Бранск (Польшча)

**Бранск**, **Бранск Падляскі** () — места ў Польшчы, на рацэ Нурцу. Цэнтар сельскай гміны Бельскага павету Падляскага ваяводзтва . Насельніцтва на 2007 год — 3822 чалавекі. Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад Беластоку. 

Бранск Падляскі — магдэбурскае места гістарычнага Падляшша, побач зь якім праходзіць заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў.

## Гісторыя
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім

У ХІ ст. Бранск разам зь іншымі гарадамі Падляшша трапіў пад уладу Яраслава Мудрага. У ХІІІ—ХІV стагодзьдзях ён далучыўся Вялікага Княства Літоўскага, а ў ХV ст. стаў другім цэнтрам Бельскай зямлі пасьля Бельску. У 2-й палове ХV ст. Бранск увайшоў у склад Бельскага павету. 18 студзеня 1493 году вялікі князь Аляксандар надаў месту Магдэбурскае права. У 1513 годзе Бранск увайшоў у склад Падляскага ваяводзтва. У ХVІ ст. ён атрымаў герб *«у чырвоным полі выява рыцара на кані»*. У гэты час тут быў значны асяродак гандлю, у месьце існавалі касьцёл і царква. У ХVІ ст. Бранск стаў цэнтрам староства, зь сярэдзіны ХVІ ст. да 1768 году тут адбываліся паседжаньні земскага суду Бранскай зямлі, а таксама праводзіліся соймікі шляхты (апошні прайшоў 27 траўня 1793 году). У другой палове XVIII ст. у Бранску было 175 будынкаў.

У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі Бранск перайшоў да Каралеўства Польскага. Па Вялікай Паўночнай вайне (1700—1721) места пачало прыходзіць у заняпад.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Бранску і ваколіцаў ліцьвінамі: шляхціч Станіслаў Будлеўскі ў 1746 годзе азначаўся як *Nobilis Lithuanus ex terra Bielscensi districtus Branscensis*. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Бельск апынуўся ў складзе Прусіі, а з 1807 году — у Расейскай імпэрыі, у Бельскім павеце Гарадзенскай губэрні. У 1827 годзе тут адкрылася прыходзкая вучэльня. На 1860 год у Бранску было 260 будынкаў, у тым ліку 254 драўляныя. У 1878 годзе працавалі гарбарня, ільняная фабрыка, млын. Рамесьнікі славіліся вырабам халстоў. На 1885 год — 605 драўляных дамоў, 25 камяніц, дзеялі касьцёл, царква і 2 сынагогі, працавалі 2 гарбарні, 2 тапельні сала, штогод праводзілася 5 кірмашоў. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Бранск занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Бранск апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны 15 верасьня 1939 году Бранск акупавалі войскі Трэцяга Райху, але праз тыдзень места перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбэнтропа. У лістападзе 1939 году Бранск увайшоў у склад БССР, дзе стаў цэнтрам раёну Беластоцкай вобласьці. У 1941—1944 гадох места зноў знаходзілася пад акупацыяй нацысцкай Нямеччыны. 16 жніўня 1945 году ўлады СССР перадалі Бранск Польскай Народнай Рэспубліцы.


Brańsk Zamczysko.jpg|Замчышча, плян
Brańsk (kancelaria ziemi bielskiej).jpg|Канцылярыя Бранскай зямлі
Bransk. Бранск (T. Pyč, 1907).jpg|Мяшчанскі дом, 1907 г.
Bransk, Rynak, Simiaonaŭskaja. Бранск, Рынак, Сімяонаўская (1915-18).jpg|Царква-мураўёўка, 1915—1918 гг.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XVI стагодзьдзе**: 1580-я гады — 1,8 тыс. чал., у тым ліку шмат шляхты і каля 50 рамесьнікаў
* **XIX стагодзьдзе**: 1860 год — 1845 чал.; 1878 год — 3733 чал. (1851 муж. і 1882 жан.), зь іх 1109 каталікоў, 1089 праваслаўных, 11 эвангелістаў і 1524 юдэі; 1889 год — 2834 чал. (1373 муж. і 1461 жан.), у тым ліку 1316 юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2007 год — 3822 чал.

## Транспарт
Бранск — вузел аўтамабільных шляхоў: №  (Замбраў — Бранск — Бельск-Падляскі) і №  (Лапы — Бранск — Цеханавец).

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Гарадзішча (XI ст.)
* Забудова гістарычная (XIX — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Капліца (XIX ст.)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1859—1862)
* Могілкі: старыя каталіцкія, старыя праваслаўныя, юдэйскія
* Царква Сьвятога Сімеона (канец XIX — пачатак ХХ ст.)

### Страчаная спадчына
* Сынагога
* Царква Сьвятога Сімеона (2-я палова XIX ст.; мураўёўка)

## Асобы
Маёнтак Калінава каля Бранску амаль сто гадоў быў у валоданьні продкаў К. Каліноўскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты БССР, якія страцілі статус райцэнтру