open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пакінуты горад

**Пакінуты горад** — катэгорыя геаграфічных аб’ектаў, колішніх населеных пунктаў, пакінутых жыхарамі па розных прычынах — праз спад эканамічнай актыўнасьці, войны, прыродныя ці тэхнагенныя катастрофы.

У адрозьненьне ад зьніклых гарадоў, пакінутыя гарады ў большай частцы захоўваюць сваё архітэктурнае аблічча: збудаваньні і інфарструктура знаходзяцца ў стане, блізкім да часу, калі горад быў пакінуты. У дачыненьні пакінутых гарадоў таксама выкарыстоўваецца распаўсюджаны ў літаратуры тэрмін «горад-прывід».

Сярод апошніх пакінутых гарадоў — савецкія гарады Чарнобыль і Прыпяць, насельніцтва якіх было эвакуяванае ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС у 1986 годзе. Пакінутым горадам зьяўляецца таксама Хальмер-Ю і яшчэ каля 20 гарадоў на поўначы Расеі.

## Глядзіце таксама
* Зьніклыя гарады

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гарадоў-прывідаў
* Фатаздымкі гарадоў-прывідаў
* Пакінутыя гарады і гісторыя Дзікага Захаду
* Пакінутыя гарады ў Антарыё
* Пакінутыя населеныя пункты Вялікабрытаніі
* Сьпіс гарадоў-прывідаў
* 25 найвядомейшых гарадоў-прывідаў
* Гарады-прывіды сьвету
Зьніклы горад

**Зьніклыя гарады** — абазначэньне населеных пунктаў, па розных прычынах разбураных (галоўным чынам, праз войны і прыродныя катастрофы), якія страцілі цэласнае архітэктурнае аблічча. Тэрыторыыі некаторых зьніклых населеных пунктаў становяцца папулярнымі турыстычнымі аб'ектамі. Да гэтай групы можна аднесьці раскапаныя археолягамі старажытныя населеныя пункты, у прыватнасьці Трою (Іліён).

## Глядзіце таксама
* Пакінуты горад

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія гарады
Яўстах Каятан Сапега

**Яўста́х Каята́н Сапе́га** (, Веркі каля Вільні — , Парыж) — паўстанец, дзяяч эміграцыі. Кавалер залатога крыжа «Віртуці Мілітары» (лістапад 1831).

## Біяграфія

Прадстаўнік ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», адзіны сын Францішка (1772—1829), генэрала літоўскай артылерыі, і Пэлягіі Ружы з Патоцкіх (1775—1846). У маладосьці служыў у расейскай кавалерыі. Падарожнічаў па Эўропе, натуралізаваўся ў Вялікабрытаніі. Па сьмерці бацькі ў 1829 годзе атрымаў вялізныя ўладаньні на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Сярод іншага быў апошнім уладальнікаў з Сапегаў славутага Ружанскага палацу, што быў канфіскаваны царскімі расейскімі ўладамі за ўдзел гаспадара ў паўстаньні 1830—1831гг.

Удзельнічаў у вызвольным паўстаньні (1830—1831), быў падпаручнікам у штабе генэрала Я. Скрынецкага. Ахвяраваў на карысьць паўстаньня свой ружанскі маёнтак.

Па паразе паўстаньня ў эміграцыі ў Францыі. Адхіліў прапанову Мікалая I прыняць канфіскаваныя маёнткі ўзамен за вернападданую прысягу, у выніку чаго расейскія ўлады вывезьлі ў Санкт-Пецярбург музэйныя зборы, бібліятэкі і архівы Сапегаў.

21 сьнежня 1822 году ажаніўся з Мары Патэн Больд (1795—1824), якая памерла пры родах. У 1842 годзе ажаніўся з Ружай Юліяй, фрэйлінай двара (1829 год), дачкой графа Тадэвуша Антонія Мастоўскага (1766—1842) і Мар’яны з Патоцкіх (1780—1837). У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Яўстах Францішак (1836—1909)
* Ганна Марыя (1843—1919), жонка з 1862 году графа Уладзіслава Браніцкага (пам. 1884)
* Ян Павал Аляксандар (1847—1901)

Спачыў на могілках Манмартр у Парыжы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кобла М. Мястэчка Дзярэчын // «Наша Вера» № 3 (9), 1999.
* 

Яўстах Каятан
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Віртуці Мілітары
Зона адчужэньня Чарнобыльскай АЭС

**Зо́на адчужэ́ньня** () — забароненая для вольнага доступу тэрыторыя, якая пацярпела ад інтэнсіўнага забруджваньня радыянуклідамі ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Зона была створаная ў 1986 годзе, пасьля эвакуацыі насельніцтва з 30-кілямэтровай зоны вакол станцыі.

Чарнобыльская зона ўключае поўнач Іванкаўскага раёну Кіеўскай вобласьці, дзе непасрэдна разьмешчана электрастанцыя, гарады Чарнобыль і Прыпяць, поўнач Палескага раёну Кіеўскай вобласьці, а таксама частку Жытомірскай вобласьці да граніцы зь Беларусьсю.

Тэрыторыяй кіруе Адміністрацыя зоны адчужэньня, што ўваходзіць у склад Міністэрства Ўкраіны па пытаньнях надзвычайных сытуацыяў і па справах аховы насельніцтва ад наступстваў Чарнобыльскай катастрофы.

Функцыянальнае прызначэньне зоны адчужэньня палягае ў кантраляваньні пашырэньня радыяактыўных рэчываў і ў кантролі становішча прыродных сыстэмаў і тэхнагенных аб’ектаў.

## Беларусь
За 2011 год кіраўніцтва зоны адчужэньня і адсяленьня ў Беларусі склала 735 пратаколаў за самавольнае ў яе пранікненьне з накладаньнем спагнаньня ў памеры ад 10 базавых велічыняў (350 000 рублёў = $62,44). На 2012 год плошча зоны адсяленьня ў Беларусі, на якой дзейнічаў прапускны парадак перамяшчэньня, складала 5080 км².

## Глядзіце таксама
* Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік
* Самасёлы
* Беллесрад

## Крыніцы


Катэгорыя:Кіеўская вобласьць
Катэгорыя:Жытомірская вобласьць
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1986 годзе
Бане-Мазурске (гміна)

**Гміна Бане-Мазурске** — вясковая гміна у Голдапскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва. Цэнтрам гміны зьяўляецца вёска Бане-Мазурске.

На 30 чэрвеня 2004 году колькасьць насельніцтва гміны складала 4033 асобы.

## Структура тэрыторыі
Паводле зьвестак на 2002 год плошча тэрыторыі гміны складае 205,02 км², зь якіх:
* 58% плошчы тэрыторыі займаюць сельскагаспадарчыя землі;
* 30% плошчы тэрыторыі займаюць лясы.

Тэрыторыя гміны складае 26,56% плошчы павету.

## Дэмаграфія
Зьвесткі пра насельніцтва гміны па стане на 30 чэрвеня 2004 году:

Паводле зьвестак на 2002 год сярэдні даход жыхара гміны складаў 1599,54 злотых.

## Вясковыя акругі
Населеныя пункты, якія ўтвараюць вясковыя акругі: Абшарнікі, Бане-Мазурске, Врубэль, Градзіска, Грыжэва, Дамбруўка-Польска, Жабін, Завады, Зямяны, Кешкі, Лісы, Медунішкі-Малэ, Мічулы, Рагале, Сапалуўка, Скалішкеймы, Сурміны, Сьціборкі, Ягачаны, Ягеле.

## Іншыя населеныя пункты
Антамешкі, Аўдынішкі, Борэк, Бражайце, Будзіска, Бялы-Двур, Відгіры, Вулька, Вэнгарапа, Грунайкі, Дамбруўка-Польска-Асада, Жабін-Гранічны, Жабін-Рыбацкі, Закалчэ-Вельке, Запалы, Зямянкі, Кермушыны-Вельке, Клявіны, Крукі, Кульшэ, Ліскі, Мацяёва-Воля, Медунішкі-Вельке, Мячкуўка, Мячнікі, Навіны, Радкеймы, Рапа, Ружанка-Двур, Стадніца, Стары-Жабін, Старэ-Гайдзе, Сьлюза, Устроне, Чупова, Шарэк, Яглева.

## Суседнія гміны
Будры, Голдап, Кавале-Алецке, Круклянкі, Пазэзджэ. Таксама гміна мяжуе з Расеяй.

## Крыніцы

Катэгорыя:Голдапскі павет
Барчэва (неадназначнасьць)

Назву **Барчэва** маюць:

* Барчэва — горад у Ольштынскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва Польшчы
* Барчэва — вяскова-гарадзкая гміна у Ольштынскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва Польшчы
Барчэва (гміна)

**Гміна Барчэва** — вяскова-гарадзкая гміна у Ольштынскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва. Цэнтрам гміны зьяўляецца горад Барчэва.

На 31 сьнежня 2008 году колькасьць насельніцтва гміны складала 16 750 асобаў.

## Структура тэрыторыі

Паводле зьвестак на 2002 год плошча тэрыторыі гміны складае 319,85 км², зь якіх:
* 52% плошчы тэрыторыі займаюць сельскагаспадарчыя землі;
* 31% плошчы тэрыторыі займаюць лясы.

Тэрыторыя гміны складае 11,26% плошчы павету.

## Дэмаграфія

Зьвесткі пра насельніцтва гміны па стане на 30 чэрвеня 2004 году:

Сяродні даход жыхара гміны — 1690,90 злотых, што складае 93,1% сярэдняга даходу ў гмінах ваяводзтва і 96,3% сярэдняга даходу для гмінаў ва ўсёй Польшчы.

## Вясковыя акругі

Населеныя пункты, якія ўтвараюць вясковыя акругі: Адрыты, Багданы, Барк, Бартолты-Вельке, Барчэўка, Бядова, Віпсова, Врацікова, Вуйтова, Едзбарк, Залесе, Каплітыны, Крамэрова, Кранова, Крупаліны, Кярзьліны, Лапка, Лешна, Лэнгайны, Лямкова, Макіны, Маруны, Недзьведзь, Нікялькова, Радосты, Рамсова, Рамсуўка, Рушайны, Скайботы, Старэ-Влукі, Тумяны, Шынова.

## Іншыя населеныя пункты

Ажэхуўка, Багданы, Бартолты-Малэ, Барчэўскі-Двур, Гай, Дадай, Дамбруўка-Мала, Добранг, Жарэк, Калакі, Каранова, Кежбунь, Клімкова, Ключнік, Крануўка, Лешна-Малэ, Лямкуўка, Пруле, Рыцыбалт, Рэйчухы, Сапункі, Сапуны, Студзянэк, Тумяны, Тэнгуты, Чэрвоны-Бур.

## Суседнія гміны
Біскупец, Дзьвяжуты, Дывіты, Езяраны, Ольштын, Пурда.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ольштынскі павет
Уладзімер Правік

**Уладзімер Паўлавіч Правік** (13 чэрвеня 1962, Чарнобыль — 11 траўня 1986, Масква) — савецкі афіцэр, Герой Савецкага Саюзу, падчас катастрофы на ЧАЭС начальнік караулу 2-й ваенізаванай пажарнай часткі Ўпраўленьня ўнутраных справаў Кіеўскага аблвыканкаму па ахове Чарнобыльскай АЭС, лейтэнант унутранай службы.

## Біяграфія
Нарадзіўся 13 чэрвеня 1962 году ў Чарнобыле Кіеўскай вобласьці Украінскай ССР у сям’і службоўца. Паводле нацыянальнасьці — украінец. Атрымаў сярэднюю адукацыю.

У органах унутраных справаў СССР з 1979 году. У 1982 годзе закончыў Чаркаскую пажарна-тэхнічную вучэльню МУС СССР.

Калектыўны подзьвіг зьдзейсьнілі 28 байцоў-пажарнікаў у першую гадзіну пасьля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 году. Асабліва тады адзначыўся майстар спорту СССР старэйшы лейтэнант Васіль Ігнаценка, кандыдат у майстры спорту лейтэнант унутранай службы Віктар Мікалаевіч Кібянок, першаразраднік лейтэнант унутранай службы Ўладзімер Паўлавіч Правік, маёр унутранай службы Леанід Пятровіч Цялятнікаў і шмат іншых.

Падчас тушэньня пажару на Чарнобыльскай АЭС У. П. Правік атрымаў высокую дозу апраменьваньня. З падарваным здароўем ён быў адпраўлены на лекаваньне ў Маскву. Памёр у 6-й клінічнай лякарні 11 траўня 1986 году. Пахаваны ў Маскве на Міцінскі могілках.

## Ушанаваньне
Указам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР ад 25 верасьня 1986 году за мужнасьць, гераізм і самаадданыя дзеяньні, праяўленыя пры ліквідацыі катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, лейтэнанту ўнутранай службы Ўладзімеру Паўлавічу Правіку пасьмяротна прысвоена званьне Героя Савецкага Саюзу. Узнагароджаны ордэнам Леніна.

26 красавіка 1996 году за выключную мужнасьць і самаадданасьць, высокі прафэсіяналізм, праяўлены падчас ліквідацыі катастрофы на Чарнобыльскай АЭС узнагароджаны адзнакай Прэзыдэнта Ўкраіны — зоркай «За мужнасьць». Навечна залічаны ў сьпісы асабовага складу пажарнай часткі УВС Кіеўскага аблвыканкаму.

Помнік герою ўсталяваны ў горадзе Ірпань Кіеўскай вобласьці. Імя героя ўвекавечана на мармуровай пліце мэмарыялу «Героям-Чарнобыльцам», узьведзенага ў сквэры на бульвары Вярхоўнай Рады Кіева.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Героі краіны

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнобылі
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай катастрофы
Катэгорыя:Пахаваныя на Міцінскіх могілках
Сьпеў лёду і агню

**«Сьпеў Лёду і Агню»** — эпічная сэрыя кнігаў у стылістыцы фэнтэзі, створаная амэрыканскім пісьменьнікам і сцэнарыстам Джорджам Р. Р. Мартынам.

Праца над кнігамі сэрыі пачалася ў 1991 годзе, першая кніга выйшла ў 1996. Першапачаткова сэрыя плянавалася трылёгіяй, аднак ужо цяпер яна складаецца з чатырох кніг з трыма дадаткова заплянаванымі. Гэтаксама існуе тры прыквэлы і яшчэ колькі плянуюцца, акрамя таго ёсьць асобныя навэлі. Цыкль перакладзены больш як на 20 моваў сьвету. Апошняя на бягучы момант, чацьвёртая кніга сталася бэстсэлерам па вэрсіі The New York Times. Агулам у Злучаных Штатах прададзена больш за 4,5 мільёны копіяў і больш за 7 мільёнаў — па сьвеце.

У 2011 годзе была прадстаўленая тэлевізійная адаптацыя сэрыі ў выглядзе сэрыялу «Гульня тронаў» ().

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпеў Лёду і Агню
Катэгорыя:Фэнтэзійныя раманы
Міклаш Радноці

**Міклаш Радноці** (;  — ) — вугорскі паэт, ахвяра галакосту.

## Біяграфія
Радноці нарадзіўся ў Будапэшце ў асыміляванай жыдоўскай сям’і. Жыцьцё будучага паэта, у большай ступені, сфармавалася з таго факту, што яго маці й брат-блізьнюк памерлі пад час яго нараджэньня.

У апошнія гады жыцьця паэта вугорскае грамадзтва зрачэцца ад яго з-за жыдоўскага паходжаньня, аднак у сваіх паэмах ён будзе рашуча атаясамліваць сябе як вугорац.

## Творы
* 1930 «Паганская здравіца» ()
* 1931 «Песьні новых пастухоў» () — канфіскавана царкоўнай цэнзурай, аўтар змушаны на тыднёвае турэмнае зьняволеньне
* 1933 «Той хто ўзьнімае паветра» ()
* 1935 «Маладзік» ()
* 1936 «А ты хадзі, прысуджаны да сьмерці!» ()
* 1938 «Стромкая дарога» ()
* 1942 «Каляндар» ()
* 1944 «Карунга, уладар мерцьвякоў» () — пераклады нэгрыцянскіх народных казак

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ахвяры галакосту
Катэгорыя:Сацыялісты
Катэгорыя:Вугорскія паэты
Пэтэр Надаш

**Пэтэр Надаш** (, нар. ) — вугорскі празаік, драматург, эсэіст. Ляўрэат Эўрапейскай літаратурнай прэміі (1991).

## Біяграфія
Пэтэр Надаш нарадзіўся ў сям’і Лацла Надаша й Клары Таўбэр.

## Творчасьць
У пэрыяд радыкальных палітычных зьмен Надаш зьвярнуўся да жанру публіцыстычнай прозы. Прадметам рэфлексіі ў эсэістыцы Надаша зьяўляюцца праблемы, злучаныя з ходам грамадзкіх зьмен у Вугоршчыне й супярэчлівым працэсам пераадоленьня таталітарнага мінулага, а таксама пакутлівыя пошукі самаідэнтыфікацыі й інтэграцыі ў Эўропу, маральныя дылемы, перад якімі апынуўся як Захад, так і Ўсход пасьля гістарычнага параза «рэальнага сацыялізму».

## Творы
* 1967 «Біблія» * (A biblia)* — аповед
* 1977 «Канец сямейнага раману» * (Egy családregény vége)*
* 1977 «Уборка» * (Takarítás)* — драма
* 1979 «Спатканьне» * (Találkozás)* — п’еса
* 1979 «Каханьне» * (Szerelem)* — раман
* 1986 «Кніга ўспамінаў» * (Emlékiratok könyve)* — раман
* 2004 «Свая сьмерць» * (Saját halál)* — аповед
* 2005 «Паралельныя жыцьцяпісы» * (Párhuzamos történetek)* — раман у навэлях
* 2010 «Сьпеў сырэн» * (Szirénének)* — п’еса

## Беларускія пераклады
* Канец адной сямейнай сагі: [эсэ] / Петэр Надаш. — Мінск : Экономпресс, 2012. — 139 с.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Будапэшце
Катэгорыя:Вугорскія літаратары
Катэгорыя:Драматургі
Катэгорыя:Эсэісты
Гатэль Эўропа (Менск)

**Гатэль «Эўропа»** — гатэль у цэнтры Менска, разьмяшчаецца на рагу вуліц Інтэрнацыянальная і Леніна.

## Гатэль Эўропа (пачатак XIX ст. — 40-я гг. XX ст.)

У пачатку XIX стагодзьдзя на рагу тагачасных пл. Катэдральнай і вул. Губэрнатарскай быў пабудаваны двухпавярховы гатэль. У 1884 г. гатэль зрабіўся трохпавярховым і атрымаў назву «Эўропа».

У 1906—1908 гг. гатэль перабудаваны ў стылі мадэрн, былі прыбудаваныя тры паверхі, у выніку чаго будынак зрабіўся найвысокім у Менску і найбуйным гатэлем у тагачасным Паўночна-заходнім краі.

У 1925 г. гатэль быў перайменаваны ў «Цэнтральную гасьцініцу Менскай камунальнай гаспадаркі».

У 1939 г. у будынку мяшкала менскае аддзяленьне Інтурыста.

У часы Другой Сусьветнай вайны стары будынак гатэля быў цалкам зьнішчаны.

## Аднаўленьне

У 2004 г. было прынята рашэньне аб адбудове гатэля «Эўропа». Адбудова была завершаная ў 2006 г.

Будаўніцтва выклікала крытыку з боку гісторыкаў і архітэктараў.

Перадусім крытыку выклікала тое, што адбудова адбылася ня ў тым месцы, дзе стаяў арыгінальны гатэль. Паводле архітэктара Ўладзімера Папругі, «гістарычна гатэль „Эўропа“ стаяў (...) на тэрыторыі суседняга пляцу, які прымыкаў да [сучаснага] будынку, калі глядзець цяпер ад галоўнага фасаду справа.» 

На месцы сёньняшняга гатэля «Эўропа» раней стаяў першы менскі гарадзкі тэатар, а перад тым — менскі палац Радзівілаў 17-18 стст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт (без беларускай вэрсіі)

Катэгорыя:Гатэлі Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Карлтан К'юз

**Карлтан К’юз** (, нар. 22 сакавіка 1959, Мэхіка, Мэксыка) — амэрыканскі сцэнарыст і прадусар, найбольш вядомы як суаўтар і выканаўчы прадусар знакамітага тэлесэрыялу «Згубленыя».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мэхіка
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Барташыцы (гміна)

**Гміна Барташыцы** — вясковая гміна у Барташыцкім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва. Цэнтрам гміны зьяўляецца горад Барташыцы.

На 30 чэрвеня 2004 году колькасьць насельніцтва гміны складала 10&nbsp;820 асобаў.

## Структура тэрыторыі

Паводле зьвестак на 2002 год плошча тэрыторыі гміны складае 427,82 км², зь якіх:
* 71% плошчы тэрыторыі займаюць сельскагаспадарчыя землі;
* 16% плошчы тэрыторыі займаюць лясы.

Тэрыторыя гміны складае 32,69% плошчы павету.

## Дэмаграфія

Зьвесткі пра насельніцтва гміны па стане на 30 чэрвеня 2004 году:

Паводле зьвестак на 2002 год сярэдні даход жыхара гміны складаў 1411,05 злотых.

## Суседнія гміны

Барташыцы, Біштынэк, Гурова-Ілавэцке, Ківіты, Лідзбарк-Вармінскі, Сэмпопаль. Таксама гміна мяжуе з Расеяй.

## Крыніцы

Катэгорыя:Барташыцкі павет
Бане-Мазурске (неадназначнасьць)

Назву **Бане-Мазурске** маюць:

* Бане-Мазурске — вясковая гміна у Голдапскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва Польшчы
Барташыцы (неадназначнасьць)

Назву **Барташы́цы** маюць:

* Барташыцы — места ў Вармінска-Мазурскім ваяводзтве Польшчы
* Барташыцы — вясковая гміна ў Барташыцкім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва Польшчы
Дзьвяжуты (гміна)

**Гміна Дзьвяжуты** — вясковая гміна у Шчыценскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва. Цэнтрам гміны зьяўляецца вёска Дзьвяжуты.

На 30 чэрвеня 2004 году колькасьць насельніцтва гміны складала 6710 асобаў.

## Структура тэрыторыі

Паводле зьвестак на 2002 год плошча тэрыторыі гміны складае 263,35 км², зь якіх:
* 57% плошчы тэрыторыі займаюць сельскагаспадарчыя землі;
* 25% плошчы тэрыторыі займаюць лясы.

Тэрыторыя гміны складае 13,62% плошчы павету.

## Дэмаграфія

Зьвесткі пра насельніцтва гміны па стане на 30 чэрвеня 2004 году:

Паводле зьвестак на 2002 год сярэдні даход жыхара гміны складаў 1420,94 злотых.

## Вясковыя акругі

Населеныя пункты, якія ўтвараюць вясковыя акругі: Ажыны, Альшэўкі, Гісель, Дамброва, Дзьвяжуты, Елянёва, Лінова, Лупова, Ментке, Новэ-Кяйкуты, Папова-Воля, Раньск, Румы, Самплаты, Станкова, Таргова, Яблонка.

## Іншыя населеныя пункты

Аўгустова, Бабенты, Буды, Градзіска, Гронды, Заздрасьць, Залесе, Зімна-Вода, Калэнчын, Кулька, Ляўрэнтова, Малшэўка, Мірова, Мыцелін, Пшытулы, Рагале, Русэк-Малы, Руткова, Руў, Станкова, Сьледзе, Таргоўска-Воля, Таргоўска-Вулька, Шчэпанкова, Юльянова.

## Суседнія гміны

Барчэва, Біскупец, Пасым, Пецкі, Пурда, Сарквіты, Сьвянтайна, Шчытна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Шчыценскі павет
Дакумэнтаваньне мовы

**Дакумэнтаваньне мовы** — збор справаздачаў аб уласьцівасьцях ўжытку мовы ў азначанай моўнай грамадзе. Забясьпечвае крыніцамі для агляду будовы мовы. Улучае запіс, стварэньне транскрыпцыі, збор заўвагаў, агляд, пераклад на мову шырэйшых зносінаў, захоўваньне й распаўсюд.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Града (Хвойніцкі раён)

**Града́** — вёска ў Стралічаўскім сельсавеце Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Хвашчоўка (Гомельская вобласьць)

**Хвашчо́ўка** — вёска ў Стралічаўскім сельсавеце Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Чырвоны Рог

**Чырво́ны Рог** — былы пасёлак у Стралічаўскім сельсавеце Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці.

## Гісторыя
21 верасьня 2010 году пасёлак ліквідаваны рашэньнем Хвойніцкага раённага Савету дэпутатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Шандар Чоры

**Шандар Чоры** (; ) — вугорскі паэт, эсэіст, палітычны дзяяч.

## Біяграфія
У 1950 годзе Чоры атрымлівае вышэйшую адукацыю ў Рэфарматарскім Эпіскапскім калегіюме ў месьце Папа й пачынае навучаньне ў Будапэшцкім унівэрсытэце, аднак кідае вучобу з-за хваробы. Ён працуе ў шматлікіх выданьнях: 1953—1954 — журнал «Літаратурная газэта», 1955—1956 — «Новы гук». З 1956 году Чоры ня можа знайсьці працу, пакуль у 1960 не становіцца чальцом рэдкалегіі газэты пры Будапэшцкім унівэрсытэце тэхналёгіі й эканомікі. У 1960-х — адзін зь лідэраў інтэлектуальнай і палітычнай апазыцыі афіцыйнаму курсу.

## Творчасьць
Яго першая паэма пабачыла сьвет у 1953 годзе й адразу ўсхвалявала паэтычную супольнасьць Вугоршчыны. У ёй адназначна падымалася крытыка эпохі Мацяша Ракашы, зрынутага СССР старшыні Рады Міністраў Вугорскай Народнай Рэспублікі. Неўзабаве ўлада заявіла, што Чоры не зьяўляецца адным зь іх прыхільнікаў. Аднак Чоры не саступіўся й напісаў шэраг крытычных нарысаў аб ціску дыктатарскага рэжыму на жыцьцё чалавека й фармаваньне лёсу простага народу ў рэчышча сацыялістычных пераўтварэньняў. Ён быў пад наглядам спэцслужбаў на працягу некалькіх год і ня ганараваны ні воднай прэміяй.

На беларускую мову перакладаў Рыгор Барадулін.

## Узнагароды
* Прэмія Атылы Ёжэфа *(József Attila-díj)* (1954, 1970)
* Прэмія Гердэра *(Alföld-díj)* (1978, 1990)
* *(Herder-díj)* (1981)
* *(Bibó István-díj)* (1984)
* Кніга годў (1985, 1995, 2004)
* *(Déry Tibor-díj)* (1987)
* *(Fitz József-díj)* (1989)
* Прэмія Кошута *(Kossuth-díj)* (1990)
* *(Magvető Könyvkiadó Nívódíja)* (1990)
* *(Radnóti Biennálé Költészeti Fődíja)* (1990)
* *(Eeva Joenpelto-díj)* (1995)
* *(Károli Gáspár-díj)* (1997)
* *(Magyar Örökség Díj)* (1997, 2005)
* *(Magyar Köztársasági Érdemrend középkeresztje a csillaggal)* (2000)
* *(Magyar Művészetért Díj)* (2004)
* Прэмія Балініта Балашы *(Balassi Bálint-emlékkard)* (2006)
* *(Prima Primissima díj)* (2008)

## Крыніцы

Катэгорыя:Вугорскія літаратары
Катэгорыя:Вугорскія паэты
Вугоршчына
Ядзерны рэактар

**Ядзерны рэактар** — прыстасаваньне, у якім ажыцьцяўляецца кіруемая ланцуговая ядзерная рэакцыя, што суправаджаецца выдзяленьнем энэргіі.

## Гісторыя
Першы ядзерны рэактар пабудаваны ў сьнежні 1942 году ў ЗША пад кіраўніцтвам Э. Фэрмі. У Эўропе першым ядзерным рэактарам стала ўстаноўка Ф-1. Яна была запушчана 25 сьнежня 1946 году ў Маскве пад кіраўніцтвам І. В. Курчатава.

Да 1978 году ў сьвеце працавала ўжо каля сотні ядзерных рэактараў розных тыпаў. Складнымі часткамі любога ядзернага рэактара зьяўляюцца: актыўная зона зь ядзерным палівам, звычайна аточаная адбівальнікам нэўтронаў, цепланосьбіт, сыстэма рэгуляваньня ланцуговай рэакцыі, радыяцыйная ахова, сыстэма дыстанцыйнага кіраваньня. У якасьці ядзернага паліва звычайна выкарыстоўваюць уран і плютон. Асноўнай характарыстыкай ядзернага рэактара зьяўляецца яго магутнасьць. Магутнасьць у 1 МВт адпавядае ланцуговай рэакцыі, у якой адбываецца 3×1016 актаў дзяленьня ў 1 сэк.

## Глядзіце таксама
* Гетэрагенны ядзерны рэактар
* Гамагенны ядзерны рэактар

## Крыніцы

Катэгорыя:Ядзерныя рэактары
Катэгорыя:Ядзерная фізыка
Беллесрад

**Дзяржаўная ўстанова радыяцыйнага кантролю і радыяцыйнай бясьпекі** (*Беллесрад*) — арганізацыя Міністэрства лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, што займаецца дасьледаваньнем узроўню абпраменьваньня лясоў, лесьнікоў і вырабаў лясной гаспадаркі. Створаная для ліквідацыі наступстваў чарнобыльскай катастрофы ў Беларусі.

## Вонкавыя спасылкі
* Вэб-старонка заснаваньня «Беллесрад»

Катэгорыя:Беларуская навука і тэхніка
Катэгорыя:Наступствы Чарнобыльскай катастрофы
Спаса-Праабражэнская царква (манэта)

**Памятная манэта «Спаса–Праабражэнская царква»** — беларускія юбілейныя манэты Нацыянальнага банку Беларусі ўведзеныя ў абарачэньне 8 сьнежня 2003 году. Манэты выбіта са срэбра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевая — 1 рубель.

## Наміналы
### Срэбраная
* проба срэбра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манэты: 33.63 г
* вага чыстага срэбра: 31.1 г
* дыямэтар: 38.61 мм
* якасьць: «пруф»
* наклад: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 122 500 руб. без футляру

### Медна-нікелевая
* намінал: 1 рубель
* вага манэты: 13.16 г
* дыямэтар: 32 мм
* якасьць: «пруф-лайк»
* наклад: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 6 080 руб. без футляру

## Апісаньне
Манэта мае выгляд круга, рант манэты мае рыфленьне.
* **[[Авэрс]]**: у коле, з геамэтрычным арнамэнтам, — выява дзяржаўнага гербу Беларусі, долу зьмешчаны год біцьця, для срэбра — чыстая вага каштоўнага мэталю і проба; па колу — надпісы: з гары — «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ», долу — «ДВАЦЦАЦЬ РУБЛЁЎ» на срэбранай і «АД3ІН РУБЕЛЬ» — на медна-нікелевай.
* **[[Рэвэрс (нумізматыка)|Рэвэрс]]**: па цэнтру — выява Спаса–Праабражэнскай царквы; зьлева долу выява ў выглядзе старажытнай пячаткі з датаю: XII; з гары — надпіс у тры радкі: «ПОМНІКІ АРХІТЭКТУРЫ БЕЛАРУСІ»; долу надпіс: «СПАСА–ПРААБРАЖЭНСКАЯ ЦАРКВА».

## Дызайн
* Сьвятлана Заськевіч

## Мынца
* АТ «Мынца Польская» (Варшава).

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусі

Катэгорыя:Беларускія манэты
Катэгорыя:Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр
Барысаўская акруга

**Бары́саўская акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала зь ліпеня 1924 па чэрвень 1927 году. Адміністрацыйны цэнтар — места Барысаў.

Уключала 9 раёнаў: Барысаўскі, Бягомельскі, Бярэзінскі, Зэмбінскі, Крупскі, Лепельскі, Плешчаніцкі, Халопеніцкі, Чарэйскі.

У чэрвені 1927 скасаваны. Тэрыторыя разьмеркавана паміж Менскай, Аршанскай і Полацкай акругамі.

Паводле зьвестак перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 381,2 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 85,7 %; габрэі — 6,2 %; палякі — 4,2 %; расейцы — 3,1 %.

## Літаратура

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Віцебская акруга

**Ві́цебская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала зь ліпеня 1924 па ліпень 1930 году.

Першапачаткова ўключаў 12 раёнаў: Бешанковіцкі, Віцебскі, Высачанскі, Гарадоцкі, Езярышчанскі, Кузьняцоўскі, Лёзьненскі, Мяжанскі, Сеньненскі, Сіроцінскі, Сураскі, Чашніцкі.

У 1927 быў скасаваны Кузьняцоўскі раён, а ў 1929 — Езярышчанскі.

Скасаваны ў ліпені 1930, як большасьць акругаў СССР. Раёны пераданыя ў прамое падпарадкаваньне БССР.

Паводле зьвестак перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 583,4 тыс. чал. У тым ліку беларусы —  77,9%; расейцы — 9,2 %; габрэі — 9,2 %; палякі — 1,7 %; латышы — 1,2 %.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Гомельская акруга

**Гомельская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала са сьнежня 1926 па ліпень 1930 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Гомель.

Першапачаткова ўключаў 9 раёнаў: Веткаўскі, Гомельскі, Добрускі, Дзятлаўскі, Краснабудзкі, Насовіцкі, Сьвяцілавіцкі, Уваравіцкі, Чачэрскі. 9 чэрвеня 1927 году ў склад Гомельскай акругі ўвайшлі 8 раёнаў скасаванай Рэчыцкай акругі: Брагінскі, Васілевіцкі, Горвальскі, Камарынскі, Лоеўскі, Рэчыцкі, Хойніцкі, Холмецкі.

4 жніўня 1927 у сувязі з узбуйненьнем раёнаў скасаваныя Васілевіцкі, Горвальскі, Добрускі, Дзятлавіцкі, Насовіцкі, Сьвяцілавіцкі, Холмецкі і Чырванабудзкі раёны і ўтвораны Церахоўскі раён.

27 кастрычніка 1927 у склад Гомельскай акругі ўвайшоў Буда-Кашалёўскі раён, пераведзены са складу Бабруйскай акругі.

Скасаваны ў ліпені 1930, як і большасьць акругаў СССР. Раёны пераданыя ў прамое падпарадкаваньне БССР.

Паводле дадзеных перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 408,1 тыс. чал. У тым ліку беларусы —  47,7%; расейцы — 36,9 %; габрэі — 11,2 %; украінцы — 2,1 %; палякі — 1,6 %.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1930 годзе
Лепельская акруга

**Лепельская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала з 21 чэрвеня 1935 па 20 лютага 1938 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Лепель.

## Гісторыя
Акруга была ўтвораная 21 чэрвеня 1935 году ў якасьці пагранічнай акругі (якія тады ствараліся ўздоўж заходняй граніцы СССР).

Уключала 4 раёны: Бягомельскі, Лепельскі, Ушацкі, Чашніцкі.

Скасаваная 20 лютага 1938 году ў сувязі з увядзеньнем абласнога падзелу БССР.

Выдавалася акруговая газэта «Калгасная праўда».

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Менская акруга

**Менская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала з 17 ліпеня 1924 па 26 ліпеня 1930 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Менск.

## Гісторыя
Першапачаткова ўключала 11 раёнаў: Астрашыцка-Гарадоцкі, Заслаўскі, Койданаўскі, Лагойскі, Пухавіцкі, Самахвалавіцкі, Смалявіцкі, Сьмілавіцкі, Узьдзенскі, Чэрвенскі, Шацкі.

9 чэрвеня 1927 году ў склад Менскай акругі ўвайшлі 8 раёнаў скасаваных Барысаўскай і Слуцкай акругаў: Барысаўскі, Бягомельскі, Бярэзінскі, Грэскі, Зэмбінскі, Капыльскі, Плешчаніцкі, Халапеніцкі.

4 жніўня 1927 году скасаваны Шацкі раён, 27 верасьня 1927 году — Зэмбінскі.

Акруга скасаваная 26 ліпеня 1930 году.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 539,5 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 79,8%; габрэі — 13,1%; расейцы — 3,1%; палякі — 2,5%.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Магілёўская акруга

**Магілёўская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала з 17 ліпеня 1924 году да 26 ліпеня 1930 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Магілёў.

Першапачаткова ўключаў 10 раёнаў: Бялыніцкі, Быхаўскі, Журавіцкі, Кармянскі, Лупалоўскі, Магілёўскі, Прапойскі, Чавускі, Чачавіцкі, Шклоўскі.

У чэрвені 1927 году ў склад Магілёўскай акругі ўвайшлі 8 раёнаў скасаванай Калінінскай акругі: Бялынкавіцкі, Клімавіцкі, Касьцюковіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Мілаславіцкі, Хоцімскі, Чарыкаўскі

У жніўні 1927 Бялынкавіцкі і Мілаславіцкі раёны былі скасаваныя.

Акруга скасаваная ў ліпені 1930, як і большасьць акругаў СССР. Раёны пераданыя ў прамое падпарадкаваньне БССР.

Паводле дадзеных перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 530,8 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 89,6%; габрэі — 6,5%; расейцы — 1,0%.

## Літаратура

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Калінінская акруга

**Калінінская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала зь 17 ліпеня 1924 да 9 чэрвеня 1927 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Клімавічы. Плянавалася перанесьці адміністрацыйны цэнтар у мястэчка Крычаў.

Уключаў 10 раёнаў: Амсьціслаўскі, Бялынкавіцкі, Касьцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Мілаславіцкі, Расьненскі, Хоцімскі, Чэрыкаўскі.

9 чэрвеня 1927 году скасаваная. Тэрыторыя разьмеркаваная паміж Аршанскай (Амсьціслаўскі і Расьненскі раёны) і Магілёўскай (усе астатнія раёны) акругамі.

Паводле дадзеных перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 374,9 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 92,4%; габрэі — 5,1%; расейцы — 1,7%.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  С. 44

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Акругі, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1927 годзе
Міністэрства лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства лясно́й гаспада́ркі Рэспу́блікі Белару́сь** (*Мінлясгас Беларусі*) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае парадкаваць лесакарыстаньне. Міністар лясной гаспадаркі прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 1 жніўня 2022 году пасаду міністра займае Аляксандар Кулік.

## Будова
*Апарат — 5 аддзелаў, 3 управы;
*6 абласных лесагаспадарчых аб’яднаньняў;
*Прадпрыемствы — «Белдзіпралес», «Белдзяржлес», «Белдзяржпаляваньне», «Беллесэкспарт»;
*Установы — «Беллесаабарона», «Беллесрад» і лясны сэлекцыйна-насеньневодчы цэнтар;
*Вучэльня кадраў лясной гаспадаркі;
*«Беларуская лясная газэта» (), часопіс «Лясная і паляўнічая гаспадарка» ().

## Задачы
Паводле Часткі 3 Ўставы міністэрства мае наступныя задачы:
*парадкаваньне выкарыстаньня, аховы, абароны й аднаўленьня лясоў ды паляваньня;
*парадкаваньне дзейнасьці лясных ды паляўнічых гаспадарак і падпарадкаваных установаў;
*нагляд за выкарыстаньнем, аховаю ды аднаўленьнем лясоў, паляваньнем;
*забесьпячэньне акупнасьці працы падпарадкаваных лясных гаспадарак;
*забесьпячэньне спажыўцоў драўнінаю ды лесаматэрыяламі;
*лесаўладкаваньне.

## Паўнамоцтвы
Паводле Часткі 5 Уставы МЛГ валодае паўнамоцтвамі на:
*выданьне ведамасных пастановаў;
*запыт зьвестак ва ўстановах;
*падачу позвы ў суд аб спагнаньні за шкоду лесу, дзікім жывёлам ды асяродзьдзю іх пражываньня;
*ухваленьне пастановаў аб спыненьні шкоднай лесу, дзікім жывёлам ды асяродзьдзю іх пражываньня дзейнасьці.

## Мінуўшчына
На ліпень 2013 году дзяржаўная лясная ахова ў складзе Міністэрства лясной гаспадаркі Беларусі налічвала звыш 14 000 супрацоўнікаў, зь іх звыш 9500 (68%) лесьнікоў. У лясных гаспадарках працавала 242 пажарна-хімічныя станцыі і 650 пунктаў супрацьпажарнага інвэнтару. Для выяўленьня пажараў пабудавалі 59 мачтаў і 469 вышак, зь іх звыш 160 (34%) зь відэаназіраньнем.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міністэрства лясной гаспадаркі Беларусі

Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Лясы
Аршанская акруга

**Арша́нская акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала зь ліпеня 1924 да ліпеня 1930 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Ворша.

Першапачаткова ўключаў 10 раёнаў: Аршанскі, Багушэўскі, Горацкі, Дрыбінскі, Дубровенскі, Копыскі, Коханаўскі, Круглянскі, Ляднянскі, Талачынскі.

У 1927 годзе ў склад Аршанскай акругі ўвайшлі 4 раёны скасаваных Барысаўскай і Калінінскай акругаў: Амсьціслаўскі, Крупскі, Расьненскі і Чарэйскі. Пасьля ўзбуйненьня акругі: плошча 11,7 тыс. км², насельніцтва 572,3 тыс. чалавек. 

Паводле зьвестак перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 416,3 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 88,5%; габрэі — 5,9%; расейцы — 3,3%; палякі — 1,5%.

Орган Аршананскага акркама КП(б) Беларусі й акрвыканкама газэта — «Камуністычны шлях» (1925, № 1 (1 кастр.) —
1930, № 4 (17 чэрв.)).

Скасаваны ў ліпені 1930, як і большасьць акругаў СССР. Раёны былі перададзеныя ў прамое падпарадкаваньне БССР. 

### Старшыні акруговага выканкаму
* ліпень 1924 — ліпень 1928. Пётар Амбражунас (*24 студзеня 1892 вёска Грумшлі, Біржаўская воласьць, Панявескі павет, Ковенская губэрня — †7 траўня 1938, Менск).

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* Аршанская акруга.// — С. 309, 537.
* 
*  
* М. І. Камінскі. Аршанская акруга.// — С. 114, 186.

* 
* 
*  
* 
* 
*  

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Полацкая акруга

**Полацкая акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала зь 17 ліпеня 1924 году да 26 ліпеня 1930 году і з 21 чэрвеня 1935 году да 20 лютага 1938 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Полацак.

## Гісторыя
### 1924—1930
Першапачаткова ўключаў 9 раёнаў: Асьвейскі, Валынецкі, Ветрынскі, Дрысенскі, Дрэтунскі, Полацкі, Расонскі, Ульскі, Ушацкі.

У 1925 годзе Дрэтунскі раён перайменаваны ў Краснапольскі.

У чэрвені 1927 году ў склад Полацкай акругі ўвайшоў Лепельскі раён скасаванай Барысаўскай акругі.

У 1929 годзе Валынецкі раён перайменаваны ў Боркавіцкі.

Скасаваны ў ліпені 1930 году, як і большасьць акругаў СССР. Раёны былі перададзеныя ў прамое падпарадкаваньне БССР.

Паводле дадзеных перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 323,9 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 86,1%; габрэі — 5,3%; расейцы — 4,6%; палякі — 2,7%.

### 1935—1938
Ізноў акруга была ўтворана 21 чэрвеня 1935 году ў якасьці пагранічнай акругі (якія тады ствараліся ўздоўж заходняй граніцы СССР).

Уключаў 5 раёнаў: Асьвейскі, Ветрынскі, Дрысенскі, Полацкі і Расонскі.

Скасаваны 20 лютага 1938 году ў сувязі з увядзеньнем абласнога дзяленьня БССР.

## Літаратура
* 
*  С. 67—68

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Акругі, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1930 годзе
Катэгорыя:Акругі, створаныя ў 1935 годзе
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1938 годзе
Мазырская акруга

**Мазы́рская акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, што існавала зь 17 ліпеня 1924 году да 26 ліпеня 1930 году й з 21 чэрвеня 1935 году да 20 лютага 1938 году. Адміністрацыйны цэнтар — места Мазыр.

## Гісторыя
### 1924—1930
Першапачаткова ўключаў 10 раёнаў: Азарыцкі, Жыткавіцкі, Каленкавіцкі, Капаткевіцкі, Каралінскі, Лельчыцкі, Мазырскі, Нараўлянскі, Пятровіцкі, Тураўскі.

У 1926 годзе Мазырскі раён перайменаваны ў Слабадзкі.

У чэрвені 1927 году ў склад Мазырскай акругі ўвайшоў Юравіцкі раён скасаванай Рэчыцкай акругі. Адначасова быў скасаваны Слабадзкі раён.

Акруга скасаваная 26 ліпеня 1930 году, як і большасьць акругаў СССР. Раёны былі перададзеныя ў прамое падпарадкаваньне БССР.

Паводле зьвестак перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 330,0 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 84,0%; габрэі — 8,3%; палякі — 2,7%; украінцы — 2,7%; немцы — 1,0%.

### 1935—1938
Ізноў акруга была ўтворана 21 чэрвеня 1935 году ў якасьці пагранічнай акругі (якія тады ствараліся ўздоўж заходняй граніцы СССР).

Уключала 9 раёнаў: Даманавіцкі, Ельскі, Жыткавіцкі, Капаткевіцкі, Лельчыцкі, Мазырскі, Нараўлянскі, Петрыкаўскі, Тураўскі.

Скасаваная 20 лютага 1938 году ў сувязі з увядзеньнем абласнога дзяленьня БССР.

## Літаратура
* 
*  С. 55

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Акругі, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1930 годзе
Катэгорыя:Акругі, створаныя ў 1935 годзе
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1938 годзе
Валянцін Ермаловіч

**Валянцін Іванавіч Ермаловіч** (1925, в. Малыя Навасёлкі, Койданаўскі раён, цяпер Менская вобласьць, Беларусь — 2004, Магілёў, Беларусь) — актор. Заслужаны работнік культуры БССР (1988). Брат гісторыкаў Міколы і Лявона Ермаловічаў.

## Біяграфія
Да вайны закончыў 9 клясаў Дзяржынскай СШ. У 1944 годзе мабілізаваны ў Чырвоную армію, з баямі прайшоў Заходнюю Беларусь, Польшчу, Усходнюю Прусію, Нямеччыну. Чатыры разы быў паранёны. У 1946 г. закончыў 10 клясаў Дзяржынскай СШ і паступіў вучыцца ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на акторскі факультэт. У 1950—1956 гг. актор Пінскага, потым Магілёўскага абласных драматычных тэатраў. З 1956 г. выкладчык асноў рэжысуры і майстэрства актора Магілёўскага культурна-асьветнага вучылішча. З 1978 г. рэжысэр Краснапольскага народнага тэатру Магілёўскай вобласьці. Працаваў рэжысэрам многіх тэатральных калектываў. Паставіў звыш 100 спэктакляў і выканаў каля 100 галоўных роляў. Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, 9 мэдалямі, Граматай Вярхоўнага Савету БССР (1978) і інш. Ляўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1986), ляўрэат Усесаюзных фэстываляў самадзейнай мастацкай творчасьці (1988; 1991) і інш. У 1992 г. заснаваў у Магілёве тэатар-студыю, што атрымаў званьне народнага і назоў «Валянцін».

## Памяць
8 верасьня 2015 г. у Магілёве па Першамайскай вуліцы на доме № 46, дзе В. Ермаловіч жыў цягам 50 гадоў, устанавілі памятную дошку з надпісам: «У гэтым доме жыў заслужаны работнік культуры БССР, актор, рэжысэр Валянцін Ермаловіч». Ва ўрачыстасьці ўдзельнічалі намесьнік мэра гораду Андрэй Кунцэвіч, гісторык Ігар Пушкін (які быў вучнем В. Ермаловіча) і мастак Уладзімер Конанаў. На стварэньне памятнай дошкі ахвяравалі жыхары 6 гарадоў з 4 краінаў: Беласток (Падляскае ваяводзтва, Польшча), Бялынічы (Магілёўская вобласьць), Кіеў (Украіна), Магілёў, Масква (Расея) і Менск.

## Літаратура
* Ермаловіч Валянцін Іванавіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 622.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве
Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Вялікія Навасёлкі

**Вялі́кія Навасёлкі** — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 8 км ад Койданава, 34 км ад Менску, 10 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVIII стагодзьдзя як маёнтак Навасёлкі, належала панам Кастравіцкім. У 1793 г. у Койданаўскай воласьці Менскага павету. У 1900 г. належалі памешчыку Зьдзяхоўскаму, 233 жыхары, працаваў сьпіртзавод. У 1921 г. на землях памешчыка Зьдзяхоўскага быў арганізаваны саўгас «Вялікія Навасёлкі» — адзін зь першых жывёлагадоўчых саўгасаў у Беларусі. З 23 сакавіка 1932 г. цэнтар Навасёлкаўскага сельсавету ў Койданаўскім нацыянальным польскім раёне. 16 ліпеня 1954 г. сельсавет ліквідаваны, а тэрыторыя ўвайшла ў склад Койданаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 389 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 173 двары, 454 жыхары
* 1999 год — 480 жыхароў

## Турыстычная інфармацыя

У вёсцы помнікі архітэктуры — сядзіба Кастравіцкіх; помнік на магіле беларускага пісьменьніка і грамадзкага дзеяча Каруся Каганца (1988); помнік 78 землякам, якія загінулі ў ІІ-ю Усясьветную вайну; памятная мясьціна, якая зьвязаная са знаходжаньнем Міхаіла Іванавіча Пушчына, які зь лістапада 1821 г. па студзень 1822 г. жыў у маёнтку Кастравіцкага; з 1968 г. у будынку Навасёлкаўскай СШ існуе гісторыка-краязнаўчы музэй.

Каля вёскі, за 1,5 км на паўночны ўсход, на правым высокім беразе р. Вуса, зьлева ад дарогі ў в. Юцкі знаходзіцца селішча. Выявіў і абсьледаваў у 1983 г. Валеры Шаблюк. Знойдзена ганчарная кераміка і фрагмэнты зялёнай паліванай кафлі. Адносіцца да пэрыяду фэадалізму. Матэрыялы абсьледаваньня захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Большие Новоселки // Валаханович А. И., Кулагин А. Н.  Дзержинщина: прошлое и настоящее. Минск. 1986. С. 106—110.
* 
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Лявон Ермаловіч

**Лявон Іванавіч Ермаловіч** (21 ліпеня 1923, в. Малыя Навасёлкі, Койданаўская воласьць, Менскі павет, БССР — 24 лістапада 2004, Беларусь) — настаўнік.

## Біяграфія
Перад вайной закончыў 10 клясаў Дзяржынскай СШ № 1. Са жніўня 1941 г. быў у падпольнай групе, выконваў розныя адказныя даручэньні. У лістападзе 1942 г. пайшоў у савецкі партызанскі атрад «Бальшавік» брыгады імя Сталіна. Удзельнічаў з групай падрыўнікоў (5 чалавек) у падрыве 4 нямецкіх эшалёнаў і 28 аўтамашын з жывой сілай і тэхнікай, а таксама ў разгроме нямецкіх паліцэйскіх гарнізонаў у вёсках Рубяжэвічы, Камень, Гірдушкі. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, мэдалём «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені і іншымі. З 1951 г. па 1988 г. працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры Навасёлкаўскай СШ. Брат Міколы і Валянціна Ермаловічаў.

## Літаратура
* Ермаловіч Леанід Іванавіч //  С. 622.

Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Малыя Навасёлкі

**Малы́я Навасёлкі** — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 6 км ад Койданава, 35 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку ХХ стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 30 двароў, 247 жыхароў. Радзіма рупліўцаў беларушчыны братоў Ермаловічаў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 64 двары, 114 жыхароў; 1999 год — 158 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 62 двары, 126 жыхароў; 2010 год — 112 жыхароў

## Вядомыя асобы
* Анатоль Бардовіч (нар. 1928) — мовазнавец.
* Мікола Ермаловіч (1921—2000) — беларускі публіцыст, крытык і літаратуразнаўца, заснавальнік новай беларускай рамантычнай гістарыяграфіі.
* Лявон Ермаловіч (1923—2004) — настаўнік.
* Валянцін Ермаловіч (1925—2004) — актор.
* Ніна Жыбрык (нар. 1933) — беларуская пісьменьніца.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Дзяржынск (чыгуначны прыпынак)

**Чыгуначны прыпынак «Дзяржынск»** усталяваны паміж станцыяй Койданава і чыгуначным прыпынкам Клыпаўшчына, знаходзіцца на ўскрайку м. Койданаў напрыканцы вуліцы імя У. Амельянюка, ля ААТ «Малочнік».

Катэгорыя:Прыпынкі Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Койданаў
Мультан

**Мультан** — надзвычай духмяны дробналісьцевы турэцкі тытунь. Гістарычна вырошчваўся на абшарах Фракіі і Македоніі, што цяпер зьяўляюцца часткамі Грэцыі, Баўгарыі, Паўночнай Македоніі і Турэччыны. Мультан таксама вырастае на турэцкім узьбярэжжы Чорнага мора, Эгіпце, Паўднёвай Афрыцы і некаторых іншых месцах.

Прыметнік «турэцкі» адсылае да Асманскай імпэрыі, якая кантралявала амаль усе гістарычныя тэрыторыі па вытворчасьці мультану ў канцы XIX—пачатку XX стагодзьдзя.

Шмат найранейшых цыгарэтных брэндаў вырабляліся збольшага альбо цалкам з мультану; цяпер, мультан часьцяком выкарыстоўваецца ў якасьці люлечнага і, асабліва, цыгарэтнага тытуню.

Натуральны прадукт атрымліваецца шляхам вяленьня на сонцы, што робіць тытунь духмяным.

## Крыніцы

Катэгорыя:Люлькі
Вясковая гміна

**Вясковая гміна** () — гміна Польшчы, тэрыторыя якой не ўключае ў свой склад аніводнага гораду (што не выключае магчымасьці знаходжаньня сядзібы гміны ў суседнім горадзе).

Раней у Польшчы адпаведнікам аднавясковай гміны на вёсцы была грамада (). У пэрыяд ад 15 да 18 стагодзьдзя такая гміна зьяўлялася найдрабнейшай адзінкай адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Польшчы і ў абмежаванай ступені адзінкі мясцовага самакіраваньня на вёсцы. Слова «грамада» таксама ўжывалася ў дачыненьні да жыхароў адной парафіі або пласта гарадзкой беднаты.

Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай сыстэма ўнутранага падзелу і кола паўнамоцтваў управаў гмінаў зьмяняліся ў адпаведнасьці з прававымі сыстэмамі дзяржаваў, да складу якіх адышлі часткі Рэчы Паспалітай. Як правіла, у частках Рэчы Паспалітай, якія адышлі да Прусіі і Аўстрыі дамінавалі гміны, якія складаліся з адной вёскі (). У частцы, якая адышла Расеі, пасьля 1864 году грамада была ўключаная ў якасьці найніжэйшай тэрытарыяльнай адзінкі ў склад сельскай абшчыны (), якая складалася зь некалькі вёсак і была адпаведнікам сучаснага солтыства.

У міжваенны час Законам аб мясцовым самакіраваньні з 1933 году былі ўведзеныя ў функцыяваньне адна- і шматвясковыя гміны (калектыўныя). У скад калектыўнай гміны ўваходзілі некалькі грамадаў, на чале якіх стаяла рада грамады (у драбнейшых грамадах — збор грамады) і солтыс.

Такім чынам вясковыя гміны функцыянавалі да рэформы 1954 году, у выніку якой калектыўныя гміны былі ліквідаваныя, а найдрабнейшай адзінкай адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Польшчы сталі грамады.

Чарговая рэформа ў 1973 годзе зьліквідавала грамады і наноў увяла калектыўныя гміны () разам з дапаможнымі адзінкамі гміны ніжэйшага ўзроўню або солтыствамі.

Разам з тым грамады, як і гміны, пачынаючы ад 1950 году зьяўляліся органамі агульнай дзяржаўнай улады, а не мясцовага самакіраваньня. Гэтаксама гэта датычыць і гарадзкіх гмінаў.

## Глядзіце таксама
* Вяскова-гарадзкая гміна
* Гарадзкая гміна
* Вясковая гміна гарадзкога фінансавага кіраваньня

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Катэгорыя:Мясцовае самакіраваньне ў Польшчы
Вяскова-гарадзкая гміна

**Вяскова-гарадзкая гміна** () — гміна ў Польшчы, у склад якой уваходзіць прынамсі адзін горад (дзе, як правіла, знаходзіцца сядзіба гміны), а таксама вёскі.

Пасьля адміністрацыйнай рэформы 1999 году ў Польшчы існавалі толькі дзьве вяскова гарадзкія гміны (цяпер — адна), сядзібы якіх знаходзіліся не на тэрыторыі гораду:
* Новэ-Скальмяжыцы — сядзіба гміны знаходзіцца ў вёсцы Скальмяжыцы, а ня ў горадзе Новэ-Скальмяжыцы;
* да 31 сьнежня 2009 году ў цяперашняй гміне Сяхніцы, колішняй гміне Сьвента-Катажына, сядзіба гміны знаходзілася ў вёсцы Сьвента-Катажына, а ня ў горадзе Сяхніцы.

## Глядзіце таксама
* Гарадзкая гміна
* Вясковая гміна
* Вясковая гміна гарадзкога фінансавага кіраваньня

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Катэгорыя:Мясцовае самакіраваньне ў Польшчы
Гарадзкая гміна

**Гарадзкая гміна** () — гміна ў Польшчы, якая знаходзіцца ў адміністрацыйных межах гораду.

Гарадзкая гміна можа ўтвараць дапаможныя адзінкі. У пераважнай большасьці выпадкаў імі зьяўляюцца дзяльніцы () або аседлі (), але здараецца, што ў склад гарадзкой гміны можа ўваходзіць солтыства — гэта мае месца, напрыклад, у Владыславове або Міколаве.

## Гладзіце таксама
* Вяскова-гарадзкая гміна
* Вясковая гміна
* Вясковая гміна гарадзкога фінансавага кіраваньня

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Катэгорыя:Мясцовае самакіраваньне ў Польшчы
Іван Стаднюк

**Іван Фоціевіч Стаднюк** (; , с. Кардышоўка, Віньніцкі павет, Падольская губэрня, УССР — , Расея) — пісьменьнік.

## Біяграфія
Закончыў рэдактарскі факультэт Маскоўскага паліграфічнага інстытуту (1957). У гады ІІ-й Усясьветнай вайны ваенны журналіст. Удзельнічаў у абарончых баях з 26 чэрвеня да 7 ліпеня 1941 г. каля в. Воўка Бараўскога сельсавету Дзяржынскага раёну Менскай вобласьці, дзе Вэрмахтам ў тыл РСЧА былі закінутыя дывэрсанты, пераапранутыя ў чырвонаармейскую форму. Гэты эпізод вайны лёг у аснову кнігі Стаднюка «Чалавек не здаецца» і яго ж сцэнарыя мастацкай стужкі «Чалавек не здаецца» («Беларусьфільм», 1961). Эпізоды баёў на беларускай зямлі ўзнаўляюцца амаль ва ўсіх яго буйных творах.

Узнагароджаны 5 ордэнамі, мэдалямі. Ганаровы грамадзянін м. Смаленск і в. Баравое Дзяржынскага раёну Менскай вобласьці (1969).

Друкавацца пачаў з 1940 г.

## Творы
* Война (т. 1, 1971; т. 2, 1974; т. 3, 1980) [Дзяржаўная прэмія СССР, 1983]
* Собрание сочинений. Т. 1-4. Москва. 1982—1985.

## Літаратура
* Стаднюк Иван Фотиевич. // Валаханович А. И., Кулагин А. Н. Дзержинщина: прошлое и настоящее. Минск. 1986. С. 95.
* Стаднюк Іван Фоціевіч. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 15. Мінск 2002. С. 127.
* Стаднюк Іван Фоціевіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 623—624.
* Ласкоў І. Як яна пачыналася. Роздум над раманам аб вайне. // Літаратура і мастацтва. Мінск. №№ 43, 44, 45 1988.
* Ласков И. Как она начиналась. Размышления над романом И. Стаднюка «Война». // Ленский водник. Якутск. №№ 2, 3, 4, 5, 6, 7 1989.
* Ласков И. Как она начиналась. (Размышления над романом о войне). // Полярная звезда. Якутск. № 3. 1990. С. 92-107.
* Ласкоў І. Як яна пачыналася. Роздум над раманам аб вайне. [Пераклаў з рускай мовы М. Гіль.] // З гісторыяй на «Вы». Публіцыстычныя артыкулы. Мінск. 1991. С. 169—203.

Катэгорыя:Савецкія літаратары