open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кіеўскі Псалтыр

**Кі́еўскі Псалтыр** — пэргамэнтны рукапіс вялікага фармату на 229 аркушах. Напісаны ў 1397 року ў Кіеве стараславянскай мовай. Зьмяшчае псальмы Давідавы, а таксама дзесяць хвалебных песьняў і малітваў зь іншых кніг Бібліі, перакладзеных з грэцкае мовы архідыяканам Сьпірыдонам на замову смаленскага япіскапа Міхаіла і, верагодна, была падараваная ім ў смаленскі Ўсьпенскі сабор.

Памятка сярэднявечнага кніжнага мастацтва Ўкраіны.

## Апісаньне
Тэкст напісаны літургічным, даволі выразным і каліграфічным паўуставам. Рукапіс аздоблены 302 мініятурамі на палёх, выкананымі ў нэабізантыйскім стылі.

## Мінуўшчына

Гісторыя Псалтыру пачынае адсочвацца з моманту дарэньня ў Мікольскую царкву Вільні падскарбіем вялікалітоўскім Аўрамам Язофавічам Глямбіцкім, дзе яна й захоўвалася цягам XVI—XVIII стагодзьдзяў.

У 1827 року пасаду настаяцеля Мікольскай царквы атрымаў Міхал Баброўскі, прафэсар Сьвятога Пісаньня і герменэўтыкі ў Віленскім унівэрсытэце. Пачаўшы займацца вывучэньнем Псалтыру, ён перанёс рукапіс ва ўласную хату. Пасьля здушэньня паўстаньня 1831 року царскі ўрад зачыніў Віленскі ўнівэрсытэт, а Міхаіл Баброўскі пераведзены ў Шарашоўскі прыход у Пружанскім павеце Гарадзенскай губэрні, куды перавёз і Кіеўскі Псалтыр.

Наступным уласьнікам быў Уладзіслаў Трамбіцкі, які набыў рукапіс, аднак паўнавартым гаспадаром стаў толькі ў 1848 року, па сьмерці Міхаіла Баброўскага. Пасьля сьмерці Трамбіцкага ў 1861 року гісторыя Кіеўскага Псалтыру заблытаная, да 1874 яна знаходзілася ва ўласнасьці графа А. С. Замойскага (1800—1874). Пасьля ягонай сьмерці псалтыр трапіў у рукі князя  (1820—1888), усе рукапісныя зборы якога пасьля былі выкупленыя графам  (1844—1918) і ў 1881 року перададзеныя Таварыству аматараў старажытнай пісьмовасьці.

Разам з усімі зборамі таварыства Кіеўскі Псалтыр паступіў у ленінградзкую Публічную бібліятэку ў 1932 року.

У 1963 рэстаўраваная паводле ўзору рэстаўрацыі Астрамірава Эвангельля, якая праводзілася за некалькі рокаў да гэтага. Яна была расшытая на асобныя сшыткі, пэргамэнт ачышчаны ад пылу, бруду і васкавых плямаў, пакарабачаныя аркушы распрастаныя шлягам увільгатненьня дыстыляванай вадой і вытрымкі пад прэсам, невялікія страчаныя часткі пэргамэнту замененыя новымі. Паколькі хімічныя рэактывы ў хадзе рэстаўрацыі не ўжываліся, атрамант, якім напісаны тэкст Псалтыру, захаваў усе адценьні, а фарбы мініятураў — ранейшую яркасьць і сьвежасьць.

У 1890 року Нікадзім Кандакоў і Фёдар Буслаеў падрыхтавалі першае фотатыпічнае выданьне Псалтыру, у 1978 выйшла факсымільнае выданьне.

У цяперашні час Псалтыр захоўваецца ў Расейскай нацыянальнай бібліятэцы ў зборы рукапісаў Таварыству аматараў старажытнай пісьмовасьці і мастацтва, без пераплёту, асобнымі сшыткамі.

## Вонкавыя спасылкі

* Лічбавы варыянт рукапісу

Катэгорыя:Псалтыры
Катэгорыя:Кнігі 1397 году
Катэгорыя:Біблійныя рукапісы
Катэгорыя:Кіеўская Русь
Катэгорыя:Стараруская літаратура
Катэгорыя:Сярэднявечная літаратура
Лоўчы вялікі літоўскі

**Лоўчы вялікі літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Сачыў за лясамі, у якіх паляваў вялікі князь, распараджаўся паляваньнем.

Урад існаваў з 15 стагодзьдзя. З канца 16 стагодзьдзя лоўчы гаспадарскі, пазьней лоўчы вялікі ВКЛ, меў намесьніка — лоўчага дворнага (падлоўчага), З канца 17 стагодзьдзя — ганаровы тытул дзяржаўнага саноўніка бяз пэўных абавязкаў, такое ж становішча займалі й лоўчыя земскія ў паветах.

Лоўчымі вялікімі літоўскімі былі:

* Мішко Вештаровіч (1466)
* Ян Мішкавіч (1487)
* Леў Вэкнэвіч (1496)
* Марцін Храптовіч (1504 — 2.1509)
* Мікалай Пац (Пацавіч; 1509—1544)
* князь Мікалай Радзівіл «Руды» (27.2.1549)
* Рыгор Валовіч (1567—1572)
* князь  (1577 — 18.10.1579)
* Мікалай Нарушэвіч (23.7.1582 — 10.2.1588)
* Рыгор Валовіч (1591—1591)
* Ян Нарушэвіч (1592—1616)
* Крыштап Нарушэвіч (1617—1624)
* Ян Караль Нарушэвіч (23.3.1624 — 1629)

*  (25.10.1629 — 27.5.1637)
* Пётар Караль Далмат-Ісайкоўскі (12.5.1637 — 27.5.1640)
* Мікалай Далмат-Ісайкоўскі (29.5.1640 — 1649)
* Ян Тэадор Майдэл (Maydell; 1649—1667)
* Андрэй Тызэнгаўз (1667/1668 — 1672/1673)
* Юзэф Багуслаў Слушка (1672/1673 — 1675)
*  (3.2.1676 — 1683)
*  (6.1684 — ?)
* Ян Казімер Кірдзей (7.1684 — 1685)
* Ян Гажэньскі (20.5.1685 — 1695)
* Францішак Міхал Дэнгаф (10.2.1692 — 1696)

* Станіслаў Эрнэст Дэнгаф (27.9.1697 — 6.1704)
*  (11.6.1704 — 1710)
* Рыгор Юзэф Катовіч (1710—1724)
* Ян Салагуб-Давойна (24.3.1724 — 16.12.1731)
* Міхал Алёйзы Савіцкі (16.12.1731 — 1.1732)
* Фабіян Шаняўскі (11.3.1732 — 22.11.1734)
* Фэрдынанд Плятэр (27.1.1735 — 31.3.1739)
* Міхал Антоні Сапега (31.3.1739 — 26.11.1746)
* Ігнаці Воўк-Ланеўскі (26.11.1746 — 1761)
*  (6.5.1761 — 1775)
* Юзэф Забела (5.1775 — 11.7.1793)
* Юзэф Дамінік Касакоўскі (13.1.1794 — )

## Глядзіце таксама
* Лоўчы надворны літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Амурская вобласьць

**Аму́рская во́бласьць** () — вобласьць ува ўсходняй частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Благавешчанск. Вобласьць уваходзіць у Далёкаўсходнюю фэдэральную акругу, мяжуе з Рэспублікай Саха на поўначы, з Хабараўскім краем на ўсходзе, з Габрэйскай аўстаномнай вобласьцю на паўднёвым-усходзе й з Забайкальскім краем на захадзе. Мае вонкавую мяжу з Кітаем на поўдні. Вобласьць утворана 20 кастрычніка 1932 году, калі была вылучана ў асобную адміністратыўна-тэрытарыяльную адзінку з Хабараўскага краю. На тэрыторыі вобласьці знаходзіцца касмадром Свабодны, акрамя таго плянуецца будаўніцтва касмадрома Ўсходні.

## Геаграфія
Амурская вобласьць разьмешчана на паўднёвым усходзе Расейскай Фэдэрацыі, ува ўмераным геаграфічным поясе. Адлегласьць ад ейнага адміністрацыйнага цэнтра горада Благавешчанска да Масквы па чыгунцы складае 7982 км, па паветры — 6480 км. Да Паўночнага полюса вобласьць разьмешчана некалькі бліжэй (каля 5000 км), чым да экватара (каля 6000 км). Большая частка вобласьці знаходзіцца ў басэйне Верхняга й Сярэдняга Амура, што й вызначыла назву вобласьці.

## Гісторыя
Амурскі край быў далучаны да Расейскай імпэрыі па выніках Другой опіюмнай вайны паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй з аднаго боку й Кітайскай імпэрыяй зь іншага.

## Насельніцтва
Паводле дадзеных перапісу насельніцтва 2002 году колькасьць насельніцтва складала 902 тысяч чалавек. Найбуйнейшую нацыянальную групу складаюць расейцы (92,04%), потым украінцы (3,49%) і беларусы (0,87%), якіх у вобласьці налічвалася 7 827 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Урад Амурскай вобласьці
* Заканадаўчы сход Амурскай вобласьці
* Заканадаўства Амурскай вобласьці
Казімер Гячыс

**Казі́мер Гя́чыс** (, , 22 лютага 1900, Мішкіняй ля Малятаў, цяпер у Летуве — 15 ліпеня 1986, Беласток, Польшча) — летувіскі і польскі каталіцкі сьвятар, гісторык, доктар тэалягічных і філязофскіх навук.

## Жыцьцяпіс
У 1925 року скончыў Віленскую духоўную сэмінарыю, Віленскі ўнівэрсытэт. Служыў вікарыем у Даўгелішках, Пружане, Зьдзецеле, Сьвянцянах, Відзах, Лідзе (1927—1929), Беластоку, Далёкіх (1930—1931), Ваўкавыску (1931—1936), Старых Троках, Новай Вілейцы (1937—1938), .

У 1938—1939 у Вялікабрытаніі, сьвятар у турме Манчэстэру. Па Другой сусьветнай вайне — у ЗША. У 1951 скончыў курс паліталёгіі ў Фордгэмскім унівэрсытэце (Нью-Ёрк), доктар філязофіі. У 1957—1967 выкладаў ва ўнівэрсытэце, ксяндзом летувіскае парафіі ў Путнэме. З 1970 року ў Беластоку.

## Бібліяграфія
* «Bractwa trzeźwości w diecezji żmudzkiej w latach 1858—1864» (*Братэрствы цьвярозасьці ў Жамойцкай дыяцэзіі ў 1858—1864 роках*; Вільня, 1935, доктарская дысэртацыя)
* «Seven centuries of Lithuanian resistance to Teutonic agression» (*Сем стагодзьдзяў літоўскага змаганьня з тэўтонскай агрэсіяй*; Нью-Ёрк, 1945)
* «Katalikiškoji Lietuva» (Каталіцкая Летува; Чыкага, 1946)
* «Two worlds» (Нью-Ёрк, 1964)
* «Shadow and substance: the words and the deeds of communism» (Нью-Ёрк, 1965)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўцянскім павеце
Катэгорыя:Летувіскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Летувіскія гісторыкі
Катэгорыя:Летувіскія тэолягі
Катэгорыя:Летувіскія філёзафы
Катэгорыя:Дактары багаслоўя
Катэгорыя:Дактары філязофскіх навук
Катэгорыя:Выкладчыкі гімназіі імя Адама Міцкевіча (Пружаны)
Рыгор Валовіч

Імя **Рыгор Валовіч** мелі:

* Рыгор Валовіч (пам. 1586) — кашталян наваградзкі з 1566 г.
* Рыгор Валовіч (пам. 1577) — ваявода смаленскі (1571—1577)
* Рыгор Валовіч (пам. 1562) — праваслаўны арцыбіскуп полацкі з 1562 г.
Pro Evolution Soccer 4

**Pro Evolution Soccer 4** (вядомая як **World Soccer: Winning Eleven 8** у Японіі і **World Soccer: Winning Eleven 8 International** у Паўночнай Амэрыцы) — чацвертая частка сэрыі футбольнага сымулятара *[[Pro Evolution Soccer (сэрыя гульняў)|Pro Evolution Soccer]]* кампаніі Konami. На вокладцы гульні выяўлены форвард Арсенала Т’еры Анры і форвард Рома Франчэска Тоцьці, а таксама сусьветны італьянскі рэфэры П’ерлуіджы Кальліна. Гэта першая частка ў сэрыі, якая мела ліцэнзаваныя лігі.

Гульня выйшла 5 жніўня 2004 году для такіх плятформаў як PlayStation 2, Xbox і ПК.

## Асаблівасьці
* Магчымасьць абраць у майстар-лізе да 138 каманд. Перамога ў гульні ў Master League павысіць магчымасьці гульцоў;
* Агулам больш за 200 клюбаў і нацыянальных камандаў;
* Рэфэры ўпершыню будзе ўдзельнічаць на полі падчас гульні. Існуе таксама анімаяваныя лайнсмэны;
* Сьляды нашэньня вопраткі, у тым ліку і бруд, бачныя на форме гульцоў у адпаведнасьці з актуальнымі ўмовамі;
* Палепшаны рэжым рэдагаваньня дазваляе зьмяняць лігі і імёнаў гульцоў.

## Лігі

**З камандамі сэзону 2004/05**

**Цалкам ліцэнзаваныя**
*  Сэрыя А
*  Эрэдывізія
*  Ля Ліга

**Неліцэнзаваныя**
*  Прэм’ер-Ліга
*  Ligue 1
*  Бундэсліга

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 2004 году
Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя: Гульні для PlayStation 2
Катэгорыя: Гульні для Xbox
Катэгорыя:Спартовыя сымулятары
Катэгорыя: Гульні Konami
Іванаўская вобласьць

**Іва́наўская во́бласьць** () — вобласьць у эўрапейскай частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Іванава. Вобласьць уваходзіць у Цэнтральную фэдэральную акругу, мяжуе з Уладзімерскай, Ніжагародзкай, Кастрамской і Яраслаўскай абласьцямі. Колькасьць насельніцтва на 2010 год складала 982 тысячы чалавек. Утворана 11 сакавіка 1936 году.

## Геаграфія
Вобласьць разьмешчана ў цэнтры эўрапейскай часткі Расеі. Большая частка ляжыць у міжрэччы Волгі й Клязьмы. Паверхня вобласьці — нізінная, слаба ўзгорыстая раўніна, прыпаднятая над узроўнем мора на 130—150 мэтраў. Невялікія ўзвышэньні сустракаюцца на паўднёвым захадзе, каля ўскраіны Маскоўскага ўзвышша, а на поўначы знаходзіцца ўчастак Галіцкага ўзвышша, тут на высокіх вучастках разьмешчаны гарады Фурманаў, Прыволск і Плес. Найвышэйшы пункт вобласьці — 196 мэтраў над узроўнем мора знаходзіцца ў Заволскім раёне.

### Карысныя выкапні
Іванаўская вобласьць бедная на карысныя выкапні. Распаўсюджаныя выкапні маюць ападкавае паходжаньне.

### Расьліннасьць
Вобласьць разьмешчана на стыку дзьвюх зонаў: эўрапейскай тайгі й зьмешаных лясоў. Усяго лясы займаюць 48% тэрыторыі вобласьці, а лугі каля 10%. Асабліва гэта датычыцца лясістых Заволскага, Юскага й Цейкаўскага раёнаў. У 1972 годзе флёра вобласьці ўключала амаль тысячу відаў дзікарослых і культурных расьлінаў.

## Насельніцтва
Па стане на 2008 год колькасьць насельніцтва складала 1079,6 тысяч чалавек, зь якіх у гарадох пражывала 80% насельніцтва. Найбуйнейшую нацыянальную групу складаюць расейцы. Сярод нацыянальных меншасьцяў ёсьць украінцы, татары, армяне, азэрбайджанцы, беларусы, мардва, чувашы, малдаване й іншыя.

## Эканоміка
Валавы рэгіянальны прадукт на 2006 год склаў 52,5 млрд расейскіх рублёў. Гэты паказчык на душу насельніцтва традыцыйна зьяўляецца самымі нізкім у Цэнтральнай фэдэральнай акрузе й па выніках 2009 году быў амаль у тры разы ніжэйшы за сярэдні па Расеі.

Структуру эканомікі адрозьнівае высокая доля сэктара дзяржаўных паслугаў (17,6% ВРП у 2006 годзе). У прамысловасьці фармуецца каля 34,1% ВРП, зь іх 20,1% былі здабыты ў апрацоўчых вытворчасьцях, перш за ўсё лёгкай прамысловасьці, энэргетыцы й машынабудаваньні, 3,9% — у будаўнічым комплексе. У аграпрамысловым комплексе ствараецца 8,0% СУП.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Урад Іванаўскай вобласьці
* Вобласьць у даведніку-каталёгу «Ўся Расея»
Тытус Лівіюс

**Тытус Лі́віюс** (; 59 да н. э., Патавіюм — 17) — адзін з найбольш вядомых рымскіх гісторыкаў, аўтар значна цытаванай «гісторыі ад заснаваньня гораду» (), а таксама гісторыка-філязофскіх дыялёгаў і рытарычнага твору эпісталярнай формы да сына, якія не захаваліся на нашых дзён.

Стаў заснавальнікам так званай альтэрнатыўнай гісторыі, апісаўшы рытарычным чынам магчымую барацьбу між Рымам і Аляксандрам Македонскім, калі б апошні пражыў больш працяглы час. Узорамі дасканалага стылю Лівіюс называў Дэмасфэна і Цыцэрона.

Лівіюс паходзіў з заможнай сям’і, у раньняй маладосьці прыехаў у Рым, дзе атрымаў добрую адукацыю, пасьля чаго заняўся філязофіяй, гісторыяй і рыторыкай. Нягледзячы на тое, што блізкія стасункі зьвязвалі яго з Аўгустам, Лівіюс не прымаў дзейнага ўдзелу ў палітычным жыцьці.

Пасьля 27 году да н. э. Лівіюс пачаў працаваць над фундамэнтальнай работай па гісторыі Рыма ў 142 кнігах, дзе апісваў маральныя каштоўнасьці. У іх ён бачыў сродак адраджэньня Рыму. У той самы час, падзяляючы погляды стоікаў, Тытус Лівіюс верыў у фатум. У творах Лівіюса, якія захаваліся да нашых дзён, прысутнічае вялікая колькасьць прамоваў гістарычных і паўлегендарных фігураў. З храналягічнага пункту гледжаньня, стыль Лівіюса зьяўляецца прамежкавым этапам паміж клясычным і так званай лацінай срэбнага веку Імпэрыі. Да Лівіюса з павагай ставіліся старэйшы і малодшы Сэнэкі, Квінтыліян і Тацыт, а ягоныя працы выкарыстоўвалі Валерыюс Максім, Анэй Флёр, Люкан і Сыліюс Італік.

Нікалё Мак’явэльлі напісаў «Развагі пра першую дэкаду Тытуса Лівіюса».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Гісторыя ад заснаваньня гораду» на лацінскай мове
* «Гісторыя ад заснаваньня гораду» на расейскай мове
* Пэўныя ўрыўкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 59 годзе да н. э.
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падуі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыму
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі I стагодзьдзя
Катэгорыя:Лівіі
Катэгорыя:Памерлі ў 17 годзе
Падуя

**Падуя** (, ) — горад і муніцыпалітэт у Італіі, у рэгіёне Вэнэце, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Разьмешчаны на адлегласьці за 400 км на поўнач ад Рыму, 36 км на захад ад Вэнэцыі. Падуя вядома дзякуючы Падуанскаму ўнівэрсытэту, у якім працавалі Галілео Галілей, Андрэас Вэзаліюс, вучыўся Францыск Скарына. Батанічны сад Падуі працуе з 1545 году, зьяўляючыся такім чынам найстарэйшым у Эўропе. У горадзе ладзіцца штогадовы міжнародны кірмаш.

## Гісторыя
Згадваецца ў IV стагодзьдзя да н. э. пад назвай  Тытусам Лівіюсам. У 49 годзе да н. э. места атрымала правы рымскай муніцыпіі. У 601 годзе была разбурана лянгабардамі. З пачатку XII стагодзьдзя гарадзкая камуна. У XIII стагодзьдзі горад быў рамесьніцкім і гандлёвым цэнтрам. У 1318 годзе ў Падуі ўсталявалася сіньёрыя роду Карара, пазьней дэля Скала і Вісконці. У 1405—1797 гадох знаходзілася ў складзе Вэнэцыянскай рэспублікі. У XV—XVII стагодзьдзях Падуя — буйны культурны цэнтар. У 1813 годзе горад быў падпарадкаваны Габсбургамі. З 1866 году знаходзіўся ў складзе Італьянскага каралеўства.

## Архітэктура
Захаваліся рэшткі старажытнарымскіх грабніц, мастоў, амфітэатру і форума. Сярод архітэктурных помнікаў: паляцца дэля Раджонэ (1215—1306), базыліка Сант-Антоніё (1232, побач зь ёй конны помнік кандат’еру Гатамэляту, 1447—1453, скульптар Данатэльлё), Капэля дэль Арэна (Скравэньні; пачатак XIV стагодзьдзя, фрэскі Джота ды Бандонэ),  Капэля Сан-Джорджа, Сабор Падуі.

## Асобы
* Арыга Бойта, італьянскі паэт і кампазытар
* Антоні Падуанскі, каталіцкі сьвяты

## Гарады-сябры
* Бостан, Масачусэтс, ЗША
* Кальяры, Італія
* Фрайбург, Нямеччына
* Нансі, Францыя

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Антоні Падуанскі

**Антоні Падуанскі** (, , ; 15 жніўня 1195 — 13 чэрвеня 1231), Фэрнанда дэ Буён (Фэрнанду дэ Бульёйньш, ) — каталіцкі сьвяты, прапаведнік, адзін з самых знакамітых францішканаў.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў 1195 годзе у Лісабоне (Партугалія) і на хросьце атрымаў імя Фернандо. Ва ўзросьце 15 гадоў уступіў у ордэн аўгустынцаў-эрэмітаў у Каімбры і там прыняў сьвятарскае пасьвячэньне. Моцна ўражаны пакутніцтвам пяці францысканцаў, забітых мусульманамі, вырашае сам стаць францысканцам. Уступіўшы ў закон Меншых Братоў, прыняў імя Антоні. Спачатку ён выехаў на місію ў Марока, але з-за слабога здароўя мусіў неўзабаве вярнуцца.

Па дарозе дадому ў выніку караблекрушэньня апынуўся ў Італіі. Там у Антонія выявіліся вялікія прамоўніцкія здольнасьці, і яго накіравалі ў Паўночную Італію, дзе дзякуючы сваім казаньням ён хутка стаў папулярным. Аднойчы паслухаць яго сабралася каля 30 тысяч чалавек! Пэўны час сьвяты правёў у Францыі, а пасьля вяртаньня ў Італію пасяліўся ў Падуі. Сьвяты Францішак прызначыў яго першым настаўнікам тэалёгіі для Меншых Братоў, настаўнікам францысканцаў.

Антоній памёр 13 чэрвеня 1231 году і менш чым праз год быў кананізаваны.

Рэліквіі сьвятога Антонія знаходзяцца ў прысьвечанай яму базыліцы ў Падуі, дзе адбываецца так шмат цудаў, што сьвяты Бонавентура нават аднойчы сказаў: «Калі шукаеш цудаў, ідзі да Антонія». Сьвяты быў абвешчаны доктарам Касьцёлу (doctor evangelicus — эвангельскі доктар). Сьвяты Антоні — адзін з найбольш шанаваных сьвятых у Каталіцкім Касьцёле і вельмі папулярны ў народнай пабожнасьці: зьяўляецца, між іншым, апекуном закаханых, сужэнцаў, падарожных; ахоўвае ад неўраджаю і дапамагае знаходзіць згубленыя рэчы.

## Шанаваньне
Сьвяты Антоні лічыцца заступнікам Лісабону і Падуі. У яго гонар названы горад Сан-Антоніё ў ЗША. Таксама ён лічыцца заступнікам бедных і вандроўнікаў. Да сьвятога Антонія зьвяртаюцца, каб ён дапамог знайсьці страчаныя рэчы. З канца XIX стагодзьдзя распаўсюдзіўся звычай называць ахвяраваньні на бедных, сабраныя ў царкве — «хлеб Сьвятога Антонія».

Сьвятога Антонія лічылі сваім заступнікам шматлікія царкоўныя братэрства. Існуе невялікая жаночая манаская кангрэгацыя — «сёстры Сьвятога Антонія», якая займаецца дабрачыннай дзейнасьцю.

Абраз «Сьвяты Антоній Падуанскі» — які датуецца 1738 годам. Захоўваецца ў калекцыі Музэя старажытнабеларускай культуры.

Успамін 13 чэрвеня. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Каталіцкая энцыклапедыя Святы Антоній Падуянскі
* Святы Антоній Падуанскі, святар і доктар Касцёла, catholic.by

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Казаньнікі
Катэгорыя:Францішкане
Катэгорыя:Італьянскія сьвятыя
Катэгорыя:Сьвятыя Партугаліі
Сьвяты

**Сьвяты** (ад праслав. Svętъ, svętъjь; мн. л. — сьвятыя) — мітычная або гістарычная асоба, асабліва шанаваная ў розных рэлігіях за пабожнасьць, праведнасьць, богаспадобнасьць, устойлівае вызнаньне веры, пасярэдніцтва паміж Богам і людзьмі.

У хрысьціянстве (з выняткам некаторых пратэстанцкіх канфэсій) пабожны і дабрадзейны чалавек, кананізаваны царквой, які ўяўляе сабой узор цноты і які жыве паводле вучэньня Царквы пасьля яго скону на нябёсах і моліцца перад Богам за ўсіх людзей, якія жывуць на зямлі.
Джон Мілтан

**Джон Мілтан** (; , Лёндан — , Лёндан) — ангельскі паэт, палітычны дзяяч і мысьляр; аўтар палітычных памфлетаў і рэлігійных трактатаў, найбольш вядомы сваёй паэмай «Страчаны рай».

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Натальля Ламека, Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Катэгорыя:Ангельскія паэты
Катэгорыя:Ангельскія эсэісты
Катэгорыя:Асобы на марках
Памфлет

**Памфле́т** (ад ) — адменьнік мастацка-публіцыстычнага твора, звычайна накіраванага супраць палітычнага ладу ў цэлым або яго асобных бакоў, супраць той ці іншай грамадзкай групы, партыі, ураду і т. п., часьцяком праз выкрыцьцё асобных іх прадстаўнікоў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Рагачоўскі павет

**Рагачоўскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў 1773—1924 гг. Цэнтар — г. Рагачоў. Утвораны 2 жніўня 1773 г. у складзе Рагачоўскай правінцыі, з 2 красавіка 1777 г. у Магілёўскай губэрні, з 23 сьнежня 1796 г. — Беларускай губэрні. У гэты час паўднёвая частка павету далучана да Гомельскага павету, а на поўначы яму перададзеная частка Чэрыкаўскага і большая частка скасаванага Быхаўскага павету.

З 27 лютага 1802 г. у Магілёўскай губэрні з аднаўленьнем межаў 1777 г. З 1861 г. падзяляўся на 18 воласьцяў, меў 9 мястэчак. Плошча каля 7451 км2, насельніцтва 121,6 тыс. чалавек (1864 г.), 142,9 тыс. чалавек (1885 г.). У 1917 г. было 14 воласьцяў. З 26 красавіка 1919 г. у Гомельскай губэрні РСФСР, з 3 сакавіка 1924 г. у складзе БССР. 17 ліпеня 1924 г. скасаваны, яго тэрыторыя ўвайшла ў Бабруйскую і Магілёўскую акругі.

Тэрыторыя Рагачоўскага павету ставіцца да Палесься. У часы Кіеўскай Русі — гэта землі племя радзімічаў. У пэрыяд панаваньня Рэчы Паспалітай была ў валоданьні вядомай «сажанскай шляхты» (ад ракі Сож) фармавалася нароўні з «друцкай шляхтай» (ад ракі Друць) спрадвеку з этнічных беларусаў.

## Вонкавыя спасылкі
*
* 

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губэрні
Катэгорыя:Паветы Гомельскай губэрні
Праектар

**Прае́ктар** — сьветлавая прылада, які пераразьмяркоўвае сьвятло лямпы з канцэнтрацыяй сьветлавога струменя на паверхні малога памеру ці ў малым аб’ёме. Праектары зьяўляюцца галоўным чынам оптыка-мэханічнымі ці аптычна-лічбавымі прыборамі, якія дазваляюць пры дапамозе крыніцы сьвятла праецыяваць выявы аб’ектаў на паверхню, разьмешчаную па-за прыладаю — экран. Зьяўленьне праекцыйных апаратаў абумовіла ўзьнікненьне кінэматографу, які адносіцца да праекцыйнага мастацтва.

Катэгорыя:Дысплэі
Катэгорыя:Хатняе відэа
Катэгорыя:Офіснае абсталяваньне
Катэгорыя:Тэхналёгіі адлюстраваньня інфармацыі
Катэгорыя:Тэлевізыйная тэрміналёгія
Арлоўская вобласьць

**Арло́ўская во́бласьць** () — вобласьць на ўсходзе Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Арол. Вобласьць уваходзіць у Цэнтральную фэдэральную акругу, мяжуе з Тульскай, Ліпецкай, Курскай, Бранскай, Калускай абласьцямі. Створана як вобласьць РСФСР 27 верасьня 1937 году. Вобласьць падзелена на 24 муніцыпальныя раёны.

## Геаграфія
Вобласьць месьціцца на ўзгорыстай раўніне падзеленай вузкімі абрывістымі берагамі рэкаў і ярамі. Найвышэйшы пункт — 285,9 мэтру ў вёсцы Дзяменцьеўка Новадзярэвенкоўскага раёну, самая нізкая кропка — 120 мэтраў на беразе ракі Хуткая Сасна на мяжы зь Ліпецкай вобласьцю.

### Карысныя выкапні
Маюцца запасы жалезнай руды прымеркаваныя да Курскай анамаліі, буйное Новаялтынскае радовішча ў Дзьмітраўскім раёне. Маюцца запасы бурага вугалю, значныя запасы вапнякоў, глінаў, пяскоў. Распрацоўваецца радовішча ўранавых рудаў на паўднёвым захадзе рэгіёну.

### Гідраграфія
Рэкі вобласьці належаць да басэйнаў трох рэк, як то Волга, Дон і Дняпро.

## Гісторыя
У летапісах XII стагодзьдзя маюцца згадкі гарадоў Мцэнск, Навасіль, Кромы. Тады сучасная Арлоўшчына ўваходзіла ў склад Чарнігаўскага княства. Пасьля сьмерці Міхаіла Чарнігаўскага на гэтых землях утварылася ўдзельнае Навасільскае княства. Да канца XV стагодзьдзя яно, да таго часу распалася на чатыры асобных княства, разам з усімі астатнімі аскепкамі Чарнігаўскага княства, увайшло ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У XVI стагодзьдзі заснаваны горад-крэпасьць Арол, адноўлены зьнішчаныя ў XIII стагодзьдзі Ліўны. У XVI—XVII стагодзьдзях тэрыторыя сучаснай Арлоўскай вобласьці зьяўлялася памежжам Расейскага царства, на ёй знаходзіліся многія ўмацаваньні Вялікай засечнай рысы. З памяншэньнем пагрозы з боку татараў, узмацнялася земляробчая калянізацыя гэтага раёну.

## Насельніцтва
Насельніцтва вобласьці па выніках Усерасейскага перапісу насельніцтва 2010 году складае 787 163 чалавекі. Шчыльнасьць насельніцтва складае 31,9 чал/км². Асноўнай нацыянальнай групай зьяўляюцца расейцы (96,1%).

## Эканоміка
Эканоміка мае індустрыяльна-аграрны характар​​, доля сельскай гаспадаркі ў ВРП складае 12,9% (2007), прамысловасьці — 28,3% (2006). Спэцыялізацыя на галінах АПК апынулася праблемнай у 1990-х гадох, тэмпы росту ВРП Арлоўскай вобласьці за гады эканамічнага ўздыму 1998—2004 гадоў былі ніжэйшымі да сярэдняга паказчыка па расейскіх рэгіёнах — 142 і 151% адпаведна.

Спад вытворчасьці 1990-х гадоў у машынабудаваньні й перапрацоўчых галінах АПК так і не пераадолены на сёньняшні момант, таму аб’ём прамысловай вытворчасьці вобласьці ў супастаўных цэнах дасягнуў у 2006 годзе толькі 68% ад узроўню 1990 году.

### Прамысловасьць
Асноўныя галіны прамысловасьці — машынабудаваньне (30% аб’ёму вытворчасьці), харчовая прамысловасьць (больш за 25% з мукамольнай) і прамысловасьць будаўнічых матэрыялаў (13%). Акрамя Арла, дзе сканцэнтравана вялікая частка прадпрыемстваў, асобныя заводы ёсьць у Ліўнах і Мцэнску, а таксама ў малых гарадох. Чорная мэталюргія высокіх перадзелаў (7%) узнікла ў другой палове XX стагодзьдзя дзякуючы зручнаму транспартнаму становішчу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыя Арлоўскай вобласьці
* Арлоўскай вобласьць у даведніку-каталёгу «Ўся Расея»
Лоўчы надворны літоўскі

**Лоўчы надворны літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, намесьнік лоўчага вялікага літоўскага. Сачыў за лясамі, у якіх паляваў вялікі князь.

Лоўчымі надворнымі літоўскімі былі:
* Станіслаў Залеўскі (Залескі) (1593)
* Марцін Жук (1597)
* Гэбхард Міленхайм (? — 12.12.1673)
* Уладзіслаў (Вільгэльм) Міленхайм (1677—1697)

* Багуслаў Вольбэк (20.9.1697 — ?)
*  (1699—1706)
* Самуэль Казімер Швыкоўскі (1707)
* Шыман Забела (? — 1709)
*  (паўторна, 1710—1715 — ?)
* Багуслаў Вольбэк (паўторна, 1717—1722)
* Гэнрык Вайсэнбах (1723)
*  (1726—1729)
* князь  (12.6.1729 — 12.5.1762)
* граф  (7.6.1762 — 30.3.1763)
* граф Генрык Альбэрт Брюль (11.4.1763 — 1764)
* Міхал Аляксандар Ронікер (12.1764 — 19.10.1765)
* Юзэф Быстры (1765—1774)
* Францішак Боўфал (10.9.1774 — 1790)
*  (22.2.1790 —)

## Глядзіце таксама
* Лоўчы вялікі літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Русалка

**Руса́лкі** — пэрсанажы міталёгіі, чалавекападобныя істоты ці духі, што жывуць у вадзе або каля вады.

Русалкі могуць зьнешне амаль не адрозьнівацца ад людзей, а могуць мець у ніжняй частцы цела замест ног плоскі хвост, падобны да хваста рыбы.

Ва ўсходнеславянскай міталёгіі русалкі пераважна — жанчыны (тапельцы), у заходнеэўрапейскай — звычайна жанчыны з рыбінымі хвастамі (паводле вонкавага выгляду спадкаемцы старажытнагрэцкіх трытонаў і сырэнаў).

## Глядзіце таксама

* Ундзіны

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Катэгорыя:Сёмуха
Ундыны

**Ундыны** (ад  — «хваля») — у фальклёры народаў Эўропы (германскія паданьні, павер’і народаў Прыбалтыкі) — духі вады, русалкі. Гэта прыгожыя дзяўчыны (часам з рыбінымі хвастамі), якія выходзяць з вады і расчэсваюць свае прыгожыя валасы, а сьпевамі і прыгажосьцю заманьваюць путнікаў у глыбіні. Могуць загубіць ці зрабіць палюбоўнікамі ў падводным сьвеце. Спакушаюць мужчын, таму што, калі народзяць ад чалавека — могуць атрымаць бесьсмяротную душу.

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Абозны польны літоўскі

**Абозны польны літоўскі** — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, які займаўся пошукам месца для лягера, яго ўмацаваньнем, расквартаваньнем войскаў; намесьнік абознага вялікага літоўскага.

Абознымі польнымі літоўскімі былі:
* Трускалеўскі (? — 1730)
* Войцех Будны (20.10.1730 — ?)
* Гердзяеўскі (1743—1748)
* князь Францішак Гедройц (13.8.1759 — 1768 — ?)
* князь Ігнаці Гедройц (? — 1773—1777)
* князь Аляксандар Гедройц (39.6.1777 —)

## Глядзіце таксама
* Абозны
* Абозны вялікі літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Pro Evolution Soccer 2009

**Pro Evolution Soccer 2009** (скарочана *PES 2009*) — футбольная відэагульня. Распрацоўшчыкам і выдаўцом PES 2009 зьяўляецца Konami. Гульня выйшла ў 2008 годзе для такіх плятформаў, як Playstation 3, Xbox 360, Microsoft Windows, Wii, Playstation Portable, Mobile.

Адзіная ліцэнзаваная гульня Лігі чэмпіёнаў УЕФА.

## Геймплэй
У Pro Evolution Soccer 2009 геймплэй у параўнаньні з папярэднімі часткамі гульні пацярпеў зьмены. Распрацоўнікі зрабілі ключавыя дапаўненьні ў сыстэму Teamvision, тактыка зьмяняецца ў залежнасьці ад сытуацыі. Стратэгіі, якія можна выкарыстоўваць у Master League і Лізе. Яшчэ адным новым дадаткам зьяўляецца карэктаваньне, з новымі разьлікамі супраціву паветра для траекторыі мяча. Ёсьць таксама новыя дапаўненьні ў фізыцы мяча. Падкруткі выглядаюць рэалістычна і эфэктней і адскок мяча гульцы выкарыстоўваюць больш ахайна. PES 2009 таксама мае новы рэжым гульні пад назвай «Стань больш легендай», гэтак жа, як «Be A Pro» з сэрыі FIFA EA Sports. Гэты рэжым быў першапачаткова толькі ў японскай вэрсіі пад назвай Fantasista, ён быў выпушчаны ў якасьці спэцыяльнага выданьня для J-League Winning Eleven 2007 — клюбнага чэмпіянату.

## Лігі
Лігі, якія маюць поўную ліцэнзію:
*  Ліга 1
*  Эрэдывізія

Лігі, якія маюць частковую ліцэнзію:
*  Прэм’ер-Ліга (2 клюбы маюць ліцэнзію)
*  Ля Ліга (11 клюбаў маюць ліцэнзію)
*  Сэрыя A (усе клюбы маюць ліцэнзію, але лёга і назва лігі неліцэнзаваныя)

### Клюбы

## Вокладкі
На ўсіх вокладках і для розных рэгіёнаў прысутнічае Ліянэль Мэсі. Ён заключыў кантракт з Konami на некалькі гадоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі
Катэгорыя:Кампутарныя гульні 2008 году
Катэгорыя:Кампутарныя гульні пра футбол
Катэгорыя:Konami
Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3
Катэгорыя:Гульні для Xbox 360
Катэгорыя:Гульні для Wii
Катэгорыя:Гульні для PlayStation Portable
Катэгорыя:Спартовыя відэагульні з рэжымам кар’еры
Катэгорыя:Мабільныя гульні
Катэгорыя:Шмат- і аднакарыстальніцкія відэагульні
Сяргей Мурзо

**Сяргей Мікітавіч Мурзо** (1912, Масква — 29 кастрычніка 1937, Менск, НКУС) — беларускі паэт, настаўнік.

## Біяграфія
Паходзіў зь сям’і рабочага. Да 1930 году працаваў токарам на Віцебскім станкабудаўнічым заводзе «Камінтэрн». У 1934 годзе скончыў МПІ. Друкаваўся з 1929 году.

Належаў да так званых паэтаў-ударнікаў, асноўнай тэмай якіх было ўслаўленьне працы рабочага. Быў сябрам Віцебскай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў. Да арышту працаваў настаўнікам сярэдняй школы ў Краснапольлі Магілёўскай вобласьці. Арыштаваны 3 лістапада 1936 году ў Менску або пасьля арышту дастаўлены ў Менск, бо разам з шэрагам літаратараў абвінавачваўся ў адным злачынстве. Асуджаны 28 кастрычніка 1937 году тройкай НКУС як «член антысавецкай тэрарыстычнай шпіёнска-дывэрсійнай арганізацыі» да найвышэйшай меры пакараньня. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 году. Рэабілітаваны 10 лістапада 1956 году ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР. Асабовая справа Мурзо № 3929 захоўваецца ў архіве УКДБ Магілёўскай вобласьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Леанід Маракоў «Ахвяры і Карнікі»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія літаратары, расстраляныя ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году
Юрка Лявонны

**Юрка Лявонны** (сапр. — **Леанід Юркевіч**; 29 ліпеня 1908, Чавусы — 29 кастрычніка 1937, Менск, Турма НКВД) — беларускі паэт, празаік, перакладчык.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Чавусы Магілеўскай вобласьці ў сям’і службоўца.

Скончыў Магілеўскі пэдагагічны тэхнікум, у 1934 годзе — крытыка-творчае аддзяленьне літаратурнага факультэта Вышэйшага пэдагагічнага інстытута ў Менску. Працаваў у рэдакцыях газэт «Магілёўскі селянін», «Зьвязда», часопіса «Работніца і калгасьніца Беларусі», на Беларускім радыё.

Друкавацца пачаў у 1925 годзе. Выйшлі зборнікі вершаў «Камсамольскія вершы» і «Штурм» (1930), «Жалезныя віхуры» і «Разьбег» (1931), «Стала і мужна» (1932), «Выбранае» (1960). Многія вершы пакладзеныя на музыку.

Выступаў як празаік. У 1931 годзе выдаў зборнік нарысаў «Крок пяцігодкі». Разам з С. Грахоўскім пераклаў на беларускую мову раман Жуля Вэрна «80 000 кілямэтраў пад вадой» (1937).

Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1934 году.

Арыштаваны 30 кастрычніка 1936 у Менску па адрасе: вул. Фур­манская, д. 9, кв. 2. З падсьледных, якія праходзілі зь ім разам, толькі Лявонны пасьля бясконцых катаваньняў не пацьвердзіў, што Цішка Гартны «контрарэвалюцыянэр», «нацдэм» і г. д. Асуджаны пазасудовым органам НКВД 28 лістапада 1937 як «сябра шпіёнска-дывэрсійнай арганізацыі» да вышэйшай меры пакараньня з канфіскацыяй маёмасьці. Расстраляны 29 лістапада 1937.

Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 25 красавіка 1957. Асабовая справа Ю. № 10242-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Для праекту «Tuzin.fm» «(Не)расстраляная паэзія» каманда Сяргея Доўгушава паклала на музыку верш Юркі Лявоннага «Настроі». Гурт «Vuraj» у 2018 годзе выканаў першую песьню ў сваёй гісторыі на верш паэта, у якой перадаў у музыцы ўсё ягонае жыцьцё. 

## Крыніцы

## Літаратура
* Бечык В. Л.. Лявонны, Юрка. //  — С. 471.
* 
* Лявонны Юрка. //  — С. 351.
* 
* Лявонны Юрка. //  — С. 193.
* Лявонны Юрка. //  С. 322, 323.
* Леанід Маракоў «Ахвяры і Карнікі»
* Саламевіч І. У. Лявонны Юрка. //  — С. 417, 418.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары, расстраляныя ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году
Анані Дзякаў

**Анані Іванавіч Дзякаў** (1896; в. Багданаўка, цяпер Амсьціслаўскі раён, Магілёўская вобласьць, Беларусь — 1937; Менск, цяпер Беларусь) — дзяржаўны дзяяч і пэдагог Беларусі. 4-ы рэктар БДУ (1934—1935).

## Біяграфія
Паходзіў зь сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую школу.

Удзельнічаў у 1-й сусьветнай вайне. За мужнасьць у баях атрымаў афіцэрскае званьне. У 1918 годзе ўступіў у ВКП(б), узначаліў Вяземскі зямельны аддзел. У 1919—1923 служыў у Чырвонай арміі (камандзір роты). З 1923 — намесьнік старшыні Амсьціслаўскага павятовага выканкаму. У 1924 годзе прызначаны намесьнікам старшыні (потым старшынём) Магілёўскага акруговага выканкаму.

У ліпені 1928 году накіраваны на вучобу ў Прамысловую акадэмію ў Маскву, але вучыцца не давялося — быў пры­значаны намесьнікам старшыні (пазьней старшынём) Віцебскага выканкаму. У 1930—1934 вучыўся ў Маскве ў Інстытуце чырвонай прафэсуры.

Зь лютага 1934 — намесьнік рэктара, рэктар БДУ. Быў жанаты, гадаваў двое дзяцей. З восені 1935 году загадчык аддзелу ЦВК БССР. У ліпені 1936 прызначаны наркамам асьветы БССР.

Арыштаваны 11 траўня 1937 году ў Менску па адрасе: вул. Горкага, д. 21/52, кв. 24. 3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Ананія Дзякава прадугледжвалася «спальваць». Асуджаны пазасудовым органам НКВД 28 кастрычніка 1937 як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі, які праводзіў шкодніцкую работу ў галіне народнай асьве­ты» да вышэйшай меры пакараньня з канфіскацыяй маёмасьці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 году ва ўнутранай турме НКУС у Менску ў ходзе масавага расстрэлу. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР 3 красавіка 1957. Асабовая справа Д. № 10175-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Вонкавыя спасылкі
* Леанід Маракоў «Ахвяры і Карнікі

Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Расстраляныя ў «чорную ноч»
Цівалі (неадназначнасьць)

**Назву «Цівалі» маюць**:

* Цівалі — гістарычны раён Менску
* Цівалі — былы хакейны клюб зь Менску
* Цівалі — парк забаваў у Капэнгагене, які даў назву падобным паркам і ў іншых гарадах Эўропы, стаўшы ў некаторых мовах (дацкай, швэдзкай) сынонімам да «парку забаваў»
* Gröna Lund Tivoli (Грона люнд Цівалі) — найпапулярны парк забаваў у Стакгольме
* Цівалі — ангельскі парк у швэдзкай Сульне
* Цівалі — парк у Любляне
* Цівалі — горад у Італіі, у прадмесьці Рыму
* Цівалі — квартал у Мюнхэнскім раёне Швабінг-Фрайман
* Tivoli Storage Manager — кампутарная праграма ад IBM
* Tivoli (выдавецтва) — швэдзкае кніжнае выдавецтва, якое належыць канцэрну Norstedts
* Tivoli (Бэрлін) — першы ў Нямеччыне кінатэатар, разьмешчаны ў Бэрлінскім раёне Панко.
* Tivoli (Гамбург) — тэатар у Гамбургу
Варонеская вобласьць

**Варо́неская во́бласьць** () — вобласьць у цэнтры эўрапейскай частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Варонеж, адлегласьць да Масквы складае 439 км. Вобласьць уваходзіць у Цэнтральную фэдэральную акругу, мяжуе з Растоўскай, Белгародзкай, Курскай, Ліпецкай, Тамбоўскай, Валгаградзкай і Саратаўскай абласьцямі, а таксама з Украінай. Створана як вобласьць РСФСР 13 чэрвеня 1934 году.

## Геаграфія
Плошча тэрыторыі вобласьці ёсьць 52,2 тысячы км², што складае каля траціны плошчы ўсяго Чарназем’я. Працягласьць вобласьці з поўначы на ​​поўдзень складае 277,5 км і з захаду на ўсход — 352 км. Тэрыторыя Варонескай вобласьці больш за тэрыторыю такіх эўрапейскіх краін, як Данія (43 098 км²), Нідэрлянды (41 526 км²), Швайцарыя (41 284 км²), Бэльгія (32 545 км²).

### Карысныя выкапні
Мінэральна-сыравінная база Варонескай вобласьці прадстаўлена радовішчамі нярудных сыравінаў, у асноўным будаўнічымі матэрыяламі асабліва ў заходніх і паўднёвых раёнах рэгіёну. На тэрыторыі Семілуцкага, Хахольскага й Ніжнедзявіцкага раёнаў вобласьці маюцца запасы фасфарытаў. Вобласьць валодае практычна неабмежаванымі запасамі крэйды. У Варонескай вобласьці маюцца істотныя запасы нікеля, медзі й плятыны.

### Клімат
Клімат на тэрыторыі вобласьці ёсьць умерана-кантынэнтальны са сярэднегадавой тэмпэратурай ад 5,0&nbsp;°C на поўначы вобласьці да 6,5&nbsp;°C на поўдні.

### Гідраграфія
На тэрыторыі вобласьці разьмешчана 738 азёраў і 2408 сажалак, працякае 1343 ракі даўжынёй больш за 10 км.

## Гісторыя
Старажытныя людзі тут зьявіліся ў пэрыяд позьняга палеаліту каля 35—12 тысячаў гадоў да н. э.. У Варонескай вобласьці першыя стаянкі краманьёнцаў былі ў пэрыяд позьняга палеаліту на Доне, у сяла Касьцёнкі, а таксама пад Варонежам, ля сёлаў Аляксандраўка й Баршчова.

Варонеская вобласьць моцна пацярпела падчас прыродных пажараў летам 2010 году, выкліканых анамальнай сьпякотай.

## Насельніцтва
Насельніцтва вобласьці паводле вынікаў Усерасейскага перапісу насельніцтва 2010 году складае 2 335 789 чалавек. Шчыльнасьць насельніцтва — 44,7 чал/км². Большасьць насельніцтва складаюць расейцы (95,5%), другой паводле колькасьці нацыянальнай групай зьяўляюцца ўкраінцы (1,9%).

## Эканоміка
Паводле зьвестак на 1 красавіка 2009 году органамі службы занятасьці Варонескай вобласьці зарэгістравана 32 403 беспрацоўныя. Узровень беспрацоўя ў вобласьці складе 2,9%.

### Прамысловасьць
Па структуры гаспадаркі Варонеская вобласьць ёсьць індустрыяльна-аграрнай. У складзе прамысловасьці пераважаюць машынабудаваньне, электраэнэргетыка, хімічная індустрыя й галіны па перапрацоўцы сельскагаспадарчай сыравіны. На іх прыходзіцца 4/5 ад агульнага аб’ёму выпускаемай прамысловай прадукцыі. Галіной спэцыялізацыі рэгіёну зьяўляецца харчовая прамысловасьць (27%), другое месца займаюць машынабудаваньне й мэталаапрацоўка (23%), трэцяе месца — электраэнэргетыка (18%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Адміністрацыя Варонескай вобласьці
* Варонеская абласная Дума
* Заканадаўства Варонескай вобласьці
* Сайт пра малавядомыя славутасьці Варонескай вобласьці
Арон Юдэльсон

**Арон Язэпавіч Юдэльсон** (17 ліпеня 1907, Рыга — 29 кастрычніка 1937, Менск) — габрэйскі паэт і публіцыст.

## Жыцьцяпіс
Арон Язэпавіч Юдэльсон нарадзіўся ў Рызе ў настаўніцкай сям’і.

Пачаў публікавацца ў 1923 годзе ў нелегальным друку Латвіі. Да 1928 году жыў у Латгаліі (ўсходняй частцы сучаснай Латвіі), потым пераехаў у Беларусь.

З 1929 году выступаў у габрэйскім друку Беларусі. Лічыцца, што лепшыя свае творы стварыў у раньні латгальскі пэрыяд творчасьці, калі натуральныя пачуцьці яшчэ не былі дэфармаваныя клясавай ідэалёгіяй. Працаваў у рэдакцыі габрэйскай газэты «Акцябэр», на радыё. З 1935 году часта публікаваўся ў часопісе «Штэрн». Сябра Саюза пісьменьнікаў Беларусі з 1934 году. У 1935 годзе быў абраны сакратаром габрэйскай сэкцыі Саюза пісьменьнікаў.

11 верасьня 1937 году Арон Юдэльсон быў арыштаваны і 28 кастрычніка асуджаны да расстрэлу па абвінавачваньні ва ўдзеле ў «трацкісцкай арганізацыі і падрыхтоўцы тэрарыстычнага акту» (арт. 70, 76 КК БССР). Расстраляны ў ноч 29-30 кастрычніка 1937 году.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс дзеячоў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 году

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Погибшие поэты — жертвы коммунистических репрессий

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рызе
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Жыдоўскія літаратары
Катэгорыя:Беларускія літаратары, расстраляныя ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году
Катэгорыя:Памерлі 29 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1937 годзе
Стражнік вялікі літоўскі

**Стражнік вялікі літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, абавязкам якога было ў час знаходжаньня караля ў войску кіраваць пярэдняй стражай і загадваць каравулам у час пастояў.

Урад заснаваны ў 1635 за часамі вялікага князя Ўладзіслава Вазы. Падобныя функцыі ў дачыненьні да павятовага паспалітнага рушаньня мелі павятовыя стражнікі.

Стражнікамі вялікімі літоўскімі былі:

* князь Рыгор Мірскі (10.3.1636 — 1656)
* Уладзіслаў Юры Халецкі (8.4.1656 — 1668)
* Міхал Леў Абуховіч (8.2.1668 — 22.10.1668)
* Баніфацы Тэафіл Пац (29.9.1669 — 1.1676)
*  (3.2.1676 — 1692)
* Міхал Юзэф Сапега (20.5.1692 — 25.6.1698)
* Людвік Канстантын Пацей (10.7.1698 — 1703)
* Казімер Заранка-Гарбоўскі (27.11.1703 — 1707)
* Казімер Крышпін-Кірштынштэйн (1708—1709)
* Казімер Заранка-Гарбоўскі (1709 — 26.10.1710)

*  (1710 — 25.5.1729)
* Антоні Пацей (4.6.1729 — 1748)
* Людвік Пацей (26.11.1748 — 1.1771)
* Леанард Пацей (7.1.1771 — 14.7.1774)
* Антоні Гелгуд (1774 — 22.6.1776)
* Юзэф Юдзіцкі (14.7.1776 — 1789)
*  (23.12.1789 — 1793)
* Людвік Гелгуд (1793 —)

## Глядзіце таксама
* Стражнік польны літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Віктар Вальтар

**Ві́ктар Бэнэды́ктавіч Ва́льтар** (, Дзьвінск, Віцебская губэрня — 4 красавіка 1931, Дзьвінск) — беларускі празаік, перакладнік, публіцыст, раманіст і паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся 15 ліпеня 1902 году ў Дзьвінску Віцебскай губэрні ў сям’і краўца. У часе Першай сусьветнай вайны разам зь сям’ёй быў бежанцам. Навучаўся ў Харкаўскай рэальнай вучэльні, па вяртаньні на радзіму ў 1921 — у расейскай гімназіі. У жніўні 1922 закончыў Беларускія дзяржаўныя аднагадовыя настаўніцкія курсы. Пры падтрымцы беларускай дыяспары (найперш Кастуся Езавітава і Сяргея Сахарава) стаў стыпэндыянтам чэскага ўраду і трапіў у Прагу, дзе паступіў на каморніцкі факультэт Чэскага вышэйшага тэхнікума. Праз тры гады захварэў на сухоты і, ня скончыўшы вучобы, вярнуўся на радзіму.

У 1926—1931 гадох працаваў у беларускіх школах Латвіі: у Плейках, Келаве, Дзьвінску. З 1930 году быў дырэктарам Дадатковай беларускай школы ў Рызе.

Памёр 4 красавіка 1931 году і быў пахаваны ў Дзьвінску на каталіцкіх могілках.

## Творчасьць
Дэбютаваў у 1923 годзе нарысам «Аднабочнікі», які пад псэўданімам Янка Палын быў надрукаваны ў ковенскім часопісе «Крывіч» (№ 4, 5). У 1924 годзе ў праскай газэце «Студэнцкая думка» апублікаваны абразок «Песьня глядыятараў». Быў актыўным супрацоўнікам газэты «Голас беларуса», апублікаваў вершы ў калектыўным зборніку «Першы крок» (Рыга, 1926), альманаху «Замежная Беларусь», часопісах «Родныя гоні», «Наша доля» і «Новы Шлях». У 1930 газэта «Наша доля» апублікавала яго апавяданьне «З-за сена», а ў 1932 годзе пад назваю «Лесьнікова сена» яно выйшла асобнаю кнігаю ў Рызе.

Напісаны ў 1920-х раман «Роджаныя пад Сатурнам» быў апублікаваны толькі ў 1991—1992 гадох у газэце «Голас Радзімы».

## Бібліяграфія
* Ляснікова сена : Апавяданьне / Прадм. К.Езавітава — Рыга, 1932
* Выбраныя творы [Текст] / В. Б. Вальтар; уклад.: М. Казлоўскі, С. Панізнік. — Менск, Кнігазбор, 2009. — 279 с — ISBN 978-985-6930-26-6

## Літаратура
* 
* Канцэпцыя нацыянальнага быцця ў беларускай літаратуры: Проза замежжа XX ст. / А .А. Пашкевіч. — Менск, БДУ, 2002. — 219, [1] c.

## Вонкавыя спасылкі
* Віктар Вальтар. Выбраныя творы на Kamunikat.org


Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія раманісты
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Стражнік польны літоўскі

**Стражнік польны літоўскі** — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Урад узьнік у 16 стагодзьдзі. Яго абавязкам было назіраньне за бясьпекаю межаў з Маскоўскай дзяржавай. З 1635 намесьнік стражніка вялікага літоўскага.

Стражнікамі польнымі літоўскімі былі:

* Крыштап Віктарын Ворбэк-Летаў (1662—1678)
* Даніель Пляскоўскі (?)
* Антоні Навасельскі (? — 6.11.1709)
* Казімер Барычэўскі (1710)
*  (1710)
* Лукаш Барановіч зь Ялава (1716—1735)
* Казімер Барановіч зь Ялава (15.11.1735 — 1744)
* князь Лявон Міхал Радзівіл (1750 — 7.3.1751)
*  (1759 — ?)
* Марцін Антоні Ланцкаронскі-Пашкоўскі (1764—1770)

* Станіслаў Лопат-Быкоўскі (1764—1770)
* князь Францішак Ксавэры Агінскі (1772—1776)
* Антоні Дзяконскі (16.11.1776 — 1782)
* Ян Мікалай Аскерка (16.1.1782 — 1790)
*  (1790 —)

## Глядзіце таксама
* Стражнік вялікі літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Роджаныя пад Сатурнам

«**Роджаныя пад Сатурнам**» — раман Віктара Вальтара, напісаны ў 1920-х і ўпершыню апублікаваны ў 1991—1992 у газэце «Голас Радзімы», які апісвае жыцьцё беларускай дыяспары ў Празе 1920-х.

## Гісторыя публікацыі
Адзін рукапісны асобнік патрапіў у Цэнтральную навуковую бібліятэку Акадэміі навук Летувы, адкуль Нацыянальны навукова-асьветны цэнтар імя Ф. Скарыны замовіў мікрафільм рукапісу (цяпер захоўваецца ў Навуковай бібліятэцы НАН Беларусі). У пачатку 1930-х раман «Роджаныя пад Сатурнам» быў перапісаны некалькімі вучнямі Дзьвінскай беларускай гімназіі. Яшчэ ў 1932 годзе часопіс «Беларуская школа ў Латвіі» ў пятым нумары паведамляў аб падрыхтоўцы да выданьня рамана, і запрашаў яго падтрымаць, але сродкаў не знайшлося. Толькі ў 1991—1992 гг. сем з паловай месяцаў з нумара у нумар рэдакцыя «Голасу Радзімы» знаёміла сваіх чытачоў з раманам Віктара Вальтара.

## Аўтабіяграфічнасьць
Раман «Роджаныя пад Сатурнам» у многім гісторыка-аўтабіяграфічны. У сюжэце паўстаюць буйныя тагачасныя дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, якія знайшлі сталы прытулак у Чэхаславаччыне — П. Крачэўскі, Т. Грыб, Я. Станкевіч і П. Вяршынін. У асобе галоўнага героя твора Пётры Тугоўскага аўтар увасобіў некаторыя аўтабіяграфічныя рысы.

## Праблематыка
На думку А. Пашкевіча, В. Вальтар, узьнімаючы праблемы, характэрныя для расейскай клясычнай літаратуры (Ф. Дастаеўскі, І. Тургенеў), з ідэйным патасам дапісваў мастацкія старонкі беларускай прозы 1920-х гг. — на агульнафілязофскае накладваў нацыянальную праблематыку. Як адзначае дасьледнік, у эпізодах рамана бачыцца ўплыў гістарычнай аповесьці «Лябірынты» Вацлава Ластоўскага: скіраванасьць на вывучэньне эзатэрычных, астральных праяваў жыцьця. Галоўная думка да якой прыводзіць аўтар чытача: карысным грамадзтву можа быць толькі шчасьлівы чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Віктар Вальтар. Выбраныя творы на Kamunikat.org

Катэгорыя:Творы Віктара Вальтара
Вуліца Яфрэмава (Гомель)

**Яфрэмава** — вуліца ў паўночнай частцы гораду Гомля. На вуліцы разьмешчаныя шэраг цэхаў завода «Гомсельмаш».

## Перасякае вуліцы

* Праспэкт Касманаўтаў
* Карастаянавай
* Фадзеева
* Народнага апалчэньня
* Сухога
* Герояў падпольшчыкаў
* Савецкую

Яфрэмава
Яфрэмава
9×17 мм

**9×17 мм** (.380 ACP) — пісталетны унітарны патрон цэнтральнага ўзгараньня, распрацаваны Джонам Браўнінгам у 1908 годзе для фірмы Colt на аснове патрона 9 mm Browning Long.

9×17 мм