Сатанізм

**Сатані́зм**, **культ Сатаны́** ці **д’яблапакло́нства** ставіцца да групы рэлігійных, ідэалягічных альбо філязофскіх вераваньняў, заснаваных на Сатане, у прыватнасьці на пакланеньні яму ці на ягоным шанаваньні; ягоны вобраз трактуецца як сымбаль свабоды й магутнасьці.

У хрысьціянстве Сатана асацыюецца з Дʼяблам, паўшым анёлам, які лічыцца галоўным з дэманаў, якія спакушаюць людзей. Фэномэн сатанізму мае «гістарычныя сувязі» з асяродзьдзем Шляху левай рукі іншых акультных фігур, такіх як Бэльзэбул, Геката, Ліліт, Люцыфэр і Сэт. 

Пачынаючы з XIX стагодзьдзя, зьявіліся розныя невялікія рэлігійныя групы, якія ідэнтыфікуюць сябе як сатаністы альбо выкарыстоўваюць сатанінскую іканаграфію. Хоць групы, якія зьявіліся пасьля 1960-х гадоў, моцна адрозьніваліся адны ад адных, іх можна падзяліць на групы тэістычнага сатанізму й групы атэістычнвга сатанізму. 

## Плыні

### Тэістычны сатанізм

Тэістычны сатанізм&nbsp;— агульны тэрмін для рэлігійных групвў, якія лічаць, што Сатана абʼектыўна існуе як боскасьць, ёсьць звышнатуральнай сутнасьцю альбо духоўнай істотай, годнай пакланеньня альбо шанаваньня, у якую людзі могуць верыць, і зь якой могуць кантактаваць ці сустракацца.

Асноўнымі прадстаўнікамі зьяўляюцца:
* Храм Сэта ();
* Радасьць Сатаны (, часам );
* Ордэн дзевяці кутоў ();
* Люцыфэрыянства.

### Атэістычны сатанізм

Атэістычны сатанізм&nbsp;— нетэістычная рэлігія й філязофія жыцьця. Атэістычныя сатаністы ня вераць у Сатану або іншых звышнатуральных ці «боскіх» істот; яны бачаць Сатану як літаратурную фігуру, якая «ўвасабляе паўстаньне супраць адвольнай улады, асабістую свабоду й сьмеласьць кідаць выклік умоўнасьцям».

Асноўнымі прадстаўнікамі зьяўляюцца:
* Царква Сатаны Антона ЛаВея;
* Сатанінскі храм ();
* Першая Сатанінская Царква.

## Д’ябал у грамадзтве

Гістарычныя й антрапалягічныя дасьледаваньні паказваюць, што амаль ва ўсіх грамадзтвах сфармавалася ўяўленьне аб злавеснай і антычалавечай сіле, якая можа хавацца ўнутры грамадзтва. Звычайна гэта зьвязана зь верай у ведзьмаў&nbsp;— групу людзей, якія парушаюць нормы свайго грамадзтва й імкнуцца нанесьці шкоду свайму супольнасьці, напрыклад, займаючыся кровазьмяшэньнем, забойствамі й канібалізмам. Абвінавачваньні ў вядзьмарстве могуць мець розныя прычыны й выконваць розныя функцыі ў грамадзтве. Напрыклад, яны могуць служыць для падтрыманьня сацыяльных нормаў, для ўзмацненьня напружанасьці ў існуючых канфліктах паміж людзьмі, альбо для таго, каб зваліць на пэўных людзей адказнасьць за розныя сацыяльныя праблемы.

Іншым фактарам, які спрыяе ўзьнікненьню ідэі сатанізму, зьяўляецца ўяўленьне пра існаваньне агента няшчасьця й зла, які дзейнічае ў касьмічных маштабах, што звычайна асацыюецца з моцнай формай этычнага дуалізму, выразна падзяляе сьвет на сілы дабра й сілы зла. Найбольш ранейшым зь вядомых падобных істот зьяўляецца Ангра-Майнью, фігура, якая зьявілася ў пэрсыдзкай рэлігіі зараастрызму. Гэтая канцэпцыя была таксама ўспрынята юдаізмам і раньнім хрысьціянствам, і хоць у юдзейскай думцы яна неўзабаве адышла на другі плян, у раньнехрысьціянскім разуменьні космасу яна набыла ўсё большае значэньне.

Паўдёваамэрыканскі бог Тыў традыцыйна шануецца з дапамогай сынкрэтычнага танца й параду  (), які па паходжаньні быў супрацьпастаўлены каталіцкай царкве.

## У масавай культуры

### Сатанізм у мэтал- і рок-музыцы

У 1960-х 70-х гадох некалькі рок-гуртоў, у прыватнасьці амэрыканскі гурт Coven і брытанскі Black Widow, выкарыстоўвалі ў сваёй творчасьці вобразы сатанізму й вядзьмарства. Адсылкі на Сатану таксама зьяўляліся ў творчасьці тых рок-гуртоў, якія ў 1970-х гадах сталі піянэрамі жанру гэві-мэтал у Вялікабрытаніі. Напрыклад, гурт Black Sabbath згадваў Сатану ў сваіх тэкстах, хоць некаторыя з удзельнікаў гурта былі практыкуючымі хрысьціянамі, а іншыя тэксты сьцьвярджалі ўладу хрысьціянскага Бога над Сатаной. У 1980-х гадох сатанінскія вобразы сталі часьцей выкарыстоўваць такія гэві-мэтал гурты, як Slayer, Kreator, Sodom і Destruction. Гурты, якія працавалі ў паджанры дэз-мэтал, сярод якіх Morbid Angel і Entombed, таксама выкарыстоўвалі сатанінскія вобразы, спалучаючы іх зь іншымі нездаровымі й змрочнымі вобразамі, такімі як зомбі й сэрыйныя забойцы.

Сатанізм стаў больш цесна асацыявацца з паджанрам блэк-мэтал, у якім ён быў вылучаны на першы плян у параўнаньні зь іншымі тэмамі, якія выкарыстоўваліся ў дэз-мэтале. Шэраг выканаўцаў блэк-мэталу ўключылі ў свае выступы самапашкоджаньне, прадстаўляючы гэта як праяву адданасьці Сатане. Першы блэк-мэтал гурт Venom абвясьціў сябе сатанінсаім, хоць гэта быў хутчэй правакацыйны акт, чым выраз сапраўднай адданасьці Дʼяблу. Сатанінскія тэмы таксама выкарыстоўвалі блэк-мэтал-групы Bathory і Hellhammer, аднак першым блэк-мэтал-гуртом, які больш сурʼёзна прыняў сатанізм, стаў Mercyful Fate, вакаліст якога, King Diamond, далучыўся да Царквы Сатаны. Часьцей за ўсё музыкі, якія асацыююць сябе з блэк-мэталам, кажуць, што не вераць у легітымную сатанінскую ідэалёгію, і нярэдка прызнаюць сябе атэістамі, агностыкамі альбо рэлігійнымі скептыкамі.

У адрозьненьне ад King Diamond’а, розныя сатаністы блэк-мэталу імкнуліся дыстанцыявацца ад сатанізму ЛаВея, напрыклад, называючы свае перакананьні «пакланеньнем Дʼяблу». Гэтыя людзі лічылі Сатану літаральнай істотай, і, у адрозьненьне ад Антона ЛаВея, асацыявалі сатанізм са злачыннасьцю, самагубствам і тэрорам. Для іх хрысьціянства лічылася чумой, якая патрабуе выкараненьня. Многія з гэтых людзей, найбольш вядомыя Варг Вікернэс і Эўранімус, удзельнічалі ў раньняй нарвэскай блэк-мэтал-сцэне. У пэрыяд з 1992 па 1996 год такія людзі зьнішчылі каля пяцідзесяці нарвэскіх цэркваў праз падпалы.

## Глядзіце таксама

* Дэманалёгія

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура

### На беларускай мове
* 

### На ангельскай мове
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### На расейскай мове
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
*