open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Запароскія казакі

**Запароскія казакі**&nbsp;— частка ўкраінскіх казакаў, якія сяліліся за дняпроўскімі парогамі, па-за тэрыторыяй якіх-кольвек дзяржаваў. Назву атрымалі ад разьмяшчэньня свайго штабу, які называўся *«[[Запароская Сеч|Сеччу]]»*.

## Паходжаньне і назва
Стэпавая мясцовасьць ніжэй дняпроўскіх парогаў здаўна звалася Запарожжам. У 1397 року золатаардынскі хан Тахтамыш перадаў Кіеўшчыну, Падольле, Чарнігаўшчыну і частку Дзікага поля вялікаму князю літоўскаму Вітаўту ў абмен на абарону ад Тамэрлана.

Цюрскае слова «казак» азначала «ахоўнік» ці наадварот&nbsp;— «збойца». Першыя спагады пра іх датаваныя 1489 рокам падчас паходу польскага караля Яна Ольбрахта на татараў.

## Запароская Сеч

Запароская Сеч зьявілася ў XVI стагодзьдзі. У 1550-х роках князь Зьмітро Вішнявецкі зьдзейсьніў экспэдыцыю да дняпроўскіх парогаў і на высьпе Малая Хортыца пабудаваў фартэцыю для абароны паўднёвых межаў Літоўска-рускай дзяржавы. У склад гарнізону ўваходзілі як казакі, так і шляхта, драбы, слугі. Пабудаваны Вішнявецкім замак стаў прататыпам казацкага ўмацаваньня, якое, атабарыўшыся на высьпе Тамакоўка ў 60—70-х роках XVI стагодзьдзя, атрымала назву Запароскае Сечы.

## Глядзіце таксама
* Казакі

## Літаратура
* *П.&nbsp;М.&nbsp;Сас*. Запорозьких козаків політична культура // 
* *П.&nbsp;М.&nbsp;Сас*. Запорозьких козаків система цінностей // 
*
Менская конка

**Менская конка** — грамадзкі транспарт Менску, які дзейнічаў у 1892—1928 гадах.

Налічвала 3 маршруты: 1) між Берасьцейскім і Віленскім вакзаламі; 2) сярэдзінны працягласьцю 7 км ад Віленскага вакзала да Саборнай плошчы, які ішоў па Пецярбурскай, Каломенскай, Захар'еўскай і Губэрнатарскай вуліцах; 3) ад Раманаўскай Слабады да Залатой Горкі. Пазьней зьявілася адгалінаваньне да бровара Фрумкінай. У выніку Менская конка зьвязвала цэнтар места з вакзаламі і прадмесьцямі. Вагон з 20 сядзеньнямі цягнулі 2-3 кані. На крутым пад’ёме па Гандлёвай вуліцы ад Сьвіслачы да Высокага Рынку запрагалі дадатковых коней. Фурман пастаянна званіў, каб пешаходы ня трапілі пад капыты і колы. Кандуктар забясьпечваў паяжджанаў квіткамі і знаходзіў ім вольныя сядзеньні. Гімназісты і школьнікі па льготных квітках езьдзілі стоячы. Цягам усіх 35 год існаваньня конкі цана праезду складала 3-6 капеек, што было па кішэні для рамесьнікаў, студэнтаў і чыноўнікаў. Дагэтуль рамізьнікі за развоз у экіпажы бралі 15 капеек за паездку па цэнтры, 30 капеек — ад цэнтру да Віленскага вакзала, 55 капеек — з Камароўкі да Берасьцейскага вакзала. Конка хадзіла да 11-й гадзіны вечару. Стайні і вагоннае дэпо месьціліся на Пецярбурскай вуліцы. Хуткасьць складала каля 5 кілямэтраў за гадзіну.

## Гісторыя
У 1890 годзе ў Менску пабудавалі 2-і чыгуначны вакзал — Віленскі вакзал, які абслугоўваў Лібава-Роменскую чыгунку. Паяжджанам даводзілася пешшу з торбамі і кайстрамі пераходзіць да Берасьцейскага вакзала, які абслугоўваў Маскоўска-Берасьцейскую чыгунку і месьціўся каля «Таварнай» станцыі. Яшчэ ў 1888 годзе кіраўніцтва будаванай чыгункі прапанавала мескай уладзе пракласьці ведамасную конку між вакзаламі. У адказ улады Менску заключылі пагадненьне аб стварэньні агульнамескай конкі з прадпрымальнікам Андрэем Гарчаковым з Санкт-Пецярбургу. Паводле пагадненьня, конка заставалася ва ўласнасьці створанага ім акцыянэрнага таварыства цягам 25 гадоў. 10 траўня 1892 году па вуліцах Менску пусьцілі першы вагон на рэйках, запрэжаны коньмі. За 5 гадоў да конкі ў Менску зьявіліся конныя амнібусы на 15 чалавек. У 1897 годзе Менская конка мела 91 каня і звыш 20 вагонаў, зь іх 7 адкрытых летніх бяз шкла. У 1899 годзе адбылася безвыніковая стачка фурманаў, якія патрабавалі 8-гадзіннага працоўнага дня і сэзоннага адзеньня. У 1904 годзе зьявіліся абавязковыя прыпынкі. У 1905 годзе ў ходзе рэвалюцыі фурманы конкі пачалі хваляваньні. Тады ўласьнік наняў новых, але менчукі байкатавалі конку. У выніку на працу вярнулі ранейшых работнікаў. У 1912 годзе конка перайшла ў мескую ўласнасьць. У 1918—1921 гадах конка прыпыніла працу ў выніку ўварваньня расейскіх бальшавікоў. 13 кастрычніка 1929 году па маршрутах конкі, якая спыніла існаваньне годам раней, пусьцілі Менскі трамвай.

## Музэй
3 сакавіка 2017 году ў Цэнтральным раёне Менску па вуліцы Кірылы і Мятода, д. 6а адчынілі музэй «Менская конка». У музэі разьмясьцілі рэканструкцыю коннага вагона і канторы конкі, а таксама дыяраму дэпо.

## Крыніцы

Катэгорыя:Транспарт Менску
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1892 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1928 годзе
Ільля Астроскі

**Ільля Астроскі** (1510—19 або 20 жніўня 1539) — князь валынскі, староста брацлаўскі і віньніцкі, сын гетмана вялікага літоўскага Канстантына Астроскага і Тацяны Ганны Гальшанскай.

## Жыцьцяпіс
Выхоўвася навучаўся дома. У 1520 годзе стрыечны брат княз Андрэй Заслаўскі, які як псыхічна хворы быў пад ягонай апекаю, вызначыў Ільлю Астроскага ў шкоду для іншых родных, сваім спадчыньнікам, запісаўшы на яго 1/3 сваіх маёнткаў.

У 1523 годзе бацька склаў дамову з Юрыем Радзівілам наконт шлюбу Ільлі і старэйшай дачкі Радзівіла Ганны Лізаветы. Юры Радзівіл атрымаў дазвол ад папы заключыць такі шлюб. У 1536 Радзівіл запатрабаваў ад Ільлі выканьня дамовы, але не з Ганнай Лізаветаю, а зь яе сястрой Барбарай Радзівіл, Ільля адмовіўся яе выконваць. У 1537 кароль Жыгімонт Стары вызваліў яго ад гэтай дамовы. Пасьля сьмерці бацькі ў 1530 атрымаў яго намесьцітва, акрамя таго быў намесьнікам у Зьвянігародку. Таксама Ільля стаў старостам брацлаўскім і віньніцкім. Разам са сваім зводным братам успадкаваў усе бацькавы маёнткі. У 1530 ваяваў на мяжы, разьбіў татарскія чамбулы ў 1530, 31 і 33 гадах. У 1534—1536 удзельнічаў у маскоўска-літоўскай вайне, выставіўшы найлепшыя аддзелы сярод усёй літоўскай шляхты. У 1536 удзельнічаў у мірных перамовах у складзе пасольства Івана Сапегі.

Пасьля доўгі час жыў у Кракаве пры двары караля. Вывучаў польскую мову, культуру і лаціну. Там жа закахаўся ў Бэату Касьцялецкую, дачку караля Жыгімонта Старога і яго былой фаварыткі Кацярыны Тэльнічанкі. Заручыны маладой пары адбыліся з каралеўскім благаслаўленьнем 1 студзеня 1539 году, а вясельле — 3 лютага таго ж году. У гонар маладых быў зладжаны рыцарскі турнір, у якім прыняў удзел і сам Ільля Астроскі, падчас паядынку з Жыгімонтам Аўгустам Ільля зваліўся з каня і верагодна атрымаў цяжкія траўмы, пасьля якіх пачалася працяглая хвароба, якая ўрэшце рэшт стала прычынай яго сьмерці. Пасьля пераездуз жонка ў Астрог празь некалькі месяцаў помер у аўторак 19 або ў сераду 20 жніўня 1539. Праз тры месяцы ў Беаты нарадзілася дачка Лізавета.

16 жніўня 1539 склаў тэстамэнт, у якім указаў што мусіць быць пахаваны ў Кіева-Пячэрскай лаўры, зрабіў багатыя ахвяраваньні праваслаўнай царкве. Увесь маёнтак запісаў на яшчэ не народжаную дачку і жонку. Атрыманыя ад князя Андрэя Заслаўскага маёнткі, загадаў вярнуць яго родзічам.

Ільля
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1510 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1539 годзе
Падгайскі сельсавет

Назву **Падга́йскі сельсавет** маюць:

* Падгайскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шклоўскага раёну Магілёўскай вобласьці
* Падгайскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Менскага раёну Менскай вобласьці
Міхаіл Булгакаў-Голіца

**Міхаіл Булгакаў-Голіца** (1466 — сярэдзіна 1558) — маскоўскі ваявода і баярын, з роду Гедзімінавічаў, родапачынальнік князёў Галіцыных.

## Сям’я
Паходзіў з княскага літоўскага роду Гедзімінавічаў, нашчадак князя Гедзіміна у VIII калені. Другі з чатырох дзяцей маскоўскага баярына, князя Івага Буогака-Патрыкеева. Атрымаў мянушку «Голіца» за звычку пастаянна насіць у левай руцэ латную пальчатку. Ад гэтай самай мянушкі ўтварылася і прозьвішча будучага княскага роду Галіцыных. Меў сына Юрыя, які падпісваўся часам Юры Булгакаў, часам Булгакаў-Галіцын. Нашчадкі Юрыя выкарыстоўвалі ўжо толькі прозьвішча Галіцын.

## Жыцьцяпіс
На службе Міхаіл Булгакаў узгадваецца 13 лютага 1500 гаду, калі ён знаходзіўся пры двары князя Васіля Холмскага ў падчас жаніцьбы князя на дачцэ Івана III, князёўне Сафіі. У 1510 годзе стаў баярынам. У 1512 годзе ўдзельнічаў у бітве супраць крымскага хана Мэнглі I Гірэя. У 1513—1514 ваяваў на баку Масквы супраць Вялікага Княства Літоўскага ў маскоўска-літоўскай вайне 1512—1522 гадоў. У 1514 годзе ўдзельнічаў у бітве пад Воршай, камандваў палкамі правай рукі і так званымі баярскмі дзецьмі. Пасьля разгрому маскоўцаў трапіў у палон і прабыў у ім 37 гадоў. Увесь гэты час знаходзіўся ў Вільні. У 1549 годзе маскоўскі цар Іван Жахлівы прапаноўваў выкуп за Булгакава ў 1000 рублёў, аднак перамовы скончыліся безвынікова. Міхаіл Булгакаў быў вызвалены на волю ў 1551 годзе. Пасьля чаго вярнуўся ў Маскву. У 1557 годзе сыйшоў у манастыр і памёр да жніўня 1558 году. Пахаваны ў Троіца-Сергіевай лаўры.

Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (маскоўскі бок)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1466 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1558 годзе
Катэгорыя:Гедзімінавічы
Рыгор Чаляднін

**Рыгор Чаляднін** (;  пасьля 1521) — баярын пры двары князёў маскоўскіх Івана III і Васіля III, ваявода. Сын Фёдара Давыдавіча, баярына і ваяводы.

Удзельнічаў у 1495 годзе ў паходзе Івана III на Ноўгарад. У 1496 годзе ў паходзе на Швэдаў ён згадваецца як другі ваявода ў пярэднім палку, у другой экспэдыцыі таго ж году згадваецца ўжо як другі ваявода ў правым палку. У 1501 годзе першы ваявода ў палку правай рукі, юраў удзел у бітве пад Амсьціславам. У 1502 г. 5-ы ваявода ў войску Сямёна Іванавіча Мажайскага.

У 1507 годзе першы ваявода ў вялікім палку ў паходзе з Вялікіх Лукаў на Вялікае Княства Літоўскае, у 1508 — ваявода вялікі. У 1510 стаў першым намесьнікам у Пскове, прыводзіў горад да прысягі на вернасьць маскоўскаму князю. Часта ўдзельнічаў у баях з татарамі як першы ці другі ваявода. У 1512 першы ваявода левай рукі ў выправе маскавітаў на Смаленск падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522. У 1514 годзе яго адправілі ў Смаленск, а пасьля захопу і раскрыцьця здрады Міхала Глінскага выправіўся ў абоз пад Воршу. Як ваявода ў вялікім палку, удзельнічаў у бітве пад Воршай, падчас бітвы ўцёк ад паразы з поля. Пасьля бітвы ён больш не ўдзельнічаў у баявых дзеяньнях.

Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (маскоўскі бок)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў XVI стагодзьдзі
Спліт-альбом

**Спліт** (; даслоўна: *расшчапленьне*)&nbsp;— музычны альбом (грамкружэлка, кампакт-дыск, самотнік, сынгл і г.д.), на якім прадстаўлены кампазыцыі дзьвюх (рэдка больш) розных выканаўцаў. Спліт-альбом адрозьніваецца ад зборніку тым, што ўключае некалькі песень кожнага выканаўцы, а не 1–2 песьні ад многіх выканаўцаў.

З пачатку 1980-х гадоў спліты актыўна выкарыстоўваліся незалежнымі лэйбламі й гуртамі, якія граюць панк-рок, гардкор і інды-рок.

## На Беларусі

Прыкладам на Беларусі можа быць спліт-альбом «Split Before, Together Now» ад гуртоў «Hair Peace Salon» і «Jitters».

## Крыніцы

Катэгорыя:Тыпы музычных альбомаў
Гран-Канарыя

**Гран-Кана́рыя** (,  — «вялікі [востраў] сабакаў») — адзін з астравоў Канарскага архіпэлягу, які належыць Гішпаніі. Знаходзіцца ў Атлянтычным акіяне за 150 км ад паўднёва-заходняга берагу Афрыкі і за 1350 км ад Эўропы. Другі паводле насельніцтва востраў архіпэлягу ( чалавек , што складае каля 40% усяго насельніцтва архіпэлягу); трэці паводле плошчы ( км²) і вышыні (найвышэйшы пункт — пік Ньевес —  м). Таксама трэці паводле колькасьці насельніцтва востраў Гішпаніі (пасьля Тэнэрыфэ ды Мальёркі).

## Мінуўшчына
У старажытнасьці Гран-Канарыю насяляла паўночнаафрыканскае племя канарыяў, якія назвалі гэтую зямлю **Тамара́н** («зямля сьмелых»).

У Сярэднявеччы на архіпэляг прыбылі кастыльскія войскі, якія 24 чэрвеня 1478 року заклалі на Гран-Канарыі сталічнае места Рэал дэ Ляс-Пальмас. Пасьля пяцігадовае кампаніі, 29 красавіка 1483 року востраў перайшоў пад уладу каралевы Ізабэлы I. У 1492 року па дарозе ў Амэрыку ў порце Ляс-Пальмасу прыпыняўся Хрыстафор Калюмб.

З 1927 року Ляс-Пальмас дэ Гран-Канарыя дзеліць з Санта-Крус дэ Тэнэрыфэ статус сталіцы аўтаномнай супольнасьці Канарскіх астравоў.

## Геаграфія

Гран-Канарыя знаходзіцца на паўднёвы ўсход ад Тэнэрыфэ і на захад ад Фуэртэвэнтуры. Плошча вострава — 1560&nbsp;км², найбольшая вышыня — 1949 м (пік Ньевес). Востраў круглай формы дыямэтрам прыкладна 50&nbsp;км.

Востраў вульканічнага паходжаньня. Апошнія вывяржэньні адбываліся каля 3500 гадоў таму.

## Клімат

Клімат Гран-Канарыі пустынны з-за цёплай тэмпэратуры і рэдкіх ападкаў. Сярэднедзённая тэмпэратура складае ад 20&nbsp;°C узімку да 26&nbsp;°C улетку. У халодныя зімовыя ночы тэмпэратура ля берагу не апускаецца ніжэй за 10&nbsp;°C. У горных рэгіёнах можа выпадаць сьнег і замаразкі.

Сярэднегадавая колькасьць ападкаў складае 228 мм; большасьць іх выпадае ў халодныя месяцы, а ліпень, жнівень ды верасень амаль засушлівыя. Да таго ж ападкі разьмеркаваныя па востраве нераўнамерна.

## Прырода
Пасьля заваяваньня гішпанцамі на востраве праз нарыхтоўку лесу, расчыстку зямлі ды іншую дзейнасьць значна зьменшылася расьліннасьць, і цяпер Гран-Канарыя — найбольш абязьлесены з Канарскіх астравоў. З XX стагодзьдзя праводзіцца засадка дрэвамі.

## Транспарт

Аўтамабільныя дарогі апярэзваюць увесь востраў і даходзяць да горных раёнаў. У канцы XX стагодзьдзя была ўведзеная ў эксплюатацыю першая на Канарскіх астравох , што злучыла паўночны бераг ды аэрапорт празь Ляс-Пальмас з паўднёвым. Адзіная хуткасная аўтамагістраль — .

Дзейнічае шырока разгалінаваная аўтобусная сетка.

Адзіны камэрцыйны аэрапорт вострава — Гран-Канарыя (IATA: LPA), другі паводле загружанасьці на Канарах.

Найважнейшыя марскія порты — Ляс-Пальмас, Аргінэгін і Арынага. Галоўныя пасажырскія порты:
* Ля Люз, адкуль ходзяць паромы ў Кадыс у кантынэнтальнай Гішпаніі;
* Пуэрта-дэ-Ляс-Ньевэс ля Агаэтэ, адкуль паромы ходзяць да Санта-Крусу-дэ-Тэнэрыфэ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Турыстычная бачына Гран-Канарыі


Катэгорыя:Вульканы Канарскіх астравоў
Катэгорыя:Разломныя вульканы
Верусіно

**Верусіно́** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавету. На ўсход ад вёскі праходзіць дарога .

## Гісторыя
У 1914 годзе маёнтак, 7 двароў, 135 жыхароў. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 33 жыхары.
* 2009 год — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Дуброўнікі

**Дубро́ўнікі** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавету. 

## Гісторыя
У 1796 годзе належала Міхалу Грабоўскаму, генэрал-лейтэнанту войскаў Рэчы Паспалітай. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 26 жыхароў
* 2009 год — 14 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Аблога Вялікіх Лукаў

**Аблога Вялікіх Лукаў** — аблога і ўзяцьце Вялікіх Лукаў у 1580 годзе войскам Рэчы Паспалітай у ходзе другой кампаніі Стэфана Баторыя. Велікалуцкая крэпасьць мела вялікае стратэгічнае значэньне, паколькі ў выпадку яе ўзяцьця для арміі Рэчы Паспалітай адкрывалася значная прастора для манэўраў і магчымасьць прасоўваньня ўглыб тэрыторыі маскоўскай дзяржавы. У прыватнасьці, станавіўся магчымым наступ на Пскоў і Ноўгарад, а таксама на Цьвер і Маскву. У той жа час Баторыю прадстаўлялася магчымасьць адрэзаць частку маскоўскіх войскаў, якія знаходзіліся ў паўночна-заходніх землях.

18 ліпеня 1580 году кароль Стэфан Баторы склікаў вайсковую раду свайго гетмана, падчас якой былі распрацаваныя два пляны — альбо пайсьці ў бок Пскову, альбо атакаваць Смаленск. Пасьля абмеркаваньняў быў дасягнуты кампраміс, у межах якога быў распрацаваны захоп Вялікіх Лукаў. Пасьля аблогі польска-літоўскія войскі павінны былі пайсьці на Пскоў, каб перарваць сувязь Лівоніі з Масковіяй.

Крэпасьць Вялікія Лукі, разьмяшчалася каля ракі Ловаць, была драўляная і сьцены ўмацаваныя зямлёю і дзірванам, каб ядры гарматаў не маглі падпаліць сьцены. Побач зь ёй стаяў драўляны гарадок, які быў спалены сіламі Рэчы Паспалітай, каб не прыкрыць маскавітаў. Аблога пачалася 1 верасьня з артылерыйскай атакі і пяхотнага нападу. Першыя спробы нападу не далі выніку, аднак сілы Стэфана Баторыя здолелі падпаліць вежы, і 5-га верасьня крэпасьць капітулявала. Вугорскія найміты, якія першымі ўвайшлі ў яе, пачалі рабаваць, не зьвяртаючы ўвагі на агонь, які тым часам дасягнуў парахавой вежы. Пасьля выбуху якой загінула каля 200 чалавек з войску Стэфана Баторыя і маскавітаў.

## Глядзіце таксама
* Літоўска-маскоўскія войны

## Крыніцы
* J. Natanson-Leski, Epoka Stefana Batorego w dziejach granicy wschodniej Rzeczypospolitej, Warszawa 1930, s. 64.

Катэгорыя:Лівонская вайна
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Аблогі XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Расейска-беларускія бітвы
Катэгорыя:Бітвы Польшчы
Катэгорыя:Бітвы Расеі
Катэгорыя:Гісторыя Пскоўскай вобласьці
Іван Чаляднін

**Іван Чаляднін** (;  пасьля 1521) — канюшы, баярын, ваявода і маскоўскі палкаводзец. Старэйшы сын баярына і ваяводы Андрэя Чалядніна. Быў канюшым Васіля III і пскоўскім ваяводай (1510—1511). У 1508 годзе, за часамі маскоўска-літоўскай вайны 1507—1508, езьдзіў у Літву у складзе маскоўскага пасольства да Жыгімонта Старога. У 1509 годзе быў накіраваны як царскі намесьнік у Пскоў. Кіраваў дэпартацыяй жыхароў Пскову ў маскоўскія гарады і паселішчы. У 1511 годзе быў адкліканы з Пскову з-за чынімых ім там разам з Рыгорам Чалядніным бясчынстваў. У тым жа годзе атрымаў сан баярына. У 1512 годзе езьдзіў з пасольствам да казанскага хану. Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 спрабаваў захапіць Смаленск, але безвынікова.

Чаляднін быў галоўнакамандуючым маскоўскімі войскамі ў бітве пад Воршай. Бітва скончылася поўным разгромам маскавітаў, сам Іван Чаляднін разам зь іншымі маскоўскімі ваяводамі і вайсковымі начальнікамі патрапіў у палон. Памёр у няволі ў Вільні пасьля 1521 году.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў 1521 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (маскоўскі бок)
Катэгорыя:Расейскія дыпляматы
Пеліка

**Пéліка** — пасёлак у Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці, знаходзіцца ў 1,7 км ад вёскі Шыпяны. Пеліка ўваходзіць у склад Пліскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Мубарак Гірэй

**Мубарэк Гірай** альбо **Мубарэк-Гірай** (? — , недалёка ад Вішняўца, (цяпер Тарнопальская вобласьць Украіны) — сын крымскага хана Мэнглі І Гірэя і бацька хана Даўлет Гірэя.

Удзельнічаў у татарскіх набегах на ВКЛ. Па некаторых дадзеных, ён узначальваў Крымскую арду падчас набегу ў 1512 годзе. Загінуў у бітве пад Вішняўцом. Па іншых дадзеных — выжыў, пераехаў у Асманскую імпэрыю. У 1517 годзе ўдзельнічаў у паходзе Сэліма I на Эгіпет, падчас якога загінуў у баях.

## Літаратура
* Гайворонский О (А. Е.). Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов. — Симферополь: «Доля», 2003.

Катэгорыя:Гірэі
Катэгорыя:Крымскае ханства
Наўроцкі

**Наўро́цкі** — беларускае, польскае і ўкраінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Алесь Наўроцкі (нар. 1937—2012) — беларускі пісьменьнік
* Вячаслаў Наўроцкі (нар. 1956) — праўнік
* Караль Наўроцкі (нар. 1956) — польскі гісторык і палітык, прэзыдэнт Польшчы  (ад 2025 году)
* Юры Наўроцкі (нар. 1991) — беларускі сьпявак
Вераніка Себасьцяновіч

**Верані́ка Себасьцяно́віч** () — вэтэран «Арміі Краёвай», вязень ГУЛАГ, удзельніца Зьвязу палякаў Беларусі, фігурантка некалькіх скандалаў, зьвязаных зь яе польскай дзейнасьцю.

## Біяграфія
Вераніка Себасьцяновіч нарадзілася ў Мастоўскім раёне. У канцы 40-х — пачатку 50-х яна была сувязной польскіх нацыяналістычных партызанаў на тэрыторыі БССР. У 1951 годзе яе арыштавалі савецкія ўлады і асудзілі на 25 гадоў увязьненьня. Яна правяла ў савецкім лягеры чатыры гады і выйшла на свабоду пасьля сьмерці Сталіна.

У 2013 годзе Себасьцяновіч была асуджаная да штрафу за арганізацыю ўсталяваньня крыжа ў памяць пра баявікоў «Арміі Краёвай». У 2014 годзе яна была перад судом за нібыта кантрабанду гуманітарнай дапамогі для вэтэранаў АК.

Вераніка Себасьцяновіч мае некалькі польскіх дзяржаўных узнагародаў і вайсковы ранг палкоўніка польскага войска.

## Выказваньні

Вераніка Себасьцяновіч вядомая правакацыйнымі публічнымі заявамі па тэме Беларусі і выказваньнямі на карысьць вяртаньня Заходняй Беларусі ў склад Польшчы, у тым ліку зробленымі ў польскім сэнаце.

У 2015 годзе, на 95-х угодках Бітвы на Нёмане, Себасьцяновіч прывітала ўдзельнікаў словамі «прыехала сюды з польскіх крэсаў, часова акупаваных Беларусьсю».

У верасьні 2018 году ў этэры польскай тэлевізіі яна заявіла: «Мы на крэсах чакаем вяртаньня ў Польшчу, як дзеці адзінай маці».

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Саюзу палякаў на Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мастоўскім раёне
Катэгорыя:Жаўнеры Арміі Краёвай
Альбэрт Разін

**Альбэ́рт Аляксе́евіч Ра́зін** (12 чэрвеня 1940, с. Кузюмава, СССР — 10 верасьня 2019, Іжэўск, Удмуртыя, Расея) — удмурцкі навуковец і грамадзкі дзеяч. Актывіст у абарону ўдмурцкай мовы ад зьнікненьня. Заслужаны навуковец Удмурцкай Рэспублікі. Кандыдат філязофскіх навук, дацэнт. Працаваў у Хаўрусе навукоўцаў Удмуртыі.

10 верасьня 2019 году ў Іжэўску (Удмуртыя, Расея) Альбэрт Разін з выкарыстаньнем бэнзіну зьдзейсьніў акт самаспаленьня перад будынкам мясцовага Дзяржсавету. Разін трымаў плякат з цытатай дагестанскага паэта Расула Гамзатава: «І калі мая мова зьнікне заўтра, то я гатовы памерці сёньня». Альбэрт Разін атрымаў амаль 100% апёкаў цела, быў шпіталізаваны ў цяжкім стане і памёр у шпіталі празь некалькі гадзін.

## Грамадзкая дзейнасьць
Альбэрт Разін быў адным з заснавальнікаў лябараторыі нацыянальных стасункаў Удмурцкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (УДУ). У 1992 годзе ўдзельнічаў у стварэньні Інстытуту чалавека УДУ, быў яго дырэктарам, пакуль штат ня быў амаль цалкам скарочаны. З таго часу стаў актывістам руху «Удмурт Кенеш». Разін змагаўся за тое, каб дзеці вывучалі ўдмурцкую мову і не забывалі яе. Раней рыхтаваў зварот да дэпутатаў Дзяржсавету пад назвай «Удмурцкая нацыянальнасьць зьнікае».

Альбэрт Разін быў адным з навукоўцаў, якія ўлетку 2018 году зьвярнуліся з адкрытым лістом да старшыні Дзяржаўнага савету Ўдмуртыі Аляксея Прасолава і дэпутатаў з патрабаваньнем не падтрымліваць законапраект аб вывучэньні моў у школах, які пагаршаў статус удмурцкай мовы.

10 верасьня 2019 году зьдзейсьніў акт самаспаленьня.

## Водгукі
Украінскі крымскататарскі палітык, былы старшыня Мэджлісу крымскататарскага народу Мустафа Джамілеў:

Сьпікер эстонскага парлямэнту :

## Глядзіце таксама
* Алекса Гірнік
* Гектар Пітэрсан
* Ян Палах
* Валенці Бадзіляк

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Альберт Разин: «Удмуртский этнос исчезает на глазах» 
* Павел Казарин: Уроки самосожжения // Крым. Реалии 
* Виталий Портников: Самосожжение и русификация // Крым. Реалии 

Катэгорыя:Кандыдаты філязофскіх навук
Катэгорыя:Актывісты супраць русіфікацыі
Катэгорыя:Самаспаленьні на знак пратэсту
Эмэрсан Мнангагва

**Э́мэрсан Дамбудза Мнангагва** (; нар. 15 верасьня 1942 году, Зьвішаванэ) — зімбабвійскі дзяржаўны дзеяч, палітык. Прэзыдэнт Зымбабвэ з 24 лістапада 2017 году. Старшыня партыі «Зымбабвійскі афрыканскі народны саюз — Патрыятычны фронт» з 19 лістапада 2017 году.

Прымаў удзельнік у партызанскай вайне, адзін з кіраўнікоў партыі «Зімбабвійскі афрыканскі народны саюз — Патрыятычны фронт». З 1980 займаў шэраг ключавых пасадаў ва ўрадзе і сілавых структурах, у 2000—2005 быў старшынём ніжняй палаты сойму. З 12 сьнежня 2014 па 7 лістапада 2017 — першы намесьнік галавы краіны Зімбабвэ. Лічыўся бліжэйшым паплечнікам і пераемнікам прэзыдэнта Мугабэ. У лістападзе 2017 году раптоўна быў адхілены ад пасады. Пасьля ваеннага перавароту вярнуўся да ўлады, стаўшы старшынём і першым сакратаром кіруючай партыі «Зімбабвійскі афрыканскі народны саюз — Патрыятычны фронт», а пасьля стаў часовым кіраўніком дзяржавы пасьля адстаўкі Робэрта Мугабэ. 30 ліпеня 2018 году Э. Мнангагва перамог на выбарах на пасаду галавы краіны. А. Лукашэнка павінвашаў Э. Мнангагва зь перамогаю. 17 студзеня 2019 году Э. Мнангагва прыехаў на Беларусь і сустрэўся з Лукашэнкам.

## Крыніцы

## Заўвагі
Чадамэн

**Чадаман** (або **Чадамэн**) сапраўднае імя Павел Дудэк (), які нарадзіўся 8 лютага 1986 г. — польскі сьпявак, які выконвае музыку на мяжы жанраў дыска-поля і танцаў.

## Дзейнасьць
Пачаў сваю музычную кар’еру пад сваім імем і прозьвішчам сьпяваком музычнага калектыву «Арэна», які выконваў рок-музыку. Пачаткова ён хацеў пачаць сольную кар’еру ў поп-рок-музыцы, але яе перапыніла спрэчка паміж выканаўцам і кіраўніком.

З 2013 году ён выступае пад псэўданімам Чадамэн, дзе спасылаецца на імёны фільмаў амэрыканскіх супэргерояў, такіх як Супэрмэн ці Чалавек-павук. Ён праславіўся такімі песьнямі, як «Рудая пляша, як шалёная», «Давай на калені» і «Блізьняты», якія дасягнулі дзясяткаў мільёнаў праглядаў на старонцы Ют’юб. У 2015 годзе падчас першага выпуску музычнага фэстывалю «Польсат супэрхіт» музычны кліп на песьню «Рудая танцуе як вар’ят» заняў трэцяе месца ў катэгорыі хітоў сеткі, уключаючы кліпы з найбольшымі праглядамі на Ют’юб (на той момант іх было больш за 26 мільёнаў). Далей ён выступаў у перадачах польскага ТБ Тэфаўэн: Добры ранак (2014) і Куба Ваяводзкі (2015).

Быў удзельнікам забаўляльнай праграмы «Польсат пляша з зоркамі», «Танцы з зоркамі» (2019) і навагодні выпуск на тэлебачаньні (2018).

У 2020 годзе выйграў шоў «Twoja twarz brzmi znajomo». 

## Паходжаньне
Чадамэн паходзіць з ПНР, в. Апалева, у Любускім ваяводзтве.

## Сям’я
Ён жанаты на Міраславе. Мае 2 дачкі.

## Сьпіс кампазыцыяў
Сьпіс песьняў і складанак Чадамана.

### Складанкі

### Асобныя песьні без складанкі

### Іншае
* Dziewczyna z Instagrama
* Ruda tańczy jak szalona
* Moja bejbe
* Hej hej bawmy Się

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія музыкі
Катэгорыя:Польскія сьпевакі
Катэгорыя:Дыска-поля

Катэгорыя:Асобы тэлебачаньня
Санковіч

**Санко́віч** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Ксенія Санковіч ( 1990) — беларуская гімнастка
* Павал Санковіч ( 1990) — беларускі плывец

## Глядзіце таксама
* Саковіч
Каштэля

**«Каштэ́ля»** або ***цукро́вы по́льскі*** — зімовы гатунак яблыні дамовай. У Беларусі распаўсюджаны пераважна ў Берасьцейскай ды Гомельскай абласьцёх.

## Апісаньне
Дрэвы даўгавечныя, з шырокай кронай. Пладаносіць пачынаюць на 8—12-ы год і даюць плады штодвагады.

Яблыкі масаю каля 100 г, пляската-круглыя, зеленавата-жоўтага колеру, з шматлікімі сьветлымі падлупіннымі кропкамі. Мякіш салодкі і шчыльны. Збор пладоў пачынаюць у канцы верасьня — пачатку кастрычніка. Яблыкі ўстойлівыя да ; добра транспартуюцца і захоўваюцца на працягу некалькіх месяцаў, аднак хутка пачынаюць гніць зь сярэдзіны.

## Распаўсюджаньне
Каштэля вядомая ў Польшчы з XVII стагодзьдзя, з часоў Яна III Сабескага. Расьлі каштэлі ў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне.

## Сэлекцыя
У міжваеннай Беларусі раілі каштэлю шчапіць двойчы.

Праз шэраг недахопаў БелНДІ пладаводзтва раіць наўзамен рассаджваць гатунак беларускі салодкі. На аснове каштэлі выведзеныя палепшаныя гатункі:
* «Імант» — сэлекцыяваны ў Беларусі. Устойлівы да паршы.
* «Фарэле» — сэлекцыяваны ў Латвіі. Позьні зімаўстойлівы, мае добры імунітэт да паршы і гнілізны. Мае высокую ўраджайнасьць і рэгулярнае плодаваньне.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Jablon kosztela bardzo stara odporna odmiana 
* Kosztele, ulubione jabłka królowej Marysieńki 

Катэгорыя:Гатункі яблыкаў
Шонская мова

**Шонская мова** або **Шона** — мова народу шону. Распаўсюджаная ў Паўднёвай Афрыцы, галоўным чынам у Зымбабвэ (дзе яе носьбіты складаюць большасьць). Раней шона мог называцца каранга. Разам з мовай ндэбэлэ й ангельскай — дзяржаўная мова Зымбабвэ. Носьбіты шона складаюць каля 80 адсоткаў насельніцтва Зымбабвэ. Паводле апошніх зьвестак, усяго носьбітаў розных гаворак шона каля 10 млн.

Шона мае пісьмовыя крыніцы: першыя спробы пісьмовых крыніц адносяцца да пачатку 20-га стагодзьдзя, а сучасны правапіс быў створаны ў 1950-я гады. Першы раман на шона — «Фэса» Саламона Муцвайра выйшаў у 1957 годзе. Шона выкладаецца ў школах як прадмет, але навучаньне на ім не вядзецца. Існуюць навуковыя працы аб шонскае мове, слоўнікі (галоўным чынам шонска-ангельскія). Пісьмовая шонская мова заснаваная на гаворках каранга (вобласьць Масьвінга) і зэзуру (сярэдзіна й поўнач краіны), аднак па закону ўсе гаворкі роўныя і выкладаюцца ў мясцовых школах.

## Азбука шонскае мовы
Аснова шонскае мовы лацінская азбука. Сьпіс знакаў:

## Крыніцы

Катэгорыя:Мовы банту
Катэгорыя:Мовы Зымбабвэ
Катэгорыя:Мовы Мазамбіку
Катэгорыя:Мовы Замбіі
Шона

**Шона** або **Машону** &mdash; народ, які жыве пераважна ў Зымбабвэ, а таксама ў сумежных раёнах Мазамбіку. Шона гавораць на шонскае мове, якая адносіцца да моўнай групе банту бэнуэ-кангалескай сям’і нігера-кардафанскай макрасям’і моваў. Большасьць шона хрысьціяне (пратэстанты, каталікі), астатнія &mdash; вызнаюць традыцыйныя вераваньні (пакланеньне продкам або сілам прыроды). Шона дасягнулі высокага ўзроўню разьвіцьця задоўга да прыходу эўрапейцаў &mdash; маюць важнае месца ў стварэньні культуры Зымбабвэ і палітычнага аб’яднаньня Манаматапа. Галоўны занятак &mdash; земляробства (проса, кукуруза, сорга, бабовыя), маецца &mdash; жывёлагадоўля.

Большасьць сем’яў мае род на аснове мужчын, у некаторых шона род вядзецца па жанчынах. Раней было многажонства.

Паслужылі для назвы астэроіда (1467) Машону.

Катэгорыя:Народы Зымбабвэ
Катэгорыя:Народы Мазамбіку
Катэгорыя:Народы банту
DJ Wich

**DJ Wich** (сапраўднае імя — **Томаш Пэхлак**; 9 чэрвеня 1978, Прага, Чэхаславаччына) — чэскі дыджэй і музычны прадусар, які працуе на чэскай і славацкай гіп-гоп сцэнах. Дыджэінґ пачаў у 1998 годзе.

## Жыцьцяпіс
У 1993 годзе сустрэў Indy ды LA4, калі яны ўсе пачыналі на праскай ґрафіці-сцэне. У 1998 яны сфармавалі гурт Indy & Wich, дзе Indy выступаў рэперам, а ён сам быў прадусарам. Часта яны супрацоўнічалі з LA4 на жывых выступах.

У 2002 годзе быў выдадзены дэбютны альбом *[[My 3]]*. Іхні другі альбом *[[Hádej kdo...]]* быў намінаваны на прыз Anděl у 2006. Праз рок быў выдадзены ў супрацы з Nironic’ам дыск *[[The Chronicles of Nomad]]*.

У 2004 годзе DJ Wich выдае свой першы сола альбом *Time is now*, які быў першым прадусарскім альбомам чэскаю.

У 2008 годзе выдаў другі сола альбом *[[The Golden Touch]]*, на якім зьявіліся замежныя госьці як Lil Wayne, Talib Kweli, M.O.P, Kurupt, Raekwon і г.д.

Ён супрацоўнічаў з чэскімі артыстамі, улучаючы Orion, Hugo Toxxx, Vladimir 518, LA4 і з замежнымі, улучаючы Rasco, Rytmus, H16, Vec, ды Nironic.

DJ Wich запісаў саўндтрэк для чэскіх фільмаў *[[Gympl]]* ды *[[Злавіць мільярдэра]]*.

Яго біты зьяўляюцца ў альбомах вядучых чэскаславацкіх рапэраў.

## Узнагароды
* 2001 — Cena Anděl — DJ року
* 2002 — Dance Music Awards — My3 — Найлепшы альбом року
* 2004 — Hudební ceny Óčka — Time Is Now — Найлепшы гіп-гоп/R’N'B альбом року
* 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 — Žebřík Music Awards — DJ roku
* 2013 — Youtube awards — прыз на найвялікшую колькасьць падпісантаў у катэґорыі музыкі
* 2013 — Ruka Hore awards — DJ року
* 2014 — Ruka Hore awards — DJ року ды прадусар року
* 2015 — Ruka Hore awards — DJ року ды прадусар року
* 2016 — Ruka Hore awards — біт року
* 2016 — SK/CZ Billboard music awards — гіп-гоп/R’N'B альбом року

## Дыскаґрафія
* 2000 — Indy & Wich ft. Orion, La4 — Pohyb Nehybnyho / Indyvidual
* 2001 — Indy & Wich — Cesta Štrýtu
* 2001 — PSH — Repertoar
* 2002 — Indy & Wich — My3
* 2003 — Indy & Wich — Ještě pořád
* 2004 — DJ Wich — Time Is Now (CD, 3x LP vinyl)
* 2004 — DJ Wich — Work Affair mixtape
* 2006 — Indy & Wich — Hádej Kdo…
* 2007 — DJ Wich presents Nironic: The Chronicles of a Nomad
* 2008 — DJ Wich — The Yearbook mixtape
* 2008 — DJ Wich — The Golden Touch
* 2009 — Hi-Def & DJ Wich — Human Writes
* 2010 — DJ Wich & Rasco are The Untouchables — Al Capone´s Vault
* 2011 — DJ Wich & Nironic — Nomad 2 (The Long Way Home)
* 2012 — DJ Wich & Ektor — Tetris
* 2013 — DJ Wich — Yearbook 2013 mixtape
* 2014 — LA4 & DJ Wich — Panorama
* 2016 — DJ Wich — Veni Vidi Wich
* 2018 — DJ Wich & Lvcas Dope — Diamant

## Фільмаґрафія

Катэгорыя:Чэскія дыджэі
Павал Харланчук

**Па́вал Алякса́ндравіч Харланчу́к-Южакоў** ( 27 чэрвеня 1978, Гомель, БССР) — беларускі тэатральны і кінаактор, тэатральны рэжысэр.

## Жыцьцяпіс
Скончыў акторскае (2000) і рэжысэрскае (2003) аддзяленьні Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

Працаваў акторам Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатру імя Максіма Горкага (2003—2006). Звольнены за ўдзел у акцыях пратэсту пасьля выбараў 19 сакавіка 2006 року.

З 2010 року — актор Нацыянальнага тэатру імя Янкі Купалы.

## Творчасьць

### Фільмаграфія

### Рэжысэр
* «Самотны захад»
* казка «Царэўна-жабка»
* «Кракадзіл» (Карней Чукоўскі)
* «Дэтэктар хлусьні» ()
* «Джэльсаміна ў краіне хлусаў» (Джані Радары)

## Прэміі і ўзнагароды
* першая Нацыянальная тэатральная прэмія Беларусі за найлепшую мужчынскую ролю (спэктакль «№13» Тэатру-студыі кінаактора, 2011)

## Сям’я
Жанаты з акторкай Ганнай Харланчук (Южаковай), маюць пяцёх дзяцей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне Купалаўскага тэатру

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Беларускія рэжысэры
Србе на врбе

**«Србе на врбе»** (з славен. *Srbe na vrbe*, ) — шавіністычны лёзунґ харвацкіх ды басьнійскіх нацыяналістаў, істаю якога ё заклік да зьнішчэньня сэрбаў празь вешаньне.

Паходзіць ад верша «Bojni grom» або «Srbe na vrbe» славенскага палітыка Марка Натлачана, што быў апублікаваны ў люблянскай ґазэце «Славенец» у 1914 годзе, за дзень да абвяшчэньня Каралеўству Сэрбіі вайны Аўстра-Вугоршчынаю, і заклікаў да помсты за забойства эрцгерцаґа Фэрдынанда. Папулярызаваў лёзунґ перад Другою сусьветнаю вайною Мілэ Будак, галоўны ўстаскі ідэоляґ і адзін з заснавальнікаў усташскага руху.

Гэтая фраза стала зноўку папулярнаю пасьля распаду СФРЮ і пачатку міжэтнічных канфліктаў у Югаславіі.

У сучаснай Харватыі харвацкія нэанацысты, экстрэмальныя нацыяналісты і людзі, якія выступаюць супраць вяртаньня сэрбаў, часта ўжываюць лёзунґ. Ґрафіці з гэтаю фразаю часта сустракаюцца і СМІ запісалі малюнкі зь лёзунґамі, знойдзенымі ў цэрквах у 2004, 2006 і 2008 годзе. У 2010 годзе банэр зь сьлёґанам бачны ў сярэдзіне турыстычнага сэзону на ўезьдзе ў Спліт, турыстычны цэнтар Харватыі, падчас тэніснага матчу Кубка Дэвіса між дзьвюмя краінамі. Паліцыя прыбрала яго цягам некалькіх гадзінаў, а стваральнік банэра быў арыштаваны і абвінавачаны ў зьдзяйсьненьні крымінальнага злачынства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Радио-телевизија Републике Српске: За „Србе на врбе“ ослобађајућа пресуда, 27. 4. 2012. 
* Радио-телевизија Републике Српске: Мергелов институт упозорава: Опасна тенденција фаворизовања усташтва, 28. 4. 2012. 

Катэгорыя:Шавінізм
Катэгорыя:Сэрбафобія
БСССТ… Тишинчина!

***БСССТ… Тишинчина!*** () — музычны альбом бялградскага гіп-гоп гурту Београдски синдикат, які выйшаў напрыканцы 2001 року.

## Сьпіс кампазыцыяў

## Глядзіце таксама
* Београдски синдикат
* Сьпіс сэрбскіх гіп-гоп альбомаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэрбскія гіп-гоп альбомы
Катэгорыя:Альбомы Београдски синдикат
Бошка Чыркавіч

**Бошка Чыркавіч** (; 4 сьнежня 1976, Бялград, СФРЮ) — сэрбскамоўны рэпэр, біт-мэйкер ды прадуцэнт. Бошка ё калюмністам у Вечерње новости, які піша пад калёнаю *Контра*.

## Кар’ера
У гіп-гоп прыйшоў у 1997 годзе, калі стаў удзельнікам гурту «Ред Змаја», а праз два рокі з васьмю сябрамі стварыў калектыў «Београдски синдикат». Удзельнічаў у запісе трох альбомаў гурту як бітмэйкэр і аўтар тэкстаў, таксама выпусьціў чатыры сольных альбомы і адзін альбом уласнага гурту PKS (у якой выступае ягоная жонка). У 2010 годзе Бошка, DJ Iron, Жобла (кузэн Škabo) ды Марлон Брутал заснавалі гурт «Фантастична четворка» ().

## Па-за музычнаю кар’ераю
З 2001 па 2005 рокі быў вядоўцам на радыё Студэнцкага культурнага цэнтру ў Бялградзе (у прыватнасьці, аўтарам праґрамы *Сындыкальны тэрмін*, прысьвечанай гіп-гопу). Цяпер вядзе праґраму «Тречи пут» () на радыё РТС 202. У 2003 годзе працаваў у ґазэце «Глас явности», цяпер вядзе сваю калёнку ў ґазэце «Вечерње новости» пад назваю «Контра». Таксама супрацоўнічае з сэрбскімі выданьнямі часопісаў MAXIM ды Playboy, публікуючы там навіны музыкі. Мае вышэйшую эканамічную адукацыю і ё заснавальнікам страхавое кампаніі «Магмедиа» па абароне інтэлектуальнае ўласнасьці. Таксама зьняўся ў фільме Борыса Малаґурскага «Цяжар ланцугоў», прысьвечанага гісторыі распаду Югаславіі.

## Дыскаґрафія
### У складзе БС
* Гистро (1998)
* БСССТ… Тишинчина! (2001)
* Говедина (2002)
* Сви заједно (2005)
* Они су (2006)
* Дискретни хероји (2010)

### Сольныя альбомы
* Сам (2003)
* Ремек-дело (2008)
* Десет дина гласа на матрици (2009)
* Музика за демонстрације (2010)
* ЕП Вук (2011)
* Човек (2011)
* Бесконачно (2012)
* Прича два вука (2014)
* Калаши+Ниве (2017)
* Одметник је одсутан (2019)

### У складзе ПКС
* ПВО (2005)

Дуо ПКС:
* ПВО (2005)
* Мурија

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* MySpace старонка
* Интервју са Шкабом и представљање албума Бесконачно (2013)

Катэгорыя:Сэрбскія музыкі
Катэгорыя:Сэрбскія рэпэры
Катэгорыя:Београдски синдикат
Храм Кірылы Тураўскага

**Храм сьвяці́целя Кіры́лы Ту́раўскага** — хрысьціянскі храм Менскай духоўнай акадэміі, асьвечаны ў чэрвені 2015 году.

Прастольнае сьвята прыходу адзначаецца 11 траўня. На 2019 год у храме ладзілі набажэнства па-беларуску прынамсі штомесяц у нядзелю.

## Сьвятары
На 2019 год у храме служылі 5 сьвятароў: пратаярэй Уладзімер Даўгаполаў, архімандрыт Сергій (Акімаў) і 3 ярэі Канстанцін Голубеў, Андрэй Бабушкін і Зьміцер Каўрыга.

## Мінуўшчына

20 чэрвеня 2015 году маскоўскі патрыярх Кірыла асьвяціў храм у гонар сьвяціцеля Кірылы Тураўскага пры Менскай духоўнай акадэміі. 13 кастрычніка 2015 году пратаярэй Яўген Грамыка ўпершыню зьдзейсьніў у храме набажэнства па-беларуску, пасьля чаго яно стала рэгулярным. У выніку храм Кірылы Тураўскага стаў 3-й праваслаўнай царквой Менску, дзе сталі праводзіць беларускамоўныя набажэнствы. Падчас набажэнстваў пачалі выкарыстоўваць беларускія пераклады пратаярэя Сергія Гардуна. На пачатак 2016 году набажэнствы па-беларуску ладзілі двойчы на месяц.

## Крыніцы

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Менску
Катэгорыя:Высокі Рынак
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2015 годзе
Царква Кірылы Тураўскага

**Царква́ Кіры́лы Ту́раўскага** — хрысьціянскі храм у гонар сьвятога Кірылы Тураўскага.

* Сабор Кірылы Тураўскага — царква ў Нью-Ёрку (ЗША).
* Храм Кірылы Тураўскага — царква ў Менску.
* Царква Сьвятога Кірылы Тураўскага і ўсіх сьвятых заступнікаў беларускага народу — храм у Лёндане (Ангельшчына).
IBM PC-сумяшчальны кампутар

**IBM PC-сумяшчальны кампутар** () — кампутар, архітэктурна блізкі да IBM PC, XT і AT, які дазваляе запускаць іх праграмнае забесьпячэньне наўпрост, без выкарыстаньня эмулятараў апаратнага забесьпячэньня (кшталту QEMU). У сувязі з распаўсюджваньнем вялікай колькасьці падобных кампутараў (і іх безумоўным дамінаваньнем на рынку пэрсанальных кампутараў), назва кампаніі IBM не ўжываецца, і іх сталі называць «пэрсанальны кампутарам» (ПК) або па-ангельску Personal Computer, PC.

Першы клон IBM PC быў выпушчаны кампаніяй Columbia Data Products, чаму спрыяла адсутнасьць прававых абмежаваньняў на стварэньне BIOS, сумяшчальнага па функцыям з арыгінальным.

## Архітэктура
IBM PC-сумяшчальныя кампутары пабудаваныя на аснове мікрапрацэсараў, сумяшчальных з архітэктурай 8086. Як правіла, у клонах выконваюцца арыгінальныя адрасы шэрагу прыладаў, такіх як COM (RS-232) і LPT-порт.

Для IBM-PC-сумяшчальных дэсктопаў характэрная пашыральнасьць — разнастайныя прылады могуць быць падлучаныя праз шыны пашырэньня (ISA, PCI, AGP і інш.). Працэсар і АЗП практычна заўсёды зьяўляюцца зьменнымі.

## Эвалюцыя
Арыгінальны IBM PC меў 20-разрадную адрасацыю памяці. Са зьяўленьнем працэсараў 80286 адрасацыя была пашыраная, што дазволіла выкарыстоўваць АЗП большага аб’ёму.

Працяглае супрацоўніцтва Microsoft і «Інтэл», якое прывяло да іх дамінаваньня на рынку, выклікала зьяўленьне слова «Ўінтэл», якім пазначаюць пэрсанальныя кампутары, у якіх выкарыстоўваюцца працэсары ад «Інтэла» і апэрацыйная сыстэма сямейства Windows ад Microsoft. Аднак гэта не адзінае магчымае прымяненьне дадзенай архітэктуры. Напрыклад, IBM PC-сумяшчальны кампутар можа працаваць на працэсарах іншым вытворцаў (у першую чаргу AMD) і выкарыстоўвацца з такімі апэрацыйнымі сыстэмамі як MS-DOS, FreeDOS, GNU/Linux і іншымі.

## Выкананьне
IBM-PC-сумяшчальнымі, як правіла, зьяўляюцца настольныя кампутары, ноўтбукі, некаторыя пляншэты і сэрвэры. X86-архітэктура працэсара не абавязкова гарантуе магчымасьць ўстаноўкі X86-сумяшчальных апэрацыйных сыстэмаў. Напрыклад, на x86-смартфоны немагчыма ўсталяваць натыўнымі Microsoft Windows, так як для гэтага патрэбен у тым ліку трансьлятар выклікаў для BIOS.

## Глядзіце таксама
* X86

## Крыніцы

Катэгорыя:Архітэктура x86
Катэгорыя:Клясы кампутараў
Макараўскі сельсавет

Назву **Мака́раўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Макараўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Макараўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёну Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Макараўскі
* Макараўскі раён
Чашніцкі сельсавет

Назву **Ча́шніцкі [[сельсавет]]** маюць:

* Чашніцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёну Аршанскай акругі
* Чашніцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёну Віцебскай акругі

## Глядзіце таксама
* Чашніцкі местачковы савет
* Чашніцкі раён
Алесь Масарэнка

**Алесь Масарэнка** (*Аляксандар Герасімавіч Масарэнка*; , Ходараў, Прапойскі раён, Магілёўская вобласьць — ) — беларускі празаік і перакладчык .

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасьля заканчэньня Целяшоўскай сярэдняй школы (1956) працаваў інструктарам Прапойскага райкаму камсамола, у 1957—1960 гг. служыў у Савецкім войску. У 1960 годзе паступіў на філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, з трэцяга курса перавёўся на вячэрняе аддзяленьне і да заканчэньня ВНУ (1966) працаваў выхавацелем у школе-інтэрнаце № 13 у Менску.

Працаваў рэдактарам на Беларускім радыё, загадчыкам аддзела газэты «Чырвоная змена», інструктарам па прамысловым адлове рачнога бабра Літоўскага заацэнтру, літсупрацоўнікам газэты «Літаратура і мастацтва», рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі ў выдавецтве «Беларусь», адказным сакратаром часопіса «Полымя», у геадэзічнай экспэдыцыі Забайкальля рабочым I разраду. З 1977 году — рэдактар аддзела прозы часопіса «Маладосць», з 1978 г. — сябра сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі кінастудыі «Беларусьфільм», у 1982—1985 гг. — загадчык аддзела крытыкі і літаратуразнаўства часопіса «Полымя», з 1989 г. — літкансультант літаб’яднаньня «Крыніцы» пры штотыднёвіку «Чырвоная змена», у 1992—1998 гг. — галоўны рэдактар часопіса маладых літаратараў «Першацвет».

## Творчасьць
Літаратурную працу пачаў зь вершаў. З апавяданьнямі ў рэспубліканскім друку выступіў у 1962 годзе. Аўтар аповесьці «На бабровых тонях» (1971), зборнікаў аповесьцей і апавяданьняў «Журавіны пад сьнегам» (1976), «Сонца майго дня» (1988), рамана «Баргузінскае лета» (1982). Пераклаў на беларускую мову аповесьць бурацкага пісьменьніка Барадзія Мунгонава «Чорны вецер» (1973).

## Крыніцы

## Літаратура
* Алесь Масарэнка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: БелЭн, 1992—1995.

## Вонкавыя спасылкі
* Алесь Масарэнка

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Антон Чорны

**Анто́н Чо́рны** () — вайсковец, жаўнер Узброеных сілаў Украіны.

## Узнагароды
За асабістую мужнасьць ды гераізм, выяўленыя ў ахове дзяржаўнага сувэрэнітэту ды тэрытарыяльнае цэласнасьці Ўкраіны, вернасьць вайсковай прысязе падчас расейска-украінскае вайны ўзнагароджаны 
* ордэнам «За мужнасьць» III ступені (27.11.2014)

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Сьнегіроўка

Назву **Сьнегіроўка** маюць:

* Сьнегіроўка — кармушка для сьнегіроў

## Населеныя пункты
### [[Расея]]
* Сьнегіроўка — пасёлак у Важагодзкім раёне Валагодзкай вобласьці
* Сьнегіроўка — вёска ў Рыбінскім раёне Краснаярскага краю
* Сьнегіроўка — вёска ў Прыазёрскім раёне Ленінградзкай вобласьці
* Сьнегіроўка — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласьці
* Сьнегіроўка — вёска ў Санкоўскім раёне Цьвярской вобласьці
* Сьнегіроўка — вёска ў Тутаеўскім раёне Яраслаўскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Сьнегіроўка — сяло ў Першамайскім раёне Крыму
* Сьнегіроўка — места ў Мікалаеўскай вобласьці, цэнтар Сьнегіроўскага раёну

## Глядзіце таксама
* Сьнегірова
* Сьнегіроў
* Сьнегіроўшчына
* Сьнегіры
Овэрдрафт

**Овэрдрафт** ( — празьмернае зьняцьцё) — кароткатэрміновая пазыка па бягучым рахунку, доступ да якой забясьпечаны па сродках аплатнай банкаўскай карткі, зыходзячы зь сярэднямесячнай сумы паступленьняў. Адсотак налічваецца толькі за выкарыстаную частку пазыкі, зьнятую з рахунка.

Пагашэньне пазыкі і налічаных адсоткаў адбываецца пры залічэньні на рахунак даходаў. Пагашаную суму дазваляецца выкарыстаць паўторна. Пагатоў банк забірае адсоткі штомесяц, а асноўны доўг пагашаецца пасьля заканчэньня тэрміну пазыкі цягам году роўнымі долямі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Овэрдрафтнае крэдытаваньне
** Анлайн-заяўка на овэрдрафт
* 
* 

Катэгорыя:Фінансавыя паслугі
Катэгорыя:Бізнэс-тэрміны
Катэгорыя:Фінансавае права
Катэгорыя:Банкаўская справа
Спрут 9

**«Спрут 9 — Дамова»** () — дзявяты сэзон італьянскага тэлесэрыялу «Спрут», прадстаўлены ў 1998 року. Рэжысэр — Джакама Бацьята, у галоўных ролях — Рауль Бова, Аня Клінг, Фабрыцыё Контры, Ляўры Марыноні, Маўрыцыё Данадоні, Тоні Спэрандэа, Сэбаст’яна Лё Манака. Двухсэрыйны сэрыял быў прэзэнтаваны на канале «Rai Uno» 9 і 16 сакавіка 1998.

## Сюжэт

«Спрат 9 — Дамова» працягвае апавядаць пра падзеі, якія разгортваліся ў восьмым сэзоне, і апісвае Катанію 60-х гадоў XX стагодзьдзя.

Капітан карабінэраў Карлё Аркуці пасьля скандалу, выкліканага ягонай сувязьзю з баранэсай Барбарай Грынбэрг Альтамурай, вярнуўся на Сыцылію, у Катанію, дзе атрымаў заданьне дазнацца пра намеры марсэльскага бізнэсоўцы Дыд’ё Мартэна, які прыбыў у Італію. Аркуці пацьвярджае падазрэньні свайго начальніка палкоўніка Валентэ:  зьбіраецца выпускаць на сыцылійскіх заводах наркотыкі, а Мартэн, запрошаны на Сыцылію пад выглядам спэцыяліста па ўгнаеньнях, зьяўляецца экспэртам у перапрацоўцы гераіну.

Рассьледаваньне Аркуці зноў прыводзіць яго да Барбары Грынбэрг Альтамуры, выпісанай нядаўна з псыхіятрычнай клінікі; ейны муж барон Франчэска за гэты час прадаў сямейную вілу ў родным месьце Трэторы ды пераехаў у Катанію, дзе стаў банкірам, зьвязаным з наркагандлем. Барбара прымае прапанову Аркуці шпіёніць за мужам, аднак пасьля раскрыцьця ёй пагражае сьмерць. Неспадзявана яе ратуе сямейны кіроўца Туры Мандэльлё, прысланы на вілу адвакатам Тарызі, дзелавым партнэрам Франчэска Альтамуры; Туры Мандэльле, імаверна, закаханы ў Барбару, хавае яе на працяглы час, так што яе палічылі мёртвай. Разабраўшыся з адвакатам Тарызі ды ягоным братам Кармінэ, якія згвалцілі ягоную сястру Тэрэзу, Туры ачольвае мясцовую банду, забясьпечваючы манаполію ў гандлі наркотыкамі для вышэйпастаўленага карумпаванага радцы Ганаровага таварыства Каляджэра Чынізі, які фігуруе ў гісторыі як выдатны махінатар і схаваны маніпулятар.

Пасьля доўгага рассьледаваньня Карлё Аркуці вызваляе Барбару з рук Мандэльлё ды арыштоўвае таго. Карлё і Барбара зьбіраюцца ажаніцца, ажно капітана зьбівае насьмерць аўтамабіль, хутчэй за ўсё падасланы радцам Чынізі.

## У ролях

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Міні-сэрыялы 1998 году
Катэгорыя:Нямецкія тэлевізійныя міні-сэрыялы
Катэгорыя:Швэдзкія тэлевізійныя міні-сэрыялы
Катэгорыя:Тэлевізійныя праграмы Rai 1
9