open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ляцкае (вадасховішча)

**Ля́цкае**, *Белаве́ская пу́шча*, *Камяне́цкае*, *Перавало́цкае* — вадасховішча на тэрыторыі Белавескай пушчы, у Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Знаходзіцца за 12 км ад вусьця ракі Перавалокі, за 25 км на поўдзень ад Каменцу, ля вёскі Ляцкія.

## Выкарыстаньне
Вадасховішча створанае ў 1964 року паводле праекту Белгіправодгасу дзеля патрэбаў нацыянальнага парку Белавеская пушча. Знаходзіцца каля вёскі Ляцкія Камянецкага раёну на рацэ Перавалоцы. Рэчышчавае вадасховішча сэзоннага рэгуляваньня. Месца гнездаваньня дзікіх птушак, вядзецца таксама гадоўля рыбы.

## Марфалёгія
Плошча воднай паверхні — 3,3 км², даўжыня — 3,5 км, шырыня: максымальная — 1,5 км, сярэдняя — 0,96 км. Сярэдняя глыбіня — 0,7 мэтра. Аб’ём поўны — 2,1 млн м³. Розьніца адзнак нармальнага падпорнага ўзроўню (НПУ) і ўзроўню мінімальнага аб’ёму (УМА) — 0,4 мэтра. Рэчышча вадасховішча пакрытае торфам.

Характарыстыкі вадазбору ў створы грэблі (на адлегласьці 12 км ад рэчышча ракі): плошча 51 км², вадазбор вельмі забалочаны, рэльеф раўнінны, большая частка пакрытая лясамі.

Гідравузел уключае земляную плаціну даўжынёй 1870 мэтраў, максымальнай вышынёй 2,95 мэтра, шырынёй па грэбні 6 мэтраў, з жалезабэтоннымі вадаскідамі і двума вадавыпускамі

## Гідралягічныя характарыстыкі
Сярэдні гадавы сьцёк за шматгадовы пэрыяд 6,6 млн м³, у тым ліку ў разводзьдзі (з красавіка да траўня) 3,3 млн м³. Сілкаваньне ракі — зьмяшанае, зь перавагай сьнегавога.

## Іхтыяфаўна
Іхтыяфаўна вадаёму даволі багатая, там жывуць шчупак, лін, карась,  джгір, карп, язь, акунь.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Басэйн Заходняга Бугу
Катэгорыя:Вадасховішчы Камянецкага раёну
Катэгорыя:Белавеская пушча
Іванічы

**Іванічы** () — мястэчка ў Валынскай вобласьці Ўкраіны. Цэнтар Іванічаўскага раёну.

## Гісторыя
Першыя пісьмовыя згадкі пра паселішча адносяцца да 1545 году. У той час гэта была вёска ў Вялікім княстве Літоўскім. Пасьля Люблінскай уніі 1569 году Іванычы ўвайшлі ў склад Польшчы.

Згодна з рэестрам 1629 году, у той час у вёсцы знаходзілася 68 дамоў. Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Іванычы ўвайшлі ў склад Расейскай імпэрыі.

У 1899 годзе у вёсцы была адкрыта першая царкоўна-парафіяльная школа, якую ў 1911 годзе наведвалі 36 вучняў. Падчас Першай сусьветнай вайны Іванычы былі захопленыя аўстра-вугорскія войскамі, якія знаходзіліся там да канца 1918 году. У пачатку 1919 году Іванычы зноў аказваюцца пад уладай Польшчы.

Апошнія прыватныя ўладальнікі Іванычаў - шляхціцы Верацкія. Апошні граф А.С. Верацкі (1857-1922 гг.) быў нашчадкам рыцараў-крыжакоў, да пачатку 1919 году сам вёў адміністрацыйнае кіраваньне вёскай.

20 верасьня 1939 году вёска, як і ўся Заходняя Украіна, уваходзіць у склад СССР. У 1940 годзе у Іванычах пачаў працаваць сельскі савет народных дэпутатаў працоўных. У час Другой сусьветнай вайны з 22 чэрвеня 1941 году па 20 ліпеня 1944 году Іванычы знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй.

У пасьляваенны час у раёне моцна вырасла мясцовая прамысловасьць і сельская гаспадарка. 10 сакавіка 1945 году тут пачалося выданьне раённай газэты. У студзені 1989 году колькасьць насельніцтва складала 7031 чалавек. У траўні 1995 году Кабінэт міністраў Украіны зацьвердзіў рашэньне аб прыватызацыі мясцовых райсельгастэхнікі, райсельгасхіміі і камбікормавага заводу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Валынскай вобласьці
Аколіца Лісьцьвін

**Аколіца Лісьцьвін** (з 1925 году — *Мархле́ўск*) — вёска ў Беларусі, уваходзіць у склад Паселіцкага пассавету Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2004 год — 53 чалавекі. Знаходзіцца за 6 км на паўднёвы ўсход ад места і чыгуначнай станцыі Хвойнікаў, каля аўтамабільнай дарогі Хвойнікі — Брагін.

## Гісторыя

Паводле зьвестак заснавальніка і першага дырэктара Хойніцкага раённага краязнаўчага музэя Аляксандра Максімавіча Зелянкоўскага, у 1874 годзе побач зь вёскай Лісьцьвін на землях аднаіменнага фальварку графа Ракіцкага аселі і заснавалі сядзібы сем’і Міхала Шацілы і Фелікса Цішкевіча. Пазьней тут жа пасяліўся Антон Караткевіч. Гэтак узьнікла аколіца Лісьцьвін. У мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла за 1876 год згаданая таксама сям’я Куліцкіх, якая жыла ў засьценку Лісьцьвін. На 1909 год у аколіцы Лісьцьвін Мікуліцкай воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні было ўжо 42 двары з 210 жыхарамі.

У слоўніку Я. Н. Рапановіча сьцьвярджаецца, нібы да 1925 году паселішча мела назву Лісьцьвінская Слабада. Але і пасьля перайменаваньня, як засьведчылі В. П. Пічукоў і М. І. Старавойтаў ў сувязі з пераходам у тым жа 1925 годзе да васьміпольнага севазвароту, яно называлася аколіцай Мархлеўск, не слабадой. З 1938 году, як і паўсюдна ў Беларусі, аколіца пачала звацца вёскай.

Найбольш актыўная забудова адбывалася ў 1920-я гады. З 8 сьнежня 1926 да 30 сьнежня 1927 году — цэнтр Мархлеўскага сельсавету Хвойніцкага раёну Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 году Гомельскай акругі. Згодна з «Арыентыровачным плянам калектывізацыі польскіх вёсак на Гомельшчыне 1929/1930 году», у Мархлеўску меркавалася арганізаваць машыннае, малочнае і жывёлагадоўчае таварыствы. У 1930 годзе ў Мархлеўску 41 двор, 204 жыхары, 82 % зь якіх складалі каталіцкія альбо «польскія» сем’і. Тады ж арганізаваны калгас імя Юльяна Мархлеўскага, працавала кузьня. 14 жыхароў загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Паводле перапісу 1959 году ў вёсцы 233 жыхары. У складзе калгаса «Сьвітанне» (цэнтр — вёска Паселічы).

## Забудова
Плян складаецца з простай вуліцы, блізкай да мэрыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Паселіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Галаўно

**Галаўно** () — мястэчка ў Валынскай вобласьці Ўкраіны. Уваходзіць у склад Любамльскага раёну.

## Гісторыя
Адносіцца да ліку самых старажытных паселішчаў Валыні. Ва ўрочышчы Калесо захавалася гарадзішча часоў Кіеўскай Русі (IX—XI ст.). Гарадзішча разьмешчана на ўзвышшы сярод багністага лугу. Круглая пляцоўка (дыямэтар 30 мэтраў) зьлёгку павышаецца ў цэнтры і пакрыты пластом попелу таўшчынёй да 50 см. Пад насыпам кальцавога валу (вышыня 1 м) залягаў пласт камянёў, вугалю і абгарэлых бярвеньняў. Тэрыторыя паселішча ўваходзіла тады ў склад Валынскага княства.

У 40-х гадах XIV стагодзьдзя паселішча ўвайшло ў склад Вялікага княства Літоўскага. У асноўным згадваецца ў люстрацыі Любамльскага староства 1564 году. У 1564 годзе там было 15 работных кметаў, якія пражывалі на 12 дварах, 3 баяраў, якія плацілі падатак 8 флёрынаў, 17 агароднікаў, 2 каморнікі, 2 каваля, 2 дзяхцяры, 3 рыбакоў, была карчма і вадзяны млын. Жыхары вёскі мелі павіннасьць араць 6 дзён у год у Любамльском маёнтку, будаваць вялікія лодкі і сплаўляць іх па Прыпяці, прывозіць пяць вазоў дроў да Любамльского замку і касіць сенакос.

У 1618 годзе царква мястэчка згадваецца як Пакроўская. Невядома, калі яна перайшла да уніі, але ўжо ў 1620 годзе, па загаду грэка-каталіцкага біскупу Афанасія, у Любамле праводзіўся царкоўны сабор, дзе прысутнічаў і сьвятар з царквы мястэчка.

Да 60-х гадоў XVIII стагодзьдзя мястэчка было ва ўласнасьці караля. У 1768 годзе кароль аддаў яго разам з усім Любамльскім староствам у валоданьне магнату Браніцкаму. У 1795 годзе пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Заходняя Валынь увайшла ў склад Расеі. Паселішча стала валасным цэнтрам Уладзімер-Валынскага павету Валынскай губэрні. На той час у вёсцы была драўляная царква, але 8 траўня 1820 году адбыўся пажар, і царква цалкам згарэла. Старажылы распавядаюць, што царква, якая згарэла, стаяла ў 100 м на паўночны захад ад цяперашняй.

У 1841 годзе стараньнямі графа Браніцкага была пабудавана новая каменная Траецкая царква і пры ўваходзе каменная званіца, якая прыцягвае сваёй архітэктурай і зьяўляецца помнікам нацыянальнага значэньня.

У сьнежні 1916 году падчас аўстрыйскай акупацыі была ўпершыню адкрыта ўкраінскімі сечавымі стральцамі школа з украінскай мовай. З пачатку 1919 годзе да 1939 году паселішча было пад уладай Польшчы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Валынскай вобласьці
Дубішча (пасёлак гарадзкога тыпу)

**Дубішча** () — мястэчка ў Валынскай вобласьці Ўкраіны. Вёска ў Ражышчанскім раёне.

## Гісторыя
Згадваецца ўпершыню 8 сьнежня 1322 году ў грамаце князя Любарта Гедымінавіча. Падчас Першай сусьветнай вайны з 1915 году сяло знаходзілася пад аўстрыйскай акупацыяй. На пяты дзень Брусілаўскага прарыву 26 траўня (8 чэрвеня) 1916 году правая калёна 125-й дывізіі 39-га корпуса расейскай арміі пасьля баёў перайшла ў наступ на Дубішча.

## Прырода
На паўднёвы ўсход ад мястэчка разьмешчаны лясны заказьнік мясцовага значэньня "Ліскі". Плошча заказьніку 127 га. Ахоўны статус нададзены ў 1995 годзе. Знаходзіцца ў падпарадкаваньні дзяржаўнага прадпрыемства "Ківерцаўскі лясгас". Статус прадстаўлены для захаваньня ляснога масіву з каштоўнымі насаджэньнямі дубу, ясеню, хвоі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Валынскай вобласьці
Дзеснагорск

**Дзеснаго́рск** () — места ў Расеі. Адміністрацыйны цэнтар муніцыпальнага акругі «горад Дзеснагорск» са статусам гарадзкой акругі.

Горад разьмешчаны на правым беразе ракі Дзясна (басэйн Дняпра), за 153 км на ад Смаленску. Заснаваны пры будаўніцтве Смаленскай АЭС.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Брасла (прытока Гаўі)

**Бра́сла** (, ) — рака ў Латвіі, правая прытока Гаўі.

## Геаграфія
Пачынаецца ў балоце Анспуру каля Поціемсу. Працякае па тэрыторыі Лімбаскага, Паргаўйскага і Крымулдзкага краёў, перасякаючы Ідумейскае ўзвышша, Брасласкую даліну, нацыянальны парк Гаўя. Пры магістралі А3 на рацэ створанае Брасласкае вадасховішча.

Найбуйнейшыя прытокі: Набэ (18 км), Югла (20 км; правыя), Іесала (17 км), Енцэліс (8 км), Дывупэ (12 км), Лічупітэ (9 км; левыя). Найбуйнейшыя паселішчы: Страўпэ, Плаціс, Розула.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Зьвесткі пра Браслу на рыбацкай бачыне 

Катэгорыя:Басэйн Гаўі (Латвія)
Катэгорыя:Рэкі Крымулдзкага краю
Катэгорыя:Рэкі Лімбаскага краю
Катэгорыя:Рэкі Паргаўйскага краю
Кардымава

**Кардымава** () — мястэчка ў Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Кардымаўскага раёну.

Разьмешчаны на чыгунцы Смаленск — Масква за 28 км на паўночны ўсход ад Смаленску. Праз пасёлак працякае рака Хмосьць — прыток Дняпра. Упершыню Кардымава згадваецца ў Сьпісе населеных месцаў за 1859 год.

Пасёлак гарадзкога тыпу — з 26 верасьня 1979 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Навадугіно

**Навадугіно́** () — сяло ў Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Навадугінскага раёну.

Разьмешчанае ў паўночна-ўсходняй частцы вобласьці за 205 км ад Смаленску. За 3 км ад вёскі праходзіць аўтадарога Р134 (Старая Смаленская дарога). Ёсьць чыгуначная станцыя на лініі Вязьма — Ржэў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Уладзімер Мацкевіч

* Уладзімер Аляксандравіч Мацкевіч — старшыня Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Беларусі (1995—2000)
* Уладзімер Міхайлавіч Мацкевіч — беларускі футбаліст
* Уладзімер Уладзімеравіч Мацкевіч — беларускі палітоляг, палітык
Мужчынская зборная Вялікабрытаніі па хакеі

**Збо́рная Вялікабрыта́ніі па [[Хакей з шайбай|хаке́і]]** — нацыянальная хакейная дружына Вялікабрытаніі. У рэйтынгу ІІХФ за 2020 год знаходзіцца на 19 месцы, што ёсьць для краіны рэкордам. Кіроўны орган — Фэдэрацыя хакею Вялікабрытаніі; галоўным трэнэрам зьяўляецца спэцыяліст Пітэр Расэл.

## Мінуўшчына
У пачатку XX стагодзьдзя брытанская дружына зьяўлялася сілай на міжнароднай арэне, атрымаўшы перамогу ў розыгрышу першага ў гісторыі чэмпіянату Эўропы па хакеі ў 1910 годзе, а таксама фінішаваўшы на трэцім радку на зімовых Алімпійскіх гульнях 1924 году ў францускім Шамані. У 1936 годзе зборная нават стала алімпійскім чэмпіёнам у 1936 годзе ў Нямеччыны. Тым ня менш, з тых часоў нацыянальная дружына ня мае посьпеху ў гэтым віду спорту. Зборная на дзіва прайшла кваліфікацыю да ўдзелу ў чэмпіянату сьвету 2019 году, у той час як апошнім разам яны былі выступалі на чэмпіянаце сьвету ў 1994 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Фэдэрацыі хакею Вялікабрытаніі.
* Вялікабрытанія на сайце ІІХФ.

Хакей
Вялікабрытанія
Шутаў

**Шу́таў** — прозьвішча.

* Алесь Шутаў (1970—2016) — грамадзкі дзеяч Беларусі, удзельнік блякады чыгуначнага вузла Воршы ў 1991 годзе
* Генадзь Валер’евіч Шутаў (1975—2020) — удзельнік пратэстаў супраць фальсіфікацыяў на прэзыдэнцкіх выбарах 2020 году
* Генадзь Майсеевіч Шутаў (1939—1995) — доктар тэхнічных навук, навуковец у галіне дрэваапрацоўкі
* Генадзь Фёдаравіч Шутаў (1939—2017) — заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі, мастак-акварэліст і графік
* Сяргей Шутаў (1906—1972) — беларускі краязнавец
* Сьцяпан Шутаў (1902—1963) — беларускі ўдзельнік Грамадзянскай вайны ў Расеі і Нямецка-савецкай вайны, двойчы Герой Савецкага Саюзу
Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2021 году (склады)

У гэтым артыкуле знаходзяцца склады, заяўленыя на чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2021 году фэдэрацыямі адпаведных краінаў. Звычайна ў нацыянальных дружынах розная колькасьць гульцоў. На афіцыйныя спаборніцтвы гэтая колькасьць абмяжоўваецца. Кожная дружына павінна складацца зь ня менш як 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў, і пры гэтым не перавышаць колькасьць у 22 палявыя гульцы і 3 брамнікі.

## 
Галоўны трэнэр: Міхаіл Захараў

## 
Галоўны трэнэр: Пітэр Расэл

## 
Галоўны трэнэр: Гайнц Элерс

## 
Галоўны трэнэр: Джэк Капуана

## 
Галоўны трэнэр: Грэг Айрлэнд

## 
Галоўны трэнэр: Юры Міхайліс

## 
Галоўны трэнэр: Жэрар Галян

## 
Галоўны трэнэр: Боб Гартлі

## 
Галоўны трэнэр: Пэтэр Турэсэн

## 
Галоўны трэнэр: Тоні Сёдэргольм

## [[Мужчынская зборная Расеі па хакеі|РАК]]
Галоўны трэнэр: Валеры Брагін

## 
Галоўны трэнэр: Крэйг Рэмзі

## 
Галоўны трэнэр: Юка Яланэн

## 
Галоўны трэнэр: Філіп Пэшан

## 
Галоўны трэнэр: Патрык Фішэр

## 
Галоўны трэнэр: Юган Гарпэнлёў

## Крыніцы

Склады
Брасла

**Бра́сла** — балцкая назва броду. Іншыя значэньні:

## Гідронімы
* Брасла — рака ў Латвіі, прытока Гаўі;
* Брасла — рака ў Латвіі, прытока Дзівай.

## Асобы
* Варыс Брасла ( 1939) — латыскі рэжысэр кіно і тэатру.

## Глядзіце таксама
* Браслаў
* Браса
Угранскі раён

**Угранскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэньне) у Смаленскай вобласьці Расеі.  Адміністрацыйны цэнтар — сяло Угра.

Мяжуе на паўночным усходзе з Цёмкінскім, на поўначы з Вяземскім, на захадзе з Дарагабускім, на паўднёвым захадзе з Ельнянскім раёнамі Смаленскай вобласьці. На поўдні, паўднёвым усходзе і ўсходзе мяжуе зь Юхнаўскім раёнам Калускай вобласьці. Плошча тэрыторыі — 2900 км².

Раён разьмешчаны на Угранскай нізіне. Рэкі: Угра, Ужрэпт, Варона, Раслаўка, Гардота, Сігоса і інш. Шмат балот. Глебы ў раёне дзярнова-слаба-, сярэдне- і моцнападзолістыя. Лясы займаюць 67,5% тэрыторыі, пераважна хваёвыя.

## Вонкавыя спасылкі
Цёмкінскі раён

**Цёмкінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэньне) у Смаленскай вобласьці Расеі.  Адміністрацыйны цэнтар — сяло Цёмкіна.

Мяжуе на поўначы з Гагарынскім, на захадзе з Вяземскім, на паўднёвым захадзе з Угранскім раёнамі Смаленскай вобласьці. На поўдні, паўднёвым усходзе і ўсходзе мяжуе з Калускай вобласьцю, на паўночным усходзе з Маскоўскай вобласьцю. Плошча раёну — 1324,25 км².

Поўнач і паўночны ўсход раёну разьмешчаны на Гжацк-Процьвінскім узвышшы, паўднёвая частка на Ўгранскай нізіне. Глебы ў раёне дзярнова-сярэдне- і моцнападзолістыя. Лясы займаюць 45,4 % тэрыторыі. У 1975 годзе ў раёне на тэрыторыі Цёмкінскага і Фядоткаўскага лясьніцтва быў створаны Цёмкінскі дзяржаўны заказьнік.

Рэкі: Угра, Вора.
Цёмкіна (сяло, Смаленская вобласьць)

**Цёмкіна** () — сяло ў Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Цёмкінскага раёну.

Узьнікла як вартавы пост Рыгора Цёмнага на граніцы паміж Вялікім Княствам Літоўскм і Расеяй. (У «Першым пасланьні Івана Жахлівага Курбскаму» згадваецца ваявода Рыгор Цёмны). У сярэдзіне XIX стагодзьдзя было каля 25 двароў з насельніцтвам 180 чалавек. Да 1917 году ўваходзіла ў склад Юхноўскага павету Смаленскай губэрні, з 1922 году — у складзе Вяземскага павету. У 1929—1963 і з 1972 году цэнтар Цёмкінскага раёну. У 1963—1972 гадах — цэнтар Цёмкінскага сельсавету Гжацкага раёну.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
* Яўген Чканікаў — міністар юстыцыі БССР (1984—1986)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Цёмкіна

Назву **Цёмкіна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Расея]]
* Цёмкіна — сяло, адміністрацыйны цэнтар Цёмкінскага раёну Смаленскай вобласьці 
* Цёмкіна — вёска ў Цёмкінскім раёне Смаленскай вобласьці 
* Цёмкіна — вёска ва Ўладзімерскай вобласьці
* Цёмкіна — пасёлак у Калінінградзкай вобласьці
* Цёмкіна — выселак ва Ўдмуртыі
Станіслаў Гусак

**Станісла́ў Гуса́к** (29 траўня 1949, Курахава, Данецкая вобласьць — 18 траўня 2021) — палітык, эканаміст, аўтар праекту Балта-Чарнаморскага нафтавага калектару.

## Жыцьцяпіс
У 17 гадоў паступіў на энэргетычны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытуту, потым працаваў інжынэрам, майстрам, начальнікам цэху на энэргетычных прадпрыемствах Беларусі.

Напрыканцы 1980-х стаў сябрам Беларускага народнага фронту — першай апазыцыйнай палітычнай арганізацыі ў Беларусі — і адным з заснавальнікаў Аб’яднанай дэмакратычнай партыі — першай зарэгістраванай партыяй Беларусі. Станіслаў распрацаваў стратэгічную ініцыятыву для энэргетычнай бясьпекі Беларусі. Ён прапанаваў стварыць Балта-Чарнаморскі нафтавы калектар, каб была магчымасьць атрымліваць нафту і з Балтыйскага, і з Чорнага мора. Гэта ініцыятыва сур’ёзна прапрацоўвалася ў розных краінах, аднак не рэалізаваная да гэтай пары. Станіслаў прыклаў шмат намаганьняў, каб Беларусь стала незалежнай і дэмакратычнай краінай.

Праект Гусака быў часткай канцэпцыі стварэньня Балта-Чарнаморскай садружнасьці, якую вылучылі Зянон Пазьняк і Вячаслаў Чарнавол. Гэтая садружнасьць магла б аб’яднаць Украіну, Беларусь, Польшчу, Летуву, Латвію і Эстонію — у тым ліку і ў абароне ад палітычнага і эканамічнага ціску з боку Расеі.

У ліпені 1993 году БНФ правёў канфэрэнцыю з удзелам прадстаўнікоў Латвіі, Летувы, Украіны, Польшчы. Прадстаўлены Гусакам праект БЧНК быў ухвалены, і дэпутаты БНФ пазнаёмілі зь ім тагачаснага старшыню Саўміну Беларусі Вячаслава Кебіча.

На выбарах 1994 году сябра Ценевага кабінэту Апазыцыі БНФ у Вярхоўным Савеце 12-га скліканьня Станіслаў Гусак быў у камандзе Зянона Пазьняка. У многіх у памяці засталіся ўражаньні ад прамога этэру з удзелам гэтай каманды прафэсіяналаў — у тым ліку і ад словаў Станіслава Гусака, што «мы пераплочвалі Расеі за адну тону нафты пяць сусьветных коштаў», і ад ягонага тлумачэньня, чаму так адбываецца. І што трэба зрабіць, каб не марнаваць народныя грошы.

Прычынай сьмерці быў інсульт. «Ён здарыўся 3 сакавіка. Бацька быў у коме, а на 25 сакавіка адкрыў вочы і прыйшоў у сябе. Ён змагаўся за жыцьцё, як у 90-я» — напісала ягоная дачка Алена.

## Глядзіце таксама
* Міхайла Байчышын

## Вонкавыя спасылкі
* Стратэг. Памяці Станіслава Гусака, Радыё Свабода, 18-05-2021

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данецкай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Беларускага народнага фронту
Угра

Назву **Угра** маюць:

* Угра — рака ў Смаленскай і Калускай абласьцях Расеі.
* Угра — сяло ў Смаленскай вобласьці Расеі.
Угра (вёска)

**Угра́** () — сяло ў Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Угранскага раёну.

Разьмешчана на рацэ Угра, за 226 км на ўсход ад Смаленску. Чыгуначная станцыя на лініі Вязьма — Бранск. У 1928 годзе ўтварылася чыгуначная станцыя Ўгра, праз год на гэтым месцы зьявіўся аднайменны пасёлак.

Статус пасёлка гарадзкога тыпу — з 1966 году. З 2013 году — сельскі населены пункт.

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Дзяніс Урад

**Дзяніс Урад** ( 23 чэрвеня 1991) — афіцэр Генэральнага штабу Ўзброеных сілаў Беларусі, палітычны вязень.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Расонах.

У 2014 г. скончыў факультэт сувязі і аўтаматызаваных сыстэмаў кіраваньня Вайсковай акадэміі Беларусі.

Паводле стану на 2021 год меў чын капітана, служыў сувязістам у Генэральным штабе Ўзброеных сілаў Рэспублікі Беларусь.

Арыштаваны 15 сакавіка 2021 г. пасьля таго як 14 сакавіка, паводле інфармацыі СМІ, сфатаграфаваў і адправіў тэлеграм-каналу «Нехта» сакрэтны ліст ад міністра ўнутраных справаў Івана Кубракова міністру абароны Віктару Хрэніну, у якім Кубракоў незаконна прасіў напярэдадні Дня Волі прыцягнуць 3725 вайскоўцаў для аховы аб’ектаў у Менску. Удзел вайскоўцаў у ахове абʼектаў дазволіў бы сканцэнтраваць сілы МУС на супрацьстаяньні пратэстам. Утрымліваўся ў СІЗА КДБ («Амэрыканцы»).

29 красавіка прызнаны палітвязьнем з боку беларускіх праваабаронцаў.

31 сакавіка 2021 г. кадры з допыту Ўрада былі паказаныя ў прапагандысцкім фільме «Манкурты» на падкантрольным рэжыму Лукашэнкі тэлеканале «АНТ».

14 траўня 2021 г. пакараны 18 гадамі зьняволеньня паводле ч. 2 арт. 356 КК («Здрада дзяржаве, учыненая асобай, на якую распаўсюджваецца статус вайскоўца»). Вырак вынес судзьдзя Аляксандар Лупіновіч пасьля разгляду справы ў закрытым рэжыме.

30 чэрвеня 2021 году шэфства над палітычным зьняволеным узяў Енс Гаэр, дэпутат Эўрапейскага парляменту.

## Сям’я
Жанаты, мае сына.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Дзяніса Ўрада на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расонах
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Катэгорыя:Вязьні «Амэрыканкі»
Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Брасла (прытока Дзівай)

**Бра́сла** (), **Бра́сьліня** () — рака ў Латвіі, прытока Дзівай.

## Геаграфія
Пачынаецца ў сыстэме каналаў у паўночнай частцы Айзкраўкльскія тарфянікаў. Працякае па тэрыторыі Скрывэрскага, Огрскага і Айзкраўкльскага краёў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Скрывэрскага краю
Катэгорыя:Рэкі Айзкраўкльскага краю
Катэгорыя:Рэкі Огрскага краю
Катэгорыя:Крапэ (воласьць)
Базыль Камароўскі

**Базы́ль** (Васіль) **Камаро́ўскі** (псэўд. *Антось Вярбіна*; 20 верасьня 1914, Наваградчына — 28 верасьня 1953, Таронта) — грамадзкі дзяяч, пісьменьнік.

19 сакавіка 1941 году быў вызвалены з нямецкага лягеру для ваеннапалонных.  Пасьля вызваленьня зь лягеру Камароўскі разаслаў лісты да ўсіх беларусаў, што на той час знаходзіліся ў Нямеччыне, з прапановай заснаваньня Беларускага Камітэту Самапомачы ў Бэрліне, на які атрымаў каля 300 станоўчых адказаў. Неўзабаве адбыўся ўстаноўчы зьезд, дзе было выбрана часовае праўленьне,сябром якога ў якасьці сакратара якога стаў Васіль Камароўскі.

У верасьні была створаная камісія, якая займалася пошукам сярод ваеннапалонных кандыдатаў на службу ў якасьці перакладчыкаў і прапагандыстаў. У склад камісіі ўвайшоў і Камароўскі. З восені 1941 г. ён працаваў ў школе прапагандыстаў у Вустраве у якасьці арганізатара навучальнага працэсу і лектара.

Пад час вайны жыў у Бэрліне, працаваў у газэце «Раніца». У 1945 року разам зь Сяргеем Хмарам, Андрэем Чэмерам і інш. заклаў Літаратурную сустань «Баявая Ўскалось». У 1949 годзе выехаў у Канаду, з 1950 жыў у Таронта, займаўся грамадзкай дзейнасьцю, належаў да Беларускага нацыянальнага аб’еднаньня. Загінуў у аўтакатастрофе.

## Крыніцы


## Вонкавыя спасылкі

* Лявон Юрэвіч. Літаратурны рух на эміграцыі. Менск, БГА, 2002
*

Катэгорыя:Сябры Баявой Ускалосі
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Гжацак

**Гжацак** (), з 1968 году — *Гагарын* () — горад у Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Гагарынскага раёну.

Горад разьмешчаны на рацэ Гжаць (басэн Волгі), у паўднёвай частцы Гжацка-Вазускай нізіны, за 239 км на паўночны ўсход ад Смаленску.

Маецца машынабудаўнічы, сьветатэхнічны заводы, завод «Дынамік» (выпускаў дынамікі для тэлевізараў і радыёпрыёмнікаў), лёгкая і харчовая прамысловасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Холм-Жыркоўскі

**Холм-Жыркоўскі** () — сяло ў Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Холм-Жыркоўскага раёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Магутны Божа (неадназначнасьць)

**Магутны Божа** — гэта:
* Магутны Божа — духоўны гімн беларусаў, створаны ў 1947 годзе на верш «Малітва» Натальлі Арсеньневай і музыку Міколы Равенскага. Традыцыйна выконваецца разам зь дзяржаўным гімнам Беларускай Народнай Рэспублікі «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»
* Магутны Божа — фэст духоўнай музыкі ў Магілёве, які праводзіцца з 1993 году і атрымаў сваю назву ў гонар беларускага духоўнага гімну
Глінка (Смаленская вобласьць)

**Глінка** () — сяло ў Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Глінкаўскага раёну.

Чыгуначная станцыя на лініі Смаленск — Сухінічы. Да 2005 году мела статус пасёлку.

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Катастрофа Як-130 у Баранавічах

**Катастрофа Як-130 у Баранавічах** — авіякатастрофа, якая адбылася 19 траўня 2021 году на ўскрайку Баранавіч.

## Абставіны
Чатыры самалёты Як-130 выконвалі 19 траўня трэніровачныя палёты напярэдадні авіяшоў да 150-годзьдзя гораду Баранавічы прызначанага на 21 траўня. Падчас палёту экіпаж аднаго з самалётаў выявіў тэхнічную няспраўнасьць. Пілёты паспрабавалі адвесьці самалёт ад вёскі. Пераканаўшыся, што траекторыя падзеньня самалёта знаходзіцца па-за жылымі дамамі, пілёты катапультаваліся, але абодва загінулі.

Самалёт ўпаў ў жылым сэктары мікрараёну Ўсходні на невялікі пустыр паміж дамоў.

## Самалёт
Як-130 116-я штурмавой авіябазы, якая дыслякуецца на аэрадроме (Лідзе).

## Ахвяры

Загінулі ўсе сябры экіпажу:
* лётчык, камандзір зьвяна вучэбна-баявой эскадрыльлі 116-й шаб маёр Андрэй Нічыпорчык
* лётчык зьвяна вучэбна-баявой эскадрыльлі 116-й шаб лейтэнант Мікіта Куканенка.

Быў паранены жыхар аднаго з дамоў, у яго быў расьсечаны шклом твар і зламаная рука.

У суседніх дамах былі выбіта шкло, пасечаны асколкамі сьцены.

## Наступствы
У сувязі з катастрофай у Баранавічах, пастановай гарадзкіх уладаў, былі адмененыя ўсе сьвяточныя мерапрыемствы прысьвечаныя да 150-годзьдзя гораду, заплянаваныя на 21-22 траўня, у тым ліку і авіяшоў.

## Крыніцы

Як-130
Баранавічы
Катэгорыя:Баранавічы
Катэгорыя:Падзеі 19 траўня
Сафонаўскі раён

**Сафонаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Сафонаваа.

## Геаграфія
Мяжуе на поўначы з Холм-Жыркоўскім, на ўсходзе з Вяземскім, на поўдні з Дарагабускім і на захадзе з Ярцаўскім раёнамі Смаленскай вобласьці. Плошча тэрыторыі — 2258 км².

Большая частка раёну ляжыць у межах Сафонаўскага ўзвышша, на ўсходзе ў межы раёну заходзяць адгор’і Вяземскага ўзвышша. Найбольш буйныя рэкі: Дняпро, Вязьма, Осьма, Вапец. Карысныя выкапні: тугаплаўкія, лёгкаплаўкія і вогнетрывалыя гліны, вапнякі, буры вугаль (Сафонаўскае радовішча ў межах Падмаскоўнага вугальнага басэйну, у цяперашні час здабыча не вядзецца), торф. Лясістасьць раёну 41,7 %. Глебы дзярнова-сярэднепадзолістыя ў спалучэньні са слаба- і моцнападзолістымі на лёсападобных суглінках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Сафонава (горад)

**Сафо́нава** () — горад у Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар Сафонаўскага раёну. Разьмешчаны на левым беразе ракі Вапец (басэйн Дняпра), за 102 км ад Смаленску.

## Гісторыя
Горад атрымаў сваю назву ад вёскі Сафонава. Назва вёскі ўтворана ад каляндарнага імя Сафонія, што азначае: «якога ахінае Бог».

Вызначальную ролю для разьвіцьця раёну і гораду адыграла будаўніцтва Маскоўска-Берасьцейскай чыгункі. 20 верасьня (2 кастрычніка па новым стылі) 1870 году з Масквы ў Смаленск прайшоў першы цягнік. Штуршком для разьвіцьця гораду стала станцыя Дарагабуж, названая па бліжэйшым горадзе ад станцыі. Сафонава ўзьнікла як пасёлак пры станцыі Дарагабуж.

З 1 кастрычніка 1929 году пасёлак становіцца цэнтрам Сафонаўскага раёну. Вёска Сафонава была за 10 км ад станцыі. Месцазнаходжаньне раённага цэнтру зусім не зьвязанае зь вёскай Сафонава, якая дала назву раёну і будучаму гораду. Гэты тапанімічны парадокс захоўваўся да 7 кастрычніка 1938 году, калі прыстанцыйны пасёлак атрымаў статус рабочага пасёлка і назву **Сафонава**.

Напрыканцы 1940-х гадоў пачалося бурнае прамысловае разьвіцьцё раёну, падставай для чаго стала шырокамаштабная распрацоўка радовішчаў бурага вугалю. У 1948 годзе Савет Міністраў СССР прыняў пастанову аб стварэньні паліўна-энэргэтычнай базы для паўночна-заходняга эканамічнага раёну краіны. Было прынятая пастанова аб будаўніцтве шахтаў у раёне станцыі Сафонава. Усяго намячалася пабудаваць 28 шахт.

Будаўніцтва шахт прывяло да хуткага разьвіцьця працоўнага пасёлку Сафонава. У кароткі час ён вырас у сапраўдны горад, 8 траўня 1952 году Сафонава афіцыйна быў прысвоены статус гораду абласнога падпарадкаваньня.

Да канца 1950-х гадоў высьветлілася, што пры ацэнцы пэрспэктыў прамысловай распрацоўкі Сафоновского радовішча бурага вугалю дапушчаныя пралікі. У выніку было прынятая пастанова зачыніць шахты і на іх базе ствараць прамысловыя прадпрыемствы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Ярцаўскі раён

**Ярцаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Ярцава.

## Геаграфія
Раён разьмешчаны ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці. Мяжуе з Духаўшчынскім, Кардымаўскім, Сафонаўскім, Дарагабускім і Холм-Жыркоўскім раёнамі. Плошча тэрыторыі — 1.618,93 км². Асноўныя рэкі раёну: Вопь і Дняпро.

## Крыніцы
Холм-Жыркоўскі раён

**Холм-Жыркоўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Холм-Жыркоўскі.

## Геаграфія
Мяжуе з Духаўшчынскім, Ярцаўскім, Сафонаўскім і Навадугінскім раёнамі і Цьвярской вобласьцю. Плошча раёну — 2,033 тыс. км². Рэльеф раёну раўнінны. Глебы — дзярнова-падзолістыя.

Асноўныя рэкі — Дняпро, Вязьма, Соля, Немашчонка. Агульная працягласьць рэк — 250 км.

## Крыніцы
Сычоўскі раён

**Сычоўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Сафонаваа.

## Геаграфія
Мяжуе на поўначы і захадзе з Цьвярской вобласьцю, на поўдні з Навадугінскім, на ўсходзе з Гагарынскім раёнамі Смаленскай вобласьці. Плошча — 1791,1 км². Самы паўночны раён Смаленскай вобласьці. Раён разьмешчаны пераважна ў межах Сычоўскай нізіны. Самы паўночны пункт за 5 км на поўнач ад вёскі Шашалава.

Каля вёскі Дудкіна знаходзіцца выток ракі Дняпро. Рэкі раёну: Вазуза, Гжаць, Асуга, Касьня, Лосьміна. Азёры: Гаўрылаўскае. У 1978—1981 гадах у сувязі з напаўненьнем Вазускага вадасховішча Вазускай гідрасыстэмы значная частка раёну была затопленая.

Глебы дзярнова-сярэднепадзолістыя, у цэнтральнай частцы раёну — дзярнова-глеевыя ападзоленныя; гліністыя і цяжкасугліністыя. Лясы займаюць 33,8 % тэрыторыі.

## Крыніцы
Гжацкі раён

**Гжацкі раён** (з 1968 году — *Гагарынскі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Гжацак.

## Геаграфія
Мяжуе на поўначы з Цьвярской вобласьцю, на паўночным захадзе з Сычоўскім раёнам, на захадзе з Навадугінскім раёнам, на паўднёвым захадзе з Вяземскім раёнам, на поўдні з Цёмкінскім раёнам, на ўсходзе з Маскоўскай вобласцю. Плошча раёну — 2904 км².

На тэрыторыі раёну знаходзіцца крайні ўсходні пункт Смаленскай вобласьці (4 км на ўсход ад вёскі Запрудня). Большую частку раёну займаюць Гжацка-Рускае і Гжацка-Процьвінскае ўзвышшы. На захадзе разьмешчана Гжацка-Вазуская (Сычоўская) нізіна. У межах тэрыторыі знаходзіцца вялікая частка найбуйнейшага ў галіне Вазускага вадасховішча і Яўскае вадасховішча, якія ўваходзяць у склад Вазускай гідрасыстэмы.

Па тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Гжаць, Яўза, Алеля, Пятроўка. У межах раёну знаходзіцца частка верхняга цячэньня ракі Масква. Глебы ў раёне дзярнова-сярэдне-і моцнападзолістыя глебы на марэнах, па схілах — дзярнова-моцна- і сярэднепадзолістыя на лёсападобных суглінках, у нізінах — дзярнова-моцнападзолістыя з плямамі дзярнова-падзолістых глеевых. Лясы займаюць 42,2 % тэрыторыі.

## Крыніцы
Спаржа

**Спа́ржа** () — род расьлінаў сямейства . Найболей распаўсюджаны від — . Адныя віды спаржы — травы, іншыя — паўхмызьнякі.

## Батанічнае апісаньне
Карэнішча разьвітае.

Сьцёблы дужа разгалінаваныя, галіны нясуць шматлікія, сабраныя пучкамі, па большай частцы іголкападобныя галінкі, якія сядзяць у пазухах лісьця. Лісьце недаразьвітае, дробнае, лускаватае ці калючкаватае, утварае звычайна ля аснаваньня цьвердаватыя шпорцы.

Кветкі дробныя, збольшага ў пазухах лісьця, адзінкавыя або ў шчытаватых ці гронкападобных суквецьцях. Кветка правільная, двох— ці аднародавая, з простым падзельналісьцёвым ці крыху спаяным ля асновы аквецьцем з шасьцю лісткамі, разьмешчанымі ў два колы. Тычачак шэсьць, з тонкімі ці пласьцінкавымі ніткамі і пыльнікамі, якія ўскрываюцца на ўнутраным баку; слупок зь верхняй, трохгняздовай завязьзю, кароткай шыйкай і трохлопасьцевым лычком.

Плод — ягада, з адным ці некалькімі семямі; Насеньне з тоўстым, чарнявым лупіньнем, рагавым бялком і невялікім зародкам.

## Віды
Род зьмяшчае 211 відаў. Некаторыя зь іх:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Роды спаржавых
Катэгорыя:Флёра Эўразіі
СВВ

* Служба вонкавай выведкі Расеі
* Сувораўская вайсковая вучэльня
** Менская сувораўская вайсковая вучэльня
Шчыліназуб

**Шчыліназуб** (*Solenodon*) — адзіны род зь сямейства шчыліназубавых клясы сысуноў, уключае 2 сучасныя віды, якія жывуць на астравах Гаіці і Куба. Выкапныя зямлярыйкавыя вядомыя ад плейстацэну на востраве Гаіці.

Даўжыня ад носа да хваста складае 280–390 мм, даўжыня хваста 175–255 мм, маса ≈ 1 кг. Хвост і ступні амаль голыя. У *S. paradoxus* валасяны полаг ад чарнавата-бурага да глыбокага чырванавата-карычневага, звычайна з невялікай квадратнай плямай белага колеру ў сярэдзіне патыліцы. У *S. cubanus* валасяны полаг чарнавата-карычневы з белым альбо жаўтлява-карычневы. Лыч падоўжаны, ноздры адкрыты ў бакі, вочы маленькія, вушы часткова голыя. На лапах 5 пальцаў; пярэднія — даўжэйшыя і больш выгнутыя, чым заднія. Зубная формула: 3/3, 1/1, 3/3, 3/3 = 40 зубоў.

Насяляюць лясы і хмызьнякі, часта вакол плянтацый. Асноўнай здабычай шчыліназубаў ёсць жывёлы (у тым ліку вусякі), але яны часам ядуць і расьлінны матэрыял. Яны актыўныя ў начны час. Шчыліназубы адносна сацыяльныя.

## Сыстэматыка
**Шчыліназубавыя** (Solenodontidae)
* род шчыліназуб (*Solenodon*)
** від *Solenodon cubanus*
** від *Solenodon paradoxus*
** від † *Solenodon arredondoi*
** від † *Solenodon marcanoi*

## Крыніцы

Катэгорыя:Мошкаедныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Беларуская хата (Латвія)

**«Белару́ская ха́та» ў Латвіі** — культурна-асьветнае таварыства беларускай інтэлігенцыі ў 1924—1936 гадах.

Асноўныя мэты: гуртаваньне беларускай меншасьці ў Латвіі, далучэньне яе да латыскага і адначасова разьвіцьцё беларускай культуры. Мела аддзелы ў местах: Дзьвінску, Лібаве, Люцыне.

Па ініцыятыве «Беларускай хаты» створаны прыватная беларуская школа, дзяржаўныя беларускія 2-гадовыя настаўніцкія курсы з інтэрнатам, 2-я гарадзкая 6-клясная беларуская школа, прыватная дадатковая вячэрняя школа для дарослых, драматычная студыя «Таварыства беларускага тэатру» ў Рызе, беларускі дзіцячы сад у Дзьвінску, бібліятэкі і гурткі.

## Крыніцы

## Літаратура
* *У. М. Міхнюк*. «Беларуская хата» // . — С. 430.

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Зьніклі ў 1936 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:1924 год у Латвіі
Таварыства беларускага тэатру

**Таварыства беларускага тэатру** *ў Латвіі* — культурна-асьветная арганізацыя беларускай меншасьці ў Латвіі, створаная для каардынацыі тэатральна-мастацкай дзейнасьці ў 1920-я — пачатку 1930-х гадоў.

## Дзейнасьць
Першы арганізацыйны сход адбыўся 25 сакавіка 1927 году. Таварыства ўзьнікла зь Беларускіх (1-й і 2-й) драматычных дружын Ігната Дварчаніна і Я. Камаржынскага, драматычных гурткоў пры Дзьвінскай і Люцынскай беларускіх гімназіях, таварыстваў «Рунь» і «Беларуская хата», Беларускага народнага тэатру (І-га) у Рызе.

Дзякуючы дзейнасьці таварыства з 1928 году пачалі працу Рыскі і Дзьвінскі народныя тэатры. Дырэктарам таварыства была В. Пігулеўская-Бароўская. Фінансавую дапамогу тэатрам аказвалі Латвійскі культурны фонд і Беларускі аддзел пры Міністэрстве асьветы Латвіі. Таварыства рэкамэндавала для пастановак п’есы К. Каганца, В. Дуніна-Марцінкевіча, У. Галубка, М. Чарота і інш. Інсцэніроўкі для беларускіх тэатраў рабілі Уладзімер Пігулеўскі, Камаржынскі.

У 1931 годзе таварыства паставіла 10 спэктакляў, у т.л. 3 прэм’еры. Рэжысэры часта запрашалі артыстаў латыскіх і расейскіх тэатраў. Таварыства арганізавала драматычныя гурткі амаль ва ўсіх беларускіх навучальных установах. У іх праводзіліся вечарыны з дакладамі, дэклямацыямі і спэктаклямі. Так, 12 сьнежня 1932 году Таварыства беларускай моладзі ў Латвіі адзначыла 50-годзьдзе Я. Купалы пастаноўкай п’есы «Раскіданае гняздо», а 11 лютага 1933 году разам з вучнямі Рыскай беларускай вячэрняй дадатковай школы наладзілі спэктакль-вечарыну (пастаўлена «Паўлінка» Я. Купалы). Пасьля дзяржаўнага перавароту ў Латвіі ў 1934 году, культурна-асьветніцкая дзейнасьць беларусаў, як і іншых нацыянальных меншасьцей, пачала затухаць.

## Літаратура
* Панізнік, С. Таварыства беларускага тэатра / Сяргей Панізнік // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 488. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Беларускі тэатар
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1930-я гады
Катэгорыя:1927 год у Латвіі
Язэп Камаржынскі

**Язэп Францавіч Камаржынскі** (1899, Дзьвінск, цяпер Латвія — 1965, Даўгаўпілс) — актор, рэжысэр, культурна-грамадзкі дзеяч беларускай дыяспары ў Латвіі міжваеннага пэрыяду.

## Жыцьцяпіс

Удзельнічаў у тэатральных пастаноўках трупы Дзьвінскага чыгуначнага тэатру пад кіраўніцтвам М. Канстанцінава. Падчас 1-й сусьветнай вайны ў эвакуацыі на Смаленшчыне. Працаваў у рабочай драматычнай дружыне Рослаўля. У 1919—1920 гадах актор драмы, сябра Смаленскага аддзяленьня Ўсерасейскага прафэсійнага саюзу работнікаў мастацтва. Летам 1920 году вярнуўся ў Дзьвінск, скончыў беларускія настаўніцкія курсы.

У 1922 годзе як рэжысэр узначаліў створаную з ініцыятывы К. Езавітава і Э. Будзькі беларускую тэатральную трупу Дзьвінску. Беларускія спэктаклі ставіліся ім у латгальскім клюбе «Саўле» і сьвятліцы чыгуначнікаў. Калектыў выяжджаў з пастаноўкамі ў Прыдруйшчыну, Ізабелінаўшчыну, інш. рэгіёны пражываньня беларускага этнасу.

Увосень 1929 году Беларускі аддзел пры Міністэрстве асьветы Латвіі запрасіў Камаржынскага ў Рыгу, дзе ён працаваў настаўнікам у беларускай школе на Маскоўскім фарштаце, а затым быў прызначаны дырэктарам Беларускага народнага тэатру. Выступаў як актор і рэжысэр. Ставіў п’есы Ў. Галубка, Я. Купалы, Р. Блаўману. 3 утварэньнем Таварыства беларускага тэатру ў Латвіі Камаржынскі быў дзейным яго сябрам. У 1936 годзе беларуская грамадзкасьць Латвіі шырока адзначыла 20-годзьдзе яго творчай дзейнасьці.

Удзельнічаў у культурна-грамадзкай рабоце латыскіх беларусаў і падчас Другой сусьветнай вайны. У 1945 годзе ў ліку іншых культурна-асьветных беларускіх працаўнікоў С. Сахарава, С. Сіцько, П. Масальскага (П. Сакола) арыштаваны і высланы ў Сыбір.

Пасьля рэабілітацыі ў 1955 годзе вярнуўся ў Дзьвінск (Даўгаўпілс), удзельнічаў у пастаноўках спэктакляў у Даўгаўпілскім гарадзкім Доме культуры. Загінуў, зьбіты машынай па дарозе на рэпэтыцыю.

Пахаваны на каталіцкіх могілках у Даўгаўпілсе.

## Крыніцы

## Літаратура
* Маракоў Л. У. КАМАРЖЫНСКІ Язэп Францавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асьветы, грамадзкія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыкляпэдычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1. — Мн., 2004.

Катэгорыя:Пахаваныя ў Дзьвінску
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Латвійскія тэатральныя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя рэжысэры
Катэгорыя:Латвійскія тэатральныя рэжысэры
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Прыдруйск

**Прыдру́йск** (, па-латыску *Піедруя*) — вёска ў Краслаўскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтар Прыдруйскай воласьці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Заходняя Дзьвіна, па якой праходзіць дзяржаўная граніца паміж Латвіяй і Беларусьсю, насупраць мястэчка Друя (Беларусь). За 292 км ад Рыгі. Насельніцтва — 118 жыхароў (2016).

## Гісторыя
Заснавана Янам Сапегам не пазьней 1611 году. У XIX стагодзьдзі было мястэчкам Дрысенскага павету Віцебскай губэрні. Напрыканцы XIX стагодзьдзя ў Прыдруйску былі праваслаўная і каталіцкая цэрквы, сынагога, 2 малітоўныя дамы. Паводле перапісу 1897 году — 854 жыхары, сярод іх 561 жыдоў.

## Славутасьці
* Касьцёл Ушэсьця Дзевы Марыі (1759)
* Царква Сьвятога Мікалая (1885)

## Ураджэнцы

* Францішак Бартуль (1918—2005) — грамадзка-палітычны дзяяч беларускай эміграцыі


Катэгорыя:Дзьвінскі павет
Люцынская беларуская гімназія

**Лю́цынская дзяржаўная беларуская гімназія** — сярэдняя навучальная ўстанова беларускай нацыянальнай меншасьці ў Латвіі, якая снавала ў 1922—1925 гадах у горадзе Люцын (цяпер Лудза).

Заснавана  як прыватная гімназія беларускага культурна-асьветніцага таварыства «Бацькаўшчына». Мела 4 клясы (80—85 вучняў). Са жніўня 1923 году году на ўтрыманьні Беларускага аддзелу пры Міністэрстве асьветы Латвіі.

Дырэктарамі гімназіі ў розны час былі Рыгор Плыгаўка, Канстанцін Езавітаў, Уладзімер Пігулеўскі і інш. У гімназію набіралі вучняў з 30 навакольных пачатковых беларускіх школ. Навучэнцы выдавалі літаратурны часопіс «Ластаўка», удзельнічалі ў драматычным гуртку, зьбіралі і запісвалі беларускі фальклёр.

Закрытая  уладамі Латвіі. Частка вучняў вярнулася дадому, некаторыя паступілі ў расейскія школы, 34 вучні працягвалі вучобу ў Дзьвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Люцын
Катэгорыя:Латвійскія навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1925 годзе
Алесь Мілюць

**Алесь Макаравіч Мілюць** (6 кастрычніка 1908, Скорычы — 26 кастрычніка 1944) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Зь сялянскай сям’і. Скончыў два клясы пачатковай школы, займаўся самаадукацыяй. У 1944 годзе пайшоў у Чырвоную Армію. Загінуў на фронце ва Ўсходняй Прусіі.

## Творчасьць
Друкаваўся з 1928 году ў заходнебеларускіх левых і рэвалюцыйных газэтах і часопісах, з 1939 году — у стаўпецкай раённай газэце.

Асноўныя матывы творчасьці — пратэст супраць сацыяльнай і нацыянальнай несправядлівасьці («Бярозы»), заклік да грамадзянскай актыўнасьці і салідарнасьці прыгнечаных, паэтызацыя маральнага самаўдасканаленьня («Мой ідэал», «Покліч»), апяваньне хараства роднага краю («Вясною»). У 1935 годзе напісаў верш «Моладзі», у якім апеў бел-чырвона-белы сьцяг:

Па 1939 годзе ўслаўляў у вершах і артыкулах новае жыцьцё. Асобныя вершы ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Мы іх не забудзем» (1949), «Сцягі і паходні» (1965), «Крывёю сэрца» (1967), «Ростані волі» (1990).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Нікляс Енсэн

**Ні́кляс Е́нсэн** (; нарадзіўся 6 сакавіка 1993 году, Гэрнінг, Данія) — дацкі хакеіст, гулец швайцарскага клюбу «Рапэрсьвіль-Ёна Лэйкерз». У 2011 годзе быў абраны пад агульным 29-м нумарам на драфце НХЛ клюбам «Ванкувэр Кэнакс», за які ў наступным правёў некалькі сэзонаў, аднак за асноўны склад не зачапіўся. Па вяртаньні ў Эўропу далучыўся да фінскага «Ёкерыту».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дацкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Даніі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Гэрнінг Блю Фокс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ошава Джэнэралз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Чыкага Ўулвз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу АІК Стакгольм
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ванкувэр Кэнакс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ютыка Комэтс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Гартфард Ўулф Пак»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нью-Ёрк Рэйнджарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ёкерыт» Хэльсынкі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рапэрсьвіль-Ёна Лэйкерз»
Віле Пока

**Ві́ле Пока** (;  3 чэрвеня 1994 году, Торніё, Фінляндыя) — фінскі хакеіст, гулец нямецкага клюбу «Рэд Бул». У 2011 годзе быў абраны пад агульным 34-м нумарам на драфце НХЛ клюбам «Нью-Ёрк Айлэндэрз». Разам з «Авангардам» у 2021 годзе стаў уладальнікам Кубка Гагарына.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торніё
Катэгорыя:Фінскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Кярпят» Оўлу
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рокфард Айсгогс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэльвіль Сэнатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Авангард» Омск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фэр’естад» Карльстад
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Біль»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэрн»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рэд Бул» Мюнхэн
Морыц Зайдэр

**Мо́рыц За́йдэр** (; нарадзіўся 6 красавіка 2001 году, Цэль, Нямеччына) — нямецкі хакеіст, гулец клюбу «Дэтройт Рэд Ўінгс» з Нацыянальнай хакейнай лігі. У 2019 годзе быў абраны пад агульным 6-м нумарам на драфце гэтым жа клюбам. Падчас гэтага драфту лічыўся галоўным пэрспэктыўным гульцом, ахрышчоны журналістамі найлепшым абаронцам Нямеччыны з часоў Крыстыяна Эргафа.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цэле (Мозэль)
Катэгорыя:Нямецкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Адлер Мангайм»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Гранд Рэпідс Грыфінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рэгле» Энгельгольм
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дэтройт Рэд Ўінгс»
Робэрт Ланташы

**Ро́бэрт Ла́нташы** (;  9 верасьня 1995 году, Прэвідза, Славаччына) — славацкі хакеіст, гулец чэскага клюбу «Матор». У юнацтве займаўся хакеем на радзіме, аднак, яшчэ юнаком зьехаў у Швэцыю, дзе вытупаў у шэрагу клюбаў, пакуль не вярнуўся на радзіму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прэвідзы
Катэгорыя:Славацкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Славаччыны
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вэстэрос»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Арбуга»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Віта Гэстэн» Нарчэпінг
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ліндлёвэнс» Ліндэсбэрг
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сундсваль»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Новэ Замкі»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нітра»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Провідэнс Бруінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рэгле» Энгельгольм
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лінчэпінг»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Млада Болеслаў»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Білі Тыгржы» Лібэрац
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Матор» Чэске-Будзеёвіцы
Раянэйр

**«Раянэйр»** () — авіякампанія Ірляндыі, заснавная ў 1984 годзе.

На 2021 год была адной з самых вялікіх ў Эўропе. Галоўны офіс знаходзіцца ў Суордсе, графства Дублін. Заснаваная ў 1984 годзе ірляндзкім міліянэрам Тоні Райанам (1936—2007), Крысам Райанам і Ліамам Ланэрганам (ўладальнікам турыстычнага агенства). У 1985 годзе кампанія лётала па адзінаму маршруту Уотэрфорд — аэрапорт Гатвік (Лёндан) на бразыльскім 15-мясцовым Embraer Bandeirante. Старшыня рады дырэктароў — Дэвід Бандэрмэн, генэральны дырэктар — Майкл О’Ліры.

## Дзейнасьць

«Раянэйр» абслугоўвае звыш 1600 напрамкаў паміж 180 аэрапортамі ў 28 эўрапейскіх краінах і Марока, зьдзяйсьняючы больш за 1600 рэйсаў у суткі. Асноўным аэрапортам — хабам для авіякампаніі зьяўляецца Лёнданкі Станстэд. Найбольш загружаным і прыбытковым рэйсам авіякампаніі зьяўляецца маршрут Лёндан — Дублін.

Кампанія прадстаўляе кліентам скарочаны набор паслуг. Аэрапорты, якія выкарыстоўваюцца «Раянэйрам», як правіла, знаходзяцца на значнай адлегласьці ад гарадоў, якія абслугоўваюцца імі (напрыклад, аэрапорт Франкфурт-Хан далёка ад Франкфурту на 140 км). Усё гэта дазваляе падтрымліваць кошт квіткоў на мінімальным узроўні.

На тэрыторыі постсавецкай прасторы кампанія зьдзяйсьняе рэйсы ў Кіеў, Харкаў, Адэсу, Львоў, Рыгу, Вільню, Коўна, Палангу і Талін.

Для жыхароў Беларусі інтарэс ўяўляюць аэрапорты Вільні, Коўна, Варшавы, Любліну, Львову і Кіеву.

За 2011 год было перавезена 75 814 551 пасажыраў. За 2016 год было перавезена 106,8 млн пасажыраў. «Раянэйр» выйшаў на першае месца паводле пасажыраабароту ў Эўропе, абагнаўшы «Люфтганзу».

У траўні 2017 году авіякампанія «Раянэйр» падпісала код-шэрынгавае пагадненьне з гішпанскай авіякампаніяй «Эйр Эўропа» для продажу квіткоў на міжкантынэнтальныя рэйсы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Авіяцыя Ірляндыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе