Вістычы

**Ві́стычы** (таксама *Выстычы*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Лясной. Уваходзяць у склад Чарнаўчыцкага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2009 год — 687 чалавек. Знаходзяцца за 12 км на поўнач ад Берасьця.

Вістычы — старажытная вёска на гістарычнай Берасьцейшчыне. Да нашага часу тут захаваліся былы касьцёл Сьвятой Соф’і ў стылі віленскага барока пры зьнішчаным уладамі Расейскай імпэрыі кляштары цыстэрыянаў і мэмарыяльная калёна, помнікі архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся палац і капліца-пахавальня Ягмінаў (клясыцызм, XIX ст.), зруйнаваныя савецкімі ўладамі.

## Назва

Вэст (West) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова віст- (вест-) (імёны ліцьвінаў Вештар, Вештарт; германскія імёны Wistarius, Westhard) паходзіць ад гоцкага *wist, германскага west 'захад'.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Вістычы ўпамінаюцца ў 1471 годзе як маёнтак у Берасьцейскім павеце Троцкага ваяводзтва. Уладальнік паселішча Ян Насута фундаваў тут парафіяльны касьцёл. У XVI ст. маёнтак перайшоў да маршалка дворнага і старосты берасьцейскага Ю. Ільлініча, пазьней — Тышкевічаў.

У 1678 годзе з фундацыі падкаморага берасьцейскага Яўстаха Тышкевіча ў Вістычах збудавалі касьцёл і кляштар цыстэрцыянаў. У 2-й палове XVIII ст. маёнтак перайшоў да Ягмінаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Вістычы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Слонімскай, з 1797 году — у Літоўскай, з 1801 году — у Гарадзенскай губэрнях. У вайну 1812 году, у верасьні, пры пераправе праз раку Лясную каля вёсак Вістычаў, Клейнікаў і Церабуні адбылася бітва, у выніку якой загінулі 2 тыс. францускіх і 1 тыс. расейскіх салдат, а вёска згарэла.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар цыстэрыянаў. На 1849 год у маёнтку была плаціна і 8 мастоў. На 1863 год у Вістычах працавалі карчма, вадзяны і ветраны млыны. Маёнткам валодаў П. Ягмін. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1866 годзе касьцёл гвалтоўна перарабілі пад царкву Маскоўскааг Патрыярхату. У 1889—1890 гадох у вёсцы працавала народная вучэльня, дзе навучаліся 61 хлопчык і 3 дзяўчынкі. У 1890 годзе маёнткам валодаў С. Ягмін.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вістычы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Вістычы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Матыкальскай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва. У гэты час тут было 3 двары.

У 1939 годзе Вістычы ўвайшлі ў БССР. На 1940 год у вёсцы было 5 двароў, на 1996 год — 190, на 1997 год — 170. У 2000-я гады Вістычы атрымалі афіцыйны статус аграгарадку.


Vistyčy. Вістычы (2.02.1916).jpg|Касьцёл, 2.02.1916 г.
Vistyčy. Вістычы (1939).jpg|Алтар, 1939 г.
Vistyčy. Вістычы (1919-39).jpg|Брама, 1919—39 гг.
Vistyčy. Вістычы (1919-39) (2).jpg|Калёна, 1919—39 гг.


Vistyčy, Jahmin. Вістычы, Ягмін (14.02.1916).jpg|Сядзіба, 14.02.1916 г.
Vistyčy, Jahmin, Kaplica. Вістычы, Ягмін, Капліца (14.02.1916).jpg|Альтанка, 14.02.1916 г.
Vistyčy, Jahmin. Вістычы, Ягмін (J. Kłos, 1930).jpg|Палац. Ю. Клос, 1930 г.
Vistyčy, Jahmin, Kaplica. Вістычы, Ягмін, Капліца (1928).jpg|Капліца-пахавальня, 1928 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1905 год — 74 чал.; 1921 год — 89 чал.; 1940 год — 37 чал.; 1959 год — 105 чал.; 1970 год — 103 чал.; 1996 год — 605 чал. 1997 год — 605 чал.; 1999 год — 598 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2009 год — 697 чал.

### Інфраструктура
У Вістычах працуюць сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Эканоміка
Зь сьнежня 1949 году ў вёсцы працуе сельскагаспадарчае прадпрыемства, першапачаткова — калгас імя Сталіна (да сакавіка 1957 году), потым калгас «Расьсьвет», зь сьнежня 1969 году — саўгас «Расьсьвет». У 2001 годзе саўгас ператвораны ў Камунальнае ўнітарнае сельскагаспадарчае прадпрыемства саўгас-сад «Расьсьвет».

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Калёна мэмарыяльная (XVIII ст.)
* Касьцёл Сьвятой Соф’і (XVIII ст., цяпер царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату)
* Парк пры сядзібе Ягмінаў

### Страчаная спадчына
* Капліца-пахавальня Ягмінаў (XIX ст.)
* Кляштар цыстэрыянаў (1678)
* Палац Ягмінаў (XIX ст.)

## Галерэя

Вістычы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (01).jpg|Колішні касьцёл
Вістычы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (04).jpg|З боку апсыды
Вістычы. Драўляная званіца (02).jpg|Званіца
Вістычы. Драўляная званіца (03).jpg|Звон


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Die Cistercienser in Lithauen // Cistercienser Chronic Nro 12. 1 Februar 1890. 2 Jahrg. P. 17—18 http://www.archive.org/stream/Cc1-4#page/n117/mode/2up
* Mittheilungen über das Kloster Wistycze // Cistercienser Chronik Nro 22. 1 December 1890. 2 Jahrg. P. 177—181. http://www.archive.org/stream/Cc1-4#page/n277/mode/2up
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Прыгоды Дылетанта: Выстычы

Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі