open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Š

Літара ўтвораная ад літары S з дапамогай дыякрэтычнага знаку гачак. Звычайна пазначае гук, аналягічны кірылічнаму **[[Ш]]**. Характэрная перш за ўсё для славянскіх моваў (чэскай, славацкай, горна- й ніжнелуцкай, харвацкай, славенскай, басьнійскай).

## Лацінізацыя
Характэрна для лацінскіх варыянтаў беларускае, сэрбскае й македонскае моваў), балтыйскіх (летувіскай і латыскай), у паўночнай сота; таксама ўжываецца пры трансьлітэрацыі кірылічных тэкстаў з баўгарскае, беларускае, расейскае й украінскае моваў. Таксама ўжываецца ў фінскай і эстонскай у запазычаных словах.

## Раманізацыя
Ужываецца таксама для перадачы лацінкай тэкстаў, напісаных на шумэрскіх і акадзкіх мовах (гукі /ш/ і /ч/), гіційскае фанэмы /с/, гуку /ш/ у сэміцкіх мовах, а таксама фэнікійскае літары шын (), прамой папярэдніцы кірылічнае Ш.

## Гісторыя
Створаная Янам Гусам для чэскае мовы замест ранейшага спалучэньня літараў . У 1830 харвацкі лінгвіст і палітычны дзеяч Людэвіт Гай адаптаваў яе да харвацкае мовы, адкуль яна з часам была запазычаная ў славенскую, басьнійскую, сэрбскую й македонскую мовы. У 1906 Вацлаў Іваноўскі ўвёў яе у беларускі лацінскі альфабэт. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Беларуская мова
Леанід Аляксееў

**Леані́д Васі́льевіч Аляксе́еў** (15 студзеня 1921, Растоў-на-Доне — 22 сакавіка 2008, Масква) — гісторык і археоляг. Доктар гістарычных навук (1982).

## Біяграфія
У 1948 годзе скончыў Маскоўскі ўнівэрсытэт. У 1948—1950 гадах працаваў у Гарадзенскім гістарычна-археалягічным музэі, а з 1953 году ў Інстытуце археалёгіі АН СССР. У 1954 годзе годзе выявіў у Ленінградзкім архіве фотапласьцінкі Крыжа Эўфрасіньні Полацкай. У 1955 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю ў галіне гістарычных навук па тэме «Полоцкая земля в IX—XIII стст». У 1962—1966 гадах выкладаў археалёгію ў Магілёўскім пэдінстытуце. Быў жанаты.

Аўтар працаў па гісторыі Полацкай і Смаленскай земляў XI—XIII стагодзьдзяў. Аналізаваў навуковую дзейнасьць беларускіх археолягаў, мастацтвазнаўцаў і краязнаўцаў.

## Бібліяграфія
### Манаграфіі
* Алексеев Л. В. Полоцкая земля: Очерки истории северной Белоруссии в IX—XIII вв. — М., Наука, 1966. — 295 с.
* Алексеев Л. В. По Западной Двине и Днепру в Белоруссии. Серия Дороги к прекрасному. — М.: Искусство, 1974.
* Алексеев Л. В. Смоленская земля в IX—XIII вв. Очерки истории Смоленщины и Восточной Белоруссии. — М.: Наука, 1980. 260 с.
* Алексеев Л. В. Смоленская земля в IX—XIII вв. — М., 1986.
* Алексеев Л. В. Археология и краеведение Беларуси. XVI в. — 30-е годы XX в. — Минск: Беларуская навука, 1996. — 206 с.
* Алексеев Л. В. Западные земли домонгольской Руси. Книга 1. — М.: Наука, 2006. — 289 с. 
* Алексеев Л. В. Западные земли домонгольской Руси. В двух книгах. Кн. 2. — М.: Наука, 2006. 
* Алексеев Л. В. Полоцкая земля. — Полоцк: А. И. Судник, 2007. — 50, [2] с. — (Наследие Полоцкой земли).

### Артыкулы
* Алексеев Л. В. Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х—XІІІ вв. — М., 1975.
* Алексеев Л. В. Устав Ростислава Смоленского и процесс феодализации Смоленской земли // Славяне в прошлом Европы: Сб. к 70-летию акад. Г. Ловмянского. — Варшава: 1974.
* Алексеев Л. В. Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х—XІІІ вв.. — М.: 1975.

## Крыніцы

## Літаратура
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. .

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растове-на-Доне
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Памерлі 22 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Уладзімер Анічэнка

**Уладзіме́р Васі́льевіч Анічэ́нка** (20 ліпеня 1924, вёска Янаўка Хоцімскага раёну Магілёўскай вобласьці — 2 лютага 2001) — беларускі мовазнавец. Доктар філялягічных навук (1970), прафэсар (1971), заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1976).

## Біяграфія
У Вялікую Айчынную вайну ўдзельнічаў у партызанскім руху ў Чэхаславакіі. У 1952 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў у Інстытуце мовазнаўства АН Беларусі, у 1970—1991 узначальваў катэдру Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

Дасьледаваў гісторыю беларускай мовы і яе сувязі зь іншымі мовамі. Выдаў кнігі «Беларуска-ўкраінскія пісьмова-моўныя сувязі» (1969), «Марфалёгія ўсходне-славянскіх моваў» (1973), «Гістарычная лексікалёгія ўсходнеславянскіх моваў» (1978), «Мовы ўсходніх славян» (1989). Складальнік Беларускага казачнага эпасу. У працы «Слоўнік мовы Скарыны» паказаў мастацкае і жанрава-стылявое багацьце беларускай літаратуры пачатку XVI стагодзьдзя. Аўтар артыкулаў Беларускай энцыкляпэдыі, энцыкляпэдыі «Беларуская мова», Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва Беларусі. Адзін з складальнікаў фальклёрнага зборніку Гомельшчыны.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Памерлі 2 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе
Уладзімеж Антаневіч

**Уладзімеж Антаневіч** (15 ліпеня 1893, места Самбар — 1968) — польскі археоляг. Прафэсар (1920), правадзейны чалец Польскай АН (1952).

## Біяграфія
У 1925—1933 гадах выкладаў у Віленскім ўнівэрсытэце, а ў 1936—1939 рэктар Варшаўскага ўнівэрсытэту і адначасова кіраўнік катэдры археалёгіі.

Спрабаваў акрэсьліць тэрыторыю сьвідэрскай культуры на Беларусі і выказаў меркаваньне, што яе плямёны зьявіліся тут не пазьней за канец верхняга нэаліту.

У 1934 ў Менску ўзяў удзел у навуковай канфэрэнцыі, наладзіў кантакты зь беларускімі археолягамі Аляксандрам Ляўданскім, Сяргеем Дубінскім, Канстантынам Палікарповічам.

Аўтар каля 300 навуковых працаў па археалёгіі, народным мастацтве, музэйнай справе.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Самбары
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Польскія археолягі
Катэгорыя:Памерлі ў 1968 годзе
Аляксандар Архангельскі

**Алякса́ндар Сямё́навіч Арха́нгельскі** (24 ліпеня 1854, места Пенза — 24 красавіка 1926) — расейскі літаратуразнавец. Чалец-карэспандэнт Пецярбурскай АН (1904).

У 1876 скончыў Казанскі ўнівэрсытэт, у якім у 1882—1908 працаваў прафэсарам.

Аўтар працаў па старажытнай расейскай літаратуры і тэатры XVII—XVIII стст. У 1888 выдаў «Нарысы з гісторыі заходнерускай літаратуры XVI—XVII стст.», у якіх дасьледаваў беларускую літаратуру.

Вывучаў барацьбу з распаўсюджваньнем каталіцтва на беларускіх і ўкраінскіх землях, гісторыю царкоўных брацтваў у беларускіх местах, у тым ліку ў Менску, і кнігадрукаваньня ў славянаў, склаў сьпіс беларускіх кніжак XIV—XVI стст. Дасьледаваў творы палемічнай літаратуры («Апакрысіс» Хрыстафора Філалета, «Трэнас» Мялеція Сматрыцкага і інш.).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пензе
Катэгорыя:Расейскія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 24 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1926 годзе
Ежы Ахманскі

**Ежы Ахманскі** (; 4 сьнежня 1933, места Руднікі Тарнабжэскага ваяводзтва — 1996) — польскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1960), прафэсар.

## Біяграфія
Скончыў Познанскі ўнівэрсытэт (1955 год), дзе з 1959 году працаваў на катэдры гісторыі народаў СССР.

Аўтар працаў з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, крыніцазнаўстве, гістарычнай геаграфіі, культуры Ўсходняй Эўропы, міжнародных культурных зьвязкаў, пра Хроніку Быхаўца, творчасьць і жыцьцёвы шлях Міхалона Літвіна, Міколы Гусоўскага ды іншых, крыніцазнаўчай працы «Вітаўдзіяна. Кодэкс прывілеяў вялікага князя літоўскага Вітаўта. 1386—1430» (1986 год).

Дасьледаваў гісторыю каталіцкай царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім у канцы XV — сярэдзіне XVI стагодзьдзяў. У навукова-папулярным выданьні «Гісторыя Літвы» (1967 год) прывёў шмат новых крыніцаў.

## Крытыка

Крытыкуецца за падтасоўкі пры аналізе імёнаў жыхароў сяла Літоўскага Канца пры Абольцах. Сьцьвярджаў наяўнасьць у Абольцах «літоўскага элементу» і перавагу «літоўскага насельніцтва» над «рускім» (пад якім разумеў продкаў беларусаў) у тасунку 15 да 11, прытым лічыў «літоўскае насельніцтва» рэшткамі племені балтаў, чый арэал нібы прасьціраўся ад Акі да Балтыйскага мора. Дзеля пацьверджаньня сваіх высноваў падаў адпаведнікі — прозьвішчы з абшараў Летувы. Але такія паралелі не могуць служыць довадам прыналежнасьці да пэўнага этнасу, бо на абшарах Летувы маглі быць паселішчы розных народаў (пра што сьведчаць археалягічныя зьвесткі з тых абшараў). Пры разглядзе іншых нібы жамойцкіх прозьвішчаў залучыў у іх лік відавочна славянскае імя — Цяшыла (упаміналася заходнеславянскае імя *Теsila*). Тэндэнцыйнасьць Ахманьскага асабліва выразна выявілася ў камэнтары да прозьвішчаў абальчанаў з інвэнтару 1593 году, дзе ён засяродзіў увагу на прозьвішчы Шатэрнік (мае відавочную этымалёгію, бо выразна сьведчыць пра абавязкі першага носьбіта — княжага дружыньніка, які меў за абавязак захоўванне шатра), да якога падаў летувіскія тапанімічныя паралелі і якое выводзіў ад летувіскага *satra* 'жэрдка', таму Шатэрнік — нібы «жэрднік», хоць верагоднасьць бытаваньня такога нібы прафэсійнага тэрміну сумніўная. Апроч таго, не зьвярнуў увагі на тое, што Літоўскі Канец называецца сялом (сёлы звычайна засноўваліся князем, які сяліў там сваіх паднявольных, пераважна палонных), таму асобныя жыхары Літоўскага Канца (Трычыс, Сьвіркліс, Юрыс, Дабуціс, Рымейшыс) маглі быць перасяленцамі з Жамойці. Сам Ахманьскі ўпамінае такую магчымасьць, але адкідвае яе, хоць знаходжаньне паблізу паселішчаў Латыголь і Латыгова тлумачыць менавіта асяленьнем там палонных латгалаў. Верагодна, што менавіта славянская меншасьць былі тымі баярамі (літвой), якія валодалі больш шматлікімі залежнымі ад іх паднявольнымі «людзьмі», якія маглі паходзіць як зь пераселеных палонных, так і зь мясцовых жыхароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рудніках
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1996 годзе
Гаршэва

Назву **Гаршэва** маюць:

* Гаршэва — гара ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці, найвышэйшы пункт Віцебскага ўзвышша
* Гаршэва — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
Іранскі каляндар

**Іранскі каляндар** (альбо **Сонечная Хіджра**) — каляндар, распрацаваны з удзелам Амара Хаяма й з тых часоў некалькі разоў удакладняўся. Вядзе адлік гадоў ад хіджры (перасяленьне прарока Мухамада з Мэкі ў Мэдыну ў 622 годзе), але заснаваны на сонечным (трапічным) годзе, у адрозьненьне ад клясычнага йсламскага календара, таму ягоныя месяцы прыпадаюць заўжды на адзін і той жа час году. Пачатак году — дзень вясеньняга раўнадзеньня (Наўруз, альбо пэрсыдзка-таджыкскі Новы год).

Высакосныя гады вызначаюцца іначай, чым у грэгарыянскім календары: высакосным лічыцца год, пры дзяленьні нумара якога на 33 рэшта складае 1, 5, 9, 13, 17, 22, 26 альбо 30; такім чынам, у кожным 33-гадовым пэрыядзе 8 высакосных гадоў, а сярэдняя працягласьць году складае 365,24242 дня, што дае памылку ў 1 дзень за 4500 гадоў. Іранскі каляндар у гэтым дачыненьне больш дакладны за грэгарыянскі.

Да 1925 году ў Іране (Пэрсіі), нягледзячы на старажытнасьць і вядомасьць іранскага, афіцыйна ўжываўся толькі клясычны ісьлямскі каляндар (гэтак, па дакумэнтах шаскага ўраду, расейская місія на чале з Аляксандрам Грыбаедавым была вынішчаная 6 шабана 1244 году, то бок 11 лютага 1829 году). Пасьля 1925 году іранскі каляндар зрабіўся афіцыйным, але распаўсюджаны ў народзе 12-гадовы жывёльны цыкль кітайскага календара тады быў забаронены.

У бягучы час, апроч Ірану, іранскі каляндар афіцыйна выкарыстоўваецца з 1957 году ў Аўганістане, асабліва ў іранамоўных (дары і таджыкскіх) рэгіёнах. Аднак у Аўганістане замест прыведзеных у табліцы пэрсідзкіх назваў месяцаў выкарыстоўваюцца назвы знакаў задыяку: у дарымоўных — арабскія, у пуштунаў — пуштунскія.

### Дні тыдня
Тыдзень іранскага календара пачынаецца ў суботу і скончваецца ў пятніцу. Выходны дзень у Йране - пятніца.
* Субота — شنبه — Шанбэ
* Нядзеля — یکشنبه — Екшанбэ
* Панядзелак — دوشنبه — Душанбэ
* Аўторак — سه شنبه — Сэшанбэ
* Серада — چهارشنبه — Чахаршанбэ
* Чацьвер — پنجشنبه — Панджшанбэ
* Пятніца — جمعه — Джомэ

### Пэўныя даты
* 12 бахмана 1357 году — 1 лютага 1979 году: Прыбыцьцё Хамэйнага ў Іран
* 12 фарвардына 1358 году — 1 красавіка 1979 году: Абвяшчэньне Ісламскага ладу ў Іране
* 11 мардата 1384 году — 3 жніўня 2005 году: Уступленьне Ахмадзінэжада на пасаду правадыра грамады ў Іране.

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Праграма пераводу датаў паміж іранскім і грэгарыянскім календарамі

Катэгорыя:Каляндар
Катэгорыя:Іран
Катэгорыя:Аўганістан
Міхал Балінскі

**Мі́хал Балі́нскі** (14 жніўня 1794, маёнтак Тэрэспаль Полацкага павету — ) — гісторык і публіцыст.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Балінскіх, сын Ігната, чашніка інфлянцкага. У 1818 скончыў Віленскі ўнівэрсытэт. Вывучаў літаратуру і гісторыю ў Яўхіма Лялевеля і права ў Ігната Даніловіча. 

У 1816—1822 і 1829—1830 супрацоўнічаў у часопісе «Dziennik Wileński» («Віленскі весьнік»), а з 1818 разам з Я. Лялевелем рэдагаваў часопіс «Tygodnik Wileński» («Віленскі штотыднёвік»). Быў чальцом таварыства шубраўцаў, адным з рэдактараў газэты таварыства «Wiadomości brukowe» («Вулічныя навіны»). 3 1818 да 1822 працаваў сакратаром Віленскага друкарскага таварыства. 

За ўдзел у падрыхтоўцы паўстаньня (1830—1831) трапіў пад арышт. 3 1836 жыў у Варшаве, зьяўляўся адным з заснавальнікаў навукова-літаратурнага часопісу «Biblioteka warszawska» («Варшаўская бібліятэка»). З 1847 канчаткова пасяліўся ў сваім маёнтку Яшуны каля Вільні, віцэ-старшыня Віленскай археалягічнай камісіі, чалец Расейскага геаграфічнага таварыства.

Аўтар публіцыстычных, гістарычных і гістарычна-геаграфічных дасьледаваньняў, прысьвечаных Беларусі. Разам з Ц. Ліпінскім выдаў дасьледаваньне «Старажытная Польшча...» (т. 1—3, 1843—1846), 3-і том якога падтрыхтаваў М. Балінскі, дзе на падставе багатага дакумэнтальнага матэрыялу прыводзілася гісторыя паселішчаў Беларусі, у тым ліку Менску. Асьвятляў гісторыю Беларусі як частку гісторыі Польшчы і польскай культуры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1794 годзе
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Памерлі 22 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1864 годзе
Сільвестар Балтрамайціс

**Сільвестар Ёсіфавіч Балтрамайціс** (21 кастрычніка 1841, вёска Манкішкі Радзівіліскай парафіі — 1918(?)) — летувіскі бібліёграф і этнограф.

## Біяграфія
З 1869 да 1918 году працаваў у Пецярбурскай публічнай бібліятэцы, дзе рыхтаваў бібліяграфічныя выданьні.

## Творы

Асноўны твор — «Зборнік бібліяграфічных матэрыялаў для геаграфіі, гісторыі, гісторыі права, статыстыкі і этнаграфіі Летувы…» (2-е выд., СПб., 1904). Першае выданьне зборніку (1891) ахоплівала пэрыяд з 1553 да 1891, другое з 1553 да 1903 году.

Лічыў цэнтральныя і заходнія землі Беларусі гістарычнай Летувой. Таму ў «Зборнік…» улучаюцца гістарычна-этнаграфічныя нарысы пра беларускія месты і паселішчы, у тым ліку пра Менск, літаратура пра народныя промыслы, беларускія старажытнасьці, старадрукі ды іншае. У ім шырока прэзэнтуюцца працы дзеячоў беларускай навукі і культуры Канстантына і Яўстафія Тышкевічаў, Яўхіма Карскага, Міхала Без-Карніловіча, Уладзіслава Сыракомлі, Паўла Шэйна, Аляксандра Семянтоўскага, Мікалая Янчука.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1841 годзе
Катэгорыя:Летувіскія бібліёграфы
Катэгорыя:Летувіскія этнографы
Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе
Іван Барычэўскі

**Іва́н Пятро́віч Барычэ́ўскі (Барычэўскі-Тарнава)**; 1810, Менская губэрня — 24 ліпеня 1887) — беларускі археоляг, гісторык фальклярыст і этнограф.

У 1829 скончыў Менскую духоўную сэмінарыю, у 1833 Кіеўскую духоўную акадэмію. Служыў у дэпартамэнтах, у Галоўным кіраваньні шляхоў зносінаў.

Свае артыкулы па гісторыі, археалёгіі і этнаграфіі ("Пра рускі летапіс у Літве, названы «Хроніка Быхаўца», «Камяні літоўскіх багінь», «Жыцьцеапісаньне Касьцюшкі» і інш.) друкаваў у часопісах «Санкт-Петербургские ведомости», «Маяк», «Журнал Министерства народного просвещения». Іван Барычэўскі аўтар кніжак «Аповесьці і паданьні народаў славянскага племя» (ч. 1—2, 1840—1841) і «Народныя славянскія апавяданьні» (1844).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Марат Батвіньнік

**Мара́т Бары́савіч Батві́ньнік** (22 сьнежня 1928, Менск — 2008) — беларускі гісторык.

У 1951 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў ва ўстановах народнай асьветы. 3 1977 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАН Беларусі. Вывучаў гісторыю культуры і асьветы Беларусі.

Аўтар кніжак «Лаўрэнцій Зізаній» (1973), «Адкуль ёсьць пайшоў буквар» (1983). Дасьледаваў гістарыяграфію, прысьвечаную жыцьцю і дзейнасьці Францішка Скарыны. Адзін з аўтараў кнігі «Іван Фёдараў і ўсходнеславянскае кнігадрукаваньне» (1984). Адказны рэдактар кнігі «Францыск Скарына — беларускі гуманіст, асьветнік, першадрукар» (1989).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Сяргей Станішаў

**Сярге́й Дзьмі́трыевіч Стані́шаў** (; нарадзіўся 5 траўня 1966 году ў Хэрсоне, Украіна) — баўгарскі палітык, журналіст і гісторык, зьяўляецца кіраўніком Баўгарскай сацыялістычнай партыі (БСП), з 17 жніўня 2005 па 27 ліпеня 2009 году — прэм’ер-міністар Баўгарыі.

Бацька, *Дзімітар Станішаў*, паходзіў зь вёскі Штука (Македонія) і быў сакратаром Баўгарскай камуністычнай партыі, маці *Дзіна Мухіна*, была расейкай, якая выкладала славістыку ў Сафійскім унівэрсытэце.

Станішаў скончыў гістарычны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэту імя Ламаносава. Тэмай дыплёмнай працы была «*Роля мундзіра ў выхаваньні вайсковага духа Чырвонай Арміі*». Да 1996 году Станішаў меў расейскае грамадзянства. Ў 1999–2000 гг. стажыраваўся ў *Лёнданскай Школе эканомікі і палітычных навук*.

З 1994 да 1995 году працаваў журналістам. Потым быў галоўным экспэртам у аддзеле замежнай і міжнароднай палітыкі Баўгарскай сацыялістычнай партыі. Ў траўні 2001 году быў абраны адным з кіраўнікоў партыі, а ў чэрвені таго ж году — удзельнікам «Кааліцыі на карысьць Баўгарыі» ў склад якой уваходзіла і Сацыялістычная партыя. У сьнежні 2001 году Станішаў быў абраны кіраўніком партыі. З 2001 году — дэпутат парлямэнту.

У парлямэнцкіх выбарах 2005 году яго партыя атрымала 31% галасоў. Пасьля абвяшчэньня вынікаў (25 чэрвеня) Станішаў абвясьціў, што ў новым кабінэце міністраў няма больш месцаў для прадстаўнікоў *Народнага руху Сімеона ІІ*, які быў прэм’ерам з 2001 да 2005 гг. Але калі 27 ліпеня яго сьпіс кабінэта міністраў ня быў прыняты парлямэнтам, былі распачатыя спробы стварэньня кааліцыйнага ўраду. Кааліцыйны ўрад пачаў сваю працу 17 жніўня 2005 году.

На парлямэнцкіх выбарах 2009 году ўзначальваная Станішавым левацэнтрысцкая «Кааліцыя за Баўгарыю» пацярпела зьнішчальную паразу, сабраўшы толькі 17% галасоў. 27 ліпеня 2009 году Сяргей Станішаў выйшаў у адстаўку, аднак, нягледзячы на наступныя скандалы, адмовіўся пакінуць пост лідэра БСП.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хэрсоне
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Баўгарыі
Катэгорыя:Баўгарскія журналісты
Катэгорыя:Баўгарскія палітыкі
Баўгарскі леў

**Баўга́рскі леў** () — колішняя афіцыйная валюта Баўгарыі, якая дзелілася на 100 стацінак. Па-баўгарску слова «*лев*» азначае «*леў*». Код ISO 4217 — *BGN*. Упершыню леў быў уведзены ў абарачэньне ў 1881 годзе. Утрыманьне золата ў першым леве было такім жа, як і ў францускага франка — 0,290323. 1 студзеня 2026 году валюта была выведзеная з ужытку з прычыны пераходу Баўгарыі на эўра.

У 1999 годзе абменны курс лева быў прывязаны да эўра на ўзроўні 1,95583 лева за 1 эўра. У абарачэньні былі манэты вартасьцю 1, 2, 5, 10, 20 і 50 стацінак і банкноты вартасьцю 2, 5, 10, 20, 50, і 100 леваў.

## Вонкавыя спасылкі
* Каталог і галерэя банкнот Баўгарыі

Катэгорыя:Эканоміка Баўгарыі
Міхал Без-Карніловіч

**Мі́хал Во́сіпавіч Без-Карніло́віч** (10 кастрычніка 1796, Магілёўская губэрня — 19 студзеня 1862) — беларускі гісторык, этнограф, вайсковы тапограф, генэрал-маёр. Брат дзекабрыста А. Карніловіча.

## Біяграфія
У 1816 годзе скончыў кадэцкі корпус. Прымаў удзел у Расейска-турэцкай вайне 1828—1829 і 1831—1847 рокаў. Узначальваў тапаграфічную экспэдыцыю ў Менскую і іншыя губэрні Беларусі. З 1852 году знаходзіўся ў адстаўцы. Працаваў у архівах. Аўтар працаў па гісторыі Беларусі.

Беларусь абмяжоўваў Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі. Астатнія беларускія землі называў Літвой. Продкамі беларусаў лічыў як крывічоў, радзімічаў, так і суседнія плямёны, якія аказвалі свой уплыў. Беларусаў ставіў у «адзін шэраг з суседнімі народамі». Вялікае значэньне надаваў Полацку, адзначаў згуртаванасьць Полацкай зямлі ў 1230—1240-я рокі ў барацьбе супраць крыжакоў. Паводле сабраных ім зьвестак даў гістарычныя даведкі пра многія месты Беларусі. Ён апісаў помнікі дойлідзтва, археалёгіі, этнаграфіі, побыт беларускіх сялянаў.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Тапографы
Шаміль Бекцінееў

**Шаміль Іршатавіч Бекцінееў** (нарадзіўся 31 жніўня 1947 году, Патсдам) — беларускі археоляг і нумізмат. Кандыдат гістарычных навук (1990).

## Біяграфія
У 1977 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. З 1970 году працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Выказаў гіпотэзу пра існаваньне на тэрыторыі полацка-віцебскага Падзьвіньня ў 2-й палове XIII — канцы XIV стагодзьдзя рэгіянальнай грашова-вагавай сыстэмы як прататыпу агульнадзяржаўнай грашовай сыстэмы ў Вялікім Княстве Літоўскім у канцы XIV — сярэдзіне XV стагодзьдзя. Склаў каталёг гірак-разнавагаў, знойдзеных на Беларусі, вызначыў іх ролю ў вывучэньні грашовага абарачэньня. Дасьледуе пэрыяд абарачэньня праскага гроша ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 31 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Патсдаме
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія нумізматы
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Васіль Булкін

**Васі́ль Алякса́ндравіч Бу́лкін** (9 ліпеня 1945, Пецярбург — 23 ліпеня 2017) — расейскі археоляг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1973).

## Біяграфія
У 1970 годзе скончыў Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. З 1982 году дацэнт Катэдры археалёгіі Санкт-Пецярбурскага ўнівэрсытэту. Вывучае пытаньні разьвіцьця Падзьвіньня і Верхняга Падняпроўя ў этна-культурных працэсах Усходняй Эўропы ў 1-м — пачатку 2-га тысячагодзьдзя н. э. Дасьледаваў уплыў прыродных фактараў на разьвіцьцё старажытнага Менску.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Расейскія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Юзэф Вольф

**Ю́зэф Во́льф** — польскі гісторык. Сябра-карэспандэнт Польскай АН у Кракаве.

Нарадзіўся ў Пецярбургу. Скончыў Ляйпцыскі ўнівэрсытэт. Вывучаў архіўныя зьвесткі, прывілеі, хронікі, летапісы. Аўтар працаў па генэалёгіі «Сэнатары і саноўнікі Вялікага Княства Літоўскага 1386—1795» (1885) «Род Гедыміна» (1886), «Князі літоўска-рускія з канца XIV ст.» (1895). Памёр у 1900.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Валянтына Вяргей

**Валянты́на Сярге́еўна Вярге́й** (28 верасьня 1946, места Петрыкаў, Гомельская вобласьць) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1984).

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1968). На працягу двух рокаў працавала ў ім, потым у Гарадзенскім пэдагагічным інстытуце, а з 1978 у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Асноўны кірунак навуковай дзейнасьці — гістарыяграфія археалёгіі Беларусі і гісторыя насельніцтва Беларускага Палесься ў жалезным веку.

Выявіла і абсьледавала каля 100 археалягічных помнікаў на Беларускім Палесьсі, брала ўдзел у напісаньні кнігі «Беларуская археалёгія» (1987), зьяўляецца аўтарам кнігі «Археалягічная навука ў БССР, 1919—1941 гг.» (1992). Дасьледавала некаторыя пытаньні гісторыі Менску.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаве
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Францішак Вярэнька

**Франці́шак Леапо́льдавіч Вярэ́нька** (15 сакавіка 1862, маёнтак Пуцілкавічы, цяпер Вушацкі раён Віцебскай вобласьці — 4 сакавіка 1892) — беларускі краязнавец і археоляг.

У 1881 скончыў Менскую гімназію, у 1887 — Варшаўскі ўнівэрсыітэт. У 1886 за навуковую працу па народнай мэдыцыне ўзнагароджаны Залатым мэдалём.

У ваколіцах вёсцы Пуцілкавічы выявіў 9 гарадзішчаў жалезнага веку і каля 50 курганавых групаў раньне-фэадальнага часу, раскапаў 36 курганоў. Рукапісы працаў «Курганы ў Пуцілкавічах (1887—1892)», «Курганы і два дагістарычныя пасяленьні ў Пуцілкавічах», археальгічныя мапы і частка рэчаў раскопак зьберагаюцца ў Кракаўскім археалягічным музэі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1862 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўшацкім раёне
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 4 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1892 годзе
Георгі Галенчанка

**Гео́ргі Я́каўлевіч Гале́нчанка** (28 лютага 1937, Петразаводзк, РСФСР, СССР — 9 сакавіка 2026, Менск, Беларусь) — беларускі гісторык, кнігазнавец. Кандыдат гістарычных навук (1965). Мае вучня Аляксандра Грушу.

## Біяграфія
У 1960 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. У 1960—1962 гадох працаваў бібліятэкарам у Дзяржаўнай бібліятэцы БССР. У 1965 годзе скончыў асьпірантуру Маскоўскага дзяржаўнага гістарычна-архіўнага інстытуту.

У 1991—2005 гадох працаваў загаднікам аддзелу Інстытуту гісторыі НАН Беларусі. Да жніўня 2020 году быў галоўным навуковыв супрацоўнікам аддзелу гісторыі Беларусі сярэдніх вякоў і пачатку новага часу.

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледуе гісторыю беларускага кнігадрукаваньня XVI—XVIII стагодзьдзі У 1984 годзе ў Інстытуце манускрыптаў Нацыянальнай бібліятэкі Ўкраіны імя В. Вернадзкага (Кіеў) адкрыў зборнік архітэктурных рысункаў XVI—XVII ст., датычных Беларусі. Даводзіў, што большая частка арыгінальных рысункаў у ім выканана Янам Бэрнардоні. Разам з Тамарай Габрусь увёў у навуковы ўжытак і атрыбутаваў першыя на тэрыторыі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы архітэктурна-праектныя рысункі XVI ст. зь Нясьвіжа.

Складальнік факсымільнага выданьня «Біблія» Францішка Скарыны ў 3 тамах (1990—1991). Важнае значэньне ў гістарыяграфіі скарыназнаўства маюць яго дасьледаваньні, прысьвечаныя астранамічным і храналягічным аспэктам «Малой падарожнай кніжкі» Францішка Скарыны. Адзін з аўтараў навукова-папулярнай кнігі «Францыск Скарына», выдадзенай ЮНЭСКА у Парыжы на францускай і ангельскай мовах (1979 і 1980 гады). Складальнік разьдзелу «Старадрукаваныя кірылічныя выданьні XVI—XVIII ст.» у зводным каталёгу «Кніга Беларусі. 1517—1917 гг.» (1986). Аўтар кніг «Францыск Скарына — беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар» (1993), «Ідэйныя і культурныя сувязі ўсходнеславянскіх народаў у XVI — сярэдзіне XVII ст.» (1989). Напісаў шэраг артыкулаў для Энцыклапедыі гісторыі Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Галенчанка Г. Я. «Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі»

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петразаводзку
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія кнігазнаўцы
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
Уладзімер Галубовіч

**Уладзімер Галубовіч** (20 чэрвеня 1908, места Кацярынадар — 7 красавіка 1962) — польскі археоляг.

У 1932 скончыў Віленскі ўнівэрсытэт, працаваў у яго археалягічным музэі, а з 1944 навуковым супрацоўнікам Інстытуту гісторыі АН Беларусі. У 1946—1962 прафэсар Торунскага і Ўроцлаўскага ўнівэрсытэтаў, кіраўнік Уроцлаўскага аддзяленьня Інстытуту археалёгіі Польскай АН. У 1935—1939 сумесна з жонкай Г. Цэгак-Галубовіч праводзіў раскопкі ў Глыбоцкім, Мёрскім, Пастаўскім, Наваградзкім, Лідзкім і іншых раёнах, склаў археалягічныя мапы гэты тэрыторыяў. Дасьледаваў старажытныя Вільню, Менск, апрацоўваў матэрыялы раскопак Горадні, вывучаў ганчарную вытворчасьць у Заходняй Беларусі. Дасьледаваў помнікі ў Заходняй Польшчы і Нямеччыне. Займаўся этнаграфіяй і тапанімікай.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Польскія археолягі
Міхал Гаўсман

**Міхал Антонавіч Гаўсман** (1817—1889) — беларускі гісторык, краязнавец, археоляг.

Скончыў Мазырскую гімназію ў 1834. Працаваў сакратаром канцылярыі Менскага дваранскага губэрнскага сходу. За ўдзел у рэвалюцыйнай арганізацыі ў 1863 высланы ў Валагодзкую губэрню. 3 2-й паловы 1870-х жыў у Менску. У газэце «Минские губернские ведомости» друкаваў краязнаўчыя артыкулы пра беларускія месты. У 1857 сумесна з Уладыславам Сыракомлем выдаў нарыс «Менск».

Зьбіраў матэрыялы па археалёгіі, прадметы побыту беларусаў, творы мастацтва. У адным са сваіх будынкаў у Менску арганізаваў хатні музэй. Дапамагаў яму ў зборах бацька Янкі Лучыны — Люцыян Неслухоўскі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1817 годзе
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі ў 1889 годзе
Зыгмунт Глёгэр

**Зыгмунт Ґлёґэр** (; 3 лістапада 1845, места Каменка Падляская — 15 жніўня 1910) — польскі археоляг, этнограф, гісторык і фальклярыст.

У 1867 скончыў Варшаўскі ўнівэрсытэт. Арганізатар і першы старшыня краязнаўчага таварыства ў Варшаве. Пісаў пра побыт, вераваньні і абрады беларускага народу. Апублікаваў шмат матэрыялаў пра беларускую драўляную архітэктуру. 3 1870 жыў ў Яжэве (Польшча), сабраў вялікую музэйную калекцыю археаграфічных, этнаграфічных матэрыялаў, багатую бібліятэку і збраёўню. У яго прыватным музэі захоўваліся некаторыя матэрыялы зь Меншчыны. Сабраныя матэрыялы выкарыстаў у «Старапольскай энцыкляпедыі» (т. 1—4, 1900—1903, 4-е выд. 1978).

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Польскія этнографы
Катэгорыя:Польскія археолягі
Катэгорыя:Польскія фальклярысты
Анатоль Грыцкевіч

**Анато́ль Пятро́віч Грыцке́віч** (31 студзеня 1929, Менск — 20 студзеня 2015) — беларускі гісторык. Чалец-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі навук Эўразіі (1996), доктар гістарычных навук (1986), прафэсар (1987). Брат Валянціна Грыцкевіча.

## Біяграфія
У 1950 годзе скончыў Менскі мэдычны інстытут. У 1955 годзе — Менскі пэдагагічны інстытут замежных моваў, у 1958 годзе — Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў лекарам. 3 1959 году — у інстытуце гісторыі АН Беларусі, з 1975 загаднік катэдры Менскага інстытуту культуры (з 1993 году — Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту культуры), адначасна ў 1996—2000 гадох дырэктар Беларускага інстытуту Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы.

У 2009 годзе ачоліў грамадзкі арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы». У звароце арганізацыйнага камітэту паведамлялася, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі.

Дасьледаваў гісторыю Беларусі пэрыяду фэадалізму, прыватнаўласьніцкія месты, гістарыяграфію. Вывучаў рэлігійныя праблемы ў Вялікім Княстве Літоўскім, становішча праваслаўнай царквы, уніяцтва. Таксама дасьледаваў гісторыю Беларусі часоў барацьбы за незалежнасьць, Слуцкі збройны чын, беларуска-летувіскія адносіны. Быў сябрам Кансэрватыўна-хрысьціянскай партыі — БНФ.

## Працы
У 1963 годзе напісаў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Сацыяльна-эканамічнае разьвіцьцё прыватнаўласьніцкага гораду Беларусі ў XVI—XVIII стст.». У манаграфіях «Частновладельческие города Белоруссии в ХVI—ХVIII вв.» (1975), «Социальная борьба горожан Белоруссии в ХVI—ХVIII вв.» (1979) вызначыў колькасьць прыватнаўласьніцкіх местаў, іхнія тыпы, узровень эканамічнага разьвіцьця, сыстэму кіраваньня, іхнюю ролю як вайсковай апоры, грунтоўна прааналізваў Магдэбурскае права. У 1984 годзе напісаў доктарскую дысэртацыю на тэму Сацыяльна-эканамічнае разьвіцьцё прыватнаўласьніцкіх гарадоў Беларусі ў XVI—XVIII стагодзьдзях.

Аўтар публікацыяў па гісторыі шляхецкага стану, генэалёгіі шляхты і выбранцаў.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  27 чэрвеня 2003.
*  — 3 верасьня.
*  — 31 жніўня.
* 
* 
* 
* 
*  — травень 2010.
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Анатоль Грыцкевіч. Слуцкае паўстанне. На крутым павароце гісторыі
* Біяграфія Анатоля Грыцкевіча

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Міхась Гурын

**Міха́сь Фё́даравіч Гу́рын** (8 лістапада 1941, вёска Радунь Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці) — беларускі археоляг, гісторык. Доктар гістарычных навук (1991).

У 1971 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце. 3 1976 у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Чалец Міжнароднага камітэту па вывучэньні старажытнай мэталюргіі.

Асноўныя працы Міхала Гурына прысьвечаныя гісторыі вытворчасьці жалеза і яго апрацоўкі на Беларусі. Дасьледаваў структуру крычнага жалеза, працэс крыцаўтварэньня, прасачыў разьвіцьцё кавальскай тэхналёгіі зь сярэдзіны 1-га тысячагодзьдзя да н. э. і да нашых дзён. Браў удзел у раскопках Менскага Замчышча. У 1962—1964 удзельнічаў у разьмінаваньні боепрыпасаў часоў Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Беларусі і Ўкраіны.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карэліцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Уладзіслаў Даркевіч

**Уладзіслаў Пятровіч Даркевіч** (нарадзіўся 1 верасьня 1934 году, Віцебск) — беларускі археоляґ, гісторык. Доктар гістарычных навук (1978).

## Біяграфія
У 1958 годзе скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. З 1959 году працуе ў Інстытуце археалёґіі АН СССР. Вывучае гісторыю і культуру сярэднявечча, міжнародныя сувязі Старажытнай Русі, старажытныя месты. Сакратар Нацыянальнага камітэту па падрыхтоўцы міжнароднай энцыкляпэдыі «Раньняя гісторыя Эўропы».

Дасьледаваў творы заходняга мастацкага рамяства XII—XIII стст., выяўленыя на Беларусі: бронзавы вадалей (Горадня), касьцяное наверша ў выглядзе галавы льва, якая заглынае чалавека (Ваўкавыск), лыжачка для прычасьця з выявай сьвятога (Менск), шахматныя фігуркі (Горадня, Ваўкавыск). Вывучаў шляхі зьяўленьня на Русі арабскіх манэтаў.

## Працы
* Арганаўты Сярэднявечча. — Масква: «Наука», 1976. — 200 с. Перавыданьне выдавецтва «Книжный дом „Университет“», 2005. .
* Народная культура средневековья. Светская праздничная жизнь в искусстве IX—XVI вв. — М.: «Навука», 1988. — 344 с. .

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Дзьмітры Даўгяла

**Дзьмітры Іванавіч Даўгяла** ( , вёска Казьяны Гарадоцкага павету Віцебскай губэрні, цяпер Шумілінскі раён Віцебскай вобласьці — красавік 1942, Казахстан; Крыптанімы: *Д. Д.*, *Дм. Д.*) — беларускі археограф і гісторык.

## Жыцьцяпіс
У 1894 скончыў Пецярбурскую духоўную акадэмію. Працаваў у Віцебскім і Віленскім цэнтральных архівах старажытных актаў. У 1906 рэдагаваў газэту «Белая Русь». Чалец, а з 1913 старшыня Віленскай археаграфічнай камісіі, рэдактар «Записок Северо-Западного отдела Русского географического общества». У 1915 пераехаў у Магілёў, дзе працаваў у архіве. У сьнежні 1917 году ўдзельнічаў у Першым Ўсебеларускім кангрэсе. З 1921 загадчык Магілёўскага губэрнскага архіву. 3 1925 супрацоўнічаў у Інбелкульце. У 1929 узначальваў бібліятэку Акадэміі навук Беларусі, а з 1937 навуковы супрацоўнік акадэмічнага Інстытуту гісторыі АН Беларусі.

3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Зьмітра Даўгялы прадугледжвалася «спальваць». 10 сьнежня 1937 арыштаваны і згодна з пастановай пазасудовых органаў 11 верасьня 1939 высланы ў Казахстан тэрмінам на 5 рокаў. Паводле неўдакладненых зьвестак памёр там у красавіку 1942. Рэабілітаваны пасьмяротна 9 чэрвеня 1964.

## Творчасьць
Аўтар працаў па гісторыі беларускіх местаў. Складальнік і рэдактар «Гістарычна-юрыдычных матэрыялаў...» (т. 27 — 32, 1899—1906), браў удзел у выданьні Актаў Віленскай археаграфічнай камісіі (т. 32-37, 1907—1912), рэдактар і складальнік «Беларускага архіву» (т. 1 — 3, 1927—1930) падрыхтаваў «Матэрыялы да гісторыі мануфактуры Беларусі ў часы распаду фэадалізму» (т. 1 — 2, 1934—1935), адзін са складальнікаў «Гісторыі Беларусі ў дакумэнтах і матэрыялах» (т.1, 1936). Першы дасьледаваў гісторыю і гістарычную тапаграфію полацкіх, Барысаўскага, Сьвіслацкага і Аршанскага замкаў. Аўтар працаў па гісторыі местаў і мястэчак Беларусі. Сярод якіх магчыма адзначыць:
* Радошковичи, заштатный город Виленской губэрнии. Вильна, 1907;
* 
* З гісторыі беларускага пісьменства XVII ст. Мн., 1927;
* Літоўская Мэтрыка і яе каштоўнасьць для вывучэньня мінуўшчыны Беларусі. Рыга, 1933;
* Дакументы да гісторыі музэю Г.Х. Татура ў Менску. //Запіскі адзелу гуманітарных навук.Працы клясы гісторыі. — Менск, 1929. — Кн.8. — с.549-560.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
*  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шумілінскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археографы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Калекцыянаваньне

**Калекцыянава́ньне** — зьбіральніцтва нечага (звычайна аднатыпных прадметаў). Найчасьцей мае аматарскую форму як хобі. Тэмаю зьбіральніцтва могуць быць прадметы культуры і гісторыі (кнігі, мапы, манэты, паштовыя маркі) і прыроды (мінэралы, насякомыя, расьліны). Калекцыянаваньне можа пачынацца ў дзяцінстве, цяпер найчасьцей пад уплывам рэклямы.

## Асноўныя назвы
* Манэты, грашовыя знакі, каштоўныя паперы:
** Баністыка (папяровыя грашовыя знакі)
** Нумізматыка (манэты)
** Экзанумія (знакі, што не зьяўляюцца грашыма)
** Нотафілія (папяровыя грашовыя адзнакі)
** Скрыпафілія (каштоўныя паперы, што згубілі вартасьць)
* Друкаваная і паштовая прадукцыя:
** Бібліяфілія, бібліяфільства — зьбіраньне кніг, бібліятэка
** Філятэлія (паштовыя маркі)
*** Штэмпелезнаўства (паштовае гашэньне)
*** Мэталастэмпіка (маркі, надрукаваныя мэталаграфіяй)
*** Эрынафілія (непаштовыя маркі)
*** Сыгілятыя (паштовыя капэрты)
*** Філякартыя (паштоўкі)
*** Максымафілія (картмаксымумы)
** Філятаймія (кішэнныя каляндарыкі)
** Філюмэнія (этыкеткі з запалак)
** Пэрыдрамафілія (квіткі на транспарт)
** Кафракартыя (турыстычныя налепкі)
* Мастацтва:
** Калекцыянаваньне мастацкіх твораў
** Калекцыянаваньне жывапісу
** Зьбіраньне фігурак
** Філяфанія (аўдыёзапісы)
* Вайсковая тэматыка:
** Сыгнуманыстыка (нашыўкі і шаўроны)
** Мілітарыя — зьбіраньне вайсковых прадметаў
** Уніформалёгія ці мундыразнаўства — зьбіраньне ўніформы і мундыраў.
** Фалерыстыка (ардэны, мэдалі, значыкі)
** Філябутаністыка (гузікі)
* Філялідыя (рэчы ад пакаваньня тавараў — коркі, крышкі, этыкеткі):
** Бірафілія (піўныя прылады: этыкеткі, коркі, бірдэкелі, посуд, рэцепты)
** Калекцыянаваньне бляшанак з-пад напояў і інш.
** Калекцыянаваньне коркаў
** Філюмэнія (запалкавыя этыкеткі)
** Фрамалягія (этыкеткі ад сыру)
** Ксырафілія (ксэрафілія) (пакаваньне ад ляза для галеньня)
** Гумафілія (абгорткі і малюнкі ад жуйкі)
** Гелятафілія (абгорткі ад марозіва)
** Вітафілія (папяровыя колцы, што насоўваюцца на сыгары, папяросы і цыгарэты)
Уладзімер Дзянісаў

**Уладзімер Мікалаевіч Дзянісаў** ( 21 красавіка 1955 году, Менск) — беларускі краязнавец, гісторык культуры.

## Біяграфія
У 1980 скончыў Менскі інстытут культуры. Працаваў у Рэспубліканскім навукова-мэтадычным цэнтры Міністэрства культуры, у Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце, з 1995 працуе ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі. Дасьледуе гісторыю архітэктуры, культурнае і мастацкае жыцьцё Менску XVI — пачатку XX стагодзьдзяў.

Аўтар гістарычна-архіўных дасьледаваньняў, якія сталі падставай для правядзеньня рэстаўрацыйных працаў на шматлікіх помніках архітэктуры Менску. Увёў у навуковы ўжытак невядомыя крыніцы па гісторыі архітэктуры і культуры места. Удакладніў тапаграфію тэатральных будынкаў Менску XIX ст., атрыбутаваў рукапіс кнігі Міхала Гаўсмана па гісторыі Менску, які захоўваецца ў «Пушкінскім доме» ў Санкт-Пецярбургу, дасьледаваў памятныя мясьціны, зьвязаныя з жыцьцём Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча, Станіслава Манюшкі, Вялеція Ваньковіча і іншых.

Аўтар кніжак: «Плошча Свабоды ў Менску» (1985), «Касьцёл Сьвятога Сымона і Сьвятой Алены» (1996). 3 1992 старшыня Менскага краязнаўчага таварыства, з 1995 намесьнік старшыні Менскай мескай рады Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры.

Узнагароджаны мэдалём Францішка Скарыны (2018).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Мітрафан Доўнар-Запольскі

**Мітрафа́н Ві́ктаравіч До́ўнар-Запо́льскі** (14 чэрвеня 1867, места Рэчыца — 30 верасьня 1934, Масква) — беларускі гісторык, этнограф, фальклярыст і літаратуразнаўца, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай гістарыяграфіі. Доктар гістарычных навук (1905), прафэсар (1902). Правадзейны сябра Інбелкульту.

## Жыцьцяпіс
У 1894 скончыў Кіеўскі ўнівэрсытэт. Служыў у Маскоўскім архіве Міністэрства юстыцыі. Працаваў у Маскоўскім і Кіеўскім унівэрсытэтах. Супрацоўнічаў у газэтах «Белорусское слово», «Белорусское эхо», «Вольная Беларусь», быў чальцом камісіі БНР па арганізацыі Беларускага ўнівэрсытэту. Выкладаў у ВНУ Харкава і Баку. 3 1 кастрычніка 1925 і да 1 верасьня 1926 працаваў загаднікам катэдры гісторыі Беларусі ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце. 3 восені 1926 у Маскве.

Не пазьбег завуаляванай формы рэпрэсіяў: выбраньне акадэміка АН СССР было заблякаванае, рукапіс кнігі «Гісторыя Беларусі» асуджаны як ідэйна-заганны, было паскоранае выйсьце на пэнсію. Перад сьмерцю працаваў у Навукова-дасьледчым інстытуце пушніна-футравай гаспадаркі Наркамату зьнешняга гандлю СССР.

Напісаў грунтоўныя працы па гісторыі Беларусі: «Беларускае мінулае» (1888), «Нарысы па гісторыі Беларусі (ад пачатку сьмерці Уладзімера Манамаха)», навукова-публіцыстычны нарыс «Асновы дзяржаўнасьці Беларусі». У 1926 завяршыў абагульненую працу «Гісторыя Беларусі», выдадзеную толькі ў 1994. На працягу 1880—1890 зрабіў вялікі ўнёсак у разьвіцьцё беларускай этнаграфічна-фальклярыстычнай навукі: зьбіраў і выдаваў фальклёр, вывучаў і апісваў сямейны побыт, сямейнае звычаёвае права, вясельныя абрады, распрацоўваў праграмы этнаграфічнага вывучэньня Беларусі. Аўтар манаграфічных дасьледаваньняў «В. М. Цяпінскі, перакладнік Эвангельля на беларускую мову». Выдаў Баркулабаўскі летапіс. Пісаў пра старажытныя беларускія архівы па-за межамі Беларусі.

## Савецкае замоўчваньне
3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Мітрафана Доўнара-Запольскага прадугледжвалася «спальваць».

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  
* 
* Doŭnar-Zapolski, Mitrafan // 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Васіль Дружчыц

**Васі́ль Дані́лавіч Дру́жчыц** (8 лютага 1886, вёска Блудзень Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні, цяпер вёска Першамайская Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці — 20 сьнежня 1937, Менск) — беларускі гісторык, прафэсар (1927).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Жыровіцкую духоўную вучэльню (1901), Літоўскую духоўную сэмінарыю ў Вільні (1907), Юр’еўскі ўнівэрсытэт (места Тарту, 1911).

У 1911—1922 выкладаў гісторыю ў Вільні, Шаўлях, Рэчыцы, Бабруйску. З 1922 выкладчык, з 1927 — прафэсар катэдры гісторыі Беларусі БДУ. Працаваў у Інбелкульце, Інстытуце гісторыі АН Беларусі, быў прафэсарам катэдры гісторыі народаў СССР Літаратурнага інстытуту імя Герцэна ў Маскве.

Дасьледаваў беларускае сярэднявечча, магдэбурскае права ў беларускіх местах, гісторыю кнігадрукаваньня.

Арыштаваны 14 студзеня 1937, расстраляны 20 сьнежня 1937 у Менску. Рэабілітаваны 5 ліпеня 1958.

## Навуковая спадчына
* Палажэньне Літоўска-Беларускай дзяржавы пасьля Люблінскай уніі. // Працы БДУ ў Менску. — 1923. — №6-7. — с. 216—252.
* Места Вільня ў першай палове XVI сталецьця. // Чатырохстолецьце беларускага друку, 1525—1925. — Менск: Інстытут Беларускай культуры, 1926. — с. 114—131.
* Места Менск у канцы XV і пачатку XVI ст. // Працы БДУ ў Менску. — 1926. — №12. — с. 1—22.
* Беларускія месты ў гістарычнай літаратуры // Гістарычна- археалёгічны зборнік. — 1927 — №1. — с. 249—276.
* Да пытаньня аб мове Літоўскага Статуту // Гістарычна-археалёгічны зборнік. — 1927 — №1. — с. 347—353.
* Войты і іх улада ў беларускіх гаспадарскіх местах з магдэбурскім правам // Запіскі Аддзелу гуманітарных навук Інстытута Беларускае культуры. Кн. 3: Працы клясы гісторыі. Том 2. Менск, 1928. — с. 241—298.
* Магістрат у беларускіх местах з майдэборскім правам у XV—XVII сталецьцях // Запіскі Аддзелу гуманітарных навук Інстытута Беларускае культуры. Кн.8 Працы клясы гісторыі. Том 3. Менск, 1929. — с. 377—458.
* Перавыдадзены ў выданьні часопіс «ARCHE Пачатак». — 2009. — №7. Гістарыяграфія 1920-х: Сярэднявечча і раньнемадэрны час.
------------------
* Казімір Лышчынскі — беларускі бязбожнік XVII веку // Полымя. — 1927. — №2. — с. 156—162.
* Краязнаўства ў гістарычнай галіне // Наш край. — 1927. — №12. — с. 7—10.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дзярновіч А. Гістарыграфія эпохі НЭПУ. // «ARCHE-Пачатак». — 2009. — №7. Гістарыяграфія 1920-х: Сярэднявечча і раньнемадэрны час. — с.11,20,26
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім павеце (Гарадзенская губэрня)
Уладзімер Завітневіч

**Уладзі́мер Зяно́навіч Завітне́віч** (14 красавіка 1853, вёска Ліцьвяны, цяпер Узьдзенскі раён Менскай вобласьці — сакавік 1927) — беларускі археоляг і гісторык. Доктар царкоўнай гісторыі (1897), прафэсар (1904).

У 1875 скончыў Менскую духоўную сэмінарыю, а ў 1878 Пецярбурскую духоўную акадэмію. Працаваў настаўнікам у Варшаве і Кіеўскай духоўнай акадэміі. Вывучаў старажытнарускую гісторыю. У 1885—1892 дасьледаваў каля 700 пахаваньняў дрыгавічоў у 82 курганавых могільніках. Дасьледаваў археалягічныя помнікі ў в. Чэрнікаўшчына на Койданаўшчыне. Вызначыў межы рассяленьня дрыгавічоў. Яго высновы выкарыстоўвалі ў сваіх працах А. Грушэўскі, Я. Карскі, А. Спіцын і іншыя гісторыю і археолягі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Выпускнікі Менскай духоўнай сэмінарыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Шчакавіцкіх могілках
Катэгорыя:Выкладчыкі Кіеўскай духоўнай акадэміі
Катэгорыя:Дактары навук Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Публіцысты Расейскай імпэрыі
Эдуард Загарульскі

**Эдуа́рд Міха́йлавіч Загару́льскі** (18 сьнежня 1928, места Тула) — беларускі археоляґ, гісторык. Доктар гістарычных навук (1984), прафэсар (1985).

У 1953 скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў у Інстытуце гісторыі АН Беларусі. З 1962 — у Беларускім дзяржаўным ўнівэрсытэце (у 1986—1991 дэкан гістарычнага факультэту).

Дасьледаваў старажытныя беларускія месты, курганавыя могільнікі і замкі сярэднявечча. У час раскопак Менску (1958—1961) вызначыў агульнае плянаваньне места XI—XII стст., дасьледаваў яго абарончыя ўмацаваньні і забудову, зрабіў рэканструкцыю ўсходняй часткі Замчышча. Дасьледаваў археалягічныя помнікі ў Койданаве і в. Навасады на Койданаўшчыне.

Аўтар кніжак «Старажытны Менск» (1963), «Археалёгія Беларусі» (1965), «Старажытная гісторыя Беларусі (да IX ст.)» (1977), «Узьнікненьне Менску» (1982), «Заходняя Русь» (1997), адзін з аўтараў «Гісторыі Бедарускай ССР» у 2 тамах (т. 1, 1961), у 5 тамах (т. 1, 1972), падручнікаў «Гістарычнае краязнаўства Беларусі» (1980) і «Гісторыя БССР» (1989).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Туле
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук