Віцебская правінцыя

**Віцебская правінцыя** — правінцыя Пскоўскай губэрні Расейскае імпэрыі. Створаная на анэксаванай тэрыторыі Віцебскага павету Віцебскага ваяводзтва   году пры першым падзелу Рэчы Паспалітай. Скасаваная .

## Гісторыя
 году да падпісаньне дакумэнтаў дагавору пра падзел Расеяй, Аўстрыяй і Прусіяй  з умовамі падзелу Рэчы Паспалітае Кацярына ІІ загадала стварыць Магілёўскую губэрню з Магілёўскай, Аршанскай, Віцебскай, Рагачоўскай правінцый (губэрнскі горад Магілёў) і Пскоўскую губэрню з Пскоўскай, Вялікалуцкай, Дзьвінскай, Полацкай правінцый (губэрнскі горад Апочка) й прызначыла генэрала графа Захара Чарнышова Беларускім генэрал-губэрнатарам,  а генэрал-маёра Міхаіла Кахоўскага Магілёўскім губэрнатарам і генэрал-маёра Міхаіла Крэчэтнікава Пскоўскім губэрнатарам. Па прапанове графа Захара Чарнышова Віцебск, паўночная частка ваяводзтва й тэрыторыя па леваму берагу  Дзьвіны ад Астроўна да мяжы са Смаленскай губэрняй былі далучаны да Пскоўскай губэрні. У пачатку жніўня  войскі Расеі, Аўстрыі й Прусіі адначасова  ўвайшлі на тэрыторыю Рэчы Паспалітай згодна папярэднім дамоўленасьцям ад 19 лютага 1772 году,  году ў Пецярбургу была падпісана канвэнцыя паміж Расеяй, Прусіяй і Аўстрыяй пра частковы падзел Рэчы Паспалітай. Да Расейскай Імпэрыі адышло Інфлянцкае, большая частка Полацкага (па правым беразе Дзьвіны), амаль усе Віцебскае (па левым беразе Друці й Дняпра), Амсьціслаўскае ваяводзтвы, усходняя частка Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва з гарадамі Амсьціслаў, Віцебск, Ворша, Гомель, Магілёў, Полацак, Прапойск, Рагачоў, Чачэрск.

 году Кацярына ІІ падпісала закон («плакат») пра прызначэньне жыхарам тэрміну для прыняцьця прысягі, пра пастанову слупоў на новых межах, пра збор у скарб з усіх прыбыткаў і пра суды па тамтэйшых правах і звычаях. Празь месяц Чарнышоў паведамляў пра ўчыненьне ў Беларускіх губэрнях вопісу аб пагалоўным збору падаткаў, аб пераводзе мытні на новую мяжу й пра збор з тавараў пошлін, пра карчмы й гандаль віном і сольлю, пра здачу на арэнду вёсак.

Віцебская правінцыя ўтворана . Правінцыя ўзначальвалася прызначаным Сэнатам па прапанове губэрнатара ваяводам, пры якім дзейнічала правінцыяльная канцылярыя. У штат канцылярыі ўваходзілі 1 асэсар, 2 сакратары, 1 пратакаліст, 1 рэгістратар, 2 канцылярысты, 1 падканцылярыст, 4 капіісты, 1 пераплётчык, 1 кат. Пры правінцыйнай канцылярыі была вайсковая каманда ў складзе 57 чалавек пад камандаваньнем афіцэрам у чыне паручніка. Правінцыйная канцылярыя мела адміністрацыйныя й паліцэйскія абавязкі: кантроль за выкананьнем казённых інтарэсаў і судовы разбор грамадзянскіх пазоваў, набор рэкрутаў, злоў зладзеяў і разбойнікаў, утрыманьне шляхоў зносінаў, выкананьне правілаў гандлю, санітарны стан гарадоў і мястэчак, проціпажарная бясьпека, ахова здароўя, забароненыя гульні, карчмарства, збор падаткаў (падушных, за вінны продаж, продаж солі, арэндавых грошай) і адпраўка іх у камэральную экспэдыцыю губэрнскай канцылярыі, улік зьвестак пра пасеве і ўраджаі хлеба, цэн на харч і фураж, справы пра ўцёках і пакрывальніцтве прыгонных сялянаў і рэкрутаў, забойстве, гвалце, крадзяжах, цяжбах і спрэчках паміж сялянамі, якія перавышалі 25 руб. пазову, апэляцыі на выракі павятовых камісарскіх судоў.  ў штат была ўведзена пасада пракурора.

  Віцебскую правінцыю ўлучылі ў Пскоўскую япархію, касьцёлы й кляштары падпарадкавалі Каталіцкай кансысторыі на чале з Біскупам,  а ўніяцкія цэрквы й кляштары Ўніяцкай кансысторыі на чале з Арцыбіскупам. Папскія булы й наказы забаранялася апавяшчаць без дазволу імпэратара.
Адначасова вызвалілі на паўгоду жыхароў ад платы падаткаў. Але ўжо ў красавіку заснавана камісія аб вывучэньні стану зямлі й маёмасьці, дзеля вывучэньня магчымых выплат падаткаў, і прызначаны памеры падаткаў.

 былі заснаваны губэрнскія й правінцыяльныя Земскія суды.  пачалі рэгуляваць гандаль сольлю.

  правінцыю падзялілі на Віцебскі павет, Вяліскі павет і Гарадоцкі павет, якія кіраваліся Камісарыятамі.

 году паміж Расеяй і Рэччу Паспалітай быў падпісаны рускім амбасадарам і чальцамі соймавай камісіі трактат «пра аднаўленьне міру паміж абедзьвюма дзяржавамі й пра далучэньне да Расеі некаторых ад Рэчы Паспалітай зямель». Па гэтым трактаце, паміж Расеяй і Рэччу Паспалітай усталёўваліся мір, згода і сяброўства на падставах Варшаўскага трактата 1768 году. Дзеля поўнага спыненьня ўсіх памежных спрэчак паміж дзьвюма дзяржавамі. Рэч Паспалітая саступала Расеі вядомую прастору сваёй зямлі. Расея адмаўлялася ў будучыні ад усіх праў і дамаганьняў на якую ні будзь вобласьць Рэчы Паспалітай, абавязвалася надаць рыма-каталікам абодвух абрадаў у адышоўшых да яе абласьцях поўную волю ў веры й недатыкальнасьць маёмасьці, гарантавала Рэчы Паспалітай захаваньне ў моцы ўсіх тых канстытуцый вольнага рэспубліканскага й незалежнага кіраваньня. У асобным акце, прынятым  году, Расея гарантавала Рэчы Паспалітай захаваньне кардынальных правоў.  году гэты акт і дагавор пра падзел атрымалі фармальную санкцыю па пасяджэньні сойма ў Варшаве.

  дазволілі гандляваць прыгоннымі сялянамі ва ўсіх губэрнях, пры ўмове выплаты падаткаў.

 году Пскоўскую губэрню пераназвалі ў Полацкую губэрню ў складзе Віцебскай, Дзьвінскай й Полацкай  правінцыяў.

Правінцыя й пасада ваяводы  былі скасаваны, а правінцыйныя канцылярыі зачынены  ў 1777 годзе ў адпаведнасьці з Устанаўленьнямі для кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі.

## Адміністрацыйны падзел
На тэрыторыі Віцебскай правінцыі разьмяшчаліся: Віцебская эканомія й 17 старостваў, зь якіх найбуйнейшыя Вяліскае, Усьвяцкае й Езярышчанскае 3  1773 году падзялялася на паветы Віцебскі, Вяліскі й Гарадоцкі ў якія ўваходзілі 4 парафіі з 39 цэрквамі й манастырамі, 7 мястэчак, 166 сёл, 2910 вёсак.

Маёнткі буйных уладальнікаў канфіскаваныя пасьля анэксіі:
* Леонарда Пацея, Стражнік Вялікага княства Літоўскага, мястэчка Янавічы з 229 вёскамі — 7203 чалавекі.
* Князя Чартарыйскага вайтоўства Брус і Куровічы з 25 вёскамі —  1113 чалавек. 
* князя Ксавэрыя Агінскага, стражніка літоўскага, фальваркі Падбярэзьзе й Вяледзічы з 44 вёскамі — 1126 чалавек. 
 
## Ваяводы
* 1773 —  Вакансія.  
* 1775 — палкоўнік, Іван? Багданавіч Энгельгард.
* 1777 — палкоўнік, Мікалай Багданавіч Энгельгард.
 
## Заўвагі

 
## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Анішчанка, Я. К. Віцебская правінцыя. //  — С.222, 223.
* Анішчанка, Я. К. Віцебская правінцыя. //  — С. 326. 
* 
* 
* Філятава А. М. Першы падзел Рэчы Паспалітай. //  — С. 483. 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі — НГАБ: фонд 2460, 5 адзінак захоўваньня. 1773—1776 гг. Витебская провинциальная канцелярия, город Витебск Витебского уезда Витебской губернии. 
 

Катэгорыя:Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі
Правінцыі