Камянецкі раён

**Камяне́цкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Плошча  км². Насельніцтва на 2018 год — 34 954 чалавекі, у тым ліку гарадзкога 13,4 тысячы чалавек. Цэнтар раёну — горад Камянец.

Раён уключае горад Высокае і 234 сельскія населеныя пункты, якія адносяцца да 13 сельскіх саветаў: Агародніцкі, Белавескі, Відамлянскі, Войскі, Воўчынскі, Вярховіцкі, Дзьмітравіцкі, Камянюцкі, Навіцкавіцкі, Пелішчанскі, Расьнянскі, Ратайчыцкі, Рэчыцкі.

Камянецкі раён мяжуе з Пружанскім і Кобрынскім раёнамі Берасьцейскай вобласьці на ўсходзе, з Жабінкаўскім раёнам на паўднёвым усходзе, зь Берасьцейскім раёнам на поўдні, а таксама з Польшчай на захадзе і поўначы.

У паўночнай частцы Камянецкага раёну знаходзіцца нацыянальны парк «Белавеская пушча».

## Гісторыя
Раён утвораны 15 студзеня 1940 году і падзелены 12 кастрычніка гэтага ж году на 14 сельсаветаў: Агародніцкі (у 1962—1964 — 1-ы Агародніцкі), Відамлянскі, Войскі, Дварцоўскі, Дзьмітравіцкі, Мікалаеўскі, Навіцкавіцкі, Падбельскі, Пашукоўскі, Пелішчанскі, Прускаўскі, Ратайчыцкі, Рэчыцкі, Турнаўскі. Пасьля склад раёну зьмяняўся наступным чынам:
* 16 жніўня 1945: далучаны Бялоўскі сельсавет былога Гайнаўскага раёну.

* 16 ліпеня 1954: ліквідаваныя Войскі, Дварцоўскі, Мікалаеўскі, Навіцкавіцкі, Падбельскі, Прускаўскі, Турнаўскі сельсаветы; тады ж Бялоўскі сельсавет перайменаваны ў Ражкоўскі.
* 8 жніўня 1959: да раёну былі далучаныя мяст. Жабінка, Крыўлянскі, Мацеевіцкі (13 кастрычніка 1961 г. перайменаваны ў Якаўчыцкі), Сацкі, Сьцяпанкаўскі сельсаветы скасаванага Жабінкаўскага раёну.
* 17 лістапада 1959: ліквідаваны Ражкоўскі сельсавет.
* 15 студзеня 1962: Пашукоўскі сельсавет перайменаваны ў Навіцкавіцкі.
* 17 красавіка 1962: далучана тэрыторыя скасаванага Высокаўскага раёну, у тым ліку г. Высокае і Агародніцкі (у 1962—1964 гадах — 2-і Агародніцкі), Баршчэўскі, Бушміцкі, Вярховіцкі, Воўчынскі, Расьнянскі сельсаветы, пры гэтым Агародніцкі сельсавет перайменаваны ў 1-ы Агародніцкі.
* 14 красавіка 1964: утвораныя Войскі, Камянецкі, Камянюцкі сельсаветы, скасаваны 1-ы Агародніцкі сельсавет, 2-і Агародніцкі сельсавет перайменаваны ў Агародніцкі.
* 30 ліпеня 1966: са складу раёну былі выключаныя мяст. Жабінка, Крыўлянскі, Якаўчыцкі, Сацкі, Сьцяпанкаўскі сельсаветы.
* 26 ліпеня 1968: Бушміцкі сельсавет перайменаваны ў Каленкавіцкі.
* 3 ліпеня 1972: Баршчэўскі сельсавет перайменаваны ў Малазводзкі, які 18 кастрычніка 1982 году скасаваны, паўночная яго частка з в. Баршчэва перададзена Ратайчыцкаму сельсавету, паўднёвая частка — Берасьцейскаму раёну.
* 19 траўня 1986: скасаваны Камянецкі сельсавет.
* 18 жніўня 1986: утвораны Белавескі сельсавет.
* 11 сьнежня 2012: скасаваны Каленкавіцкі сельсавет, яго тэрыторыя далучана да Вярховіцкага сельсавету

## Геаграфічнае становішча
Камянецкі раён разьмешчаны на захадзе Берасьцейскай вобласьці. Тэрыторыя раёну складае  км² (% тэрыторыі вобласьці).

На ўсходзе раён мяжуе з Пружанскім і Кобрынскім раёнамі, на паўднёвым усходзе — з Жабінкаўскім раёнам, на поўдні — зь Берасьцейскім раёнам Берасьцейскай вобласьці, на захадзе і поўначы — з Польшчай.

## Рэльеф

Рэльеф плоска-хвалісты з агульным нахілам з поўначы на поўдзень. Пераважаюць вышыні 140—170 м над узроўнем мора. Раён разьмешчаны ў межах Прыбужанскай раўніны.

Найвышэйшы пункт раёну — 198 м над узроўнем мора — разьмешчаны за 5 км на паўночны захад ад в. Войская.

## Карысныя выкапні
У нетрах раёну існуюць паклады торфу, гліны, будаўнічых пяскоў, пясчана-жвіровых матэрыялаў.

## Гідраграфія
Асноўнымі воднымі артэрыямі раёну зьяўляюцца Заходні Буг і яго прытокі Лясная і Пульва.

## Клімат і расьліннасьць
Сярэдняя тэмпэратура студзеня -4,6°С, ліпеня +18,4°С.

Лясы займаюць 27% тэрыторыі, балоты — 1,1%. На поўначы раёну знаходзіцца частка ўгодзьдзяў нацыянальнага парку «Белавеская пушча», у тым ліку адміністрацыйны цэнтар парку (в. Каменюкі).

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 39 143 чал. (перапіс); 2016 год — 35 666 чал.; 2017 год — 35 358 чал.; 2018 год — 34 954 чал.

У 2009 годзе насельніцтва складала  тысячаў чалавек, у тым ліку гарадзкога 13,8 тысячаў чалавек (%), у тым ліку беларусаў&nbsp;— 83,2%, украінцаў&nbsp;— 7,4%, расейцаў&nbsp;— 6,7%, палякаў&nbsp;— 1,7%, іншых&nbsp;— 1%. Сярод усяго насельніцтва раёну ў працаздольным узросьце 56,3%, маладзейшых за працаздольны ўзрост 17,5%, старэйшых за працаздольны ўзрост 26,2%. На сьнежань 2013 году ў Камянецкім раёне знаходзілася 234 паселішчы, сярод якіх было 175 вёсак з насельніцтвам менш за 50 жыхароў у кожнай.

## Эканоміка
### Прамысловасьць
На тэрыторыі раёну працуюць прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў. У тым ліку ААТ «Белавескія сыры», Камянецкі філіял ААТ «Савачкаў прадукт», ААТ «Вярховіцкі крухмальны завод».

### Сельская гаспадарка
Працуюць 18 сельскагаспадарчых прадпрыемстваў пераважна арыентаваных на малочна-мясную жывёлагадоўлю. У тым ліку ААТ «Белавескі», «Агра-Зарэчча» і «Камянецкая пушча».

### Транспарт
Па тэрыторыі раёну праходзіць чыгунка Берасьце — Высокае — Беласток, аўтадарогі Берасьце — Камянец — Каменюкі (), Высокае — Пружаны — Слонім (), Камянец — Жабінка (), Кобрынь — Камянец — Высокае (), Берасьце — Высокае ().

## Адукацыя і культура

На тэрыторыі раёну дзейнічаюць гімназія, 18 сярэдніх, 8 базавых, 3 пачатковыя школы, 5 школ-садкоў, 2 школы-інтэрнаты, 4 дзіцячыя музычныя школы і школа мастацтваў, сельска-гаспадарчы прафэсійна-тэхнічны каледж, 20 дзіцячых дашкольных установаў, 5 пазашкольных установаў (у тым ліку рэсурсны цэнтар карэкцыйна-разьвіваючай адукацыі і рэабілітацыі, рэсурсны цэнтар інфармацыйных тэхналёгіяў, дзіцячы сацыяльны прытулак).

Працуе 21 дом культуры, 11 сельскіх клюбаў, 43 бібліятэкі. Дзейнічае Музэй прыроды Белавескай пушчы (у в. Каменюкі), філіял абласнога краязнаўчага музэю «Камянецкая вежа», музэй хлебу (у в. Расна). У 2003 годзе ў Белавескай пушчы адкрылася рэзыдэнцыя беларускага Дзеда Марозу.

## Ахова здароўя
У сыстэме аховы здароўя ў раёне дзейнічаюць 5 шпіталяў, у тым ліку раённы ў Камянцы і Высокаўскі гарадзкі, 4 амбуляторыі, 21 фэльчарска-акушэрскі пункт, 11 аптэк і аптэчных кіёскаў. Таксама на тэрыторыі раёну знаходзяцца абласная тубэркулёзная бальніца «Вярховічы», здраўніца «Белая вежа».

## Інфармацыя для турыстаў

### Славутасьці
* Белавеская пушча (в. Каменюкі)
* Камянецкая вежа (1271—1288) у Камянцы
* Рэшткі замку Сапегаў (XVII стагодзьдзе) у Высокім
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1729—1733) у Воўчыне
* Царква Сьв. Сімеона (1914) у Камянцы

## Асобы
* Аляксандар Міхал Сапега (1730—1793) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, нарадзіўся ў г. Высокае
* Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай, апошні кароль польскі і вялікі князь літоўскі, нарадзіўся ў вёсцы Воўчын
* Ільля Галкін — савецкі гісторык, гістарыёграф. Доктар гістарычных навук (1956), заслужаны дзяяч навукі РСФСР (1969). Аўтар працаў па ўсеагульнай гісторыі, гісторыі міжнародных адносінаў, гістарыяграфіі, падручнікаў для ВНУ
* Усевалад Ігнатоўскі — беларускі гісторык, грамадзкі й палітычны дзяяч. Першы прэзыдэнт АН Беларусі (1928)
* Марыя Лукашук (1927, в. Ставы - 2015) - мовазнаўца, пэдагог
*Рамуальд Траўгут (1826, в. Шастакова — 1864) — генерал, удзельнік паўстаньня 1863-1864, адзін з яго кіраўнікоў

## Глядзіце таксама
* Раёны Берасьцейскай вобласьці

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 7—10.
* Бюлетэнь вынікаў перапісу насельніцтва Беларусі 2009 году па Берасьцейскай вобласьці
* «Дзяржаўны зямельны кадастар Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)

## Вонкавыя спасылкі
* Здымкі адметнасьцяў на Radzima.org
* 
* Камянецкі раённы выканаўчы камітэт
* Інфармацыя на старонцы BrestObl.com