Мёры

**Мёры** — места ў Беларусі, на беразе Мёрскага возера. Адміністрацыйны цэнтар Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 7935 чалавек. Знаходзяцца за 190 км ад Віцебску. Чыгуначная станцыя на лініі Друя — Варапаева. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь Дзісной, Дрысай, Браславам, Шаркоўшчынай.

Мёры — даўняе мястэчка гістарычнай Браслаўшчыны (частка Віленшчыны).

## Назва
Традыцыйная гістарычная назва места — Мёры. Старабеларускае напісаньне *Меры* (Мёры) ужывалася ў большасьці гістарычных дакумэнтаў, а яго правільнае вымаўленьне адлюстроўвала лацінкавая форма *Mіоrу*.

Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня тапоніму: Р. Аўчыньнікава тлумачыць яго ад фінска-вугорскага гідранімічнага фарманту jarvi (возера), тым часам Вадзім Жучкевіч мяркуе, што тапонім мае патранімічнае паходжаньне ад прозьвішча Маер, Меер, Маераў. Некаторыя навукоўцы зьвязваюць назву паселішча з племям Мерай або з князямі Мірскімі. Асобна вылучаецца балтыйская вэрсія паходжаньня тапоніму, якая грунтуецца на сугуччы назвы Мёраў у старажытнай форме *Мярэя* з ракой Мярэяй у басэйне Дняпра. Апошняя мае балтыйскае паходжаньне з адпаведнікамі ў Сьвянцянскім раёне Летувы, якія пазначаюць 'ваду', 'затоку'.

Апроч гэтага, існуе некалькі народных паданьняў. Першае зь іх тлумачыць тапонім вялікім «морам», ад якога памёрла ўсё насельніцтва мясьціны (Мёры — ад словаў «мерці, памерці»). Іншая легенда зьвязвае назву паселішча з канавай Мерыцай, якая пазначала мяжу паміж двума ваяўнічымі княствамі. Апроч гэтага існуе згадка пра тое, што людзі жылі тут доўгі час грамадою, якая называлася «мір», — адкуль нібыта пайшла назва *Міры*. Таксама існуе паданьне пра князя Меру і ягоную жонку Мерыцу.

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай расейскія ўлады прынялі дыфтонг іо (*Mіory*) за дзьве асобныя літары і гэтым самым перакруцілі спрадвечнае гучаньне і напісаньне тапоніму — (). Савецкія ўлады зрабілі з расейскага напісаньня *Миоры* беларускую трансьлітарацыю і ўтварылі недарэчную штучную форму *Міёры*, якая была афіцыйнай да выхаду нарматыўнага даведніку «Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь».

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовых ўпамін пра Мёры (*Мярэю*) як маёнтак у Браслаўскім павеце датуецца 1514 годам (паводле іншых зьвестак — 1548 годам).

У попісе войска Вялікага Княства Літоўскага пад 1567 годам упамінаецца *маёнтак Меры* (назва існавала да XIX ст.), які належаў Р. Мірскаму. Пад 1612 годам у тэстамэнце Януша Пуцяты, маршалка Браслаўскага павету, значацца *Міры*. У 1621 годзе ўладальніца маёнтку Н. Мірская заснавала тут царкву. У 1633 годзе паселішча належала А. Рыле, якая ў 1640 годзе прадала яго браслаўскаму судзьдзю С. Мірскаму. 3 1644 году тут існаваў манастыр, які ў 1690 годзе М. Мірскі перадаў грэка-каталікам. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) паселішча спустошылі маскоўскія захопнікі. Паводле тэстамэнту (1680) Сімяона Полацкага, той ахвяраваў на карысьць манастыра частку грошай. У 1691 годзе ў Мёрах збудавалі драўляны касьцёл (дзеяў да 1862 году).

У XVIII ст. існавала 5 маёнткаў з назвай Меры, якія належалі Мірскім, Перасьвет-Солтанам, Беліковічам, Клотам, Зяновічам, Пуцятам.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Мёры апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе атрымалі статус мястэчка і сталі цэнтрам воласьці Дзісенскага павету Менскай губэрні (з 1842 году ў Віленскай губэрні). Жыхары Мёраў бралі актыўны ўдзел у нацыянальна-вызвольным паўстаньні (1863—1864). У 1866 годзе з мэтаю маскалізацыі краю расейскія ўлады адкрылі ў мястэчку народную вучэльню, у якой працавалі настаўнікамі выхадцы з цэнтральнай Расеі. На 1886 год у Мёрах працавалі валасная ўправа, 3 карчмы; штогод праходзілі 2 кірмашы. На 1903 год існавалі жыдоўская вучэльня і царкоўна-прыходзкая школа. У 1907 годзе ў мястэчку збудавалі касьцёл.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Мёры занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Мёры абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году паводле пастановы І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Мёры апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва. На 1927 год тут працавалі 2 млыны, аптэка, 5 крамаў, запалкавая фабрыка. У 1930 годзе празь мястэчка прайшла чыгунка Варапаева — Друя.

У 1939 годзе Мёры ўвайшлі ў БССР, дзе 15 студзеня 1940 году сталі цэнтрам раёну (з 1944 году ў Полацкай, з 1954 году ў Маладэчанскай, з 1960 году ў Віцебскай вобласьці). У Другую сусьветную вайну з 3 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

7 жніўня 1957 году Мёры атрымалі афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу, 7 жніўня 1972 году — статус места. У 2003 годзе адбылося ўрачыстае адкрыцьцё набярэжнай працягласьцю 500 м, якая стала візытоўкай места. У 2006 годзе ў Мёры правялі прыродны газ.


Miory, Mioryca. Мёры, Мёрыца (1906).jpg|Стары касьцёл з боку ракі Мёрыцы, 1906 г.
Miory, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Унебаўзяцьця (1907).jpg|Апошняе казаньне кс. Ю. Баровіча ў новым касьцёле, 11.11.1908 г.
Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1910).jpg|Новы касьцёл з боку возера Мёрскага, 1910 г.
Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1922).jpg|Новы касьцёл з боку возера Мёрскага, 1922 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:10000
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:400 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1886 from:0 till:110 
  bar:1897 from:0 till:145 
  bar:1903 from:0 till:135 
  bar:1927 from:0 till:422
  bar:1959 from:0 till:1900
  bar:1970 from:0 till:5700
  bar:1991 from:0 till:9100
  bar:1998 from:0 till:9300
  bar:2006 from:0 till:8900
  bar:2009 from:0 till:8188
  bar:2018 from:0 till:7935
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1885 год — 96 чал. (50 муж. і 46 жан.); 1886 год — 110 чал.; 1897 год — 145 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1903 год — 135 чал.; 1927 год — 422 чал.; 1959 год — 1,9 тыс. чал.; 1970 год — 5,7 тыс. чал.; 1991 год — 9,1 тыс. чал.; 1998 год — 9,3 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 8,9 тыс. чал.; 2009 год — 8188 чал. (перапіс); 2010 год — 8,1 тыс. чал.; 2016 год — 8052 чал.; 2017 год — 8001 чал.; 2018 год — 7935 чал.

### Адукацыя
У Мёрах працуюць 3 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартовая школы, школа мастацтваў, дом дзіцячай творчасьці.

### Культура
Дзеюць дом культуры, 2 бібліятэкі, раённы гістарычна-этнаграфічны музэй. З 2001 году ў Мёрах праводзіцца абласны тур рэспубліканскага фэсту нацыянальных культураў «Нас зьяднала зямля Беларусі».

### [[Мас-мэдыя]]
У месьце выдаецца раённая газэта «Мёрскія навіны» (да 2002 году — «Сцяг працы»).

## Забудова

### Плян
Забудова Мёраў пераважна 1-павярховая, будуюцца і 2—5-павярхоўкі. Першы генэральны плян забудовы паселішча склалі ў 1971 годзе, другі — у 1980 годзе. У месьце ўтварылася набярэжная. Прамысловая зона разьмяшчаецца ў паўночна-заходняй і ўсходняй частках.

### Вуліцы і пляцы
У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Вялікая і Рынкавая вуліцы.

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, камбікормавай, першаснай апрацоўкі лёну прамысловасьці.

## Транспарт
Празь Мёры праходзяць аўтамабільныя дарогі  (Полацак — Браслаў) і  (граніца Расеі — Шаркоўшчына — Казяны).

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Дзее Мёрскі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы.

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1907)

### Страчаная спадчына
* Кляштар канонікаў рэгулярных латэранскіх (XVII ст.)

## Асобы
* Марына Весялуха (нар. 1987) — беларускі літаратурны крытык, паэтка, перакладніца
* Вітольд Ермалёнак (нар. 1954) — беларускі гісторык, краязнаўца; выдавец краязнаўчай газэты «Мёрская даўніна»

## Галерэя

Aerial view of the Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary. Miory, Belarus. DJI 2899-HDR (51353170486).jpg|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Kaścioł - Miory - 3.jpg|Касьцёл, галоўны фасад
Kaścioł - Miory - 9.jpg|Касьцёл, інтэр’ер
Miory. Мёры (23.05.2007).jpg|Возера зь мескай набярэжнай


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Русецкі А. Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — , 2005.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі