Астравец

**Астраве́ц** — места ў Беларусі, на рацэ Лошы. Адміністрацыйны цэнтар Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 10 878 чалавек. Знаходзіцца за 250 км на паўночны ўсход ад Горадні, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай (лінія Маладэчна — Вільня). Аўтамабільныя дарогі зьвязваюць места з Ашмянамі.

Астравец — даўняе мястэчка гістарычнай Віленшчыны. Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Сьвятых Казьмы і Дзям’яна ў стылі клясыцызму, помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя. З 2012 году на Астравецкай пляцоўцы за 18 км ад места будуецца першая ў Беларусі атамная электрастанцыя.

## Назва
Тапонім Астравец мае славянскае паходжаньне і ўтварыўся ад шматзначнага паняцьця «востраў» (на правым беразе ракі Лошы, што цячэ праз усё мястэчка, некалі існавала ўмацаваная выспа). Агулам з асновай «востраў» або вытворнымі ад яе ў Беларусі ёсьць каля 80 назваў.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Астравец датуецца 1468 годам, калі ўладар Геранёнаў Юры Гаштольд запісаў існаму Астравецкаму касьцёлу Найсьвяцейшай Панны Марыі і Ўсіх Сьвятых фундуш у дзьве меры мёду штогод. У 1542 годзе па сьмерці Станіслава Гаштольда мястэчка перайшло да вялікага князя Жыгімонта Старога, які перадаў яго сыну Жыгімонту Аўгусту. У 1546 годзе Жыгімонт Аўгуст надаў Астравец Гераніму Карыцкаму. З 1600 году мястэчка знаходзілася ў валоданьні Яна Корсака, які ў 1616 годзе зрабіў фундушавы запіс на будаваньне дамініканскага кляштару і касьцёла Сьвятых Казьмы і Дзям’яна.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) маскоўскія захопнікі спустошылі Астравецкі кляштар дамініканаў. У XVIII стагодзьдзі пры кляштары існаваў шпіталь. На 1775 год у мястэчку на 13 валоках зямлі разьмяшчалася 21 гаспадарка. У 1777 годзе ў Астраўцы адкрылася першая школа. У 1785 годзе пачалося будаваньне новага мураванага касьцёла і кляштару дамініканаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Астравец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім, пазьней Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У ХІХ стагодзьдзі мястэчка знаходзілася ў валоданьні Кастравіцкіх, Сыцянак, Жылінскіх. Выхадцам з роду Жылінскіх быў мэліяратар Палесься ХІХ стагодзьдзя Ёсіф Жылінскі, з роду Кастравіцкіх — францускі паэт Гіём Апалінэр, беларускі празаік Карусь Каганец. На 1886 год у Астраўцы было 22 двары, млын, цагельня, бровар, тартак, майстэрня. У 1888 годзе конная чыгунка злучыла мястэчка з станцыяй Слабодка (Гудагай). 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Астравец занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Astraviec, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Астравец, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1909).jpg|Новы касьцёл, 1909 г.
Astraviec, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Астравец, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1909) (2).jpg|Новы касьцёл, 1909 г.
Astravieckaja synagoga. Астравецкая сынагога (1903).jpg|Сынагога, 1903 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Астравец абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад Беларускай ССР. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Астравец увайшоў у БССР, дзе ў 1940 годзе стаў цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1958 годзе паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу.

У 1994 годзе ў Астраўцы паставілі помнік Ёсіфу Гашкевічу. У траўні 1997 і кастрычніку 2002 году ў мястэчку прайшлі 1-я і 2-я Міжнародныя Гашкевіцкія чытаньні. 14 чэрвеня 2007 году афіцыйна зацьвердзілі герб і сьцяг Астраўцу. 4 красавіка 2012 году паселішча атрымала статус места. 26 лютага 2013 году ў склад Астраўцу ўвайшлі вёскі Бялькішкі, Кавалі і хутар Каменка.


Astraviec, Daminikanski. Астравец, Дамініканскі (1900).jpg|Касьцёл дамініканаў, каля 1900 г.
Astraviec, Haściniec. Астравец, Гасьцінец (1927).jpg|Гасьцінец, 1927 г.
Astraviec, Haściniec. Астравец, Гасьцінец (1927) (2).jpg|Гасьцінец, 1927 г.
Astraviec, Haściniec-Łoša. Астравец, Гасьцінец-Лоша (1927).jpg|Мост цераз Лошу на Гасьцінцы, 1927 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1886 год — 176 чал. у *мястэчку Астраўцы* і 14 чал. у *фальварку Астраўцы*
* **XX стагодзьдзе**: 1991 год — 9790 чал.; 1995 год — 8,9 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 8,3 тыс. чал.; 2009 год — 8285 чал. (перапіс); 2016 год — 9569 чал.; 2017 год — 10 253 чал.; 2018 год — 10 878 чал.

### Адукацыя
У Астраўцы працуюць сярэдняя і музычная школы.

### Культура
Дзеюць бібліятэка, дом культуры, кінатэатар.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Спыніцца можна ў гатэлі «Вясёлка». Турыстычная сядзіба «Міні-Швайцарыя».

### Славутасьці
* Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1910—1911)
* Касьцёл Сьвятых Казьмы і Дзям’яна (XVIII ст.)
* Млын водны (1-я пал. XX ст.)
* Могілкі юдэйскія

### Страчаная спадчына
* Кляштар дамініканаў

## Галерэя

Астравец. Касцёл Св. Касмы і Даміяна (01).jpg|Касьцёл Сьвятых Казьмы і Дзям’яна
Астравец. Касцёл Святых Касмы і Даміяна (03).jpg|Касьцёл, інтэр’ер
Астравец. Касцёл Святых Касмы і Даміяна (05).jpg|Касьцёл, табліца
Church of the Holy Cross in Astraviec.jpg|Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа

Астравец. Будынак млына (01).jpg|Млын
Астравец. Краявід.jpg|Вуліца
Астравец. Петрапаўлаўская царква.jpg|Рака Лоша і новая царква
Астравец. Гасцініца.jpg|Гатэль


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Катэгорыя:Гарады Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі