open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэмпіянат Расеі па футболе

**Чэмпіянат Расеі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Расеі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з чатырох дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Прэм’ер-ліга. Наступныя два дывізіёны Футбольная нацыянальная ліга і Другі дывізіён (падзяляецца на пяць групаў — *Захад, Цэнтар, Поўдзень, Урал-Паволжа, Усход*) кіруюцца Прафэсійнай футбольный лігай. Апошні дывізіён належыць да Аматарскай футбольнай лігі.

## Сыстэма
Міхась Башура

**Міха́сь Вíктаравіч Башу́ра** (нар. 25 чэрвеня 1975, в. Амговічы Слуцкага раёну) — беларускі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс

Скончыў з залатым мэдалём школу (1992), з адзнакай аддзяленьне беларускай мовы і літаратуры філялягічнага факультэту БДУ (1997). Падчас вучобы ва ўнівэрсытэце прымаў удзел у выступах тэатру-студыі «Летуценьнік», працаваў у школе настаўнікам беларускай літаратуры, у часопісах «Першацьвет» і «Беларусь», у газэце «Культура», супрацоўнічаў са «Строительной газетой» і «Столичными новостями». Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэту працягнуў працу ў газэце «Культура».

З 1998 супольна з Паўлам Лоскутавым выпускаў часопіс «Виртуальный мир» і газэту «Капитал», працаваў у рэклямным агенцтве. У 2000—2007 галоўны рэдактар часопісу «Электроника». У 2007 годзе сумесна зь пісьменьнікам Зьмітром Вішнёвым заснаваў выдавецтва «Галіяфы». Удзельнік руху «Бум-Бам-Літ». Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў і Беларускага ПЭН-цэнтру.

Цяпер працуе галоўным рэдактарам выдавецтва “Паперус”, якое зьяўляецца часткай культурніцкай пляцоўкі «Беларуская Прастора».

## Творчасьць

Пісаць вершы пачаў яшчэ ў школе. Дэбютаваў у 1994 (часопіс «Першацьвет»). Вершы друкаваліся ў часопісах «Першацьвет», «Крыніца», газэтах «Культура», «Беларуская маладзёжная», «Понедельник», «Наша Ніва».

У 1996 выдаў друкапіс «Сьнег у сьне, ці Сьнежны сон. Сон у сьнезе, ці Сьнежны сон». Аўтар кніг «Паліваньне на мух (са шланга)» (2002), «Думкі — гэта не гульня» (2010).

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на бачыне Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
* Кніга «Паліваньне на мух»
* Кніга «Думкі — гэта не гульня»

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Чэмпіянат Швайцарыі па футболе

**Чэмпіянат Швайцарыі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Швайцарыі, якія падзяляюцца на герархію лігаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Супэрліга. Наступнай у герархіі зьяўляецца Чэлендж-ліга, за якой разьмяшчаецца Прамоўшн-ліга.

## Сыстэма
Анатоль Вольны

**Анато́ль Во́льны** (сапр. — **Анатоль Іўсты́навіч Ажгірэ́й**; 2 сьнежня 1902, ст. Пухавічы, Ігуменскі павет, Менская губэрня — 29 кастрычніка 1937, Менск, турма НКВД) — беларускі паэт, празаік, журналіст, кінадраматург. Адзін з пачынальнікаў прыгодніцкага жанру ў беларускай прозе.

Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР (1935).

## Біяграфія
Нарадзіўся 2 сьнежня 1902 у сям’і службоўца Іўстына Ажгірэя. Па заканчэньні пачатковай школы, у 1911 паступіў у Ігуменскую гімназію. У 1920—1921 служыў добраахвотнікам у Чырвонай арміі, удзельнічаў у баёх зь белапольскімі войскамі. Пасьля дэмабілізацыі працаваў у ЦК ЛКСМБ, рэдагаваў газэту «Юный пахарь» (з 1924 — «Малады араты»). Вучыўся ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце.

У 1920—1930-х быў актыўным удзельнікам літаратурна-мастацкага руху ў Беларусі. У 1923 стаў адным з ініцыятараў стварэньня літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк», першы рэдактар ейнага аднайменнага часопіса. З 1928 — у «Полымі». З 1934 — сябар Саюзу пісьменьнікаў БССР.

Быў жанаты, гадаваў дзіця. Арыштаваны 4 лістапада 1936 у Менску па адрасе: вул. М. Горкага, д. 4, кв. 6. 3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Анатоля Вольнага прадугледжвалася «спальваць». Асуджаны пазасудовым органам НКВД 28 кастрычніка 1937 як «член контрарэвалюцыйнай арганізацыі» да вышэйшай меры пакараньня з канфіскацыяй маёмасьці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 у турме НКВД. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 3 сьнежня 1957.

## Творчасьць
Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1920 г. Выдаў зборнікі паэзіі «Камсамольская нота» (1924, з А. Александровічам), «Чарнакудрая радасьць» (1926), «Табе» (1927).

У 1925 выйшаў раман «Ваўчаняты» (у сааўтарстве з А. Александровічам і А. Дударом). Аўтар аповесьцяў «Два» (1925), «Антон Савіцкі» (1927, газэта «Савецкая Беларусь»). «Зборнік фэльетонаў» (1927) і кніга гумарэсак і фэльетонаў «Суседзі» (1932) выйшлі пад псэўданімам «Алёша».

Напісаў п’есы, драматызаваныя агітжарты («Калі дзяк гаворыць праўду», «Міколка», «У агранома» — 1924), камэдыю «Ратуй, божа!» (з Р. Кобецам, 1932). Выступаў і як кінадраматург — паводле яго сцэнараў пастаўленыя фільмы «Хвоі гамоняць» (з К. Дзяржавіным, 1929), "Гатэль «Савой» (1930), «У агні народжаная» (1930), «Сонечны паход» (1931), «Новая радзіма» (1935) і інш. У 1935 г. выйшла кінааповесьць «Шасцідзясятая паралель».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавічах
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Беларускія літаратары, расстраляныя ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году
Катэгорыя:Памерлі 29 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1937 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Ўзвышша»
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў БССР
Сянькоўшчынскі сельсавет

**Сянькоўшчынскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёну Гарадзенскай вобласьці.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Слонімскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Байкі

Назву **Байкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Байкі — вёска ў Пружанскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Байкі — вёска ў Наваградзкім раёне
** Байкі — вёска ў Слонімскім раёне

## Іншае
* Байкі — былая гміна ў Пружанскім павеце Палескага ваяводзтва Польскай Рэспублікі
Мокаш

**Мокаш** — у славянскай міталёгіі багіня-заступніца жанчын і адпаведна жаночых заняткаў, асабліва прадзеньня. Яе ўшаноўвалі і як багіню шлюбу, родаў, урадлівасьці.

Зь сямі дзён тыдня Макошы была прысьвечаная пятніца. Напярэдадні гэтага дня жанчынам забаранялася прасьці. З усталяваннем хрысьціянства роля Макошы перайшла да Сьвятой Параскевы, якую называлі Параскева Пятніца.

Катэгорыя:Славянская міталёгія
Малаток

**Малато́к**&nbsp;— невялікі молат, ужываемы для забіваньня й выпростваньня цьвікоў, разьбіваньня рэчаў і іншых работ. У асноўным вырабляецца са сталі. Зьяўляецца адным са старажытнейшых інструмэнтаў, якія выкарыстоўваюцца разумным чалавекам.

Асноўнай часткай малатка зьяўляецца кампактная маса з суцэльнага матэрыяла, звычайна мэталу, якая можа выкарыстоўвацца для ўдара па чамусьці й пры гэтым не дэфармавацца. Для зручнасьці нанясеньня ўдараў і для большага размаху ўдарную частку малатка насажваюць на ручку, якая можа рабіцца таксама з мэтала, альбо з дрэва альбо плястмаса.

## Віды малаткоў

Сьлясарны малаток мае два байкі&nbsp;— роўны й звужаючыся. Сталярны мае раздвоены выступ-зубец, што зручна пры выдзіраньні цьвікоў. Пры працы з долатам выкарыстоўваюць падобную на малаток кіянку з драўніны

## Сымбалізм

У камуністычнай сымболіцы скрыжаваныя серп і молат азначалі саюз сялянаў і рабочых. Выява скрыжаваных сярпа і молата была прадстаўленая на гербах і сьцягах СССР і саюзных рэспублікаў.

## Галерэя

Файл:StoneHammerDoverMN.JPG|значак|Першабытны каменны малаток
Файл:Hammer2.jpg|Малаток-цьвікадзёр


## Глядзіце таксама
* Кіянка
* Кірка
* Кувалда
* Цьвік

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Малаток // , С. 94

Катэгорыя:Молаты
Катэгорыя:Сталярныя ручныя інструмэнты
Вылічальная лінгвістыка

**Вылічальная лінгвістыка** () — навуковая дысцыпліна з галіны кагнітыўных навук, якая вывучае вылічальныя (інфарматычныя) аспэкты феномэну натуральнай (чалавечай) мовы: размову чалавека з ЭВМ, аўтаматычную перапрацоўку, запамінаньне, пошук і вывядзеньне інфармацыі ў маўленчай форме.

Катэгорыя:Вылічальная лінгвістыка
Катэгорыя:Навука
Дэфанс

**Дэфанс** або **Ля-Дэфанс** (фр.: La Défense) — сучасны дзелавы і жылы квартал у блізкім прыгарадзе Парыжа, заходняй XVI акругі, у дэпартамэнце О-дэ-Сэн. Лічыцца самым вялікім дзелавым цэнтрам Эўропы. Яго таксама называюць «парыскім Манхэтанам». У ім пражываюць 20 000 чал., І кожны дзень на працу прыязджаюць 150 000 служачых 1500 фірмаў і арганізацыяў, якія размясьціліся ў Дэфансе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Парыж
Галятурыі

**Галяту́рыі** або **марскі́я кубынкі**, або **марскі́я агуркі́** (*Holothuroidea*) — кляса бесхрыбетных жывёлаў тыпу іголкаваскурых. Віды, што ўжываюць у ежу, маюць агульную назву «трэпанг».

Сучасная фаўна прадстаўлена 1150 відамі, падзеленымі на 6 атрадаў, якія адрозьніваюцца адзін ад аднаго формай шчупальцаў і вапнавых кольцаў, а таксама наяўнасьцю некаторых нутраных органаў. Самая старая скамянелая галатурыя адносяцца да сылюрыйскага пэрыяду.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Іголкаваскурыя
Гематалёгія

**Гематалёгія** ( «кроў» +  «вучэньне, навука») — разьдзел нутраных хваробаў, які вывучае этыялёгію, патагенэз і клінічныя праявы захворваньняў сыстэмы крыві і распрацоўвае мэтады іх дыягностыкі, лячэньня і прафіляктыкі.

## Крыніцы
Геахімія

**Ге́ахі́мія** ( + ) — навука пра хімічны склад Зямлі, пашырэньне ў ёй хімічных элемэнтаў і іх стабільных ізатопаў, заканамернасьці разьмеркаваньня хімічных элемэнтаў у розных геасфэрах, законы іхных паводзінаў, спалучэньня й міграцыі ў прыродных геасыстэмах.

## Асноўныя разьдзелы
Асноўныя разьдзелы геахіміі:
* аналітычная геахімія;
* фізычная геахімія;
* геахімія літасфэры;
* геахімія літагенэза;
* геахімія гідрасфэры;
* рэгіянальная геахімія;
* радыёгеахімія;
* радыёгеахраналёгія;
* геахімія ляндшафту;
* арганічная геахімія;
і інш.

## Глядзіце таксама
* Пэтраграфія

Катэгорыя:Хімія
Катэгорыя:Геалёгія
Вэнэцыянская затока

**Вэнэцыянская затока** (, ) — затока у паўночнай частцы Адрыятычнага мора паміж дэльтай ракі По ў паўночнай Італіі і паўвостравам Істрыя ў Харватыі. Абмывае берагі Італіі, Славеніі і Харватыі. У старажытнасьці затока была паўднёвым канчаткам Бурштынавай дарогі. Сваю назву вадаём атрымаў у той час, калі Вэнэцыянская рэспубліка была на піку сваёй магутнасьці. У той час гэтая дзяржава ахоплівала большую частку паўночнай часткі Адрыятычнага мора.

## Геаграфія
Сярэдняя глыбіня затокі скаладае 34 мэтры. У яго ўпадаюць рэкі Тальямэнта, П’ява, Адыджэ і Брэнта. Галоўнымі гарадамі, якія ляжаць на ейным узьбярэжжы, зьяўляюцца Вэнэцыя, Трыест, Копэр, К’ёджа і Пула.

Катэгорыя:Затокі Італіі
Брусэльская ратуша

**Брусэ́льская ра́туша** — ратуша, разьмешчаная ў гістарычным цэнтры Брусэля на плошчы Гран-Пляс, пабудаваная ў стылі Брабанцкай готыкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брусэль
Катэгорыя:Ратушы Эўропы
Брытанская бібліятэка

**Брыта́нская бібліятэ́ка** (*British Library*) — нацыянальная бібліятэка Вялікабрытаніі. Закон аб яе стварэньні шляхам аб’яднаньня бібліятэкі Брытанскага музэю і шэрагу менш значных збораў быў прыняты парлямэнтам ў 1972 г.; новы будынак бібліятэкі ў Лёндане расхінуў свае дзьверы 1 ліпеня 1973. Найбуйнейшая бібліятэка сьвету (лік адзінак захоўваньня перавышае 150 млн.)
Була

**Була** (ад  — «пячатка», літар. — «пузырок») — асноўны сярэднявечны папскі дакумэнт са сьвінцовай (пры асаблівых выпадках — залаты) пячаткай, пасьля XV стагодзьдзя выдаваўся радзей.

Катэгорыя:Каталіцтва
Буха

**Буха** (, ) — нацыянальны туніскі алькагольны напой моцнасьцю 36 — 40 %. Вырабляецца шляхам збражываньня і наступнай простай дыстыляцыяй фінікаў туніскага ці турэцкага паходжаньня. Дакладна не вядома, калі і як зьявілася буха. На мясцовым габрэйска-арабскім слэнгу «буха» азначае «пары алькаголю». Прамысловую вытворчасьць бухі заснаваў Абрагам Бакобса ў 1880 годзе ў вінакурне «La Soukra» каля Туніса, ён жа заснаваў кампанію, якая зьяўляецца асноўным вытворцам бухі — «Bokobsa».

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Бут

**Бут** — пэрсанаж старажытнагрэцкай міталёгіі, арганаўт. Сын Тэлеонта і Зэўксіпы, дачкі Эрыдана, з Атэнаў.
 
Калі карабель Арго праплываў міма сырэнаў, кінуўся ў мора да Сырэн. Афрадыта перанесла яго ў Лілібэй, дзе і нарадзіла яму сына Эрыка.

Паводле іншай вэрсіі, бацька Эрыка — туземны цар Бут, які карыстаўся вялікай славай.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Катэгорыя:Арганаўты
Клёд Пэро

**Клёд Пэро** (; 25 верасьня 1613, Парыж — ) — францускі архітэктар, тэарэтык архітэктуры.

Старэйшы брат літаратара Шарля Пэро (1628—1703). Па адукацыі лекар, займаўся матэматыкай, фізыкай, тэхнікай, археалёгіяй, выконваў кардоны для габэленаў. Найбольш вядомыя яго архітэктурныя работы ў Люўры (фасады парадны ўсходні з каланадай, 1667-74, і паўднёвы), якія зьяўляюцца вяршыняй раньняга францускага клясыцызму. Адзін з заснавальнікаў Каралеўскай акадэміі архітэктуры ў Парыжы (1671). У 1673 пераклаў архітэктурны трактат Вітрувія.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1613 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 верасьня
Акорд

**Ако́рд** (, , ад поздне — узгадняю) — спалучэньне трох і больш разнайменных музычных гукаў, якія гучаць адначасна або амаль адначасна, дзеля стварэньня гарманічнага сугучча або дысанансу. Найбольш простым тыпам акорду ёсьць трохгучнасьць, якая атрымала такую ​​назву таму, што складаецца з трох розных нотаў, то бок асноўнай ноты разам з інтэрваламі ў тэрцыю і квінту па-над асноўнай нотай. Акорды з больш чым трыма нотамі ўлучаюць даданыя тонавыя акорды, пашыраныя акорды і тонавыя клястары, якія выкарыстоўваюцца ў сучаснай клясычнай музыцы, джазе і іншых жанрах.

Акорды ёсьць будаўнічымі блёкамі гармоніі і фармуюць гарманічную аснову музычнага твору. Яны забясьпечваюць гарманічны грунт і афарбоўку, якія суправаджаюць мэлёдыі і робяць свой унёсак у агульнае гучаньне і настрой музычнай кампазыцыі. Фактары, або кампэнентныя ноты, акорду часта гучаць адначасна, але замест гэтага могуць гучаць пасьлядоўна, як у арпэджыё. Пасьлядоўнасьць акордаў называецца акордавай пасьлядоўнасьць. Адным з прыкладаў шырока карыстанай акордавай прагрэсіі ў заходняй традыцыйнай музыцы і блюзе ёсьць 12-тактавая блюзавая прагрэсія. Не зважаючы на ​​тое, што агулам за любым акордам можа рушыць любы іншы акорд, пэўныя ўзоры акордаў больш распаўсюджаныя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Музыка
Акропаль

**Акропаль** ( «верхні» + *pólis* «горад») — узвышаная частка старажытнагрэцкага гораду. У эгейскі пэрыяд там зьмяшчаліся гарадзкія ўмацаваньні, пазьней акропалі ператварыліся ў цэнтры рэлігійна-палітычнай забудовы гарадоў.

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Скварка

**Скварка** або **Шкварка** — тое, што застаецца пасьля вытапліваньня з тканіны жывёлы тлушчу, галоўным чынам з сала. У залежнасьці ад ужытага суроўца можа ўтрымліваць пэўную колькасьць мяса ці тлушчу. У гастраноміі цэніцца за смакавыя якасьці. Вельмі папулярная страва ў Сярэдняй і Ўсходняй Эўропе.

Скваркі магчыма ўжываць непасрэдна ці як адзін са складнікаў стравы. Ужываецца як дадатак да мясных страваў, як тлушч да пірагоў (таксама і салодкіх), часта дадаецца да бульбы. Разам з вытапленым тлушчам і цыбуляю выкарыстоўвацца як аздабленьне і афарбоўка ежы.

Цікава, што беларусы спажываюць скваркі радзей, чым украінцы. У Беларусі перавага традыцыйна аддаецца салу і паляндвіцы. Таксама скваркі загортвалі ў дранікі, якія перад спажываньнем мачалі ў вытаплены тлушч. Выкарыстоўвалі скварку разам з сырой бульбаю для прыгатаваньня «кішкі».

У «Літоўскай гаспадыні» згадваецца, што скваркі кладуць у ежу чэлядзі.

## «Чарка і скварка»

Выраз шырока выкарыстоўваецца ў беларускіх прыказках і, імаверна, паходзіць ад беларускай прымаўкі «*Абы скварка й [[чарка]], дык будзе там і наш Марка*» (расейскі адпаведнік *Наш пострел везде поспел*).

У наш час выраз «чарка і скварка» набыў нэгатыўнае адценьне і ўжываецца ў дачыненьні да апалітычнай часткі беларускага грамадзтва, крытыкуючы ягонае засяроджваньне выключна на побытавых праблемах замест надаваньня ўвагі таксама пытаньням маральных і духоўных каштоўнасьцяў.

### Народныя прыказкі
* Абы скварка й чарка, дык будзе там і наш Марка
* Гіблы не скваркі, а чаркі чакае
* Дзе чарка, там і скварка
* Дурны, дурны, а скваркі любіць
* Вып’ем па чараццы, зьямо па сквараццы
* Людзям чарка, зямлі скварка
* Ня маеш скваркі, не шукай чаркі
* Пільнуй гаспадаркі — будуць у гаршку скваркі

### У мастацтве

## Крыніцы

Катэгорыя:Ежа
Катэгорыя:Беларуская кухня
Ян Краўчонак

**Ян Краўчонак** — падчас нямецкай акупацыі быў дырэктарам тэатру ў Менску. Выпускнік юрыдычнага факультэту Віленскага ўнівэрсытэту. Родам з Будслава.

Пасьля вайны дастаў маніі прасьледаваньня й трапіў у шпіталь для псыхічна хворых. Да сканчэньня веку правёў ў Польшчы ў вар’ятні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Будславе
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Альманах

**Альманах** (ад сяр.-лац. almanachus ад арабскага  — «каляндар») — зборнік літаратурных або іншых твораў розных аўтараў, часам сабраных паводле пэўнай адзнакі (тэматычнай, жанравай, ідэйна-мастацкай, тэрытарыяльнай і інш.), звычайна непэрыядычны.

## Гісторыя
У Сярэднявеччы назвай «альманах» азначаліся календары (каляндарныя табліцы) са зьвесткамі рознага гатунку, пераважна астранамічнымі й астралягічнымі. Такія табліцы былі запазычаны ў арабаў. Пазьней альманахі дапаўняліся нататкамі пра гістарычныя падзеі, невялікімі апавяданьнямі, анекдотамі, вершамі, і сталі правобразам пэрыядычнага друку.

Першыя літаратурныя альманахі зьявіліся ў Францыі («Альманах муз», Парыж, 1764—1833).
Амары

**Ама́ры** (*Nephropidae*, часам *Homaridae*) — сямейства буйных марскіх дзесяціногіх ракападобных. Амары маюць доўгае цела з мускулістымі хвастамі і жывуць у расколінах або норах на марскім дне. Тры зь пяці параў іхных канцавінаў маюць кіпцюры, у тым ліку першая пара, якія звычайна значна большыя за астатнія. Амары, якія высока цэняцца ў якасьці ежы, маюць эканамічнае значэньне і часта ёсьць адным з самых прыбытковых тавараў у прыбярэжных раёнах, якія яны засяляюць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракападобныя
Налезьнікі

**Нале́зьнікі** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Налезьнікі ўваходзяць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 чалавек
* 1999 год — 40 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Да нашых дзён

**Да нашых дзён**, **да цяперашняга часу** () — сыстэма летазьлічэньня, якая ўжываецца ў археалёгіі, геалёгіі і іншых навуках для запісу датаў, што адносяцца да мінулага. Гэтая сыстэма дазваляе пазьбегнуць датаў кшталту «да нашай эры/нашай эры».

Паколькі панятак «нашых дзён» пастаянна зьмяняецца, стандартовае азначэньне ўжывае пачатковым пунктам адліку 1950 год. Гэта зьвязана з тым, што менавіта ў гэтым годзе радыёвугляродны аналіз стаў практычна ўжывацца.

## Радыёвугляроднае датаваньне
1950 год быў прыняты як год адліку ў радыёвугляродным датаваньні ў 1954 годзе праз выкарыстаньне для калібраваньня ўзору шчаўёвае кіслаты, прыгатаванага Нацыянальным бюро стандартаў ЗША як *NBS Standard Reference Material (SRM) 4990B*. Канцэнтрацыя <sup>14</sup>C ва ўзоры была палічаная болей высокай (на 5%), чым у прыродзе, таму калібравальны стандарт быў вызначаныя як 0,95 канцэнтрацыі 14C ва ўзоры; гэтае значэньне і лічыцца «сучасным узроўнем вугляроду» па стане на 1950 год.

Шырокамаштабавыя ядзерныя выпрабаваньні пасьля 1950 году прывялі да глябальнага зьмяненьня суадносінаў між вугляродам-14 і вугляродам-12.

## Прыклады
* 12 000 BP = 10 050 год да н. э. (паколькі 1950-ы год н. э. — 12 000 гадоў = -10 050 гадоў)
* 2000 BP = 50 год да н. э.
* 500 BP = 1450 год

## Дадатковыя зьвесткі
З прычыны таго, што пачатак адліку цяпер параўнальна далёка ў мінулым, прапануецца гіранічнае тлумачэньне ангельскамоўнага скароту *BP*:  — «да фізыкі».

## Глядзіце таксама
* Наша эра

## Крыніцы

Катэгорыя:Каляндарныя эры
Катэгорыя:Храналёгія
Кнэдлікі

**Кнэ́длікі** () — нацыянальная страва чэскае, славацкае, аўстрыйскае і баварскае кухняў.

## Гісторыя

Назва паходзіць ад нямецкага слова «knödel» і замацавалася ў чэскай мове ў пачатку XIX стагодзьдзя.

У сярэднявеччы гэтым словам называлі шарыкі ці конусы зь мяса і мочанага хлеба. Каля XVII стагодзьдзя пачала выкарыстоўвацца й мука. Узьніклі розныя варыянты стравы, у тым ліку і з рысу, ужываліся начыньні, вар’яваліся формы.

## Апісаньне

Кнэдлікі ўяўляюць сабой шарыкі зь бездражжавога цеста ці бульбы, адвараныя ў падсоленай вадзе. Могуць быць з начыньнем.

Бываюць некалькіх відаў:
* зь цеста — 
* з бульбы — 
* з садавіной — 

Раней кнэдлікі былі асобнай стравай, цяпер зазвычай падаюцца як гарнір да гарачае мясное стравы ці супу. Часта разам з кнэдлікамі падаюць і падліву.

## Іншыя назвы

У Вугоршчыне яны завуцца *gombóc*, па-нямецку *knödel*, у Люксэмбургу *kniddel(en)*, у Італіі *canederli*.

На Беларусі страва з натаркаванай бульбы зь мясам завецца калдуны. Падобныя стравы існуюць таксама ў швэдзкай (*kroppkaka*), нарвэскай (*raspeball* ці *komle*), канадзкай (*poutines râpées*) кухнях.

## Глядзіце таксама

* Калдуны
* Клёцкі
* Шкубанкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Чэская кухня
Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Стравы з мукі
Палярныя Зоры

**Паля́рныя Зо́ры** () — горад (з 1991) у Мурманскай вобласьці Расеі. Утварае гарадзкую акругу горад Палярныя Зоры. Каля гораду знаходзіцца Кольская АЭС. Насельніцтва —  чалавек (2010 год).

## Гарадзкая акруга
Законам Мурманскай вобласьці ад 2 сьнежня 2004 году №535-01-ЗМО муніцыпальнае ўтварэньне горад Палярныя Зоры з падведамаснай тэрыторыяй надзеленае статусам гарадзкой акругі з населенымі пунктамі: Палярныя Зоры (адміністратыўны цэнтар акругі), Зашэек, Афрыканда і Пірэнга. Пасёлак Пірэнга быў зьліквідаваны ў 2007 годзе і выключаны са складу гарадзкой акругі. Колькасьць насельніцтва гарадзкой акругі Палярныя Зоры складае  чалавек (2010).

## Гісторыя
Населены пункт Палярныя Зоры быў уключаны ва ўліковыя зьвесткі і атрымаў статус працоўнага пасёлку рашэньнем Мурманскага аблвыканкаму №640 ад 20 сьнежня 1973 году.

Статус гораду абласнога падпарадкаваньня быў нададзены Ўказам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету РСФСР ад 22 красавіка 1991 году. Раней пасёлак і прылеглая тэрыторыя падпарадкоўваліся гарадзкому савету гораду Апатыты.

Старшынём кіраваньня будаўніцтва, фактычна заснавальнікам гораду Палярныя і Кольскай АЭС, быў Аляксандар Сьцяпанавіч Андрушэчка.

## Прадпрыемствы
Градаўтваральным прадпрыемствам зьяўляецца Кольская АЭС, на якой уладкаваныя каля 2000 чалавек. На працы ў муніцыпальных прадпрыемствах занятыя каля тысячы чалавек.

Таксама ў горадзе дзейнічаюць Ніва ГЭС-1 (26 МВт), ААТ «Атомэнергоремонт», Кольская Электромонтажная Компания «ГЭМ», ААТ «Энергоспецмонтаж», «Монтажно-строительное управление № 10», Р-Транс, электрычная (на 54 МВт) і мазутная кацельныя, мэдыкасанітарная частка №118, саўгас «Нивские Берега», аддзяленьні Сбербанка Расеі, некалькі супэрмаркетаў і іншыя прадпрыемствы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Гарады-спадарожнікі АЭС
Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства прыро́дных рэсу́рсаў і ахо́вы навако́льнага асяро́дзьдзя Рэспу́блікі Белару́сь** (Мінпрыроды Беларусі) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае ажыцьцяўляць экалягічную палітыку прыродакарыстаньня й аховы навакольнага асяродзьдзя. Міністар прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. Зь 22 красавіка 2024 году пасаду міністра займае Сяргей Масльяк.

## Будова
* Цэнтральны апарат — 10 управаў, 2 органы й 2 дэпартамэнты;
* 7 выканаўчых камітэтаў вобласьцяў ды Менску, раённыя інспэкцыі;
* Прадпрыемствы «БелНДЦ „Экалёгія“», «Цэнтральны навукова-даследніцкі інстытут комплекснага выкарыстаньня водных рэсурсаў»;
* Цэнтры — міжнародных экалягічных праектаў, сэртыфікацыі і аўдыту «ЭкалёгіяІнвэст», аналітычнага кантролю ў галіне аховы навакольнага асяродзьдзя;
* Музэй прыроды і экалёгіі Беларусі;
* Вучэльня аховы навакольнага асяродзьдзя.

## Дзейнасьць

* разьвіцьцё мінэральна-сыравіннай базы краіны
* ахова атмасфэрнага паветра
* ахова й выкарыстаньне водных рэсурсаў
* агляд навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь
* ахова й рацыянальнае выкарыстаньне жывёльнага сьвету, праўленьне паляўнічай гаспадаркай
* агляд запаведнай справы
* гідрамэтэаралягічная дзейнасьць
* аховы й выкарыстаньне земляў, расьліннага сьвету, лясоў і краявідаў
* рэгуляваньне пытаньняў адходаў і сьмецьця
* навука
* міжнароднае супрацоўніцтва
* экалягічная сэртыфікацыя
* дзяржаўная экалягічная экспэртыза

## Паўнамоцтвы
* запыт зьвестак ва ўстановах;
* прыцягненьне адмыслоўцаў урадавых установаў да ацэнкі й нагляду за аховаю навакольнага асяродзьдзя ды гідрамэтэаралягічнай дзейнасьцю;
* падача ва ўпаўнаважаныя ўстановы прапановаў аб касаваньні дазволаў на дзейнасьць, што парушае заканадаўства аб ахове навакольнага асяродзьдзя й выкарыстаньні прыродных багацьцяў;
* падача позваў у суд аб спагнаньні за шкоду навакольнаму асяродзьдзю ды спыненьні юрыдычнымі асобамі й грамадзянамі адпаведнай дзейнасьці;
* прыцягненьне да адказнасьці за парушэньне заканадаўства аб прыродаахове ды гідрамэтэаралёгіі;
* распрацоўка ды падача прапановаў аб зьмене заканадаўства аб прыродаахове, гідрамэтэаралёгіі, экалягічнай сэртыфікацыі ды экалягічнага аўдыту;
* ухваленьне пастановаў аб прыпыненьні шкоднай навакольнаму асяродзьдзю дзейнасьці ды гідрамэтэаралягічнай дзейнасьці, што ажыцьцяўляецца з парушэньнем заканадаўства;
* выдача загадаў аб устараненьні спрыяльных умоваў, прычынаў парушэньня прыродаахоўнага заканадаўства;
* заключэньне, зьмена й касаваньне дамоваў, неабходных для выкананьня ведамасных задачаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Беларусі

Прырода
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Ахова прыроды
Вольга Самусік

**Во́льга Саму́сік** (7 студзеня 1985, Менск — 7 сьнежня 2010, Менск) — беларуская сьпявачка і журналіст.

Вакалістка гуртоў žygimont VAZA і Tarpach, узноўленага Hasta La Fillsta. На «Рок-каранацыі-2007» — рок-князёўна году. Як вакалістка «Tarpach» у 2007 годзе на фэстывалі «Рок-кола» атрымала прыз за лепшы вакал, у той час як яе гурт узяў гран-пры.

Скончыла факультэт журналістыкі БДУ ў 2008 годзе. Зь вясны 2004 году працавала ў «Музыкальной газете», таксама супрацоўнічала з «Народнай Воляю», «БДГ», «Беларускаю маладзёжнаю». У 2007—2008 годах працавала журналісткаю на «», вяла перадачу «Антыпоп». Пасьля заканчэньня вучобы ў 2008 годзе была разьмеркавана ў газэту «СБ. Беларусь сегодня».

Памерла ў 25-гадовым узросьце ад панкрэатыту.

Канцэрт у гонар памяці Вольгі Самусік быў зладжаны яе сяброўкаю Зояю Сахончык з гурта «ZM99» у сьнежні 2011 году. Падчас імрэзы на сцэну менскага клюбу «Loft» выйшлі Аляксандар Ракавец і яго гурт «IQ48», Наста Шпакоўская,  і яго гурт «Князь Мышкін», Алег Хаменка, , Аляксандар Кулінковіч, Юры Навумаў ды іншыя. Сабраныя грошы аддалі бацькам Вольгі на помнік.

## Ацэнкі
У справаздаччы са зборнага канцэрту з удзелам гурта «Tarpach» Алена Сабалеўская, канцэртны аглядальнік сайту «», адзначала харэаграфію й вакальныя здольнасьці *«выдатнай музычнай журналісткі (вакалісткі)»* у 2008 годзе.

Алег Клміаў, галоўны рэдактар «Музыкальнай газеты», успамінаў Вольгу як выдатную супрацоўніцу, якая «*заўжды рабіла цікавыя й клясныя матэрыялы, сама прапаноўвала ідэі»*; з музычнагу боку, на яго думку, яна найбольш удала рэалізавалася ў гурце «žygimont VAZA». Гітарыст «Tarpach» Зьміцер Астапук прыгадваў, што Вольга *«была творчай асобаю, здольнай шмат на што»*. Пра *«зьяву ў беларускім рок-н-роле»* казаў заснавальнік і прадусар «Рок-Каранацыі» Юры Цыбін. Сяргей Канановіч, гітарыст «Hasta La Fillsta», адчуваў энэргію ад асобы, *«якая хацела жыць рок-музыкаю»*. Лявону Вольскаму па сумесным праектам сьпявачка запомнілася сваёй адказнасьцю й прафэсійнасьцю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Памерла сьпявачка Вольга Самусік // Эўрапейскае радыё для Беларусі, 7 сьнежня 2010.

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газэты «Советская Белоруссия»
Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Леанід Анфімаў

**Леані́д Васі́льевіч Анфі́маў** ( ў 1954 годзе, в. Сіма Юр’еў-Польскага раёну Ўладзімерскай вобласьці РСФСР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, старшыня Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь (2014—2020).

## Жыцьцяпіс
У 1977 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў на розных пасадах на Менскім аўтамабільным заводзе, інструктарам прамыслова-транспартнага аддзелу Заводзкага райкаму КПБ г. Менску (1984—1986), намесьнікам старшыні плянавае камісіі выканкаму Менскага гарадзкога Савету народных дэпутатаў (1986—1988). У 1988 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава.

1989—1991 гг. — генэральны дырэктар творча-вытворчага аб’яднаньня «Дызайн» Саюзу дызайнэраў Беларусі. 1991—2001 гг. — праца ў Менгарвыканкаме. 2001—2003 гг. — начальнік галоўнае ўправы кантролю за банкаўскай сыстэмай і рынкам каштоўных папераў Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь. У 2003 г. ачоліў Дэпартамэнт фінансавага маніторынгу Камітэту дзяржкантролю. 2004—2005 гг. — першы намесьнік старшыні Менскага гарвыканкаму. 2005—2006 гг. — намесьнік старшыні Камітэту дзяржаўнага кантролю. 2006—2010 — намесьнік кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

З 28 сьнежня 2010 першы намесьнік старшыні,  з 14 кастрычніка 2014 — старшыня Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Прэс-дасье Беларусі»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Кіраўнікі Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўладзімерскай вобласьці
KVIrc

**KVIrc** — графічны IRC-кліент пад Linux, Unix, Mac OS і Windows. Назва паходзіць ад скарачэньня *K Visual IRC*, дзе *K* першапачаткова азначала адносіны да KDE, якія ўжо неактуальныя з вэрсіі 2.0.0. Праграмнае забесьпячэньне заснаванае на фрэймворку Qt, а ягоны код выпускаецца пад GNU General Public License.

## Мажлівасьці
KVIrc дае магчымасьць падлучэньня да некалькіх IRC-паслугачоў адначасна. Падтрымліваюцца кадоўкі Unicode, ISO-8859-*, азіяцкія раскладкі. Асаблівасьцю кліента зьяўляецца магчымасьць ўжываць адначасова дзьве кадоўкі: напрыклад, карыстальнік можа адсылаць Unicode і чытаць паведамленьні ў фармаце Unicode і CP-1251.

Падтрымліваюцца mIRC-коды для тлустага вылучэньня, падкрэсьліваньня і афарбоўкі тэксту, у дадатак ёсьць графічныя эматыконы і анімаваныя аватваркі. Лучыва чату настройваецца па жаданьні карыстальніка і падтрымоўвае тэмы аздабленьня.

Вакно каналу можа быць падзеленыя на два падвакенцы, асобнае для паведамленьняў, іншае для *камандаў*, кшталту уваходаў/выхадаў/зьменаў статусу. Памер вокнаў зьмяняльны, таму ёсьць магчымасьць схаваць вакно камандаў. Кожны канал, прыват і DCC-чат шыфраваны альгарытмамі Blowfish або AES/Rijndael.

KVIrc мае ўласную мову скрыптоў, называную *KVS*. У пэўнай ступені мажлівае выкарыстаньне таксама Perl-у і Python-у. Падтрымоўваецца аб’ектна-арыентаванае праграмаваньне.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс IRC-кліентаў

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Дакумэнтацыя он-лайн
* Тэмы аздабленьня для KVIrc

### IRC-каналы
* [irc://irc.freenode.net/kvirc Канал #kvirc] у сетцы FreeNode
* [irc://irc.tin.it/kvirc Канал #kvirc] у сетцы IrcNet
* [irc://irc.azzurra.org/kvirc.net Канал #kvirc.net] у сетцы Azzurra

Катэгорыя:IRC-кліенты
Катэгорыя:Вольныя праграмы
Катэгорыя:Дастасоўнае праграмнае забесьпячэньне
Катэгорыя:Кросплятформавае праграмнае забесьпячэньне
Галоўчынскія

**Галоўчынскія**, *Галаўчынскія* — княскі род гербу Лебедзь у Вялікім Княстве Літоўскім.

Прозьвішча ўтварылася ад мястэчка Галоўчына каля Друцку. Пачынальнікам роду быў князь Мацьвей Мікіцініч, які прыехаў з дваром Алены, жонкі вялікага князя Аляксандра.

Паводле Каспэра Нясецкага паходзілі ад северскай галіны Рурыкавічаў. Самі Галоўчынскія часам выводзілі сябе з князёў Рапалоўскіх. Аднак генэалягічны зьвязак з гэтымі князямі не прасочваецца.

Дзякуючы наданьням вялікай княгіні Алены адразу ўвайшлі ў лік найбольш заможных фэўдалаў Вялікага Княства Літоўскага. Спачатку спавядалі праваслаўе, пазьней перайшлі ў каталіцтва.

Згасаньне роду ў мужчынскай лініі адбылося зь сьмерцю князя Мікалая ў 1658 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Княскія роды
Катэгорыя:Згаслыя роды
WikiLeaks

**WikiLeaks** (гав. wiki +  — хуткія + ўцечкі) — міжнародная некамэрцыйная арганізацыя, якая публікуе таемныя дакумэнты, атрыманыя з ананімных крыніцаў. Яе вэб-сайт, адчынены ў 2006 годзе ў Ісьляндыі, праз год пасьля запуску меў базу зьвестак з больш чым 1,2&nbsp;мільёнаў дакумэнтаў.

WikiLeaks атрымала некалькі ўзнагародаў, у тым ліку New Media Award часопісу «Economist» у 2008 годзе. У чэрвені 2009 году WikiLeaks і Джуліян Асандж атрымалі Media Award вялікабрытанскае Amnesty International (у катэгорыі «Новыя мэдыі») за публікацыю 2008 году «Кенія: Крык крыві&nbsp;— бессудовыя забойствы і зьнікненьні». У траўні 2010 *[[New York Daily News]]* назвала WikiLeaks першым у сьпісе «сайтаў, якія могуць цалкам зьмяніць навіны».

WikiLeaks спачатку мела вікі-сайт, які мог вольна рэдагавацца наведвальнікамі, але пазьней скарысталася традыцыйнай мадэльлю апублікаваньня, якая болей не дазваляе рэдагаваць або камэнтаваць тэксты. Пасьля таго, як сайт быў падвергнуты неаднакротным аддаленым масавым атакам, а таксама адмоваў розных інтэрнэт-правайдараў, маюцца некалькі люстэркаў.

## Гісторыя
У красавіку 2010 году WikiLeaks зьмясьціла відэа інцыдэнту 2007 году, якое паказвала забойствы цывільных ірацкіх жыхароў і журналістаў амэрыканскімі вайскоўцамі. У ліпені WikiLeaks выпусьціла «дзёньнік аўганскай вайны», складанку больш за 76 900 дакумэнтаў пра вайну ў Аўганістане, раней недаступную для агульнага прагляду. У кастрычніку арганізацыя зьмясьціла амаль 400 000 дакумэнтаў пад назвай лёгі ірацкай вайны ў каардынацыі з асноўнымі камэрцыйнымі мэдыя-арганізацыямі. У лістападзе 2010 WikiLeaks пачала зьмяшчаць інфармацыю пра сакрэтную дыпляматычную перапіску ЗША.

21 жніўня 2013 году вайсковы суд ЗША вырак аналітыка выведкі Войска ЗША Брэдлі Мэнінга да 35 гадоў зьняволеньня за выдачу «Вікілікс» звыш 300 0000 таемных дакумэнтаў. 17 студзеня 2017 году прэзыдэнт ЗША Барак Абама зьменшыў вырак да 7 гадоў. У выніку 17 траўня 2017 году Мэнінга выпусьцілі з турмы форта Лівэнўорт (штат Канзас), бо яго арыштавалі 27 траўня 2010 году падчас службы на Ірацкай вайне.

## Беларусь
30 жніўня 2011 году «Вікілікс» разьмясьціў у сеціве ліст амэрыканскага амбасадара ў Беларусі Джорджа Крола ад 11 студзеня 2006 году, у якім адзначалася, што «пасьля візыту латвійскага міністра на Тайвань *[[Кітай]] даў указаньні Беларусі* на адзін дзень перанакіраваць паток сваіх тавараў не праз латвійскія, а эстонскія парты, і гэта каштавала латвійскаму парту некалькіх мільёнаў даляраў». У лісьце амбасадара ад 16 чэрвеня 2006 году чысты кошт актываў Аляксандра Лукашэнкі ацэньваўся ў *9 мільярдаў $*. У лісьце з амбасады ў Маскве (Расея) ад 27 сакавіка 2009 году згадвалася, што ў 2008 годзе 15% беларускіх студэнтаў не вярнуліся зь летняй працы ў ЗША.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* WikiLeaks у Вікіцытатніку
* WikiLeaks у Twitter
* WikiLeaks у Facebook
* Люстэркавы сайт

Катэгорыя:Вэб-сайты
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Праекты на рухавіку MediaWiki
Хмялёўка (Жабінкаўскі раён)

**Хмялёўка** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Хмялёўка ўваходзіць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 чалавек
* 1999 год — 12 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Хмялёўка

Назву **Хмялёўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Хмялёўка — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Хмялёўка — вёска ў Маларыцкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Хмялёўка — вёска ў Чашніцкім раёне
Літоўская гаспадыня

«**[[Літва|Літоўская]] гаспадыня, ці навука аб утрыманьні ў добрым стане хаты і забеспячэньні яе ўсімі прыправамі і запасамі кухоннымі і аптэкарскімі і гаспадарчымі, а таксама гадаваньні і ўтрыманьні скаціны, птушкі і іншай жывёлы адпаведна спосабам найбольш выпрабаваным і правераным вопытам і да таго ж самым танным і простым**» () — кніга Ганны Цюндзявіцкай, прысьвечаная вядзеньню гаспадаркі і кулінарыі. Упершыню выдадзеная ў 1848 годзе на польскай мове. Шмат разоў перавыдавалася (1851, 1856, 1858, 1862, 1873). Акумулявала гаспадарча-кулінарны досьвед жыхароў ваколіцаў Менску

Згодна з воляй аўтаркі ўсе выданьні пабачылі сьвет ананімна.

У кнізе зьмешчаныя 108 кулінарных і аптэчных рэцэптаў, прычым тамака няма такіх інгрэдыентаў, якія нельга было б у той час знайсьці ў беларускай вёсцы альбо на крайні выпадак на местачковым кірмашы. Пасьля сьмерці аўтаркі манапольныя правы на гэтыя выданьні выкупіла ў яе сям’і віленская кнігавыдавецкая фірма Завадзкага.

Па-беларуску ўпершыню выйшла ў выдавецтве «Полымя» ў 1993 годзе. Пераклад з польскай мовы П. Казлоўскага, В. Нядзьвецкай. Пераклад падрыхтаваны паводле выданьня 1858 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старабеларуская літаратура
Катэгорыя:Творы польскай літаратуры
Катэгорыя:Кнігі 1848 году
Полымя (выдавецтва)

**Кні́жнае выдаве́цтва «По́лымя»** — беларускае кніжнае выдавецтва.

Заснаванае ў студзені 1950 ў Менску. У 2002 годзе разам з выдавецтвам «Ураджай» увайшло ў склад дзяржаўнага кніжнага выдавецтва «Беларусь».

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1950 годзе
Вуліца Кірава (Гомель)

**Кірава** (былая Магілёўская, Каапэратыўная) вуліца — адна з галоўных вуліцаў гораду Гомля. Перасякае Цэнтральны і Чыгуначны раёны. Пачынаецца ад пляца Працы, сканчаецца ў кальцавой разьвязкі вуліцаў Савецкай і Малайчука. Апошні раз была пераназваная ў гонар С. М. Кірава ў 1934 годзе.

## На вуліцы разьмешчаны
* Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт транспарту
* ПТВ № 30 Рачнога флёту
* Мэдычная вучэльня
* Інстытут мэханікі мэталапалімэрных сыстэмаў імя Ўладзімера Белага (д. 32а)

## Гісторыка-культурныя каштоўнасьці Рэспублікі Беларусь
* вул. Кірава, 1, 3, 9, 12 | ХIХ–ХХ стагодзьдзі
* вул. Кірава, 16, 18 | ХХ стагодзьдзе
* вул. Кірава, 17, 22, 23, 24 (Жаркоўскага, 14), 26 (Жаркоўскага, 11) 28, 29,31, 32 (к.1, 2), 33, 42, 49, 57 | канец ХIХ–50-я гады ХХ стагодзьдзя
* вул. Кірава 19/12, 20/14(вул. Першамайская) | 1936 год
* вул. Кірава, 34 (на ростанях вул. Карповіча і вул. Кірава) | Будынак былой мужчынскай гімназіі | 1898 год
* вул. Кірава, 35 (на ростанях вул. Камсамольскай і вул. Кірава) | Будынак (хата спэцыялістаў) | 1932 год

## Перасякае вуліцы
* Пляц Працы
* Камунараў
* Сялянская
* Ірынінская
* Жаркоўскага
* Камсамольская
* Перамогі
* Артылерысцкая
* Рагачоўская
* Палеская
* Дакутовіч
* Навапалеская
* Цялегіна
* Фядасеенкі
* Дынды
* Савецкую

## Літаратура
* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.

Кірава
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)
Сьпіс беларускіх выдавецтваў

**Беларускія выдавецтвы**.

На люты 2010 году ў Беларусі налічвалася 805 выдавецтваў, 5 зь якіх належалі Міністэрству інфармацыі Беларусі. За 2013 год выдавецтвы Беларусі павялічылі выпуск найменьняў брашураў і кніг на 18,2 % да 11 441. Іх агульны наклад склаў 31,416 млн асобнікаў. Пры гэтым, дзяржаўныя выдавецтвы выпусьцілі 224 найменьні кніг накладам 670 000 асобнікаў на беларускай мове. У 2017 годзе выдавецтвы Беларусі выпусьцілі 9590 найменьняў брашураў і кніг агульным накладам 23,1 млн асобнікаў. Зь іх па-беларуску выдалі 1314 (13,7 %) найменьняў брашураў і кніг накладам 4,337 млн (18,8 %) асобнікаў.

## БССР
* Адраджэньне (1922)
* Беларусь
* Вышэйшая школа
* Мастацкая літаратура
* Народная асвета
* Полымя (1950—2002; цяпер у складзе выдавецтва «Беларусь»)
* Савецкая Беларусь (1922—1924)
* Універсітэцкае
* Юнацтва

## Заходняя Беларусь
* Беларускае выдавецкае таварыства
* Віленскае выдавецтва Барыса Клецкіна
* Выдавецтва Ўладзіслава Знамяроўскага

## Рэспубліка Беларусь
### Дзяржаўныя
### Прыватныя
* Белфакс (даччынае выдавецтва газэты «Звязда»)
* Інтэрдайджэст
* Сучасная літаратура
* Тэхналогія
* Харвэст

## Замежжа
* Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва

## Крыніцы


Беларускія выдавецтвы
Беларусь (выдавецтва)

**«Белару́сь»** — беларускае кніжнае выдавецтва, заснаванае ў сьнежні 1920 году як *«Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі»* пры Наркамасьветы БССР. Зь сьнежня 1922 году як *«Дзяржаўны трэст выдавецкіх спраў і паліграфічнай прамысловасьці Беларусі»* («Белтрэстдрук»). 3 ліпеня 1924 году «Белтрэстдрук» злучылі з выдавецтвам *[[Савецкая Беларусь (выдавецтва)|«Савецкая Беларусь»]]* і вярнулі назву *«Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі»*. З 22 лістапада 1938 — пры Савеце Народных Камісараў (СНК) БССР.

З 21 верасьня 1963 году мае сучасны назоў. У 2002 годзе ў яго склад увайшлі выдавецтвы «Полымя» і «Ўраджай». Штогод выдае звыш 50 найменьняў кніг і 5 фотаальбомаў.

З падразьдзяленьняў выдавецтва ўтварыліся выдавецтвы «Народная асьвета» (1 красавіка 1951) і «Мастацкая літаратура» (6 сакавіка 1972).

## Кіраўнікі
* Зьміцер Жылуновіч (3 ліпеня 1924 —)
* Захар Матузаў (люты 1948 — сакавіка 1973)
* Міхаіл Антоненка (9 сакавіка 1973 — 1 верасьня 1980)
* Аляксандар Самаль (1 верасьня 1980 — 10 лютага 1989)
* Валер Дубоўскі (27 студзеня 1989 — 31 траўня 1993)
* Мікола Кавалеўскі (31 траўня 1993 — 13 жніўня 1999)
* Алена Законьнікава (13 жніўня 1999 — 15 ліпеня 2002; да 9 сакавіка 2000, в.а.)
* Яўген Малашэвіч (2 ліпеня 2002 — 12 студзеня 2004)
* Георгі Кісялёў (4 лютага 2004 — 5 чэрвеня 2005)
* Аляксандар Сталяроў (1 ліпеня 2005 — 1 студзеня 2010)
* Валянціна Пінчук (1 студзеня 2010 — 31 жніўня 2011; в.а.)
* Ганна Трусевіч (з 1 верасьня 2011)

## Крыніцы

## Літаратура
* «Беларусь» //  — С. 65.
* Хлебавец, Л. М. «Беларусь» //  — С. 483.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Кнігі поштай»
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Прастора»

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Менск
.22 Short

**.22 Short** (.22 Шорт, .22 Kurz, .22 Курц) — дробнакалібравы ўнітарны патрон кальцавога ўзгараньня 22-га калібру (5,6 мм), адзін з найменш магутных у сваёй клясе.

## Гісторыя
Патрон .22 Short — найстарэйшы патрон з усіх патронаў, якія цяпер вырабляюцца. Быў створаны прыкладна ў 1857 годзе амэрыканскай зброевай фірмай Smith & Wesson для рэвальвэра Smith and Wesson Model 1. У першыя гады патрон менаваўся проста .22 (г. зн. меў калібр 0,22 дзюйма), але пасьля зьяўленьня ў 1871 годзе даўжэйшага патрона .22 Long ён атрымаў сваё цяперашняе найменьне **short**, г. зн. «кароткі». Назва адпавядае вонкаваму выгляду гэтага сапраўды малюсенькага боепрыпасу — даўжыня патрона ўсяго 17,5 мм. Аднак гэты патрон можа пры энэргіі 95 Дж разьвіць хуткасьць 319 м/с.

Патрон быў першапачаткова прызначаны для малагабарытных рэвальвэраў, якія служылі сродкам самаабароны. Аднак пад яго зьявілася шмат мадэляў і доўгай зброі.

У першыя гады ён выпускаўся з зарадам з дымнага пораху. Усьлед за вынаходніцтвам бяздымнага пораху ў 1887 годзе, гэты тып патрона атрымаў у спартовых стралковых колах самае шырокае распаўсюджваньне.

## Асаблівасьці і ўжываньне

.22 Short — маламагутны патрон. Аддача пры стральбе ім практычна не адчуваецца. Пачатковая хуткасьць кулі ў яго невялікая, звычайна ў межах 320—350 м/с, што прыкладна роўна хуткасьці шроту паляўнічай стрэльбы. Адсутнасьць аддачы, адносна слабы гук стрэлу (пры выкарыстаньні глушыцеля, гук стрэла амаль ня чутны) і малая дальнасьць палёту кулі робяць гэты патрон прыдатным для пачатковага навучаньня стральбе, напрыклад у школьных тырах. Патрон .22 Short апынуўся моцна пацесьнены патронам .22 Long Rifle, але па-ранейшаму ўжываецца даволі шырока.

Ён выпускаецца пераважна са сьвінцовай безабалонкавай куляй, аднак існуюць варыянты і з амяднённай куляй (мае ў галаўной частцы экспрэсную пустэчу). Зрэшты, для паляваньня ён падыходзіць дрэнна — дульная энэргія кулі дастатковая толькі для стральбы жывёл, ня большых за буйнага пацука, хаця ў прынцыпе, гэтым патронам можна біць птушку. Аднак эфэктыўная далёкасьць стральбы — максымум 50 мэтраў — абмяжоўвае яго ўжываньне па птушцы. Таму асноўная ніша патрона .22 Short — спартовая стральба.

Патронам .22 Short пры неабходнасьці можна страляць з зброі пад даўжэйшыя патроны сямейства .22 зь мінімальнымі стратамі, паколькі дыямэтар кулі ў яго, як і ў даўжэйшых «субратаў» такі жа, як і ў гільзы. Паляўнічыя часам у якасьці змушанага захаду ўжываюць яго пры здабычы пушнога зьвера, устаўляючы яго ў «мялкашкі» (напрыклад, стрэльбу ТОЗ-8) разьлічаныя на патрон .22 Long Rifle.

У продажы патрон .22 Short знайсьці нескладана — яго вырабляе большасьць зброевых фірмаў. Кошт яго вельмі невялікі, што яшчэ больш падвышае яго значэньне як масавага вучэбнага боепрыпасу.

## Вонкавыя спасылкі
* Weapon.ua

.22 Short
Сяргей Даўлатаў

**Сярге́й Дана́тавіч Даўла́таў** (прозьвішча паводле пашпарту — **Даўла́таў-Ме́чык**; 3 верасьня 1941, Уфа — 24 жніўня 1990, Нью-Ёрк) — савецкі пісьменьнік і журналіст, дысыдэнт.
Аўтар шэрагу аўтабіяграфічных кніг: «*Зона: цыдулкі наглядчыка*» (рас. «Зона: записки надзирателя»); «*Кампраміс*» (рас. «Компромисс»); «*Запаведнік*» (рас. «Заповедник»), у якіх распавёў пра адметныя этапы жыцьця: пра тэрміновую службу ў войску ў ахове выпраўленчых калёній, пра журналісцкую дзейнасьць у газэце «Савецкая Эстонія», пра працу экскурсаводам у Пушкінскім запаведніку Міхайлаўскае.

Эміграваў у ЗША у 1978 годзе, дзе працаваў галоўным рэдактарам штотыднёвіка «Новый американец», вёў аўтарскую перадачу на Свабода (радыё); ягоныя творы друкаваліся ў вядомых амэрыканскіх часопісах «The New Yorker», «Partisan review».
thumb|200px|Надмагільны помнік Сяргею Даўлатаву на могілках у Нью-Ёрку
Сяргей Даўлатаў памёр 24 жніўня 1990 года ў Нью-Ёрку, дзе і пахаваны на габрэйскіх могілках.

## Памяць
* У жніўні 2007 году ў Санкт-Пецярбургу на сьцяне дому 23 па вул. Рубінштэйну, дзе жыў пісьменьнік у 70-я гады XX ст., усталяваная памятная шыльда . 
* Памятная шыльда ўсталяваная таксама на сьцяне дому 41 па вул. Вабрыку (Vabriku) (да 1990 году - вул. Рабчынскага) у Таліне, дзе Даўлатаў жыў у 1972-1975 гадах падчас працы ў мясцовых газэтах . 
* Часопіс *Звезда* ўручае літаратурную прэмію імя Сяргея Даўлатва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Савецкія літаратары