” 1997, К.Камейша “Крыгагром” 2001, Беларускія народныя казкі “Ванячка і ведзьма” 2002, Т.Мушынская “Сьвята печанай бульбы” 2004, П.Прыходзька “Бярозавы Лісток” 2004.
* Станкавая графіка. Лінарыты: ” Нядзелька”1981, “Натурморт з люстэркам” 1981, “Джогер” 1984, “Вуліца Камсамольская” 1984. “Партрэт Ул. Дубавецкага” 1991,” Стары” 1993, “Надзея” 1994, “Князь Вячка“ 1995,
* Гравюры на аргаліце : “Ростані волі”, ”Паўстанцы”, ”Пагоня”, ”Ф.Скарына” “Цяжкая доля” 1990.
* Акварэлі. “Натурморт з лялькай” 1978, “ Аўтапартрэт” 1979, “Натурморт з макамі” 1986, “ Партрэт Т.Мурзіной” 2002.
* Малюнкі: ”Акраіна Менску” 1999, “Тацьцяна” 1999, “Маці” 1987,”Натурморт з нажніцамі” 2002,” Усе сабраліся” 2006, “Цішыня” 2007,
* Сэрыя агітплякатаў:”Усе на ўдарную вахту”,Новых перамог у новым годзе”……1978-1986.

## Узнагароды
* Дыплёмы за ўдзел у Беларускіх рэспубліканскіх конкурсах
* Ляўрэат прэміі часопісу “Вяселка” 1994 году
* Грамата за добрасумленную працу ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі Мастацтваў 2009г.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сытчанка на сайце Беларускі плякат

Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19
Коктыш

**Ко́ктыш** — беларускае прозьвішча.

## Носьбіты
* Аляксандар Коктыш (1967—2021) — беларускі журналіст.
* Кірыл Коктыш (нар. 1968) — расейскі палітоляг родам зь Беларусі.
Рот (неадназначнасьць)

**[[Рот]]** — цялесная адтуліна ў жывёлаў, празь якую прымаецца ежа і, у многіх выпадках, ажыцьцяўляецца дыханьне.

## Іншыя значэньні
### Постаці
* Кляўдыя Рот (нар. 1955) — нямецкая палітычная дзяячка.
* Філіп Рот (1933—2018) — амэрыканскі пісьменьнік-ляўрэат Пулітцэраўскай прэміі (1998).
Бузоўскі

**Бузо́ўскі** — беларускае прозьвішча.

## Носьбіты
* Ігар Бузоўскі (нар. 1972) — грамадзкі і дзяржаўны дзяяч Беларусі, 1-ы сакратар Беларускага рэспубліканскага саюзу моладзі (2010—2014 ).
* Яўген Бузоўскі (нар. 1977) — беларускі гітарыст-заснавальнік гурту «IQ48».
Скот

**Скот** — шатляндзкае прозьвішча.

## Носьбіты
* Джаан Скот (нар. 1941) — амэрыканская гістарыца.
* Робэрт Фалкон Скот (1868—1912) — ангельскі марскі падарожнік-першаадкрывальнік Паўднёвага полюсу.
* Ўолтэр Скот (1771—1832) — шатляндзкі пісьменьніка-заснавальнік жанру гістарычнага раману.
Царква Яна Хрысьціцеля

**Царква́ Я́на Хрысьці́целя** — хрысьціянскі храм у гонар прапаведніка Яна Хрысьціцеля (Прадвесьніка, Прадцечы), які хрысьціў Ісуса Хрыста.

## Беларусь
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар бэрнардынаў (Берасьце)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар дамініканаў (Васілішкі)
* Царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Віцебск)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Воўпа)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Вята)
* Царква Сьвятога Яна Прадцечы (Гавязна)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў (Гальшаны)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Камаі)
* Царква Сьвятога Яна Прадцечы (Мацеевічы)
* Царква «Ян Прадвесьнік» — храм у Менску
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Мсьцібаў)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Мікалаеўшчына)
* Царква Сьвятога Яна Прадцечы (Мікашэвічы)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Опса)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Сапежышкі)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Сноў)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар янітаў (Сталовічы)

## Летува
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Апостала і Эвангеліста (Вільня)

## Польшча
* Катэдральны сабор Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Эвангеліста (Торунь)

## Эстонія
* Царква Сьвятога Яна (Тарту)
Царква сьвятой Ганны

**Царква́ сьвято́й Га́нны** — хрысьціянскі храм у гонар сьвятой Ганны (50 да Н. Хр. — 12), якая была матуляй Дзевы Марыі.

## Беларусь
* Касьцёл Сьвятой Ганны (Варонча)
* Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў (Глуск)
* Царква Сьвятой Ганны (Задваране)
* Касьцёл Сьвятой Ганны (Койданаў)
* Царква Сьвятой Ганны (Межырэч)
* Касьцёл Сьвятой Ганны (Мосар)
* Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў (Полацак)
* Касьцёл Сьвятой Ганны (Ракаў)
* Царква Сьвятой Ганны (Стоўпцы)
* Царква Сьвятой Ганны (Ялова)

## Летува
* Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)
* Касьцёл Сьвятой Ганны (Скаруляй)

## Расея
* Лютаранская кірха сьвятой Ганны (Санкт-Пецярбург)
Літоўскія меры

**Літо́ўскія ме́ры** — адзінкі вымярэньня, якія выкарыстоўвалі ў Вялікім Княстве Літоўскім, а пазьней у 1797—1840 гадох на яго былых землях у складзе Расейскай імпэрыі.

* Літоўскія меры аб'ёму
* Літоўскія меры адлегласьці
* Літоўскія меры плошчы
Царква Дабравешчаньня Багародзіцы

**Царква́ Дабраве́шчаньня Багаро́дзіцы** — хрысьціянскі храм у гонар Дабравешчаньня (Зьвеставаньня) Дзевы Марыі пра цяжарнасьць Ісусам Хрыстом.

## Беларусь
* Царква Дабравешчаньня Багародзіцы (Віцебск)
* Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар брыгітак (Горадня)
* Царква Дабравешчаньня Багародзіцы (Друя)
* Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)
* Царква Дабравешчаньня Багародзіцы і манастыр базылянаў (Малыя Ляды)
* Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Паньне Марыі (Межырэч)

## Летува
* Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (Крэтынга)

## Польшча
* Дабравешчанская царква (Супрасьль)
Брукнэр

**Бру́кнэр** — нямецкае прозьвішча.

## Носьбіты
* Аляксандар Брукнэр (1856—1939) — польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца.
* Антон Брукнэр (1824—1896) — аўстрыйскі кампазытар і арганіст.
Мена (неадназначнасьць)

**[[Бартэр|Ме́на]]** —  дамова абмену маёмасьці між бакамі без выкарыстаньня грошай.

## Іншыя значэньні
### Паселішчы
* Мена — места ў Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны.

### Постаці
* Ана Мена (нар. 1997) — гішпанская сьпявачка і акторка.
Шміц

**Шміц** — нямецкае прозьвішча.

## Постаці
* Бэна Шміц (нар. 1994) — нямецкі футбаліст.
* Люкас Шміц (нар. 1988) — нямецкі футбаліст.
Тамара Фунічэльлё

**Тамара Фунічэльлё** (, нар. , Бэрн, Швайцарыя) — швайцарскі палітык . Дэпутат   з 2019 году.

## Ранняе жыцьцё й адукацыя
Нарадзілася ў 1990 годзе ў сям’і рабочых. Швайцарка-маці працавала ў розьнічным гандлі, а італьянскага паходжаньня бацька — на фабрыцы. Месцам нараджэньня быў горад Бэрн, але дзяцінства было праведзена на востраве Сардынія ў Італіі. Там Фунічэльлё вучылася ў пачатковай школе камуны . У 2000 годзе сям’я вярнулася ў Бэрн і Фунічэльлё адправілі ў сярэднюю школу камуны  кантону Бэрн. Скончыўшы сярэднюю школу, яна пачала вывучаць міжнародныя адносіны ва , пазьней перавялася ў , дзе вывучала гісторыю й сацыяльныя навукі. Працавала ў некалькі розных галінах. У 2013 годзе стала сакратаром прафсаюзу «». Яна вырашыла заняцца абаронаю правоў працаўнікоў пасьля таго, як у 2011 годзе ейнага бацьку звольнілі з фабрыкі.

## Палітычная кар’ера
Пачала палітычную кар’еру ў якасьці чальца рады дырэктараў «», моладзевай арганізацыі , па гораду Бэрн. Пазьней стала прэзыдэнтам «» ў кантоне Бэрн, чальцом праўленьня . У 2016 годзе ўзначаліла «» на канфэдэратыўным узроўні. На муніцыпальных выбарах 25 сакавіка 2018 году была абраная прадстаўніком  ў . У жніўні 2019 году сышла з пасады старшыні «».

На парлямэнцкіх выбарах 20 кастрычніка 2019 году была абраная дэпутатам  ; у парлямэнце стала чальцом юрыдычнай камісіі. 29 лютага 2020 году была абраная супрэзыдэнтам жаночага аддзяленьня .

## Палітычныя пазыцыі
Ідэнтыфікуе сябе марксісткаю й натхняецца дэвізам Розы Люксэмбург: *«Самае рэвалюцыйнае, што можна зрабіць, гэта заўсёды гучна абвяшчаць тое, што адбываецца»*. Лічыць за лепшае адстойваць палітыку , а не ісьці на кампрамісы. У 2019 годзе, калі была абраная дэпутатам , ідэнтыфікавала сябе ў першую чаргу як прафсаюзную актывістку й толькі ў другараднай ролі палітычнаю дзяячкаю. Зьяўляецца актывісткаю за правы жанчынаў, была вядучаю фігураю падчас , другой за ўсю гісторыю Швайцарыі.

Акрамя таго, зьяўляецца чальцом рады дырэктараў швайцарскага аддзяленьня эўрапейскай недзяржаўнай арганізацыі за сацыяльную справядлівасьць «». 15 студзеня 2021 году ўзяла шэфства над Міколам Дзядком, беларускім грамадзка-палітычным дзеячам і палітычным вязьнем.

## Асабістае жыцьцё
У чэрвені 2019 году ўпершыню публічна пракамэнтавала сваю сэксуальную арыентацыю, назваўшы сябе бісэксуальнаю. У якасьці  ў Фунічэльлё пазначана камуна . Яшчэ Фунічэльлё гуляла ў хакей на траве за жаночую каманду клюбу «Янг Бойз Бэрн» і моладзевую , з якой выйграла золата Моладзевага (да 21 году) Чэмпіянату Эўропы па хакею на траве сярод жанчынаў у дывізіёне C.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Сябры Нацыянальнай Рады Швайцарыі
Катэгорыя:Сябры Сацыял-дэмакратычнай партыі Швайцарыі
Беларусы ў Брысбэйне

**Беларусы ў Брысбэйне** арганізавана зьяўляюцца ў 1949 годзе. Такім чынам, Брысбэн стаў адным зь першых асяродкаў беларускага грамадзкага жыцьця ў Аўстраліі. Ён гэтакім стаў яшчэ ў часе працы беларусаў паводле кантрактаў на цукровых плянтацыях і прадпрыемствах Квінслэнду. Але тутэйшае беларускае жыццё заняпала ўжо ў другой палове 1950-х гадоў.

## Дзейнасьць
29 лістапада 1949 году ў лягеры Батгурсьце была агучаная ідэя стварэньня Задзіночаньня Беларускіх Вэтэранаў. У лютым 1950 году ў Брысбэне быў створаны першы аддзел Задзіночаньня, які 25 сакавіка легалізавала Міністэрства іміграцыі. На чале арганізацыі ў 1950-х стаялі тутэйшыя Данат Яцкевіч і Янка Гавенчык.

З 1950 году ў Брысбэне пачалося актыўнае грамадзка-культурнае жыцьцё беларусаў. Тут знаходзілася Галоўнае Кіраўніцтва вэтэранаў. Рэгулярна сьвяткаваліся 25 Сакавіка і Слуцкі збройны чын. Таксама рэгулярна зьбіраліся ахвяраваньні на «Дар Сакавіка», у гонар чаго быў выпушчаны значок з такой назвай.

28 кастрычніка 1950 году інжынер Анатоль Шкутка заснаваў тутэйшы аддзел Беларускага Аб’еднаньня ў Аўстраліі, але пра дзейнасьць гэтага аддзелу зьвестак няма.

12—17 сакавіка 1951 году у мястэчку праходзіла міжнацыянальная выстава, на якой Задзіночаньне Беларускіх Вэтэранаў арганізавала беларускі павільён.

З 1952 года ў Брысбене выдаваўся часопіс «Łučnik». Таксама ў горадзе была арганізаваная газета «Бацькаўшчына» і часопіс «Божым Шляхам».

23 лістапада 1952 году ў Брысбэне было заснаванае Праваслаўнае Брацтва Сьвятога Юрыя (БАПЦ) пад уладай архіяпіскапа Сяргея (Ахатэнкі), які тады жыў у Сыднэі. Ва ўправу брацтва былі абраныя Юрый Яцкевіч і Анатоль Галіда, якія меркавалі разьвіваць царкоўнае жыцьцё ў Брысбэне.

У 1953 годзе ў Задзіночаньня зьявілася друкарня, у якой пабачыў сьвет насьценны каляндар на 1954 год і сэрыі віншавальных паштовак з выявамі беларускіх гістарычных асобаў і сьвятых. У тым жа годзе Задзіночаньне наладзіла трансьляцыю на мясцовым радыё беларускай музыкі і зьвестак пра Беларусь.

У 1954 годзе ў быў арганізаваны беларускі драматычны гурток і ансамбль беларускае песьні.

У 1957 годзе Брацтва выдала на Каляды першы нумар місіянэрскага лістка «Вернік», выдаўцом якога пазначаны Мадэст Яцкевіч. Ужо ў 1958 годзе лісток зьмяніў адрас на Мэльбурн і далейшы ягоны шлях невядомы.

У 1956—1957 гадах беларускае жыцьцё ў Брысбэне спыняецца. Даследчык Натальля Гардзіенка звязвае гэта зь пераездам Даната Яцкевіча ў Мэльбурн у 1956 годзе і пераездам Янкі Гавенчыка ў Сыднэй ў 1955 годзе. Таксама менш актыўныя беларусы маглі трапіць пад уплыў тутэйшых расейцаў або абруселых імігрантаў.

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Катэгорыя:Беларусы ў Брысбэйне
Аляксандар Залескі

**Алякса́ндар Яфі́мавіч Зале́скі** (нар. 1939, Менск, цяпер Беларусь) — беларускі матэматык.

Доктар фізыка-матэматычных навук (1978), прафэсар (1986) і сябар-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991).

## Жыцьцяпіс
У 1960 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт і ўладкаваўся на працу ў Інстытут матэматыкі Акадэміі навук БССР. У 1963 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Разьвязальныя падгрупы мультыплікатыўных групаў некаторых альгебраў». У 1963 годзе заняў пасаду старэйшага інжынэра-канструктара ў Інстытуце матэматыкі, а пазьней — галоўнага інжынэра-канструктара, малодшага і старэйшага навуковага супрацоўніка. У 1975 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю на тэму «Групавыя кольцы і групы адзінак асацыятыўных кольцаў». У 1978 годзе атрымаў годнасьць доктара фізыка-матэматычных навук.

У 1983—1992 гадах быў загаднікам лябараторыі ў Інстытуце матэматыкі. У 1986 годзе атрымаў годнасьць прафэсара. У 1991 годзе стаў сябрам-карэспандэнтам Акадэміі навук Беларусі. У 1993—1996 гадах быў галоўным навуковым супрацоўнікам Інстуту матэматыкі. У 1997—2004 гадах працаваў прафэсарам Унівэрсытэту Ўсходняй Англіі ў Норыджы. У 2008—2012 гадах быў навуковым супрацоўнікам у Мілянскім унівэрсытэце (Італія), пасьля чаго вярнуўся ў Беларусь.

## Навуковая праца
Напісаў навуковыя працы па тэорыі альгебраічных і лінейных групаў, тэорыі кольцаў і тэорыі інварыянтаў, а таксама тэорыі ўяўленьняў групаў. Вырашыў праблему Капланскага пра групавыя кольцы (1972) і праблему Фэйса пра нётэравыя кольцы. Дасьледаваў уласьцівасьці асобных элемэнтаў у камплексных прадстаўленьнях канечных групаў тыпу Лі і ідэалах групавых кольцаў лякальна канечных групаў.

Таксама дасьледаваў падгрупы лінейных групаў над целамі. Клясіфікаваў канечныя непрыведзеныя групы, спароджаныя адлюстраваньнямі, і адволныя групы 4-й і 5-й ступеняў над канчатковымі палямі. Абверг гіпотэзу пра свабоду альгебры інварыянтаў вытворных групаў, спароджаных адлюстраваньнямі. Дасьледаваў паводзіны пры рэдукцыі па модулю Р асноўных уяўленьняў Вэйля канечных клясычных групаў. Да 2019 году напісаў больш за 140 навуковых працаў, сярод якіх асноўнымі былі: 1) «Альгебра і альгебраічная геамэтрыя ў працах матэматыкаў Беларусі» (1979, разам з Уладзімерам Конюхам), 2) «Канечныя лінейныя групы, спароджаныя адбівальнікамі, над палямі няцотных характарыстык» (1979, сумесна з Валянцінам Сярожкіным), 3) «Мадулярныя падставачныя ўяўленьні і фрагмэнт матрыцы раскладаньня для сымплекстычнай і спэцыяльнай лінейнай групы над канечным полем» (1987, сумесна з акадэмікам Зьмітром Супруненкам).

## Сям’я
На 2013 год адзін з сыноў быў дасьледнікам альгебры ва ўнівэрсытэце ў сталіцы Бразыліі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Беларускія матэматыкі
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Балотчыцы

Назву **Бало́тчыцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Балотчыцы — вёска ў Салігорскім раёне
** Балотчыцы — вёска ў Слуцкім раёне
Горкі (Слуцкі раён)

**Го́ркі** — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавету. 

## Насельніцтва
* 2009 — 96 чалавек

## Асобы
* Уладзімер Адзярыха (1937—2006) — вучоны ў галіне геабатанікі, кандыдат біялягічных навук, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР.

## Славутасьці
На адлегласьці 1 км на поўнач ад вёскі Горкі знаходзіцца помнік археалёгіі - магільны курган, 19 насыпаў, які ў 1979 годзе адкрыў і дасьледаваў Георгі Залашка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Слуцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёну
Васіль Качурка

**Васі́ль Іва́навіч Качу́рка** (, в. Стрыі, Кобрынскі раён, Берасьцейская вобласьць) — беларускі навуковец у галіне расьлінаводзтва. Доктар сельскагаспадарчых навук (2003), прафэсар (2003). Акадэмік Беларускай інжынэрнай акадэміі (2005), Міжнароднай акадэміі пэдагагічнай адукацыі (2009), Акадэміі эканамічных навук Украіны (2014). Рэктар Баранавіцкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (2004—2021).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Стрыі Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. У 1967 годзе скончыў Мінянскую сярэднюю школу Кобрынскага раёну. Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію (спэцыяльнасьць «Аграномія», 1973; асьпірантура, 1980; дактарантура, 2002).
    
Працаваў у калгасе імя Я. М. Сьвярдлова Горацкага раёну (1973—1976, галоўны аграном), на экспэрымэнтальнай базе «Пагодзіна» (1976—1983, дырэктар), у Магілёўскім аблвыканкаме (1983—1984, першы намесьнік начальніка ўправы сельскай гаспадаркі), Магілёўскім абкаме КПБ (1984—1985, намесьнік загадчыка аддзелу сельскай гаспадаркі і харчовай прамысловасьці), Крычаўскім гаркаме КПБ (1985—1990, першы сакратар), Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (1990—2004, агранамічны факультэт, дацэнт катэдры расьлінаводзтва, з 1993 — дэкан факультэту). З 2004 па 2021 гады працаваў рэктарам Баранавіцкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка і ўкараненьне энэргазьберагальных тэхналёгій вырошчваньня збожжавых і зернебабовых культур (азімае і яравое трыцікале, азімая пшаніца, ячмень, соя), якія забясьпечваюць высокую ўраджайнасьць зерня з высокімі тэхналягічнымі паказчыкамі.

## Узнагароды
Званьне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2015), мэдаль «За працоўныя заслугі» (2009), граматы Савету Міністраў (2000), Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчовай прамысловасьці (2000), Міністэрства адукацыі (2010) Рэспублікі Беларусь, ЦК Беларускага прафэсыйнага саюзу работнікаў адукацыі і навукі (2009), Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2019) і інш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрынскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Рэктары БарДУ
Касьцёл Маці Божай Ружанцовай (Падлабеньне)

**Касьцёл Маці Божай Ружанцовай** — рымска-каталіцкі храм, знаходзіцца на паўночна-заходняй ускраіне вёскі Падлабеньне Гарадзенскага раёну. Пабудаваны ў другой палове XIX ст. з цэглы. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-гатычнага стылю. Дзейнічае.

## Гісторыя
У 1715 годзе кароль Рэчы Паспалітай Аўгуст II заснаваў у Лабне грэка-каталіцкую парафію. У 1875 годзе царква ў Лабне была перададзена царскім урадам праваслаўнаму ведамству. Недзе ў другой пал. XIX ст. старажытная драўляная сьвятыня зьнікла.

У 1887 годзе (па іншых дадзеных — у 1882) у Лабне быў пабудаваны цагляны атынкаваны храм у стылі нэаклясыцызму як праваслаўная царква (на фотаздымку 1915 году яна яшчэ мае званіцу, магчыма, страчаную падчас Першай сусьветнай вайны). У 1917 годзе царква перайшла да каталікоў. У 1929 сьвятыня была пераасьвечана як рымска-каталіцкі касьцёл Ружанцовай Божай Маці. Напрыканцы 1935 году дабудавана да сьвятыні капліца, а ў 1956 дабудаваны купал над касьцёлам і зьявілася сакрыстыя.

Касьцёл дзейнічаў і ў савецкі час. Каля 1983 году пабудавана званіца ў стылі мадэрн, чацьверыковая, атынкаваная, з сылікатнай цэглы. У 1990-я гады касьцёл атрымаў статус помніка архітэктуры.

## Архітэктура
Кампазыцыя храму складаецца з цэнтральнага кубавіднага аб’ёму з васьмігранным сьветлавым барабанам пад купалам, выцягнутага бабінца (прытвора) пад двухсхільным дахам і пяціграннай апсіды (алтарнай часткі) з сакрыстыяй з правага боку. Да паўднёва-ўсходняга боку асноўнага аб’ёму дабудавана крыло трансэпту (капліца).

### Інтэр’ер
Інтэр’ер перакрыты цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі. Скляпеньне сяродкрыжжа ўпрыгожана паліхромнымі фрэскамі. Галоўны драўляны нэабарочны алтар зьмяшчае абраз Найсьвяцейшай Ружанцовай Панны Марыі, у капліцы ёсьць алтар з разьбяной паліхромнай фігурай сьв. Антонія. Над уваходам — балькон арганных хораў, падтрыманы дзьвюма круглымі калёнамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Інфармацыя пра касьцёл на  Слова Жыцьця

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1887 годзе
Катэгорыя:Падлабеньне
Падлабеньне
Падлабеньне
Гаўрыіл Сает

**Гаўрыі́л Яфі́мавіч Сае́т**, сапраўднае імя **Зэльман-Хаім Сает** (1872, Вільня — 26 сьнежня 1919, Мазыр) — беларускі лекар, арганізатар сыстэмы аховы здароўя ў Мазыры і Мазырскім павеце.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Віленскую 2-ю гімназію (1891), мэдычны факультэт Дэрпцкага ўнівэрсытэту (1898), пасьля працаваў у Вільні.

За ўдзел у рэвалюцыйных гурткох высланы ў вёску Юравічы Рэчыцкага павету. У 1903 року пераехаў у Мазыр, працаваў у павятовай больніцы, таксама займаўся практыкай і дома. Абставіны, у якіх працаваў, зрабілі яго ўнівэрсалам: даводзілася быць і тэрапэўтам, і аталярынголягам, і гінэколягам, і санітарным лекарам. У 1904 прызваны на японскі фронт малодшым палкавым лекарам; удзельнічаў у бітвах пад Ляоянам і Мукдэнам. У 1905 вярнуўся ў Мазыр. У 1907—1908 роках вывучаў афтальмалёгію ў Кёнігсбэрскім унівэрсытэце.

З пачаткам Першай сусьветнай вайны зноў прызваны ў войска, служыў лекарам 3-га Смаленскага ўланскага палку.

Пасьля бальшавіцкага перавароту ўзначаліў санітарную службу Мазырскага павету, увайшоў у склад калегіі павятовага аддзелу аховы здароўя. З 1918 року — на фронце Грамадзянскай вайны. У лістападзе 1919 адкліканы на ўтаймаваньне эпідэміі высыпнога тыфу ў Мазырскім павеце, дзе заразіўшыся, памёр.

Валодаў ангельскай, нямецкай, францускай мовамі, ідышам.

## Прэміі і ўзнагароды
За ўдзел у Расейска-японскай вайне ўзнагароджаны двума Георгіеўскімі крыжамі. За ўдзел у Першай сусьветнай вайне — Георгіеўскім крыжам і двума баявымі ордэнамі. За выслугу гадоў — ордэнам Ганны II ступені. За ўдзел у Грамадзянскай вайне ўзнагароджаны імянной шабляй.

## Сям’я
Родны брат Сямён — тэрапэўт; сястра Аляксандра — правізарка ў аптэцы.

З будучай жонкай Марыяй Сямёнаўнай, выпускніца Варшаўскай кансэрваторыі, пазнаёміліся ў Вільні на ейным канцэрце. У Мазыры яна вывучалася на стаматоляга. З дачкой Жэняй загінула ў Менску ў часу Нямецка-савецкай вайны. Сын Аляксандар — лекар, працаваў у 3-й клінічнай больніцы Менску, выкладаў у мэдінстытуце. Другі сын, Міхаіл — інжынэр-аўтадарожнік.

## Ушанаваньне памяці
У 1923 року вуліца Рамашоў Роў у Мазыры перайменаваная імем Гаўрыіла Саета, а сям’і Саета прызначаная пэрсальная пэнсія. Пасьмяротна залічаны ганаровым лекарам Мазырскай мескай больніцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўнівэрсытэту
Катастрофа Ан-12 пад Іркуцкам (2021)

**Катастрофа Ан-12 пад Іркуцкам** — авіякатастрофа, якая адбылася 3 лістапада 2021 году ў Расеі. 
## Абставіны
Транспартны самалёт Ан-12БК беларускай авіякампаніі «Гродна», які зьдзяйсьняў грузавы рэйс Якуцк — Іркуцк, выконваючы заход на пасадку, сышоў на другі круг і зьнік з радараў а 14:45 па менскім часе. Ён упаў у раёне вёскі Піваварыхі за 7 км ад Іркуцку. Пры падзеньні Ан-12 загарэўся. Ад пачатку было абвешчана аб сьмерці 7 чалавек, якія знаходзіліся на борце самалёта. . 4 лістапада зьявілася інфармацыя пра тое, што на борце было 9 чалавек і яны ўсе загінулі. 

## Самалёт
Паветранае судна эксплюатавала беларуская авіякампанія «Гродна».

Самалёт Ан-12БК быў выраблены на Ташкенцкім мэханічным заводзе. Ён пачаў палёты ў 1968 годзе ў ВПС СССР, а пасьля 1991 году - у ВПС РФ. З 2003 лётаў у армянскай авіякампаніі Air Armenia. Праз 11 гадоў, у 2014 годзе перайшоў у таджыкскую Asia Airways, адкуль праз 2 гады адправіўся ў авіякампанію «Гродна», і пралятаў там 2 гады і 11 месяцаў да дня катастрофы. На момант катастрофы самалёту было 53 гады.

## Ахвяры
Загінулі ўсе 5 чальцоў экіпажу і 4 пасажыры. Трое зь іх былі грамадзянамі Беларусі. 
* **Экіпаж**
** камандзір Аляксандар Ягораў (Расея)
** другі пілёт Алег Шчучко (Украіна)
** штурман Андрэй Сяргееў (Беларусь)
** бортмэханік Юры Кропалеў (Расея)
** авіятэхнік Максім Карпук (Беларусь)
* **Пасажыры, што суправаджалі груз**
** інжынэр Аляксандар Чупрыненка (Украіна)
** інжынэр Дзьмітрый Гармоненка (Беларусь)
** службовы пасажыр — Юрый Валодзін (Расея)
** службовы пасажыр — Алег Вішнёў (Расея)

## Наступствы

## Крыніцы

Ан-12
Іркуцк
Катэгорыя:Падзеі 3 лістапада
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Рэпля)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Рэплі. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы драўляны касьцёл у Рэплі збудавалі ў 1632 годзе. У 1730 годзе з фундацыі князя Міхала Юзэфа Масальскага збудавалі новы драўляны касьцёл.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Рэпля апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1850 годзе будынак адраманатавалі.

У 1902—1908 гадох у Рэплі збудавалі мураваны касьцёл. Будынак касьцёла пацярпеў у час Першай сусьветнай вайны.

### Найноўшы час
Па вайне будынак касьцёла аднавілі. За савецкім часам касьцёл не зачыняўся.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з прастакутнай апсыдай і дзьвюма закрысьціямі. Цэнтральная частка галоўнага заходняга фасада завяршаецца прыступкавым шчытом з шэрагам пінакляў. Падобны шчыт разьмяшчаецца над апсыдай. Вежы 2-ярусныя, першы ярус чацьверыковы, другі — васьмігранны, завершаныя шатром. У цэнтры фасада месьціцца галоўны ўваход, дэкараваны прыступкавым франтонам, над уваходам — акно-ружа. Бакавыя фасады маюць стальчатыя аконныя праёмы, паміж імі разьмяшчаюцца контрфорсы. 

Усярэдзіне нэфы падзяляюцца стальчатымі аркавымі праёмамі, перакрыцьце — цыліндрычныя скляпеньні з крыжовымі нэрвюрамі. У інтэр'еры захоўваюцца абразы пачатку XIX ст. «Сьвятая Сям'я» і «Сьвяты Казімер».

Касьцельны пляц атачаецца агароджай з бутавага каменю, галоўны ўваход праз 3-пралётную брамай з чырвонай цэглы. У куту агароджы капліца ў адзіным з касьцёлам архітэктурным стылі.

## Галерэя

Рэпля. Касцёл (02).jpg|Брама
Рэпля. Неагатычны касцёл (03).jpg|З боку апсыды
Рэпля. Касцёл (03).jpg|Інтэр'ер
Рэпля. Неагатычны касцёл (02).jpg|Капліца


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Рэпля
Рэпля
Капліца-пахавальня Тышкевічаў (Сьвіслач)

**Капліца-пахавальня Тышкевічаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Сьвіслачы. Знаходзіцца пасярод могілак на гістарычнай Гарадзенскай вуліцы. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку перабудовы з насаджэньнем купалоў-цыбулінаў.

У наш час у будынку капліцы дзее **царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа** Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Драўляную могілкавую капліцу-пахавальню Юзэфы Тышкевіч у Сьвіслачы збудавалі ў 1782 годзе. Пры рэканструкцыі мястэчка Вінцэнтам Тышкевічам у 1788 годзе капліцу перанесьлі на іншае месца.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Сьвіслач апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, капліца працягвала дзеяць. 

### Найноўшы час
За часамі Другой сусьветнай вайны ў чэрвені 1941 годзе будынак згарэў разам з архівам. Неўзабаве капліцу перабудавалі пад царкву, да яе дабудавалі сярэднюю частку. У 1980-я гады — бабінец з званіцай, рызьніцу і панамарку з бакавым выхадам, а ўвесь будынак абклалі цэглай.

## Заўвагі

## Крыніцы

Сьвіслач (горад)
Сьвіслач (горад)
Катэгорыя:Сьвіслач
БВТ

* Беларускае выдавецкае таварыства — выдавецтва Вільні, якое дзейнічала ў 1913—1915 і 1919—1930 гадох.
* «Беларускія воблачныя тэхналёгіі» — дзяржаўнае прадпрыемства сувязі Беларусі, заснаванае ў 2012 годзе.
Ян V (папа рымскі)

**Ян V** (; Антыёхія, Бізантыйская імпэрыя — 2 жніўня 686, Рым, Бізантыйская імпэрыя) — папа рымскі з 23 ліпеня 685 году па сваю сьмерць. Ён быў першым папам пэрыяду бізантыйскага папства, які пачаў свой пантыфікат без папярэдняй згоды імпэратара, і першым у шэрагу зь дзесяці папаў усходняга паходжаньня, бо меў сырыйскія карані. Ягонае папства было адзначанае замірэньнем паміж горадам Рымам і імпэрыяй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ян V. Catholic Encyclopedia.