open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Слабадан Мілошавіч

**Слабадан Мілошавіч** (; 20 жніўня 1941, Пажаравац, нацысцкая Сэрбія&nbsp;— 11 сакавіка 2006, Гаага, Нідэрлянды) — югаслаўскі і сэрбскі палітычны дзяяч, прэзыдэнт Сэрбіі (1989—1997), прэзыдэнт Фэдэратыўнай рэспублікі Югаславіі (1997—2000). Старшыня Сацыялістычнай партыі Сэрбіі ад ейнага заснаваньня. Прыйшоў на пасаду прэзыдэнта з праграмай рэфармаваньня Канстытуцыі Югаславіі з прычыны маргіналізацыі Сэрбіі і ейнай палітычнай няздольнасьці спыніць альбанскіх сэпаратыстаў у вобласьці Косава.

У сваё знаходжаньне на пасадах прэзыдэнта Сэрбіі і ФРЮ ўнёс некалькі значных паправак у канстытуцыю Сэрбіі, якія зьменшылі правы аўтаномных абласьцей Сэрбіі, і ў 1990 року пераўтварыў Сэрбію з цітаісцкай аднапартыйнай у шматпартыйную сыстэму. За ягоным кіраваньнем адбыўся распад Югаславіі і шэраг грамадзянскіх войнаў, заснаваньне Фэдэратыўнай рэспублікі Югаславіі з колішніх югаслаўскіх рэспублік Сэрбіі і Чарнагорыі, Дэйтанскія перамовы ад імя басьнійскіх сэрбаў, якія скончылі Басьнійскую вайну, і адхіленьне яго ад пасады ў 2000 року.

У часе бамбаваньняў Югаславіі сіламі НАТО ў 1999 року Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі (МТБЮ) абвінаваціў Мілошавіча ва ўчыненьні ваенных злачынстваў у Босьніі, Харватыі і Косаве. У выніку дэманстрацыяў пасьля спрэчных выбараў 2000 року Мілошавіч сышоў з пасады, а 31 сакавіка 2001 року арыштаваны па абвінавачваньні ў карупцыі, злоўжываньні ўладай і прысабечваньні. Расьсьледаваньне сутыкнулася зь адсутнасьцю доказаў, пасьля чаго сэрбскі прэм’ер-міністар Зоран Джынджыч выдаў пастанову пра экстрадыцыю Мілошавіча ў МТБЮ дзеля разьбіральніцтва па абвінавачваньні ў ваенных злачынствах. У пачатку судовага працэсу Мілошавіч назваў Трыбунал незаконным, бо ён ня быў утвораны са згоды Генэральнай Асамблеі ААН, і з гэтай прычыны адмовіўся ад паслуг адваката. Судовы працэс цягнуўся пяць гадоў да скону Мілошавіча ў турэмнай камэры ад інфаркту міякарда.

У лютым 2007 року Міжнародны Суд ААН на працэсе генацыду ў Босьніі пастанавіў, што дачыненьняў Сэрбіі і Мілошавіча да генацыду, учыненага басьнійскімі сэрбамі падчас Басьнійскай вайны, ня выяўлена. Аднак суд высьветліў, што Мілошавіч, а таксама іншыя сэрбы зьдзейсьнілі парушэньне Канвэнцыі супраць генацыду, не прадухіліўшы генацыд і адмовіўшыся супрацоўнічаць з МТБЮ ў справе пакараньня адказных за генацыд, у прыватнасьці генэрала Ратка Младзіча, а таксама ў парушэньні ўласнага абавязаньня падпарадкоўвацца часовым мерам, абумоўленым Судом.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пажараўцы
Катэгорыя:Сэрбскія нацыяналісты
Катэгорыя:Камуністычныя кіраўнікі
Катэгорыя:Сябры Зьвязу камуністаў Сэрбіі
Катэгорыя:Абвінавачаныя Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі
Катэгорыя:Удзельнікі Басьнійскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасьць Харватыі
Катэгорыя:Удзельнікі Басьнійскай вайны
Катэгорыя:Прэзыдэнты Сэрбіі і Чарнагорыі
Катэгорыя:Сэрбскія камуністы
Катэгорыя:Сябры Сацыялістычнай партыі Сэрбіі
Катэгорыя:Васоевічы
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўленьня волі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Пажараўцы
Катэгорыя:Сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў
Астравок (вёска, Узьдзенскі сельсавет)

**Астраво́к** — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Узьдзенскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 79 чалавек
* 2010 год — 58 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Узьдзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Белае Балота

Назву **Белае Балота** маюць:

* Белае Балота — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Белае Балота — вёска ў Салігорскім раёне Менскай вобласьці
465-я ракетная брыгада

**465-я [[ракета|раке́тная]] [[брыгада (войска)|брыґа́да]]** — падразьдзел узброеных сілаў Беларусі. Месца дысьлякацыі штабу — в. Цэль.

## Гісторыя

### У складзе УС СССР
1 верасьня 1988 року ў Баранавічах была сфармаваная 465-я ракетная брыґада на падставе дырэктывы Міністра абароны СССР. У склад брыґады ўвайшлі 308 і 490 асобныя ракетныя дывізіёны.

### У складзе УС Беларусі
У 1992 годзе брыґада прысягнула народу Беларусі.
З красавіка 2005 року брыґада дысьлякуецца ў вёсцы Цэль.

На яе ўзбраеньні знаходзіцца сучасны ракетны комплекс «Кропка», прызначаны для паразы мэтаў і аб’ектаў у тактычнай (апэратыўна-тактычнай) глыбіні. Комплекс зьяўляецца высокадакладнаю зброяю — кругавое верагоднае адхіленьне ад мэты складае 50 мэтраў, а адлегласьць паразы — да 120 км.

У кастрычніку 2003 року злучэньне ўзнагароджанае вымпелам міністра абароны «За доблесьць і мужнасьць», праяўленыя асабовым складам брыґады пры правядзеньні комплекснага апэратыўнага вучэньня «Чыстае неба — 2003». У другі раз па выніках удзелу ў вучэньні «Тарча Айчыны — 2004».

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні Беларусі
Катэгорыя:Брыгады Беларусі
Катэгорыя:Асіпавіцкі раён
Катэгорыя:Артылерыйскія брыгады Беларусі
Аляксандар Джорджавіч

**Аляксандар «Саша» Джорджавіч** (;  26 жніўня 1967 году, Бялград, СР Сэрбія, СФР Югаславія) — югаслаўскі і сэрбскі баскетбаліст. Гуляў на пазыцыі гульнёвага абаронцы. Цяпер працуе трэнэрам.

## Кар’ера баскетбаліста
### У клюбах
Гуляў за эўрапейскія клюбы «Партызан», «Алімпія Мілян», «Рэал», «Барсэлёна», а ў 1996 годзе граў за каманду НБА «Портлэнд Трэйл Блэйзэрз». Скончыў кар’еру ў 2005 годзе.

### У зборнай
Гуляў за зборную Югаславіі, дзе правёў 108 гульняў. Першыя мэдалі са зборнай — бронзавыя — выйграў у 1987 годзе на чэмпіянаце Эўропы. Праз чатыры гады выйграў са зборнай золата Эўрабаскету-1991. У 1996 годзе на летніх Алімпійскіх гульнях сэрбы занялі другое месца, прайграўшы ў фінале ЗША. У 1995 годзе стаў двухразовым чэмпіёнам Эўропы. У 1997 годзе ў Гішпаніі разам з камандай стаў трохразовым эўрапейскім чэмпіёнам. У 1998 годзе Югаславія выйграла чэмпіянат сьвету ў Грэцыі. Гэтае золата стала апошнім у кар’еры Джорджавіча ў зборнай. З пачатку 2000-х ён больш не выходзіў гуляць з камандай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Fibaeurope.net profile
* Euroleague.net profile
* Career NBA stats
* ACB.com profile
* legabasket.it Profile

Катэгорыя:Югаслаўскія баскетбалісты
Катэгорыя:Сэрбскія баскетбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Эўропы па баскетболе
Катэгорыя:Сэрбскія баскетбольныя трэнэры
Бялградзкі маратон

**Бялградзкі маратон** — штогадовы маратон, які адбываецца ў Бялградзе, Сэрбія.

Праводзіцца з 1988 году, у красавіку. У 1999 годзе, падчас збройнага канфлікту, маратон быў праведзены ў выглядзе афіцыйнага групавога забегу, у якім прынялі ўдзел прадстаўнікі дзевяці краінаў, у тым ліку і краінаў-чальцоў НАТА. У 2003 годзе быў перанесены на кастрычнік з-за надзвычайнага становішча ў краіне з-за забойства прэм’ер-міністра Зорана Джынджыча.

Разам з маратонам адбываецца паўмаратон, забег на 5 км і дзіцячы міні-маратон.

У 1995 годзе Уладзімер Котаў перамог у мужчынскім маратоне з часам 2:14:00. У 2006 годзе сярод жанчын перамагла беларуска Галіна Карнацэвіч з найлепшым часам 2:34:35.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Маратоны
Катэгорыя:Міжнародныя спартовыя спаборніцтвы ў Сэрбіі
Дума (Сырыя)

**Дума** () — места ў Сырыі, адміністрацыйны цэнтар аднайменнага раёну і вобласьці Рыф Дамаск. Знаходзіцца за 10 км на паўночны ўсход ад Дамаску.

## Мінуўшчына
У пачатку грамадзянскай вайны Дума была адным з галоўных месцаў дэманстрацыяў супраць ураду і ўзброеных сутычак з сырыйскім войскам і сіламі бясьпекі.

30 студзеня 2012 сырыйская армія ўзяла горад. Пазьней ён пераходзіў з рук у рукі. 16 жніўня 2015 Сырыйскія вайскова-паветраныя сілы атакавалі горад ракетамі, у выніку чаго загінулі амаль 100 жыхароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Сырыі
Катэгорыя:Населеныя пункты раёну Думы
Горад Д’ябла

**«Горад Д'ябла»** () — прыродная славутасьць на гары Радан на поўдні Сэрбіі у  да паўднёвага ўсходу ад гораду Куршумлія.

Утварэньне ўяўляе сабою 202 каменныя слупы вышынёй ад 2 да  сярэднім дыямэтрам , на вяршынях якіх знаходзяцца каменныя блёкі вагой . Слупы маюць натуральнае паходжаньне і паўсталі дзякуючы выпятрэньню. У раёне б’юць дзьве крыніцы: Вада Д’ябла і Калодзеж Д’ябла. Яны маюць высокую мінэралізацыю (), з-за чаго расьліннасьць у ваколіцах бедная, што спрыяла выпятрэньню.

Незвычайнасьць утварэньня спарадзіла сярод мясцовых жыхароў мноства змрочных легендаў, усьлед за якімі яно атрымала назву «Горада Д'ябла». Антураж месца выкарыстоўваецца для прыцягненьня турыстаў, большасьць экскурсій праводзіцца ўноччы.

У 1959 годзе тэрыторыя «Гарады Д'ябла» атрымала ахоўны статус, у 1995 годзе ўрад Сэрбіі надаў яму статус помніка прыроды. У 2002 годзе ЮНЭСКА уключыла «Горад Д'ябла» ў папярэдні сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Виртуальный тур по «Городу Дьявола»

Катэгорыя:Горы Сэрбіі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Сэрбіі
Лагавыя

**Лагавы́я** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сарочынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сарочынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Выпятрэньне

**Выпятрэньне**, **парахненьне** ці **вывяваньне** — сукупнасьць працэсаў разбурэньня горных парод пад узьдзеяньнем мэханічных, хімічных і біялягічных фактараў. Паводле асяродзьдзя, выпятрэньне падзяляецца на атмасфэрнае і падводнае (гальміроліз).

Існуюць наступныя віды выпятрэньня паводле агентаў:
* фізычнае: пры якім раздрабляюцца часьціцы горных парод і не адбываецца зьмена іх хімічнага складу.
** разбурэньне парод пры неадначасовым пашырэньні і звужэньні мінэралаў цягам сутак. Гэты від фізычнага выпятрэньня пераважае ў раёнах зь вялікай сутачнай амплітудай тэмпэратур (напрыклад, у пустэльнях).
** у паўночных раёнах пераважае марознае выпятрэньне, калі вада, трапляючы ў поры горных парод, замярзае там і ў выніку гэтага пашыраецца і разбурае пароды.
** суфозія — вымываньне часьціц парод грунтовымі водамі
** разбурэньне горных парод пад узьдзеяньнем ветру (эолавыя працэсы)
* хімічнае выпятрэньне, калі зьмяняецца хімічны склад горнай пароды з утварэньнем мінэралаў, больш устойлівых ва ўмовах зямной паверхні. Галоўнымі чыньнікамі хімічнага выпятрэньня зьяўляюцца атмасфэрнае паветра (якое акісьляе мінэралы і горныя пароды) і грунтовыя воды з распушчанымі ў іх салямі, лугамі і кісьлямі, якія ўступаюць у хімічныя рэакцыі з элемэнтамі, зь якіх складаюцца мінэралы.
* біялягічнае выпятрэньне, зьвязанае зь дзейнасьцю жывых арганізмаў (разьбурэньне парод каранямі дрэў, выдзяленьне актыўных рэчываў некаторымі мікраарганізмамі і г. д.).

Вынікам працэсу выпятрэньня зьяўляецца кара выпятрэньня, на аснове якой утвараюцца глебы. Выпятрэньне — важны чыньнік рэльефаўтварэньня.

## Глядзіце таксама
* Фэралітызацыя


Катэгорыя:Геамарфалёгія
Кафана

**Кафана** (,  і ) — назва ўстановаў, падобных да бістро, распаўсюджаных у краінах былой Югаславіі, дзе ў асноўным пілі алькаголь і каву ці сустракаліся па розных пытаньнях. У цяперашні час у кафанах звычайна падаюць безалькагольныя напоі і каву.

Падобныя ўстановы зьявіліся ў Асманскай імпэрыі і пасьля распаўсюдзіліся на Балканы. Назва паходзіць ад турэцкага слова *kahvehane*, якое ўзятае з арабскай і пэрсыдзкай *qahve* (кава) і *khane* (дом).

## Назвы на розных мовах
* Сэрбская: кафана, кафане
* Македонская: кафеана, кафеани
* Харвацкая: kavana, kavane
* Басьнійская: kafana, kafane
* Альбанская: kafene/kafehane
* Грэцкая: καφενείο (*kafenio*), καφενεία(*kafenia*)
* Румынская: cafenea, cafenele

Катэгорыя:Кавярні
Катэгорыя:Сэрбская культура
Катэгорыя:Паўночнамакедонская культура
Катэгорыя:Басьнійская культура
Катэгорыя:Харвацкая культура
Катэгорыя:Югаслаўская культура
Страты 79-й асобнай дэсантна-штурмавой брыгады

У артыкуле прыведзеныя падрабязнасьці **стратаў [[79-я асобная дэсантна-штурмавая брыгада (Украіна)|79-ае асобнае дэсантна-штурмавое брыґады]]** ўзброеных сілаў Украіны.

## Пайменны сьпіс
4 жнівеня 2014 пад Дзякавым атрымаў сьмяротныя раненьні жаўнер 79-ае брыґады Эрнэст Хорців. 

4 верасьня 2014 пры ахове Марыюпалю загінуў малодшы сяржант Юры Тарасенка. 5 верасьня 2014 падчас выкананьня баявога заданьня каля мястэчка Мірнае Ваўнаваскага раёну загінуў жаўнер Максім Філоненка.

24 лістапада 2014 загінуў у раёне мястэчка Пяскі падчас абстрэлу малодшы сяржант 79-ае брыґады Віктор Абаленцаў. 6 траўня 2015 у адэскім шпіталі памёр малодшы лейтэнант Рабчук Уладзімер Анатолійович.

## Крыніцы

## Матэрыялы
* Страты 79-ае дэсантнае брыґады // *Кніга Памяці*

Катэгорыя:79-я асобная аэрамабільная брыгада
111-я артылерыйская брыгада

**111-я ґвардзейская Кёніґсбэрґская Чырвонасьцяжная, [[Ордэн Кутузава|ордэна Кутузава]] II ступені артылерыйская брыґада** — падразьдзел узброеных сілаў Беларусі. Месца дысьлякацыі — места Берасьце.

## Гісторыя
111-я брыґада пачала адлік сваёй гісторыі 15 кастрычніка 1939 року ў горадзе Вялікія Лукі й практычна адразу ўступіла ў баявое супрацьстаяньне: з 1940 року ўдзельнічала ў вайне зь Фінляндыяй у складзе 7-е арміі, а 12—13 сакавіка штурмавала места Выбарг. Пасьля фінскае кампаніі брыґада была перадысьлякаваная ва ўкраінскае места Белая Царква. Менавіта тут яе засьпела Другая сусьветная вайна.

Напачатку ліпеня 1941-га частку перакінулі на Заходні фронт пад Віцебск, дзе на станцыі Рудня яе ваяры прынялі бой зь нямецкай арміяй. Увосень 1941 року брыґада прымала актыўны ўдзел у абароне Масквы, за што ў студзені 1942 року адной зь першых артылерыйскіх частак атрымала найменьне ґвардзейскае.

З 1943 па 1944 рок ґвардзейцы вызвалялі тэрыторыю Беларусі і Летувы. У чэрвені 1944 року брыґада ўдзельнічала ў прарыве абароны супраціўніка ў раёне Віцебску й вызваленьні паўночнае часткі Беларусі.

У красавіку 1945 року за авалоданьне местамі Вормдыт і Мельзак брыґаду ўзнагародзілі ордэнам Кутузава II ступені. Баявыя дзеяньні ў гады Другое сусьветнае вайны ґвардзейцы завяршылі штурмам места-крэпасьці Кёнігсбэргу і ўпісалі ў найменьне злучэньня ганаровае «Кёніґсбэрская».

У верасьні 1945 року брыґада была перадысьлякаваная ў Бабруйск, а з 1961-га — у Берасьце і да 2002 року знаходзілася на тэрыторыі Берасьцейскае крэпасьці ў вайсковым месьце, які быў пабудаваны палякамі ў 1932 годзе для 31-га палка лёгкае артылерыі.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні Беларусі
Катэгорыя:Брыгады Беларусі
Катэгорыя:Берасьце
Гальміроліз

**Гальміроліз** ( салёны +  распад) — падводнае выпятрэньне, хіміка-мінэралягічнае пераўтварэньне першасных адкладаў на дне мора пад узьдзеяньнем працэсаў распусканьня, акісьленьня і інш.

Гальміроліз тлумачыць паходжаньне некаторых мінэралаў, што ўтвараюцца толькі ў марскіх адкладах (глаўканіт, шамазіт і інш.), падводнае зьмяненьне вульканічных туфаў, якое прыводзіць да ўтварэньня бэнтаніту і іншых разнастайнасьцяў паглынальных глінаў. Асабліва спрыяльныя для гальміролізу месцы павольнага адкладаньня на марскім дне дробных часьціц.

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 480 с.: іл.

Катэгорыя:Выпятрэньне
Эстонская эвангельская лютэранская царква

**Эстонская эвангельская лютэранская царква** () — лютэранская грамада Эстоніі, утвораная ў 1949 годзе. Налічвае 200 тысячаў вернікаў. Узначальваецца арцыбіскупам Андрэсам Пыдэрам.

У 1561 року рыцары Паўночнай Лівоніі вызналі ўладу швэдзкага караля. Ад гэтай пары Эстляндыя апынулася пад духоўнай юрысдыкцыяй Царквы Швэцыі. У 1710 року Эстляндыя была заваяваная Расеяю, аднак скандынаўская лютэранская традыцыя зьбераглася ў стагодзьдзях.

У 1802 року ў Дэрпцкім унівэрсытэце быў адкрыты лютэранскі багаслоўскі факультэт, што пераўтварыла Эстонію ў найбольшы лютэранскі цэнтар Расеі.

У 1919 пасьля здабыцьця незалежнасьці ўтварылася першая нацыянальная лютэранская царква на чале зь біскупам Якабам Кукам.

Пасьля далучэньня Эстоніі да СССР пераемнасьць лютэранскай герархіі прыпынілася. Эстонскія эмігранты ў Швэцыі заснавалі асобную Эстонскую эвангельскую лютэранскую царкву за мяжой (ЭЭЛЦЗ).

Пасьля аднаўленьня незалежнасьці ў 1992 року ад Эстонскай царквы аддзялілася Эвангельская лютэранская царква Інгрыі, а ў 2003 — Сыбірская эвангельская лютэранская царква.

Катэгорыя:Эстонская эвангельская лютэранская царква
1199-ы зьмешаны артылерыйскі полк

**1199-ы рэакты́ўны артылеры́йскі полк** — падразьдзел узброеных сілаў Беларусі. Месца дысьлякацыі — Берасьце.

## Гісторыя

6 сьнежня 1982 року ў месты Баранавічы быў сфармаваны кадрыраваны 1199-й рэактыўны артылерыйскі полк 28-е агульнавайсковае арміі ЧБВА. Пасьля гэтая вайсковая частка неаднаразова мяняла месца дысьлякацыі й сваё найменьне. Сёньня 1199-й рэактыўны артылерыйскі полк дысьлякуецца ў Берасьці.

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні Беларусі
Катэгорыя:Берасьце
Сьмяротнае пакараньне ў Эстоніі

**Сьмяро́тнае пакара́ньне ў [[Эстонія|Эсто́ніі]]** апошні раз было выканана 11 верасьня 1991 году, празь месяц пасьля атрыманьня Эстоніяй незалежнасьці. Апошнім асуджаным да сьмяротнага пакараньня, прысуд над якім былі выкананы, стаў Рэйн Орустэ, вінаваты ў падвойным забойстве. Ён зьдзейсьніў 18 злачынстваў. Асуджаны быў застрэлены ў патыліцу ў Батарэйнай вязьніцы.

## Гісторыя
З 1935 да 1940 году асобы, асуджаныя грамадзянскімі судамі да сьмяротнага пакараньня, мелі права выбіраць спосаб сьмерці: самагубства (выпіць атруту) або павешаньне. Гэтая працэдура так апісана ў Крымінальна-працэсуальным кодэксе, які ўступіў у сілу з 1 лютага 1935 году: «За адну гадзіну да заплянаванага часу выкананьня прысуду асуджанага адводзяць у камэру сьмяротнікаў, дзе дзяржаўны абвінаваўца чытае сьмяротны прысуд і пытаецца асуджанага, ці ён хоча скончыць жыцьцё самагубствам. У выпадку згоды пракурор перадае асуджанаму шклянку з атрутай, якая была вызначана Нацыянальным саветам па ахове здароўя. Калі асуджаны не прыме атруту на працягу пяці хвілін, яго павінны павесіць». Вайсковы трыбунал мог асудзіць падсуднага да расстрэлу, які прыводзіўся ў выкананьне васьмю вайскоўцамі.

Пасьля савецкай акупацыі Эстоніі, з 1940 году ўсе сьмяротныя прысуды выносіліся ў адпаведнасьці з савецкім заканадаўствам Эстонскай ССР. Да 1970 году ўсе асуджаныя да сьмерці ўтрымліваліся ў адмысловай камэры сьмерці ў Таліне. Пазьней прысуды эстонскім сьмяротнікам сталі прыводзіць у выкананьне і ў іншых гарадах СССР.

Напярэдадні ўваходжаньня Эстоніі ў Эўразьвяз паўстала пытаньне пра скасаваньне сьмяротнага пакараньня. Яно было цалкам адменена ў Эстоніі 18 сакавіка 1998 году.

## Крыніцы

Эстонія
Катэгорыя:Эстонская пэнітэнцыярная сыстэма
Катэгорыя:Правы чалавека ў Эстоніі
Эстонская авіяцыйная акадэмія

**Эстонская авіяцыйная акадэмія** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая падрыхтоўвае спэцыялістаў для авіяцыйных прадпрыемстваў і арганізацыяў Эстоніі. Знаходзіцца побач з аэрапортам Тарту, у 8 км ад Тарту ў вёсцы Рэола.

Навучаньне адбываецца згодна з вучэбнымі праграмамі, якія адпавядаюць патрабаваньням Міністэрства адукацыі і навукі Эстоніі, ІКАО, JAA, ЕАСА і Эўракантроля.

## Гісторыя
Акадэмія заснавана 13 верасьня 1993 г. як **Тартускі авіяцыйны каледж**, які 1 верасьня 2008 г. быў рэарганізаваны ў авіяцыйную акадэмію.


Eesti Lennuakadeemia 360-1.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-4.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-7.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-8.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-10.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-13.jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Эстонскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Падзеі 13 верасьня
3-і дэсантна-штурмавы батальён «Фэнікс»

**3-і дэсантна-штурмавы батальён «Фэнікс»** () &nbsp;— лінейны падразьдзел 79-ае асобнае дэсантна-штурмавое брыґады (м. Мікалаеў), створаны з добраахвотнікаў. Створаны пры непасрэдным удзеле валянтэра Юрыя Бірукова («Крылы Фэнікса»).

## Гісторыя
Набор добраахвотнікаў пачаўся 14 жніўня 2014 року. Тэхнічнае абсталяваньне батальёну забясьпечваюць валянтэры й прадпрыемствы м. Мікалаева. Частка бранятэхнікі (10 адзінак БТР-80) атрымана з прэзыдэнцкага полку.

### Удзел у баявых дзеяньнях
У лістападзе 2014 року трэці батальён перакінулі ў зону правядзеньня АТА.

Зімою ды вясною 2015 батальён нёс службу ў сэктары «М» (Марыюпаль), удзельнічаў у баях пад Гранітным, Шырокіным. З дапамогаю артылерыі быў зьнішчаны склад са зброяю супраціўніка пад Гранітным. У той жа час дэсантнікі «Фэнікса» аказвалі дапамогу мясцоваму мірнаму насельніцтву арґанізацыі фэльчарскага пункту й сыстэмы ацяпленьня. У зону адказнасьці батальёну ўваходзіла ахова порту Марыюпалю й узьбярэжжа Азоўскага мора.

На красавік 2016 року батальён «Фэнікс» зьмяніў 14-ю АМБр на баявых пазыцыях у раёне места Мар’інка на данецкім кірунку. У ноч на 24 красавіка ў раёне Мар’інкі супраціўнік некалькі дзясяткаў разоў абстрэльваў пазыцыі УСУ зь цяжкае зброі, што забаронена Менскімі дамоўленасьцямі. У выніку абстрэлу батальён «Фенікс» страціў шмат тэхнікі, двое воінаў атрымалі раненьні.

## Структура
У складзе батальёну:
* 1 дэсантна-штурмавая рота
* 2 дэсантна-штурмавая рота
* 3 дэсантна-штурмавая рота
* мінамётная батарэя
* &nbsp;гаўбічная артылерыйская батарэя
* рота агнявое падтрымкі
* зэнітны артылерыйскі зьвяз
* зэнітны ракетны зьвяз
* выведвальны зьвяз
* снайпэрскі зьвяз
* аддзяленьне сувязі
* аддзяленьне бесьпілётнікаў
* інжэнэрна-тэхнічны зьвяз
* гаспадарчы зьвяз
* мэдычны пункт

## Узбраеньне
* БТР-70 / БТР-80
* стралковая зброя (аўтамат Калашнікава)
* кулямэты (ПКМ і Утьос)
* ґранатамёты (розныя, у тым ліку АГС)
* мінамёты 120-мм
* гаўбіцы Д-30 122-мм
* машыны выведкі
* колавая тэхніка

## Камандаваньне
* маёр Сямён Калейнік
* падпалкоўнік Сяргей Пачтарэнка

## Страты
* Багдан Гавеля, сяржант, ґранатамётнік. Загінуў 4 лютага 2015 у выніку абстрэлу патруля УСУ паблізу с. Шырокіна.
* Аляксандар Зайчэнка, жаўнер, ґранатамётнік. Загінуў 4 лютага 2015 у выніку абстрэлу патруля УСУ паблізу с. Шырокіна.
* Міхайла Губрычэнка, жаўнер, баі за Пяскі, 14 лютага,
* Аляксандар Еўсюкоў, старшы жаўнер, санінструктар. Загінуў 21 лютага 2015 року падчас абстрэлу з танка ды мінамётаў паблізу в. Шырокіна.
* Уладзімер Вакалюк, жаўнер, наводчык. Загінуў 22 лютага 2015 року падчас мінамётнага абстрэлу ды далейшага агнявога сутыкненьня ў мястэчках Шырокіна&nbsp;— Саханка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* На базі 79-ї бригади формується новий батальйон «Фенікс» із 529 бійців
* Легендарні частини нашої Армії: 79-а Миколаївська десантна бригада
* Добровольці-десантники&nbsp;— батальйон «Фенікс»
* Комбата легендарного «Феніксу» звинувачують в тому, що в бою не загинув жоден боєць

Катэгорыя:79-я асобная аэрамабільная брыгада
Мілева Марыч

**Мілева Айнштайн-Ма́рыч** (; 19 сьнежня 1875, Тытэл, Аўстра-Вугоршчына — 4 жніўня 1948, Цюрых, Швайцарыя) — першая жонка Альбэрта Айнштайна, выкладчыца фізыкі і матэматыкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Mileva Maric-Einstein (таварыства памяці Тэслы)

Катэгорыя:Альбэрт Айнштайн
Марыч

**Марыч** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Алекс Марыч, аўстралійскі баскетбаліст
* Любіца Марыч, сэрбскі кампазытар, пэдагог
* Мілева Марыч, першая жонка Альбэрта Айнштайна
* Янез Марыч, славенскі біятляніст
Крышталёвыя сьветы Swarovski

**Крышталёвыя сьветы Swarovski** () — музэй крышталёў, створаны ў 1995 годзе з нагоды 100-годзьдзя заснаваньня фірмы Swarovski мастаком Андрэ Гэлерам. Музэй разьмешчаны ў Ватэнсе ў зямлі Тыроль на захадзе Аўстрыі, на месцы першага заводу Даніеля Свароўскі побач са штаб-кватэрай фірмы. У 2011 годзе музэй наведала 680 000 турыстаў.

Музэй уяўляе сабою лябірынт з 13 заляў, рэстарацыі, найбуйнейшай крамы Swarovski, VIP-залі для калекцыянэраў, залі для адмысловых выставаў, злучаных між сабой калідорамі й сходамі.

## Галерэя

File:007 - 06.08.16 - Swarovski Kristallwelten.jpg
File:009 - 06.08.16 - Swarovski Kristallwelten.jpg
File:008 - 06.08.16 - Swarovski Kristallwelten.jpg
File:010 - 06.08.16 - Swarovski Kristallwelten.jpg
File:011 - 06.08.16 - Swarovski Kristallwelten.jpg
File:012 - 06.08.16 - Swarovski Kristallwelten.jpg


## Вонкавыя спасылкі

*Swarovski Kristallwelten

## Крыніцы

Катэгорыя:Турызм у Аўстрыі
Катэгорыя:Музэі Аўстрыі
Катэгорыя:Ватэнс
Ватэнс

**Ва́тэнс** () — камуна на захадзе Аўстрыі, у фэдэральнай зямлі Тыроль, разьмешчаная за 13 км на ўсход ад Інсбруку. У камуне знаходзіцца штаб-квартэра фірмы па вытворчасьці крышталёў Swarovski і музэй фірмы — Крышталёвыя сьветы Swarovski.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Аўстрыі
Swarovski

**Swarovski** (вымаўляецца *Свароўскі*) — аўстрыйская кампанія, якая спэцыялізуецца, пераважна, на вытворчасьці шліфаваных крышталяў, а таксама аптычнага абсталяваньня і сьвяцільняў. Фірма была заснаваная ў 1895 годзе Даніелям Свароўскі ў Ватэнсе, дзе й дагэтуль разьмешчана штаб-кватэра фірмы.

Сваю прадукцыю Swarovski вырабляе ў Тыролі, Ліхтэнштайне (Трызэне), Сэрбіі (Субаціцы), Кітаі і Індыі.

З 1965 да 2002 году фірму ўзначальваў Гернат Лянгес-Свароўскі, а з 2002 — ягоны сын Маркус.

У 1995 годзе ў Ватэнсе быў адкрыты музэй фірмы Swarovski Kristallwelten‎ — адзін з найбольш папулярных музэяў Аўстрыі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Swarovski

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўстрыйскія кампаніі
Гаране

Назву **Гаране** маюць:

* Гаране — былая вёска ў Бычыхінскім сельсавеце Гарадоцкага раёну Віцебскай вобласьці
* Гаране — вёска ў Стадолішчанскім сельсавеце Гарадоцкага раёну Віцебскай вобласьці
* Гаране — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
Канадонты

**Канадонты** (Conodonti, па-грэцку κονοσ конус + οδθσ (οδοντοσ — зуб)) — разрозьненыя шкілетныя рэшткі выкапнёвых жывёлаў зь ліку прымітыўных хордавых. Вядомыя зь кембру па трыяс. На Беларусі выяўленыя ў карбанатных адкладах ардовіку — ніжняга дэвону Берасьцейскае ўпадзіны, сярэдняга й верхняга дэвону, карбону Аршанскай і Прыпяцкай упадзінаў. Маюць стратыграфічнае значэньне.

Мікраскапічныя ўтварэньні памерамі ад доляў мілімэтру да 2-3 мм., зубападобныя або з зубападобнымі нарастамі, ад бурштынавага да цёмна-карычневага колеру, празрыстыя або матавыя. Складаюцца з фосфарна-кіслай вапны. Вылучваюць групы канадонтаў простых (конусападобныя), складаных (у выглядзе сагнутых стрыжняў) і плоскіх (нізкія з шырокай плоскай асновай). 
Зьнешне канадонты нагадвалі вугра або рачную міногу. У даўжыню дасягалі ад 1 да 40 сантымэтраў. Зубы канадонтаў нагадвалі фільтравальны апарат, з дапамогай якога яны адфільтроўвалі з вады плянктон. 

## Літаратура
Энцыкляпэдыя прыроды Беларусі. Т.2. — Менск, 1983.

Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы Беларусі
Катэгорыя:Фаўна кембрыйскага пэрыяду
Катэгорыя:Фаўна ардовіку
Катэгорыя:Фаўна сылюру
Катэгорыя:Фаўна дэвонскага пэрыяду
Катэгорыя:Фаўна карбону
Катэгорыя:Фаўна пермскага пэрыяду
Катэгорыя:Фаўна трыясу
Гаране (Бычыхінскі сельсавет)

**Гара́не** — былая вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіла ў склад Бычыхінскага сельсавету.

## Гісторыя
Вёска ліквідаваная 29 верасьня 2017 году.

## Насельніцтва
* 1999 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Сяргей Баранаў-Арэл

**Сяргей Баранаў-Арэл** () — старшы прапаршчык узброеных сілаў Украіны.

## Біяґрафія
Скончыў Клесаўскую ААШ, быў прызваны ў шэрагі ўзброеных сілаў Украіны. Па тэрміновай службы ў войску працаваў на заводзе Клясоўскага кар’еракіраваньня.

Мабілізаваны ў пачатку жніўня 2014-га. Снайпэр, 79-я асобная аэрамабільная брыґада.

8 лістапада 2014-га загінуў падчас ранішняга бою ў аэрапорце Данецку. Пры выстаўленьні «сакрэтаў» ля новага тэрмінала двое дэсантнікаў атрымалі сьмяротныя раненьні&nbsp;— патрапілі ў засаду ды ўступілі ў агнявое супрацьстаяньне з расейскімі баевікамі. Сяргей помер ад цяжкага раненьня й страты крыві.

Дома засталіся маці, жонка ды двое маленькіх дзяцей.

Пахаваны ў Клесаве. На фасадзе Клесаўскага ААШ ў памяць аб ім усталяваная мэмарыяльная дошка.

## Узнагароды
За асабістую мужнасьць ды гераізм, выяўленыя ў ахове дзяржаўнага сувэрэнітэту ды тэрытарыяльнае цэласнасьці Ўкраіны, вернасьць вайсковайй прысязе падчас расейска-украінскае вайны ўзнагароджаны
* ордэнам «За мужнасьць» III ступені (4.12.2014, пасьмяротна)

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Баранов-Орел Сергій Анатолійович

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сарненскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Данецку
Катэгорыя:Пахаваныя ў Сарненскім раёне
Катэгорыя:Вайскоўцы 79-й асобнай дэсантна-штурмавой брыгады
Косінскі мост

**Косінскі мост** () — 70-мэтровы каменны мост у вобласьці Ліка ў Харватыі. Ён злучае паміж сабой Верхнюю і Ніжнюю Косінь. Быў распрацаваны ў XIX стагодзьдзі харвацкім інжынэрам Міліваем Фркавічам, і быў пабудаваны старой харвацкай мостабудаўнічай тэхнікай абразаньнем каменя. Будаўніцтва моста пачалося ў 1929 годзе. У 1936 годзе ён быў адкрыты для руху. Даўжыня моста складае 70 мэтраў, у тым ліку з упорамі, даўжыня паміж каменнымі парапэтамі складае 5,5 мэтраў.

Катэгорыя:Масты Харватыі
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Катэгорыя:Аркавыя масты
Катэгорыя:Каменныя масты
Дванаццаць крэслаў

**«Дванаццаць крэслаў»** () — раман Ільлі Ільфа і Яўгена Пятрова, напісаны ў 1927 годзе і які зьяўляецца першай сумеснай працай суаўтараў. У 1928 годзе раман быў апублікаваны ў мастацка-літаратурным часопісе «Трыццаць дзён» (№ 1—7); у тым жа годзе выдадзены асобнай кнігай. У аснове сюжэту — пошукі дыямантаў, схаваных у адным з дванаццаці крэслаў мадам Петуховай, аднак гісторыя, выкладзеная ў творы, не абмежавана рамкамі прыгодніцкага жанру: у ім, на думку дасьледчыкаў, абагульняецца «глябальны вобраз эпохі».

Літаратурная супольнасьць 1920-х гадоў сустрэла зьяўленьне раману вельмі стрымана. Да ліку тых, хто падтрымаў суаўтараў, ставіліся пісьменьнік Юры Алеша, палітычны дзяяч Мікалай Бухарын, крытык Анатоль Тарасенкаў і некаторыя іншыя сучасьнікі Ільфа і Пятрова. У 1949—1956 гадох «Дванаццаць крэслаў» — нароўні з напісаным пазьней раманам «Залатое цяля» — былі пасьля зьяўленьня праекту пастановы сакратарыята ЦК ВКП (б) «Аб грубай палітычнай памылцы выдавецтва „Савецкі пісьменьнік“ ад 14 сьнежня 1948 году» забароненыя да друку. Твор быў неаднаразова экранізаваны.

## Вонкавыя спасылкі

* Чытаць «Дванаццаць крэслаў»

Катэгорыя:Творы Ільфа і Пятрова
Катэгорыя:Творы расейскай літаратуры
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1928 годзе
Cedevita

**Cedevita** — харвацкая кампанія, якая вырабляе шырокі асартымэнт гарбаты, хуткарастваральных напояў і дыетычных прадуктаў. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Заграбе, Харватыя. Асноўным уладальнікам кампаніі раней была харвацкая фармацэўтычнай кампанія «Pliva». З 2001 году зьяўляецца часткай транснацыянальнай кампаніі «Атлянтычная група».

Кампанія пачала вытворчасьць у канцы 1920-х гадоў у Заграбе, дзе і да гэтага часу месьціцца асноўны завод. Першы завод кампаніі быў пабудаваны тут у 1929 годзе, як філія швайцарскай кампаніі «Wander AG» па вытворчасьці дыетычных прадуктаў. У 1947 годзе быў пабудаваны новы завод у горадзе Трагір. Гэты аб’ект спэцыялізаваўся на апрацоўцы расьлінаў і вытворчасьці гарбаты.

Першы вітамінавы напой быў створаны кампаніяй у 1969 годзе, але вытворчасьць пачалася толькі праз год. Першы напой меў толькі апельсінавы водар. У 1985 годзе кампанія запусьціла новы напой з цытрынавым водарам, і ў 1990 годзе, быў выраблены напой з водарам грэйпфруту. Зь цягам часу кампанія дадала ў сваю лінейку новыя водары. У 1985 годзе быў створаны першы вітамінавы напой бяз цукру. Лінейка прадуктаў пад назвай «Cedevita Junior», прызначаная для дзяцей з больш высокім адсоткам вітамінаў і мінэралаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Харвацкія кампаніі
Тункінскі нацыянальны парк

**Тункі́нскі нацыяна́льны парк** () — нацыянальны парк у Буратыі, створаны 27 траўня 1991 году ў мэтах аховы і арганізацыі рэкрэацыйнага выкарыстаньня малапарушаных і разнастайных экасыстэмаў Тункінскай катлавіны ад стэпаў да горных тундраў. На тэрыторыі парку знаходзіцца найвышэйшая вяршыня Саянскіх гор — Мунку-Сардык. Нацыянальны парк знаходзіцца ў падпарадкаваньні Міністэрства прыродных рэсурсаў і экалёгіі Расеі.

Жывёльнаму сьвету парку характэрныя насельнікі тайгі, стэпаў, скалістых горных вяршыняў. Асноўны дамінант — чырвона-шэрая палёўка, сярэдняя буразубка і чырвоная палёўка. Сярод капытных пераважаюць кабарга і марал, сярод драпежнікаў — гарнастай і собаль. Сярод земнаводных у парку прадстаўлены звычайная сыбірская жаба, зрэдку сустракаюцца вострамордая жаба, чатырохпальцы трытон і мангольская жаба.

На тэрыторыі парку прадугледжана магчымасьць наведваньня вялікай колькасьці людзей для знаёмства з прыроднымі і культурна-гістарычнымі славутасьцямі, для адпачынку на шматлікіх мінэральных крыніцах. На тэрыторыі парку разьвіты спартовы турызм розных ступеняў складанасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Расеі
Заграбскі заапарк

**Заграбскі заапарк** — гарадзкі заапарк, разьмешчаны ў сталіцы Харватыі горадзе Заграб. Гэта адзін з трох харвацкіх заапаркаў. Разьмешчаны ў парку Максімір. Плошчу ўласна заапарка складае 5,5 га, разам з азёрамі і сажалкамі — 7 га. Усяго ў заграбскім заапарку ўтрымліваюцца 2 225 асобінаў 275 відаў жывёл.

Сярод цікавых і рэдкіх жывёлаў заграбскага заапаркаў — сьнежны барс, малая панда, акапі, шаблярогая антылёпа, зубар, карлікавы гіпапатам, двухгорбы вярблюд ды іншыя. Заапарк быў адкрыты 17 чэрвеня 1925 году харвацкім водным інжынэрам і філятэлістам Міё Філіпавічам.

Заапарк зьяўляецца чальцом Сусьветнай асацыяцыі заапаркаў і акварыўмаў, удзельнічае ў эўрапейскай праграме відаў жывёл, якія знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Заапаркі Харватыі
Скрайнія пункты Харватыі

Гэта сьпіс **скрайніх геаграфічных пунктаў [[Харватыя|Харватыі]]**

## Каардынаты
*Поўнач: 
*:Сьвяты-Мартын на Муры, Меджымурская жупанія, на граніцы са Славеніяй, 
*Поўдзень: 
*: востраў Галіюла, Спліцка-Далмацінская жупанія,
*: матэрыковая частка: Прэўлака, Дуброўніцка-Нерэтванская жупанія 
*Захад: 
*: поблизу Башаніі, Істрыйская жупанія 
*Усход: 
*: каля Ілока, Вукаварска-Срэмская жупанія, на граніцы з Сэрбіяй.

## Адносна ўзроўню мора
* найвышэйшая: гора Дынара, Дынарскія Альпы, (1831 м), 
* Найніжэйшая: адрыятычнае узьбярэжжа

## Глядзіце таксама
* Геаграфія Харватыі
* Скрайнія пункты Эўразьвязу

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Харватыі
Ёсіп Руньянін

**Ёсіп Руньянін** (, ; 8 сьнежня 1821 году, Вінкаўцы, Аўстрыйская імпэрыя — 2 лютага 1878 году, Нові Сад, Аўстра-Вугоршчына) — харвацкі кампазытар, вядомы дзякуючы складаньню мэлёдыі харвацкага нацыянальнага гімна.

## Біяграфія
Руньянін нарадзіўся сэрбскай сям’і ў сьнежні 1821 году. Быў ахрышчаны ў сэрбскай праваслаўнай царкве ў Вінкаўцах. У гэтым жа горадзе атрымаў адукацыю, а затым навучаўся ў горадзе Срэмскі-Карлаўцы. Служыў у аўстрыйскім імпэратарскім войске ў якасьці кадэта ў горадзе Гліна. Падчас службы атрымаў чын капітана, а таксама навучыўся граць на фартэпіяна. Падчас службы зацікавіўся рухам ілірыстаў і пазнаёміўся з паэтам Антунам Міханавічам. Агульнапрызнана, што Руньянін, аматар музыкі, напісаў музыку да патрыятычнай харвацкай песьні Міханавіча «Наша цудоўная радзіма» ў 1846 годзе. Харвацкая гімн спачатку граў на вуліцах Загрэбу ў 1891 годзе падчас харвацка-славонскай выставы.

Пазьней стаў палкоўнікам. У 1864 годзе ва ўзросьце 43 гадоў, Руньянін ажаніўся з дачкой капітана Тома Петкавіча. У 1865 годзе ўвайшоў у Харвацкі сабар. Пасьля выхаду на пэнсію, Руньянін пераехаў у Нові Сад, дзе памёр 2 лютага 1878 году. Пахаваны ў Нові Сад.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Живот и смрт композитора «Лијепе наше»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вінкаўцах (Харватыя)
Катэгорыя:Памерлі ў Новім Садзе
Катэгорыя:Харвацкія кампазытары
Цямныя

**Цямны́я** — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лясьнянскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1670 годзе згадваецца як фальварак у Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 18 чалавек
* 1999 год — 22 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Лясьнянскі сельсавет (Круглянскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёну
Тэлёдус

**Тэлёдус** (Thelodus) — вымерлы род бяссківічных рыбападобных, які існаваў цягам ляндавярыйскага — пжыдольскага вякоў сылюрыйскага пэрыяду. Упершыню апісаны Люі Агасісам у 1839 годзе. Шматлікія рэшткі тэлёдусаў вэнлёцкага веку знойдзеныя ў сьвідравінах Астравецкага раёну. 1 Акрамя Беларусі, вядомы з адкладаў Летувы, Латвіі, Эстоніі, Швэцыі, Нарвэгіі, Вялікай Брытаніі, Нямеччыны, Расеі і Канады. У складзе роду вядома больш за 10 відаў, памеры якіх вагаліся ад 5 сантымэтраў да 1 мэтру.

## Марфалёгія
Род характарызуюць авальная, шматвугольная, круглая крона галаўной лускі. Пераходныя лускі больш доўгія, рамбападобныя, кароткія бароздкі й рэбрышкі на іх разьвітыя толькі ў пярэдняй частцы. Крона лускі тулава складаецца з прадольных або радыяльных бароздак і рэбрышак. Меў адну пульпарную поласьць, ад якой адыходзілі дэнтынавыя канальцы. У маладым узросьце пульпарная поласьць вельмі шырокая, з шырокай пульпарнай адтулінай. Падчас старэньня лускі поласьць паступова звужалася да вузкага каналу, які адкрываўся невялікай адтулінай.

## Літаратура
* Ископаемые позвоночные России и сопредельных стран. Бесчелюстные и древние рыбы. М., 2004. — С. 44-52.

## Вонкавыя спасылкі
* THELODONTS (AGNATHA) FROM THE LOWER SILURIAN (WENLOCK) DEPOSITS OF THE NORTHWEST OF BELARUS

Катэгорыя:Вымерлыя рыбы
Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы Беларусі
Катэгорыя:Фаўна сылюру
Ляганэлія

**Ляганэлія** (Loganellia) — вымерлы род бяссківічных рыбападобных, які існаваў з раньняга сылюру да раньняга дэвону. Шматлікія рэшткі ляганэліяў вэнлёцкага веку знойдзеныя ў сьвідравінах Астравецкага раёну. 1 Акрамя Беларусі, вядомы з адкладаў Летувы, Латвіі, Эстоніі, Швэцыі, Нарвэгіі, Вялікай Брытаніі, Нямеччыны, Польшчы, Расеі, Грэнляндыі і Канады. Род налічвае больш за 10 відаў, сярод якіх з тэрыторыі Беларусі вядомыя Loganellia grossi і L. einari.

Галаўная луска круглая або авальная, цэнтральная частка паверхні кроны гладкая. Стасоўна высокая крона складалася з цэнтральнай рамбападобнай плоскай ці жолабападобнай часткі і вузейшых ды карацейшых рэбраў з бакоў. Пульпарнае паглыбленьне й адтуліна пульпарнага каналу разьмешчаныя ля задняга краю асновы. Дэнтынавыя канальцы стасоўна вузкія, разгалінаваныя, адкрываліся ў пульпарнае паглыбленьне, пульпарны канал ці на паверхні асновы. На тулаве луска падоўжаная, рамбападобная або клінападобная, у некаторых відаў без пульпарнага каналу, на месцы якога знаходзяцца больш шматлікія й шырокія дэнтынавыя канальцы.

Лічыцца, што ляганэлія зьяўлялася больш роднаснай сківічным, чым канадонты. Гэты род мог зьяўляцца першым, чыі дэнтальныя структуры былі набліжаныя да сучасных зубоў большасьці хрыбетных.

## Літаратура
* Ископаемые позвоночные России и сопредельных стран. Бесчелюстные и древние рыбы. М., 2004. — С. 23-29.

## Вонкавыя спасылкі
* THELODONTS (AGNATHA) FROM THE LOWER SILURIAN (WENLOCK) DEPOSITS OF THE NORTHWEST OF BELARUS
* Ungar, Peter (2010). Mammal Teeth: Origin, Evolution and Diversity. Baltimore: Johns Hopkins University Press. p.&nbsp;77.

Катэгорыя:Вымерлыя рыбы
Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы Беларусі
Катэгорыя:Фаўна сылюру
Катэгорыя:Фаўна дэвонскага пэрыяду
Воўчая Гара

Назву **Воўчая Гара** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Воўчая Гара — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Воўчая Гара — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Воўчая
* Гара (неадназначнасьць)
Леона Парамінскі

**Леона Парамінскі** (, Загрэб, СФРЮ) — харвацкая акторка. Скончыла акадэмію драматычнага мастацтва (Загрэб) у 2001 годзе.

## Фільмграфія
* 1999 — Cetverored 
* 1999 — Багародзіца
* 2000 — Нябеснае цела
* 2000 — Vinko na krovu
* 2001 — Павольная капітуляцыя
* 2002 — Prezimiti u Riu
* 2002 — Susa 
* 2003 — Ніжэй за лінію
* 2003 — Воін мары
* 2004 — Таварыства Езуса
* 2004 — Sex pice i krvoprolice
* 2007 — Pravo cudo (2007)
* 2009 — Вечна малады (сэрыял, 2009)
* 2009 — Пікнік (2009)
* 2009 — Лепшыя годы (сэрыял, 2009 — ...)
* 2011 — Mezanin (2011)
* 2011 — Лаза (сэрыял, 2011 — ...)
* 2013 — Сакрэты (сэрыял)
* 2016 — Zbog tebe
* 2016 — Racy Business
* 2018 — 8 Winds
* 2018 — Interference

## Прэміі
* 2002 — Залата Арэна за найлепшую жаночую роль

## Вонкавыя спасылкі
* Асабістыя дадзеныя на Кінапошук.ру

## Крыніцы

Катэгорыя:Харвацкія акторкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі залатая арэна
Сяргей Бабенка

**Сярге́й Бабе́нка** () — капітан Узброеных сілаў Украіны, камандзір роты, 79-я асобная дэсантна-штурмавая брыгада.

## Узнагароды
15 ліпеня 2014 року&nbsp;— за асабістую мужнасьць і гераізм, выяўленыя ў ахове дзяржаўнага сувэрэнітэту ды тэрытарыяльнае цэласнасьці Ўкраіны, вернасьць вайсковай прысязе падчас расейска-украінскае вайны ўзнагароджаны ордэнам «За мужнасьць» III ступені&nbsp;— за мужнасьць падчас бою 3 чэрвеня ля мястэчка Хрэстышча Славянскага раёну Данецкае вобласьці.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Порошенко нагородив трьох миколаївських десантників орденами, одного з них&nbsp;— посмертно

Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Катэгорыя:Вайскоўцы 79-й асобнай дэсантна-штурмавой брыгады
Музэй разводаў

**Музэй разводаў**, **Музэй разарваных адносін** () — спэцыялізаваны музэй у горадзе Загрэбе, у якім сабраны сьведчаньні страчанага каханьня і разарваных любоўных адносін. У 2011 годзе музэй быў адзначаны адмысловай прэміяй «Эўрапейскі музэй году».

## Гісторыя
Музэй створаны з-за прыватнай драмы двух загрэбскіх мастакоў Олінкі Вішціцы і яе тагачаснага партнэру Дражэна Грубшыча. Былая пара вырашыла захаваць некаторыя адзнакі мінулых шчасьлівых часоў у якім-небудзь пэўным месцы. Зь цягам часу калекцыя павялічылася за кошт новых экспанатаў іншых разьведзеных пар. Экспанаты, якія сымбалізуюць мінулае каханьне ці разарваныя адносіны паміж партнэрамі, дасылаюцца з самых аддаленых куткоў сьвету. Часта экспанаты маюць трагікамічны характар, адлюстроўваючы нерэалізаваныя жаданьні, мары, і «доказы» шчырага каханьня. Кожны экспанат мае ў музэі сваю гісторыю, апісаную на ангельскай і харвацкай мовах.

З жніўня 2007 году калекцыя дэманстравалася ў межах вандроўнай выставы, наведала шэраг краінаў: Сэрбія, Македонія, Босьнія і Герцагавіна, Нямеччына, ЗША, ПАР. Зь лістапада 2010 году музэй разьмясьціўся ў горадзе Загрэбе.

21 траўня 2010 году Музэй разводаў быў адзначаны адмысловай прэміяй «Эўрапейскі музэй году».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка музэю
* Фота з музэю на сайце Rheinische Post Online
* ''Sad stories from the Museum of Broken Relationships''; BBC New Europe, 13/ Dezember 2010
* ''Fragment du dépit amoureux''; Le Monde. 21 Februar 2011
* ''A Poignant Trail of Droken Hearts, All on Display''; New York Times Online, 14 студзеня 2010

Катэгорыя:Заграб
Катэгорыя:Музэі Харватыі
Катэгорыя:Сям’я
НБА ў сэзоне 2017—2018 гадоў

**Сэзо́н 2017/2018** — 72-і сэзон Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Сэзон распачаўся 17 кастрычніка 2017 году. Матч усіх зорак 2018 адбыўся 18 лютага 2018 ў Лос-Анджэлесе, у «Стэйпс-цэнтры». Матчы рэгулярнага чэмпіянату скончыліся 11 красавіка 2018 году, а матчы плэй-оф НБА пачаліся 14 красавіка 2017 году.

## Рэгулярны сэзон
Рэгулярны сэзон пачаўся 17 кастрычніка 2017 году і скончыўся 11 красавіка 2018. Калядныя гульні былі згуляныя 25 сьнежня 2017 году.

## Гульні плэй-оф
Сэрыя плэй-оф распачалася 14 красавіка і скончыўся ў чэрвені 2018 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 2017/18 NBA season schedule at ''ESPN''
* Сайт Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі

2017/2018
Сяргей Янковы

**Сяргей Янковы** () — жаўнер узброеных сілаў Украіны.

Сяргей з самага пачатку вайны знаходзіўся ў самых гарачых кропках.

У траўні 2013 року ўступіў у шэрагі УСУ, 79-я брыґада.

З чэрвеня 2014-га ў складзе брыґади трымаў абарону ў Данецкім аэрапорце, знаходзіўся там да глыбокае восені.

## Узнагароды
За асабістую мужнасьць ды гераізм, выяўленыя ў ахове дзяржаўнага сувэрэнітэту ды тэрытарыяльнае цэласнасьці Ўкраіны, вернасьць вайсковайй прысязе падчас расейска-украінскае вайны ўзнагароджаны
* ордэнам «За мужнасьць» III ступені (4.12.2014)

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка ў сацыяльнай сетцы "УКантакце"
* Старонка ў сацыяльнай сетцы фэйсбук
* Низький уклін тобі, солдате!

Катэгорыя:Вайскоўцы 79-й асобнай дэсантна-штурмавой брыгады
Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Кіскі пагост

**Кіскі пагост** () — архітэктурны ансамбль у складзе Дзяржаўнага гісторыка-архітэктурнага музэю «Кіжы», разьмешчаны на высьпе Кіжы Анескага возера, які складаецца зь дзьвюх цэркваў і званіцы XVIII—XIX стагодзьдзяў, акружаных адзінай агароджай — рэканструкцыяй традыцыйных агароджаў цьвінтароў. Зьяўляецца аб’ектам сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Расеі.

## Гісторыя
Першымі пісьмовымі крыніцамі, з апісаньнем спаскага кіскага праваслаўнага прыходу, зьяўляюцца кнігі Абанескай пяціны XVI стагодзьдзя.

У XVII стагодзьдзі наўгародзкі купец Сямён Гаўрылаў пачаў ствараць мэталюргічную вытворчасьць у завадзкім маштабе. Выявіўшы медную руду, ён пачаў у 1669 годзе будаваць медна-плавільны завод у Кіскай акрузе. Ягонае пачынаньне падхапілі дацкія горназдабытчыкі Бутэнант і Марсэліс. У 1696 годзе ў іх было ўжо тры заводы. Да канца XVII стагодзьдзя ў Кіскай акрузе адкрыліся яшчэ 2 новых завода. Заводы будаваліся першапачаткова як меднаплавільныя, затым, з прычыны стратнасьці, іх пераводзілі на вытворчасьць жалеза. Сялянскае насельніцтва ставілася да будаўніцтва заводаў варожа, з прычыны маштабнага адводу заводчыкам зямельных вучасткаў і лясных угодзьдзяў пад распрацоўку багатых рудамі нетраў, увядзеньня для сялянаў абавязковай працы на заводах, падрыву саматужнай здабычы і апрацоўкі жалеза.

Пасьля губэрнскай рэформы 1775 году пагосты як адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі былі скасаваныя. Межы Кіскага прыходу былі значна скарочаныя да памераў Кіскай воласьці Петразаводзкага павету. Колькасьць вернікаў у Кіскай парафіі, паводле зьвестак на 1785 год, складала 2358 чалавек. У 1920 годзе, пасьля кастрычніцкага перавароту, цэрквы Кіскага пагосту былі пастаўлены на дзяржаўны ўлік як помнікі архітэктуры, аднак рэлігійныя абрады працягвалі ладзіцца.

## Вонкавыя спасылкі
* Музэй-запаведнік «Кіжы». Афіцыйны сайт
* Востраў Кіжы. Фота і артыкулы

Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расеі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Расеі
Катэгорыя:Кіжы
Краснаярскае вадасховішча

**Краснаярскае вадасховішча** () — вадасховішча на Енісеі, утворанае пры будаўніцтве Краснаярскай ГЭС. Зьяўляецца адным з найбуйнейшых паводле аб’ёму штучных вадаёмаў у сьвеце, у Расеі займае паводле гэтага паказчыку другое месца пасьля Братэрскага вадасховішча. Аб’ём воднай масы складае 73,3 км³. Плошча паверхні 2000 км².

Верхняя кропка вадасховішча знаходзіцца ў раёне гораду Абакан, пры ўпадзеньні ў Енісей ракі Абакан. Ніжняя кропка — плаціна Краснаярскай ГЭС, вышэй гораду Краснаярска. Адлегласьць ад верхняй кропкі да Краснаярскай ГЭС па прамой складае каля 250 км, аднак агульная даўжыня вадасховішча значна больш — 388 км. Шырыня ў самых шырокіх месцах дасягае 15 км. Вышыня зрэзу вады — 243 м над узроўнем мора.

У вадасховішча ўпадаюць некалькі досыць буйных рэк, у тым ліку: па правым беразе — Туба, Сісім, Сыда, па левым — Біруса. Найбуйнейшымі населенымі пунктамі, разьмешчанымі на беразе вадасховішча, зьяўляюцца раённыя цэнтры Вусьць-Абакан, Краснатуранск, Навасёлава. Масты праз вадасховішча адсутнічаюць, бліжэйшыя масты празь Енісей разьмешчаны ў некалькіх кілямэтрах вышэй і ніжэй вадасховішча. Аднак праз вадасховішча арганізавана паромное паведамленьне, у прыватнасьці зь сяла Навасёлава. Да пачатку 1990-х гадоў па вадасховішча ажыцьцяўлялася пасажырскія зносіны рачнымі цеплаходамі на падводных крылах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Агульныя зьвесткі

Катэгорыя:Вадасховішчы Расеі
Эльгыгытгын

**Эльгыгы́тгын** — кратэрнае возера на Чукотцы ў Расеі. Разьмешчана на Чукоцкім пласкагор’і, прыкладна ў 390 кілямэтрах на паўночны захад ад Анадыру. Назва перакладаецца з чукоцкай мовы як «возера няталага лёду».

Возера ўяўляе асаблівую цікавасьць для навукоўцаў, паколькі яно ніколі не было пакрыта ледавікамі. Гэта дазволіла бесьперапынна нарошчваць возера 400 мэтраў ападкавых парод на дне возера і такім чынам назапасіць інфармацыю аб дагістарычных зьменах клімату.

Большую частку году паверхня возера пакрыта лёдам, у некаторыя гады ён не пасьпявае растаць нават летам. Берагі возера скаваныя вечнай мерзлатой, ейная таўшчыня налічвае 481 мэтраў. У возера ўпадае каля 50 прытокаў, з возера выцякае рака Энмываам. Сталыя паселішчы людзей паблізу возера адсутнічаюць, таму да яго няма дарогі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Эльгыгытгын. Etnic.ru

Катэгорыя:Азёры Расеі