Вулічнае асьвятленьне

**Ву́лічнае асьвятле́ньне** ці **во́нкавае асьвятленьне** — комплекс сродкаў, прызначаных для штучнага асьвятленьня вулічна-дарожнай сеткі, жылых кварталаў і мікрараёнаў, паркаў, ці тэрыторыяў любых іншых аб’ектаў праз або з дапамогай пераўтварэньня электрычнай энергіі ў сьветлавую.

## Гісторыя
Самыя першыя вулічныя ліхтары зьявіліся ў пачатку XV-га стагодзьдзя. Па распараджэньні мэра Лёндану Гэнры Бартана ў 1417 сталі вывешваць вулічныя ліхтары. У пачатку XVI стагодзьдзя жыхароў Парыжу абавязалі трымаць сьвяцільні ў вокнаў, якія выходзяць на вуліцу. Першая сыстэма гарадзкога вулічнага асьвятленьня была створана яшчэ ў XVII стагодзьдзі ў Амстэрдаме, па ініцыятыве Яна ван дэр Гэйдэна, які ў першую чаргу быў вядомы як арганізатар гарадзкой пажарнай аховы. У 1668 годзе ён прапанаваў усталяваць вулічныя ліхтары, каб па начах гараджане не падалі ў каналы, для барацьбы са злачыннасьцю і для палягчэньня тушэньня пажараў. Праект Ван дэр Гэйдэна прадугледжваў ўстаноўку двух з паловай тысячаў алейных ліхтароў, канструкцыя якіх была распрацавана ім самім.

У 1669 г. Ян ван дэр Гэйдэн атрымаў пасаду Дырэктара і інспэктара гарадзкога асьвятленьня (), да якой прыкладалася штогадовае дараваньне ў памеры двух тысячаў гульдэнаў. Ліхтары сыстэмы Ван дэр Гэйдэна выкарыстоўваліся ў Амстэрдаме да 1840 году, пасьля чаго іх зьмянілі больш сучасныя сьвяцільні.

Вельмі хутка амстэрдамскае новаўвядзеньне запазычылі і іншыя гарады. У 1682 горад Гронінген замовіў 300 ліхтароў канструкцыі Ван дэр Гэйдэна. Не адставала і замежжа: у тым жа годзе гарадзкое асьвятленьне сыстэмы Ван дэр Гэйдэн было ўведзена ў Бэрліне.

Спачатку ліхтары давалі адносна мала сьвятла, паколькі ў іх выкарыстоўваліся звычайныя сьвечкі і алей. Прымяненьне газу дазволіла значна павялічыць яркасьць асьвятленьня. Газавыя ліхтары зьявіліся ў пачатку XIX-га стагодзьдзя. Іх вынаходнікам быў ангелец Ўільям Мэрдак. У 1807 г. ліхтары новай канструкцыі былі ўсталяваныя на вуліцы Пэл-Мэл і неўзабаве пакарылі ўсе эўрапейскія сталіцы. У канцы XIX стагодзьдзя — з вынаходніцтвам электрычнасьці і электрычнай лямпы, на зьмену газавым ліхтарам прыйшлі ліхтары з электрычнымі лямпамі. Сярод першых гарадоў, у якіх былі ўсталяваныя падобныя ліхтары, быў швэдзкі Гэрнёсанд.

## Клясыфікацыя ліхтароў вулічнага асьвятленьня

### Паводле крыніцы асьвятленьня
* Сьвячныя;
* Алейныя;
* Газавыя (газа);
* Газавыя (прыродны газ);
* Зь лямпамі напальваньня;
* З дугавымі лямпамі;
* Са сьвятлодыёднымі лямпамі;
* Зь індукцыйнымі лямпамі;.

### Паводле тыпу апоры
* На драўляных слупах;
* На жалезабетонных слупах;
* На мэталічных слупах;
* На мачтах;
* На крапежных тросах;
* На крапежных кабелях;
* На сьценах будынкаў і збудаваньняў.

## Будова электрычнай сеткі
Сеткі вулічнага асьвятленьня выконваюцца з дапамогай кабельных або паветраных лініяў з выкарыстаньнем саманясучых ізаляваных правадоў. У абмежаваных выпадках для паветраных разьмеркавальных сетак дапускаецца выкарыстаньне неізаляваных правадоў.

Па апорах кантактнай сеткі электрыфікаванага транспарту напругай да 660 В пастаяннага току, на якіх усталяваны сьвяцільні вулічнага асьвятленьня, для іх сілкаваньня дазваляецца пракладаць кабельныя лініі. Дапускаецца таксама выкарыстоўваць саманясучыя ізаляваныя правады.

Лініі сілкаваньня сьвяцільняў, падвешаных на тросах, павінны выконвацца з дапамогай саманясучых ізаляваных правадоў або неізаляваных правадоў, якія пракладзены па ізалятарах. Тросы для падвешваньня сьвяцільняў сілкавальных лініяў сеткі дапускаецца мацаваць да канструкцыяў будынкаў, пры гэтым тросы павінны мець амартызатары.

## Віды асьвятленьня
* Для асьвятленьня магістраляў і іншых буйных аўтадарогаў выкарыстоўваюцца ліхтары з рэфлектарам. Рэфлектар патрэбны для канцэнтрацыі сьвятла ў кірунку аўтадарогі. Магутнасьць лямпы, якая ўстанаўліваецца ў ліхтар складае 250—400 Вт.
* Для асьвятленьня другарадных дарогаў можа выкарыстоўвацца як рэфлектарнае, так і расьсеянае асьвятленьне. Ліхтары забясьпечваюцца рэльефнымі празрыстымі пляфонамі, якія расьсейваюць прамяні сьвятла на далёкую адлегласьць. Магутнасьць лямпаў складае 70—250 Вт.
* Для асьвятленьня пешаходных тратуараў, паркаў, роварных дарожак і прыпынкаў грамадзкага транспарту выкарыстоўваецца расьсеянае асьвятленьне. Пры канструкцыі такіх ліхтароў асаблівая ўвага надаецца пляфонам, якія расьсейваюць промні сьвятла. Звычайна яны робяцца альбо ў форме шару, альбо ў форме цыліндру. Магутнасьць лямпаў, якія выкарыстоўваюцца ў такіх ліхтарах, складае 40—125 Вт.
* Для асьвятленьня інфармацыйных аб’ектаў (​​нумароў дамоў, дарожных знакаў, вонкавай рэклямы) выкарыстоўваецца як унутраная падсьветка, так і падсьвятленьне адмысловымі лямпамі і пражэктарамі.
* Архітэктурнае асьвятленьне выкарыстоўваецца для дэкаратыўнай падсьветкі фасадаў будынкаў і іншых архітэктурных аб’ектаў.

## Вонкавыя спасылкі
* БНіП 23.05-95. Натуральнае і штучнае асьвятленьне 

Катэгорыя:Крыніцы сьвятла
Катэгорыя:Штучнае асьвятленьне
Катэгорыя:Інжынэрная інфраструктура
Катэгорыя:Вуліцы