open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Соман

**Соман**, **Суман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сумун (Sumuni) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сом- (сум-) (імёны ліцьвінаў Саміла, Сомалт, Сумонт; германскія імёны Sumila, Somold, Sommund) паходзіць ад стараісьляндзкага some 'гонар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земли у [[Цяцерын|Тетеринскомъ]] повете… Сумоновщину* (23 кастрычніка 1528 году); *Hryssko Samanowic* (1558 год); *Michno Somanowicz* (1561 год); *Иван Сомон* (1563).

## Носьбіты
* Іван Соман — геранёнскі баярын, які ўпамінаецца ў 1563 годзе

У XVI ст. існавала возера Соман (*Сомон*) у Жамойцкім старостве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Скурлат-пігмэй

**Скурлат-пігмэй** (*Pipistrellus pygmaeus*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (Vespertilionidae). 

## Вонкавы выгляд
Размах крылаў больш за 20 см, вага 4–7 г. Крылы вузкія. Верх светла-карычневы або жаўтлява-чырвона-буры. Ніз сьвятлей. Вушы і крылы сьветла-шэра-карычневыя, а морда сьветла-чырвона-карычневая.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі, ад Партугаліі і Брытанскіх астравоў да Каўказа.

## Лад жыцьця
Ён здабывае ежу вакол лясоў і балот, дзе сілкуецца пераважна двукрылымі (асабліва воднымі мошкамі). Радзільныя калёніі размяшчаюцца ў дуплах дрэў, расколінах скал і будынках (у якіх больш цёпла).

## Вонкавыя спасылкі
* Benda, P., Coroiu, I. & Paunović, M. 2016. ''Pipistrellus pygmaeus''. The IUCN 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Ісавін

**Ісавін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ісавін (Isovin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ісан- (эйс-, іс-) (імёны ліцьвінаў Ізбут, Ізмунт, Эйсімонт; германскія імёны Isbodus, Ismund, Eisenmund) паходзіць ад гоцкага eisarn, германскага *isarna-, стараверхненямецкага îsarn, îsan 'жалеза', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Bartłomiej Isawinicz* (1690 год).

## Носьбіты
* Бартламей Ісавініч — шляхціч Віленскага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1690 годзе

## Глядзіце таксама
* Эйса
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ã

**Ã**, **ã** (**a з ты́льдай**; )&nbsp;— літара пашыранай лацінкі, якая выкарыстоўваецца ў некаторых мовах сьвету. З сусьветных моваў найбольш шырока сустракаецца ў партугальскай, з-за чаго часам выкарыстоўваецца як нефармальны сымбаль гэтае мовы (гл. лузафонія).

Таксама гэтая графэма выкарыстоўваецца ў арамунскай мове, гуарані, кашубскай і віетнамскай мовах.

Утвараецца з лацінскай літары **[[A (літара)|A a]]** і тыльды .

## Арамунская мова
У арамунскай мове літара вымаўляецца як сярэдне-цэнтральны галосны ([]) ці блізкі цэнтральны неакруглены галосны ([]).

## Віетнамская мова
У віетнамскай мове Ã вымаўляецца як доўгая адкрытая пярэдняя неакругленая галосная ([]) высокім тонам, які ламаецца.

## Грэнляндзкая мова
Раней гэтая літара таксама выкарыстоўвалася ў грэнляндзкай мове для абазначэньня доўгай адкрытай пярэдняй неакругленай галоснай ([]) побач з зычнай з гемінацыяй, але цяпер яна замененая на A.

## Гуарані і кʼхонг
У мове гуарані й кʼхонг (ǃKhong) літара вымаўляецца як назалізаваны адкрыты пярэдні неакруглены галосны ([]).

## Кашубская мова
У кашубскай мове літара звычайна вымаўляецца як назалізаваная адкрытая пярэдняя неакругленая галосная ([]). На дыялекце, распаўсюджаным у Пуцкам Вэйхероўскам паветах, яна вымаўляецца як назалізаваны адкрыты сярэдні пярэдні неакруглены галосны ([]). Гэта 3-я літара кашубскага альфабэту.

## Партугальская мова
У партугальскай мове гук, які пазначаецца літарай Ãã, узьнік шляхам назалізацыі лацінскіх спалучэньняў *an* і *am*: *germana* > *irmã* «сястра». Ã такім чынам перадае насавы цэнтральны неакруглены галосны гук, хоць яго дакладная якасьць зьмяняецца ад адкрытага да сярэднезакрытага ў залежнасьці ад дыялекту. Выкарыстоўваецца таксама для запісу насавых дыфтонгаў *ãe* і *ão*.

## Іншае
### Транскрыпцыйны альфабэт
У Міжнародным фанэтычным альфабэце // пазначае насавы адкрыты неакруглены галосны, напрыклад, у францускай транскрыпцыі слова maman [mamã] «мама».

### Крэольская мова бэльтэр
Гэтая літара таксама выкарыстоўваецца ў крэольскай мове бэльтэр, сканструяванай Нікам Фармерам для навукова-фантастычнага тэлесэрыяла *Expanse Television*. У мове літара ўяўляе сабой назалізаваны, амаль адкрыты пярэдні неакруглены галосны гук ([]), напрыклад, у слове *shãsa*, «шанец».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Партугальская мова
Рэйнар

**Рэйнар** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Раганар, Рэйнэр або Рэйнар (Raganhar, Reinher, Reinar) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -раг- (-рэг-) / раган- (рэйн-) (імёны ліцьвінаў Рагель, Рагін, Рагвалод; германскія імёны Ragilo, Ragenus, Ragvald) паходзіць ад гоцкага raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Kochnowszczyzna Rejnarowszczyzna: p. Wojewódzki* (1690 год); *Julianna Reynar* (1808 год).

## Носьбіты
У 1690 годзе ў Лідзкім павеце ўпаміналася мясцовасьць Рэйнараўшчына.

## Глядзіце таксама
* Рагін
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эйтмін

**Эйтмін** (*Эйцімін*, *Эйдмін*, *Этмін*), **Айтмін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эйта (Eito) і Міна (Minno) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова эйт- (айт-, эйд-) (імёны ліцьвінаў Эйціла, Эйтун, Эйтаўт; германскія імёны Eitel, Eidunn, Aitald) паходзіць ад гоцкага aiths, стараверхненямецкага eid 'клясьціся, прысягаць' або стараверхненямецкага eit 'агонь', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'. Адзначалася германскае імя Eitmann (Eit-mann).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Эйтыміновіч (Eityminowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Яну Еитиминовичу три чоловеки*, *Яну Етминовичю Келбудово село, отчина его* (1440—1492 гады); *Яну Еитминовичу десеть чоловеков* (9 лістапада 1449 году); *чоловекъ… Еитъминъ* (25 ліпеня 1539 году); *сынове Десевы Аитмин и [[Тарвід|Тарвидъ]]* (27 траўня 1543 году); *Янъ Станиславовичъ Зейтминовичъ Дышел* (1567 год); *перед нами Яном Аитминомъ, земяниномъ повету Троцкого… Ян Станиславович Аитмин властною рукою* (3 красавіка 1583 году); *panem Janem Eytminem* (1621 год); *Eytminy* (1744 год); *Józef Eydmin* (1798 год); *Olimpia Anna Anastazja Eytmin* (1806 год).

## Носьбіты
* Ян Эйтмінавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Ёсіф і Францішка Эйтміны (Эйтманы) — упіцкія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1773—1784 гадох

Эйтміновічы (Eytminowicz, Ejtminowicz) гербу Дзялоша — літоўскі шляхецкі род.

Айтміновічы, Монтвілы-Эйтміновічы і Эйтміны — літоўскія шляхецкія роды.

## Глядзіце таксама
* Эйта
* Мін

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Біляр

**Біляр** (*Піляр*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Білігар або Белар, пазьней Білер або Пілер (Bilihar, Belario, Biller, Piller) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова біл- (імёны ліцьвінаў Білін, Більвін, Більман; германскія імёны Biliko, Bilin, Billmann) паходзіць ад гоцкага *bili 'баявая сякера', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *купилъ у войта у Ковенского, у Биляря, именье у Троцкомъ повете, у Жижморской волости* (6 траўня 1461 году); *Alexander Pilar* (1820 год).

## Глядзіце таксама
* Біла
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рэд Бул Брагантыну Браганса-Паўліста

«**Рэд Бул Брагантыну**» () — бразыльскі футбольны клюб з гораду Браганса-Паўліста, штату Сан-Паўлу. Заснаваны 8 студзеня 1928 году.

## Гісторыя
8 студзеня 1928 году былыя сябры клюбу «Браганса» заклалі ўласны футбольны клюб «Брагантыну». У 1949 годзе клуб упершыню згуляў у другім дывізіёне чэмпіянату штату Сан-Паўлу. У 1965 годзе каманда прасунулася да Лігі Паўлісты. Аднак у 1966 годзе клюб мусіў вярнуцца ў другі дывізіён. У 1988 году дружына здабыла перамогу ў другім дывізіёне, атрымаўшы квіток да элітнага дывізіёну свайго штату. У 1989 годзе клюб упершыню прабіўся ў Сэрыю А чэмпіянату Бразыліі пасьля перамогі ў Сэрыі Б. У 1990 годзе «Брагантыну» здабыла свой першы тытул, перамогшы ў фінале «Новарызантыну».

У 1991 годзе клюб заняў другое месца ў чэмпіянаце Бразыліі. У фінале «Брагантыну» зьведала паразу ад «Сан-Паўлу». У 1992 годзе клюб браў удзел у Кубку КАНМЭБОЛ, дэбютаваўшы ў міжнародных спаборніцтвах. У 1993 годзе каманда другі раз брала ўдзел ува згаданым паўднёваамэрыканскім кубку. У 1995 годзе клюб страіў месца ў Лізе Паўліста, апусьціўшыся ў другі дывізіён. У 1996 годзе клюб з Браганса-Паўлісты ў трэці раз браў удзел у Кубку КАНМЭБОЛ. У канцы 1990-х гадоў вынікі каманда рэзка пагоршыліся. У красавіку 2019 году «Брагантыну» склаў пагадненьне аб супрацы з канцэрнам Red Bull GmbH. У выніку былі зьмененыя эмблема і колеры клюбу, а новая назва «Рэд Бул Брагантыну» цяпер утрымлівае назву партнэрскай кампаніі.

## Дасягненьні
* **[[Ліга Паўліста|Чэмпіён штату Сан-Паўлу]]**:
:: 1990

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Браганса-Паўліста
Эзгін

**Эзгін** (*Ажгін*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ескін, пазьней Эскін або Эзкен (Eskini, Eskin, Esken) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ивану Высокого Двора два чоловеки: Езкгин а Сидор* (1440—1492 гады); *в повете [[Браслаў|Брясловъском]]… чоловекъ на ймя Пашъко Ажкгиновичъ… земъли Ажъкгиновъщыне* (4 жніўня 1546 году).

## Глядзіце таксама
* Аса
* Гіна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кінцівіл

**Кінцівіл** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вілекінд (Willekind) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Онъдрею Кинтивиловичу три чоловеки Руняне у Дубичох* (1440—1492 гады).

## Носьбіты
* Андрэй Кінцівілавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера

## Глядзіце таксама
* Кінда
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісень

**Вісень**, **Вішын** (*Вішнь*), **Віжын** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вісін, пазьней Вісэн (Wisin, Visinn, Wisen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны'.

У Прусіі бытавала імя *Wissen* (1385 год).

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Віжэнь (Wiżeń), Віжын (Wiżyn) і Віжынь (Wiżyń).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Вежкгаило Вишневичъ* (1528 год); *sianozeczi srednich, kthore są przydane na placzie iego kro. mczi thymze obrussnym Wisieniewiczom* (1558 год); *Josephus Wiszyn* (10 сьнежня 1789 году); *Marianna Wiżin* (1846 год).

## Носьбіты
* Вяжгайла Вішневіч — рудамінскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мастацтва (часопіс)

**«Мастацтва»** — ілюстраваны часопіс. Штомесячнае грамадзка-асьветніцкае выданьне Міністэрства культуры, Дзяржаўнага камітэту па кінэматаграфіі, Беларускага саюзу мастакоў, Беларускага саюзу кампазытараў, Беларускага саюзу кінэматаграфістаў і Беларускага саюзу тэатральных дзеячаў пра выяўленчае мастацтва, фатаграфію, музыку, тэатар, кінамастацтва.

## Гісторыя
Аналітычна-асьветніцкі часопіс па пытаньнях тэорыі, гісторыі й практыкі нацыянальнага й сусьветнага мастацтва выдаецца з 1983 году ў Менску на беларускай мове. Да 1992 меў назоў «Мастацтва Беларусі».

## Зьмест
Публікуюцца матэрыялы па пытаньнях эстэтыкі, тэорыі й гісторыі беларускага мастацтва, мастацкай спадчыны, рэцэнзіі на новыя кнігі па мастацтву, асьвятляецца разьвіцьцё сучаснага прафэсійнага, народнага й самадзейнага мастацтва, творчасьць беларускіх дзеячаў мастацтваў, а таксама культурнае жыцьцё й творчасьць беларусаў замежжа й нацыянальных меншасьцяў у Беларусі. Вядзецца хроніка мастацкага жыцьця краіны.

## Узнагароды
Пераможца ІІ і V нацыянальных конкурсаў друкаваных СМІ «Залатая літара» (2006, 2009)

## Галоўныя рэдактары
* Міхась Раманюк (1983—1985)
* Яўген Сахута (1985—1991)
* Аляксей Дудараў (1991—2002)
* Вадзім Салееў (2002—2004)
* Мікола Гіль (2004—2008)
* Людміла Грамыка (2008—2014)
* Алена Каваленка (2015—2021)
* Вераніка Клютчэня (з 2022)

## Літаратура
* «Мастацтва». //  — С. 197.
* «Мастацтва». //  — С. 421, 422.
* Я. М. Сахута. «Мастацтва Беларусі». //  С. 309, 310.
* Анатоль Смольскі. «Мастацтва». //  — С. 93.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы пра мастацтва
Вячаслаў Дзергачоў

**Вячаслаў Дзергачоў** ( 1 ліпеня 2001 году) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера
Выхаванец барысаўскага БАТЭ. З 2018 году пачаў прыцягвацца да клюбнага дублю, а з 2019 году трывала замацаваўся ў ягоным складзе. У 2021 годзе ў сувязі з траўмамі асноўных брамнікаў пачаў часам прыцягвацца да галоўнай каманды барысаўчан. Дэбютаваў за БАТЭ 22 чэрвеня 2021 году ў матчы Кубка Беларусі супраць «Баранавічаў» (6:1), калі выйшаў на замену ў другім тайме. 4 ліпеня 2021 году ўпершыню згуляў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матчу супраць «Віцебску» (0:0). У жніўні 2023 году ўпершыню згуляў у матчы эўракубкаў, калі выйшаў на абарону брамы ў кваліфікацыйным матчы Лігі Эўропы супраць малдаўскага «Шэрыфу». Такім чынам, гулец стаў 13-м брамнікам БАТЭ, які калі-небудзь браў удзел у матчы эўракубкаў у кашулі барысаўскага клюбу. У сакавіку 2024 году абвесьціў пра завяршэньне прафэсійнай кар’еры.

## Дасягненьні
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2021
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2022
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Цімафей Юрасаў

**Цімафе́й Юра́саў** ( 25 лютага 2003) — беларускі футбаліст, брамнік жодзінскага «Тарпэда-БелАЗ» і моладзевай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскай СДЮШАР «Дынама». Гуляў за юнацкія каманды менскага «Дынама», а з 2019 году пачаў прыцягвацца да дубля. У студзені 2022 году быў аддадзены ў арэнду ў «Іслач». 10 красавіка 2022 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў першым тайме матча супраць салігорскага «Шахцёра» (1:1). У далейшым заставаўся другім брамнікам каманды, зрэдку зьяўляўся на полі. Па заканчэньні сэзону 2022 году пакінуў «Іслач». У студзені 2023 году падпісаў кантракт з жодзінскім «Тарпэда-БелАЗ». Першы матч у чэмпіянаце футбаліст згуляў 17 сакавіка 2024 году супраць койданаўскага «Арсэнала». У наступным матчы 31 сакавіка супраць «Слуцку» футбаліст атрымаў траўму і быў заменены ўжо на 23 хвіліне. Неўзабаве ў жодзінскім клюбе паведамілі, што ў футбаліста дыягнаставаны частковы разрыў пярэдняга крыжападобнага зьвязка, што вымагала апэратыўнае лякаваньне, а тэрмін акрыяньня мусіў скласьці блізу 6 месяцаў.

### Міжнародная
У кастрычніку 2019 году быў у складзе зборнай Беларусі (да 17 гадоў) на кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы, аднак на поле не выходзіў. 29 сакавіка 2022 году дэбютаваў у зборнай Беларусі (да 21 году), адгуляўшы другі тайм таварыскага матча супраць зборнай Азэрбайджану (3:1).

## Дасягненні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2023
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2023
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Уладзіслава Жыцкая

**Уладзіслава Жыцкая** (, ;  ?, Жыцкішкі —  13 лістапада 1928, Вільня) — польская пісьменьніца, публіцыстка, фэміністка, грамадзкая дзеячка, землеўласьніца. Сястра Людвікі Жыцкай.

## Жыцьцяпіс
Дзяцінства правяла ў радавым маёнтку бацькі  (, ) у 4 км ад места Расены. З 1905 г. жыла ў Вільні, была сябрам . Была таксама старшынёй Віленскага акруговага Таварыства Польскай Моладзі (), патронкай Таварыства Маладая Полька(). Уваходзіла ў кіраўніцтва  () і ў склад мясцовага кіраўніцтва па віленскаму раёну Сьніпішкі партыі  (), была таксама шматгадовай сакратаркай дадзенай партыі ў Сьніпішках. Уваходзіла ў рэдакцыю «Dziennik Wileński». Таксама была сябрам Таварыства сяброў навукі, Віленскага прафзьвязу журналістаў. Памерла ў Вільні, пахаваная на вайсковых могілках у Антокале, Вільня.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія літаратары пазытывізму
Катэгорыя:Фэміністкі
Ростаўт

**Ростаўт** (*Росталт*, *Роштаўт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Росталд або Русталд (Rostoldus, Rostaldus, Rustoldus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова руст- (рост-) (імёны ліцьвінаў Росьцейка, Расьціла, Рустэн; германскія імёны Rosteck, Rustil, Rusten) паходзіць ад стараверхненямецкага rustjan 'падрыхтаваць, узброіць', rusti 'рыштунак, амуніцыя', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людеи [[Віленскі павет (ВКЛ)|Виленского повета]] [[Рудаміна|Рудоминское]] волости чотыри службы на имя Петра Ростовтовича зъ дядъковичом его Гринкомъ* (26 лістапада 1506 году); *Woyciech, Urban Rosztowthy* (4 сьнежня 1554 году); *wieś Rostolthy* (2 траўня 1558 году); *siolo Rostolthi* (1563 год).

## Носьбіты
На гістарычнай Гарадзеншчыне існуе вёска Растолты.

## Глядзіце таксама
* Рост
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рыжая палёўка

**Рыжая палёўка** (*Clethrionomys glareolus*, syn. Myodes glareolus) — від сысуноў сямейства хамяковых (Cricetidae). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 10—13 см, даўжыня хваста 3—6,5 см, даўжыня вушэй 9—16 мм, вага 12—35 г. Памер і вага гэтага віду адрозніваюцца да 300 працэнтаў для розных рэгіёнаў. Вочы і вушы маленькія. Морда тупая і круглявая. Яны пакрытыя густой поўсьцю. Верх ад рудавата-карычневага да чырвонага, часам жаўтлявы. Бакі ад карычневага да шэра-карычневага і звычайна з крэмавым адценьнем. Ніз ад бялёсага да шэрага. Падшэрстак шэры. Лапы сьветлыя. Чорныя валасы на канцы хваста трохі даўжэй астатніх валасоў на хвасьце і выразна адрозніваюцца па колеры.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропе, Азіі ад Гішпаніі і Брытанскіх астравоў да Сібіры; на вышынях ад 0 да 2400 м.

## Лад жыцьця
Сустракаецца ва ўсіх відах лясоў, аддаючы перавагу густарасьлінным палянам, узлескам, берагам рэк і ручаёў у лясах. Ён таксама сустракаецца ў хмызьняках і парках. *Myodes glareolus* можа быць дзённым або начным, хоць, пераважна, сумеркавы. Сацыяльная сыстэма характарызуецца іерархіяй дамінаваньня з перавагай саміцы над самцом, асабліва ў пэрыяд размнажэньня. *M. glareolus* усяядныя і траваедныя. Спажывае травы, пупышкі, насеньне, плады, імхі і грыбы. Зімой вялікая колькасьць кары таксама служыць крыніцай ежы. Круглы год рыжая палёўка есьць вусякоў, павукоў і чарвякоў, зрэдку птушыныя яйкі. *M. glareolus* запасае на зіму жалуды, букавыя арэхі і іншае насеньне. Працягласьць жыцьця *M. glareolus* вельмі кароткая. Сярэдняя працягласьць жыцьця складае 0,5—2 гады.

## Вонкавыя спасылкі
* Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N., Mitsainas, G., Palomo, L., Henttonen, H., Vohralík, V., Zagorodnyuk, I., Juškaitis, R., Meinig, H. & Bertolino, S. 2021. ''Clethrionomys glareolus''. The IUCN 
* Lundrigan, B. & Mueller, M. 2003. ''Myodes glareolus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Мелкід

**Мелкід** (*Мелкіт*), **Мільгед** (*Мільгет*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мелігед (Meligedius) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мілейка, Мельвід, Мілар; германскія імёны Milike, Melvid, Milehar) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны', а аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) — ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч'.

У Прусіі бытавала імя *Miligedo / Milagids / Mylagide / Milgede / Miligedo / Mylegede / Milegede / Miligede* (1263, 1319, 1326, 1350, 1356, 1363, 1360, 1420 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Ваз|Вяжу]] чоловекъ Минкутева сына, на имя [[Явойша|Явоиша]]; а землю пустую у Дубинкахъ, Мелкидову* (9 лістапада 1449 году); *землю… Мелкитовъщыну* (8 сьнежня 1522 году); *Milgiecie* (1744 год).

## Носьбіты
* Мелігед — гоцкі водца, які ўпамінаецца ў 552 годзе

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Мелгеда ў летувізаванай форме

На гістарычным памежжы Літвы і Жамойці існуе вёска Мільгедзе (Мельгедзе).

## Глядзіце таксама
* Міл
* Геда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Азгайла

**Азгайла** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Есгел або Асгел (Esgel, Easgel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловеков… Озкгаиловича* (9 лістапада 1449 году).

## Глядзіце таксама
* Аса
* Гайла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ператрут

**Ператрут** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Бератруда або Ператруд (Beretrudis, Perethrud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-, -пер-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', а аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гаўдрут, Гендрута, Кондрут; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Cundrud) — ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловеки Перетрутовичи* (1440—1492 гады); *селы и приселъки… Перетрутовичи* (1556—1557 гады); *Peretrutowicze* (1744 год).

## Глядзіце таксама
* Бера
* Труда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Расьціла

**Расьці́ла** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Рустыл (Rustil) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова руст- (рост-) (імёны ліцьвінаў Расьцейка, Рустэн, Ростаўт; германскія імёны Rosteck, Rusten, Rostoldus) паходзіць ад стараверхненямецкага rustjan 'падрыхтаваць, узброіць', rusti 'рыштунак, амуніцыя'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Пану [[Гаштольд (імя)|Кгастовту]] десять чоловековъ: Ростило* (7 лістапада 1442 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Таня Русаў

**Таня Русаў** (, нар. 6 ліпеня 1974 году) — порнаакторка з СССР, Латвія.

У 1993 годзе пазнаёмілася з П’ерам Вудманам і пачала здымацца ў порна карцінах. У 1994 годзе Таню Русаву ўгаварылі зьняцца ў порнастужцы. Яна паехала на востраў Рэюньён.

12 лбтага 1996 году Таня Русаў выйшла замуж за П'ера Вудмана. У верасьні 2000 году яны разьвяліся.

## Сьпіс карцінаў
* *Private Video Magazine 17* (1994)
* *Gigolo 1* (1995)
* *Gigolo 2* (1995)
* *Hotsex 5: Cannes Connection 2* (1995)
* *Rumpman Goes To Cannes* (1995)
* *Triple X 1* (1995)
* *Triple X 2* (1995)
* *Triple X 4* (1995)
* *Pyramid 1* (1996)
* *Pyramid 2* (1996)
* *Pyramid 3* (1996)
* *Triple X 11* (1996)
* *Triple X 12* (1996)
* *Triple X 15* (1996)
* *Triple X 17* (1996)
* *Triple X 20* (1996)
* *Triple X 21* (1996)
* *Triple X 9* (1996)
* *Maxed Out 6* (1997)
* *Private Triple X Files 1: Nicole and Margot* (1997)
* *Tatiana 1* (1997)
* *Triple X 25* (1997)
* *Private Castings X 10* (1998)
* *Private Castings X 12* (1998)
* *Private Castings X 14* (1998)
* *Private Triple X Files 8: Dungeon* (1998)
* *Tatiana 2* (1998)
* *Tatiana 3* (1998)
* *Cumshot De Luxe 1* (1999)
* *Private Castings X 15* (1999)
* *Private XXX 5* (1999)
* *Private XXX 7* (1999)
* *Tania Russof, The Story 1* (1999)
* *Tania Russof, The Story 2* (1999)
* *Private Castings X 24* (2000)
* *Private XXX 12: Sex, Lust And Video-tapes* (2000)
* *Private Castings X 29* (2001)
* *Private Castings X 33* (2001)
* *Private Castings X 34* (2002)
* *Private Castings X 37* (2002)
* *Private Castings X 41* (2002)
* *Private Castings X 44* (2003)
* *Adventures of Pierre Woodman 1: Life of Porn* (2004)
* *Private: Best of the Best, 1997-2002* (2004)
* *Adventures of Pierre Woodman 3: Coming of Age* (2005)
* *Adventures of Pierre Woodman 7: Muses* (2005)

## Глядзіце таксама
* Бэата Ундынэ

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пра Таню Русаў
* Збор жанчын , што здымаліся ў порна карцінах у Эўропе
* Таня Русаў на БЗФІ
* Таня Русаў на БЗДФ

Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Латвійская порнаакторкі
Бэата Ундынэ

**Бэата Ўндынэ** (, нар. 20 чэрвеня 1988 году) —латыская порнаакторка. Пачала здымацца ў порна вырабах ва ўзросьце 20 гадоў. Здымалася на захадзе Эўропы. У 2016 годзе прыпыніла здымкі ў сувязі са «старасьцю», бо ў порна вытворчасьці здымаюць толькі маладых асоб.

## Глядзіце таксама
* Таня Русаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бэата Ўндынэ на БЗФІ
* Бэата Ўндынэ на БЗСД
* Бэата Ўндынэ на зьвестках для дарослых
* здымкі Бэаты Ўндынэ

Катэгорыя:Латвійская порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі
AFDb

**База зьвестак кіно для дарослых** () — вэб-сайт, які вядзе ўлік усіх парнаграфічных фільмаў і порназорак. Старонка — база зьвестак. 
Старонка зьмяшчае фільмаграфіі, біяграфіі, агляды фільмаў і апошнія навіны порнаіндустрыі.

База стваралася з 1991 года студэнтам каледжа. З-за часовай адсутнасьці БЗСД было вырашана стварыць поўную базу даных порна індустрыі. У 1999 годзе праект атрымаў сваю назву Adult Film Database і цяпер зьяўляецца галоўным канкурэнтам Internet Adult Film Database.

Натхняючыся базамі Internet Adult Film Database і БЗФІ на сайце сабраны даныя пра ўсе фільмы вядучых студый порнаіндустрыі Vivid Entertainment, Гастлер і Digital Playground у наш час на сайце сабрана інфармацыя пра больш чым 50 000 порнастужак і 30 000 порнаакторах.

У наш час кіруемы мужам і жонкай Adult Film Database зьяўляецца першай анлайн базай порнаіндустрыі дзе сабраны ролікі і фатаграфіі актораў. На сайце шмат галерэй і артыкулаў.

## Гл. таксама
* Internet Adult Film Database
* Internet Movie Database

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Adult Film Database 

Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя:Порнасайт
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Юльян Чарноўскі

**Юлья́н Чарноўскі**, (, ;  1840, , воласьць Дукшты, Сьвянцянскі павет, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Мальвінавас, Ігналінскі раён, Уцянскі павет, Летува —  1870) — паўстанцкі камісар на тэрыторыі Ашмянскага павету, малодшы брат паўстанца й асьветніка Яўстаха Чарноўскага.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў маёнтку Мальвінава каля Дукштаў. Да 1861 году быў вольным слухачом Маскоўскага ўнівэрсытэту й студэнтам Пецярбурскага ўнівэрсытэту. Некаторы час перабываў у Данюшава. Са студзеня 1861 па зіму 1863 году навучаўся ў Ягелонскім унівэрсытэце ў Кракаве на факультэце фізычнага выхаваньня. Падчас паўстаньня вярнуўся ў родныя мясьціны, разам з братам далучыўся да паўстаньня. Прызначаны Кастусём Каліноўскім паўстанцкім камісарам Ашмянскага павету. Паводле паказаньняў Францішка Канаплянскага, Чарноўскі спаганяў падаткі ў Ашмянскім павеце, наладжваў камунікацыю, займаўся папаўненьнем запасаў харчаваньня й рыштунку на выпадак прыбыцьця атраду. Каля 24 сакавіка 1864 г. за ўдзел у паўстаньні быў прысуджаны да пазбаўленьня правоў стану й канфіскацыі маёмасьці. Быў сасланы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Вадзяны пацук

**Вадзяны пацук** (*Arvicola amphibius*) — від сысуноў сямейства хамяковых (Cricetidae). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 13–24 см, даўжыня хваста 5–15 см, даўжыня вушэй 12–20 мм, вага 65–320 г. Вушы маленькія і круглявыя. Кіпцюры добра развіты. Яны пакрытыя доўгай густой бліскучай поўсьцю. Верх звычайна цёмна-карычневы, радзей сьветла-карычневы і часта чорны, асабліва ў водных папуляцыях у нізінах. Хвост сьвятлей. Ніз бялёсы або жаўтавата-шэры.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі, Азіі ад Гішпаніі і Брытанскіх астравоў да Сібіры; на вышынях ад 0 да 3210 м.

## Лад жыцьця
Ён жыве ў розных месцах пражываньня вакол рэк, ручаёў і балот у нізінах і гарах, хоць можа таксама засяляць сухія лугі і гарадскія месцы пражываньня. Ён актыўны днём і ноччу, але ў асноўным на досвітку і ў прыцемках. Сілкуецца ў асноўным расліннасьцю, але таксама есьць некаторых вусякоў, ракападобных, малюскаў і дробную рыбу, а зімой — карані, цыбуліны і клюбні. Размнажэньне адбываецца ў цёплы час і можа пачацца ўжо ў сакавіку, цяжарнасьць доўжыцца 20-30 дзён і 4–6 маладых вырабляюцца на прыплод.

## Вонкавыя спасылкі
* Gazzard, A. 2023. ''Arvicola amphibius''. The IUCN 
* Oliphant, M. 2003. ''Arvicola amphibius''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Дайніла

**Дайніла** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Дайнла (Dainla) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даг- (-дак-, -таг-) (імёны ліцьвінаў Дагейка, Шыдаг, Ядаг; германскія імёны Dagiko, Sidag, Adago) паходзіць ад германскага daga 'палымяны, зіхатлівы, яркі, бліскучы'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Stecz, [[Жыгімонт|Zygmunt]], Woyciech Doynilowiczy… Paweł Doyniłowicz* (1561 год)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Марбут

**Марбут** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Марбота або Мерыбота (Marbotte, Meriboto) і Ботмар (Botmar) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мер- (-мар-, -мір-) (імёны ліцьвінаў Маргела, Валадзімер, Нетымер; германскія імёны Mergell, Waldmer, Nitimerus) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага meris 'славуты, выбітны', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель').

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Merbot.

У Чэхіі гістарычна бытавала германскае імя Merboto.

Сярод рускай шляхты бытавала імя *Mirbotha* (1427 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mikołay Marbutowicz* (1561 год).

## Глядзіце таксама
* Міра
* Бота

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Палац Радзівілаў (Горадня)

**Палац Радзівілаў** — помнік архітэктуры пачатку 	XVIII стагодзьдзя ў Горадні. Знаходзіўся ў цэнтры места. Твор архітэктуры барока.

## Гісторыя
Палац разьмяшчаўся на паўднёвым баку галоўнага гарадзкога пляца. Комплекс фармаваўся паступова, па меры пакупкі Радзівіламі ўчасткаў і дамоў, якія пазьней былі аб’яднаны ў адзін будынак. Працы фінансаваў найбагацейшы магнат Рэчы Паспалітай Міхаіл Радзівіл Рыбанька. Будаўніцтва вялося ў пэрыяд з 30-х па 50-я гады 18 стагодзьдзі.

Пасля Радзівілаў палацам валодаў іншы княскі род - Друцкія-Любецкія, а пазней, у другой палове XIX стагоддзя, габрэйскі прадпрымальнік Брэгман, які здаваў памяшканні палаца ў арэнду. Акрамя таго, Брэгман пабудаваў сынагогу, упісаўшы культавы будынак у комплекс былой рэзідэнцыі.

Палац быў пашкоджаны савецкімі бамбардыроўкамі горада падчас Другой сусветнай вайны. Рэшткі рэзідэнцыі былі знесены ў 1945 годзе.

Перыядычна ў грамадскім полі ўзнікаюць ідэі адраджэння гродзенскай рэзідэнцыі Радзівілаў. Падобнае рашэнне закладзена ў архітэктурны план развіцця горада.

Катэгорыя:Зьнішчаныя збудаваньні Горадні
Катэгорыя:Колішнія палацы Беларусі
Явін

**Явін** (*Авін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Евін, Авін або Авіна (Evin, Avin, Awin, Avinus, Avina) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова еў- (аў-) (імёны ліцьвінаў Яўлад, Явіл, Явільт; германскія імёны Ewald, Avila, Evilda) паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Авін (Awin) і Авяновіч (Awienowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Pawel Jowinowicz* (1563 год); *Adam Awin* (1797 год); *Jerzy Awen* (1797 год); *Tomasz Jawin*; *Krystyna Awianowicz* (1802 год); *Jozefata Awinowicz* (1803 год); *Rozalia Awienowicz* (1807 год).

## Носьбіты
* Караль і Антоні Авіны (*Awin*) — уладальнікі гаспадаркі ў Залесьсі каля Камаяў на 1933 год
* Вінцэнт, Антоні, Міхал, Караль і Лявон Авіны — уладальнікі гаспадарак у Яжэва каля Гадуцішкаў на 1939 год
* Караль з Караля Авін і Юзэфа Авінова (*Awinowa*) — уладальнікі гаспадарак у Траскунах каля Дзісны на 1939 год
* Элеанора Авінава — уладальніца гаспадаркі у Субоцішках каля Гадуцішкаў на 1939 год

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Неўрад

**Неўрад** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ніўрат або Неўрад (Niwrat, Neurodus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ніў- (неў-) (імёны ліцьвінаў Нявіла, Нявойст, Невярд; германскія імёны Newilo, Neosta, Niviard) паходзіць ад гоцкага niujis 'новы', а аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) — ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Joszko Niewradowicz synem Jakimem, Sthepan Niewradowicz synmi Lawrynem a Szidorem… Oniszko Niewradowicz synem Mathwieiem… Mikitha Niewradowicz synem Iwanem… Marczin Niewradow.* (1558 год); *Parafia nowomiejska… Nowrady, wieś*, *Naurady* (1784 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Двухсастаўны сказ

**Двухсастаўны сказ** — гэта сказ, у якім ёсць і дзейнік, і выказнік.
Салін

**Салін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Саліна або Салін (Salina, Salin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сал- (-салв-) (імёны ліцьвінаў Салейка, Сельвін, Саламан; германскія імёны Saleco, Salawins, Salaman) паходзіць ад стараверхненямецкага sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди [[Гарадзенскі павет|Городенского повета]]… Минаша Салинича* (19 верасьня 1517 году); *Hawrylo Salinicz… Michalko Salinicz… Radziuk Salinicz… Oliexiey synem Hrynczem a Potapiecz Saliniczy, Saniuk Salinicz… Zuk Mayko a Bohdanicz Saliniczy* (1558 год); *Salinie* (1744 год); *zaścianki… Saliniszki* (1782—1783 гады).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Норбэрт

**Норбэрт**, **Нарборт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Норберт або Нерберт (Norbert, Nerbertus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', а аснова -берт- (-бэрт-, -барт-) (імёны ліцьвінаў Зыбарт, Кібарт, Любарт; германскія імёны Siebart, Kibart, Lubert) — ад германскага berhta 'яркі'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Norbert.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Narborth a Jan Ginthunthowiczy* (1558 год); *Kalinowski Norbert* (1751—1752 гады); *[[Ярунд|Arondt]] Norbert* (1765—1767 гады).

## Носьбіты
* Норбэрт Брандэнбурскі ( 1205) — біскуп Брандэнбургу
* Норбэрт Рандаў (1929—2013) — нямецкі славіст, беларусазнаўца, перакладнік і выдавец

## Глядзіце таксама
* Нор
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Chorągiew Swobody

**Chorągiew Swobody** (, ) —  ґазэта на тэрыторыі Літвы, якая выдавалася Кастусём Каліноўскім з 1 студзеня 1863 па 6 жніўня 1863 году падчас паўстаньня 1863—1864 гадоў . Агулам выйшла 3 нумары, першыя два выпускі рэдагаваліся Літоўскім правінцыйным камітэтам на чале з Кастусём Каліноўскім, апошні трэці быў выпушчаны ўжо «белымі» без удзелу Каліноўскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1863 годзе
Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Газэты на польскай мове
Зынь

**Зынь**, **Сінь**, **Зын**, **Жын** (*Жынь*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сіні або Зіні, Сіна або Зіна (Sini, Sino) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сін- (-зын-) паходзіць ад гоцкага sineigs 'стары', стараверхненямецкага sin 'сэнс, меркаваньне' або ад асновы -сінд- (-зынд-). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Зынгель, Сінгер, Зінар, адзначаліся германскія імёны Singel, Singer, Siner.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Zynbiert (Sinbert, Zymbiert), Zynwirt (Sinwirt).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Матеи Жиневич* (1524-1566 гады); *Юхно Жинь*, *Богушъ Жин*, *Иванъ Жиневичъ* (1528 год); *бояр господаръских Рудоминского ж повету… Матея, а Бартломея Жиневичов* (7 сакавіка 1541 году); *Давидъ Зыновичъ… земяне замку нашого Городецкого, на имя Давыдъ а Василь Зеновичы… отцу ихъ Зынову* (10 ліпеня 1544 году); *Ероцъки Зыневичъ… Иванъ Жыневичъ… Алекъсанъдер Жыневичъ* (1565 год); *Zyn* (1670 год); *Zyniewicz Grzegorz* (1801 год); *Siniewicz Jadwiga z Ciechanowiczów* (4 красавіка 1887 году).

## Носьбіты
* Мацей Жыневіч — рудамінскі баярын, які ўпамінаецца паміж 1524 і 1566 гадамі
* Юхна Жынь і Богуш Жын — рудамінскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Іван Жыневіч — ваўкавыскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Яроцкі Зыневіч, Іван і Аляксандар Жыневічы — ваўкавыскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1565 году

Жыневіч або Зыневіч (Zyniewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Палёўка земляная

**Палёўка земляная** (*Microtus subterraneus*) — від сысуноў сямейства хамяковых (Cricetidae). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 77–105 мм, даўжыня хваста 24–40 мм, даўжыня вушэй 7–10 мм, вага 13–23 г. Верх бура-шэры, шэра-чорны або шэры. Ніз бялёсы або бялёса-шэры.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі ад Францыі да Турэччыны; на вышынях ад 0 да 2300 м.

## Лад жыцьця
Ён жыве ў розных месцах пражываньня, уключаючы шыракалістыя і іглічныя лясы, лугі і пашы, а таксама скалістыя ўчасткі ў высокіх гарах. Ён добра пераносіць як сухія, так і вільготныя ўмовы. Актыўныя як днём, так і ноччу. Жывуць калёніямі. Характарызуецца часткова падземным ладам жыцьця. Падземная сыстэма тунэляў пракладзена неглыбока пад паверхняй зямлі. Жывёлы рэдка адыходзяць далёка ад нары. Сілкуецца травяністымі расьлінамі і імхамі; таксама ядуць запасальныя органы, такія як клубні і лук, а таксама садавіну і насеньне. Размнажэньне адбываецца з сакавіка-красавіка па лістапад, зрэдку і зімой. Цяжарнасьці працягваецца ≈ 21 дзень. Вывадкі параўнальна невялікія, складаюцца з 1–4, звычайна 2–3 дзіцянятаў. Маладняк становіцца самастойным ва ўзросце ≈ 3 тыдні. Працягласьць жыцьця ў няволі складала максімум 34 месяцы.

## Вонкавыя спасылкі
* Hutterer, R., Yigit, N., Mitsainas, G., Kryštufek, B., Vohralík, V., Zima, J. & Zagorodnyuk, I. 2021. ''Microtus subterraneus''. The IUCN 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Часовы Правінцыйны Ўрад Літвы і Беларусі

**Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі** — цэнтар падрыхтоўкі й кіраўніцтва паўстаньнем 1863—1864 гадоў на тэрыторыі Літвы. Створаны ў Вільні 1 лютага 1863 году на базе Літоўскага правінцыйнага камітэту, які абвясьціў сябе Часовым урадам на чале з Кастусём Каліноўскім. У сувязі з пачаткам паўстаньня ў Польшчы ўрад у кожную губэрню прызначыў паўстанцкага вайсковага камісара (начальніка) і ўзяў курс на разгортваньне паўстаньня з апорай на сялянства. «Белыя», незадаволеныя курсам Каліноўскага на аграрную рэвалюцыю, у канцы лютага 1863 году ўвайшлі ў змову з прадстаўніком Варшаўскага Цэнтральнага нацыянальнага камітэту пры Часовым урадзе Літвы й Беларусі Нестара Ляранса й зладзілі пераварот. Часовы ўрад, аслаблены арыштамі й ад’ездам яго сяброў на месцы, вымушаны быў 11 сакавіка 1863 году перадаць уладу Адздзелу кіраўніцтва правінцыямі Літвы.

## Літаратура
* Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Палёўка-эканомка

**Палёўка-эканомка** (*Alexandromys oeconomus*, syn. *Microtus oeconomus*) — від сысуноў сямейства хамяковых (Cricetidae). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела каля 18 см, даўжыня хваста ≈ 4 см, вага каля 50 г. Вушы і хвост кароткія. Верх жаўтлява-карычневы або жаўтлява-шэры з больш сьветлымі бакамі; сярэдзіна сьпіны больш цёмна-чорна-бурая. Ніз бялёсы. Хвост ад зьлёгку да моцна двухколерны, зьверху больш цёмны, знізу больш светлы.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі, Азіі, Паўночнай Амэрыкі ад Нідэрляндаў да паўн.-зах. Канады; на вышынях ад 0 да 2900 м.

## Лад жыцьця
Як правіла, насяляе вільготныя месцы з густой расьліннасьцю ўздоўж берагоў азёр, ручаёў і балот; сустракаецца ў тундры, тайзе, лесастэпу і нават паўпустэльні. Сілкуецца зялёнай расьліннасьцю і насеньнем. Ён актыўны круглы год. Капае норы, дзе захоўвае на зіму насеньне і карані. Саміцы маюць ад трох да шасьці памётаў з трох-дзевяці дзіцянятаў у неглыбокай нары.

## Вонкавыя спасылкі
* Linzey, A.V., Shar, S., Lkhagvasuren, D., Juškaitis, R., Sheftel, B., Meinig, H., Amori, G. & Henttonen, H. 2016. ''Alexandromys oeconomus''. The IUCN 
* Bieberich, C. 2007. ''Microtus oeconomus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амэрыкі
Ігнат Жаба

**Ігнат Жаба (Жабо)**, (, ;  каля 1816 —  1873, Павянец, Аланецкая губерня, Расейская імпэрыя) — каталіцкі сьвятар, асьветнік, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гг. на тэрыторыі Ашмянскага павету.

## Жыцьцяпіс
У 1855—1863 гадах пробашч Гальшанскай парафіі. Адыграў важную ролю ў падрыхтоўцы паўстаньня 1863—1864 гг. на тэрыторыі Ашмянскага павету. У «маніфэстацыйны» пэрыяд падрыхтоўка праводзілася, як правіла, праз распаўсюджваньне агітацыйных улётак, антыўрадавых твораў, сьпеваў забароненых гімнаў і інш. Немалая заслуга ў гэтым належыць ксяндзу Ігнату Жабе. У сваім касьцёле ў мястэчку Гальшаны Ашмянскага павету ён быў ініцыятарам сьпеваў будучага паўстанцкага гімна «» і сьвяткаваньня 31 ліпеня 1861 г. гадавіны яднаньня Каралеўства Польскага зь Вялікім Княствам Літоўскім, дзе «сам адпеў зь вялікай пышнасьцю». У далейшым Жаба стварыў школу для мясцовых дзяцей, якая пазьней расейскімі ўладамі была прызнана шкоднай і зачынена. Падчас стварэньня школы зрабіў публічную прамову ў касьцёле супраць русіфікацыі, абвясьціў народу, які сабраўся ў касьцёле, што, не шкадуючы ні асабістых сілаў, ні грошаў, арганізуе ў сваім доме школу. У гэтай школе дзеці вывучалі польскую мову й карысталіся падручнікамі без дзяржаўнай цэнзуры. 7 лютага 1863 году за публічны супраціў русіфікацыі быў арыштаваны, зьняволены ў былым кляштары дамініканаў у Вільні. 4 чэрвеня за сваю дзейнасьць Жаба быў сасланы «адміністрацыйным парадкам» на жыхарства ў горад Павянец Аланецкай губэрні зь сэквестрам маёмасьці. Жыў у Павянцы. Верагодна, ён атрымліваў грашовую дапамогу з краіны па просьбе духоўных уладаў. Трагічна памёр у 1873 г. у Павянцы (утапіўся ў рацэ).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Палёўка цёмная

**Палёўка цёмная** (*Microtus agrestis*) — від сысуноў сямейства хамяковых (Cricetidae). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 95–133 мм, даўжыня хваста 26–47 мм, даўжыня вушэй 11–14 мм, вага 20–47(55) г. Верх цёмна-карычневы, зрэдку рудавата-карычневы. Ніз бялёсы і часам з жоўтым адценьнем. Адрозніваецца ад блізкай звычайнай палёўкі (*Microtus arvalis*) больш цёмнай, даўжэйшай і больш кудлатай поўсьцю і больш густаволасымі вушамі.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі, Азіі ад Партугаліі і Брытанскіх астравоў да Сібіры; на вышынях ад 0 да 2100 м.

## Лад жыцьця
Ён жыве ў розных месцах пражываньня, уключаючы лугі, лясы, пустэльні, дзюны, балоты, тарфянікі, берагі рэк, палявыя ўскраіны і маладыя лясныя насаджэньні, аддаючы перавагу вільготным месцам; адсутнічае ў раёнах з вялікай колькасьцю пашы. Хоць могуць капаць норы, яны звычайна будуюць гнёзды над зямлёй. Актыўныя як днём, так і ноччу. Сілкуецца травяністымі расьлінамі, зімой абгрызае кару; у выключных выпадках бяруць здабычу жывёл (напрыклад, лічынак двукрылых). У год саміцы даюць да сямі памётаў, у кожным у сярэднім ад 4 да 6 дзіцянятаў, якія сілкуюцца малаком на працягу 14 дзён.

## Вонкавыя спасылкі
* Kryštufek, B., Vohralík, V., Zima, J. & Zagorodnyuk, I. 2016. ''Microtus agrestis''. The IUCN 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Заблоцкі

**Забло́цкі** — беларускае, польскае і ўкраінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Бэрнард Заблоцкі (1907—2002)&nbsp;— польскі мікрабіёляг, імуноляг;
* Войцех Заблоцкі (1930—2020)&nbsp;— польскі архітэктар, фэхтавальнік;
* Зьміцер Заблоцкі ( 1975)&nbsp;— беларускі палітык;
* Клемэнт Заблоцкі (1912—1983)&nbsp;— палітык ЗША;
* Кортні Заблоцкі ( 1981)&nbsp;— саначніца ЗША;
* Уладзімер Заблоцкі (1939—2020)&nbsp;— беларускі палітык;
* Францішак Заблоцкі (1752—1821)&nbsp;— польскі адукацыйны дзяяч;
* Эразм Заблоцкі (1831—1884)&nbsp;— удзельнік паўстаньня 1863—1864 рокаў;
* Юргіс Заблоцкі (1510—1563)&nbsp;— летувіскі паэт, перакладнік;
* Якуб Заблоцкі (1984—2015)&nbsp;— польскі футбаліст;
* Ян Заблоцкі ( 1757—?)&nbsp;— вялікалітоўскі вайсковец;
* Януш Заблоцкі (1926—2014)&nbsp;— польскі публіцыст, палітык, юрыст.

### Падвойныя прозьвішчы
* Вайніслаў Савіч-Заблоцкі (1850 — пасьля 1893)&nbsp;— беларускі публіцыст, рэвалюцыянэр;
* Тадэвуш Лада-Заблоцкі (1811—1847)&nbsp;— беларускі паэт, перакладнік.

## Глядзіце таксама
* Заблоцкія
* Забалоцкі
Кайлян Кёртыс

**Кайлян Кёртыс** (сапр. імя. Кацярына Станкава,  12 жніўня 1981) — чэшская порнаакторка.

## Жыцьцяпіс
Кёртыс была старэйшай у сям’і з двух дзяцей, якая пражывала ў Празе, у той час — Чэхаславаччына. Вывучала права і грамадзкае адміністраваньне перад пачаткам кар’еры мэнэджара. Улетку 2006 года Кёртыс стала зоркай ў трох частках П’ера Вудмана *XCalibur* перад здымкамі для «Playboy» толькі некалькі тыдняў пазьней. Яна стала першай акторкай жорсткага порна, выява якой была разьмешчана на вокладцы чэскай вэрсіі Playboy. Яна была першай акторкай кампаніі «Вудман забава», якая працавала згодна з эксклюзіўным кантрактам.

## Відэа
* *Amazonian Dreams* (Woodman Entertainment)
* *XCalibur* (Woodman Entertainment) (lez)
* *XCalibur 2* (Woodman Entertainment)

## Часопісы
* *Hot Vidéo* November 2006 (Fr.) (interview)
* *Playboy* Sept. 2006 (Playmate of the Month, Cz.)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Model card, showing her on Playboy cover 
* Miss September 2006

Катэгорыя:Чэскія порнаакторкі
Ісад

**Ісад** (*Ісата*, *Ісета*, *Айсета*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ісада (Isada) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ісан- (эйс-, іс-) (імёны ліцьвінаў Ізбут, Ізмунт, Эйсімонт; германскія імёны Isbodus, Ismund, Eisenmund) паходзіць ад гоцкага eisarn, германскага *isarna-, стараверхненямецкага îsarn, îsan 'жалеза', а аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Бернат; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *o yeszyoro Oyszyeto* (1399—1429 гады), *o ozero o Iseto* (10 студзеня 1427 году); *подданого господарьского Больницкого на име Миколая Исада* (5 жніўня 1585 году); *Andrey Isad* (1636 год); *Szczepuk Isad… Ambroży Isadowicz* (1641 год); *Marianna Isato* (1800 год).

## Глядзіце таксама
* Эйса
* Гата

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Чырва

**Чы́рва** () — адна з чатырох фарбаў у гульнёвых картах. Зьявілася ў Нямеччыне ў XV стагодзьдзі. Беларуская назва апісвае чырвоны колер фарбы. Малюнкі на карце маюць форму кардыёіды (сэрца).

## Кадоўка

## Крыніцы

Катэгорыя:Картавыя фарбы
Катэгорыя:Сымбалі сэрца
Звонка (фарба)

**Зво́нка** ( ) — адна з чатырох фарбаў у гульнёвых картах. Зьявілася ў Францыі. Беларуская назва апісвае форму фарбы (*звонка, клетка*). Малюнкі на карце маюць форму ромбу (роўнабаковага паралелаграма).

## Кадоўка

## Крыніцы

Катэгорыя:Картавыя фарбы