open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шматмоўнае ўспрыманьне

**Шматмоўнае ўспрыманьне** — здольнасьць разумець некалькі моваў. Выклікаецца працяглымі зносінамі зь іншамоўнымі асобамі. Аблягчае навучаньне іншым мовам да роўню іх носьбітаў.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Лясная ўстава

**Лясная ўстава** — заканадаўчая інструкцыя па выкарыстаньні лясных угодзьдзяў у Рэчы Паспалітай. Выдадзеная ў 1567 годзе Жыгімонтам II Аўгустам, стала першым падобным дакумэнтам на славянскай мове. На думку М. В. Доўнар-Запольскага, менавіта «Лясная ўстава» завяршыла арганізацыю ляснога гаспадараньня ў ВКЛ.

Паводле новага закону, для разбору розных цяжбаў аб праве карыстаньня лесам і сенажацямі была створаная адмысловая камісія. Лясьнічыя атрымалі падрабязную інструкцыю пра дзеяньні падчас аб’езду пушчаў і лясоў.

Статут забараняў высечку сухіх дрэваў без дазволу каралеўскай улады, вызначаў пакараньне за самавольнае разьмяшчэньне пчаліных вульляў у дуплах дрэваў, абмяжоўваў рыбную лоўлю і колькасьць паляўнічых сабакаў. За забойства буйнога зьвера была вызначаная вышэйшая мера пакараньня.

Устава ўвяла сыстэму квітоў () для парадкаваньня выкарыстаньня дзяржаўнай ці магнацкай лясной маёмасьці. Усе факты перадачы якіх заўгодна лясных тавараў да скарбу праз вышэйшага па рангу таварыша павінны былі рэгістравацца гэтымі квіткамі з дакладна пазначанай датай прыёму тавараў, іх найменьнем і колькасьцю. Унізе квітка месьціўся подпіс прымаючага.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* *Дзве даты*. «27 кастрычніка». // «Звязда» №210 (26818) 27 кастрычніка 2010

Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Ракітніца

**Ракі́тніца** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Ракітніца ўваходзіць у склад і зьяўляеца адміністрацыйным цэнтрам Ракітніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 666 чалавек
* 1999 год — 589 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракітніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Герб Паставаў

**Герб Паставаў** — геральдычны сымбаль Паставаў, дараваны месту 22 студзеня 1796: «у блакітным полі рыбацкая мярэжа, уверсе тры залатыя рыбы, накіраваныя галовамі на дол».

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 20 студзеня 2006.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Паставы
Паставы
Герб Пінску

**Герб Пі́нску** — геральдычны сымбаль Пінску, нададзены месту вялікім князем літоўскім Стэфанам Баторыем 12 студзеня 1581: *«у чырвоным полі залаты лук, сталёвае джала стралы накіроўваецца ўправа»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 21 чэрвеня 1994. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №2.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пінск
Пінск
Герб Полацку

**Герб Полацку** — геральдычны сымбаль Полацку, нададзены месту ў XVI стагодзьдзі: *«у блакітным полі на срэбнай вадзе трохмачтавы карабель з разгорнутымі ветразямі»*.

## Сучаснасьць

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 13 траўня 1994. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №4.

Афіцыйнае апісаньне:

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Полацку

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Полацак
Полацак
Герб Нясьвіжу

**Герб Нясьвіжу** — геральдычны сымбаль Нясьвіжу, нададзены месту вялікім князем літоўскім Стэфанам Баторыем 23 красавіка 1586: *«поле тарчы расьсякаецца на дзьве часткі; у правай, залатога колеру, палова чорнага арла, а ў левай дзесяць касых вырубаў — залатога, блакітнага і чырвонага колераў»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 23 сьнежня 1999. У гербвым матрыкуле краіны значыцца пад №51.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нясьвіж
Нясьвіж
Катэгорыя:Гербы з арламі
Герб Поразава

**Герб Поразава** — геральдычны сымбаль Поразава, нададзены мястэчку вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам 1 чэрвеня 1616 году: «*у блакітным полі постаць Панны Марыі зь дзіцём Езусам на руках*». У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 14 чэрвеня 2007 году.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Поразаў
Катэгорыя:Поразаў
Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага

**Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага** (*СВГ*, *Стаўка*) — орган вышэйшага палявога кіраваньня войскам і месцазнаходжаньне вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі Расеі на тэатры баявых дзеяньняў пад час Першай сусьветнай вайны 1914—1918 гг.

Ад пачатку вайны знаходзілася ў Баранавічах, ад  да 25 лютага 1918 — у Магілёве, пасьля ў Арле. 16 сакавіка 1918 Стаўка была ліквідаваная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Войска ў Баранавічах
Катэгорыя:Магілёў
Катэгорыя:Арол
Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Герб Рагачова

**Герб Рагачова** — геральдычны сымбаль Рагачова, дараваны месту 16 жніўня 1781: *«у залатым полі чорны бараноў рог»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 29 траўня 2001. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №62.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рагачоў
Рагачоў
Герб Радашкавічаў

**Герб Радашкавічаў** — геральдычны сымбаль Радашкавічаў, пацьверджаны месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 23 лютага 1792: *«у срэбным полі паясная выява сьвятога Стэфана, пабітага камянямі»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 17 лістапада 1999.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Радашковічы
Герб Наваградку

**Герб Нава́градку** — геральдычны сымбаль Наваградку, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам 18 сакавіка 1595: *«у чырвоным полі постаць арханёла Міхала ў чорным узбраеньні з крыламі за сьпінай; у правай руцэ меч, у левай — шалі»*.

Вытрымка з адпаведнага вялікакняскага прывілею:

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 16 траўня 2001. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №74.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Наваградак
Наваградак
Герб Ружанаў

**Герб Ружанаў** — геральдычны сымбаль Ружанаў, нададзены месту вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам 20 чэрвеня 1637: *«у срэбным полі вянок чырвоных ружаў, у цэнтры якога постаць [[Сьвяты Казімер|сьвятога Казімера]] з крыжам і лілеяй у руках»*. Першапачаткова герб меў й іншыя дэталі: выяву рыцарскага шалому (сымбаль мужнасьці Сапегаў) і каралеўскае кароны (сымбаля годнасьці адзінага манаршага дому Кароны і Вялікага Княства Літоўскага).

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 14 чэрвеня 2007. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №23.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ружаны
Катэгорыя:Ружаны
Дзяўчына з пэрлінавай завушніцай (карціна)

«**Дзяўчына з пэрлінавай завушніцай**» () — адна з найвядомейшых карцінаў галяндзкага мастака Яна Вэрмээра. Яе часта называюць «Монай Лізай поўначы» ці «галяндзкай Монай Лізай».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Карціны Яна Вэрмээра
Мона Ліза

**«Мона Ліза»** (**«Джаконда»**; іт. La Gioconda, фр. La Joconde, поўная назва — **Партрэт спадарыні Лізы Джаконды**, іт. Ritratto di Monna Lisa del Giocondo) — карціна Леанарда да Вінчы, захоўваецца ў Люўры (Парыж, Францыя), адзін з самых вядомых твораў жывапісу ў сьвеце, які, як лічыцца, зьяўляецца партрэтам Лізы Герардзіні, жонкі гандляра шоўкам з Флярэнцыі Франчэска дэль Джаконды, твор напісаны каля 1503—1505 гг.

Катэгорыя:Карціны
Катэгорыя:Культура Парыжу
Катэгорыя:Карціны XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Экспанаты Люўра
Герб Слоніму

**Герб Слоніму** — геральдычны сымбаль Слоніму, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам 4 студзеня 1591: *«у блакітным полі залаты леў з гербам „[[Ліс (герб)|Ліс]]“ у лапах»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 30 красавіка 1998. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №13.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Слонім
Слонім
Герб Слуцку

**Герб Слуцку** — геральдычны сымбаль Слуцку, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Янам Казімерам 27 жніўня 1652: *«у блакітным полі срэбны конь з крыламі; на чырвонай гуньцы пад княжай каронай манаграма R[adivil] D[ux]»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 18 чэрвеня 1996. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №47.

## Апісаньне
Афіцыйнае апісаньне:

## Манаграма

Паводле прынятага афіцыйнага апісаньня выявы герба, рэканструяванага вядомым беларускім дасьледчыкам Анатолем Цітовым, манаграма на гербе Слуцка ўяўляла сабой літары R[adivil] D[ux]. Рэканструкцыя герба была зроблена А. Цітовым, прызнаным адмыслоўцам у галіне сфрагістыкі і геральдыкі, паводле выяў гарадзкіх пячатак Слуцка XVII-XVIII ст. Аднак выява манаграмы на гуньцы вельмі неразборлівая, што абсалютна ня дзіўна ў выпадку мініятурнага фармату адбіткаў пячаткі.

Інтэрпрэтацыю А. Цітова манаграмы на гербе Слуцка паставіла пад сумненьне Тамара Габрусь. Аўтарка сьцьвярджала, што «манаграма, разьмешчаная пад княжацкай каронай, даволі лёгка раскладаецца на лацінскія літары «В» і «R» — пачатковыя літары імя Багуслава Радзівіла».

Археалягічныя і архіўныя матэрыялы сьведчаць аднак, што манаграма насамрэч складаецца ня з двух, а з трох літар: BRD — Boguslaus Radzivil Dux ().

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Слуцак
Слуцак
Герб Суражу

**Герб Суражу** — геральдычны сымбаль Суражу, нададзены месту вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Аўгустам 20 сьнежня 1569: *«у срэбным полі чырвоны крэпасны мур з трыма вежамі»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 20 студзеня 2006.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Сураж
Герб Улы

**Герб Улы** — геральдычны сымбаль Улы, нададзены месту вялікім князем літоўскім Стэфанам Баторыем 27 студзеня 1577: *«у чырвоным полі замак зь вежай пасярэдзіне»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 лютага 2004.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ула
Герб Ушачаў

**Герб Ушачаў** — геральдычны сымбаль Ушачаў, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Аўгустам Сасам 23 чэрвеня 1758: *«у белым полі каля залатой ракі выява сьвятога Ляўрэна»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 26 ліпеня 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №96.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ушачы
Герб Цырына

**Герб Цырына** — геральдычны сымбаль Цырына, пацьверджаны месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 5 чэрвеня 1792: *«у блакітным полі алень, які стаіць, з залатым крыжам паміж рагам»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 верасьня 2009.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Цырын
Цырын
Герб Чавусаў

**Герб Чавусаў** — геральдычны сымбаль Чавусаў, нададзены месту разам з Магдэбурскім правам каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам 12 жніўня 1634: *«у блакітным полі на белым кані сьвяты Марцін зь мечам у руцэ, на плячах чырвоны плашч»*. Гэты герб варта разглядаць у адным шэрагу мескіх знакаў, якія адлюстроўваюць ідэі абароны і перамогі хрысьціянскіх каштоўнасьцяў.

У часе расейскага панаваньня імпэратрыца Кацярына II 16 жніўня 1781 даравала Чавусам новы герб.

Калі ў 2001 паўстала пытаньне пра выбар афіцыйнага геральдычнага сымбалю, Чавускі райвыканкам на чале з старшынём А. Мацюліным аддаў перавагу гербу часоў Расейскай імпэрыі як *«более отвечающему менталитету граждан»*. 3 студзеня 2005 статус афіцыйнага геральдычнага сымбалю Чавусаў атрымаў расейскі герб.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Чавусы
Чавусы
Герб Чэрыкава

**Герб Чэрыкава** — геральдычны сымбаль Чэрыкава, нададзены месту разам з Магдэбурскім правам каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам у 1641 годзе: «*у блакітным полі срэбны мур з трыма вежамі; у цэнтральнай — брама з збройным рыцарам зь дзідай у руцэ*».

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 24 жніўня 2006 году, адначасна зрабіўся гербам Чэрыкаўскага раёну. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №92.

Афіцыйнае апісаньне:

У блакітным полі барокавай тарчы на зялёным ускрайку срэбная фартэцыя з трыма вежамі, сярэдняя зь якіх вышэйшая за бакавыя; у цэнтры сярэдняй вежы — чырвоная брама са срэбным рыцарам, узброеным дзідай у правай руцэ.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Чэрыкаў
Чэрыкаў
Катэгорыя:Гербы з выявай чалавека
Герб Шарашова

**Герб Шарашова** — геральдычны сымбаль Шарашова, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 27 лютага 1792: *«у срэбным полі постаць арханёла Габрыэля зь лілеяй у руцэ»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 26 жніўня 1998. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №26.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Шарашоў
Катэгорыя:Шарашоў
Герб Шклова

**Герб Шклова** — геральдычны сымбаль Шклова, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Аўгустам Сасам 10 красавіка 1762: *«у блакітным полі рука, якая трымае срэбны бязьмен»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 26 ліпеня 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №93.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шклоў
Шклоў
Герб Шчучына

**Герб Шчучына** — геральдычны сымбаль Шчучына, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Аўгустам Сасам 23 траўня 1761: «*у блакітным полі срэбная манаграма [[Ігнацы Сцыпіён|I[gnatus] S[cipion]]] пад залатой каронай*».

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 17 ліпеня 2006.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шчучын
Шчучын
Герб Віцебску

**Герб Віцебску** — геральдычны сымбаль Віцебску, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам 17 сакавіка 1597: *«у блакітным полі пагрудная выява Ісуса Хрыста, пад якой чырвоны меч»*.

Вытрымка з адпаведнага вялікакняскага прывілею:

## Сучаснасьць

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 лютага 2004.

Афіцыйнае апісаньне:

Аднак 2 чэрвеня 2009 герб Віцебску зацьвердзілі наноў, зь іншым апісаньнем:

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Катэгорыя:Віцебск
Віцебск
Катэгорыя:Гербы з выявай чалавека
Катэгорыя:Гербы з выявай меча
Месьціч

**Месьціч** (**гараджанін**) — жыхар места (гораду). Тэрмін паходзіць ад слова места.

Гістарычна месьцічы складалі стан мяшчанства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады
Зорны шлях: Энтэрпрайз

«**Зорны шлях: Энтэрпрайз**» () — навукова-фантастычны тэлевізійны сэрыял, створаны Рыкам Бэрманам і Брэнам Брагам, зьяўляецца шостым тэлевізійным сэрыялам (уключаючы мультыплікацыйны) эпапэі «Star Trek».

Пілётная сэрыя «Энтэрпрайзу» — «Разарванае кола» () — выйшла на экраны 26 верасьня 2001 году. Апошні эпізод — «Гэтыя вандраваньні…» () — быў паказаны 13 траўня 2005 году.

Першыя сэрыі «Энтэрпрайзу» атрымалі высокі рэйтынг, які, зрэшты, імкліва зваліўся яшчэ да канца першага сэзону, і толькі масавая падтрымка фанатаў дазволіла выйсьці на экран другому і трэцяму сэзону. Да чацьвертага сэзону яго прадусараў Рыка Бэрмана і Брэна Брагу, зьмяніў Мэні Ката. Менавіта зьняты ім чацьверты сэзон, паводле словаў фанатаў і крытыкаў, «расчыніў увесь патэнцыял» сэрыялу. Зрэшты, рэйтынг працягнуў падзеньне, і ў 2005 годзе студыя Paramount зьняла сэрыял з этэру.

## Сюжэт
«Зорны шлях: Энтэрпрайз» зьяўляецца прыквэлам для іншых фільмаў і сэрыялаў эпапэі. Яго дзеяньне пачынае разгортвацца ў 2151 годзе, за сто гадоў да падзеяў сэрыялу «Зорны шлях: Арыгінальны сэрыял».

Чалавецтва зусім нядаўна зьдзейсьніла свой першы кантакт і асвоіла касьмічныя палёты са звышсьветлавой хуткасьцю. Зоркалёт «Энтэрпрайз» () пад камандаваньнем капітана Джонатана Арчэра — новы, самы дасканалы зоркалёт флёту, абсталяваны самым хуткім рухавіком «Варп-5», становіцца першым пасланцам чалавецтва ў «далёкім космасе». Яго камандзе патрэбна будзе зрабіць мноства навуковых адкрыцьцяў, уступіць у кантакт з новымі, невядомымі цывілізацыямі, выратаваць Зямлю ад зьнішчэньня і пакласьці пачатак Аб’яднанай Фэдэрацыі Плянэт…

## Героі і акторы

Катэгорыя:Зорны шлях
Эгіпталёгія

**Эгіпталёгія** — навуковая дысцыпліна, якая вывучае мову, культуру і гісторыю Старажытнага Эгіпту.
Выяўленчае мастацтва

**Выяўле́нчае маста́цтва** — спэцыфічны від мастацкай творчасьці, стварэньне візуальна ўспрыманых фіксаваных рукатворных мастацкіх формаў; шараговае паняцьце, якое аб’ядноўвае розныя віды жывапісу, графікі і скульптуры. **Выяўленчае мастацтва** — гэта мастацтва адлюстроўваць, прайграваць і ствараць візуальна ўспрыманую рэальнасьць з дапамогай выяўленчых сродкаў і з рознай ступеньню ўмоўнасьці.
Скульптура

**Скульпту́ра**, **пля́стыка** ( — выразаю, высякаю) — від выяўленчага мастацтва, творы якога маюць аб’ёмную, трохмерную форму і выконваюцца высяканьнем, выразаньнем, лепкай, коўкай, ліцьцём ці іншым спосабам зь цьвёрдых ці плястычных матэрыялаў, як то камень, мэтал, дрэва, гліна, але, з часоў мадэрнізму, зрухі ў скульптурным працэсе прывялі да амаль поўнай свабоды ў выбары матэрыялаў і працэсу. Мастацка-выразнымі сродкамі скульптуры зьяўляюцца пабудова аб’ёмнай формы, плястычная мадэліроўка (лепка), распрацоўка ценярысу, фактуры, часам колеру.

Скульптура вырабленая з каменьня мае больш працяглы пэрыяд захаваньня чым творы мастацтва з скорапсавальных матэрыялаў, такія скульптуры зьяўляюцца большасьцю з захаваўшыхся працаў, акрамя керамікі, з старажытных культураў, у той час як традыцыя скульптуры з дрэва, магчыма, зьніклі амаль цалкам. Тым ня менш, самыя старажытныя скульптуры былі яскрава афарбаваныя, але размалёўка да нашых дзён не захавалася.

Скульптура займала цэнтральнае месцы ў рэлігійнай сьвядомасьці шматлікіх культураў, і да апошніх стагодзьдзяў яны былі занадта дарагімі для фізычных асобаў, таму пераважна скульптуры былых часоў зьяўляюцца выразам рэлігіі або палітыцы. Тыя культуры, чые скульптуры захаваліся ў дастатковых колькасьцях ўключаюць культуры Старажытнага Міжземнамор’я, Індыі і Кітаю, а таксама шматлікая іхная колькасьць маецца ў Паўднёвай Амэрыцы і Афрыцы.

Эўрапейская традыцыя стварэньня скульптураў пачалася ў Старажытнай Грэцыі, дзе набыла шырокі характар у клясычны пэрыяд. У Сярэднявеччы, гатычная скульптура прадстаўляла герояў і сюжэты хрысьціянства. Адраджэньне клясычных твораў у эпоху Рэнэсансу прывяло да стварэньня шматлікіх знакамітых скульптураў, як то статуя Давіда працы Мікелянджэлё. Мадэрнісцкая традыцыя стварэньня скульптуры адышла ад традыцыйных працэсаў і акцэнтавала ўвагу на перадачы перш за ўсё чалавечага цела.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Энцыкляпэдыя скульптуры 
* Скульптуры ў музэі Вікторыі і Альбэрта 
* Гісторыя разьвіцьця скульптуры 
* Міжнародны цэнтар скульптураў 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Дадаізм

**Дадаізм** ( — «драўляны конік на палачцы», «першы дзіцячы лопат») — элемэнтарнае мастацтва; культурны рух у літаратуры, выяўленчым мастацтве, тэатры й кіно.

Узьнік падчас Першай сусьветнай вайны ў нэўтральнай Швайцарыі, дакладней у Цюрыху ў кафэ «Кабарэ Вальтэр». Рух існаваў з 1916 па 1922 год.

## Мэта кірунку
Акцыі дадаістаў супраць агульнапрынятых, непарушных ідэалаў азначалі выклік усяму грамадзтву зь яго ўстойлівымі прынцыпамі, і больш за ўсё — выклік мілітарызму. Іронія й інвэктыва дадаістаў мелі сваёй мэтай высьмеяць буржуазнае грамадзтва зь яго каштоўнасьцямі. Марсэль Дзюшан сваім «L.H.O.O.Q» кідае выклік той глыбокай павазе, зь якою яно ставіцца да жывапісу да Вінчы.

## Маніфэст

## Прадстаўнікі
* Хуга Баль
* Трыстан Тцара
* Рыхард Гюльзэнбэк
* Марсэль Дзюшан
* Жан Арп
* Франсіс Пікабія
* Андрэ Масон

## Дадатковыя зьвесткі
Увасабленьне ідэяў дадаізму ў кліп-індустрыі Беларусі — кліп на песьню «Капітал» гурту «Ляпіс Трубяцкі».

## Вонкавыя спасылкі

* Хуга Баль Маніфэст да першага вечару дадаістаў // ПрайдзіСвет. 2009

Катэгорыя:Мастацкія кірункі
Дыня

**Дыня, малён** (*Cucumis melo*) — расьліна сямейства гарбузовыя (*Cucurbitaceae*), від роду Агурок, бахчавых культур, ілжыва-ягада.

Радзімай дыні лічыцца Афрыка і Ост-Індыя. Дыня цепла-і сьветлалюбівая расьліна, устойлівая да засаленьня глебы і засухі, дрэнна пераносіць падвышаную вільготнасьць паветра. На адной расьліне ў залежнасьці ад гатунку і месца вырошчваньня можа сфармавацца ад двух да васьмі пладоў, масай ад 1,5 да 10 кг. Плады дыні маюць шарападобную або цыліндрычную форму, зялёнай, жоўтай, карычневай або белай афарбоўкі, як правіла зь зялёнымі палоскамі. Пэрыяд высьпяваньня ад двух да шасьці месяцаў.

## Гатункі
* Хамійская дыня

Катэгорыя:Гародніна
Абат

**Абат** (,  — бацька) — настаяцель кляштару — абацтва (настаяцельніца — абатыса). Першапачаткова паводле статуту абіраўся манахамі і зацьвярджаўся біскупам, фактычна прызначаўся сьвецкімі магнатамі. У больш агульным значэньні — сьвятар у каталіцкай царкве.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Паўль (васьміног)

**Васьміног Паўль** (; студзень 2008, Уэймут, Дорсэт, Ангельшчына — 26 кастрычніка 2010, Обэргаўзэн, Нямеччына), у Нямеччыне таксама вядомы як «васьміног-аракул» (ням. Oktopus-Orakel) — васьміног мужчынскага полу віду васьміног звычайны (*Octopus vulgaris*), які атрымаў вядомасьць дзякуючы здольнасьці адгадваць вынікі матчаў з удзелам футбольнай зборнай Нямеччыны. Жыў у акіянарыюме «Цэнтар марскога жыцьця» ў Обэргаўзэне (Нямеччына). Імя Паўль прыйшло зь верша для дзяцей «Der Tintenfisch Paul Oktopus» (*Васьміног Паўль Актопус*) нямецкага пісьменніка Боя Лорнсэна. Перад матчам з Аргентынай абаронцы правоў жывёлаў з арганізацыі PETA прапанавалі адпусціць Паўля на волю, аднак адміністрацыя Цэнтра марскога жыцьця заявіла, што васьміног не самастойны і не зможа здабываць сабе ежу.

Катэгорыя:Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году
Катэгорыя:Зборная Нямеччыны па футболе
Вагон-цыстэрна

**Вагон-цыстэрна** — від рухомага складу чыгункі.

Цыстэрны прызначаюцца для перавозкі вадкасьцяў: нафты і прадуктаў яе перапрацоўкі, хімічна-актыўных і агрэсіўных вадкіх рэчываў (кісьлі, шчолачы і інш. складаныя рэчывы), звадкаванага газу (прапан-бутан, кісларод), вады, малака (малакавоза), патакі. Вагоны-цыстэрны выкарыстоўваюцца таксама для перавозкі мукі (мукавоз) і цэмэнту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Чыгунка
Пэдагогіка

**Пэдагогіка** ( — «мастацтва выхаваньня», ад  — «дзіця» і  — «вяду») — навука аб выхаваньні, навучаньні і адукацыі чалавека.

Прадметам пэдагогікі ёсьць пэдагагічны працэс, які працякае ў вучэбна-адукацыйных і выхаваўчых установах, аб’ектам пэдагогікі — чалавек.

## Асноўныя канцэпцыі паходжаньня пэдагогікі
# Усё ад чалавека чалавеку перадаецца спадчынна (спадчынны фактар) — Плятон, Сакрат.
# Тэорыя чыстага аркуша (сацыялізацыя) — Дэмакрыт, Эпікур.

## Асноўныя катэгорыі пэдагогікі
* Выхаваньне — арганізаваны, мэтанакіраваны працэс перадачы вопыту ад пакаленьня пакаленьню.
* Навучаньне — арганізаваны, мэтанакіраваны, кіруемы працэс узаемаадносінаў таго, хто вучыць, з тымі, каго вучаць.
* Адукацыя — вынік навучаньня, засваеньня ведаў, атрыманых у працэсе навучаньня і ўменьне прымяняць свае веды на практыцы.

## Літаратура
* Педагогика: Учебное пособие для студентов педагогических учебных заведений / В.А.Сластенин, И.Ф.Исаев, А.И.Мищенко, Е.Н.Шиянов. — М.: Школа-Пресс, 1997.
Шахта

**Шахта** () — прамысловае прадпрыемства, якое ажыцьцяўляе здабычу пластовых карысных выкапняў падземным спосабам і адгрузку іх спажыўцу або на горна-абагачальную фабрыку. Традыцыйна шахтай называецца прадпрыемства па падземнай здабычы каменнага вугалю ці гаручых сланцаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горная прамысловасьць
Ота Дыкс

**Вільгэльм Гайнрых Ота Дыкс** (; 2 сьнежня 1891, Гера, Турынгія — 25 ліпеня 1969, Зынген, Бадэн-Вюртэмбэрг) — нямецкі мастак і графік.

Ярка акрэсьлены авангардыст, у 1920-я гады быў зьвязаны з дадаізмам і экспрэсіянізмам. Нараўне з Жоржам Гросам прадстаўнік так званай «новай рэчыўнасьці». Палотны Дыкса адрозьніваюць сацыяльныя і пацыфісцкія матывы, асэнсаваньне агульначалавечых каштоўнасьцяў. Ота Дыкс зьяўляецца адным з заснавальнікаў аб’яднаньня мастакоў пад назвай Дрэздэнскі сэцэсіён, якое зьявілася ў Дрэздэне ў 1919 годзе.

У апошнія месяцы Другой сусьветнай вайны Ота Дыкс быў прызваны на ваенную службу ў шэрагі фольксштурма. У канцы вайны Дыкс быў узяты ў палон францускімі войскамі і ў лютым 1946 году адпушчаны на свабоду.

## Глядзіце таксама
* Otto Dix — расейскі дарк-вэйв гурт, названы ў гонар мастака

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Артур Гэндэрсан

**А́ртур Гэ́ндэрсан** (, 1863, Глазга — 1935) — лідэр Лейбарысцкай партыі Вялікабрытаніі.

У 1911—1934 сакратар лейбарысцкай партыі.

У пэрыяд Першай сусьветнай вайны, у 1915—1917, Гэндэрсан уваходзіў ва ўрады Асквіта і Лойда Джорджа, у якасьці міністра без партфэлю, выступаў за «вайну да пераможнага канца».

Пасьля заканчэньня першай сусьветнай падтрымліваў стварэньне Лігі Нацый. У 1924 годзе міністар унутраных справаў у першым лейбарысцкім кабінэце Макдональда; у 1929—1931 міністар замежных справаў у 2-м кабінеце Макдональда, якое ў 1929 аднавіў дыпляматычныя адносіны з СССР, разарваныя Вялікабрытаніяй у 1927. У 1932—1933 старшыня міжнароднай канфэрэнцыі па раззбраеньні. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1934).

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Натан Сёдэрблюм

**Ларс Олаф Ёнатан Сёдэрблюм** (шв. Lars Olof Jonathan Söderblom; 15 студзеня 1866 — 12 ліпеня 1931) — швэдзкі сьвятар і экумэніст, архіяпіскап Упсалы, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1930). Імем Сёдэрблюма адзначаны дзень 12 ліпеня ў лютэранскім Каляндары сьвятых.

Сёдэрблюм быў блізка знаёмы з ангельскім экуменістам Джорджам Бэлам, і лічыцца адным з заснавальнікаў экумэнізму. У 1925 годзе ў Стакгольме ён арганізаваў Усеагульную хрысьціянскую канфэрэнцыю, у якой удзельнічалі амаль усе сусьветныя цэрквы, акрамя Рымска-каталіцкай. Вынікам гэтай сустрэчы і наступнай працы стала стварэньне ў 1948 годзе Сусьветнага савета цэркваў.

Праз год пасьля атрыманьня Нобэлеўскай прэміі ён быў запрошаны чытаць лекцыі ў Эдынбургу, але пасьля першых дзесяці лекцый вярнуўся ў Швэцыю. Сёдэрблюм памёр ад сардэчнага прыступу ва Ўпсале 12 ліпеня 1931 году.

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Фэрдынанд Эдуард Бюісон

**Фэрдына́нд Бюісо́н** (; 20 сьнежня 1841, Парыж — 16 лютага 1932, там жа) — францускі пэдагог і грамадзкі дзеяч, ляўрэат Нобелэўскай прэміі міру (1927).

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Людвіг Квідэ

**Лю́двіг Кві́дэ** (23 сакавіка 1858 — 4 сакавіка 1941) — доктар філязофскіх навук, аўтар многіх гістарычных працаў, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1927), якую атрымаў «За падрыхтоўку грамадзкай думкі Францыі і Нямеччыне да мірнага супрацоўніцтва» разам з Фэрдынандам Эдуардам Бюісонам (Францыя).

У поўнай меры ахвяра зьнешняй палітыкі сваёй краіны ў першай палове ХХ стагодзьдзя, Квідэ двойчы, падчас Першай і ў пачатку Другой Сусьветнай войнаў вымушаны быў станавіцца палітычным эмігрантам і жыў за мяжой.

Раней ён таксама пабываў у турме — памфлет, высьмейваў Вільгельма Другога, што каштавала яму трох месяцаў волі. Квідэ ўдзельнічаў ва ўсіх канфэрэнцыях пацыфісцкага руху, у тым ліку ў антываеннай канфэрэнцыі 1915 году, каардынаваў працу міралюбных сілаў.
Альтэрнатывай яму бачылася рэгуляваньне адносінаў дзяржаў пры дапамозе міжнароднага права, якое павінна было пазбавіць сьвет ад бед вайны. Памёр у выгнаньні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Арыстыд Брыян

**Арыстыд Брыян** (фр. Aristide Briand, 28 сакавіка 1862 — 7 сакавіка 1932) — францускі палітычны дзеяч Трэцяй рэспублікі, неаднаразова прэм'ер-міністар Францыі. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1926) (разам з Густавам Штрэзэманам) за заключэньне Лякарнскіх пагадненьняў, якія гарантавалі пасьляваенныя мяжы ў Заходняй Эўропе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Крыстыян Лянге

**Крыстыян Лёўс Лянге** (, 17 верасьня 1869, Ставангер — 11 сьнежня 1938) — нарвэскі палітык, генэральны сакратар Міжпарлямэнцкага саюзу. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1921) разам з Карлам Брантынгам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Нарвэскія палітыкі
Карл Яльмар Брантынг

**Карл Яльмар Брантынг** (, 23 лістапада 1860 г., Стакгольм — 24 лютага 1925 г., тамсама) — швэдзкі палітык, першы прэм’ер-міністар Швэцыі ад сацыял-дэмакратычнай партыі. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1921) — разам з Крыстыянам Лянге.

## Біяграфія і палітычная дзейнасьць
Адзін з заснавальнікаў (1889) і лідэраў Сацыял-дэмакратычнай партыі Швэцыі (СДПШ), 2-га Інтэрнацыяналу. У 1887—1917 гг. (зь перапынкамі) рэдактар ЦА СДПШ газэты «Сасыяль-дэмакратэн» («Social-Demokraten»). З 1896 дэпутат рыксдагу. З 1907 старшыня Выканкаму СДПШ.

З 1880 дапамагаў рэвалюцыянэрам Расеі. Неўзабаве пасьля Лютаўскай рэвалюцыі наведаў Петраград. Вялікую Кастрычніцкую сацыялістычную рэвалюцыю сустрэў варожа.

У 1920, 1921—1923 і 1924—1925 прэм’ер-міністар. Вёў СДПШ па рэфармісцкім шляху, змагаўся супраць рэвалюцыйнага крыла партыі (А. Пальм, А. Даніельсан, С. Гёглюнд). Прымаў удзел у стварэньні Бэрнскага інтэрнацыяналу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпутаты Рыксдагу
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Швэцыі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Лора Буш

**Лора Лэйн Ўэлч Буш** (; нарадзілася  году, Мідлэнд, Тэхас) — жонка 43-га прэзыдэнта ЗША Джорджа Буша. Сябра Рэспубліканскай партыі ЗША.

## Крынiцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тэхасе
Катэгорыя:Жонкі прэзыдэнтаў
Арыстотэль Анасіс

**Арысто́тэль Сакра́т Ана́сіс** (, ; 15 студзеня 1906]], Сьмірна, Асманская імпэрыя — 15 сакавіка 1975, Нэі-сюр-Сэн, Францыя) — грэцкі суднаўладальнік, мільярдэр.

## Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ад міястэніі
Катэгорыя:Грэцкія мільярдэры
Катэгорыя:Грэцкія галоўныя выканаўчыя дырэктары
Катэгорыя:Грэцкія дыпляматы
Катэгорыя:Грэцкія ўцекачы
Жаклін Кенэдзі

**Жаклі́н Ке́нэдзі**, народжаная **Жаклін Бувіе** (), паводле першага шлюбу **Кенэдзі** (), паводле другога **Анасіс** (;  — ), шырока вядомая як Джэкі () — першая лэдзі ЗША з 1961 па 1963 год. Адна з самых папулярных жанчынаў свайго часу, заканадаўца мод і прыгажосьці ў Амэрыцы і Эўропе, гераіня сьвецкай хронікі. Працавала рэдактарам у некалькіх выдавецтвах. У 1968 годзе выйшла замуж за грэцкага мільярдэра Арыстотэля Анасіса.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Брэдфорд С.* Жаклин Кеннеди: Американская королева/Сара Брэдфорд; перевод с английского Н.Власовой.- Москва: КоЛибри, Азбука-Аттикус, 2014. — 672 с — 4000 экз. — isbn 978-5-389-05828-6.
* *Саммерс Э.* «Империя» ФБР: мифы, тайны, интриги/ Энтони Саммерс; перевод с английского И. С. Соколова. — Смоленск: Русич, 2001. — 512 с — Серия: Тайны ХХ века — 11 000 экз. — isbn 5-8138-0265-7.
* *Феклисов А. С.* Кеннеди и советская агентура. — Москва: Эксмо: Алгоритм, 2011. — 304 с — Серия: Высшая школа КГБ. Профессиональные секреты. — 3000 экз. — isbn 978-5-699-46002-1.

Катэгорыя:Першыя лэдзі ЗША
Мішэль Абама

**Мішэль Лавон Робінсан Абама** (, народжаная **Мішэль Лавон Робінсан**; нарадзілася ) — амэрыканскі адвакат, жонка 44-га прэзыдэнта ЗША Барака Абамы, першая лэдзі ЗША.

## Крыніцы

Катэгорыя:Амэрыканскія адвакаты
Катэгорыя:Першыя лэдзі ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чыкага
Густаў Штрэзэман

**Густаў Штрэзэман** (; 10 траўня 1878, Бэрлін — 3 кастрычніка 1929, Бэрлін) — нямецкі палітык (Нямецкая народная партыя), райхсканцлер і міністар замежных справаў Ваймарскай рэспублікі.

Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1926) (разам з Арыстыдам Брыянам) за заключэньне Лякарнскіх пагадненьняў, якія гарантавалі пасьляваенныя межы ў Заходняй Эўропе.

## Літаратура
* Akten zur Auswärtigen Politik 1918—1945 (ADAP). Serie A 1918—1924, Bd. A Iff., Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1982ff.; Serie B 1925—1933, Bd. B Iff., Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1966ff.
* Akten der Reichskanzlei Weimarer Republik, hrsg. von Karl Dietrich Erdmann im Auftrag der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften. Die Kabinette Stresemann I und II, 2 Bde., Harald Boldt Verlag, Boppard am Rhein 1978.
* Gustav Stresemann, Reden und Schriften. Politik — Geschichte — Literatur 1987 bis 1926, 2 Bd., Carl Reissner Verlag, Dresden 1926.
* Gustav Stresemann, Reichstagsreden, hrsg. von Gerhard Zwoch, Verlag AZ Studio Pfattheicher & Reichardt, Bonn 1972.
* Gustav Stresemann, Schriften, hrsg. von Arnold Harttung, Berlin Verlag, Berlin 1976.
* Gustav Stresemann,Vermächtnis. Der Nachlaß in drei Bänden, hrsg. von Henry Bernhard, Verlag Ullstein, Berlin 1932/33.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Сябры Нямецкай дэмакратычнай партыі
Катэгорыя:Райхсканцлеры Нямеччыны
Катэгорыя:Сябры Нямецкай народнай партыі
Катэгорыя:Дэпутаты Райхстагу Нямецкай імпэрыі
Катэгорыя:Дэпутаты Райхстагу Ваймарскай рэспублікі
Катэгорыя:Нямецкія антыкамуністы
Катэгорыя:Міністры замежных справаў Нямеччыны
Катэгорыя:Нямецкія дыпляматы
Катэгорыя:Нямецкія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Нямецкія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Выпускнікі Бэрлінскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гайдэльбэрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нямецкія масоны
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Пахаваныя на Люізэнштацкіх могілках
Джозэф Остын Чэмбэрлэн

Сэр **Джо́зэф О́стын Чэ́мбэрлэн** (; 16 кастрычніка 1863 — 16 сакавіка 1937) — ангельскі дзяржаўны і палітычны дзяяч. Брат Нэвіла Чэмбэрлэна. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1925) — разам з Чарлзам Гейтсам Даўэсам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Брытанскія палітыкі
Кавун

**Каву́н звыча́йны** (*Citrúllus lanátus*) — аднагадовая травяністая расьліна, від роду кавун (*Citrullus*) сямейства гарбузовыя (*Cucurbitaceae*).

Бахчавая культура. Плод — гарбуз, шарападобнай, авальнай, сплошчанай або цыліндрычнай формы; афарбоўка кары ад белай і жоўтай да цёмна-зялёнай з малюнкам у выглядзе сеткі, стужак, плям; мякаць ружовая, чырвоная, малінавая, радзей — белая ці жоўтая.

## Беларусь
Найбольш спрыяльныя ўмовы для вырошчваньня кавуноў у Беларусі даюць пясчаныя і лёгкія землі Берасьцейскай і Гомельская вобласьцяў. З 2000-х гадоў фэрмэры і гаспадары прысядзібных дзялянак пачалі іх вырошчваць у адкрытым грунце на паўднёвым захадзе Беларусі. У 2007 годзе Інстытут агародніцтва НАНБ (в. Самахвалавічы, Менскі раён) пачаў распрацоўку вырошчваньня 50 раньнясьпелых гатункаў кавуноў зь Нідэрляндаў, Украіны і ЗША. У 2011 годзе Інстытут агародніцтва выбраў для земляробаў Беларусі 4 гібрыдныя гатункі кавуноў, якія могуць захоўвацца да 30 дзён і важаць ад 7 да 15 кг. За 2009—2013 гады плошчы пад кавуны пашырыліся з 5 гектараў да больш як 100 га.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кветкавыя
Буцы

**Бу́цы** — спэцыяльны абутак, прызначаны для гульні ў футбол. Галоўным адрозьненьнем ад звычайнага абутку зьяўляецца наяўнасьць шыпоў на падэшве.

Катэгорыя:Футбольны інвэнтар
Катэгорыя:Рэгбійны інвэнтар
Катэгорыя:Рэгбілігавы інвэнтар
Катэгорыя:Спартовы абутак
Праспэр Мэрымэ

**Праспэр Мэрымэ́** (; 28 верасьня 1803, Парыж — 23 верасьня 1870) — францускі пісьменьнік, сябра Францускай акадэміі.

Аўтар аповесьцяў, навэлаў, п’есаў. Шырока вядомай стала яго навэла «Кармэн».

## Беларускія пераклады
* Кармен / пераклад і прадмова В. Вольскага. Мн., 1936.
* Варфаламееўская ноч. Мн., 1938.
* Жакерыя: Сцэны з феадальных часоў. Мн., 1940.
* «Матэа Фальконэ» / пер. Н. Мацяш; // Далягляды-85
* «Фэдэрыга» / пер. Н. Мацяш; // Далягляды-85
* «Штурм рэдута» / пер. З. Жук // Далягляды-85
* «Локіс. Рукапіс прафэсара Вітэмбаха» / пер. С. Шупы // Далягляды-88.
* Навелы: Пер. з фр. / Рэдкал.: С. Андраюк і інш. — Мн.: Мастац. літ., 1990.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія фэнтэзійныя літаратары
Катэгорыя:Францускія археолягі
Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з гішпанскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на францускую мову
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі надпісаў і прыгожага пісьменства
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Гран-Жас
Катэгорыя:Выпускнікі Ліцэю Генрыха IV
Ерусалімская прэмія

**Ерусалімская прэмія** — міжнародная прэмія, якая ўручаецца пісьменьніку, мысьляру ці навукоўцу, творчасьць і дзейнасьць якога спрыяюць сьцьвярджэньню волі асобы ў грамадзтве.

Прэмія Ерусаліму прысуджаецца кожныя два гады муніцыпалітэтам Ерусаліму паводле рэкамэндацыі прызначанага ім журы, у якое ўваходзяць тры выбітныя дзеячы культуры. Прэмія існуе з 1963 году ў рамках Ерусалімскага міжнароднага кніжнага кірмашу. Грашовая частка прэміі складае пяць тысяч даляраў.

## Патрабаваньні статуту прэміі
* Прэмія прысуджаецца незалежна ад расавай, нацыянальнай, рэлігійнай і іншай прыналежнасьці
* Адна й тая ж асоба можа быць адзначана прэміяй не часьцей за адзін раз у дзесяць гадоў

## Ляўрэаты Ерусалімскай прэміі
* 1963 —  Бэртран Расэл (1872—1970)
* 1965 —  Макс Фрыш (1911—1991)
* 1967 —  Андрэ Шварц-Барт (1928—2006)
* 1969 —  Іньяцыё Сылонэ (1900—1978)
* 1971 —  Хорхэ Луіс Борхэс (1899—1986)
* 1973 —   Эжэн Ёнэско (1909—1994)
* 1975 —  Сымона дэ Бавуар (1908—1986)
* 1977 —  Актавіё Пас (1914—1998)
* 1979 —  Ісая Бэрлін (1909—1997)
* 1981 —  Грэм Грын (1904—1991)
* 1983 —  Відыадхар Сураджпрасад Найпол (1932—2018)
* 1985 —  Мілан Кундэра (1929—2023)
* 1987 —  Джон Максвэл Кутзэе (н. 1940)
* 1989 —  Эрнэста Сабата (1911—2011)
* 1991 —  Зьбігнеў Гэрбэрт (1924—1998)
* 1993 —  Штэфан Гайм (1913—2001)
* 1995 —   Марыё Варгас Льлёса (н. 1936)
* 1997 —   Хорхэ Сэмпрун (1923—2011)
* 1999 —  Дон Дэліла (н. 1936)
* 2001 —  Сьюзан Зонтаг (1933—2004)
* 2003 —  Артур Мілер (1915—2005)
* 2005 —  Антоніё Лоба Антунэш (н. 1942)
* 2007 —  Лешак Калакоўскі (1927—2009)
* 2009 —  Харукі Муракамі (н. 1949)
* 2011 —  Ен Мак’юэн (н. 1948)
* 2013 —  Антоніё Муньёс Маліна (н. 1956)
* 2015 —  Ісмаіль Кадарэ (1938—2024)
* 2017 —  Карл Увэ Кнаўсгор (н. 1968)
* 2019 —  Джойс Кэрал Оўтс (н. 1938)
* 2021 —  Джуліян Барнз (н. 1946)

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Іерусалімскага кніжнага кірмашу

Катэгорыя:Літаратурныя прэміі
Тарк

**Тарк**:
* Тарк — пральная дошка.
* Тарк (тарча) — аснова гербу.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Тарча
* Шчыт
Тарча (геральдыка)

**Та́рча** або **тарк** (**гербавы шчыт**.) — галоўны элемэнт гербу, на якім разьмяшчаецца эмблема.

Ад пачатку тарча была часткай узбраеньня рыцара, якая апраналася на правую руку і бараніла цела і галаву ад паражэньня халоднай зброяй.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Герб
Тарча

**Тарча**:
* Тарча — від вайсковага ўзбраеньня.
* Тарча — аснова гербу.

## Глядзіце таксама
* Тарк
* Шчыт
На Заходнім фронце нічога новага (фільм, 1979)

**«На Заходнім фронце нічога новага»** () — амэрыканскі мастацкі фільм. Экранізацыя вядомага рамана Рэмарка

## Зьмест
Фільм пра Першую сусьветную вайну і маладога нямецкага жаўнера Паўля Боймера.

## Акторы
* Рычард Томас — *Паўль Боймер*
* Эрнэст Боргнайн —* Станіслаў Катчынскі*
* Дональд Плезэнс — *Канторэк*
* Йэн Холм — *Хімельштос*
* Патрыцыя Ніл — *маці Паўля*

## Узнагароды і намінаваньні
Поўнц пералік узнагарод і намінаваньняў — на сайце IMDB.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''На Заходнім фронце нічога новага'' на сайце Internet Movie Database 
* ''На Заходнім фронце нічога новага'' на сайце AllMovie 
* ''На Заходнім фронце нічога новага'' на сайце Rotten Tomatoes 

Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Брытанскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1979 году
Катэгорыя:Брытанскія фільмы 1979 году
Катэгорыя:Фільмы пра Першую сусьветную вайну
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 1979 году
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Ваенныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 1979 году
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Залаты Глёбус»
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Эрыха Марыя Рэмарка
Ян Прадвесьнік (царква)

**Царква́ «Ян Прадве́сьнік»** — царква хрысьціянаў веры эвангельскай у Менску, заснаваная ў 1999 годзе. Ладзіць свае набажэнствы на беларускай мове. Пастар — Антоні Бокун.

Вернікі царквы «Ян Прадвесьнік» спрычыніліся да выданьня Бібліі ў перакладзе У. Чарняўскага, перавыданьні Катэхізіса 1562 г. (Менск, 2005). У 2011 г. вернікі царквы выдалі дыск беларускага праслаўленьня.

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Пратэстанцкія цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Антоні Бокун

**Анто́ні Бо́кун** (нарадзіўся ў 1973 годзе, Менск) — пастар менскае пяцідзясятніцкае царквы «Ян Прадвесьнік». У 2023 г. пераклаў Біблію на беларускую мову са старажытнагебрайскай і старажытнагрэцкай.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў 1973 годзе ў Менску ў каталіцкай сям’і. Хадзіў у касьцёл на Залатой Горцы. Скончыў 20-ю менскую школу (1980—1990), хімічны факультэт БДУ (1995), зьбіраўся стаць езуітам. У сярэдзіне 1990-х узначальваў Задзіночаньне беларускіх студэнтаў. З 1999 году пастар менскай пратэстанцкай царквы «Ян Прадвесьнік».

Жанаты, мае двух сыноў — Адама і Язэпа, а таксама дачку - Эстэр.

У 2007 годзе Антоні Бокун быў аштрафаваны на 620 тысячаў рублёў (215 эўра) «за арганізацыю несанкцыянаванага масавага мерапрыемства» — набажэнства, якое ладзілася ў ягонай уласнай хаце. 4 чэрвеня 2007 г. паводле аналягічнага абвінавачаньня быў арыштаваны на трое сутак.

## Творчасьць

Удзельнічаў у выданьні «Расейска-беларускага хімічнага слоўніку» (1993), 

З 1996 г. працаваў над выданьнем перакладу Бібліі, зробленага Уладзіславам Чарняўскім. Быў рэдактарам выданьня Новага Запавету ў перакладзе У.Чарняўскага (Менск, 1999) і Пяцікніжжа (Менск, 2002). Удзельнічаў у падрыхтоўцы выданьня Новага Запавету (Менск, 2003) і поўнай Бібліі (Менск, 2012), падрыхтаваных Біблійным Таварыствам у Рэспубліцы Беларусь на падставе рукапісаў У.Чарняўскага, а таксама ў выданьні аўдыёвэрсыі «Новага Запавету» ў перакладзе Ўладзіслава Чарняўскага (Менск, 2010). У 2016 г. выдаў пераклад Новага Запавету і Кнігі Прыповесьцяў, ажыцёўлены з арыгінальных моваў.

Аўтар кнігі «Залаты Век Беларусі», а таксама шэрагу артыкулаў, прысьвечаных гісторыі пратэстантызму ў Беларусі. Удзельнічаў у перавыданьні Катэхізіса 1562 г. (Менск, 2005).

У пачатку 2023 г. Антоні Бокун скончыў пераклад Сьвятога Пісаньня са старажытнагебрайскай і старажытнагрэцкай моваў, Біблія была выкладзена ў Інтэрнэт. У канцы 2023 г. Біблія ў перакладзе Антонія Бокуна выйшла з друку. 

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Пастары
Гарадзкія муры

**Гарадзкія сьцены** — гістарычнае абарончае збудаваньне гораду.

Яны складаюцца з камянёў ці гліны і маюць вышыню мінімум з чалавека, часьцей значна вышэй. Яны часткова або цалкам атачалі горад, часам уключалі натуральныя перашкоды як скалы ці рэкі. Трапіць у горад можна было толькі праз браму. У сярэднявеччы ўзьвядзеньне гарадзкіх муроў было прывілеем, якое давалася аўтаматычна з гарадзкім правам. Гарадзкія муры былі сымбалем гарадоў.

## Літаратура
* Walther Gerlach: *Die Entstehungszeit der Stadtbefestigungen in Deutschland. Ein Beitrag zur mittelalterlichen Verfassungsgeschichte*. (= Leipziger Historische Abhandlungen; H. 34). Quelle & Meyer, Leipzig 1913
* Paul Lohf: *Türme und Tore von Flandern bis zum Baltikum*. Westphal, Wolfshagen-Scharbeutz 1943
* Monika Porsche: *Stadtmauer und Stadtentstehung. Untersuchungen zur frühen Stadtbefestigung im mittelalterlichen Deutschen Reich*. Folio-Verlag Wesselkamp, Hertingen 2000,  (zugleich Dissertation, Universität Freiburg i. Br. 1998)

Муры
Катэгорыя:Гісторыя архітэктуры
Рэстаран

**Рэстарацыя** (ад фр. Restaurer, аднавіць, мацаваць) — прадпрыемства грамадзкага харчаваньня з шырокім асартымэнтам страваў складанай падрыхтоўкі, уключаючы заказныя і фірмовыя; віна-гарэлачныя, тытунёвыя і кандытарскія вырабы, павышаным узроўнем абслугоўвання ў спалучэньні з арганізацыяй адпачынку.

## Гл. таксама
* Вагон-рэстаран
* Афіцыянт
Вагон-рэстаран

**Вагон-[[рэстаран]]** — чыгуначны вагон, прызначаны для забесьпячэньня гарачым харчаваньнем пасажыраў у падарожжы. Пераважна, уключаецца ў склад пасажырскіх цягнікоў.

## Гісторыя зьяўленьня
Выпуск вагонаў-рэстаранаў ўпершыню распачала кампанія «Пульман» Джорджа Пульмана ў 1867 годзе.

Катэгорыя:Чыгунка
Катэгорыя:Рэстараны
Афіцыянт

**Афіцыянт** (ням. Offiziant; састар. **Кельнер**, ням. Kellner) — работнік прадпрыемстваў грамадзкага харчаваньня, абслугоўвае наведвальнікаў у рэстаранах і кафэ.

У абавязкі афіцыянта, звычайна, уваходзяць:
* выкананьне заказаў наведвальнікаў;
* атрыманьне ад іх разліку за паслугі;
* уборка сталоў пасьля сыходу наведвальнікаў;
* сэрвіраваньне сталоў да прыходу новых кліентаў.

Афіцыянт нясе матэрыяльную адказнасьць за захаванасьць посуду і грошай. Для паспяховай працы афіцыянту неабходныя фізычная вынослівасьць, добрая каардынацыя рухаў, разьвітая зрокавая памяць, здольнасьць да разьмеркаваньня увагі і арытмэтычныя здольнасьці.

Катэгорыя:Прафэсіі
Катэгорыя:Сфэра паслугаў
Катэгорыя:Культура харчаваньня
Пэгніц (рака)

**Пэгніц** () — рака ў Нямеччыне працягласьцю каля 115 км. Выток разьмешчаны на вышыні 423 м над узроўнем мора. У месцы сутокі з ракой Рэдніц на паўночны захад ад гораду Фюрт недалёка ад Нюрнбэргу ўтварае раку Рэгніц, для якой Пэгніц зьяўляецца правым прытокам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Нямеччыны
Вэніямін Брух

**Вэніямі́н Брух** — эпіскап духоўнай асацыяцыі «Зносіны Калвары Беларусі»http://www.hopefornations.net/the_hope_for_nations/Calvary.html, заснавальнік і пастар (1991—2002) беларускай супольнасьці «Царква Ісуса Хрыста». Грамадзянін Украіны.

## Жыцьцяпіс

Скончыў біблейскую школу «Хрыстос — сьвету» ў Елгаве (Латвія). У траўні 1991 разам з жонкай і сынам Давідам пераехаў на місіянэрскую працу ў Менск, дзе заснаваў першую ў Беларусі поўнаэвангельскую «Царкву Ісуса Хрыста», першыя эвангелізацыйныя сабраньні якой адбываліся ў тэатры імя Янкі Купалы.

У лютым 1992 году царква была афіцыйна зарэгістраваная. Празь пяць год пасьля заснаваньня яна мела 739 чальцоў.

22 студзеня 2002 году Брух атрымаў прызваньне для апостальскага служэньня і склаў абавязкі пастара царквы.

Пасьля падвядзеньня вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў 2006 году прыняў удзел у мітынгу на Кастрычніцкай плошчы. Удзельнічаў у галадоўцы ў падтрымку царквы «Новае Жыцьцё».

16 кастрычніка 2008 году быў затрыманы памежнай службай у аэрапорце «Менск-2», а пасьля дэпартаваны зь Беларусі без тлумачэньня прычынаў. Сам Вэніямін Брух прычынамі дэпартацыі назваў сваю рэлігійную дзейнасьць і актыўную грамадзянскую пазыцыю:

## Сям’я

Жонка Грэйс (Нэлі). Дзеці: Давід, Эсьфір, Рэвэка, Суламіта.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына сям’і Брух

Катэгорыя:Беларускія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Украінскія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Дэпартаваныя зь Беларусі
Катэгорыя:Пастары
Стэп

**Стэп** у фізычнай геаграфіі — раўніна, парослая травяністай расьліннасьцю, ва ўмераных і субтрапічных зонах паўночнага і паўднёвага паўшар’я. Характэрнай асаблівасьцю стэпаў зьяўляецца практычна поўная адсутнасьць дрэваў (ня ўлічваючы штучных насаджэньняў і лесапалос уздоўж вадаёмаў).

Стэп распаўсюджаны на ўсіх кантынэнтах, акрамя Антарктыды. У Эўразіі найбольшыя плошчы стэпаў знаходзяцца на тэрыторыі Казахстану, Расейскай Фэдэрацыі, Украіны і Манголіі. У гарах утварае вышынны пас (горны стэп); на раўнінах — прыродную зону, разьмешчаную паміж лесастэпавай зонай на поўначы і паўпустыннай зонай на поўдні. Атмасфэрныя ападкі ад 250 да 450 мм у год.

Катэгорыя:Мерныя мурагі, саванны і скрэбы
Катэгорыя:Клімат
Катэгорыя:Раўніны
Хунта

**Ху́нта** ( — «сход, камітэт») — у Гішпаніі і гішпанамоўных краінах гэтым словам пазначаюцца розныя органы дзяржаўнага кіраваньня, у тым ліку грамадзянскія. Напрыклад, хунта Піначэта. Калі гаворка ідзе пра партугаламоўныя краіны, ужываецца тэрмін «жунта» (па-партугальску: junta).

У сучаснай беларускай мове (як і ў шэрагу іншых моваў сьвету) слова хунта выкарыстоўваецца ў асноўным для абазначэньня вайсковай дыктатуры, якая ўсталявалася ў выніку дзяржаўнага перавароту, прычым не абавязкова ў гішпанамоўнай краіне — грэцкая вайсковая хунта («чорныя палкоўнікі») або хунта М’янмы.

Катэгорыя:Дзяржава
Катэгорыя:Вайсковая справа
Чырвоны бубал

**Чырвоны бубал** (*Alcelaphus caama*) — від сысуноў з роду Кангоні (*Alcelaphus*) падсямейства бубалаў (*Alcelaphinae*) сямейства пустарогіх (*Bovidae*). Знаходзіцца пад мінімальнай пагрозай, бо колькасьць папуляцыі складае каля 130 тысяч асобінаў і працягвае павялічвацца.

Катэгорыя:Жывёлы
Корк

**Корк** (; ) — горад на паўднёвым усходзе Ірляндыі (другі па велічыні ў краіне), адміністрацыйны цэнтар аднайменнага графства. Заснаваны ў VI стагодзьдзі Сьвятым Фінбарам, які заклаў царкву на паўднёвым беразе ракі Лі. Насельніцтва паводле зьвестак на 2016 годзе складае 125,622 тысячаў жыхароў.

Ірляндзкае назва гораду Corcaigh перакладаецца як «балота».

## Гарады-сябры
*  Ковэнтры, Вялікабрытанія
*  Рэн, Францыя
*  Сан-Францыска, ЗША
*  Кёльн, Нямеччына
*  Сўонсі, Вялікабрытанія
*  Шанхай, Кітай

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Лі (рака, Корк)

**Лі** (, ) — рака ў Ірляндыі ў графстве Корк. Цячэ праз горад Корк, упадае ў Кельцкае мора. Даўжыня ракі каля 90 кілямэтраў, на рацэ ў раёне гораду Корка пабудаваная гідраэлектрастанцыя і вадасховішча.

На беразе ракі недалёка ад Корка замак Блэкрок, пабудаваны ў XVI стагодзьдзі.

Катэгорыя:Рэкі Ірляндыі