Бачэйкаў

**Бачэ́йкаў**, **Бачэ́йкава** — вёска ў Беларусі, на рацэ Уле. Цэнтар сельсавету Бешанковіцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 865 чалавек. Знаходзіцца за 21 км на паўночны захад ад Бешанковічаў, за 21 км ад чыгуначнай станцыі Чашнікі; на скрыжаваньні аўтамабільных дарог Віцебск — Лепель і Чашнікі — Ула.

Бачэйкаў — даўняе мястэчка гістарычнай Полаччыны. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі барокавага клясыцызму сядзібна-паркавы комплекс Цеханавецкіх, помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XVIII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся Спаская царква і палац Цеханавецкіх, помнікі архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Бачэйкаў як уладаньне князя Я. Ямантовіча датуецца 1460 годам. Пазьней маёнтак належаў яго нашчадку — князю С. Ямантовічу-Падбярэскаму (памёр у 1540 годзе бязьдзетным). У выніку працяглых судовых спрэчак Бачэйкаў і іншыя маёнткі ў 1542 годзе адсудзіла ягоная сястра, князёўна Ўльяна, на карысьць сваіх сыноў Рыгора і Івана Яцкавічаў. На той час уладаньне складалася з двара, якія ўлучаў мястэчка і воласьць (вёскі Плескунова, Стрыжава і інш.). Пры падзеле Бачэйкава дасталося Рыгору (пачынальніку шляхецкага роду Падбярэскіх), а Стрыжава з навакольнымі вёскамі — Івану. Частка маёнтку Бачэйкава належала і А. Цеханавецкаму — імаверна, сыну Ўльяны ад другога шлюбу. Па сьмерці Р. Падбярэскага ў 1585 годзе паселішча цалкам перайшло да роду Цеханавецкіх.

У Інфлянцкую вайну (1563—1580) Бачэйкаў некалькі разоў спусташалі маскоўскія захопнікі. У 1626 годзе ён складаўся з умацаванага фэўдальнага маёнтку (двара), мястэчка і воласьці зь вёскамі Астраўлянамі, Высакагорай (цяпер Высокая Гара), Жарнасекамі (цяпер Жарнасекава), Забельлем, Клешчынам. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1654 годзе маскоўскія акупанты ўшчэнт спалілі паселішча. На 1692 год у Бачэйкаве было 45 мяшчанскіх радзінаў і 13 прымакоў, да воласьці належалі вёскі Адамашкава, Дзятлы, Жарнасекі, Забельле-Баярскае, Клешчына, Сенькаўшчына, Старынкі, Філіпенкі. У канцы XVIII ст. у мястэчку працавалі суконная фабрыка, збройная і карэтная майстэрні, дахоўчаты, ганчарны, вінакурны, піваварны заводы. У 1769 годзе адмыслова да прыёму караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага тут збудавалі новы мураваны палац. У гэты час у мястэчку было каля 50 радзінаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Бачэйкаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Лепельскага павету Полацкай, з 1802 году Віцебскай губэрні. 

У 1852 годзе да маёнтку Бачэйкава, які знаходзіўся ў валоданьні Цеханавецкіх, належалі 14 вёсак: Багданава, Валькоўшчына, Грыцькаўка, Дзятлы, Дубровы, Жарнасекі, Забельле, Клешчына, Навасёлкі, Промыслы, Прыгожае, Сенькаўшчына, Тарантова, Шыпулі і 4 засьценкі: Займішча, Касмыры, Сушытна, Талвіншчына. На 1886 год у мястэчку было 29 двароў, лякарня, школа, вінакурня і бровар, ветраны млын, гандлёвыя рады, рынак; штогод праводзіліся 3 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Бачэйкаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бачэйкаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Бачэйкаў вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам сельсавету. Неўзабаве статус паселішча панізілі да вёскі. 

На 1970 год у Бачэйкаве было 238 двароў, на 1995 год — 423, на 2005 год — 853. У 2000-я гады Бачэйкаў атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку».


Bačejkaŭ, Ciechanaviecki. Бачэйкаў, Цеханавецкі (1900).jpg|Палац да разбудовы, каля 1900 г.
Bačejkaŭ, Ciechanaviecki. Бачэйкаў, Цеханавецкі (1908).jpg|Палац па разбудове, 1908 г.
Bačejkaŭ, Ciechanaviecki, Błakitny. Бачэйкаў, Цеханавецкі, Блакітны (1910).jpg|Палац, інтэр’ер
Bačejkaŭ, Ciechanaviecki, Dom łoŭčaha. Бачэйкаў, Цеханавецкі, Дом лоўчага (1901-17).jpg|Дом лоўчага

Bačejkaŭ, Ciechanaviecki. Бачэйкаў, Цеханавецкі (1928).jpg|Парк, 1928 г.
Bačejkaŭ, Ciechanaviecki. Бачэйкаў, Цеханавецкі (1928) (2).jpg|Палац, 1928 г.
Bačejkaŭ, Ciechanaviecki. Бачэйкаў, Цеханавецкі (1928) (3).jpg|Палац, 1928 г.
Bačejkaŭ, Ciechanaviecki. Бачэйкаў, Цеханавецкі (1934).jpg|Палац, 1934 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XVIII стагодзьдзе**: 1626 год — 79 муж.
* **XIX стагодзьдзе**: 1838 год — 323 чал. (157 муж. і 166 жан.), зь іх духоўнага стану каталіцкага 1 муж., духоўнага стану праваслаўнага 2 муж. і 2 жан., мяшчанаў-юдэяў 52 муж. і 53 жан., сялянаў зямянскіх 95 муж. і 110 жан., аднадворцаў 3 муж., адстаўных салдатаў 4 муж. і 1 жан.; 1852 год — 156 муж.; 1886 год — 250 чал.; 1897 год — 722 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1970 год — 918 чал.; 1992 год — 1164 чал.; 1995 год — 1160 чал.; 1999 год — 1049 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 1817 чал.; 2010 год — 865 чал.

### Інфраструктура
У Бачэйкаве працуюць сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Сядзібна-паркавы комплекс Цеханавецкіх (XVIII ст.)

### Страчаная спадчына
* Палац Цеханавецкіх (XVIII ст.)
* Царква Сьвятога Спаса (1675)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Бачэйкаў, Radzima.org


Катэгорыя:Бачэйкаўскі сельсавет