open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рэпішча (Лагойскі раён)

**Рэ́пішча** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Акцябарскага сельсавету.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Зарэчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Акцябарскі сельсавет (Лагойскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Франка (горад)

**Фра́нка** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2021 год насельніцтва гораду складала каля 358 тысяч чалавек. Знаходзіцца за 401 км ад сталіцы штату гораду Сан-Паўлу. Места лічыцца найбуйнейшым цэнтрам вытворчасьці абутку ня толькі Бразыліі, але і Лацінскай Амэрыкі.

## Гісторыя
Гісторыя Франка пачынаецца з бандэйранта Барталамэў Буэну да Сылвы ў XVII стагодзьдзі. У 1805 годзе была створаная Францкая парафія, але места на той час было часткай гораду Мажы-Мірым. У 1819 годзе места наведаў францускі батанік Агустэн Сэнт-Ілер. У 1824 годзе места было вылучанае ў асобную адміністрацыйную адзінку, а пасьля атрымала назву Віла-Франка-ду-Імпэрадор у гонар першага імпэратара Бразыліі Пэдру I. Статус гораду паселішча атрымала 24 красавіка 1856 году. Каля 1890 году ў месьце зьявілася чыгунка. Горад быў злучаны з Рыбэйран-Прэту і Ўбэрабай. Праз пашырэньне вытворчасьці кавы паміж XIX і XX стагодзьдзямі ў горад павялічылася міграцыя італьянцаў. У канцы 1920-х гадоў у Франка зьявілася першая фабрыка абутку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
На Заходнім фронце нічога новага (фільм)

Фільмы паводле раману "На Заходнім фронце нічога новага":

* На Заходнім фронце нічога новага (фільм, 1930)
* На Заходнім фронце нічога новага (фільм, 1979)
* На Заходнім фронце нічога новага (фільм, 2022)
Мажы-Мірым

**Мажы́-Міры́м** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 94 тысяч чалавек. Знаходзіцца за 65 км ад найбуйнейшага гораду рэгіёну Кампінасу і за 129 км ад Сан-Паўлу. Назва паходзіць з мовы тупі і перакладаецца як «рака малых зьмеяў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Франка

**Франка** () — гішпанскае і бразыльскае прозьвішча, таксама тапонім.

## Прозьвішча
* Джэймз Франка — амэрыканскі актор і рэжысэр
* Фэдэрыка Франка — 53-і прэзыдэнт Парагваю
* Франсіска Франка — гішпанскі вайсковец і палітычны дзяяч

## Тапонім
* Франка — горад у Бразыліі
На Заходнім фронце нічога новага (фільм, 2022)

**На Заходнім фронце нічога новага** (, ) — нямецкі мастацкі фільм. Экранізацыя вядомага рамана Рэмарка.

Прэм’ера фільму адбылася 12 верасьня 2022 годау на штогадовым Кінафэстывалі ў Таронта. Прэм’ера ў кінатэатрах у Нямеччыне адбылася 29 верасьня, а сусьветная прем’ера на плятформе Netflix адбудзецца 28 кастрычніка 2022 году.

## Сюжэт

## Акторы
* Фэлікс Камэрэр — *Паўль Боймер*
* Альбрэхт Шух — * Станіслаў Катчынскі*
* Даніель Бруль — *Матыяс Эрцбэргэр*
* Аран Хільмэр — *Альбэрт Кроп*
* Эдын Хасановіч — *Цьядэн*
* Дэвід Штрысаў — генэрал Фрыдрых
* Сэбастыян Хюльк — маёр фон Брыксдорф

## Прэм’ера
Сусьветная прэм’ера фільму адбудзецца на плятформе Netflix 28 кастрычніка 2022 году. Напярэдадні фільм паказалі на Кінафэстывалі ў Таронта, а таксама ў кінатэатрах Нямеччыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм на сайце Netflix

Катэгорыя:Нямецкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Першую сусьветную вайну
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2022 году
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Эрыха Марыя Рэмарка
Катэгорыя:Арыгінальныя фільмы Netflix
Аляксей Кабычкін

**Аляксе́й Кабычкін**( 1891, Слуцак —  25 сакавіка 1958, Кан, Францыя) — беларускі палітычны, грамадзкі й вайсковы дзеяч. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Слуцкую мужчынскую клясычную гімназію й юрыдычны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэту. Да беларускага руху далучыўся падчас першае расейскае рэвалюцыі 1905-1907 гг., удзельнічаў у беларускім маладзёвым гуртку ў гімназіі, дзе вучыўся. Да паўстаньня Кабычкін служыў у белай арміі Дзянікіна, зьведаў эвакуацыю арміі з Адэсы, праз Югаславію прабіраўся ў Слуцак. Уваходзіў у склад вайсковага трыбуналу Слуцкага антыбальшавіцкага збройнага чыну 1920 году.

З 1921 году ў Вільні, Баранавічах і Лідзе, зьяўляўся рэдактарам беларускіх газэтаў («Наша думка» і «Беларуская хата». Супрацоўнічаў з удзельнікам Слуцкага збройнага чыну Арсенам Паўлюкевічам адным з лідараў Часовай беларускай рады.  15 лютага 1925 году абраны сакратаром управы Часовай беларускай рады. Пасьля таго як ў жніўні 1926 году перастала выдавацца «Беларускае слова», 7 кастрычніка 1926 года выйшаў першы нумар «Беларуская хаты» пад рэдакцыяй Аляксея Кабычкіна.

Арыштаваны ў Баранавічах польскай паліцыяй у 1928 годзе па справе Яўстафія Сяляха па падазрэньні ў  супрацы з савецкай выведкай, аднак яго вызвалілі з-за адсутнасьці прамых доказаў супрацоўніцтва. Ён змог пераканаць сьледзтва ў тым, што яму не была вядома аб дзейнасьці яго брата Міхаіла й Яўстафія на карысьць АДПУ.

Падчас Другое сусьветнай вайны Аляксей Кабычкін працаваў у Лідзкім гарадзкім судзе. З канца лета 1944 году ў заходняй частцы Нямеччыны. У лета 1945 г. трапіў у лягер для рэпатрыянтаў у месьце Куфштайн () у Аўстрыі, цудам выратаваўся ад дэпартацыі. Апошнія гады дажываў у Францыі, у 1956 годзе пераехаў у места Кан, дзе й памёр у шпіталі ад раку ў гадавіну абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі — 25 сакавіка 1958 г.

## Крыніцы

## Кнігапіс
* 
* 
* 	

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстаньня
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Чалавек-павук

**Чалавек-павук** ( — трансьліт. спайдэрмэн) — пэрсанаж выдуманага супэргероя з коміксаў амэрыканскага выдавецтва «Дзіва-коміксы», а таксама шэрагу фільмаў і відэагульняў.

Быў створаны мастаком Стывэнам Дзіткам і пісьменьнікам Стэнам Лі. У жніўні 1962 году ўпершыню зьявіўся ў коміксе «Дзівосная фантазія» (№15). Стваральнікі надалі яму звышсілу і спрыт, здольнасьць чапляцца да большасьці паверхняў, выпускаць павуціньне з прыдалоньня і хутка рэагаваць на пагрозу, дзякуючы «павучаму пачуцьцю», што дазваляла яму змагацца з праціўнікамі.

## Апісаньне
Пітэр Паркер прадстаўлены кемлівым і здольным падлеткам, які жыве ў Новым Ёрку (ЗША). Ён увесь час спазняецца і яму не шанцуе, але ён разьбіраецца ў хіміі і фізыцы. Аднагодкі яго не паважаюць і крыўдзяць. Пітэр жыў зь цёткай і дзядзькам. Аднойчы Паркера ўкусіў радыёактыўны павук, і ў яго зьявіліся павучыныя здольнасьці, сярод якіх уменьне поўзаць па сьценах, выпускаць павуціньне, адчуваць пагрозу (павучынае чуцьцё), бачыць у цемры і без акуляраў (да гэтага ён быў блізарукім), вялікая сіла і гнуткасьць, цягавітасьць і спрыт. Таксама сталі хутка загойвацца раны. Аднойчы пасьля заканчэньня дужаньня, дзе ён выступаў, ён не спыніў злачынцу, які затым забіў яго дзядзьку. Пасьля гэтага Паркер вырашыў змагацца са злачыннасьцю. Яму даводзіцца зарабляць , таму ён вырашае фатаграфаваць сябе, як чалавека-павука, і адносіць фатаграфіі да газэты «The Daily Bugle», дзе галоўным рэдактарам быў Джона Джэймсан.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзеці-супэргероі
Катэгорыя:Коміксы ЗША
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў
Катэгорыя:Выдуманыя мутанты
Катэгорыя:Выдуманыя сіроты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1962 годзе
Копішча (лесапарк)

**Лесапа́рк Ко́пішча** — лесапарк, каля Менску ў вёсцы Копішча.

Катэгорыя:Лесапарк
Катэгорыя:Копішча (Менскі раён)
Бамбаваньне Дрэздэну

**Бамбава́ньне Дрэ́здэну** — супольнае брытанска-амэрыканскае бамбаваньне сталіцы нямецкай зямлі Саксоніі ў часе II сусьветнай вайны. За 13—15 лютага 1945 року на места былі скінутыя 1945 больш за 3900 тонаў выбухоўкі і запалаў. Ад бомбаў і пажараў была зьнішчаная плошча амаль 650 га, загінулі ад 22 700 да 25 000 чалавек. У сакавіку-красавіку авіяцыя ЗША зьдзейсьніла яшчэ тры налёты на прамысловыя аб’екты.

Катэгорыя:1945 год у Нямеччыне
Катэгорыя:Гісторыя Дрэздэну
Катэгорыя:Паветраныя бамбаваньні і бітвы
Катэгорыя:Паветраныя апэрацыі і бітвы Другой сусьветнай вайны
Парагвайская вайна

**Парагвайская вайна**, таксама вядомая як **вайна Траістага зьвязу** — паўднёваамэрыканская вайна, якая доўжылася з 1864 па 1870 гады. У ёй Парагвай змагаўся супраць альянсу Аргентыны, Бразыльскай імпэрыі і Ўругваю. Гэта была самая сьмяротная і крывавая міждзяржаўная вайна ў гісторыі Лацінскай Амэрыкі. Парагвай атрымаў вялікія страты, то бок ягоная эканоміка был зьнішчаная, а колькасьць насельніцтва значна скарацілася. Прыблізныя лічбы ахвяраў дасюль аспрэчваюцца гісторыкамі. Паводле вынікаў вайны Парагвай быў вымушаны саступіць свае тэрыторыі Аргентыне і Бразыліі. Вайна пачалася ў канцы 1864 году ў выніку канфлікту паміж Парагваем і Бразыліяй, выкліканым Уругвайскай вайной. Аргентына і Ўругвай прыядналіся ў вайну супраць Парагваю ў 1865 годзе, пасьля чаго вайна стала вядомай як вайна Траістага зьвязу.

Пасьля таго, як парагвайскае войска было пераможанае, набыў моц партызанскі супраціў. Гэтая стратэгія прывяла да далейшага зьнішчэньня Парагваю і ягонага насельніцтва. Большая частка грамадзянскага насельніцтва страціла жыцьцё праз бітвы, голад і хваробы. Партызанская вайна доўжылася 14 месяцаў, пакуль прэзыдэнт Франсіска Саляна Лёпес не загінуў у бітве пры Сэра-Кара 1 сакавіка 1870 году ў змаганьні з бразыльцамі. Аргентынскія і бразыльскія войскі акупавалі краіну і трымалі акупацыйныя сілы ажно да 1876 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Парагвайская вайна. Country Studies.

Катэгорыя:Парагвайская вайна
Глэмбокі Бруд

**Глэмбокі Бруд** (па-польску: *Głęboki Bród*) — вёска ў Падляскім ваяводзтве Сейненскага павету, у гміне Гібы. Знаходзіцца на рацэ Чорная Ганча, пры дарозе № 16.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Сейненскага павету
Таўбатэ

**Таўбатэ́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 318 тысяч чалавек. Горад ёсьць прамысловым цэнтрам, прадстаўніцтвы ў ім маюць такія кампаніі, як то Фольксваген, Alstom, Ford, LG, Эмбраер ды іншых.

## Гісторыя
Рэгіён традыцыйна ёсьць месцам пражываньня племені тупінамба па беразе ракі Параіба-ду-Сул. Першая вёска была створаная тут у 1640 годзе чалавекам на імя Жак Фэліш. Гэта было першае паселішча ў рэгіёне даліны Параібы. У 1842 годзе паселішча атрымала статус гораду. У 1891 годзе пачалася індустрыялізацыя гораду, то бок была пабудаваная тэкстыльная фабрыка. У 1908 годзе места стала цэнтрам дыяцэзіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Бірыгуі

**Бірыгуі́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 125 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны 7 сьнежня 1911 году спадаром Нікалаў да Сылвам Нуньесам, партугальскім прадпрымальнікам з гістарычнага рэгіёну Траз-уж-Монтыш. Заснавальнік паселішча падтрымліваў статункі з будаўнікамі чыгункі, якая мела злучыць Мату-Гросу з Сан-Паўлу. Назва места ўзьнікла з тупі-гуаранскай мовы, што перакладаецца як «муха, якая заўсёды павяртаецца», адсылаючы да камароў, якія турбаваў будаўнікоў. Да таго ж у рэгіёне жылі ваяўнічыя плямёны кайнганг.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Качыя

**Качы́я** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 254 тысяч чалавек. Горад ёсьць часткай аглямэрацыі Вялікага Сан-Паўлу.

## Гісторыя
Качыя была заснаваная ў 1580 годзе і першапачаткова мела статус вёскі, зьвязанай з бандэйрантамі. У 1626 годзе места наведаў Антонію Рапозу Таварыш і ягоныя паплечнікі. Тут жа зьявіўся шэраг маёнткаў. У наш час гэтыя будынкі ахоўваюцца як культурная спадчына. Горадам паселішча было абвешчанае 2 красавіка 1856 году. Паводле перапісу насельніцтва 1980 году ў горадзе было больш за 62 тысяч жыхароў. З тых часоў колькасьць насельніцтва значна павысілася.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Антонію Рапозу Таварыш

**Антонію Рапозу Тава́рыш** (; 1598—1658) — партугальскі бандэйрант, які дасьледваў мацерыковую ўсходнюю частку Паўднёвай Амэрыкі на карысьць Партугаліі. Фактычна Таварыш пашыраў граніцы каралеўства па-за межы, вызначаныя паводле Тардэсыльскага дагавору. Таксама ён ачоліў самую вялікую экспэдыцыю ў Амэрыцы, згодна зь якой дасьледнік даўшоў да Андаў. Таварыш выправіўся з Сан-Паўлу ў бок рэк басэйну Рыё-дэ-ля-Пляты, пераважна праз раку Парагвай, да Андзкіх схілаў, а адтуль да Бэлену ў вусьці Амазонкі. Паводле гістарыні Аніты Навінскі дасьледнік меў габрэйскае паходжаньне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Антонію Рапозу Таварыш. Encyclopædia Britannica.

Катэгорыя:Партугальскія дасьледнікі
Рэгіна Харошка

**Рэгіна Пракопаўна Харошка** ( 7 траўня 1938, Асінторф, Дубровенскі раён, Віцебская вобласьць) — беларуская вучоная фізычных і хімічных навук. 

## Жыцьцяпіс
Скончыла Хімічны факультэт БДУ ў 1960 годзе. З 1960 году працавала ў Інстытуце арганічнай і неарганічнай хіміі, у 1981—1991 гадах — у Інстытуце фізыка-арганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Званьне кандыдат хімічных навук прысвоена ў 1976 годзе.

## Творчасьць
Навуковыя працы па фізыцы-хіміі палімэраў і штучных іянітных глебах на аснове іённа-абменных матэрыялаў.

## Узнагароды, прэмии
Дзяржаўная прэмія БССР прысуджана ў 1980 годзе. 

## Крыніцы

## Літаратура
* Харошка, Рэгіна Пракопаўна.  //  — С. 551.

## Вонкавы спасылкі
* Харошка, Рэгіна Пракопаўна. Прыдзьвінскі край. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі хімічнага факультэту БДУ
Катэгорыя:Беларускія хімікі
Катэгорыя:Беларускія вынаходнікі
Катэгорыя:Ляўрэаты беларускіх прэміяў
Пэдру II (імпэратар Бразыліі)

**Пэ́дру II** (; 2 сьнежня 1825 — 5 сьнежня 1891) — другі і апошні манарх Бразыльскай імпэрыі, які панаваў больш за 58 гадоў. Паходзіў з Браганскае дынастыі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Рыю-дэ-Жанэйру і быў сёмым дзіцём імпэратара Пэдру I і імпэратаркі Марыі Леапальдыны. Поўнае імя пры нараджэньні было Пэдру дзі Алкантара Жуан Карлуш Леаполду Салвадор Бібіяну Франсішку Шавіер дзі Паўлу Леакадыю Мігел Габрыел Рафаэл Ганзага дзі Браганса і Аўстрыя ().

Рэзкае зраканьне ягонага бацькі ад бразыльскага трону на карысьць хлопца і вяртаньне ў Эўропу ў 1831 годзе вымусіла пяцігадовага Пэдру мець змрочнае і самотнае дзяцінства і юнацтва, з абавязаньнем навучаньня дзеля падрыхтоўкі да дзяржаўнага кіраваньня. Ягоны досьвед судовых інтрыгаў і палітычных спрэчак у гэты пэрыяд моцна паўплываў на ягоны пазьнейшы характар. Ён выгадаваўся у чалавека з моцным пачуцьцём абавязку і адданасьці сваёй краіне і народу. Быў чалавекам рахманым.

Пэдру II атрымаў у спадчыну імпэрыю на мяжы дэзынтэграцыі, але ён ператварыў Бразылію ў новую моц на міжнароднай арэне. Новая паўсталая нацыя адрозьнівалася ад суседзяў ня толькі мовай, але і палітычнай стабільнасьцю. Манарх зацята ахоўваў свабоду слова, павагу да грамадзянскіх правоў, эканамічны рост і песьціў парляменцкую манархію. Працяглае кіраваньне Пэдру II, аднак, суправаджалася шэрагам бязьлітасных і вельмі цяжкіх войнаў. Асабліва цяжкай для краіны была Парагвайская вайна, распачатая ў 1865 годзе. У той жа час і сам імпэратар, і ягоныя падданыя востра адчулі адсталасьць і слабасьць Бразыліі. Бразыльскай арміі бракавала грошай, зброі, амуніцыі, амаль усё свабоднае насельніцтва было заклікана ў войска. Для ўсіх перадавых людзей стала відавочна, што рабства цалкам зжыло сябе. Пэдру II непахісна падтрымліваў адмену рабства, не зважаючы на супраціў магутных палітычных сілаў. Імпэратар, які сам па сабе, займеў рэпутацыю актыўнага заступніка навучаньня, культуры і навук, атрымаў павагу і захапленьне такімі людзьмі, як то Чарлз Дарвін, Віктор Юго і Фрыдрых Ніцшэ, а таксама быў сябрам Рыхарда Вагнэра, Люі Пастэра і Гэнры Лангфэлава.

У 1888 годзе ў адсутнасьць імпэратара, які знаходзіўся на лекаваньні ў Эўропе, ягоная дачка-рэгентка падпісала закон аб адмене рабства. Насамрэч, яго адмена стала вынікам ціску Вялікабрытаніі на бразыльскія ўлады з мэтай пакласьці нарэшце канец ганебнаму гандлю. Але гэта ўжо не выратавала манархію. Пэдру быў зрынуты ў выніку дзяржаўнага перавароту, але падтрымкі такое дзеяньне па-за клікаў замоўшчыкаў не было. Пасьля былы манарх быў вымушаны зьбегчы ў Эўропы, дзе і сканаў 5 сьнежня 1891 году ў Парыжы ў бядноце. Пазьней, у 1939 годзе, ягоныя парэшткі з пашанай былі вернутыя на радзіму. Гісторыкі разглядаюць пэрыяд панаваньня імпэратара ў надзвычай пазытыўным ключы, а некаторыя лічаць яго найвялікшым бразыльцам усіх часоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дынастыя Браганса
Катэгорыя:Імпэратары Бразыліі
Сукневічы (Менская вобласьць)

**Су́кневічы** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Акцябарскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 86 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Акцябарскі сельсавет (Лагойскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Мошчанка

**Мо́шчанка** (таксама *Мо́шчына, н.*) — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Астрошыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Астрошыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Валянціна Абразова

**Валянціна Уладзімераўна Абразова** ( 29 сакавіка 1957, Асінторф, Дубровенскі раён, Віцебская вобласьць) — беларуская спартсмэнка-біятляністка, трэнэрка па біятлёне. Чэмпіёнка ў 1989 годзе й неаднаразовая прызэрка чэмпіянату СССР. Майстарка спорту СССР міжнароднай клясы.

## Біяграфія
У 1980 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт фізычнай культуры (БДУФК), катэдру лыжнага і стралковага спорту.

На першым у гісторыі чэмпіянаце СССР сярод жанчын у сакавіку 1979 году ў горадзе Губаха Пермскай вобласьці заваявала 2 бронзавыя мэдалі — у спрынце на дыстанцыі 5 км і ў эстафэце 3х5 км у складзе зборнай Беларускай ССР. У 1989 годзе стала пераможцай каманднай гонкі, упершыню праведзенай у рамках чэмпіянату СССР, разам з ёй пераможцамі сталі Галіна і Алена Баймаковы і Венера Чарнышова. 

Пасьля заканчэньня спартыўнай кар'еры перайшла на трэнэрскую працу. Працуе трэнэрам-выкладчыкам па біятлёне  Нефцеюганска ў Расеі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кундзікаў, А. Спартыўная слава і гонар Дубровеншчыны. //   — С. 516—517.

## Вонкавы спасылкі
* Абразова Валянціна Уладзіміраўна. Прыдзьвінскі край. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту фізычнай культуры
Катэгорыя:Беларускія біятляністкі
Кандратавічы (Лагойскі раён)

**Кандра́тавічы** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі Вясьнянкі. Уваходзяць у склад Астрошыцкага сельсавету Лагойскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Імя Кандрат лічыцца літоўска-рускай формай германскага імя Конрад. Апроч таго, бытавалі старажытныя германскія імёны Кундрат або Контрат (Kundrat, Conttrat) і Кундрада або Кондрада (Cundrada, Condrada), асноўнымі формамі якіх разглядаюць Гундарат (Gundarat) і Гундэрада (Gunderada).

## Гісторыя
Да 24 траўня 1960 году вёска знаходзілася ў складзе Астрошыцкага сельсавету, да 28 ліпеня 1966 году — у складзе Лагазінскага сельсавета.

## Насельніцтва
* 1909 год — 108 чалавек
* 2009 год — 78 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Астрошыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Draugas

**Draugas** () — адзіная летувіская штодзённая газэта, якая выходзіць за мяжой. Да 2011 года газэта выходзіла пяць дзён на тыдзень, акрамя нядзелі і панядзелка. У цяперашні час яна выходзіць тры дні на тыдзень, аўторак, чацьвер і суботу. Яе чытаюць ня толькі ў ЗША, але і ў Канадзе, Паўднёвае Амэрыцы, Аўстраліі і Эўропе.

Draugas — найстарэйшая ў сусьвеце газэта на летувіскае мове, якая пастаянна ў друку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія газэты, якія выходзяць у ЗША
Катэгорыя:Газэты, якія выходзяць у Чыкага
Мятлічына

Назву **Мятлі́чына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць
** Мятлічына — вёска ў Астрошыцкім сельсавеце Лагойскага раёну.
** Мятлічына — вёска ў Бяларуцкім сельсавеце Лагойскага раёну.
Індаятуба

**Індаяту́ба** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 256 тысяч чалавек. Горад ёсьць часткай аглямэрацыі гораду Кампінас. Назва паходзіць з мовы тупі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Зыкава

Назву **Зы́кава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць
** Зыкава — вёска ў Лагойскім раёне
** Зыкава — вёска ў Мядзельскім раёне
Царква Раства Хрыстова (Астрошыцы)

**Царква Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у вёсцы Астрошыцы Лагойскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца на вул. Менская, 1.

## Гісторыя
Парафія храма зарэгістравана ў 2005 годзе. Быў пабудаваны прычтавы дом (14,6×6,5), у якім часова праводзіліся набажэнствы.

У 2006 годзе пачата будаўніцтва. 6 кастрычніка 2012 году эпіскап Барысаўскі Веніямін зрабіў закладку памятнай капсулы ў падмурак храму.

31 сьнежня 2016 году адбылася першая літургія. 21 студзеня 2017 году эпіскап Барысаўскі і Мар’інагорскі Веніямін правёў асьвячэньне храму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Царква Раства Хрыстова

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Лагойскага раёну
Катэгорыя:Храмы Барысаўскай япархіі
Катэгорыя:Астрошыцы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2017 годзе
Рышы Сунак

**Ры́шы Су́нак** (; , Саўтгэмптан, Гэмпшыр, Вялікабрытанія) — брытанскі палітык індыйскага паходжаньня. 79-й Прэм'ер-міністар Вялікабрытаніі з 25 кастрычніка 2022 году, кіраўнік Кансэрватыўная партыі з 24 кастрычніка 2022 году. Галоўны сакратар скарбніцы (2019—2020), канцлер скарбніцы (2020—2022).

Першы ў брытанскай гісторыі прем’ер-міністрат індыйскага паходжаньня. Самым маладым прэмʼер-міністрар у гісторыі Вялікабрытаніі.

## Жыцьцяпіс
Бацькі-індыйц Сумакаы, якія працавалі ў сфэры мэдыцыны і фармацэўтыкі, эмігравалі ў Вялікую Брытанію з Усходняй Афрыкі ў 1960-х гадах.. Сунак вучыўся ў прэстыжнай прыватнай школе, а затым — у Оксфардзе і Стэнфардзе, дзе сустрэў сваю будучую жонку Акшату Мурці, дачку індыйскага мільярдэра. Пасьля вучобы Сунак працаваў у інвэстыцыйным банку Goldman Sachs. Цяпер пара знаходзіцца на 222-м месцы ў рэйтынгу найбагацейшых брытанцаў і гадуе дзьвюх дачок.

### Выбары 2022 году
У лютым 2020 году Рышы Сунак заняў пасаду міністра фінансаў. Па ацэнках экспэртаў, на гэтай пасадзе ён даволі пасьпяхова правёў Вялікую Брытанію праз пандэмію COVID-19, сярод іншага забясьпечыўшы грашовую падтрымку ўладальнікам закрытых рэстаранаў і захаваньне працоўных месцаў. У ліпені 2022 года ён падаў у адстаўку празь нязгоду з эканамічнай палітыкай Джонсана. Крытыкі Сунака сьцвярджаюць, што ягоны сыход паслужыў адной з прычын краху ўраду Джонсана.

Для сваіх прыхільнікаў Сунак — увасабленьне цьвёрдай рукі на стырне эканомікі. Сунак назваў «казкай» эканамічныя рэформы Ліз Трас, якія яна прапанавала да свайго ўступленьня на пасаду прэмʼер-міністра ў верасьні 2022 году, і дакладна прадказаў эканамічны крызіс, якія пасьля выклікалі пляны гэтых рэформаў.

24 кастрычніка Сунак быў выбраны новым лідэрам брытанскай Кансэрватыўнай партыі пасьля таго, як ягоныя супэрнікі — былы прэмʼер-міністар Борыс Джонсан і лідэр Палаты грамад Пэні Мордант — выбылі з гонкі.

Кароль Вялікай Брытаніі Карл III 25 кастрычніка прызначыў Рышы Сунака прэмʼер-міністрам краіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Сьвятаслаў Карповіч

**Сьвятаслаў Яўгенавіч Карповіч** ( 1949, Глоўсевічы, Слонімскі раён, Гарадзенская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі мэханік-вынаходнік.

Аўтар навуковых працаў ў галіне: аналітычнай мэханікі прэзыцыйных мэханізмаў, робатаў і мэхатронных сыстэмаў; альгарытмізацыі матэматычных мадэляў выканаўчых мэханізмаў і сыстэмаў кіраваньня, пабудовы праграмных рухаў шматкаардынатных сыстэмаў аўтаматызаванага абсталяваньня. Доктар тэхнічных навук і прафэсар (1997). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (2000). З 1977 году працаваў у Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце інфарматыкі і радыёэлектронікі, дзе ў 1997 годзе стаў прафэсарам катэдры найвышэйшай матэматыкі. На 2022 год пад ягоным кіраўніцтва абаранілі 16 кандыдацкіх і 5 доктарскіх дысэртацыяў. Стварыў 20 вынаходзтваў і напісаў звыш 400 навуковых артыкулаў і 18 манаграфіяў, а таксама прынамсі 4 патэнты.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі
Катэгорыя:Беларускія мэханікі
Катэгорыя:Беларускія вынаходнікі
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Марское Вока

**Марское Вока** () — возера ў Малапольскім ваяводзтве Польшчы. Гэта найбуйнейшае і чацьвёртае па глыбіні возера ў Татрах. Яно разьмешчана ў Татранскім нацыянальным парку, у даліне Рыбінага струмяня хрыбта Высокія Татры ля падножжа Мянгушавецкіх вяршыняў.

## Апісаньне
Горы, што атачаюць возера, падымаюцца прыкладна на 1000 мэтраў над яго паверхняй; адна зь іх — Рысы (2499 м), найвышэйшая вяршыня польскіх Татраў. Побач зь Мянгушавецкімі вяршынямі (уключаючы Вялікі Мянгушавецкі Шчыт, 2438 м), далей і ледзь лявей, узвышаецца гара Мніх (2068 м). Вакол возера ў вялікай колькасці растуць эўрапэйскія кедравыя сосны.

У мінулым Марское Вока насіла назву «*Рыб'е возера*» з-за яго прыродных запасаў рыбы, што зьяўлялася рэдкасьцю для Татранскіх азёр і сажалак. У празрыстых водах можна лёгка заўважыць стронгу. Назва «*Марское Вока*» зьявілася ад старой легенды, згодна зь якой возера было злучана з морам праз падземны канал.

Хаціна польскага грамадзтва турызму і краязнаўства стаіць на марэне ў паўночнага берага возера. Яна разьмешчана на вышыні 1405 м над узроўнем мора і зьяўляецца адным з найстарэйшых у Татрах шале. Хаціна носіць імя імя Станіслава Сташыца, які дасьледаваў возера ў 1805 годзе. Гэты дом зьяўляецца адпраўной кропкай для паходаў да гары Рысы і да перавала Шпіглясава. Побач знаходзіцца «Старэ Схроніско» («Стары Прытулак»), першапачаткова карэтнік. Абодва будынкі зьяўляюцца помнікамі гісторыі.

Марское Вока зьяўляецца адным з самых папулярных славутасьцяў ў Татрах, часта яго наведваюць больш за 50 000 турыстаў у сэзон адпачынкаў. Шлях да возера займае каля 2 гадзін пешшу ад бліжэйшай дарогі, па якой можна праехаць на аўтатранспарту. Шматлікія турысты выбіраюць для падарожжа конныя падводы, паслугі рамізьнікаў прадастаўляюць мясцовыя жыхары гуралі. Зімой невялікі адрэзак шляху праходзіць па лавінаапаснай зоне, гэты ўчастак застаецца халодным нават летам. Купаньне ў возеры і кармленьне стронгі забаронена.
Рыбіны Струмень

**Рыбіны Струмень** (па-польску: *Rybi Potok*) - ручай у даліне Рыбінага Струмяня ў Высокіх Татрах.

## Апісаньне
Рыбіны Струмень выцякае з Морскага Вока на вышыні 1395 мэтраў над узроўнем мора. Яго вадазбор складаецца з дзьвюх частак: вадазбору Морскага Вока і Чорнага Става над ім, а таксама вадазбору ніжэй парога Марскога Вока. У стромкіх сьценах ледавіковых катлоў Морскага Вока і Чорнага Ставу ёсьць густая сетка вадацёкаў, пераважна перыядычных, па якіх вада цячэ на паверхню, акрамя таго, у каменным друзе і марэнах, якія атачаюць гэтыя вадаёмы, шмат друзу і марэны крыніцы. Жолаб ручая, які выцякае з Морскага Вока, урэзаны на 5-20 мэтраў у марэну, якая перакрывае адток вады з возера, і мае шырыню каля 2 мэтраў. У гэтым месцы ручай разьліваецца, утвараючы балоты і тры невялікія Рыбныя Стаўкі: Малое Морскае Вока, Жаб’е Вока і Малое Жаб'е Вока. Далей ручай цячэ праз лес, ніжэй за дарогу Освальда Бальцэра. Сілкуецца ня толькі водамі з Морскага Вока, але і па ўсёй даўжыні шматлікімі прырачнымі крыніцамі, пераважна марэннымі, і невялікімі раўчукамі, якія сьцякаюць з Апалоні. Аднак гэтыя вадацёкі не выводзяць ваду ў ручай Рыбіны Струмень, губляючы яе ў марэнах і прытоках даліны Рыбінага Струмяня.

У раёне Ванты нахіл ручая выразна павялічваецца і Рыбіны Струмень каскадам спускаецца да даліны ракі Бялкі. На вышыні каля 1025 мэтраў над узроўнем мора, злучаецца з ручаём Белая Вада, утвараючы раку Бялка. Даўжыня ручая 5 кілямэтраў, спад 6,36 %, плошча вадазбору 11,3 км². Сярэдні расход знаходзіцца на ўзроўні 650 л/с, аднак пасьля моцных ападкаў, або пасьля адліг дасягае 20 000 л/с.

Катэгорыя:Высокія Татры
Катэгорыя:Татранскі павет
Катэгорыя:Басэйн Віслы
Марк Ліцыніюс Крас

**Марк Ліцы́ніюс Крас** (, 115 да н. э. — 53 да н. э.) — старажытнарымскі палітычны і вайсковы дзяяч, удзельнік першага трыюмвірату, адзін з найзаможнейшых людзей свайго часу.

Крас паходзіў з рымскага саслоўя вершнікаў, якія ня мелі палітычных правоў патрыцыяў, аднак валодалі значнай маёмасьцю. У прыватнасьці, бацька Краса займаўся зборам падаткаў у Галіі і меў з гэтага значны прыбытак. Калі ў Рыме пачаліся грамадзянскія войны, Крас быў вымушаны схавацца ў Гішпаніі. Паводле сьведчаньня Плютарха, Крас у гэты час жыў у пячоры. Хутка Крас схіліўся да Люцыюса Карнэліюса Сулы, які выступіў супраць захапіўшых Рым марыянцаў. Дзякуючы сваім здольнасьцям, Крас хутка стаў адным з найбольш аўтарытэтных вайскаводаў Сулы. Аднак той больш падтрымліваў Пампэя, што не падабалася Красу, які імкнуўся ўсімі сродкамі дамагчыся большага ўплыву, чым Пампей. Падчас бітвы каля Колінскай брамы 82 году да н. э. перамога Краса на флянзе вырашыла лёс гэтае апошняе бітвы грамадзянскай вайны. Уплыў Краса значна ўзрос, і Сула даверыў яму ўдзельнічаць у захопе маёмасьці ворагаў Сулы і ягонай усталяванай дыктатуры. Аднак праз тое, што ён аднойчы не падзяліўся нарабаваным з Сулам, ён быў аддалены ад хуткага ўзбагачэньня падчас праскрыпцыяў.

Па сьмерці Сулы ў 78 годзе да н. э. Крас некаторы час абараняў прынятыя за часам ягонай дыктатуры законы, аднак пад націскам народных трыбунаў гэтыя законы былі скасаваныя. У гэты час Крас ня страціў свайго аўтарытэту і ўплыву на дзяржаўныя справы, але нават узвысіўся і стаў галоўным канкурэнтам Пампэя. Па-першае, Крас значна павялічыў сваё багацьце за кошт розных махінацыяў, а па-другое, менавіта ён кіраваў войскам, якое было накіраванае супраць рабоў-паўстаўнцаў на чале з Спартаком. Крас быў прадстаўніком вершнікаў і часткі плябэяў, у той час як Пампэй быў пераважна прадстаўніком старога рымскага шляхецтва, а таксама абапіраўся на падначаленых яму легіянэраў. Меркавалася, што Крас меў нейкае дачыненьне да змовы Катыліны 63 году да н. э., аднак доказаў не знайшлося.

У 60 годзе да н. э. Крас, Пампэй і Цэзар замірыліся і стварылі першы трыюмвірат, які некалькі гадоў фактычна кіраваў Рымам. Аднак Крас быў найслабейшым з трыюмвіраў, і таму ён выступіў як ініцыятар вайны з Партыяй. Кіраўніцтва войскам было даручанае яму, але паход быў няўдалым, і Крас загінуў падчас бітвы каля Караў у 53 годзе да н. э. Па сьмерці Краса трыюмвірат распаўся, і хутка пачалася грамадзянская вайна паміж Цэзарам і Пампэем.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рымскія консулы
Гнэй Пампэй

**Гнэй Пампэй «Вялікі»** (; 106 да н. э. — 48 да н. э.) — старажытнарымскі вайсковы і палітычны дзяяч пэрыяду грамадзянскіх войнаў, у выніку якіх была зьнішчаная рэспубліка і ўсталяваны прынцыпат.

Быў асобай палітычна няўстойлівай і беспрынцыповай. Будучы буйным землеўладальнікам і рабаўладальнікам, Гнэй Пампэй вылучыўся ў барацьбе ў 80-я гады да н. э., калі далучыўся да Сулы і абараняў усталяваны ім рэжым, пазьней удзельнічаў у здушэньні паўстаньня Спартака. У 67 годзе да н. э. атрымаў надзвычайныя паўнамоцтвы на тры гады дзеля барацьбы зь піратамі ў Міжземным моры. Ачольваў рымскае войска ў Трэцяй пантыйскай вайне зь Мітрыдатам VI Эўпатарам і канчаткова перамог яго ў 65 да н. э. Адмова сэнату падтрымаць дзеі Пампэя на Ўсходзе і надзяліць ягоных жаўнераў зямлёй прывяла яго ў 60 да н. э. да хаўрусу з Красам і Цэзарам, якія стварылі ў Рыме першы трыюмвірат. Па ягоным распадзе ў 53 годзе да н. э. быў абраны наступным годам аднаасобным консулам. Пампэй стаў рашучым палітычным праціўнікам Цэзара. У 50 годзе да н. э. у час грамадзянскай вайны Пампэю было даручана кіраваньне войскам дзеля барацьбы супраць Цэзара, ад якога ён пацярпеў паразу пад Фарсалам (48 да н. э.). Пасьля ў тым жа годзе ён уцёк у Эгіпет, дзе і быў забіты.

Воіны Пампэя называлі яго Магнам («Вялікім»). Паводле сьцьвярджэньняў некаторых крыніц, па сьмерці Пампэя ўсе ягоныя статуі былі зьнішчаныя, аднак вядома, што Цэзар быў забіты каля статуі Пампэя, а імпэратар Адрыян вярнуў тыя статуі, якія былі схаваныя ў храмах. Верагодная выява Пампэя, мармуровая галава са збораў Тышкевіча, якая трапіла ў Новую Карлсбэрскую гліптатэку ў Капэнгагене (1887), і паказвае Пампея каля 50 да н. э., на вяршыні магутнасьці. Партрэты з Вэнэцыі і Флярэнцыі паказваюць маладзейшага Пампэя.

## Крыніцы

## Літаратура
* Плютарх, «Жыцьцё Пампэя».
* Caesar, «De bello civili».
* Büchner, «Ueber den Lebensplan d. Gn. Pompeius Magnus» (1847 — 49, 2 прагр.).
* Dressel, «Ueber die Politische Rolle des Gnaeus Pompeius Magnus» (1863).

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыму
Катэгорыя:Пампэі (род)
Лімэйра

**Лімэ́йра** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 308 тысяч чалавек. Горад знаходзіцца за 154 км ад сталіцы штату гораду Сан-Паўлу.

## Гісторыя
Паселішча паўстала на шляху, вядомым як Пікадан-дзі-Куяба, якая цягнулася да шахтаў Мату-Гросу. Закладаньне вёскі суправаджался будаўніцтвам млыноў. Лімэйра стала адной зь першых местаў Бразыліі, куды накіраваліся першыя эўрапейскія працоўныя мігранты, якія замянілі на апрацоўцы зямлі рабоў. Па прыбыцьці партугальцаў таксама да вёскі на працу прыбыла група немцаў. Мясцовая фэрма была адной з найбуйнейшых вытворцаў кавы ў рэгіёне. У пэрыяд з 1940-х па 1970-х гадоў места стала цэнтрам гадаваньня апэльсінаў і вырабу апэльсінавага соку, дзякуючы чаму Лімэйра атрымала мянушку «Горад апэльсінаў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Рыжок

**Рыжок** — шапкавы базыдыяльны грыб з роду малачай сямейства сыравежкавых.

Быў пашыраны ў Амэрыцы і Эўразіі. У Беларусі трапляліся 2 формы рыжка: хваёвы — ў хваёвых лясах і яловы — ў ельніках. Пладаносіў у ліпені—кастрычніку. Быў каштоўным ядомым грыбам. Іншыя назвы: рыжык і дэлікатэсны або смачны малачай.

## Выгляд
Акругла-пукатая і аранжава-чырвоная шапка рыжыка з загнутым уніз краем і і канцэнтрычнымі, больш цёмнымі аранжавымі зонамі мела прамер да 13 см. У яловага рыжыка шапка мела сінявата-зямлістае адценьне. Потым шапка станавілася шырокалейкападобнай з роўным краем і выцьвітала з узростам. Жоўта-аранжавыя і прырослыя да ножкі пласьцінкі пры націсканьні зелянелі. Шчыльная і аранжавая мякаць зелянела на зломе і мела смалісты пах і смак. Аранжава-жоўты і няедкі малочны сок зелянеў на паветры. Цыліндрычная і ўнутры белая ножка мела аднолькавае з пласьцінкамі адценьне і зелянела пры дакрананьні. Шырокаэліпсоідныя і бародаўчатыя споры мелі сьветла-крэмавае адценьне.

## У харчаваньні

Рыжкі спажывалі марынаванымі, салёнымі і сьвежымі. Таксама іх варылі, смажылі і тушылі цягам 30 хвілінаў. Рыжок багаты на амінакісьлі, вітаміны і жалеза. Таксама ён зьмяшчаў супрацьвірусны антыбіётык лахтаравісьлін. Ужыцьцё рыжкоў спрыяла зьніжэньню халестэрыну і роўню цукру, нармалізацыі артэрыяльнага ціску і частасьці сэрцавых скарачэньняў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Суравежкавыя
Якуб Ківёр

**Я́куб Кі́вёр** (;  15 лютага 2000 году) — польскі футбаліст, абаронца партугальскага клюбу «Порту» (у арэндзе з ангельскага клюбу «Арсэнал») і нацыянальнай зборнай Польшчы.

## Кар’ера
### Клюбная
Займацца футболам гулец пачаў у родных Тыхах, але ў хуткім часам далучыўся да акадэміі бэльгійскага «Андэрлехту». Скончыўшы акадэмію паляк не далучыўся да асноўнай дружыны клюбу, а перайшоў у славацкі «Жэлезярнэ», дэбютаваўшы 16 лютага 2019 году ў матчы чэмпіянату Славаччыны супраць «Нітры». У жніўні 2019 году было абвешчана аб далучэньні абаронцы да славацкай «Жыліны». Дэбют за жылінцаў прыпаў на 10 жніўня 2019 году ў гасьцявым матчы супраць «Ружамбэрака». Ківёр выйшаў на зьмену Лукашу Янашыку. Празь месяц паляк зьявіўся ўжо ў пачатковым складзе ў матчы супраць «ВіОну». У тым ліку дзякуючы дзеяньням гульца жылінцы захавалі браму ад голу, але і не адзначыліся самі. Цягам сэзону 2019—2020 гадоў футбаліст прыцягваўся і да матчаў рэзэрвовай каманды. З пандэміяй каранавірусу клюб быў вымушаны пазбавіцца шэрагу гульцоў, каб фінансава не зашкодзіць сабе. Ківёр быў захаваны ў шэрагах, а з сэзону 2020—2021 гадоў стаў гульцом асноўнага складу клюбу. 31 жніўня 2021 году за паўмільёна эўра далучыўся да складу італьянскага клюбу Сэрыі А «Спэцыі». Паляк склаў асабістую дамову тэрмінам на чатыры гады.

### Міжнародная
Ківёр дэбютаваў за нацыянальную зборную Польшчы ў матчы супраць зборнай Нідэрляндаў у розыгрышы Лігі нацыяў 2022—2023 гадоў 11 чэрвеня 2022 году.

## Дасягненьні
**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Польскія футбалісты
Аружа

**Аружа́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 91 тысячы чалавек. Горад ёсьць часткай аглямэрацыі Вялікага Сан-Паўлу. Аружу атачаюць шэраг населеных пунктаў, як то Санта-Ізабэл з поўначы і паўночнага ўсходу, Мажы-дас-Крузыс з паўднёвага усходу, Ітакуакесэтуба з поўдня і Гуарульюс з захаду і паўночнага захаду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Санта-Ізабэл (Сан-Паўлу)

**Са́нта-Ізабэ́л** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 58 тысяч чалавек. Горад ёсьць часткай аглямэрацыі Вялікага Сан-Паўлу. Паселішча знаходзіцца ў басэйнах рэк Жагуары і Параібы-ду-Сул, і 84% муніцыпалітэту абаронена законамі аб навакольным асяродзьдзі праз наяўнасьць значнай колькасьці пітной вады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Санта-Ізабэл

Назву **Санта-Ізабэл** маюць наступныя геаграфічныя пункты:

## Бразылія
* Санта-Ізабэл — горад у штаце Гаяс
* Санта-Ізабэл — горад у штаце Сан-Паўлу
* Санта-Ізабэл — горад у штаце Эсьпірыту-Санту
* Санта-Ізабэл-ду-Рыю-Нэгру — горад у штаце Амазонас

## Каба-Вэрдэ
* Санта-Ізабэл — парафія ў Каба-Вэрдэ
Альхавец (Менская вобласьць)

**Альхаве́ц** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бяларуцкага сельсавету.

Да 24 траўны 1960 году вёска ўваходзіла ў склад Бяларуцкага сельсавету, да 28 ліпеня 1966 году — у склад Лагазінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бяларуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Карбачоўка

**Карбачо́ўка** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бяларуцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 43 чалавекі

## Асобы
* Мікалай Давідовіч (1919—1993) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюзу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бяларуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Джорджа Мэлёні

**Джорджа Мэлёні** (;  15 студзеня 1977 году) — італьянская палітыкіня, якая займае пасаду прэм’ер-міністаркі Італіі з 22 кастрычніка 2022 году, зьяўляючыся першай жанчынай на гэтае пасадзе. Сяброўка Палаты дэпутатаў з 2006 году. Ачольвае партыю Браты Італіі з 2014 году і ёсьць прэзыдэнткай партыі эўрапейскіх кансэрватараў і рэфарматараў з 2020 году.

У 1992 годзе Мэлёні далучылася да моладзевага фронту аддзелу Італьянскага сацыяльнага руху (ІСР), то бок нэафашыстоўскай палітычнай партыі, заснаванай у 1946 годзе былымі пасьлядоўнікамі італьянскага фашыстоўскага дыктатара Бэніта Мусаліні. Пазьней далучылася да спадкаемцы ІСР, якая была скіраваная на нацыянальны кансэрватызм. Займала пасаду радніцы правінцыі Рым з 1998 па 2002 гады, пасьля чаго стала прэзыдэнткай у справах моладзі. У 2008 годзе была прызначаная міністрам моладзевай палітыкі ў кабінеце Сыльвіё Бэрлюсконі. Працавала на гэтай пасадзе да 2011 году. У 2012 годзе стада сузаснавальніцай партыі Братоў Італіі, якую ачоліла ў 2014 годзе. Беспасьпяхова брала ўдзел на выбарах у Эўрапейскі парлямэнт 2014 году і муніцыпальных выбарах у Рыме 2016 году. Мэлёні і ейная партыя здабыла папулярнасьць на тле пандэміі каранавірусу. Пасьля сыходу ў адстаўку кабінэта Марыё Драгі партыя здабыла перамогу на выбарах 2022 году.

Мэлёні характарызуе сябе як каталіцкай хрысьціянкай і кансэрватаркай, і сьцьвярджае, што абараняе «Бога, Айчану і сям’ю». Выступае супраць абортаў, эўтаназіі, аднаплоцевых шлюбаў і ЛГБТ-выхаваньня. Ейны дыскурс улучае крытыку глябалізму і фэманацыяналістычнай рыторыкі. Палітыкіня выступае супраць прыёму нехрысьціянскіх мігрантаў і мультыкультуралізму, падтрымліваючы ідэю аб вайскова-марской блякады ЭЗ, каб спыніць іміграцыю. У той жа час, ёсьць зацятай прыхільніцай Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы і ёсьць эўрарэалісткай. Яна выступала за паляпшэньне стасункаў з Расеяй да расейскага ўварваньня ва Ўкраіну 2022 году, апасьля паабяцала, што Італія ўсьцяж працягне надаваць Украіне зброю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія палітыкі
Лойд Остын

**Лойд Джэймз Остын III** (;  8 жніўня 1953 году) — генэрал арміі ЗША, які з 22 студзеня 2021 году па 20 студзеня 2025 году займаў пасаду міністра абароны ЗША. Раней Остын займаў пасаду 12-га камандзіра Цэнтральнага камандаваньня ЗША з 2013 па 2016 гады. Быў віцэ-начальнікам штабу арміі з студзеня 2012 году па сакавік 2013 году. Удзельнік войнаў у Аўганістане і Іраку. У Ірацкай вайне быў камандзірам сіл ЗША ў апэрацыі «Новы сьвітанак», якая скончылася ў сьнежні 2011 году. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайскоўцы ЗША
Пётар Зялінскі

**Пётар Зялі́нскі** (;  20 траўня 1994 году) — польскі футбаліст, паўабаронца італьянскага клюбу «Інтэрнацыянале» і нацыянальнай зборнай Польшчы. Доўгі час гуляе ў Італіі, дзякуючы чаму добра вывучыў італьянскую мову.

## Кар’ера
### Клюбная

Пачаў займацца футболам у родным мястэчку Замбкавіцы Сьлёнске, дзе ягоным першым трэнэрам быў ягоны бацька. У веку 14 гадоў далучыўся да складу любінскага «Заглэмбе», не зважаючы на тое, што цікавасьць да гульца мелі нямецкі «Баер», а таксама нідэрляндзкія «Фэеноорд» і «Гээрэнвээн». Выхаваньнем юнака у новым клюбе займаўся вядомы польскі трэнэр Францішак Смуда. У 17 гадоў Зялінскі пераехаў у Італію, дзе паступіў у акадэмію «Ўдынэзэ» на запрашэньне клюбу пасьля аднаго ж міжнародных турніраў. Прафэсійны дэбют гульца адбыўся 2 лістапада 2012 году, калі паляк замяніў на пляцоўцы Антоніё Дзі Натале на 91-й хвіліне матчу супраць «Кальяры». У 2014 году часова выступаў за «Эмпалі» паводле пагадненьня арэнды. 

4 жніўня 2016 году пасьля некалькіх месяцаў чутак Зялінскі далучыўся да «Напалі», што каштавала клюбу 16 мільёнаў эўра. 3 сьнежня паўабаронца забіў свой першы гол у кашулі нэапалітанцаў, калі была здабыта хатняя перамога над «Інтэрам» зь лікам 3:0. Свой першы сэзон спартовец скончыў з шасьцю галамі на рахунку. 31 жніўня 2020 году падоўжыў кантракт з «Напалі» да 2024 году. Наступнымі гадамі гулец стаўся больш значнай постацьцю клюба, маючы адну з ключовых футбалістаў. 7 верасьня 2022 году адзначыўся двума галамі ў браму «Лівэрпула» ў матчы групавога этапу Лігі чэмпіёнаў, які скончыўся буйной перамогай зь лікам 4:1.

3 ліпеня 2024 году Зялінскі падпісаў кантракт з іншым клюбам Сэрыі А мілянскім «Інтэрам» пасьля заканчэньня дзеі кантракту з «Напалі».

### Міжнародная
4 чэрвеня 2013 году футбаліст дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Польшчы ў таварыскім матчы супраць зборнай Ліхтэнштайну. У траўні 2018 году быў улучаны ў папярэдні сьпіс з 35-х чалавек ад Польшчы, якія мусяць выправяцца на чэмпіянат сьвету 2018 году ў Расеі.

## Дасягненьні
**«Напалі»**:
* Чэмпіён Італіі: 2023
* Уладальнік Кубка Італіі: 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Польскія футбалісты
Рыгор Кірдзей

**Рыго́р Іва́навіч Кірдзе́й** (10 сакавіка 1938, Чырвоная Слабада Салігорскага раёну Менскай вобласьці — 2 траўня 2011) — беларускі маляр.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і мэдыка Івана Ігнатавіча і хатняй гаспадыні Марыі Ігнатаўны, якія мелі яшчэ чатырох дзяцей. Бацька загінуў у студзені 1945 року на вайне зь Нямеччынай.

Рыгор Кірдзей скончыў школу (1956), паехаў камсамольцам на будаўніцтва савецка-кітайскай чыгункі ў Казахстан. Служыў у войску ў Туркмэніі. У 1965 року скончыў з чырвоным дыплёмам , у 1969 — факультэт тэорыі і гісторыі мастацтваў .

У 1982 року пераехаў у Берасьце, працаваў на камбінаце «Мастацтва».

Сябра Беларускага саюзу мастакоў (1994).

## Творчасьць
Удзельнічае ў мастацкіх выставах з 1966 року. Працуе ў галіне станкавага і манумэнтальна-дэкаратыўнага малярства (росьпіс, мазаіка, зграфіта). Браў удзел у афармленьні інтэр’ераў установаў Берасьця і Берасьцейскай вобласьці.

Асноўныя творы:
* зграфіта «Гісторыя і сучаснасьць» у Бярозаўскім краязнаўчым музэі, «Айчынная вайна» ў кінатэатры «Партызан» (Івацэвічы), «Алегорыя» ў Доме тэхнічнай і мастацкай творчасьці Пінску, «Чалавек у працы» на Берасьцейскім электрамэханічным заводзе;
* мазаіка «Музыка» ў Ракітніцкім Доме культуры Жабінкаўскага раёну;
* палотны «Восень за ваколіцай», «Сосны», «Восеньскі букет», «Захад сонца на моры», «Ленінград. Мойка».

Творы захоўваюцца ў Берасьцейскім абласным краязнаўчым музэі, прыватных калекцыях Нямеччыны, Польшчы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Краязнаўства Берасьцейшчыны
* Мастакі Берасьцейшчыны 

Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Закон гука (гурт)

**Закон Гука**(*ZAKON GUKA*) — беларускі рок-гурт (пост-панк) з Менску. Заснаваны 15 сакавіка 2016 году.

## Гісторыя
Гурт заснавалі былыя ўдзельнікі каманды «Мёртвый сезон» Лёкса Кузьмін і Зьміцер Кандраценка. Назва гурту паходзіць ад фундаментальнага закону фізікі.

У 2018 годзе песьня «Пішы», на словы Вацлава Ластоўскага, увайшла ў шэсцьдзясят беларуска­моўных гітоў сучаснасці.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* Каін (2018)
* Budzie dzien (2021)
* Elemienty (2023)

## Удзельнікі
* Лёкса Кузьмін: вакал
* Зьміцер Кандраценка: бубны, саўнд дызайн
* Мікіта Котаў: бас-гітара, гітара, саўнд дызайн, бэк-вакал
* Вадзім Юрэвіч: гітара, бэк-вакал

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Беларускія рок-гурты
Ібіуна

**Ібіу́на** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 79 тысяч чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Мачаны (неадназначнасьць)

Назву **Мачаны** маюць:

## Населеныя пункты
### Беларусь
* Мачаны - вёска ў Лагойскім раёне

### Летува
* Мачаны (*Мачо́ніс*) -  вёска ў Ігналінскім раёне Летувы
Беланы

**Беланы́** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Гайненскага сельсавету.

Да 24 траўня 1960 году вёска ўваходзіла ў склад Кузевіцкага сельсавету, да 28 траўня 2013 году — у склад Лагазінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 37 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Ітапэва

Назву **Ітапэва** маюць наступныя геаграфічныя пункты Бразыліі:

* Ітапэва — горад у штаце Мінас-Жэрайс
* Ітапэва — горад у штаце Сан-Паўлу

## Глядзіце таксама
* Ітапэві
Зьміцер Ларын

**Зьміцер Ла́рын** (сапраўднае імя — **Зьміцер Алякса́ндравіч У́ткін**, ; нар. 29 лістапада 1987, Мацігоры, Халмагорскі раён, Архангельская вобласьць, СССР) — расейскі відэаблогер і рэп-выканаўца. Першая вядомасьць атрымана пасьля выпуску крытычных аглядаў удзельнікаў блогасфэры ў рамках свайго шоу «ЛАРИН ПРОТИВ» () на відэахостынгу YouTube.

Зараз жыве ў Інданэзіі.
## Біяграфія
Зьміцер Уткін нарадзіўся 29 лістапада 1987 года. Паводле яго слоў, нарадзіўся і вырас ён у маленькім пасёлку Мацігоры Архангельскай вобласьці, утвораным вакол турмы.

У дзяцінстве займаўся лыжным спортам.

У 2005 годзе скончыў школу. У 17-гадовым узросьце пераехаў у Архангельск. Вучыўся ў САФУ на хіміка, аднак праз некаторы час сышоў адтуль. Каб неяк утрымліваць сябе, працаваў фрылянсэра — у сфэры праграмаваньня.

У пэўны пэрыяд жыцьця пакутаваў на алкагалізм, а здымаць відэа на YouTube, па ўласным прызнаньні, стаў з-за стану глыбокае дэпрэсіі.

10 чэрвеня 2021 г. быў дапытаны як сьведка ў справе Юрыя Хаванскага.

26 лістапада 2021 года Зьміцер выпусьціў відэа на сваім канале ў YouTube пад назвай «ЧАС ВАЛІЦЬ З РАСІІ», у якім распавёў, што ён часова пераехаў у Інданэзію з-за справы Юрыя Хаванскага, аднак пасля абвяшчэння мабілізацыі ў Расію вяртацца больш не плануе. Знаходзячыся ў выгнанні неаднаразова выступаў у падтрымку Ўкраіны пасьля ўварвання Расеі на тэрыторыю гэтае краіны.

## Дыскаграфія
### Сынглы
* «#коляхейтер» (2016)
* «#Ларинпротив» (2016)
* «#Ховангребень» (2017)
* «Текст песни» (2017)
* «30 лет» (2017)
* «Новый год» (2017)
* «СОБОЛЕВ DISS CHALENGE» (2018)
* «Апокалипсис сегодня» (2018)
* «Лютоволк» (2018)
* «Мало значишь» (2019)
* «В долгий путь» (1 раунд 17ib) (2019)
* «Ты особенный» (2020)
* «Девки» (2020)

### Гасьцявы ўдзел
* Morgenshtern — «Вечный сон» («Улыбнись, дурак!») (2019)
* Замай и Booker — «Крик» («Ne Andrey») (2020)
* CMH — «#нифёдовкрыса» (2021)

## Крыніцы

Катэгорыя:Блогеры