Дэбрэцэн

**Дэ́брэцэн** () — горад на ўсходзе Вугоршчыны, другі паводле колькасьці насельніцтва горад пасьля Будапэшту, адміністрацыйны цэнтар мэд’е Хайду-Біхар. Насельніцтва на 2017 год —  чалавек. Знаходзіцца на адлегласьці 220 км ад Будапэшту.

## Назва
Упершыню горад згадваецца пад назвай Дэбрэцун (*Debrezun*) у 1235 годзе ў Варадзкім рэгеструме. Наконт паходжаньня назвы няма адзінага меркаваньня. Паводле адных зьвестак, назва мае турэцкае ці аварска-турэцкае паходжаньне і азначала «*рухайцеся, жывіце*», паводле іншых — славянскае: узыходзіць да славянскага «*добрэ зьліем*» (добрая глеба).

## Гісторыя
Пасяленьні на месцы Дэбрэцэну вядомыя з часоў нэаліту. Вугорскія пасяленьні зьявіліся прыкладна ў X стагодзьдзі. У 1361 годзе Лаяш I надаў Дэбрэцэну права на самакіраваньне. У XVI стагодзьдзі горад быў важным гандлёвым цэнтрам.

## Славутасьці
* **[[Вялікая пратэстанцкая царква Дэбрэцэна]]** (Кальвінісцкі сабор)
Гэта манумэнтальная пабудова ў стылі нэаклясыцызму (1821). Найбуйнейшы пратэстанцкі храм краіны й самы значны помнік архітэктуры Дэбрэцэну.

Царква збудавана на месцы сярэднявечнай царквы сьв. Андраша, якая згарэла ў 1802 г. Створаная па праекту Міхая Пехі, лічыцца выбітным творам вугорскага нэаклясыцызму, з пурытанскім унутраным строем і лавамі на 3000 месцаў. Першая служба адбылася 24 лістапада 1819 г.

У царкве, у якасьці рэліквіі, асьцярожна захоўваецца крэсла Лаяша Кошута, які 14 красавіка 1849 г. абвясьціў аб зрываньні Габсбургаў і зачытаў Дэклярацыю незалежнасьці. Тут ён быў абраны вярхоўным кіраўніком Вугоршчыны.

* **Рэфармацкая малая царква**

* **Рэфармацкі каледж**
Тут з 1568 году прапаведавалі вучэньне Кальвіна. Цяпер гэта вышэйшая школа й духоўны цэнтар усіх кальвініскіх навучальных установаў Вугоршчыны. Фонд тутэйшай бібліятэкі захоўвае больш за 526 тыс. тамоў, 146 кніг, датаваных XV стагодзьдзем, а таксама каштоўны збор Бібліяў. На першым паверсе знаходзіцца музэй, дзе сабраны старадаўнія навучальныя дапаможнікі, кодэксы, гарнітуры студэнтаў і прадметы, якія нагадваюць пра рэвалюцыю 1848 году.

* **Музэй Дзьеры**
Носіць імя венскага прамыслоўца Фрыдз'еша Дз'еры, вугорца па паходжаньні. Яго калекцыя твораў мастацтва склала ў 1930 годзе аснову музэю. Варта адзначыць, што Дз'еры квола разьбіраўся ў мастацтве й зьбіраў будучыя экспанаты хаатычна, ня думаючы пра каштоўнасьць твораў, іх жанравай асновы й іншых аспэктах калекцыі. Але, нягледзячы на гэта, мясцовыя жыхары добра адклікаюцца пра Дз'еры, дзякуючы якому горад атрымаў адну са сваіх славутасьцяў. Музэй уяўляе, у прыватнасьці, культуру Эгіпту, Рыму, Грэцыі й вугорскае мастацтва. За бронзавыя постаці, усталяваныя перад уваходам у музэй, дэбрцэнскі скульптар Феранц Мэд’еш атрымаў у 1937 г. Гран-пры на Сусьветнай выставе ў Парыжы.

* **Гатэль «Залаты бык» (Grand Hotel Aranybika)**

* **Ратуша**

* **Тэатар Чаканаі**
Адно зь нешматлікіх гістарычных будынкаў у горадзе ня вытрыманых у клясычным стылі. Працу над праектам даручылі спачатку знакамітаму дойліду Мікалашу Іблю, які пабудаваў базыліку Сьв. Стэфана, частку Каралеўскага палаца, Опэрны тэатар і іншыя раскошныя будынкі ў Будапэшце. Аднак яго пляны перасягнулі фінансавыя магчымасьці кальвінісцка-пурытанскіх бацькоў горада, і тады Антал Скалінскі, меней вядомы калега Ібля, спраектаваў будынак тэатра ў стылі гістарычнага рамантызму. Адкрыцьцё адбылося ў 1865 годзе, і спачатку зал быў разьлічаны на 2000 гледачоў, аднак пазьней былі выбудаваны ложы, і такім чынам колькасьць месцаў скарацілася да 600.

* **Дом камітата**

## Насельніцтва
Этнічныя групы (перапіс 2001):
* вугорцы — 94,7%
* цыганы — 0,5%
* іншыя — 0,8%
* не адказалі — 4%

Рэлігія:
* кальвіністы — 38,7%
* рыма-каталікі — 15,4%
* грэка-каталікі — 8,2%
* лютаране — 0,5%
* іншыя — 1,5%
* атэісты — 24,8%
* не адказалі — 10,9%

## Адукацыя
У Дэбрэцэне знаходзіцца Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт, галоўны будынак якога зьяўляецца шырока пазнавальным помнікам архітэктуры. Унівэрсытэт мае 14 факультэтаў. Таксама Дэбрэцэн зьяўляецца месцам міжнароднага конкурсу харальных камандаў Бэла Бартак, названага ў гонар вугорскага кампазытара і піяніста.

## Дадатковыя зьвесткі
Ужо больш за 30 гадоў кожны год у Дэбрэцэне праводзіцца сьвята кветак. Па цэнтральнай вуліцы мястэчка павольна едуць экіпажы, упрыгожаныя кветкавымі кампазыцыямі, якія паказваюць то казачных герояў, то рэальных пэрсанажаў гісторыі. Увесь гэты кветкавы вэрхал суправаджаюць: музыка духавых аркестраў, шэсьце сьцяганосцаў, народныя танцы фальклорных ансамбляў і натоўпы якія сьвяткуюць.

## Галерэя

DebrecenDSCN3602.JPG|Будынак
Református Kollégium.jpg|Дэбрэцэнскі кальвінісцкі каледж (заснаваны ў 1538)
Hortobagy híd.jpg|Хортабадзь
Debrecen légifotó.jpg|Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт
große_reformierte_Kirche.jpg|Інтэр’ер галоўнай пратэстанцкай царквы Дэбрэцэну
Debrecen - McDonald's.jpg|Вуліца Піяк
Krematórium Debrecen.JPG|Цэнтральныя могілкі
Debrecen - csonka templom.jpg|Пратэстанцкая царква


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт