Яўстах Чарноўскі

**Яўстах Чарноўскі**, (, ;  1839 —  ?) — удзельнік паўстаньня 1863-1864 гг. на тэрыторыі Ашмянскага павету, асьветнік, адзін зь ініцыятараў навучаньня на беларускай мове й стварэньня першага беларускага лемантару ў 1862 годзе, старэйшы брат Юльяна Чарноўскага.

## Жыцьцяпіс
### Адукацыя
Пачатковую адукацыю Яўстах Чарноўскі атрымаў у Віленскай гімназіі. З кастрычніка 1858 году па лістапад 1861 году быў студэнтам Пецярбурскага ўнівэрсытэту, дзе займаўся агітацыяй і гуртаваньнем студэнтаў (студэнцкі гурток «Агула»). Ва ўнівэрсытэце атрымаў наступную характарыстыку:

У лістападзе 1861 году з уласнай волі скончыў навучаньне й вярнуўся ў Ашмянскі павет, дзе арандаваў казённую фэрму Альхоўка на 99 гадоў у Ашмянскім павеце, яго маці валодала маёнткам Спрогуны  каля Палянаў.

### Пянтковічы
У 1861 г. быў арганізатарам моладзевага асьветніцкага гуртку «Пянтковічы» ў Вільне й ў Ашмянах. Супольна з Францішкам Багушэвічам і іншымі сябрамі гуртку Пянтковічы ў Ашмянах арганізаваў «Бібліятэку ашмянскай моладзі», напісаў статут Бібліятэкі ашмянскай моладзі. Незвычайная назва «Пянтковічы» была ўзята са студэнцкай традацыі ладзіць сустрэчы менавіта ў пятніцу (). У 1861 годзе Яўстах Чарноўскіх на тэрыторыі Віленскага, Троцкага, Сьвянцянскага, Ашмянскага паветаў разгарнуў актыўную маніфэстацыйную дзейнасьць. «Пянтковічы» сталі адной з буйнейшых і найактыўнейшай арганізацый у Віленскай губэрні. У Ашмянскім павеце актыўны ўдзел у арганізацыі маніфэстацыяў прыняў Зыгмунт Мінейка. У Гальшанах каталіцкая парафія, дзе ксёндзам быў Ігнат Жаба, стала адным з цэнтраў маніфэстацыйнай дзейнасьці «Пянтковічаў». У 1862 годзе адбылася рэарганізацыя «Пянтковічы» ў «Таварыства Пянтковічаў» (), кіраўніком якога стаў Яўстах Чарноўскі. Таварыства перайшло да культурна-адукацыйна дзейнасьці для дзяцей сялян, рамесьнікаў, працоўных. На тэрыторыі Сьвянцянскага й Ашмянскага паветаў для беларускіх дзяцей навучаньне праводзілася на беларускай мове лацінкаю. На патрэбу курсаў «Таварыства Пянтковічаў» у 1862 годзе Аляксандар Аскерка выдае першы лемантар на беларускай мове. 

Расейскія ўлады даведаліся аб гуртку «Пянтковічы» ў лістападзе 1861 годзе, у хадатайніцтве III адьдзелу да генэрал-губэрнатара Уладзімера Назімава паведамлялася, што гурток стварыў Яўстах Чарноўскі, які *"знаны сярод студэнтаў за сваёй антыўрадавай накіраванасьці"*. Дзейнасьць гуртка палягала на збору кніжак, у тым ліку й забароненых, арганізацыі бібліятэкаў і чытальняў. Адьдзелы арганізацыі «Пянтковічы» зьявіліся таксама ў Гальшанах, Лідзе, Кобрыні, Троках, Сьвянцянах. Гурт «Пянтковічы» зладзіў выпуск рукапіснай газэты «Еднасьць» (), вядомыя толькі два выпускі дадзенай газэты з 1862 году. У гэтых выпусках падкрэсьліваліся дзьве галоўныя мэты паўстаньня: аднаўленьне незалежнасьці й ўраўнаньне ў правах усіх людзей. Галоўнай мэтай дзейнасьці газэты, аб чым зрэшты падказвала сама назва выданьне, было паразуменьне й яднаньне шляхты й сялянаў вакол супольнай ідэі вольнасьці. У выпуску за 22 красавіка 1862 году прагучала наступная думка:

### Паўстаньне
У лютым 1863 году быў арыштаваны ў Вільні з падазронам ва ўдзеле ў паўстаньні, але неўзабаве за ненаяўнасьцю доказаў быў адпушчаны. Арыштовываўся паўтрона й зноў быў адпушчаны за ненаяўнасьцю доказаў. Потым быў зноў арыштаваны, яго маёмасьць падлягала сэквэстру.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі