open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аўстрыйская народная бібліятэка

**Аўстрыйская народная бібліятэка** () — найбуйнейшая бібліятэка ў Аўстрыі. Разьмешчана ў дварэ Гофбург, Вена.

## Гісторыя
Аўстрыйская народная бібліятэка бярэ свой пачатак зь сярэднявечнай царскай бібліятэкі. Князь Альбрэхт III (1349—1395) пачаў зьбіраць кнігі, а таксама арганізаваў пераклады шматлікіх твораў з лацінскай мовы на нямецкую. Усё гэта ён захоўваў у капліцы Гофбурга. Цар Фрыдрых III (1415—1493) дапоўніў калекцыю, папрывозячы ў сталіцу некаторыя каштоўныя кнігі. Пасьля яго вялікі ўклад у развіцьцё бібліятэкі зрабіў цар Максіміліян I (1459—1519), які стаў уладальнікам пасагу, у ліку якога былі кнігі з Бургундыі, якія ён перавёз у Гофбург. Другая жонка цара Б’янка Марыя Сфорца ў якасьці пасагу прывезла кнігі зь Італіі.

Пасьля сьмерці Максіміліяна кнігі захоўваліся ў Інсбруку. Тым часам бібліятэка папоўнілася навуковымі працамі аўстрыйскіх вучоных, глёбусамі, картамі і атлясамі, а фонды значна павялічаны, дзякуючы ахвяраваньням з асабістых калекцый багатых грамадзян. Да 1575 года калекцыя ўжо налічвала 9 тыс. экзэмпляраў, і для дагляданьня за ёй быў наняты першы бібліятэкар.

З 1624 года па распараджэньні Фэрдынанда II дзяржаўны скарб стаў рэгулярна вылучаць сродкі на пашырэньне бібліятэкі.
thumb|250px|Інтэр’еры бібліятэкі
У 1722 годзе Карл VI загадаў пабудаваць асобны будынак у Гофбургу для бібліятэкі. Калекцыя працягвала пашырацца — прынц Яўгеній Савойскі арганізаваў збор сродкаў, дзякуючы якім атрымалася набыць каля 15 тыс. тамоў у Францыі і Італіі. У гэта ж час была арганізавана картатэка.

Пасьля абвяшчэньня Аўстрыйскай Рэспублікі ў 1920 годзе, бібліятэка была пераназвана ў Аўстрыйскую народную бібліятэку.

## Калекцыі
Аўстрыйская народная бібліятэка разьмяшчаецца ў памяшканьнях двару Гофбург, былой сядзібе царскай сям’і Габсбургаў. Тут захоўваюцца экзэмпляры ўсіх аўстрыйскіх выданьняў, працы аўстрыйскіх аўтараў, выдадзеных за мяжой, а таксама творы пра Аўстрыю. У калекцыях захоўваецца больш 7,5 млн экзэмпляраў кніг, 180 тыс. папірусаў, найстаражытнейшы з якіх датаваны XV-м стагоддзем да нашай эры. Акрамя таго, тут знаходзяцца рукапісы, старадаўнія і рэдкія кнігі (напрыклад, Венскі Генезіс 6-га стагоддзя), карты, глобусы, карціны, фатаграфіі, аўтографы, плякаты, партытуры вядомых кампазітараў, такіх як Брукнер і Штраус.

Таксама бібліятэка вядомая тым, што тут захоўваецца каля 8 тыс. інкунабул.

## Крыніцы

## Літаратура
* Gabriele Mauthe et Christian Gastgeber, * Die Direktion der Hofbibliothek zur Jahrhundertwende. [[Ёзэф Карабацэк|Josef Ritter von Karabacek]], Direktor der k.k. Hofbibliothek in Wien (1899—1917)*, catalogue de l’exposition de Papyrusmuseum, Böhlau, Vienne, 1999, 120 p. ISBN 3-01-000022-7
*  Murray G. Hall et Christina Köstner, *«… allerlei für die Nationalbibliothek zu ergattern …»: Eine österreichische Institution in der NS-Zeit*, Böhlau, Vienne, 2006, 617 p. ISBN 3-205-77504-X

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ў сеціве бібліятэкі
* Bibliographie en ligne 
* ANNO, архіў ператвораных у лічбавую форму газет

Катэгорыя:Нацыянальныя бібліятэкі
Катэгорыя:Бібліятэкі Аўстрыі
Катэгорыя:Культура Вены
Катэгорыя:Славутасьці Вены
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1368 годзе
Альпінізм

**Альпінізм** — від спорту, узыходжаньне на цяжкадаступныя горныя вяршыні ў спартыўных ці іншых мэтах. Афіцыйная гісторыя альпінізму пачынаецца з 1786 года (узыходжанне швайцарцаў Ж. Бальмы і М. Пакара на Манблан у Альпах). З 2-й паловы XIX стагоддзя ўзьнікаюць альпінісцкія клюбы ў Англіі, Аўстрыі, Італіі, Швайцарыі. Да канца XIX стагодзьдзя ў Альпах былі адолены многія вяршыні, пракладзены складаныя маршруты. Па меры вывучэньня і дасьледаваньня іншых горных сыстэм, удасканаленьня сродкаў зносін пашыралася геаграфія альпінізму, які актыўна разьвіваецца з 1950-х гадоў пасьля пакарэньня найвышэйшых вяршыняў сьвету.

Альпінізм патрабуе добрай фізычнай і спэцыяльнай падрыхтоўкі, спэцыяльнага адзеньня, абутку, харчаваньня для жыцьцезабесьпячэньня ва ўмовах высакагор’я і адпаведнага рыштунку (вяроўкі, ледарубы, скальныя і лёдавыя кручкі, карабіны і інш.) для страхоўкі спарцмэнаў. Пры ўзыходжаньні на вяршыні вышынёй больш за 8000 м часта выкарыстоўваюць кіслародныя апараты. У альпінізьме прынята клясыфікацыя маршрутаў паводле іх складанасьці (усяго 6 катэгорый). Альпінісцкую падрыхтоўку атрымліваюць у спэцыяльных альплягерах і школах. Узыходжаньне робяць, як правіла, у складзе групы, зь інструктарам або гідам-правадніком (на пачатковым этапе) ці самастойна. У горных раёнах дзейнічае спэцыяльная горнавыратавальная служба. Нацыянальныя фэдэрацыі і альпінісцкія саюзы розных краін аб’яднаны (з 1932) у Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый. Праводзяцца альпініяды.

На Беларусі альпінізм разьвіваецца з 1950-х гадоў. Дзейнічае з 1955 года фэдэрацыя альпінізму і скалалажаньня. З 1973 года праводзіцца першынство краіны па альпінізме.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Аўстрыя
Катэгорыя:Швайцарыя
Катэгорыя:Францыя
Катэгорыя:Італія
Катэгорыя:Ліхтэнштайн
Львоўска-Варшаўская школа

**Львоўска-Варшаўская школа** () — назва некаторых вучоных, якія рабілі ў месьце Львоў і ў Варшава ў Польшчы. Група вучоных ўзьніклі ў 1890-ыя гады і дзейнічала да 1950-ых гадоў у ПНР. Пачаткам існаваньня школы была першае казаньне вучонага Казімір Твардоўскі. Яно адбылося 15 кастрычніка 1895 году ў Львоўскім унівэрсытэце. На дзейнасьць школы ўплываў т. зв. Венскі гурток. Школа разьвівала т. зв. лягічны пазытывізм

## Крыніцы

## Літаратура
* Jan Woleński: Filozoficzna szkoła lwowsko-warszawska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985. ISBN 83-01-05334-8.
* Jacek Jadacki, Semiotyka Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Główne pojęcia, w: Michał Hempoliński (red.), Polska filozofia analityczna, Wrocław 1987.
* Jan Woleński, Szkoła lwowsko-warszawska w polemikach, Warszawa 1997.
* Jacek Jadacki, Orientacje i doktryny filozoficzne. Z dziejów myśli polskiej, Warszawa 1998.
* Jerzy Bobryk, Twardowski. Teoria działania, Warszawa 2002.
* Anna Jedynak, Ajdukiewicz. Warszawa 2003.
* Jacek Jadacki (red.), Alfred Tarski: dedukcja i semantyka [déduction et sémantique]. Warszawa 2003.
* Anita Burdman Feferman, Solomon Feferman: Alfred Tarski: Life and Logic. Cambridge University Press, 2004. ISBN 978-0-521-80240-6. OCLC 54691904.
* Jacek Jadacki i Jacek Paśniczek (red.), The Lvov-Warsaw School. The new generation, Amsterdam-Atlanta 2006.
* Anna Brożek, Kazimierz Twardowski w Wiedniu, Warszawa 2010.
* Andrew McFarland, Joanna McFarland i James T. Smith (red.), Alfred Tarski. * Early work in Poland – geometry and teaching. Basel 2010.
* Jan Woleński – Lwowska Szkoła Filozoficzna, w: Universitati Leopoliensi, Trecentesimum Quinquagesimum Anniversarium Suae Fundationis Celebranti. In Memoriam, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2011, ISBN 978-83-7676-084-1
* Anna Brożek, Alicja Chybińska, Jacek Jadacki i Jan Woleński (red.), Tradition of the Lvov-Warsaw School. Ideas and continuations, Leiden-Boston 2015.
Anna Brożek i Alicja Chybińska (red.), Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, Lublin 2016.
* Jacek Jadacki, Stanisław Leśniewski: geniusz logiki. Bydgoszcz 2016.
* Dariusz Łukasiewicz i Ryszard Mordarski (red.), Kobiety w Szkole Lwowsko-Warszawskiej, Bydgoszcz 2016.
* Anna Brożek, Friedrich Stadler i Jan Woleński (red.), The significance of the Lvov-Warsaw School in the European culture, Wien 2017.
* Ángel Garrido i Urszula Wybraniec-Skardowska (red.), The Lvov-Warsaw School. Past and Present, Basel 2018.
* Anna Drabarek, Jan Woleński i Mateusz M. Radzki (red.), Interdisiplinary investigations into the Lvov-Warsaw School, Cham 2019.

## Вонкавыя спасылкі
* Powstanie i rozwój szkoły lwowsko-warszawskiej
* Psychologiczna Szkoła Lwowska – kolekcja w bibliotece Polona

Катэгорыя:Аналітычная філязофія
Катэгорыя:Асьвета ў Львове
Катэгорыя:Філязофскія кірункі і школы
Эмінэ Джапарава

**Эмінэ Аяраўна Джапарава** (таксама **Эмінэ Джэпар,** , ;  5 траўня 1983, Краснадар, РСФСР) — украінская крымскататарская палітычная і дзяржаўная дзяячка, журналістка, першы намесьнік міністра замежных спраў Украіны з (10 чэрвеня 2020 па 2 красавіка 2024 гадоў). Была пастаянным прадстаўніком Украіны пры міжнародных арганізацыях ў месьце Вена (22.02.2024—10.07.2024).

## Вучоба
Скончыла Інстытут міжнародных адносін Кіеўскага нацыянальнага ўнівэрсытэта імя Тараса Шаўчэнкі (2000—2006), аддзяленьне міжнародных адносін. Атрымала дыплёмы палітоляга-міжнародніка і перакладчыка ангельскай мовы з адзнакай.

У 2005 годзе ўдзельнічала ў праграмах Дзяржаўнага дэпартамэнта ЗША «International Visitor Leadership Program» і «Моладзевая альтэрнатыва», прайшла стажыроўку ў Сакратарыяце першага намесьніка старшыні Вярхоўнае Рады Ўкраіны. У 2008 годзе ўдзельнічала ў вучэбнай праграме для дыпляматаў пры Інстытуце міжнародных адносін у горадзе Клінгендаль, (Нідэрлянды).

## Жыцьцяпіс
У 2002—2003 працавала на грамадзкіх пачатках памочніцай па пытаньнях нацыянальных меншасьцяў у службе першага віцэ-прэм’ер-міністра Украіны па гуманітарных пытаньнях. З сакавіка 2008 па студзень 2010 года працавала аташэ на пасадзе трэцяга сакратара аддзела сацыяльна-гуманітарных пытаньнях Дэпартамэнта культурнага і гуманітарнага супрацоўніцтва МЗС Украіны.

З 2011 года пачала займацца журналістыкай. Да 2014 года працавала вядучай, аўтарам праграм на крымскататарскім тэлеканале АТР. Зь лютага 2014 — журналістка «Радыё Свабода».

З кастрычніка 2015 па красавік 2016 года знаходзілася на пасадзе радніка міністра інфармацыйнай палітыкі па пытаньнях інфармацыйнай палітыкі адносна Крыма.

20 красавіка 2016 года прызначаная на пасаду першага намесьніка міністра інфармацыйнай палітыкі Украіны. 3ь верасьня 2019 напісала заяву аб звальненьні з пасады.

Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі «Украінская стратэгія Гройсмана» на парляманцкіх выбарах 2019 году, № 4 у сьпісе.

З 18 траўня 2020 году — першы намесьнік міністра МЗС Украіны Дзмітрыя Кулебы. Старшыня Нацыянальнай камісіі Украіны па справах ЮНЭСКА.

24 жніўня 2021 года прысвоены дыпляматычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасланца другое клясы.

22 лютага 2024 году была прызначаная патаянным прадстаўніком Украіны пры міжнародных арганізацыях ў месьце Вена (Аўстрыя). У чэрвене 2024 году Эмінэ Джапарава было прад'яўляенае падазрэньне аб дапамозе пры незаконным перасячэньні мяжы свайго мужа Андрэем Багалюбавым.Эмінэ Джапарава дапамагала свайму мужу. Яе прызначэньне ў Вену было адмененае. 12 ліпеня 2024 году Эмінэ Джапарава падала ў адстаўку з пасады пастаяннага прадстаўніка Ўкраіны пры міжнародных арганізацыях у Вене.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Першы намеснік Міністра // Джапарава Эміне Аяраўна
* Эміне Джапарава: «Украінская адукацыя для крымчан  — залог вяртання Крыму»
* Эміне Джапарава: «Аднаўленне гістарычных тапонімаў у Крыму — вяртанне памяці аб крымскіх татарах»

Катэгорыя:Украінскія жанчыны-палітыкі
Катэгорыя:Украінскія дыпляматы
Катэгорыя:Украінскія дыпляматкі
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Украінскія журналісткі
Катэгорыя:Крымскататарскія дыпляматы
Народная грамада (Крым)

**Народная грамада** (, ) — крымскататарская грамада  была створаная ў 1917 годзе пасьля Кастрычніцкага перавароту ў 1917 годзе. Грамада была заснаваная для абароны правоў крымскіх татараў. Пасьля заваяваньня Крыму бальшавікамі грамада была забароненая, бо не падтрымлівала атэізм. Члены «Народнае грамада» былі веруючымі мусульманамі. У 1930-х гадах колішнія дзеячы грамады былі забітыя. Сярод іх можна назваць: Номан Чэлебіджыхан.

«Народная грамада» мела выданьне газэту «Народ», яка выдавалася з 1927 па 1920 гады.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Т.&nbsp;Б.&nbsp;Бикова*.  Міллі-Фірка // 
* Т.&nbsp;Б.&nbsp;Бикова Створення Кримської АСРР (1917—1921&nbsp;рр.)
* Возникновение Милли Фирка (национальной партии крымскотатарского народа). Вклад Амета Озенбашлы в общественно-политическую жизнь крымскотатарского народа в ходе гражданской войны в 1917 году / Л. Ф. Исмаилова // Культура народов Причерноморья. — 2011. — № 199, Т. 1. — С. 28-30.

Катэгорыя:Крымскія татары
Катэгорыя:Палітыкі крымскататарскага народу
Катэгорыя:Крымскататарскія аб'яднаньні
Катэгорыя:Палітычныя партыі нацыянальных меншасьцяў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1921 годзе
Народ (газэта)

**Народ** () — газэта, якая выдавалася з 1917 па 1920 гады ў Крыме. Яго заснавальнікам была «Народная грамада». Газэту выдавалі штодзень у месьце Сімфэропаль.

## Крыніцы

## Літаратура
* Керимов И. А. Гаспринскийнинъ “джанлы” тарихи. («Живая» история И. Гаспринского. По материалам газеты “Терджиман” : 1883 – 1914). [Подбор и компоновка материалов, транслитерация с арабицы, глоссарии, комментарии, архивные справки, словарь трудных слов, вступительная статья]. — Акъмесджит: Тарпан, 1999. — 408 с.

## Вонкавыя спасылкі
* Электронная копия газеты прошлого века передана Крымскотатарской библиотеке.
* Крымскотатарская журналистика в России и в СССР (1905–1941 гг.)
* Къырымтатар миллий Къурултайнынъ нешир органы «Миллет» (1917-1920)
* Пра газэту Народ на Ютубе

Катэгорыя:Выданьні, заснаваныя ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Газэты Крыму
Катэгорыя:Выданьні, закрытыя ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1920 годзе
Катэгорыя:1917 год у Крыме
Катэгорыя:Газэты на крымскататарскай мове
Катэгорыя:Газэта «Народ»
Лэйла Ажаметава

**Лэйла Ільясаўна Ажаметава** (; ; нар. 9 сакавіка 1994, Узбэкістан) — украінская лёгкаатлетка крымскататарскага паходжаньня. Чэмпіёнка і прызэр летніх Паралімпійскіх гульняў. Чэмпіёнка Украіны. Кандыдат у майстры спорту Украіны.

Нарадзілася ва Узбэкістане. У 1999 годзе зь сям’ёй пераехала ў Крым.

З 11 гадоў займаецца лёгкай атлетыкай. Трэніруецца ў Харкаўскім рэгіянальным цэнтры па фізічнай культуры і спорце інвалідаў «Інваспорт».

Двухразовая чэмпіёнка (100 м — з усталяваньнем рэкорду сьвету, 400 м), срэбраная прызэрка (200 м — па ўсталяваньні рэкорду Эўропы) міжнароднага турніру 2016 года.

## Спартыўная кар’ера

### Чэмпіянат сьвету 2019
На Чэмпіянаце сьвету па лёгкай атлетыцы, які праходзіў у 2019 годзе з 7 па 15 лістапада ў Дубаі (Аб’яднаныя Арабскія Эміраты) заваявала 3 узнагароды. 7 лістапада заваявала бронзавую ўзнагароду ў бегу на 400 мэтраў (катэгорыя Т13). 10 лістапада заваявала залаты мэдаль у бегу на 100 мэтраў (катэгорыя Т13), а 12 лістапада атрымала другую залатую ўзнагароду ў бегу на 200 мэтраў (катэгорыя Т13).

## Узнагароды
* Ордэн «За заслугі» III ст. (4 кастрычніка 2016) — *За дасягненьне высокіх спартыўных вынікаў на XV летніх Паралімпійскіх гульнях 2016 года ў горадзе Рыа-дэ-Жанэйра (Фэдэратыўная Рэспубліка Бразілія), праяўленую мужнасьць, самаадданасьць і волю да перамогі, зацьвярджэньне міжнароднага аўтарытэту Украіны*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце Нацыянальнага камітэта спорту інвалідаў Украіны 
* Крымская татарка ўстанавіла сусьветны рэкорд на Паралімпіядзе-2016  

Катэгорыя:Удзельнікі летніх Паралімпійскіх гульняў 2020 году
Катэгорыя:Бронзавыя прызэры летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Удзельнікі летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўзбэкістане
Шэфіка Гаспрынская

**Шэфіка Гаспрынская** (,  14 кастрычніка 1886, Бахчысарай, Таўрычаская губерня, Расейская імпэрыя — 31 жніўня 1975, Стамбул, Турэччына) — лідар крымскататарскага руху «Выканаўчы камітэт мусульманак Крыма» («Кадынлар гюню»), які дзейнічаў у Крыме на пачатку дваццатага стагодзьдзя. Зь яе імем зьвязана ўнікальнае для іслама таго часу зьява, як жаночы мусульманскі рух.

Дачка вядомага крымскататарскага асьветніка, лідара джадыдызму Ісмаіла Гаспрынскага. Жонка аднаго з заснавальнікаў Азэрбайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі, Насіб-бэка Усубэкава.

## Дзейнасьць
У 1905 годзе Шэфіка Гаспрынская стала рэдактарам створанага яе бацькам Ісмаілам Гаспрынскім першага ў Крыме мусульманскага жаночага часопіса «Алем-і нісван» («Жаночы сьвет»), дадаткі да газэты «Тэрджыман», якія выходзілі ў сьвет на крымскататарскай мове.

1—11 траўня 1917 года Шэфіка Гаспрынская прымала ўдзел у складзе Крымскай дэлегацыі ў працы I Усерасейскага мусульманскага зьезда ў Маскве. Пазьней яна была абрана дэлегатам i Курултая крымскататарскага народа, які адбыўся ў Бахчысараі 9 сьнежня 1917 года і была прызначана Нацыянальным урадам крымскататарскага народа дырэктарам Сімфэропальскага жаночага пэдагагічнага вучылішча. Імклівым прасоўваньнем крымскіх татараў да вырашэньня жаночага пытаньня ў палітыка-прававой вобласьці стала ўключэньне ў Канстытуцыю абвешчанай Крымскай Народнай Рэспублікі у сьнежні 1917 года пункта аб роўнасьці мужчыны і жанчыны. Але гэтыя пачынаньні не былі ажыцьцёўленыя.

Пасьля разгрому Нацыянальнага самакіраваньня крымскататарскага народа яна пакідае Крым і пераязджае ў Баку, дзе арганізуе пэдагагічнае вучылішча.

Пасьля зьвяржэньня Нацыянальнага азэрбайджанскага ўрада, яе муж Насіб-бэк Усубэкаў быў расстраляны і яна эмігравала ў Турэччыну, дзе працавала пасьля загадчыцай сіроцкага дома. У 1930 годзе Шэфіка Гаспрынская заснавала і ўзначаліла ў Стамбуле «Саюз крымскататарскіх жанчын». Акрамя гэтага яна займалася праблемамі крымскататарскіх эмігрантаў і дабрачыннасьцю.

Шэфіка Гаспрынская памерла 31 жніўня 1975 года у Стамбуле і была пахавана на могілках Зінджырлікую.

## Асабістае жыцьцё

Яна выйшла замуж за Насіб-бэка Усубэкава (Юсіфбэйлі) у 1906 годзе. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся сын Ніязі і дачка Зехра, але ў сувязі з праблемамі ў мужа Шэфіка Гаспрынская пакінула Гянджу (Елізаветпаль) і вярнулася ў Бахчысарай. У Бахчысараі яна заставалася аж да захопу яго бальшавікамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ганкевич В. Ю. *Роль И. Гаспринского и его семьи в развитии народного образования среди крымскотатарских женщин на рубеже XIX—XX веков*/ Крым и Россия: неразрывные исторические судьбы и культура. Материалы республиканской научно-общественной конференции. — Симферополь, 1994, стр. 19—21.
* Абдульваапов. Н. *Гапринская Шефика* / Деятели крымскотатарской культуры (1921—1944): Библиографический словарь. — Симферополь: Доля, 1999, стр. 69.

## Вонкавыя спасылкі

* Жаночае пытаньне" на старонках выданьняў І. Гаспрынскага і яго ўплыў на разьвіцьцё крымскататарскай журналістыкі пачатку XX ст.

Катэгорыя:Памерлі ў Стамбуле
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бахчысараі
Айшэ Дзітава

**Айшэ Дзітанава** (, нар. 27 лютага 1918, Дэрэкой, РСФСР — 15 лістапада 2015, Нью-Йорк, ЗША) — крымскататарская акторка, ініцыятар адраджэньня Крымскататарскага драматычнага тэатра, Заслужаны артыст Украіны (1993).

## Жыцьцяпіс
Айшэ Дзітанава нарадзілася ў невялікай вёсцы Дэрэкой, блізу Ялты, якое сёньня зьяўляецца адным з раёнаў горада. У 1933 годзе скончыла Сімфэропальскі Тэатральны тэхнікум, пасьля чаго пачала працаваць у трупе Крымскага драматычнага тэатра. Адной з самых значных роляў стала праца ў спэктаклі «Бахчысарайскі фантан».

Падчас дэпартацыі крымскіх татараў трапіла ў Таджыкістан, дзе ў 1946 годзе зноў выйшла на прафэсійную тэатральную сцэну. З-за палітыкі СССР Дзітанава, як зрэшты і іншыя акторы крымскататарскага паходжаньня, не магла займацца нацыянальным мастацтвам.

У Крым Айшэ Дзітава вярнулася ў 1988 годзе, адразу ўзяўшыся за працу па аднаўленьні крымскататарскага тэатра, дзе і прапрацавала з 1990 па 1996 год, атрымаўшы за значны ўклад у разьвіцьцё культуры ганаровае званьне «Заслужаны артыст Украіны».

З 1996 года і аж да самай сьмерці пражывала ў Нью-Ёрку, аднак неаднаразова наведвала Крым. У 2014 годзе выступала на ўрачыстай цырымоніі, прысьвечанай 70-годзьдзю дэпартацыі крымскіх татараў, якая адбылася ў штаб-кватэры ААН. Памерла 15 лістапада 2015 году.

## Узнагароды
* Заслужаны артыст Украіны (1993)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Акторкі XX стагодзьдзя
Народны тэатар Косава

**Народны тэатр Косава** () — опэрны тэатар у Косаве, разьмешчаны ў сталіцы часткова прызнанай дзяржавы Рэспубліцы Косава Прышціне. Народны тэатар Косава — адзіны дзяржаўны тэатар Косава. Ён фінансуецца Міністэрствам па справах культуры, моладзі і спорту Косава.

Да 1989 года тэатр паставіў каля 400 прэм’ер і 10 000 рэпрыз, якія наведала больш за 3 мільёнаў гледачоў.

## Дзейнасьць
Народны тэатар Косава быў заснаваны ў 1946 годзе ў горадзе Прызране і быў першым прафэсійным тэатрам у Косаве пасьля заканчэньня Другой сусьветнай вайны. Першапачаткова ён называўся Народным правінцыйным тэатрам і разьмяшчаўся ў спартыўным цэнтры «Партызан». Гэты аб’ект меў вельмі маленькую сцэну і не адказваў патрабаваньням месца, прызначанага для тэатра. Заснавальнікамі першага прафэсійнага тэатра ў Косаве былі Паўла Вугрынац, Мілан і Кіка Пятровіч, якія сабралі маладых таленавітых актораў, гатовых працаваць у тэатры, і абралі Шэфкета Мусліў дырэктарам тэатра. Пасьля таго як тэатар змог сабраць трупу з 14 чалавек і паставіць 2 прэм’еры, было заяўлена аб афіцыйнай даце яго заснаваньня — 7 кастрычніка 1945 года. Першай афіцыйнай прэм’ерай тэатра стаў спэтакаль «Цукровы шар» (), за якім рушыла ўслед 16 іншых пасьпяховых прэм’ер і гастролі па Косаву. У 1946 годзе тэатр быў пераведзены ў Прышціну, дзе быў вымушаны перапыніць сваю дзейнасьць у сувязі з будаўніцтвам новага тэатральнага дома. У гэты час маладыя акторы перабраліся ў іншыя дзеючыя тэатры. Праз два гады, 1 траўня 1949 года, Міністэрства адукацыі і культуры Сэрбіі афіцыйна аб’явіла пра адраджэньне тэатра. Новым дырэктарам тэатра быў прызначаны Мілюцін Ясніч.

З 1981 года і да канца вайны ў Косаве тэатар працаваў пад палітычным ціскам Сэрбіі, таму шмат албанскіх артыстаў звольнілі і былі створаны паралельныя хатнія тэатры. Большасьць звольненых артыстаў працягвалі кар’еру ў паралельных тэатрах, а некаторыя зь іх цяпер уваходзяць у прафэсійны калектыў Народнага тэатра. У 1999 годзе, адразу пасьля вайны ў Косаве, назва тэатра была зьменена з Правінцыйнага народнага тэатра на Народны тэатар Косава. На працягу наступных 10 гадоў пасьля вайны ў тэатры праходзіла мноства міжнародных і нацыянальных выстаў і фэстываляў. Нягледзячы на сацыяльныя хваляваньні і палітычны ціск, Народны тэатар Косава дасягнуў мноства творчых посьпехаў і атрымаў мноства прызоў на такіх фэстывалях, як Фэстываль Стэржы ў Новым Садзе, Малыя экспэрыментальныя сцэны ў Сараева і шмат якія іншыя міжнародныя тэатральныя сустрэчы. Народны тэатар ладзіць мноства мерапрыемстваў, якія дазваляюць ладзіць міжнародныя мерапрыемствы ў Прышціне. Некаторыя з гэтых самых наведвальных мерапрыемстваў: Тыдзень Нямеччыны, Тыдзень франкафоніі і Швайцарскі тыдзень.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ў сеціве
* Народны тэатар Косава на Хвэйсбуку

Катэгорыя:Прышціна
Катэгорыя:Культура Косава
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1946 годзе
Вераніка Мозэр

**Вераніка Мозэр** (, нар. 29 лютага 1964, Аўстрыя, м. Вена — 1 ліпеня 2020 Бэрлін Нямеччына) — аўстрыйская порнаакторка, якая здымалася ў порнастужках у 1980-ыя гады.

У 1982 годзе Вераніка Мозэр зьнялася ў карціне па кнізе «Язэфіна Муцэнбахер, або гісторыя венскае палятухі». Яна стала вядомая з-за капрафіліі. Зьнялася больш чым 120 порнастужак.

Мела псэўданім «Порнарэля».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вераніка Мозэр на БЗФІ
* Вераніка Мозэр на БЗСД
* Порнарэля старонка Веранікі Мозэр, бо яе псэўданім Порнарэля
* Старонка Порнарэлі на захаваньні

Катэгорыя:Парнаграфія ў Аўстрыі
Катэгорыя:Парнаграфія ў Нямеччыне
Катэгорыя:Аўстрыйскія порнаакторкі
Катэгорыя:Памерлі ў Бэрліне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Генадзь Кесьнер

**Генадзь Кесьнер** (, Менск — , Менск) — беларускі журналіст, перакладчык, удзельнік нацыянальна-дэмакратычнага руху 1990-х – пач. ХХІ ст. 

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў працоўнай сям’і ў Менску.

Вучыўся на нямецкім аддзяленьні перакладчыцкага факультэту Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту замежных моваў (пазьней — Менскі дзяржаўны лінгвістычны ўнівэрсытэт). У 1990-м студэнты Кесьнер і Вольга Калацкая ачолілі моладзевую суполку, якая падтрымала выкладчыкаў у імкненьні зьмяніць рэктарку Ніну Краснову, якая займала пасаду дваццаць гадоў і працягвала праводзіць палітыку «закручваньня гаек». Зварот у рэдакцыю маскоўскага тыднёвіка «Собеседник» падштурхнуў да абраньня на альтэрнатыўнай аснове новага рэктара.

У пачатку 1990-х працаваў у Беларускім дабрачынным фондзе «Дзецям Чарнобыля» пад кіраўніцтвам Генадзя Грушавога, зь якім пасябраваў. 

На запрашэньне Жанны Літвіной пачаў супрацоўнічаць з радыёстанцыяй «Беларуская маладзёжная». Працаваў у штаце радыёстанцыі да моманту яе закрыцьця ўвесну 1994 году, напярэдадні першых прэзыдэнцкіх выбараў у гісторыі Беларусі.

Ад ліпеня 1995 году да жніўня 1996 году Кесьнер у складзе былой каманды «Беларускай маладзёжнай» рабіў прыватнае «Радыё 101,2 FM», якое ўлады Беларусі закрылі напярэдадні рэфэрэндуму.

Цягам чвэрці стагодзьдзя Генадзь Кесьнер супрацоўнічаў з беларускімі незалежнымі мэдыя. Ад 2005 да 2019 году быў карэспандэнтам Deutsche Welle, стаяў у вытокаў радыёпраграмы «Белорусская хроника». Быў карэспандэнтам «Радыё Рацыя», газэты «Новы Час» і іншых выданьняў. Сыстэматычна асьвятляў грамадзка-палітычныя працэсы ў Беларусі, праблемы правоў чалавека, нацыянальнага адраджэньня і беларускай культуры.

## Даробак
Генадзя Кесьнера называюць «адным зь першапраходцаў незалежнай радыёжурналістыкі ў Беларусі». Кесьнер «доўгія гады змагаўся за справядлівасьць і дэмакратычныя перамены ў Беларусі, за захаваньне і разьвіцьцё беларускай культуры і мовы». 

Ён быў сярод заснавальнікаў Беларускай асацыяцыі журналістаў (1995), у кіроўныя органы якой уваходзіў шмат год.

## Сьмерць
Генадзь Кесьнер некалькі апошніх год лячыўся ад анкалягічнага захворваньня, а памёр пасьля інфікаваньня каранавірусам. Яго пахавалі на Заходніх могілках Менску.

## Цікавыя факты
* Генадзь Кесьнер удзельнічаў у запісе культавага беларускага супольнага музычнага праекту «Народны Альбом» (1997), запіс якога адбываўся ў студыі «Радыё 101,2».
* Прафэсійны перакладчык зь нямецкай мовы, Кесьнер у прыватнасьці сынхронна перакладаў на расейскую мову канцлерку Нямеччыны Ангелу Мэркель. 
* За распавядальніцкі талент у журналісцкай супольнасьці яго называлі «геніем гісторый».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Публікацыі Генадзя Кесьнера на сайце газэты «Новы Час»

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971
Катэгорыя:Памерлі ў 2021
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Праваабаронцы Беларусі
Молі Мэлёўн

**Молі Мэлёўн** () — песьня, якая ў месьце Дублін народнай і прывязалася да места. Зьмест песьні такі. Жыла даўным-даўно маладая жанчына. Яна займалася продажам на вуліцах места Дублін. Пад канец песьні яна памерла ад ліхаманкі.

Існуе розьніца паміж прыстойнаю і непрыстоеаю песьняю. Па непрыстойнай песьні жанчына прадавала тавар у дзень. Ноччу ж яна займалася продажам свайго цела мужчынам.

міні|Здымак статуі, дзе відаць грудзі сьветлыя ад мацаньня.
Цікавае тое, што была пастаўленая статуя Молі Мэлёўн. Яе пачалі падарожнікі мацаць. Асабліва мацалі яе грудзі. Гэта стала прычынаю для забароны мацаньня грудзей і паставілі людзей, каб яны старажылі статую ад мацаньня падарожнікамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Siobhán Marie Kilfeather, Dublin: a cultural history, Oxford University Press US, 2005, p. 6.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Баляды
Катэгорыя:Ірляндзкія песьні
Катэгорыя:Ірляндзкі фальклёр
Катэгорыя:Шатляндзкія песьні
Катэгорыя:Песьні пра палятух
Катэгорыя:Культура Дубліну
Катэгорыя:Песьні пра Дублін
Мэтэатрэнд

**Мэтэатрэнд** () — старонка, якая паказваае прагноз надвор'я ва ўсім сьвеці. Мова напісаньня — беларуская.
Старонка была заснаваная ў 2015 годзе.

Уладальнік старонкі прадпрыемства з Расеі: ФДСТАР, Краснадарскі край, м. Туапсэ.

## Глядзіце таксама
* рп5бай

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор'е  у месьце Інсбрук

Катэгорыя:Расейскія вэб-сайты
Катэгорыя:Базы зьвестак фільмаў у Інтэрнэце
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2015 годзе
Рп5бай

**Рп5бай** () — старонка, якая паказваае прагноз надвор'я ва ўсім сьвеці.

Мова напісаньня — беларуская. Назва старонкі мае азначэньне:
* рп — рэальны прагноз
* 5 — ацэнка гледачоў старонкі на «выдатна»
* бай — Беларусь.

## Глядзіце таксама
* Мэтэатрэнд

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор'е  у сьвеці

Катэгорыя:Вэб-сайты
Катэгорыя:Расейскія вэб-сайты
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2004 годзе
Лягічны пазытывізм

**Лягічны пазытывізм**, **Нэапазітывізм**, або **Лягічны эмпірызм** — адзін з асноўных кірункаў філязофіі 20 стагодзьдзя; форма пазытывізму. Сярод яго вядучых прадстаўнікоў — аўстрыйскія філёсафы Людвіг Вітгенштын (1889—1951), Рудольф Карнап (1891—1970), а таксама Ф. Франк, О. Нейрат, Б. Расэл. Галоўная задачы нэапазітывізму — распрацоўка мэтадаў лягічнага ці лінгвістычнага аналізу ведаў (найперш філязофскай, навуковай, штодзённай мовы). Лягічны пазытывізм арыентаваўся пераважна на матэматычную лёгіку, якая разглядалася як «ісціннае мысьленьне», а таксама на «вопытныя навукі», што паддаюцца верыфікацыі (праверцы). Лягічны пазытывізм імкнуўся адасобіцца ад праблем сацыяльнага жыцьця, ад грамадзкіх навук, якія лічацца «несапраўднымі», бо не паддаюцца вопытнай праверцы. Лягічны пазітывізм адыграў значную ролю ў разьвіцьці сучаснай лёгікі, сэміётыкі, філязофіі навукі.

## Глядзіце таксама
* Венскі гурток

## Крыніцы

## Літаратура
* Вітгенштайн Л. Лёгіка-філязофскі трактат, з «Уводзінамі» Бэртрана Расэла / Пер. зь ням. і ангельск. Лявона Баршчэўскага. (Галерэя чалавечай думкі). — Менск: Раман Цымбераў, 2025. — 118 с.
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Вонкавыя спасылкі

* Вольга ШПАРАГА. Феномен некласічнага мыслення: філасофія трох “мэтраў недаверу”

Катэгорыя:Кірункі сучаснай філязофіі
Катэгорыя:Пазытывізм
Эрнст Мах

**Эрнст Мах** (, 18 лютага 1838 года, Брун, Аўстра-Вугоршчына, цяпер Брно, Чэхія — 19 лютага 1916, Мюнхен, Нямеччына) — аўстрыйскі фізык і філёзаф-пазытывіст.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Венскі ўнівэрсытэт у 1860 годзе.

Прыват-дацэнт ў Венскім унівэрсытэце (з 1861), прафэсар фізыкі ў Грацы (з 1864), прафэсар фізыкі (з 1867) і рэктар (з 1879) Карлавага ўнівэрсытэту ў Празе, прафэсар Нямецкага ўнівэрсытэта ў Празе (з 1882). Прафэсар філязофіі Венскага ўнівэрсытэта (1895—1901).

Маху належыць шэраг важных фізычных адкрыцьцяў. Першыя працы Маха прысьвечаны вывучэньню працэсаў слыху і зроку (тлумачэньне мэханізму дзеяньня вэстыбулярнага апарату, адкрыцьцё аптычнае зьявы — так званых кольцаў, або палос, Маха). Да гэтага пэрыяду адносяцца працы «Аб колеры падвойных зорак на падставе прынцыпу Доплера» (1861), «Тлумачэньне музычнай тэорыі Гельмгольца» 1866), «Аб стробаскапічным вызначэньні вышыні тону» (1873), «Пра адлюстраваньні і пераламленьні гуку» (разам зь Фішэрам , 1873), «Оптыка-акустычныя экспэрымэнты» (1873), «Асновы вучэньня аб кінэстэзыі» (1875) і інш З 1881 года Мах вывучаў аэрадынамічныя працэсы, якія суправаджаюць звышгукавы рух целаў. Ён адкрыў і дасьледаваў працэс ўзьнікненьня ударнай хвалі. У гэтай галіне імем Маха названы шэраг велічынь і паняцьцяў: лік Маха, конус Маха і інш.

Вялікі вядомасьцю карыстаюцца аглядныя сачыненьні Маха: «Гісторыя і корань прынцыпу захаваньня працы» (1872), «Мэханіка: Гісторыка-крытычны нарыс яе разьвіцьця» (1883), «Аналіз адчуваньняў» (1886). Працы Маха багатыя экскурсамі ў вобласць філязофіі. Такія лекцыі «Эканамічная прырода фізычнага дасьледаваньня» (1882) і «Аб пераўтварэньні і прыстасаваньні ў прыродазнаўчых думкі» (1884).

## Крыніцы

## Літаратура
* Асноўныя накірункі сучаснай філасофіі : практычнае кіраўніцтва / В. А. Адзiночанка, А. Д. Паўлавец ; Гомельскі дзярж. ўн-т імя Ф. Скарыны. — Гомель : ГДУ імя Ф. Скарыны, 2024. — 41 с. — ISBN 978-985-32-0009-6.

Катэгорыя:Філёзафы XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Філёзафы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Філёзафы навукі
Катэгорыя:Пазытывісты
Катэгорыя:Аўстрыйскія фізыкі
Катэгорыя:Аўстрыйскія філёзафы
Катэгорыя:Гісторыкі фізыкі
Катэгорыя:Балістыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўнівэрсытэту
Рэнэ Парнэра

**Рэнэ Парнэра** (, нар. 24 кастрычніка 1979, Аўстрыя, м. Грац) — аўстрыйская порнаакторка, якая здымалася ў порнастужках з 2002 па 2012 гады. У 2002 годзе Рэнэ Парнжра пераехала ў ЗША ў места Лос-Анджэлес. Здымалася ў рознымі спосабамі анальны сэкс, БДСМ і інш.

З 2007 па 2009 гады здымала ўласныя порнастужкі. Зьнялася больш чым 100 порнастужак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Рэнэ Парнэра на БЗФІ
* Рэнэ Парнэра на БЗСД

Катэгорыя:Парнаграфія ў Аўстрыі
Катэгорыя:Парнаграфія ў Нямеччыне
Катэгорыя:Аўстрыйскія порнаакторкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грацы
Язэфіна Муцэнбахер... Якой яна была насамрэч

**Язэфіна Муцэнбахер... Якой яна была насамрэч** () — порнастужка, якая была зьнятая ў Нямеччыне ў 1976 годзе. Стужка зьяўляецца экранізацыяй аўстрыйскага твору «Язэфіна Муцэнбахер». Твор быў напісаны ў 1906 годзе і выйшаў у друк у месьце Вена. Ён пісаў пра паводзіны палятухі, якая жыла ў 19 стагодзьдзі ў месьце Вена.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Язэфіна Мунцэнбахер на БЗФІ

Катэгорыя:Нямецкія фільмы
Катэгорыя:Заходненямецкія фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Нямецкія эратычныя фільмы
Катэгорыя:Аўстрыйскія фільмы
Катэгорыя:Аўстрыйскія эратычныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы 1970-ых гадоў
Катэгорыя:Фільмы-камэдыі
Катэгорыя:Эратычныя камэдыі
Катэгорыя:Нямецкія эратычныя камэдыі
Катэгорыя:Аўстрыйскія эратычныя камэдыі
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Нямеччыны
Катэгорыя:Аўстрыйскія парнаграфічныя фільмы
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы 1970-ых гадоў
Катэгорыя:Кінакамэдыі 1976 году
Катэгорыя:Нямецкія кінакамэдыі
Катэгорыя:Аўстрыйскія кінакамэдыі
Катэгорыя:Фільмы пра прастытуцыю
Катэгорыя:Фільмы 1976 году
Катэгорыя:Нямецкія фільмы 1976 году
Катэгорыя:Аўстрыйскія фільмы 1976 году
Муцэнбахер

**Муцэнбахер** () — дакумэнтальная порнастужка, якая была зьнятая ў Аўстрыі ў 2022 годзе. Стужка зьяўляецца экранізацыяй аўстрыйскага твору «Язэфіна Муцэнбахер». Твор быў напісаны ў 1906 годзе і выйшаў у друк у месьце Вена. Ён пісаў пра паводзіны палятухі, якая жыла ў 19 стагодзьдзі ў месьце Вена.

Стужку ўпершыню паказалі на мерапрыемстве Бэрлінскі кінафэстываль у 2022 годзе. Простыя людзі без папярэдняе падрыхтоўаі спрабавалі чытаць твор «Язэфіна Муцэнбахер».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мунцэнбахер на БЗФІ
* Муцэнбахер на Аўстрыйскі кінаінстытут
* Даведка пра Рут Бэкерман

Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Аўстрыйскія фільмы
Катэгорыя:Аўстрыйскія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Аўстрыйскія эратычныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы 2020-ых гадоў
Катэгорыя:Аўстрыйскія парнаграфічныя фільмы
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы 2020-ых гадоў
Катэгорыя:Фільмы пра прастытуцыю
Катэгорыя:Фільмы 1978 году
Катэгорыя:Аўстрыйскія фільмы 2022 году
Леў XIV

**Леў XIV** (, сьвецкае імя *Робэрт Фрэнсіс Прэво*, ; 14 верасьня 1955 году, Чыкага, ЗША) — 267-ы папа рымскі і кіраўнік Ватыкану.

Быў абраны папам на канкляве 8 траўня 2025 году па сьмерці папы Францішка.

## Жыцьцяпіс
Паходзіць з ЗША. Быў пасьвечаны ў сьвятары ордэна сьвятога Аўгустына ў 1982 годзе. З 1985 па 1986 гады і з 1988 па 1998 гады быў у Пэру, дзе выконваў розныя абавязкі, то бок быў пробашчам парафіі, выкладнікам сэмінарыі і гэтак далей. Абраны генэральным прыёрам ордэну сьвятога Аўгустына, займаючы пасаду з 2001 па 2013 гады, пазьней вярнуўся ў Пэру ў якасьці біскупа Чыкляё. Прабыў у Паўднёвай Амэрыцы з 2015 па 2023 гады. У 2023 годзе папа Францішак прызначыў яго прэфэктам Дыкастэрыі па справах біскупаў і старшынём Папскай камісіі па Лацінскай Амэрыцы, а ў тым жа годзе зрабіў яго кардыналам. 8 траўня 2025 году быў абраны папам. Ён стаў першым грамадзянінам ЗША, які заняў стаў пантыфікам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс на Каталікбай
* Жыцьцяпіс.
* Леў XIV стаў 267-м Наступнікам Святога Пятра на Каталікнавіны
* https://www.vaticannews.va/be/papa/news/2025-05/le-xiv-u-svaim-pershym-zvaroce-zaklika-da-miru.html Папа Леў XIV у сваім першым звароце заклікаў да міру ў свеце]
* Папа Леў XIV: праграма першых дзён пантыфікату на Каталікбай
* Незвычайны шлях Папы Льва XIV на Каталікменскбай
*  Папа Леў XIV на Наша ніва
* Папа Леў XIV. Мір - ключавое слова яго пантыфікату - Polskie Radio

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чыкага
Дунайскія княствы

[міні|Дунайскія княствы і [Трансільванія]]
**Дуна́йскія кня́ствы** (), **Малда-Валахія**, **Малдаўлахія** ()&nbsp;— слова, якое выкарыстоўваецца для абазначэньня княстваў Малдавія і Валахія, якія існавалі ў XIV—XIX стст. Слова у саміх княствах доўга не ўжываўся. Упершыню быў уведзены ва ўжытак у Аўстрыйскай імпэрыі для іх апісаньня пасьля падпісаньня Кючук-Кайнарджыйскага дагавора 1774 года.

У 1859 годзе княствы аб'ядналіся ў адзіную дзяржаву Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі, васальнае Асманскага царства, якое абвясьціла пазьней незалежнасьць падчас Расейска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў і ператварылася ў 1881 годзе Каралеўства Румынія.

## Глядзіце таксама
* Злучаныя правінцыі Валахіі і Малдавіі
* Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі
* Аб’яднаньне Дунайскіх княстваў
* Рэвалюцыі 1848 года ў Дунайскіх княствах

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы
Катэгорыя:Валахія
Катэгорыя:Малдавія
Аліна Плюгару

**Аліна Плюгару** (, нар. 18 сьнежня 1987, СРР, м. Васьлюй) — порнаакторка з Румыніі. Пачала здымацца ў порнастужках з 2005 па 2009 гады. У 2007 годзе былі чуткі пра яе ўдзел у выбарах у Эўрапарлямант ад Румыніі.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс румынскіх порнаакторак
* Анжаліка Блейк

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Схоў старонкі Аліны Плюгары
* Аліна Плюгару на БЗФІ
* Аліна Плюгару на БЗСД

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Васьлюі
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Васьлюй

**Васьлюй** () — горад і грамада ў Румыніі. Сталіца для ўправы акругі Васьлюй аднайменнага павету на ўсходзе краіны. Разьмешчаны за 60 км на поўдзень ад г. Ясы пры ўпадзеньні аднайменнай ракі ў раку Бырлад. Клімат умераны, вільготны кантынентальны.

Першая згадка пра места было ў 1435 годзе. Насельніцтва па стане 1 сьнежня 2021 году было 63 035 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве
* Рух аўтобусаў

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Залаты ваўчок

**Залаты ваўчок** () — кінаўзнагарода, якую даюць украінская кінаакадэмія. Задача «Залатога ваўчку» — разьвіцьцё ўкраінскага кінамастацтва. Узнагарода «Залаты ваўчок» была заснаваная ў 2017 годзе. Першая раздача кінаўзнагароды было 20 красавіка 2017 году ў месьце Кіеў.

## Узнагароды
«Залаты ваўчок» мае наступныя ўзнагароды па стане на 2010 год:
* найлепшая стужка
* найлепшы рэжысэр 
* найлепшы актор
* найлепшая акторка
* найлепшы вобраз другога пляну (мужчына)
* найлепшы вобраз другога пляну (жанчына)
* найлепшыя здымкі
* найлепшая сцэнаграфія 
* найлепшы сцэнар
* найлепшы кампазытар
* найлепшы дакумэнталіст
* найлепшы анімацыйная стужка
* найлепшая кароткая кінастужка
* найлепшы грымэр (з 2018)
* найлепшы касьцюмэр (з 2018)
* найлепшы гукавы апэратар (з 2018)
* найлепшая песьня (з 2019)
* найлепшыя спэцэфэкты
* найлепшы мантаж (з 2018)
* адкрыцьцё году
* уклад у разьвіцьцё ўкраінскага кінематографу
* гукавыя ўзнагароды (з 2018)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2017 годзе
Катэгорыя:2017 год ва Ўкраіне
Анжаліка Блейк

**Анжаліка Блейк** (, нар. 18 сьнежня 1987, СРР, м. Бухарэст) — мадэль, стрыптызэрка порнаакторка з Румыніі. Яе сапраўднае імя **Аляксандра Панайт**. Пачала здымацца ў порнастужках з 2006 па 2021 гады. У 2009 годзе зрабіла штучнае павелічэньне грудзей. Да 2021 году рабіла ў месьце Будапэшт ў таварыстве «Брыльбрэдз».

## Глядзіце таксама
* Алісія Кент

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* старонкі Анжаліка Блейк
* Анжаліка Блейк на БЗФІ
* Анжаліка Блейк на БЗСД

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бухарэсьце
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Алісія Кент

**Алісія Кент** (, нар. 7 чэрвеня 1991, Румынія, м. Бухарэст) — мадэль, вэбкам мадэлька, порнаакторка з Румыніі. Пачала здымацца ў порнастужках з 2017 году. Спыніла свае здымкі ў 2024 годзе.

Зьнялася больш чым у 30 порнастужках.

## Глядзіце таксама
* Анжаліка Блейк
* Нэлі Кент

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Алісія Кент на БЗФІ
* Алісія Кент на БЗСД

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бухарэсьце
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Кляра Джы

**Кляра Джы** (, нар. 19 ліпеня 1978, СРР, Марамурэш, м. Бая-Марэ) — мадэль, вэбкам мадэлька, порнаакторка з Румыніі. Сапраўднае імя **Кляра Валерыя Гергель** (). Пачала здымацца ў порнастужках з 2003 году. З пачатку была толькі вэбкам мадэльлью. Здымаласяў розных порнавырабах: анальны сэкс, лязьбійская парнаграфія і інш. 2015 перастала здымацца ў порнавырабах. Кляра Джы была порнарэжысэрам з 2007 па 2013 гады.

Спыніла свае здымкі ў 2015 годзе.

Зьнялася больш чым у 116 порнастужках, а як рэжысэр зьняла 28 стужак.

## Глядзіце таксама
* Анжаліка Блейк
* Алісія Кент
* Сандра Рамэйн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кляра Джы на БЗФІ
* Кляра Джы на БЗСД

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бая-Марэ
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Нэлі Кент

**Нэлі Кент** (, нар. 19 траўня 1997, Румынія, м. Тыргу-Нямц) — мадэль, вэбкам мадэлька, порнаакторка з Румыніі. Сапраўднае імя **Кляра Валерыя Гергель** (). Пачала здымацца ў порнастужках з 2016 году.  З пачатку была толькі вэбкам мадэльлью. У 2018 перастала быць вэбкам мадэльлю. Нэлі Кент пераехала ў места Будапэшт. Румынскі порнаактор Тайтус Стыль дапамог у пошуку работы ў порнапрамысловасьці. Нэлі Кент працягнула здымкі ў порнавырабах. Спыніла свае здымкі ў 2025 годзе

Зьнялася больш чым у 100 порнастужках.

## Глядзіце таксама
* Анжаліка Блейк
* Алісія Кент
* Кляра Джы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нэлі Кент на БЗФІ
* Нэлі Кент на БЗСД

Катэгорыя:Нарадзіліся ў акрузе Нямц
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Іў Сьвіт

**Іў Сьвіт** (, нар. 8 красавіка 1995, Румынія) — мадэль, вэбкам мадэлька, порнаакторка з Румыніі. Сапраўднае імя невядомае. Пачала здымацца ў порнастужках з 2021 году. Здымалася ў Францыі, напрыклад, на таварыстве «Дарсэль». Здымалася ў розных порнавырабах: анальны сэкс, лязьбійская парнаграфія і інш. У 2025 перастала здымацца ў порнавырабах.

Зьнялася больш чым у 110 порнастужках.

## Глядзіце таксама
* Анжаліка Блейк
* Алісія Кент
* Джасьмін Роўг
* Кляра Джы
* Сандра Рамэйн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Іў Сьвіт на БЗФІ
* Іў Сьвіт на БЗСД
* Іў Сьвіт
* Іў Сьвіт

Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Дарсэль

**Дарсэль** () — кінастудыя, якая была заснаваная ў Францыі ў 1979 годзе. Заснавальнікам стаў пісьменьнік і фатограф Марк Дарсэль. Яго сын Грэгары Дарсэль пачаў ёю загадваць пасьля свайго бацькі. Асноўны занятак прадпрыемства — здымкі відэа для дарослых. Здымкі маюць паказваць порнастужкі.

1 сакавіка 2006 году пачаў рабіць спадарожнікавы тэлеканал «Дарсэль». Струмень «Дарсэль» можна знайсьці ў сеціве. У 2015 годзе прадпрыемства «Дарсэль» пачало выкарыстоўваць віртуальную рэальнасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Парнаграфія ў Францыі
Сандра Рамэйн

**Сандра Рамэйн** (, нар. 26 сакавіка 1978, СРР, м. Тымішаара) — мадэль, вэбкам мадэлька, порнаакторка з Румыніі. Сапраўднае імя **Марыя Папэску** (). Пачала здымацца ў порнастужках з 2000 году. З пачатку была толькі вэбкам мадэльлью. Здымалася ў розных порнавырабах: анальны сэкс, лязьбійская парнаграфія і інш. У 2017 перастала здымацца ў порнавырабах.

Зьнялася больш чым у 912 порнастужках.

## Глядзіце таксама
* Анжаліка Блейк
* Алісія Кент
* Джасьмін Роўг
* Кляра Джы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сандра Рамэйн на БЗФІ
* Сандра Рамэйн на БЗСД

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тымішаары
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі з Румыніі
Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2025 году (склады)

У гэтым артыкуле знаходзяцца склады, заяўленыя на чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2025 году фэдэрацыямі адпаведных краінаў. Звычайна ў нацыянальных дружынах розная колькасьць гульцоў. На афіцыйныя спаборніцтвы гэтая колькасьць абмяжоўваецца. Кожная дружына павінна складацца зь ня менш як 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў, і пры гэтым не перавышаць колькасьць у 22 палявыя гульцы і 3 брамнікі.

## 
Галоўны трэнэр: Ражэ Бадэр

## 
Галоўны трэнэр: Гергей Маяраш

## 
Галоўны трэнэр: Мікаэль Гат

## 
Галоўны трэнэр: Раян Ўарсофскі

## 
Галоўны трэнэр: Алег Балякін

## 
Галоўны трэнэр: Дын Эвасан

## 
Галоўны трэнэр: Харыйс Віталіньш

## 
Галоўны трэнэр: Тубіяс Ёгансэн

## 
Галоўны трэнэр: Гаральд Крайс

## 
Галоўны трэнэр: Уладзімер Орсаг

## 
Галоўны трэнэр: Эда Тэрглаў

## 
Галоўны трэнэр: Анці Пэнанэн

## 
Галоўны трэнэр: Ярык Трэй

## 
Галоўны трэнэр: Радзім Рулік

## 
Галоўны трэнэр: Патрык Фішэр

## 
Галоўны трэнэр: Сам Галям

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Склады
Пошта Малдовы

**«Пошта Малдовы»** — дзяржаўнае прадпрыемства Малдовы, заснаванае ў красавіку 1993 году.

На 2025 год налічвала 1130 паштовых аддзяленьняў і звыш 4300 супрацоўнікаў. Была найбольшым пастаўніком паслугаў дастаўкі ў Малдове. Ажыцьцяўляла дастаўку лістоў, пасылак, пакетаў і паштовак, у тым ліку хуткім кур'ерам за 2 дні. Таксама аказвалі паслугі сьпешнай пошты для дастаўкі дакумэнтаў і тавараў кур'ерам ад дзьвярэй адпраўніка і да дзьвярэй атрымальніка. Сярод іншага, дастаўляла грашовыя пераводы, у тым ліку пэнсіі, выплаты па ўкладах і грашовыя зборы. Прадпрыемствам аказвала паслугі рассылкі рэклямных улётак і рахункаў-фактураў за паслугі, а таксама разьмяшчэньня рэклямных абвестак. Урэшце, выпускала паштовыя маркі, канвэрты, паштоўкі і штэмпэлі.

## Мінуўшчына
15 красавіка 1993 году Міністэрства інфарматыкі, інфармацыі і сувязі Малдовы стварыла дзяржаўнае прадпрыемства «Пошта Малдовы». Папярэдне, 16 лістапада 1992 году ўрад Малдовы ўступіў у Сусьветны паштовы саюз (Швайцарыя). 16 траўня 1995 году Парлямэнт Малдовы ўхваліў Закон «Аб пошце», у якім «Пошта Малдовы» абвяшчалася краёвым пастаўніком асноўных паштовых паслугаў, а паштовыя аддзяленьні абвяшчаліся дзяржаўнай уласнасьцю. У лютым 1996 году пачалі ажыцьцяўляць хуткасную дастаўку. 1 студзеня 1997 году «Пошта Малдовы» далучылася да міжнароднага аб'яднаньня «Пошта Эўропы» (Бэльгія). У 1997 годзе адбылося далучэньне да Рэгіянальнай садружнасьці ў галіне сувязі (Расея), якое яднала прадпрыемствы паштовай і электрасувязі Садружнасьці незалежных дзяржаваў.

У 2000 годзе ўкаранілі міжнародную сетку адсочваньня хуткасных адпраўленьняў. 23 чэрвеня 2001 году ўпершыню зладзілі міжнародную філятэлістычную выставу «Крылы над Прутам». У сакавіку 2004 году адчынілі філятэлістычную краму. У сьнежні 2004 году ўкаранілі аўтаматызацыю працоўнага месца паштовага пастаўніка з доступам да галоўнага анлайн-сэрвэра «Пошты Малдовы». У траўні 2005 году ўкаранілі Міжнародную фінансавую сыстэму Бясьпечнай перадачы электронных фінансавых зьвестак (МФС БПЭФС), якую распрацаваў Сусьветны паштовы саюз (СПС) для грашовых пераводаў праз электронную пошту. У студзені 2007 году ўступілі ў Тэлематычны каапэратыў СПС. У красавіку 2007 году запрацаваў Асяродак прафэсійнага навучаньня, які прызначаўся для супрацоўнікаў.

6 траўня 2010 году стварылі 20 кропак агульнага доступу да Сеціва ў паштовых аддзяленьнях на вёсцы. Абсталяваньне для шыракапалоснага Сеціва паставілі паводле Пагадненьня Міністэрства інфармацыйнага разьвіцьця і сувязі Малдовы зь Міжнародным саюзам электрасувязі (Швайцарыя). У 2013 годзе запусьцілі СМС-адсочваньне дастаўкі праз мабільны тэлефон і ўкаранілі кур'ерскую дастаўку. У 2015 годзе стварылі паштовы тэрмінал. У 2020 годзе запусьцілі лічбавы вываз і ўвоз у супрацы з Мытнай службай Малдовы. У 2022 годзе запусьцілі ўрадавую службу дастаўкі. У 2023 годзе стварылі асабістыя кабінэты на вэб-партале «Пошты Малдовы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Навіны і пошук паштовага аддзяленьня

Катэгорыя:Паштовыя арганізацыі
Катэгорыя:Эканоміка Малдовы
Катэгорыя:Кішынёў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе