Вячаслаў Іваноў

**Вячасла́ў Усе́валадавіч Івано́ў** (21 жніўня 1929, Масква — 7 кастрычніка 2017) — расейскі мовазнаўца, літаратуразнаўца, індаэўрапеіст, адзін з заснавальнікаў матэматычнай лінгвістыкі і сэміётыкі культуры. Акадэмік Расейскай акадэміі навук (2000), акадэмік Расейскай акадэміі прыродазнаўчых навук (1991), прафэсар славянскіх і ўсходнеэўрапейскіх моваў і літаратур Каліфарнійскага ўнівэрсытэту ў Лёс-Анджэлесе (UCLA), дырэктар Інстытуту сусьветнай культуры МДУ, дырэктар Расейскай антрапалягічнай школы РДГУ.

## Біяграфія
Нарадзіўся 21 жніўня 1929 году ў сям’і пісьменьніка Ўсевалада Іванова. У дзяцінстве перажыў сур’ёзную хваробу, якая прывяла да хатняга навучаньня. У 1941—1943 гадох быў ва эвакуацыі ў Ташкенце. У 1946 годзе скончыў школу, у 1951 годзе — філялягічны факультэт МДУ. У 1955 годзе атрымаў ступень доктара філялягічных навук за кандыдацкую дысэртацыю пра сувязь клінапіснай хецкай мовы зь іншымі індаэўрапейскімі мовамі. Аднак дысэртацыю не зацьвердзіла Вышэйшая атэстацыйная камісія. У 1978 годзе ў Віленскім унівэрсытэце паўторна атрымаў ступень доктара навук за працу пра балцкія і славянскімі дзеясловы. У 1956—1958 гадох вёў сэмінар з матэматычнай лінгвістыкі ў МДУ.

У 1958 годзе звольнены з МДУ за нязгоду з афіцыйнай ацэнкай рамана Барыса Пастэрнака «Доктар Жывага» і за падтрымку поглядаў Рамана Якабсона. Пастанову аб звальненьні афіцыйна скасавалі як памылковую ў 1988 годзе.

У 1959—1961 гадох быў кіраўніком групы машыннага перакладу ў Інстытуце дакладнай мэханікі і вылічальнай тэхнікі і старшынём Лінгвістычнай сэкцыі Навуковай рады з кібэрнэтыкі. У 1961—1989 гадох загадваў сэктарам структурнай тыпалёгіі ў Інстытуце славістыкі. У 1989—1993 гадох — дырэктар Бібліятэкі замежнай літаратуры. У 1989—1994 гадох быў загаднікам катэдры тэорыі і гісторыі сусьветнай культуры МДУ. З 1992 году — дырэктар Інстытуту сусьветнай культуры МДУ. З 2003 году — дырэктар Расейскай антрапалягічнай школы. З 2010 году — адзін з заснавальнікаў і старшыня апякунскай рады Фонду фундамэнтальных лінгвістычных дасьледаваньняў.

У 1989—2001 гадох быў прафэсарам катэдры славянскіх моваў і літаратур Стэнфардзкага ўнівэрсытэту. З 1992 году — прафэсар катэдры славянскіх моваў і літаратур у Каліфарнійскім унівэрсытэце ў Лёс Анджэлесе.

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледаваў розныя тэмы гістарычнай і параўнальнай лінгвістыкі (у першую чаргу індаэўрапейскіх моваў), псыхалінгвістыкі, сэміётыкі, матэматычнай лінгвістыкі, літаратуразнаўства, гісторыі культуры, антрапалёгіі. Бібліяграфія навуковых працаў налічвае больш за тысячу адзінак. Апублікаваў пераклады з васямнаццаці моваў.

Разам з Уладзімерам Тапаровым напісаў дзьве манаграфіі і шмат артыкулаў з сэміётыкі славянскай культуры.

Разам з Тамазам Гамкрэлідзэ аўтар фундамэнтальнай працы «Індаэўрапейская мова і індаэўрапейцы», якая вывучае граматыку і лексыку гіпатэтычнай прамовы ўсіх індаэўрапейскіх моваў, плянуецца рэканструкцыя асноўных характарыстык сацыяльнай арганізацыі, рэлігіі і матэрыяльнай культура даіндаэўрапейцаў, разглядаецца пытаньне пра паходжаньні індаэўрапейцаў. У кнізе ўпершыню вылучаецца г.зв. «Армянская гіпотэза».

## Асноўныя працы
* Труды по этимологии индоевропейских и переднеазиатских языков. Т.1. Индоевропейские корни в хеттском языке. М., ЯСК-Знак. 2007. 562 стр. 800 экз. (кандидатская диссертация, написана в 1955 году, опубликована в 2007 году)
* Иванов Вяч. Вс., Топоров В. Н. Санскрит. (Серия «Языки зарубежного Востока и Африки») М., ИВЛ. 1960. 134 стр. 1300 экз. (англ.пер. 1968)
* Хеттский язык. (Серия «Языки зарубежного Востока и Африки») М., ИВЛ. 1963. 222 стр. 2100 экз. 2-е изд., доп. М., УРСС. 2001.
* Общеиндоевропейская, праславянская и анатолийская языковые системы. (Сравнительно-типологические очерки). М., Наука. 1965. 298 стр. 2000 экз.
* Иванов Вяч. Вс., Топоров В. Н. Славянские языковые моделирующие семиотические системы: (Древний период). М., Наука. 1965. 246 стр. 2400 экз.
* Иванов Вяч. Вс., Топоров В. Н. Исследования в области славянских древностей: (Лексические и фразеологические вопросы реконструкции текстов). М., Наука. 1974. 342 стр. 2600 экз.
* Очерки по истории семиотики в СССР. М., Наука. 1976. 303 стр. 5000 экз. (нем.пер.1985)
* Чёт и нечет: Асимметрия мозга и знаковых систем. М., Советское радио. 1978. 185 стр. 40000 экз. (Кибернетика) (нем.пер.1983, рум.пер.1986, латыш.перераб.изд. Рига, Зинатне.1990)
* Славянский, балтийский и раннебалканский глагол. Индоевропейские истоки. М., Наука. 1981. 271 стр. 2150 экз.
* История славянских и балканских названий металлов. М., Наука. 1983. 197 стр. 2100 экз.
* Иванов Вяч. Вс., Гамкрелидзе Т. В. Индоевропейский язык и индоевропейцы. Реконструкция и историко-типологический анализ праязыка и протокультуры. В 2 т. Тб., 1984. 5000 экз. = Благовещенск,1998. (engl. trans. by J.Nichols. Berlin; New-York. 1995).
* Взгляд на русский роман в 1992 году. М., Рудомино. 1993. 16 стр.
* Russian Civilization. Уч.пособие. 1994. 109 p.
* The archives of the Russian Orthodox Church of Alaska, Aleutian and Kuril Islands (1794—1912): An attempt at a multisemiotic society. Washington, 1996.
* The Russian orthodox church of Alaska and the Aleutian Islands and its relation to native American traditions — an attempt at a multicultural society, 1794—1912. Washington: Libr. of Congr., 1997
* Хлебњиков и наука. / С рус. према рукопису прев. Радмила Мечанин. Београд, Нар.кн./Алфа. 2003.
* Лингвистика третьего тысячелетия. М., ЯСК. 2004. 177 стр.
* Наука о человеке: введение в современную антропологию. М., РГГУ. 2004. 194 стр.
* Дуальные структуры в антропологии: курс лекций. (Серия «Библиотека РАШ». Вып.2) М., РГГУ. 2008. 329 стр.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Расейскія ўсходазнаўцы
Катэгорыя:Акадэмікі Расейскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сэміётыка
Катэгорыя:Індаэўрапеісты