open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандраўка (Брагінскі раён)

**Алякса́ндраўка** — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці. Аляксандраўка ўваходзіць у склад Новаялчанскага сельсавету. Насельніцтва 14 чал. (2004).

Знаходзіцца за 45 км ад Брагіна і за 4 км ад чыгуначнай станцыі Новая Ялча на лініі Оўруч — Палтава, за 164 км ад Гомлю, каля аўтадарогі Камарын — Брагін.

На поўдні і захадзе ад вёскі сетка мэліярацыйных каналаў.

## Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніцаў вёска вядомая з XIX ст. як слабада ў Рэчыцкім павеце Менскай губэрні. У 1930 року савецкая ўлада арганізавала калгас.

## Насельніцтва
* 1908 — 30 двароў, 146 жыхароў.
* 1959 — 130 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 — 10 двароў, 14 жыхароў.

## Забудова
У вёсцы 10 жылых хат (2004). Плянаваньне складаецца з кароткай, просталінейнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Новаялчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Каін

**Ка́ін** ( ад корня *ק.נ.ה* кана́, які мае значэньне «ствараць»)&nbsp;— паводле біблейскага паданьня, старэйшы сын Адама й Евы, земляроб, які ад зайздрасьці забіў свайго роднага брата Авэля&nbsp;— пастуха за тое, што Бог прыняў дары апошняга, а яго дары адхіліў. За гэты ўчынак быў асуджаны й пракляты Богам. У паданьні пра забойства Каінам Авэля шэраг дасьледнікаў бачаць яскравае адлюстраваньне барацьбы земляробчых і жывёлагадоўчых этнічных групаў габрэйскага народу старажытнага часу.

## Глядзіце таксама
* Юбал

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Асобы кнігі Роду
Катэгорыя:Біблійныя забойцы
Катэгорыя:Кніга Юбілеяў
636

## Падзеі
* быў заснаваны горад Басра (сучасны Ірак)

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Сысэнанд, вэстгоцкі кароль Гішпаніі
Марэк Эдэльман

**Ма́рэк Эдэльма́н** ( дата нараджэньня прынята 1 студзеня 1919, Гомель (ці 1922, Варшава) — 2 кастрычніка 2009, Варшава) — польскі палітычны і грамадзкі дзеяч жыдоўскага паходжаньня, кіраўнік паўстаньня ў Варшаўскім гета.

17 красавіка 1998 году атрымаў вышэйшую ўзнагароду Польшчы — Ордэн Белага Арла. У красавіку 2008 году прэзыдэнт Францыі Нікаля Сарказі ўзнагародзіў Эдэльмана найвышэйшай узнагародай гэтай краіны — ордэнам Ганаровага легіёну.

Падпісаў у сакавіку 2008 ліст Сумеснай акцыі «Вольная Беларусь» і «Amnesty International» у падтрымку Аляксандра Казуліна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня ў Варшаўскім гета
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Ордэн Ганаровага легіёну

**О́рдэн Ганаро́вага легіёну** () — найвышэйшая ўзнагарода Францыі, надаецца прэзыдэнтам рэспублікі за вайсковыя і цывільныя заслугі. Заснаваная Напалеонам Банапартам 19 траўня 1802.

## Ступені ордэну
Ордэн мае 5 клясаў:
#  Вялікі крыж ()
#  Старэйшы афіцэр ()
#  Камандор ()
#  Афіцэр ()
#  Кавалер ()

### Правілы нашэньня ўзнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Аляксееўка (Брагінскі раён)

**Аляксе́еўка** (да 1914 — Цюцькі́/Цюткі́) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Аляксееўка ўваходзіць у склад Малажынскага сельсавету. Насельніцтва 101 чал. (2021).

Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна і за 38 км ад чыгуначнай станцыі Хвойнікі на лініі Каленкавічы — Гомель, за 129 км ад Гомелю, каля аўтадарогі Камарын — Брагін.

На поўдні ад вёскі сетка мэліярацыйных каналаў.

## Гісторыя

### Рэч Паспалітая

Ці не найраней хутар Цюцькі згаданы ў 1734 годзе, калі знаходзіўся ў заставе ў айцоў цыстэрцыянаў кімбараўскіх, хоць уладальнікам усяго Брагінскага маёнтку на той час быў ужо князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, бо з 1733 году пачаў звацца яшчэ і «*графам на Брагіне*».

У 1754 годзе з 8 двароў (×6 — каля 48 жыхароў) брагінскай вёскі Цюткі айцоў цыстэрцыянаў выплачваліся «*do grodu*» (Оўруцкага замку) 1 злоты і 6 грошаў, «*na milicję*» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 4 зл. і 24 гр.. У тым жа 1754 г. Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім, войскім ашмянскім (†1759).

Згодна зь перапісамі габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў, у паселішчы Цюцькі, называным і хутарам, і вёскай, налічвалася адпаведна 5, 3 і 3 гаспадары — плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагалу.

### Расейская імпэрыя
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Цюцькі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага Рэчыцкага павету спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. Менскай губэрні Расейскай імпэрыі.

На 1909 год у вёсцы Цюцькі налічвалася 56 двароў з 396 жыхарамі.

### Найноўшы час
9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісанmня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Аляксееўка ў складзе Брагінскай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гетмана Паўла Скарападзкага.

У 1930 року савецкая ўлада арганізавала калгас «Аляксееўка», працавалі вятрак і кавальня.

З 10 ліпеня 1939 року цэнтар Крыўчанскага сельсавету Брагінскага раёну Палескай, з 8 студзеня 1954 року Гомельскай абласьцей.

## Насельніцтва
* 1959—548 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004—108 двароў, 256 жыхароў.
* 2021—101 жыхар

## Забудова
У вёсцы 108 жылых хат (2004). Плянаваньне складаецца з просталінейнай вуліцы, якую перасякае адна вуліца і прылягае іншая. Забудова драўлянымі хатамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Малажынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёну
Абворваньне

**Абво́рваньне** — абрад правядзеньня баразны вакол вёскі, якая, паводле павер’яў, спыняла пашырэньне эпідэміяў. У пэўных мясьцінах выкананьне абраду праводзілася і ў XX стагодзьдзі.

Абрад праводзіўся ў экстрэмальных сытуацыях (хваробы, эпідэміі, падзеж свойскай жывёлы). Жанчыны (толькі старыя, удовы й цнатлівыя дзяўчаты, зрэдку ўдзельнічалі й цяжарныя жанчыны) зьбіраліся апоўначы або да ўзыходу сонца на ўскраіне вёскі, распраналіся, распускалі валасы, запрагаліся ў саху й аралі баразну вакол паселішча. Звычайна праводзілі адну баразну, але бывала й тры баразны. У некаторых мясьцінах наперадзе працэсіі несьлі абраз. Лічылася, што хваробы й эпідэміі не пяройдуць гэтага магічнага кола. Калі эпідэмія ўжо пачалася, абрад суправаджаўся шумам: жанчыны білі ў засланкі, званілі косамі, крычалі заклінаньні. Калі небясьпека толькі набліжалася, абвораваньне праводзілася ў поўнай цішыні.

У некаторых раёнах Беларусі ў абрадзе абворваньня ўдзельнічалі й хлопцы. Часта абворваньне рабілася на валах-блізьнятах або двума братамі-блізьнятамі. На Гарадзеншчыне і ў Заходнім Палесьсі, калі ў вёсцы не было блізьнятаў, то запрагалі двух аднагодкаў-цёзкаў з аднолькавым колерам валасоў.

Астатнія жыхары вёскі да ўдзелу ў абрадзе не дапускаліся. Калі ведалі пра выкананьне абраду, то павінны былі зачыняць вароты, дзьверы й вокны. Калі ж абворваньне рабілася таемна, то той, хто сустракаўся на шляху ўдзельнікаў абраду, мог быць забіты. Сустрэтых ката, сабаку, а часам і карову вяскоўцы забівалі.

У Цэнтральным Палесьсі вядомы выпадкі абворваньня на чорных катох, пеўнях і сабаках. Як рэцыдыў абраду абворваньня ў XX ст. зафіксавана абворваньне на конях, на трактарах, бывала, плуг цягалі не вакол вёскі, а па вуліцах.

У Беларусі з мэтай абараніцца ад зла замест абворваньня часта прымянялася баранаваньне. Вядома таксама абворваньне культавых камянёў, верагодна, зьвязаных з Вялесам (Воласам), ахоўнікам жывёлы. Да абраду абворваньня сэмантычна й структурна блізкі абрад праворваньня (дарогі, рэчышча высахлай ракі) з мэтай выкліканьня дажджу.

## Літаратура
* Абворваньне // 
* Абворваньне // 

## Вонкавыя спасылкі
* Янка Крук, дакумэнтальны фільм з цыклю «Спрадвечнае». частка 1, частка 2

Катэгорыя:Беларускія абрады
Вадзім Жучкевіч

**Вадзім Андрэевіч Жучкевіч** (19 лістапада 1915, мястэчка Лоеў — 1985) — беларускі навуковец-географ. Доктар геаграфічных навук, прафэсар.

Выкладаў у Беларускім дзяржаўным ўнівэрсытэце. 

Заслужаны працаўнік вышэйшай школы Беларусі.

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лоеве
Катэгорыя:Беларускія географы
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Памерлі ў 1985 годзе
Элізабэт Мітчэл

**Элізабэт Мітчэл** (; 27 сакавіка 1970, Лос-Анджэлес, ЗША) — амэрыканская акторка.

Найбольш вядомая па тэлевізыйным сэрыяле «Згубленыя» ў адной з галоўных роляў доктаркі *[[Джульет Бёрк]]*.

## Фільмаграфія
* 1994—1995: Loving (1983) (тэлевізыйны сэрыял)
* 1998: Gia (тэлевізыйны фільм)
* 2000: Frequency як Julia Sullivan
* 2000: Nurse Betty як Chloe Jensen
* 2000—2001: ER (тэлевізыйны сэрыял)
* 2002: Santa Clause 2
* 2003: The Lyon's Den (тэлевізыйны сэрыял)
* 2004: The Dale Earnhardt Story 3 (тэлевізыйны фільм)
* 2004: House MD (сэрыял) 
* 2005: Running Scared 
* 2006: Santa Clause 3: The Escape Clause
* 2006—2009: Згубленыя

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 27 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лос-Анджэлесе
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Майкл Эмэрсан

**Майкл Эмэрсон** ( 7 верасьня 1954, Кедар-Рапідзс, Аява) — амэрыканскі актор тэатру і кіно. Вядомы як Бэнджамін Лайнус ў сэрыяле «Згубленыя». Выконваў адну з галоўных роляў у фільме «Піла: Гульня на выжываньне».

## Фільмаграфія

### Кіно
* 1998 — *Playing by Heart*
* 1998 — *The Impostors*
* 2002 — *The Laramie Project*
* 2002 — *Unfaithful*
* 2004 — «Піла» / 
* 2004 — *Straight-Jacket*
* 2005 — *29th and Gay*
* 2005 — *The Legend of Zorro*
* 2008 — *Ready? Ok!*

### Тэлебачаньне
* 2000—2001 — «Практыка» /
* 2002 — *Law & Order: Criminal Intent*
* 2002 — *The X-Files*
* 2003 — *Without a Trace*
* 2004 — *Law & Order: Special Victims Unit*
* 2005 — *The Inside*
* 2006—2010 — Згубленыя / *Lost*

## Узнагароды
* 2001 прэмія Эмі ў намінацыі «Адмыслова запрошаны актор» у тэлесэрыяле «Практыка».
* 2007 прэмія «Сатурн» у насінацыі «Найлепшы тэлевізыйны актор другога пляну» ў сэрыяле «Згубленыя».
* 2009 прэмія Эмі ў намінацыі «Лепшы драматычны актор другога пляну» ў сэрыяле «Згубленыя».

### Намінацыі
* 2006 намінацыя «Сатурн» «Найлепшы тэлевізыйны актор другога пляну» ў сэрыяле «Згубленыя».
* 2008 намінацыя «Сатурн» «Найлепшы тэлевізыйны актор другога пляну» ў сэрыяле «Згубленыя».
* 2010 намінацыя Залаты Глёбус «Лепшы актор другога пляну сэрыялу, міні-сэрыялу, ці фільму для тэлебачаньня» ў сэрыяле «Згубленыя».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Акторы ЗША
Маладая Беларусь (рух)

**Малада́я Белару́сь** — беларускі моладзевы палітычны рух, утвораны ў 2008 годзе. У 2009 годзе раскалоўся на дзьве арганізацыі.

## Гісторыя
28 верасьня 2008 году ў выніку расколу «Маладога Фронту» Артур Фінькевіч, Цімох Дранчук і Зьміцер Касьпяровіч абвясьцілі пра стварэньне моладзевага руху «Маладая Беларусь». 5 лістапада 2008 году ў Магілёве адбыўся ўстаноўчы сход «Маладой Беларусі», дзе былі абвешчаныя мэты і задачы аб’яднаньня на наступныя два гады.

Рух «Маладая Беларусь» быў адным з суб’ектаў, якія ўваходзілі ў арганізацыйны камітэт па падрыхтоўцы беларуска-эўрапейскага форуму ў лістападзе 2009 году, таксама быў адным з стваральнікаў «Беларускага незалежніцкага блёку», утворанага 27 кастрычніка 2009 году.

### Раскол
28 лістапада 2009 году ў Менску адбыўся новы ўстаноўчы сход «Маладой Беларусі», у выніку якога Зьміцер Касьпяровіч быў абраны старшынём руху. Артур Фінькевіч не прызнаў устаноўчага зьезду, заявіўшы, што ні ён, ні адзін з кіраўнікоў рэгіянальных структур не былі запрошаныя на зьезд, і што Цімох Дранчук і Зьміцер Касьпяровіч былі выключаныя з арганізацыі ў красавіку 2009 году. Ад гэтага часу пад назвай «Маладая Беларусь» пачалі дзейнічаць дзьве арганізацыі — адна на чале з Касьпяровічам, другая — на чале зь Фінькевічам.

Абедзьве арганізацыі лічаць сябе пераемніцамі «Маладой Беларусі» і адмаўляюць існаваньне адна адной.

## «Маладая Беларусь» на чале з Касьпяровічам

У 2009—2010 гадох рух праводзіў пераважна грамадка-палітычныя акцыі і кампаніі.

7 сьнежня 2009 году прадстаўнікі руху падалі ў Міністэрства юстыцыі дакумэнты на рэгістрацыю руху, але атрымалі адмову. 18 студзеня 2010 году рух быў афіцыйна зарэгістраваны ў Летуве як міжнароднае грамадзкае моладзевае аб’яднаньне «Рух „Маладая Беларусь“».

## «Маладая Беларусь» на чале зь Фінькевічам

Рух выступае за аб'яднаньне сацыяльна-актыўнай моладзі на аснове беларускай нацыянальнай ідэі, пабудову грамадзянскай супольнасьці, спрыяньне фарміраваньню ўсебакова і гарманічна разьвітага грамадзтва. 10 ліпеня 2010 году на ўстаноўчым сходзе «Маладой Беларусі» ў Менску лідэрам руху быў пераабраны Артур Фінькевіч.

### Дзейнасьць
Дзейнасьць руху накіраваная на правядзеньне вулічных акцыяў і пікетаў, прымеркаваных да розных грамадзка-палітычнах падзеяў.
	 
На працягу 5 месяцаў ад лістапада 2009 году рух праводзіў кампанію «За незалежную Беларусь!», накіраваную на папулярызацыю нацыянальных сымбаляў і канцэпцыі незалежнасьці.

Прадстаўнікі руху ўдзельнічалі ў шэрагу выбарчых кампаніяў у Рэспубліцы Беларусь. На выбарах ў мясцовыя Саветы дэпутатаў у 2010 годзе ад імя руху былі зарэгістраваныя 11 кандыдатаў. На Парлямэнцкіх выбарах 2012 году рух выставіў двух кандадатаў, але яны не былі зарэгістраваныя цэнтарвыбаркамам. Прадстаўнікі былі назіральнікамі на прэзідэнцкіх выбарах 2010 году і парлямэнцкіх выбарах 2012 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт руху «Маладая Беларусь» на чале з Касьпяровічам
* Сайт руху «Маладая Беларусь» на чале зь Фінькевічам

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Моладзевыя арганізацыі
Антоні Яўхім Аскерка

**Антоні Яўхім Аскерка** (; ? — пасьля 1792) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Харунжы пяцігорскі, староста багрымавіцкі (з 1760), пасол Чатырохгадовага Сойму.

## Жыцьцяпіс
Прадстаўнік шляхецкага роду Аскеркаў гербу «Мурдэліё», сын Рафала Алёйзы і Станіславы Тэрэзы з Агінскіх. Меў брата Яна Мікалая, разам зь якім навучаўся ў Варшаве.
* 1760 год — атрымаў ад бацькі Багрымавіцкае староства ў Мазырскім павеце.
* 1762 год — абіраўся дэпутатам ад Мазырскага павету на Літоўскі Трыбунал.
* 1764 год — як прыхільнік «фаміліі» падтрымліваў абраньне каралём Станіслава Аўгуста Панятоўскага.
* 1768 год — атрымаў ад караля і вялікага князя патэнт харунжага пяцігорскага.
* 1776 і 1786 гады — абіраўся паслом на Вальны Сойм ад Мазырскага павету.
* 1787 год — удзельнічаў к канфлікце паміж Аскеркамі і Яленскімі за ўплыў у Мазырскім павеце.
* 1790 год — абіраўся дэпутатам на Літоўскі Трыбунал і адначасна паслом на Другую кадэнцыю Чатырохгадовага Сойму.
* 1791 год — на паседжаньні Сойму выказаўся ў падтрымку Канстытуцыі 3 траўня. У канцы году напісаў ліст да караля, дзе інфармаваў яго, што з прычыны дрэннага здароўя мусіць зьехаць дадому.

У шлюбе з Тэрэзай Еперыяшы меў сына.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Małgorzata Złomska. Oskierka Antoni Joachim // PSB T. XXIV/3. — Warszawa — Kraków 1979. S. 358.

Антоні Яўхім
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Янка Мамыш

**Янка Мамыш** (пс. *Васіль Васілёк*; ? — 8 студзеня 1913) — беларускі паэт, клерык пецярбурскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі.

Згодна сьцьведжаньняў А. Зязюлі зьяўляецца аўтарам ананімнага вершу «*Пазнаў праўду*» напісанага лацінкаю ў 1904 годзе, а выдадзены ў 1906 самвыдатам. У вершы аднак нямашака беларускай ідэі, а адбываецца спрэчка беларускага каталіка з праваслаўным сьвятаром на тэму праўдзівасьці веры. Той верш захоўваўся ў прыватным архіве кс. Адама Станкевіча.

Пераклаў на беларускую мову «*Гадзінкі да Маці Божай*», аднак рукапіс загінуў. Ягоны вершы «*Какалуша*» і «*Пявун-Гаварун*» былі надрукаваныя ў «Нашай Ніве».

Андрэй Зязюля на гадавіну сьмерці прысьвяціў яму верш, надрукавны ў «Беларусе» №2 за 1914 год, які скончваўся такімі словамі:

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIX стагодзьдзі
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Памерлі 3 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1913 годзе
633

## Падзеі
* арабскае войска ўварвалася ў Сырыю і Ірак

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Свінтыла, вэстгоцкі кароль Гішпаніі
Ануфрый Андрушчанка

**Ануфрый Нестаравіч Андрушчанка** (, Кіеўская вобласьць, Украіна — 1991) — дэкан геаграфічнага факультэта БДУ (1936—1938), выканаўца абавязкаў рэктара БДУ (1937—1938). Навуковец-географ, працаваў у галіне глебазнаўства і геаграфіі глебаў, таксама займаўся гісторыяй геаграфічнай навукі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і. Паводле камсамольскага набору паступіў у Ленінградзкі дзяржаўны ўнівэрсытэт, які скончыў у 1932 годзе. Андрушчанку пакінулі ў асьпірантуры, дзе ён праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам акадэміка Барыса Барысавіча Палынава. Пасьля сканчэньня асьпірантуры быў накіраваны ў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. У 1936—1938 гадах працаваў дэканам геаграфічнага факультэта БДУ. У 1937—1938 гадах выконваў абавязкі рэктара БДУ. У 1937 абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Умовы глебаўтварэньня і глебава-мэліяратыўная характарыстыка Ніжняга Заволжа» (арыг. ). У 1938—1940 працаваў загадчыкам катэдры фізычнай геаграфіі ў Кіеўскім дзяржаўным пэдінстытуце імя Горкага.

У 1940 накіраваны ў Пінск. Там працаваў намесьнікам дырэктара па вучэбнай і навуковай частцы Пінскага дзяржаўнага настаўніцкага інстытуту і загадчыкам катэдры геаграфіі і прыродазнаўства. У 1941—1942 у эвакуацыі ў Сяміпалацінску (Казахстан). Працаваў дэканам прыродазнаўча-геаграфічнага факультэту і дацэнтам катэдры фізычнай геаграфіі Сяміпалацінскага дзяржаўнага пэдінстытуту імя Крупскай. У 1942—1947 — дацэнт катэдры фізычнай геаграфіі Кіраўскага пэдінстытуту імя Леніна. У 1949—1952 — дацэнт і загадчык катэдры фізычнай геаграфіі ва Ўральскім дзяржаўным унівэрсытэце (Сьвярдлоўск). Загадам ад 28 сьнежня 1955 Андрушчанка быў прызначаны дэканам геоляга-геаграфічнага факультэту і прапрацаваў на гэтай пасадзе да 1958. У 1959 ён трапіў на Далёкі Ўсход, дзе да 1962 году ўзначальваў Далёкаўсходні (рас. *Дальневосточный*) унівэрсытэт (Уладзівасток).

Апошнія 30 гадоў жыцьця А. Н. Андрушчанкі зьвязаныя зь Беларусьсю. Ён узначальваў катэдры геаграфіі Берасьцейскага і Менскага пэдінстытутаў.

## Працы
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія географы
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбурскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Герб Берасьця

**Герб Бе́расьця** — адзін з афіцыйных сымбаляў места Берасьце.

Права на атрыманьне гербу Берасьцю было даравана вялікім князем Аляксандрам прывілеем 1494 году: «*у блакітным полі срэбраны лук са стралой накіраванай уверх*».

## Гісторыя

Згодна з прывілеем вялікага князя Жыгімонта ІІІ 1554 году, Берасьце атрымала права карыстацца гербавай пячаткай з выявай чатырохвугольнай вежы на чырвоным полі на зьліцьці дзьвюх рэк (Буга і Мухаўца). Гэты герб зафіксаваны на пячатцы войтаўска-лаўніцкай калегіі гарадзкога магістрата. Акрамя гэтага Берасьце мела іншую пячатку з 1584 году, пра якую ўзгадвае ў сваім зборніку гербаў *Барташ Папроцкі*: *Берасьце ўжывае лук з нацягнутай цецівой з накладзенай стралой і з тэкстам вакол: Sigillum civitat Brestensis Magni Duc Litvaniae*. У 1742–1775 гады гербам Берасьця зьяўляўся фігурны картуш, на якім выяўлены лук з нацягнутай цецівой з накіраванай уверх стралой. Над картушам — карона.

Пасьля акупацыі гораду войскамі Расейскай імпэрыі ў 1795 годзе Берасьце стала павятовым горадам Гарадзенскай губэрні, і стары герб быў скасаваны. Новы герб Берасьця быў зацьверджаны расейскімі ўладамі 6 красавіка 1845 году разам зь іншымі гарадамі Гарадзенскай губэрні. Гэты варыянт герба быў утвораны на аснове герба 1554 году. Новы герб меў наступнае апісаньне: *У верхняй частцы шчыта Гарадзенскі герб; у ніжняй, у блакітным полі прадстаўлена зьліцьцё рэк Буг і Мухавец; на мысе, утвораным злучэньнем рэк, пастаўлена кола срэбраных шчытоў, сярод якіх узвышаецца крапасны штандар з двухгаловым арлом, у гонар таго, што Берасьце ўтворана ў крэпасьць*.

У канцы ХІХ стагодзьдзя быў створаны праект новага гербу Брэст-Літоўска: «*у лазуровым шчыце апракінуты вілападобны срэбраны крыж*», аднак ён ня быў зацьверджаны афіцыйна.

У пэрыяд знаходжаньня Берасьця ў складзе Польшчы (з 1921 да 1939 г.г.) у якасьці герба гораду выкарыстоўвалася выява, на якой быў намаляваны астрог з трыма малымі вежамі. Аднак польскія гарадзкія ўлады пагаджаліся, што гэты герб ніяк ня быў зьвязаны з гісторыяй гораду, і разглядалі некалькі іншых варыянтаў гербу. Аднак пачатак Другой Сусьветнай вайны й далучэньне Берасьця да Савецкай Беларусі спынілі гэтую дзейнасьць.

## Сучаснасьць

Сучасны герб гораду быў зацьверджаны рашэньнем Берасьцейскага гарадзкога Савета народных дэпутатаў 26 студзеня 1991 году: *На блакітным полі выяўлены срэбраны лук з нацягнутай цецівой і страла, накіраваная ўверх.*Зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 1 чэрвеня 1994 г. № 1. Герб Берасьця адносіцца да гісторыка-геральдычных помнікаў Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Берасьце
Берасьце
Дамінік Монаган

**Дамінік Монаган** ( 8 сьнежня 1976, Бэрлін) — брытанскі актор, вядомы як Чарлі Пэйс ў сэрыяле «Згубленыя» і хобіта Мэры ва «Уладары пярсьцёнкаў».

Да 12 год сямя' жыла ў Бэрліне. Пасьля вярнулася ў Вялікабрытанію.

## Фільмаграфія
* 1997 — Hostile Waters (ТВ) … Sasha
* 1996—1998 — «Hetty Wainthropp Investigates» … Geoffrey Shawcross / … 
* 2000 — This Is Personal: The Hunt for the Yorkshire Ripper (ТВ) … Jimmy Furey
* 2000 — «Monsignor Renard» … Etienne Pierre Rollinger 
* 2001 — Уладар пярсьцёнкаў. Зьвяз пярсьцёнка / The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring … Merry
* 2002 — Уладар пярсьцёнкаў. Дзьве вежы / The Lord of the Rings: The Two Towers … / Merry
* 2003 — An Insomniac’s Nightmare … Jack
* 2003 — Уладар пярсьцёнкаў. Вяртаньне караля / The Lord of the Rings: The Return of the King …/ Merry
* 2004 — Спіўс / Spivs … Goat
* 2004 — The Purifiers … Sol
* 2005 — Shooting Livien … Owen Scott
* 2006 —«The Late Late Show with Craig Ferguson» … Chris Wellington (1 эпизод)
* 2006 — Lord of the Rings: Battle for Middle Earth II — Rise of the Witch King (кампутарная гульня) (голас) … Meriadoc Brandybuck
* 2004 — 2010 — Згубленыя / Lost Чарлі Пэйс 
* 2008 — I Sell the Dead … Arthur Blake
* 2009 — «Chuck» … Tyler Martin (1 серия)
* 2009 — X-Men Origins: Wolverine … Barnell Bohusk / Beak
* 2009 — Успомні, што будзе (тэлесэрыал) … Simon
* 2011 — Pet (у вытворчасьці) … Seth

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бэрліне
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Паўль Флемінг

**Па́ўль Фле́мінг** (; 5 кастрычніка 1609, Хартэнштайн — 2 красавіка 1640, Гамбург) — нямецкі паэт XVII ст. Адзін з найвыбітнейшых лірыкаў нямецкага барока.

## Біяґрафія
Нарадзіўся ў Хартэнштайне ў Саксоніі, сын лютэранскага пастара. Да 14 гадоў атрымлівае хатнюю адукацыю, пасьля, залічаецца ў прэстыжную гімназію ў Томасшуле (). У 1628 годзе паступае ў Ляйпцыскі ўнівэрсытэт, дзе вывучае мэдыцыну й пачынае пісаць свае першыя рыфмаванкі на латыні. Менавіта ў Ляйпцыгу Флемінг сустракае Марціна Опіца й становіцца яго адданым вучнем.

Некалькі гадоў працаваў у расейскай амбасадзе. Некаторы час жыў у Рэвелі (*суч. [[Талін]], [[Эстонія]]*). У кастрычніку 1635 году далучыўся да амбасады ў Пэрсіі. Па вяртаньні ў Эўропу, у 1640 годзе атрымлівае ступень доктара мэдыцыны.

Флемінг плянаваў зноў адправіцца ў Рэвель, каб ажаніцца на купецкай дачцэ Ганьне Ніхузэн (зь якой заручыўся пад час сваёй першай вандроўкі), але па дароге памёр у Гамбургу ад ятрасьці лёгкіх.

## Творчасьць

Літаратурную спадчыну Флемінга складае найцудоўнейшая лірыка таго часу. Яго любоўныя вершы ўражваюць глыбінёй пачуцьцяў, прагай да жыцьця й адначасова барочным успрыманьнем яго хісткасьці. Яго рэлігіёзныя гімны прасякнуты ўласьцівымі для таго часу ідэямі філязофіі стаіцызму. Некаторыя з гімнаў Флемінга ўключаны ў сучасныя зборы рэлігійных сьпеваў. Яго паэзія прасякнута міталягічнымі алюзіямі, сэнтэнцыямі й складанымі барочнымі мэтафарамі. 

Ідэі стаіцызму яскрава праяўленыя ў ягоным творы «*Развагі пра час*», дзе паэт даводзіць, што час — гэта нішто іншае, як мы самі, а таму й ўсю адказнасьць нясем толькі мы. Паэт заклікае да стаічнай мудрасьці, да вернасьці свайму «я». Назва яго верша «*Да самога сябе*» адразу вызначае тэматыку твора, адсылаючы да вядомага трактату Марка Аўрэлія «*Трактат да самога сябе*», дзе той зьмяшчае «шчасьце і няшчасьце» ў самым чалавеку, якое робіцца вытворным ад яго сьвядомасьці.

Зь беларускіх выданьняў верш Паўля Флемінга «*Я не зьмяню што ёсьць*» быў надрукаваны ў літаратурным часопісе «Калосьсе» ў перакладзе Васіля Сёмухі. Верш «*Як ён хоча цалавацца*» ў перакладзе Уладзімера Папковіча ўвайшоў у анталёгію сусьветнае паэзіі «*Галасы з-за небакраю*». Некаторыя вершы Флемінга пераклаў на беларускую мову Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Літаратурнае радыё. Пауль Флемінг. Пераклады. 
* Літаратурнае радыё. Пауль Флемінг. Да Германіі. 
* Перакладчыкі з Вілейшчыны. Паўль Флемінг «Як ён хоча цалавацца»
* Творы Флемінга на сайце «Projekt Gutenberg» 
* Вершы Флемінга ў перакладзе Льва Гінзбурга 

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1609 годзе
Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Памерлі 2 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1640 годзе
Катэгорыя:Літаратары барока
Яўстратаўка

**Яўстра́таўка** — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці. Яўстратаўка ўваходзіць у склад Цярэніцкага сельсавету. Насельніцтва 15 чал. (2004).

Знаходзіцца за 25 км на паўднёвы захад ад Гомелю, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Якімаўка, каля аўтадарогі Жлобін — Гомель.

На поўдні і захадзе мэліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой Івалькай (прыток Вузы).

## Гісторыя
Яўстратаўку заснавалі напачатку XX ст. перасяленцы з суседніх вёсак. У 1926 року ва Ўваравіцкім раёне Гомельскай акругі. У 1931 року савецкая ўлада арганізавала калгас.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны 10 жыхароў пасёлку загінулі на франтах.

19 чэрвеня 2008 году разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Целяшоўскага сельсавету пасёлак перададзены ў склад Цярэніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1926 — 14 двароў, 67 жыхароў.
* 1959 — 49 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 — 9 двароў, 15 жыхароў.

## Забудова
У пасёлку 9 хатаў (2004). Плянаваньне з кароткай, просталінейнай вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Цярэніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёну
632

## Падзеі
* Хан Кубрат заняў трон Вялікай Баўгарыі

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 27 студзеня — Ібрагім ібн Мухамад, сын Мухамада
* 8 чэрвеня — Мухамад, ісламскі прарок
Бітва пад Радагошчам

**Бітва пад Радагошчам** адбылася 8 кастрычніка 1715 году, падчас Тарнагрудзкай канфэдэрацыі.

Войска канфэдэратаў неўзабаве пасьля пачатку збройнага змаганьня супраць саксонцаў заатакавала рэгімент кірасіраў караля, які занаходзіўся пад Радагошчам. Той рэгімэнт пад камандваньнем барона Овэрбэка быў лёгка разьбіты палякамі. Загінулі 230 саксонцаў, а 150 былі ўзяты канфэдэратамі ў палон, рэшта палка была расьсеяная.

У бітве загінулі з боку саксаў граф Бэнаф, 3 ротмістры і два паручнікі.

Гэта першая бітва пад час антысаскага паўстаньня.

Катэгорыя:Бітвы Тарнагрудзкай канфэдэрацыі
Катэгорыя:Падзеі 1715 году
Катэгорыя:Падзеі 8 кастрычніка
Ярохава

**Яро́хава** — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці на рацэ Іпуць. Ярохава ўваходзіць у склад Улукаўскага сельсавету. Насельніцтва 39 чал. (2004).

Знаходзіцца за 9 км на ўсход ад Гомелю, каля аўтадарогі Добруш — Гомель.

## Гісторыя
Ярохава заснавалі напачатку XX ст. перасяленцы з суседніх вёсак. У 1926 року ў Галавінскім сельсавеце Гомельскага раёну Гомельскай акругі. У 1932 року савецкая ўлада арганізавала калгас.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасьні 1943 року акупанты цалкам спалілі пасёлак.

## Насельніцтва
* 1926 — 18 двароў, 97 жыхароў.
* 1940 — 26 двароў, 97 жыхароў.
* 1959 — 134 жыхары (паводле перапісу).
* 2004 — 24 двары, 39 жыхароў.

## Забудова
У вёсцы 24 хаты (2004). Плянаваньне з кароткай з мэрыдыянальнай скіраванасьцю вуліцы. Забудова двухбаковая. Жылыя дамы драўляныя, сядзібнага тыпу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Улукаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёну
Армэн Джыгарханян

**Армэ́н Джыгарханя́н** (, , 3 кастрычніка 1935, Ерэван, Армянская ССР — 14 лістапада 2020, Масква, Расея) — армянскі і савецкі актор тэатра і кіно, рэжысэр тэатра, кіраўнік маскоўскага драматычнага тэатра пад кіраўніцтвам Армэна Джыгарханяна.

Уключаны ў Кнігу Рэкордаў Гінэса ў якасьці расейскага актора, які зьняўся ў найбольшай колькасьці фільмаў (больш за 250 роляў ў кіна- і тэлефільмах).. Кавалер ордэна «За заслугі перед Айчынай» II (2010), III (1995) і IV ступеняў (2005), народны артыст СССР (1985).

Зьняўся ў дзясятках савецкіх фільмаў (такіх як *[[Няўлоўныя мсьціўцы]]* і шматлікія іншыя) і агучваў герояў шматлікіх мультфільмаў Саюзмультфільма. Заснаваў у Маскве свой уласны тэатар.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Савецкія акторы
Гімн Менску

**Гімн «Песьня пра Менск»** — адзін з сымбаляў Менску разам зь мескімі гербам і сьцягам.

Гімн зацьверджаны ў якасьці афіцыйнага мескага сымбалю рашэньнем Менскага гарадзкога Савету народных дэпутатаў № 207 ад 24 кастрычніка 2001 «Аб гімне места Менску — сталіцы Рэспублікі Беларусь».

## Тэкст гімну
Словы І. Панкевіча

Музыка У. Алоўнікава

: **Песьня пра Менск**: Тэкст гімну

## Глядзіце таксама
* Менская ратуша
* Герб Менску
* Сьцяг Менску

## Вонкавыя спасылкі
* Решение Минского городского Совета депутатов от 24 октября 2001 г. №207 «О гимне города Минска — столицы Республики Беларусь»
* Гімн Менску на Менск стары і новы

Катэгорыя:Менск
Сьцяг Менску

**Сьцяг Ме́нску** — адзін з сымбаляў Менску разам зь мескімі гербам і гімнам.

Сьцяг зацьверджаны ў якасьці афіцыйнага мескага сымбалю рашэньнем Менскага гарадзкога Савету народных дэпутатаў № 160 ад 27 сакавіка 2001 «Аб зацьвярджэньні палажэньня пра герб места Менску і палажэньня пра сьцяг места Менску».

## Апісаньне

## Глядзіце таксама
* Менская ратуша
* Герб Менску
* Гімн Менску

## Крыніцы

Катэгорыя:Менск
Менск
UTC+3

**[[Унівэрсальны каардынаваны час|UTC]]+3** — часавы пас для:

* Маскоўскі час
* Усходнеэўрапейскі летні час
* Усходнеафрыканскі час

Зь верасьня 2011 году UTC+3 выкарыстоўваецца на працягу ўсяго году ў Беларусі.

## Вонкавыя спасылкі
* Месты ў UTC+3

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+2

**[[UTC]]+2** — часавы пас для:

* Усходнеэўрапейскі час
* Эгіпецкі стандартны час
* Цэнтральнаафрыканскі час
* Ізраільскі стандартны час
* Паўднёваафрыканскі стандартны час
* Цэнтральнаэўрапейскі летні час
* Заходнеафрыканскі летні час
* Калінінградзкі час
* Час Украіны (зімовы)

## Вонкавыя спасылкі
* Месты ў UTC+2

Катэгорыя:Часавыя пасы
Караль Падчашынскі

**Ка́раль Падчашынскі** (7 лістапада 1790, в. Жырмуны, Лідзкі павет — 7 красавіка 1860, Вільня) — беларускі й польскі архітэктар эпохі клясыцызму.

## Біяграфія
Карлаль Падчашынскі нарадзіўся 7 лістапада 1790 году у в. Жырмуны Лідзкага павету ў сям’і прыдворнага будаўніка Радзівілаў Яна Падчашынскага ў вёсцы Жырмуны непадалёк ад Ліды. Вучыўся ў Берасьцейскай базыльянскай школе, у Віленскім унівэрсытэце, затым у Пецярбурскай Акадэміі мастацтваў. У 1816 стажыраваўся ў Італіі, Францыі. У Парыжы вучыўся ў вядомага архітэктара Жана-Нікаля-Люі Дзюрана. У 1838—1853 гадох жыў у маёнтку пад Нясьвіжам, пазьней у Вільні і ў Варшаве.

Памёр 7 красавіка 1860 году ў Вільні. Пахаваны на могілках Росы ў Вільні. Магіла не захавалася.

## Творы
Працаваў у стылі клясыцызму. Праектаваў вучэбныя будынкі, арыентаваўся на тэндэнцыі ўтылітарызму і рацыяналізму. Паводле яго праектаў пабудаваныя: палацы ў Жылічах (1825), у Яшунах (1824— 28), у Тускулянах (1825); збор эвангелічных рэфарматаў у Вільні (1830—35), гімназіі ў Слуцку, Камянцы і Сьвіслачы, школы ў Бабруйску. Рэканструяваў у Вільні інтэр’еры залаў бібліятэкі і прафэсарскай чытальнай залы Віленскага ўнівэрсытэту, капліцу катэдральнага сабора.

* Палац Булгакаў у Жылічах
* Эвангелійска-рэфармацыйны касьцёл у Вільні (1830—1835)
* Слуцкая гімназія (1829—1838)


Файл:Evangelican Church Vilnius.jpg|Эвангелісцка-рафарматарскі збор у Вільні
Файл:Vilnius University Old Aula3.JPG|Заля ў Віленскім унівэрсытэце
Файл:Jasiunai manor.jpg|Палац у Янушах (Летува)


Катэгорыя:Нарадзіліся 7 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1790 годзе
Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Польскія архітэктары
Катэгорыя:Летувіскія архітэктары
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі 7 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1860 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Росы
Катэгорыя:Беларускія рэстаўратары
Катэгорыя:Польскія рэстаўратары
Вялікі ланцуг быцьця

**Вялікі ланцуг быцьця** — антычная канцэпцыя боскага ўпарадкаваньня й прыроднай герархічнай структуры сусьвету. Была шырока распаўсюджаная ў заходняй сярэднявечнай культуры.

## Ґрадацыя
Вялікі ланцуг быцьця складзены зь вялікай колькасьці счапленьняў ад найпрасьцейшых і фундамэнтальных адзінак да найдасканалейшага дэміўрга, іншымі словамі, Бога.

Бог, і ніжэй за яго, анёлы, існуюць выключна ў духоўнай форме й знаходзяцца на вяршыні ланцуга. У адрозьненьне ад ненадзейнай і зьменлівай зямной плоці, духоўная форма зьяўляецца ўстойлівай і пэрманентнай. Гэткае паняцьце пэрманэнтнасьці зьяўляецца ключавым пунктам разуменьня канцэпцыі рэчаіснасьці, дзе аб’екты ад пачатку ня могуць зьмяніць сваёй пазыцыі ў герархічнай сыстэме ланцуга (выключэньне складае толькі сфэра алхіміі, дзе алхімікі імкнуцца пераўтварыць базавыя элемэнты, такія як сьвінец, у элемэнты вышэйшыя, як срэбра ці, часьцей, золата — найвышэйшы элемэнт).

Зямля (глеба) зьяўляецца першым элемэнтам у ланцугу, якая валодае атрыбутам існаваньня. Кожнаму наступнаму па нарастальнай элемэнту ўласьцівы атрыбут папярэдняга й, прынамсі, адзін дадатковы.

Чалавек зьяўляецца адначасова носьбітам духоўнай і плоцкай формаў. Такая дыхатомія, а менавіта спаборнічаньне духа й цела, пераходзіць у вобласьць маральнага канфлікту. Шлях душы больш узвышаны й высакародны. Ён набліжае чалавека да Бога. Жарсьці плоці, наадварот, адводзяць з сапраўднага шляху. Хрысьціянскае паданьне аб падзеньні Люцыфэра асабліва жахліва тым, што гэты анёл быў улюбёнцам госпада, другім пасьля Бога носьбітам духоўнае формы, які пагардзіў сілай абсалютнай дасканаласьці.

Ланцуг пачынаецца з Бога й рухаецца па сыходнай да анёлаў, зорак, месяца, караля, прынца, шляхціча, людзей, льва, іншых жывёлаў, дуба, золата й іншых мінэралаў.

Катэгорыя:Эзатэрыка
Омскі мэтрапалітэн

**Омскі мэтрапалітэн** () — недабудаваная сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Омску (Расея). Будаўніцтва пачалося ў 1992 годзе. Адкрыцьцё было заплянаванае на 7 лістапада 2015 году, аднак даты адкрыцьця неаднаразова пераносіліся праз праблемы зь фінансаваньнем.

У 2017 годзе было прынятае канчатковае рашэньне пра спыненьне будаўніцтва і кансэрвацыю аб’ектаў. 
Омскі мэтрапалітэн павінен быў стаць другім у Сыбіры, восьмым у Расеі і 16-м у СНД.

## Стан на 2018 год
Па стане на 2018 год на будаўніцтва мэтрапалітэну было патрачана больш за 12 млрд. расейскіх рублёў. Лінія была гатовая на 35%: станцыя «Пушкінская» пабудаваня на 100 %, станцыі «Крышталь» ды «Зарэчная» выкананы толькі ў выглядзе катляванаў.

## Омскае мэтро ў культуры
* У ліпені 2017 году жыхаркі гораду зьнялі кліп «Медведев-это М», які апавядае пра абяцаньне, якое даў у 2012-м годзе прэм’ер-міністар РФ Дзьмітры Мядзьведзеў дабудаваць омскі мэтрапалітэн да сьвята 300-годзьдзя Омску ў 2016-м годзе. Песьня ўяўляе сабой пародыю на кампазыцыю Мілены і Наташы Трэя «Милена - это М».

## Крыніцы

Катэгорыя:Мэтрапалітэны Расеі
Катэгорыя:Скасаваныя праекты мэтро
Мэтрапалітэн
Дамінік Фантана

**Дамінік Фантана** — архітэктар эпохі барока ў Рэчы Паспалітай. Бацька слыннага архітэктара Іосіфа ІІІ Фантана. Меў званьне каралеўскага архітэктара і капітана каралеўскіх войскаў.

## Творы
* Палац Радзівілаў у Горадні (узьведзены ў 1738—1744)
* Палац Радзівілаў у Зьдзецеле (аўтарства Д. Фантана не пацьверджана).


Файл:PalaceOfRadzivilHarodnia.jpg| Палац Радзівілаў у Гародні
Файл:Ździecieł, Napaleon Orda.jpg| Палац Радзівілаў у Зьдзецеле


## Літаратура
* Гардзееў, Ю. Магдэбурская Гародня. - Гародня-Ўроцлаў, 2008.

Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Польскія архітэктары
Іван Дыхавічны

**Іва́н Уладзі́меравіч Дыхаві́чны** (16 кастрычніка 1947 — 27 верасьня 2009) — расейскі кінарэжысэр і сцэнарыст. Яго бацька, Уладзімер Абрамавіч Дыхавічны (1911—1963), быў добра вядомым савецкім пісьменьнікам; маці, Аляксандра Ёсіфаўна Сінані, была балерынай. Дыхавічны быў блізкім сябрам Уладзімера Высоцкага, які прысьвяціў таму верш. Ён кіраваў дзесяці фільмах паміж 1984 і 2009. Яго фільм *[[Музыка для сьнежня]]* быў паказаны ў «Асаблівы погляд» ў разьдзеле 1995 Канскі кінафестываль.

## Фільмаграфія
* *[[Выпрабавальнік]]* (1985)
* *[[Жаночая роля]]* (1994)
* *[[Музыка для Сьнежань]]* (1995)
* *[[Копейка (фільм)|Копейка]]* (2002)
* *[[Эўропа-Азія]]* (2009)

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Памерлі 27 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Дыхавічны

**Дыхавічны** — прозьвішча габрэйскага паходжаньня.

* Абрам Дыхавічны — матэрыялазнаўца, інжынэр-будаўнік, прафэсар геалягічнага факультэту МДУ
* Андрэй Дыхавічны — радыёвядоўца
* Іван Дыхавічны (1947—2009) — рэжысэр
* Уладзімер Дыхавічны (1911—1963) — драматург і пісьменьнік-сатырык
* Юры Дыхавічны (р. 1926) — архітэктар, тэарэтык будаўнічага праектаваньня
**Дыхавічная:**
* Аляксандра Дыхавічная — балерына
* Ніна Дыхавічная — архітэктар
Багдановічы

**Багдановічы** — шляхецкія роды рознага паходжаньня.
 
* Багдановічы гербу «Багорыя»
* Багдановічы гербу «Бонча»
* Багдановічы гербу «Лада»
* Багдановічы гербу «Магіла»
* Багдановічы гербу «Нязгода»
* Багдановічы, Дваржэцкія-Багдановічы
* Багдановічы, Дваржэцкія-Багдановічы гербу «Астоя»
* Багдановічы, Дваржэцкія-Багдановічы гербу «Лада»
* Багдановічы, Дваржэцкія-Багдановічы гербу «Магіла»

## Багдановічы, Дваржэцкія-Багдановічы
Гэты род лічыць сваім родапачынальнікам Сымона Хведаравіча Дваржэцкага, які атрымаў маёнтак у Аршанскім павеце ў 1554 року. Унукі яго Пётр і Ян сталі пісацца Багдановічамі, гэты назоў і зьвярнуўся ў прозьвішча. Іхні герб зьмешчаны ў 12 частцы Гербоўніка, № 43.

Іншы род гэтага імя лічыць сваімі продкамі тых Багдановічаў, якія дараваныя былі маёнткамі ў 1668 годзе (герб другога прозьвішча маецца ў Гербоўніка. ч. VII, №114).

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
630

## Падзеі
* пачаліся араба-бізантыйскія войны
* уладары харватаў і сэрбаў сустрэліся з Бізантыйскім імпэратарам Херакліюсам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Менскае княства

**Менскае княства** — удзельнае княства Полацкай зямлі, у басэйнах рэк Сьвіслачы, Друці, Бярэзіны. Існавала ў канцы XI — пачатку XIV стагодзьдзяў. Сталіца — Менск.

## Гісторыя
У гістарычных крыніцах Менскае княства ўпершыню ўпамінаецца пад 1104 годам. Першы князь менскі Глеб, сын Усяслава Полацкага, імкнуўся пашырыць межы дзяржавы за кошт суседніх зямель. У пачатку XII стагодзьдзя ў склад Менскага княства ўваходзілі Ворша і Копысь. Існуе меркаваньне, што менавіта Глеб збудаваў у гэтых местах умацаваньні. Апроч таго, у залежнасьці ад Менску знаходзіўся Друцак.

Паміж сынамі Ўсяслава пачалося міжусобнае змаганьне, у якое ўмешваліся кіеўскія князі. У 1105 годзе (паводле Іпацьеўскага летапісу — у 1104 годзе) на Менск напала аб’яднанае войска паўднёварускіх князёў, аднак паход ня меў посьпеху. У 1116 годзе Глеб Усяславіч захапіў частку зямлі дрыгавічоў, спаліў іх горад Слуцак і ўзяў людзей у палон. Гэтыя дзеяньні выклікалі незадаволеньне князя кіеўскага Ўладзімера Манамаха. На Менскае і Друцкае княства рушыла шматлікага войска, хаўрусьнікамі Кіева выступілі князі пераяслаўскі і смаленскі. Па двухмесячнай аблозе Менску Глеб Усяславіч скіраваў паслоў да Манамаха, які згадзіўся на перамовы. Князь менскі выйшаў з гораду з сваімі дзецьмі і дружыньнікамі да Манамаха і паабяцаў ва ўсім яго слухацца. Князь кіеўскі зрабіў Глебу настаўленьні, як ён мае сябе паводзіць і пакінуў яму Менск. Аднак ужо ў 1117 годзе князь менскі пачаў заваёўваць смаленскія і іншыя землі. Уладзімера паслаў на Менск войска на чале з сваім сынам Мсьціславам. Глеб трапіў у палон і памёр у Кіеве ў 1119 годзе. З гэтага часу да 1132 году Менскае княства знаходзілася пад уладай Кіева.

У 1146 годзе ў Менску пачаў княжыць сын Глеба, Расьціслаў Глебавіч. Расьціславу і яго наступнікам давялося весьці змаганьне супраць князёў друцкіх і віцебскіх. Па тым, як у 1164 годзе Валадар Глебавіч разьбіў з дапамогай літвы князя полацкага Рагвалода Барысавіча, ён ўмацаваў незалежнасьць Менскага княства ад Полацку. У 1249 годзе войскі княства непадалёк ад Менску разам зь літвой здолелі разьбіць татара-мангольскіх захопнікаў.

Пад 1326 годам у складзе пасольства вялікага князя Гедзіміна ў Ноўгарад упамінаецца князь менскі Васіль. Гэта сьведчыць пра тое, што Менскае княства ўваходзіла ў палітычную сыстэту Вялікага Княства Літоўскага. Пазьней у Менску сядзелі намесьнікі вялікіх князёў.

## Князі менскія
* 1101—1119: Глеб Усяславіч (памёр у 1119)
* 1146—1151: Расьціслаў Глебавіч (памёр каля 1165), князь менскі 1146—1151, 1159—1165, князь полацкі 1151—1159, сын папярэдняга
* 1151—1159: Валадар Глебавіч (памёр каля 1167), князь гарадзенскі 1146—1167 (?), князь менскі 1151—1159, 1165 (?) — 1167, князь полацкі 1167
* 1159—1165: Расьціслаў Глебавіч (поўторна)
* 1165—1167: Валадар Глебавіч (поўторна)
* 1180-я: Уладзімер Валадаравіч (памёр па 1182), сын папярэдняга
* 1320-я: Васіль (памёр па 1326)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Катэгорыя:Удзелы Полацкай зямлі
Аляксей Мусорын

**Аляксей Юр’евіч Мусорын** (нар. 1963) — расейскі мовазнавец. Кандыдат філялягічных навук (2006).

## Біяграфія
Скончыў гуманітарны факультэт Новасыбірскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Выкладаў у Новасыбірскім дзяржаўным пэдагагічным унівэрсытэце, Новасыбірскім дзяржаўным унівэрсытэце і шэрагу іншых навучальных установаў Новасыбірску. У наш час — дацэнт Новасыбірскага клясычнага інстытуту.

Кола навуковых інтарэсаў — гісторыя славянскіх моваў, агульнае мовазнаўства, гісторыя пісьменнасьці.

Аўтар больш за 30 друкаваных працаў, у тым ліку манаграфіі «Основы науки о языке».

## Асноўныя працы
* Белорусский язык. — Новосибирск, 2011.
* Основы науки о языке. — Новосибирск, 2002.
* Механизмы эволюции языка рукописного текста // Сибирский лингвистический семинар. — Новосибирск, 2002, № 1.
* О характеристике лексической специфики при описании языка // Наука. Университет. 2002. Материалы Третьей научной конференции. — Новосибирск, 2002.
* Что такое отдельный язык // Сибирский лингвистический семинар. — Новосибирск, 2001, № 1.
* Церковнославянский язык и церковнославянизмы // Наука. Университет. 2000. Материалы Первой научной конференции. — Новосибирск, 2000.
* Лексічныя беларусізмы ў рускіх гаворках Новасібірскай вобласці // Дыялогі і кантакты. — Мінск, 1996, № 2.
* Хрысціянская тэанімічная лексіка беларускай мовы праваслаўнага і каталіцкага ўжывання // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе. — Мінск, 2007. — С. 342—348
* Тэанімічная лексіка ў паэзіі Алеся Гаруна // Роднае Слова. — 2005. — № 12. — С. 14—15
* Вариативность названий стран в современном белорусском языке // Иностранные языки в научном и учебно-методическом аспектах. — Вып. 7. — Новосибирск, 2008. — С. 31—35

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на Philology.ru
* Зьвесткі пра аўтара на Binetti.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Расейскія мовазнаўцы
Юрась Бушлякоў

**Юра́сь Сямё́навіч Бушляко́ў** (, Менск — , Менск) — беларускі мовазнавец, журналіст, перакладчык. Кандыдат філялягічных навук (2003).

## Біяграфія
Скончыў філялягічны факультэт БДУ з чырвоным дыплёмам, асьпірантуру. Абараніў кандыдацкую дысэртацыю (2003) на тэму *«Моватворчая практыка [[Ян Станкевіч|Янкі Станкевіча]] (з гісторыі нармалізацыі беларускай мовы)»*. Працаваў выкладчыкам на катэдры сучаснай беларускай мовы БДУ (1999—2003), таксама выкладаў у Беларускім гуманітарным ліцэі, Карлавым унівэрсытэце ў Празе. Адначасова займаўся журналістыкай, працаваў у тэлекампаніі «ФІТ» (1994—1995), на Радыё «101,2» (1995—1996), у штотыднёвіку «Наша Ніва» (1997), карэспандэнтам беларускай і ўкраінскай рэдакцый Польскага радыё (1997—1999), журналістам радыё «Рацыя» (1999—2002), з 1996 году (праграма «Новае пакаленьне выбірае») зь перапынкамі супрацоўнічаў з «Радыё Свабода», у 2003—2004 гадах вёў там аўтарскую перадачу «Жывая мова» — нататкі з культуры беларускага маўленьня.

Кола навуковых інтарэсаў — фэномэн моўнага пурызму, пытаньні нармалізацыі беларускай літаратурнай мовы, яе стылістыкі й культуры.

Адзін з суаўтараў кнігі «Беларускі клясычны правапіс» (разам з В. Вячоркам, З. Санько, З. Саўкам; Вільня—Менск, 2005). Таксама займаўся перакладамі, пераклаў на беларускую мову паасобныя творы Чэслава Мілаша, Эдгара Алана По, Вітальда Гамбровіча, Зьбігнева Гэрбэрта, Яраслава Сэйфэрта.

Памёр 4 чэрвеня 2013 году ад мэляномы. Пахаваны на Паўночных могілках Менску.

## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Юрась Бушлякоў // Радыё Свабода
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Курасоўшчына (мікрараён)

**Курасоўшчына** — мікрараён у паўднёвай частцы Менску паміж МКАД на поўдні і далінай ракі Лошыцы і Лошыцкім вадасховішчам на поўначы. Паўстаў на месцы ўрочышча Курасоўшчына, якое ўвайшло ў межы гораду ў 1965 годзе. Тры чвэрці раёну займаюць мікрараёны, астатнюю частку — карпусы навукова-вытворчага аб’яднаньня «Інтэграл».

## Славутасьці

Адной з выдатных мясьцін мікрараёну зьяўляецца помнік архітэктуры нэаклясіцызму XIX стагодзьдзя — сядзіба Ададурава (так званая «Белая дача»).

## Транспарт
Раён абслугоўваецца некалькімі маршрутамі аўтобусаў, тралейбусаў, маршрутных таксі.

Арганізаваныя дзьве чыгуначныя плятформы Берасьцейскага кірунку — Курасоўшчына і Рошча.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мікрараёны Менску
Лускавая муроўка

**Лускавая муроўка** ці **лускавая канструкцыя сьцяны** () — спосаб узьвядзеньня мураванай сьцяны, калі з адабранага бутавага ці часанага каменю ці цэглы выкладваліся шчокі сьцяны, пасьля чаго прамежак паміж імі запаўняўся бутавым каменем, бітай цэглай, шчэбнем і заліваўся вапнавай рашчынай.

Традыцыя лускавай муроўкі зьяўляецца вельмі старажытнай і вядома ўжо ў хетаў і антычнай Грэцыі. Найбольшага пашырэньня гэты тып муроўкі атрымаў у раманскай архітэктуры Эўропы.

## Літаратура
* Абрамаускас С. К вопросу генеза крепостных сооружений типа кастель в Литве // Научные труды высших учебных заведений Литовской ССР Строительство и архитектура. III, № 1, 1963

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Мураваная архітэктура
Балтыйская муроўка

**Балтыйская** ці **вендзкая муроўка** (ням. *wendische* або *märkischer Ziegelverband*, пол. *wiązanie wendyckie*) — від муроўкі, калі цэгла выкладзена ў такім парадку, калі праз два лажкі ідзе адзін тычок. Узьнікла ў пачатку ХІІІ ст. Зьявілася ў ВКЛ у пачатку XIV ст. Запазычана праз Галіцка-Валынскае княства і Лівонію. На працягу XV ст. паступова выйшла з ужываньня і была заменена на больш дасканалую гатычную.

Тэрмін «балтыйская муроўка» прапанаваны летувіскім дасьледнікам Абрамаўскасам зыходзячы зь пераважнай распаўсюджанасьці гэтага тыпу муроўкі ў рэгіёне Балтыйскага мора.

## Літаратура
* Абрамаускас С. К вопросу генеза крепостных сооружений типа кастель в Литве // Научные труды высших учебных заведений Литовской ССР Строительство и архитектура. III, № 1, 1963

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Мураваная архітэктура
Шэньчжэнскі мэтрапалітэн

**Шэньчжэнскі мэтрапалітэн** () — мэтро ў горадзе Шэньчжэнь у кітайскай правінцыі Гуандун. Пабудавана ў 1999 годзе, уведзена ў эксплюатацыю 28 сьнежня 2004 году. Шэньчжэнь стаў шостым горадам Кітаю з мэтрапалітэнам пасьля Пэкіна, Ганконгу, Цяньцзіню, Шанхаю і Гуанчжоў. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Капэнгагенскі мэтрапалітэн

**Капэнгагенскі мэтрапалітэн** () — сыстэма лініяў мэтрапалітэну, якая абслугоўвае Капэнгаген, Фрэдэрыксбэрг і Торнбю (Данія).

Сыстэма адкрылася ў 2002 годзе і на 2016 год складаецца зь дзьвюх лініяў з 22 станцыямі. У 2018 годзе плянуецца ўвесьці ў эксплюатацыю лініі М3 ды М4. 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Артыкул, які прэзэнтуе геаграфічную мапу для мэтро і S-tog

Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Мэтрапалітэн