Уніфікаваная назва рэсурсу

**Уніфікаваная назва рэсурсу** (), скарочана **URN** — уніфікаваны ідэнтыфікатар рэсурсу (URI), які выкарыстоўвае схему .

## URI, URN і URL

URN пачаткова плянаваліся як частка трохсастаўнай інфармацыйнай архітэктуры для інтэрнэту разам з уніфікаваным лякатарам рэсурсаў (URL) ды ўніфікаванымі характарыстыкамі рэсурсаў (URC), плятформай мэтазьвестак. Паводле апісаньня  1737 1994 року, пасьля і ў  2141 1997 року, URN адрозьніваліся ад URL, якія ідэнтыфікуюць рэсурсы паводле іхняга разьмяшчэньня ў кантэксьце пэўнага пратаколу доступу, напрыклад HTTP або FTP. URN жа плянаваліся як пастаянныя, незалежныя ад разьмяшчэньня ідэнтыфікатары, зьвязаныя з апісанымі прасторамі назваў, звычайна адказнай за прасторы назваў арганізацыяй, каб яны былі глябальна ўнікальнымі ды існавалі даволі працяглы пэрыяд часу, нават пасьля таго, як зьнікне ці стане недаступны рэсурс, які яны ідэнтыфікуюць.

URC так і не прайшлі канцэптуальную стадыю, і замест іх былі ўведзеныя іншыя тэхналёгіі, напрыклад Плятформа апісаньня рэсурсаў (RDF). З  3986 2005 року выкарыстаньне тэрмінаў «уніфікаваная назва рэсурсу» ды «ўніфікаваны лякатар рэсурсаў» у тэхнічных стандартаў замененае на карысьць уніфікаванага ідэнтыфікатара рэсурсу (URI), які ўключае абодва састарэлыя тэрміны. Аднак у нефармальнай мове ўсё яшчэ шырока выкарыстоўваецца тэрмін URL.

URI — радок сымбаляў дзеля ідэнтыфікацыі назвы ці рэсурсу. URI прымяняюцца ў мностве інтэрнэт-пратаколаў дзеля спасыланьня і доступу да інфармацыйных рэсурсаў. URI-схемы ўключаюць як знаёмую , так і сотні іншых.

У сучасным прадстаўленьні ўсе URI ідэнтыфікуюць ці называюць рэсурсы, меркавана ўнікальна і на стала; некаторыя зь іх зьяўляецца шчэ й «лякатарамі», якія расшыфроўваюцца ў спалучэньні з зададзеным пратаколам на прадстаўленьне рэсурсаў. Іншыя URI не зьяўляюцца лякатарамі і могуць служыць назвамі ці ідэнтыфікатарамі рэсурсаў. Пэўнай рысы між «назвамі» і «лякатарамі» рэсурсаў не існуе.

Цяпер тэрмін «URN» выступае як адзін з больш як сотні «схемаў» URI, `urn:`, нароўні з `http:`, `ftp:` ды іншымі. URI схемы `urn:` не зьяўляюцца лякатарамі, не абавязкова зьвязаныя з пэўным пратаколм ці спосабам доступу і ня мусяць быць расшыфроўванымі. Прысваеньне іх мусіць адбывацца працэдурай, якая забясьпечвае пэўнасьць у іхняй унікальнасьці ды ідэнтыфікацыі аднаго і таго ж рэсурсу працяглы час. Некаторыя прасторы назваў у схеме `urn:`, такія як `[[UUID|urn:uuid:]]`, прысвойваюць ідэнтыфікатары спосабам, які не патрабуе кантралюючай арганізацыі, аднак для большасьці прастораў такія ўстановы існуюць. Тыповая прастора назваў URN — `[[ISBN|urn:isbn]]` для міжнародных стандартных кніжных нумароў. Гэты погляд замацаваны ў  8141 2017 року.

Існуюць іншыя URI-схемы, напрыклад `tag:`, `info:`, `ni:`, падобныя да схемы `urn:`, бо не зьяўляюцца лякатарамі і не зьвязаныя з пэўнымі расшыфраваньнямі ці пратаколамі доступу.

## Сынтаксіс
Сынтаксіс URI схемы urn: прадстаўлены ў пашыранай форме Бэкуса-Наура як:


```abnf
namestring    = assigned-name
                      [ rq-components ]
                      [ "#" f-component ]
      assigned-name = "urn" ":" NID ":" NSS
      NID           = (alphanum) 0*30(ldh) (alphanum)
      ldh           = alphanum / "-"
      NSS           = pchar *(pchar / "/")
      rq-components = [ "?+" r-component ]
                      [ "?=" q-component ]
      r-component   = pchar *( pchar / "/" / "?" )
      q-component   = pchar *( pchar / "/" / "?" )
      f-component   = fragment
```
ці, у выглядзе сынтаксічнай дыяграмы, як:

* Вядучая схема () рэгістранезалежная.
*  — ідэнтыфікатар прасторы назваў; можа ўключаць літары, лічбы і `-`.
* Пасьля NID наступуе прастораспэцыфічны радок , інтэрпрэтацыя якога залежыць ад пэўнай прасторы назваў. NSS можа зьмяшчаць літары ў ASCII і лічбы, розныя пунктуацыйныя і спэцыяльныя сымбалі. Недазволеныя ASCII і Юнікод-сымбалі можна дадаваць адсоткавым кадаваньнем.

У 2017 року сынтаксіс URN быў абноўлены:

* Сымбаль касяку (`/`) стаў дапушчальны ў NSS дзеля прадстаўленьня назваў зь не-URN сыстэмаў ідэнтыфікатараў, якія маюць у сабе касякі.
* Дзеля перадачы парамэтраў у найменаваныя рэсурсы быў дададзены q-кампанэнт.
* Дзеля перадачы парамэтраў у раскадавальнікі быў дададзены r-кампанэнт. Аднак абноўленая спэцыфікацыя пазначае, што r-кампанэнт нельга ўжываць без апісаньня ягонай сэмантыкі ў далейшай стандартызацыі.

## Прасторы назваў
Каб забясьпечыць глябальную ўнікальнасьць прастораў назваў URN, іхнія ідэнтыфікатары (NID) неабходна рэгістраваць у IANA. Зарэгістраваныя прасторы назваў могуць быць «фармальнымі» або «нефармальнымі». Выключэньне для патрабаваньня рэгістрацыі раней было зроблена для «экспэрымэнтальных прастораў», але з тае пары скасаванае паводле  8141.

### Фармальныя
Зарэгістравана каля шасьцідзесяці фармальных прастораў назваў URN. На іх накладзеныя строгія абмежаваньні:
* Ня быць ужо зарэгістраванай NID
* Не пачынацца з 
* Складацца больш як з двух літараў
* Не пачынацца з , дзе XY — любое спалучэньне двух літараў ASCII
* Не пачынацца з  (глядзіце «Экспэрымэнтальныя прасторы назваў»)

### Нефармальныя
Нефармальныя прасторы назваў рэгіструюцца ў IANA і атрымліваюць у якасьці ідэнтыфікатара лічбавую пасьлядоўнасьць ў фармаце
: 

Нефармальныя прасторы URN цалкам працаздольныя і могуць быць зарэгістраванымі ў глябальных сэрвісах рэгістрацыі.

### Экспэрымэнтальныя
Раней для «экспэрымэнтальных прастораў назваў» было зробленае выключэньне датычна неабходнасьці рэгістрацыі. Аднак пасьля састарэньня натацыі «X-» для назваў новых ідэнтыфікатараў  8141 пазбавіўся ад экспэрымэнтальных прастораў назваў URN, апісаўшы пры магчымасьці выкарыстаньне прасторы назваў `urn:example`.

## Прыклады

## Крыніцы

### Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны рэестар URN-прастораў IANA
* Апісаньне ў RFC 2169 прыкладу разьвязальніка URN на баку сэрвэра

Катэгорыя:Схемы URI
Катэгорыя:Клясыфікатары