open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лісічка

**Лісічка** — род базыдыяльных грыбоў сямейства лісічкавых.

На 1984 год было вядома каля 70 відаў найбольш пашыраных ва ўмераным поясе зямнога шару. У Беларусі налічвалася 3 віды. Быў сапратрофам на глебе і подсьціле. Некаторыя ўтваралі грыбакорань.

## Выгляд
Пладовае цела лісічкі з ножкай было шчыльна- або цьвёрда-мясістым. Пукатая шапка грыба з узростам станавілася ўвагнутай ды лейкападобнай. Гладкі і шчыльна зрослы зь мякацьцю гімэнафор быў маршчакаваты або пласьціністы, часта галінасты. Споравы парашок быў белы або жаўтаваты. Бясколерныя і гладкія споры былі эліпсападобнымі.

## Беларусь
Найбольшае пашырэньне ў Беларусі мела жоўтая (звычайная, сапраўдная) лісічка. Расла на глебе ў лясах часта вялікімі скапленьнямі ў ліпені—кастрычніку. Гладка і жоўтая шапка з шырокім, часта хвалістым краем мела прамер да 8 см і была пукатай або плоскай. Пазьней шапка грыба станавілася шырокалейкападобнай і часам выцьвітала да сьветла-жоўтага або белаватага адценьня. Пласьціністыя і тоўстыя складкі гімэнафору зыходзілі на ножку. Гладкая і цыліндрычная ножка была аднаго адценьня з шапкай лісічкі. Белая і шчыльная мякаць мела прыемны пах і смак. Была вядомым ядомым грыбам. Утрымлівала вітаміны ПП і групы Б, а таксама медзь і цынк. Радзей трапляліся жаўцеючая і трубкападобная лісічка.

## У харчаваньні

Лісічкі спажывалі сьвежымі, марынаванымі і салёнымі. Цела лісічкі ўтрымлівае хітынманозу, якая бурыць яйкі чарвякоў. Таму вусякі і чарвякі не кранаюць лісічак. Гэтае рэчыва здабываюць зь лісічак для вырабу лекаў. Настоем зь лісічак лечаць ангіну, нарывы і фурункулы. Сярод іншага, ужываньне лісічак спрыяла паляпшэньню зроку і папярэджвала хваробы вачэй, бо гэтыя грыбы зьмяшчалі багата вітамінаў А, Б і ПП, а таксама медзь і цынк. Найчасьцей лісічкі спажывалі печанымі і зьмешвалі з бульбай і яйкамі, курацінай і спагеці. Таксама іх дадавалі ў пірог і піцу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Агарыкаміцэты
Клімаў Лог

**Клі́маў Лог** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 6 чалавек

## Асобы
* Валянціна Токарава (нар. 1941) — беларускі архітэктар.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Горкі (Ігуменскі раён)

**Го́ркі** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

У 1924—1954 гадах цэнтар Горацкага сельсавета.

## Насельніцтва
* 2009 год — 32 чалавекі

## Асобы
* Баляслаў Шаціла (1919—2009) — савецкі беларускі дзеяч, міністар фінансаў БССР

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Прагрэсісты

**Прагрэсі́сты** (; PP) — палітычная партыя ў Бразыліі з права-цэнтрысцкім ухілам. Яна была закладзеная ў 1995 годзе як Бразыльская прагрэсіўная партыя з партыяў, якія былі пераемніцамі Альянсу нацыянальнага аднаўленьня, кіроўнай партыі часоў бразыльскай вайсковай дыктатуры. Палягаючы на прагматысцкіх прынцыпах, падтрымлівала ўрады прэзыдэнтаў Фэрнанду Энрыке Кардозу, Луіса Інасію Лулы да Сылва, Дылмы Русэф і Мішэла Тэмэра. Сярод усіх палітычных партыяў, якіх зачала карупцыйнае расьледаваньне пад назвай Апэрацыя Лава-Жату, на прагрэсістаў меліся самыя вялікія падазрэньні. Апошнімі гадамі партыя зрабіла правы ўхіл. На агульных выбарах у Бразыліі 2018 году прагрэсісты падтрымалі кандыдатуру ў Жэралду Алкміна. Пасьля выбараў, не зважаючы на тое, што партыя мела нэўтральны статус у другім раўндзе, партыя амаль цалкам падтрымлівала палітыку Жаіра Балсанару, ухваліўшы ягоную кандыдатуру ў прэзыдэнты ў 2022 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразыліі
Лібэральная партыя (Бразылія, 2006)

**Лібэральная партыя** (; PL) — кансэрватыўная палітычная партыя ў Бразыліі. З часу свайго заснаваньня і да 2019 году мела назву Рэспубліканская партыя (). Партыя належыць дэ гэтак званаму Сэнтрану, нефармальнай групы палітычных партыяў, якія манэтызуюць сваю падтрымку ў абмен на важныя пасады дзеля сваіх сябраў альбо субсыдыяў за сваіх абраных чыноўнікаў, то бок удзельнічаючы ў пасіўнай карупцыі. Партыя падтрымала вылучэньне дзейнага прэзыдэнта Жаіра Балсанару на чарговы тэрмін на прэзыдэнцкай пасадзе на ўсеагульных выбарах у Бразыліі ў 2022 годзе.

## Гісторыя
Была закладзеная 26 кастрычніка 2006 году шляхам зьліцьця старой Лібэральнай партыі і Партыі аднаўленьня нацыянальнага парадку. Гістарычна партыя была прагматычнай партыяй дзеля прасоўваньня інтарэсаў бізнэсу, падтрымліваючы кандыдатуры Лулы да Сылвы і Дылмы Русэф. Звычайна ідэалёгія партыя палягала на форме лулізму, якая мела на мэце зьнізіць эканамічнае рэгуляваньне. На выбарах 2010 году партыя засяродзілася на парлямэнцкіх выбарах і здабыла 41 мандат з 513 магчымых у палаце дэпутатаў і 4 дэпутацкія месцы з 81 у Сэнаце.

Заснавальнік партыі Сэржыю Віктар Тамэр вызваліў пасаду старшыні партыі ў 2014 годзе. Ягоны наступнік Алфрэду Насымэнту займаў пасаду да красавіка 2016 году, пасьля чаго сышоў у адстаўкі, бо не падтрымаў імпічмэнт прэзыдэнткі Дылмы Русэф. У гэты ж час 26 дэпутатаў ад партыі прагаласавалі за ейны імпічмэнт. На выбарах 2018 году партыя падтрымала кандыдатару Жэралду Алкміна на пасаду прэзыдэнта, які, аднак, ня здолеў прабіцца нават у другі тур.

Рыхтуючыся да наступных выбараў у 2022 годзе, прэзыдэнт краіны Жаір Балсанару і ягоны сын сэнатар Флавію Балсанару далучыліся да партыі. Раней Балсанару разглядаў вяртаньне да Прагрэсістаў, сябрам якіх ён быў раней.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразыліі
Бразыльскі зьвяз

**Бразы́льскі зьвяз** (; UNIÃO) — лібэральна-кансэрватыўная палітычная партыя ў Бразыліі. Партыя была закладзеная 6 кастрычніка 2021 году ў выніку зьліцьця паміж Дэмакратамі і Сацыял-лібэральнай партыяй. Зьліцьцё прывяло да ўтварэньня найвялікшай партыі ў краіне. Афіцыйна Найвышэйшы выбарчы суд Бразыліі зацьвердзіў стварэньне аб’яднаньня 8 лютага 2022 году. На усеагульныя выбары 2022 году партыя вылучыла Сараю Траніке як кандыдатку на пасаду прэзыдэнта. Яна працавала адвакаткай і сэнатаркай ад штату Мату-Гросу-ду-Сул. Кандыдатам на пасаду віцэ-прэзыдэнта быў вылучаны эканаміст і фэдэральны дэпутат Сан-Паўлу Маркус Сынтра.

## Ідэалёгія
Як і папярэдніцы, Бразыльскі зьвяз мае правы ўхіл у палітычным спэктры. Палітоляг Вінісіюс Віейра ахарактарызаваў зьліцьцё як спробу лібэральных партыяў ахапіць электарат правіцы, які расчараваўся палітыкай прэзыдэнта Жаіра Балсанару. Пры закладзе партыі быў вызначаны маніфэст, які зацьвярджаў асноўныя палітычныя каштоўнасьці зьвязу. Сярод іх вылучаюцца каштоўнасьць дэмакратыі, дзяржаўнасьці, свабоды і сям’і.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кансэрватыўныя партыі Бразыліі
Катэгорыя:2021 год у Бразыліі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2021 годзе
Сацыял-дэмакратычная партыя (Бразылія, 2011)

**Сацыял-дэмакратычная партыя** (; PSD) — палітычная партыя ў Бразыліі, закладзеная былым сябрам партыі дэмакратаў Жылбэрту Касабам. У выніку партыя стала прытулкам да дысыдэнтаў і выгнаньнікаў з розных палітычных партыяў, асабліва Дэмакратычнай партыі, Бразыльскай сацыял-дэмакратычнай партыі і Прагрэсіўнай партыі. Партыя стала галоўнай сілай цэнтрызму ў Бразыліі і звычайна на выбарах аб’ядноўваецца як зь левымі, гэтак і з правымі партыямі. Такім чынам, сябры партыі займалі пасады ў міністэрствах і важных сакратарыятах урадаў прэзыдэнтаў Дылмы Русэф, Мішэла Тэмэра і Жаіра Балсанару. Тым ня менш, прадстаўнікі партыі галасавалі за імпічмэнт прэзыдэнткі Русэф. У многіх бразыльскіх штатах сацыял-дэмакраты займаюць лібэральную пазіцыю ў эканоміцы і мелі добрыя вынікі на выбарах. Партыя мае добрыя дачыненьні з буйнымі палітычнымі партыямі, як то з Бразыльскай сацыялістычнай партыяй, Прагрэсіўнай партыяй, Бразыльскай рабочай партыяй, Рэспубліканскай партыяй і прагрэсіўнай партыяй «Грамадзяне».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразыліі
Луіс Інасію Лула да Сылва

**Луі́с Іна́сію Лу́ла да Сы́лва** (;  27 кастрычніка 1945 году) — бразыльскі палітык і былы лідэр прафзьвязу, які займаў пасаду 35-га прэзыдэнта Бразыліі з 2003 па 2010 гады. Ён быў заснавальнікам Партыі працоўных і тры разы браў удзел у выбарах прэзыдэнта, перш чым здабыў, нарэшце, перамогу на ўсеагульных выбарах у Бразыліі 2002 году. У 2006 годзе быў пераабраны на сваю пасаду. У траўні 2021 году Лула заявіў, што будзе вылучацца на трэці тэрмін на ўсеагульных выбарах у Бразыліі 2022 году, дзе будзе змагацца супраць Жаіра Балсанару. 

Падчас свайго знаходжаньня на пасадзе кіраўніка дзяржавы Лула прадставіў шырокія сацыяльныя праграмы, накіраваныя на барацьбу зь беднасьцю і падтрымку рабочай клясы краіны. Як прэзыдэнт, Лула згуляў прыкметную ролю ў міжнародных пытаньнях, у тым ліку дзейнасьці, зьвязанай зь ядзернай праграмай Ірану і праграмах, скіраваных супраць зьмяненьня клімату. Наступнікам Сылвы на пасадзе прэзыдэнту стала былая начальніца ягонага штабу Дылма Русэф, якая працягнула палітыку Сылвы, вядомай як лулізм. Яго называюць адным з самых папулярных палітыкаў у бразыльскай гісторыі. У 2011 годзе у Лулы, які паліў на працягу 40 гадоў, быў дыягнаставаны рак горла. Ён прайшоў курс хіміятэрапіі, дзякуючы чаму акрыяў ад хваробы.

У 2016 годзе ён разам з паплечнікамі стаўся фігурантам карупцыйнай справы. У ліпені 2017 году Лула быў асуджаны паводле абвінавачваньню ў адмываньні грошай і карупцыі. Вырак склаў дзевяць з паловай гадоў пазбаўленьня волі. Фэдэральны судзьдзя, які займаўся справай былога прэзыдэнта, Сэржыю Мору пазьней стаў міністрам юстыцыі і грамадзкай бясьпекі ва ўрадзе Жаіра Балсанару. У выніку Лула правёў у турме амаль два гады, але ў лістападзе 2019 году Вярхоўны фэдэральны суд пастанавіў, што пазбаўленьне волі было незаконным, і Лула быў вызвалены з-за кратаў. У сакавіку 2022 году паводле позвы суднасьць Лулы была ануляваная, што адкрыла мажлівасьць палітыку зноўку балятавацца на дзяржаўныя пасады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Луіс Інасію Лула да Сылва. BBC News.

Катэгорыя:Бразыльскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Бразыліі
Васілевіч

**Васіле́віч** — беларускае прозьвішча.

Носьбіты:
* Алена Васілевіч (1922—2021) — пісьменьніца;
* Аляксандар Васілевіч (нар. 1974) — выдавец і галерыст;
* Глафіра Васілевіч (1895—1971) — этнографка;
* Ільля Васілевіч (нар. 1991) — палітычны актывіст;
* Рыгор Васілевіч (нар. 1955) — генэральны пракурор Беларусі (2008—2011).
Камінская

* **Камі́нская** — прозьвішча.

Носьбіты:
* Валянціна Камінская ( 1987) — лыжніца-чэмпіёнка Беларусі;
* Дыяна Камінская ( 1991) — акторка Купалаўскага тэатру;
* Эстэр Рахель Камінская (1870—1925) — заснавальніца Габрэйскага тэатру ў Варшаве.

## Глядзіце таксама
* Камінскі
Ермалавічы

**Е́рмалавічы** — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вішоўскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1644 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 2009 год — 172 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вішоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну
Глябальныя зялёныя

**«Глябальныя зялёныя»** — міжнародная сетка экалягічных палітычных партыяў і рухаў, створаная ў красавіку 2001 году на 1-м ґлябальным кангрэсе зялёных.

На кастрычнік 2022 году налічвала 81 палітычную партыю як паўнапраўную сяброўку і 11 назіральнікаў і асацыяваных партый па стане на травень 2022 году. Кіравалася Ўзгадняльнай радай з 12 чалавек. Кожная партыя-сяброўка падпадала пад эгіду аднаго з 4-х афіляваных рэгіянальных саюзаў. Штодзённай дзейнасьцю кіраваў Сакратарыят, які з 2020 году ўзначальвалі сусклікальнікі Боб Гэйл і Глёрыя Палянка.

## Гісторыя
Першыя ў сьвеце зялёныя партыі былі заснаваныя ў 1972 годзе. Гэта былі ў аўстралійскім штаце Тасманія (Аб’яднаная Тасманійская група) і ў Новай Зэляндыі (Партыя каштоўнасьцей). Хутка рушылі ўсьлед і іншыя: у 1973 г. у Вялікабрытаніі была створана PEOPLE (пазьней Экалягічная партыя), а ў наступныя гады ў іншых эўрапэйскіх краінах узьніклі партыі зялёных і радыкальныя партыі.

Петра Келі, нямецкая экафэміністка, часта называюць адным зь першых мысьляроў і лідэраў руху за зялёную палітыку. Яе праца па заснаваньні Нямецкай партыі зялёных у Заходняй Нямеччыны ў 1980 годзе адыграла важную ролю ў прыцягненьні зялёных палітычных партый да вядомасьці як на нацыянальнай, так і на міжнароднай арэне.

Першая плянэтарная сустрэча Зялёных адбылася ў Рыю-дэ-Жанэйру 30—31 траўня 1992 году адначасова з самітам Зямлі ў тым жа горадзе, які праходзіць адначасова ў Бразыліі. Менавіта тут была апублікаваная першая заява Глябальных зялёных, якая пачыналася з гэтай прадмовы Пэтры Келі, нямецкай экафэміністка й мысьліцелькі зялёнай палітыкі, якая заснавала Нямецкую партыю зялёных у 1980 годзе. Яна згадала, што досьвед вучыць, што ўрады пачынаюць сур’ёзна ставіцца да экалягічных праблем толькі тады, калі людзі галасуюць за экалягічныя палітычныя партыі.

Першы Глябальны Кангрэс Зялёных прайшоў у Канбэры, Аўстралія, у 2001 годзе. Тут была выдадзена афіцыйная Хартыя Глябальных Зялёных, і дэлегаты Кангрэсу стварылі аснову й арганізацыйныя структуры, якія перабудуюць Глябальных Зялёных у пастаянную міжнародную сетку й рух, у тым ліку Глябальная каардынацыя зялёных. У 2010 годзе быў прызначаны першы сакратар арганізацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Левыя інтэрнацыяналы
Катэгорыя:Бэльгійскія міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя некамэрцыйныя арганізацыі
Катэгорыя:Зялёныя палітычныя партыі
Катэгорыя:Арганізацыі Брусэлю
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2001 годзе
Глісэрыю

**Глісэ́рыю** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала амаль 5 тысяч чалавек. Заснаваны ў 1906. Мястэчка вядомае тым, што зь яго паходзіць бразыльскі палітык і вайсковец Жаір Балсанару. Раней уваходзіў у склад гораду Пэнапаліс, але 30 сьнежня 1925 годзе быў вылучаны ў асобны муніцыпалітэт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Малінаўка (Лядзкі сельсавет)

**Малі́наўка** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Сан-Вісэнці (Сан-Паўлу)

**Сан-Вісэ́нці** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала амаль 368 тысяч чалавек. Горад ёсьць часткай мэтраполіі Байшада-Сантыста, якая месьціцца на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяну.

## Гісторыя
Места стала першым сталым партугальскім паселішчам у Амэрыцы і першай сталіцай капітанства Сан-Вісэнці, якое на сёньня амаль цалкам супадае зь межамі штату Сан-Паўлу. Закладзена было як вёска ў 1532 годзе Мартымам Афонсу дзі Соўзам, і першапачаткова кіраваўся шэрагам партугальскіх каляністаў, якія займаліся гандлем тубыльцаў-рабоў. Места сталася першым горадам у Амэрыцы, дзе калі-небудзь была дэмакратычна абраная меская рада, што адбылося 22 жніўня 1532 году.

3 лютага 1583 году ля гораду ў акіяне адбылася бітва пры Сан-Вісэнці, калі ангельскія вайсковыя караблі былі атакаваныя гішпанскай флятыліяй. Гішпанцы былі вымушаныя адступіць, страціўшы адзін галеон, які патануў. Сан-Вісэнці разьмешчаны як на мацерыку, гэтак і на аднайменным востраве. Каб злучыць астраўную частку гораду з мацерыком і местам Прая-Грандзі ў 1914 годзе бразыльскі інжынэр Сатурыну дэ Брыту пабудаваў падвесны мост. Места засяроджана на турызьме, у тым ліку дзякуючы ўсталявану пэўных дзяржаўных умоваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Пэдру Алварыш Кабрал

**Пэ́дру А́лварыш Кабра́л** (; 1467 або 1468 — каля 1520) — партугальскі шляхціч, вайскавод, мараплавец і дасьледнік, першы за ўсё вядомы як эўрапейскі дасьледнік Бразыліі. Ён стаў першым чалавекам у гісторыі, які калі-небудзь наведваў чатыры часткі сьвету, як то Эўропу, зь якой паходзіў, Афрыку, Амэрыку і Азію.

## Біяграфія
Паходзіў з шляхетнай партугальскай сям’і і атрымаў добрую адукацыі. Пасьля ўдалага вяртаньня Вашку да Гама быў пасланы з экспэдыцыяй у Індыю каралём Мануэлам I у якасьці адмірала 2-га партугальскага флёту, які складаўся з 13 караблёў і 1200 чалавек экіпажу. Мэтай падарожжа было павяртаньне ў Партугалію з каштоўнымі спэцыямі і ўсталяваньнем гандлёвых дачыненьняў у Індыі, а таксама ўсталяваньнем манаполіі на гандаль спэцыямі.

Мараход выправіўся зь Лісабону 9 сакавіка 1500 году. Напярэдадні гэтага адбылася імша і ўрачыстасьці, на якіх прысутнічаў сам кароль, ягоны двор і велізарны натоўп. Раніцай 14 сакавіка флятылія была ўжо ля берагоў Канарскіх атравоў. Кабрал рушыў далей да Каба-Вэрдэ, партугальскай калёніі ля берагоў Афрыкі, якога дасягнуў 22 сакавіка, а 9 красавіка мараход мінуў роўнік і павярнуў на захад, каб пазьбегнуць зацішша на афрыканскім беразе. Празь месяц каманда апынулася ля берагоў Паўднёвай Амэрыкі. 24 красавіка ён высадзіўся і назваў берагавую паласу востравам Вэра-Круш, абвесьціўшы яе валоданьнем Партугаліі. Тут жа Кабрал сустрэўся з тубыльцамі, сустрэча зь якімі прайшла ў прыязнай атмасфэры, і мараход, нават, раздаў індзейцам падарункі.

Усьведамляючы значнасьць зробленага ім адкрыцьця, Кабрал накіраваў у Лісабон аднаго з капітанаў, Гашпара дзі Лемуша, са знакамітым пасланьнем каралю, якое напісаў ягоны сакратар. Празь некалькі месяцаў кароль выправіў у Вэра-Круш 3 каравелы пад камандаваньнем адмірала Куэльлю. Кабрал між тым аднавіў плаваньне ў Індыю.

У шторме ў паўднёвай Атлянтыцы Кабрал страціў некалькіх караблёў, а шэсьць астатніх зь іх у рэшце рэшт здолелі прайсьці праз Мазамбіцкі канал, перш чым трапіць у індыйскую Калікуту. Першапачаткова Кабрал меў посьпех у перамовах аб гандлёвых правах, але арабскія купцы бачылі ў партугальскіх амбасадарах пагрозу іхняй манаполіі і падштурхнулі мясцовым мусульманаў і індуістаў да нападу на партугальцаў. Кабрал страціў шмат сваіх людзей. У адказ Кабрал разрабаваў і зьнішчыў арабскі флёт, а потым бамбардаваў горад у адплату за тое, што мясцовы ўладар ня здолеў прадухіліць напад на партугальцаў. З Калікуты экспэдыцыя накіравалася ў Качын, яшчэ адзін індыйскі горад-дзяржаву, дзе Кабрал пасябраваў зь мясцовым кіраўніком і загрузіў караблі пажаданымі спэцыямі, павярнуўшыся потым у Эўропу. Не зважаючы на агромістыя страты, падарожжа Кабрала лічылася посьпехам па вяртаньні ў Партугалію. Надзвычайны прыбытак з продажу спэцыяў умацаваў фінансы партугальскай кароны і дапамог закласьці падмурак у будаўніцтве Партугальскай імпэрыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія. Navegações Portuguesas.

Катэгорыя:Партугальскія падарожнікі
Катэгорыя:Партугальскія мараплаўцы
Сан-Вісэнці

Назву **Сан-Вісэнці** маюць наступныя геаграфічныя пункты:

## Афрыка
* Сан-Вісэнці — востраў у Каба-Вэрдэ
* Сан-Вісэнці — вёска ў Гвінэя-Бісаў

## Бразылія
* Сан-Вісэнці — горад у штаце Сан-Паўлу
* Сан-Вісэнці — востраў у штаце Сан-Паўлу
* Сан-Вісэнці — горад у штаце Рыю-Грандзі-ду-Норці

## Партугалія
* Сан-Вісэнці — мыс у Партугаліі
Прамень

**Прамень** мае наступныя значэньні:

* Прамень — лінія, уздоўж якой пераносіцца сьветлавая энэргія
* Прамень — адзін з тэрмінаў плянімэтрыі.
* Прамень — адзін з тэрмінаў тэорыі мэханічных хваляў.

## Месты і вёскі
Прамень (вёска) — вёска, якая знаходзіцца Ігуменскі раён, Менская вобласьць
## Культура
* «Прамень» — раённая газэта Стаўпецага раёна Менскай вобласьці
* «Прамень» — культурна-асьветніцкая газэта беларусаў Латвіі.
* «Прамень» — грамадзка-культурная таварыства беларусаў Латвіі.
* «Прамень» — часопіс, орган Саюза студэнтаў — грамадзян БССР у Чэхаславачыне.
* «Прамень» — беларускі інфармацыйны рэсурс сацыял-рэвалюцыйнага анархісцкага кірунку.
* Прамень — радыё на Ўкраіне

## Спорт
* «Прамень» — былы беларускі футбольны клуб з горада Менск, які існаваў у 1983—1992 гадах.
* «Прамень» — былы беларускі футбольны клуб з горада Менск, які існаваў у 2012—2019 гадах.
Ляды (Ігуменскі раён)

**Ля́ды** (мясцовае вымаўленьне — *Ляды́*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Лядзкага сельсавету.

Знаходзіцца за 24 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Ігумен, за 86 км ад Менску, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Градзянка. У напрамку на ўсход ад вёскі знаходзіцца выток ракі Ўзьнічы.

## Гісторыя
З XVIII стагодзьдзя ў Ігуменскім павеце Менскай губэрні. З 1924 года вёска Старыя Ляды — цэнтар сельсавету. У 1966 годзе вёскі Старыя Ляды і Новыя Ляды аб’яднаны ў вёску Ляды.

## Насельніцтва
* 1917 — 82 дары, 502 жыхары
* 1926 — 80 двароў, 480 жыхароў 
* 1960 — 367 жыхароў 
* 1997 — 171 двор, 456 жыхароў
* 2009 год — 326 чалавек
* 2013 — 126 двароў, 302 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 420.
* 
* Ліст мапы N-35-94. Выданьне 1982 г.

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Узьнічы

**У́знічы** — рака ў Ігуменскімм раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Дабрыца.

Даўжыня 9 км. Пачынаецца за 1,3 км на ўсход ад вёскі Ляды, вусьце за 1,5 км на ўсход ад вёскі Машчаліна. Рэчышча каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Ігуменскага раёну
Дубаўручча

**Дубаўру́чча** (таксама *Дубо́ўрачы, мн.. Дубо́ўручча*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Раваніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 73 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Раваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Карапікуіба

**Карапікуі́ба** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 403 тысяч чалавек. Горад ёсьць часткай аглямэрацыі Вялікага Сан-Паўлу. Гэта адзін з самых густанаселеных муніцыпалітэтаў штату.

## Гісторыя
Да прыходу эўрапейцаў у месьце, дзе цяпер стаіць горад, жылі тубыльцы. Пазьней у навакольлях быў закладзены хутар Жузэ дзі Аншыетам. Тут пасяліўся Афонсу Сардыньня і ўладкаваў фальварак, на якім працавалі мясцовыя жыхары. Ён жа пабудаваў капліцу. З 1770 году вёска і навакольле пачалі прыкметна мяняцца, бо зьявіліся новыя вёскі. Але ж хуткі рост пачаўся толькі з адкрыцьцём чыганачнай станцыі. У першай палове XX стагодзьдзя горад быў злучаны аўтобуснай лініяй з Баруэры, Азаску ды Піньейрусам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Амбасада Беларусі ў Аўстрыі

**Амбасада Беларусі ў Аўстрыі** (, беларускі афіцыйны правапіс: *Пасольства Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы*) зьяўляецца дыпляматычнай місіяй Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Аўстрыя і знаходзіцца ў Вене. Беларускім амбасадарам у Аўстрыі цяпер зьяўляецца Андрэй Дапкюнас.

## Гісторыя

Цяперашні будынак амбасады, вядомы як Віля Бістэгі (Villa Bisteghi), пабудаваны ў 1909 годзе ў нэабарокавым стылі архітэктарам Пэтэрам Брыцы па замове банкіра Рудольфа Бістэгі. Раней гэтым месцы стаяў іншы, меншы, будынак, які належаў сям’і Бістэгі.

Будынак быў захоплены савецкімі войскамі падчас акупацыі Вены ў 1945 годзе і пазьней перададзены францускай акупацыйнай адміністрацыі.

У 1996 годзе будынак быў набыты ўрадам Беларусі і ў яго пераехала амбасада, заснаваная ў 1993 годзе.

## Міжнародныя арганізацыі
Беларуская амбасада ў Вене адначасова зьяўляецца пастаянным прадстаўніцтвам Беларусі пры міжнародных арганізацыях, разьмешчаных у Вене:
* Упраўленьне ААН па наркотыках і злачыннасьці
* ЮНІДА (UNIDO)
* МАГАТЭ (IAEA)
* Падрыхтоўчая камісія Дамовы аб усёабдымнай забароне ядзерных выпрабаваньняў
* Навуковы камітэт ААН па дзеяньні атамнай радыяцыі
* Арганізацыя па бясьпецы і супрацы ў Эўропе і яе структуры

## Амбасадары
* Валянцін Фісенка (1994—2000)
* Віктар Гайсёнак (2000—2005)
* Аляксандар Сычоў (2005—2011)
* Валеры Варанецкі (2011—2016)
* Алена Купчына (2016—2020)
* Андрэй Дапкюнас (з 2020 г.)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Беларуска-аўстрыйскія стасункі
Аўстрыя
Беларусь
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1993 годзе
Прая-Грандзі

**Пра́я-Гра́ндзі** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала амаль 331 тысячу чалавек. Горад ёсьць часткай мэтраполіі Байшада-Сантыста, якая месьціцца на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяну.

## Гісторыя
Улічваючы, што горад Прая-Грандзі доўгі час быў часткай Сан-Вісэнці, рэгіён быў адным зь першых калянізаваных партугальцамі.

Па набыцьці статуса асобнага гораду Прая-Грандзі паскорыў тэмп свайго росту з 1950-х гадоў. У 1980-я гады горад набыў новы імпульс росту з адкрыцьцём невялікага моста, які зьвязаў горад з востравам Сан-Вісэнці. Мост разьвязаў адразу дзьве праблемы, як то прывёў да палёгкі трафіку на падвесным мосьце, а таксама злучыў горад непасрэдна з сталіцай штату горадам Сан-Паўлу, і, такім чынам, пазбавіў неабхаоднасьці перасоўваньня вуліцамі Сантуса і Сан-Вісэнці. Тым ня менш, у горадзе засталіся праблемы, якія разьзвязалі да 1993 году, адбудаваўшы транспартную сыстэму і адрамантаваўшы каналізацыю.

Паводле асобнага закону горад увайшоў у лік курортных гарадоў штату, што дало магчымасьць скарыстацца асобным бюджэтам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Санту-Андрэ (Сан-Паўлу)

**Са́нту-А́ндрэ** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 721 тысячы чалавек. Ёсьць часткай рэгіёну ABC. Уваходзіць у сьпіс 15 самых разьвітых гарадоў краіны.

## Гісторыя
Старая вёска, якая месьцілася тут мела назву Санту-Андрэ-да-Борда-ду-Кампу. Яна была закладзеная бандэйрантам Жуанам Рамальлю, які ажаніўся з дачкой правадыра тубыльцаў. У 1554 годзе вёска атрымала статус гораду. У 1867 годзе тут зьявілася чыгунка, якая паскорыла разьвіцьцё рэгіёну і места. Асабліва хуткі рост назіраўся пачынаючы з 1930-х гадоў. Дзякуючы індустралізацыі ў горадзе зьявіліся вытворчасьці хімічную інжынэрыі, вырабу тэкстылю, алею, мэталаў і разьвіцьцё друку. У 1954 годзе Санту-Андрэ стаў цэнтрам рымска-каталіцкага біскупства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Санту-Андрэ

Назву **Санту-Андрэ** маюць наступныя геаграфічныя пункты:

## Бразылія
* Санту-Андрэ — горад у штаце Парана
* Санту-Андрэ — горад у штаце Сан-Паўлу

## Каба-Вэрдэ
* Санту-Андрэ — акруга ў Каба-Вэрдэ

## Партугалія
* Санту-Андрэ — горад у Партугаліі
Жуан Рамальлю

**Жуан Рамальлю** (; 1493—1582) — партугальскі дасьледнік і авантурнік, вядомым як першы бандэйрант. Большую частку свайго жыцьця правёў сярод індзейцаў тупінікім у Бразыліі па сваім прыбыцьці на кантынэнт у 1515 годзе. Ён нават стаў аднім зь лідэраў індзейскай вёскі пасьля таго, як пасябраваў з уплывовым індзейскім правадыром Тыбірысам. Рамальлю згуляў важную ролю ў дачыненьнях паміж партугальцамі і тубыльцамі, асаблівым па прыбыцьці Мартыма Афонсу дзі Соўзы, зь якім Рамальлю пасябраваў па сустрэчы ў Сан-Вісэнці, першым паселішчы партугальцаў у Амэрыцы. Некаторыя гісторыкі лічаць, што продкі Рамальлю былі жыдамі.

У гістарычных запісах Рамальлю апісваецца як чалавек спартовага складу з доўгай барадой і цёмнай скурай з-за сонечных апёкаў. Паводле некаторых крыніцаў, ягоным першапачатковым імём было Жуан Малданаду. У 1580 годзе цяжка захварэў, а ў 1582 годзе сканаў у невядомым месцы ў джунглях.

## Крыніцы

Катэгорыя:Партугальскія падарожнікі
Рышарлісан дэ Андрадэ

**Рыша́рлісан дэ Андра́дэ** (;  10 траўня 1997 году) — бразыльскі футбаліст, нападнік ангельскага клюбу «Тотэнгэм Готспур» і нацыянальнай зборнай Бразыліі.

## Кар’ера
Пачаў сваю прафэсійную кар’еру з клюбам «Амэрыка Мінэйру» ў 2015 годзе, здабыўшы з клюбам прасоўваньне у эліту, перш чым перайсьці ў «Флумінэнсі». У новым клюбе паступова здабыў месца ў асноўным складзе і стаўся адным з важных гульцоў дружыны. У розыгрышу Лігі Карыёка 2017 году нават быў улучаны ў зборную турніру. «Флумінэнсі» ў тым розыгрышу заняў другі радок, саступіўшы чэмпіёнства «Фламэнгу». Сэзон 2017—2018 гадоў распачаў у складзе ангельскага «Ўотфарду», у якім правёў усе гульні чэмпіянату, адначыўшыся 5 галамі. Дзякуючы такому сэзону гульца набыў іншы ангельскі клюб «Эвэртан», які выдаткаваў на футбаліста 35 млн фунтаў, пры тым, што за год за таго ўотфардзкі заплаціў за нападніка 11,2 млн фунтаў. У лівэрпульскім клюбе футбаліст правёў некалькі сэзон, пасьля чаго перайшоў да табару «Тотэнгэм Готспура» перад пачаткам сэзону 2022—2023 гадоў. Сума трансфэру склала 50 млн фунтаў з патэнцыйным павелічэньнем яшчэ на 10 млн фунтаў. 20 жніўня 2022 году Рышарлісан адзачыўся галявым пасам у матчы супраць «Нотынггэму Форэст», які скончыўся зь лікам 0:2.

## Дасягненьні
**«Тотэнгэм Готспур»**:
* Пераможца Лігі Эўропы: 2025

**Бразылія**:
* Уладальнік Кубка Амэрыкі: 2019
* Алімпійскі чэмпіён: 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году
Свантэ Пааба

**Сва́нтэ Па́аба** (;  20 красавіка 1955 году) — швэдзкі генэтык, які спэцыялізуецца ў галіне эвалюцыйнай генэтыкі. Як адзін з заснавальнікаў палеогенэтыкі, ён працаваў над нэандэртальскім геномам. Навуковец быў прызначаны дырэктарам катэдры генэтыкі ў Інстытуце эвалюцыйнай антрапалёгіі імя Макса Плянка ў Ляйпцыгу ў 1997 годзе. Таксама ёсьць прафэсарам Інстытута навукі і тэхналёгіі Акінавы ў Японіі. У 2022 годзе ён быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй у галіне фізыялёгіі і мэдыцыне за свае адкрыцьці, якія тычацца геномаў вымерлых гамінінаў і чалавечай эвалюцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.

Катэгорыя:Швэдзкія генэтыкі
Красны Дар

**Кра́сны Дар** (таксама *Чырво́ны Дар, Вядрэ́цк, Вядрэ́цкае, н.. Бо́жы Дар*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Раваніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 315 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Раваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Аляксандар Рагожнік

**Аляксандар Рагожнік** (, Гомель) — беларускі дзяржаўны дзяяч. Міністар прамысловасьці (2022—2024), былы амбасадар Беларусі ў Расеі. Cтаршыня Віцебскага аблвыканкаму з 15 студзеня 2026 году.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Пасьля заканчэньня ВНУ служыў у ворганах унутраных спраў. У 1999 годзе атрымаўы пасаду інспэктара аддзелу «Гомель-Пасажырскі» мытнага пункта Гомельскай мытні.

Праз год стаў галоўным спэцыялістам аддзелу рэгіянальнага разьвіцьця адміністрацыі свабоднай зоны «Гомель-Ратон». Наступныя два гады працаваў у аддзеле маркетынгу аднаго з прадпрыемстваў.

Пасьля працаваў у Мінэнэрга. З 2003 па 2006 год узначальваў прыватнае ўнітарнае гандлёвае прадпрыемства, а потым перайшоў на працу ў іншае. Пасьля чаго зноў прыйшоў працаваць у Мінэнерга на пасаду намесьніка начальніка эканамічнага ўпраўленьня, а потым і на пасаду начальніка.

З 2008 па 2010 год узначальваў упраўленьне эканомікі адміністрацыі Ленінскага раёна Менску. Потым год кіраваў прадпрыемствам «КБТЭМ-ІТЦ». З 2011 па 2018 год кіраваў ААТ «Оптаэлектронныя сыстэмы».

У 2011 годзе ў Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь атрымаў другую вышэйшую адукацыю па спэцыяльнасьці «Дзяржаўнае кіраваньне нацыянальнай эканомікай».

З 2018 год быў генэральным дырэктарам ААТ «Кіруючая кампанія холдынгу „Менскі маторны завод“».

3 кастрычніка 2022 году прызначаны на пасаду міністра прамысловасьці Рэспублікі Беларусь.

27 чэрвеня 2024 году прызначаны амбасадарам Беларусі ў Расеі.

15 студзеня 2026 году прызначаны старшынём Віцебскага абласнога выканаўчага камітэту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Беларускія прамыслоўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры прамысловасьці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Расеі
Слатвін

**Сла́твін** (з 1966 году — *Вінагра́даўка*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Раваніцкага сельсавету.

## Гісторыя
Пасёлак Вінаградаўка быў заснаваны на свабодных землях у 1922 годзе на ўсход ад фальварку Слатвін.

## Насельніцтва
* 2009 год — 66 чалавек

## Асобы
* Валянціна Градовіч (1928—1995) — цялятніца саўгаса «Раванічы», Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
* Анатоль Гурыновіч (1924—1999) — беларускі савецкі дыплямат, міністар замежных спраў БССР (1966—1990), надзвычайны і паўнамоцны пасол (1968).

## Крыніцы

Катэгорыя:Раваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Жакарэі

**Жакарэі́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 235 тысяч чалавек. Горад вядомы як сталіца піва празь мясцовыя бравярні, якія ёсьць найвялікшымі ўва ўсёй Лацінскай Амэрыцы.

## Гісторыя
Жакарэі быў закладзены на тэрыторыі, якая належыла Мажы-дас-Крузысу. Яго заснавалі Антонію Афонсу і ягоныя сыны ў 1652 годзе. Яны пабудавалі капліцу ў гонар Маці Божай. У вёсцы жылі і тубыльцы, дзякуючы якім паселішча квітнела. У 1849 годзе вёска атрымала статус мястэчка, а ў 1953 годзе — гораду. З росквітам, павязаным з вырошчваньнем кавы, места пачало квітнець, то бок у ім будаваліся новыя дарогі і зьявілася брукаванка, але колькасьць насельніцтва расла павольна. На прыканцы XIX стагодзьдзя ў мястэчку пачалі адкрывацца прамысловыя прадпрыемствы, як то фабрыка па вырабу шкарпэтак і фабрыка печыва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Навадвор’е

Назву **Навадво́р'е** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Навадвор’е — вёска ў Ігуменскім раёне
** Навадвор’е — вёска ў Смалявіцкім раёне
Кубатан

**Куба́тан** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала амаль 131 тысячу чалавек. Горад ёсьць часткай мэтраполіі Байшада-Сантыста, знаходзячыся за 12 км ад Сантуса.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны ў 1833 годзе. У пачатку 1980-х гадоў быў адным з самых забруджаных гарадоў у сьвеце, і меў мянушку «Даліна сьмерці», бо людзі пакутвалі на розныя дыхальныя і пячонкавыя захворваньні. Высокае забруджваньне паветра забіла лес па-над пагоркамі вакол места. Былі прыкладзеныя вялікія высілкі на зьніжэньне забруджваньня ў горадзе, што да каштавала каля 1,2 мільярдаў даляраў ЗША. Не зважаючы на тое, што ўсё значна палепшылася, цалкам усё яшчэ немагчыма ачысьціць глебу і падземныя воды.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Байшада-Сантыста

**Байша́да-Санты́ста** () — сталічная аглямэрацыя, якая месьціцца на ўзьбярэжжы штату Сан-Паўлу ў Бразыліі. Агульнае насельніцтва складае каля 1,7 мільёнаў чалавек. Самым густанаселеным горадам ёсьць места Сантус. Як адміністрацыйная адзінка была створаная ў 1996 годзе і на сёньня складаецца з 9 муніцыпалітэтаў. Аглямэрацыя ёсьць галоўным турыстычным рэгіёнам штату, асабліва дзякуючы шматлікім пляжам. Тутака таксама месьціцца порт Сантуса, які ёсьць самы ажыўленым кантэйнэрным портам у Лацінскай Амэрыцы. Места Кубатан ёсьць галоўным прамысловым цэнтрам аглямэрацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Харугва

* Харугва (вайсковая адзінка) — арганізацыйна-тактычная вайсковая адзінка рыцарскага войска ў Вялікім Княстве Літоўскім і Каралеўстве Польскім
* Харугва (вайсковы сьцяг) — назва баявога вайсковага сьцяга, пашыраная сярод славянскіх народаў, у тым ліку ВКЛ, а таксама ў казацкіх войсках (харунка)
* Харугва (царкоўная) — прастакутнае або трыкутнае палотнішча (радзей сьцяг) з выявай Ісуса Хрыста або сьвятых, замацаванае вэртыкальна на доўгім дрэўку з дапамогай папярочнай перакладзіны, — царкоўны сьцяг, які носяць у час царкоўных сьвятаў
Варзэа-Паўліста

**Ва́рзэа-Паўлі́ста** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 123 тысяч чалавек. Ёсьць часткай аглямэрацыі гораду Жундыяі.

## Гісторыя
Гісторыя гораду пачалася ў 1867 годзе, калі ангельцы пабудавалі чыгунку, якая злучыла Сантус з Жундыяі. Першапачаткова ў вёсцы займаліся вырошчваньнем кавы, пазьней тут зьявіўся сьпіртавы завод. Да таго часу вёска была часткай гораду Жундыяі. 21 сакавіка 1965 году вёска была вылучаная ў асобны муніцыпалітэт. Праз добрае разьмяшчэньне чыгункі горад пачаў хуткае разьвіцьцё.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Пірасыкаба

**Пірасыка́ба** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 407 тысяч чалавек.

## Гісторыя
У 1766 годзе Антонію Карэа Барбоза, які на загад быў прызначаны на стварэньне паселішча ля ліману ракі Пірасыкаба, абраў месца за 90 км ад ліману. Афіцыйнай датай закладу паселішча лічыцца 1 жніўня 1767 году, з падпарадкаваньнем гораду Іту. У 1784 году вёска выйшла з-пад улады Іту. Статус гораду быў здабыты ў 1856 годзе, а сваё сучаснае імя было набытае ў 1877 годзе, дзякуючы тагачаснаму радніку і будучаму прэзыдэнту Прудэнці дэ Марайсу. У 1944 годзе ў месцы было заснаванае аднайменнае біскупства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Салту

**Са́лту** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 119 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Часам стварэньня паселішча лічыцца 16 чэрвеня 1698 году, калі тут была пабудаваная капліца. З XIX стагодзьдзя ў вёсцы разьвівалася кававая прамысловасьць. Урбанізацыя Салту пачалася толькі ў 1856 годзе. У 1870-я гады пачала квітнець тэкстыльная прамысловасьць, дзякуючы чаму места нават атрымала мянушку «Маленькі Манчэстэр-Паўліста». У 1873 была пабудаваная чыгунка. Асьвятленьне ў грамадзкіх месцах зьявілася толькі ў 1890 годзе, калі на вуліцах былі ўсталяваныя лямпы, але электрычнасьць зьявілася толькі ў 1907 годзе. У тым жа годзе пачала сваю працу тэлефонная служба.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Вішанька (Руднянскі сельсавет)

**Ві́шанька** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Руднянскага сельсавету.

Да 25 ліпеня 1959 году вёска ўваходзіла ў склад Дамавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Аўрыньюс

**Аўры́ньюс** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала амаль 115 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Горад быў створаны ў 1919 годзе, калі аддзяліўся ад Салту-Грандзі. Паводле адной з вэрсіяў назва гораду паходзіць ад старога гораду Арыньню, зь іншага боку ракі Паранапанэмы, які сёньня мае назву Жакарэзыньню з штату Парана. У горадзе разьвіты гандаль і сэктар паслуг. У сельскай гаспадарцы асноўнымі культурамі ёсьць цукровы трысьнёг, соя і кукуруза. Аўрыньюс мае і культурныя традыцыі, як то тэатар, музыка і спорт. Тут, да прыкладу, ладзяцца кірмашы, асноўным зь якіх ёсьць Аўрыньюскі сельскагаспадарчы і прамысловы кірмаш, які штогод праходзіць у чэрвені і лічыцца адной з найбуйнейшых падзеяў такога характару ў Бразыліі. Горад абслугоўваецца ўласным аэрапортам імя Бэнэдыту Пімэнтэла.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Ітапэві

**Ітапэві́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала амаль 241 тысячу чалавек. Горад ёсьць часткай аглямэрыцыі Вялікага Сан-Паўлу, знаходзячыся за 35 км ад Сан-Паўлу.

## Гісторыя
Вёска была заснаваная каля XVIII стагодзьдзя, а першым будынкам у паселішчы быў дом, пабудаваны каля 1720 году, які выкарыстоўваўся бандэйрантамі. Самымі раньнімі засельнікамі, напэўна, была сям’я Абрэўш. Сваё разьвіцьцё вёска атрымала 10 ліпеня 1875 году, калі тут зьявілася чыгуначная станцыя Качыя. У 1895 годзе італьянскі прадпрымальнік Джуліё Мікаэлі заклаў тут фабрыку па вытворчасьці тратуараў, прыцягнуўшы сюды італьянскіх мігрантаў. Электрычнасьць зьявілася ў месьце ў 1929 годзе, а першы тэлефон быў падлучаны да сеткі ў наступным 1930 годзе. Урбанізацыя места паскорылася з 1940-х гадоў. Пры гэтым места працягвала быць часткай гораду Качыя. На рэфэрэндуме, які быў зладжаны ў 1958 годзе, каля дзевяцісот чалавек абралі аддзяленьне места ў Качыі, і толькі трыццаць чалавек галасавалі супраць вылучэньня. У гэтым жа годзе губэрнатар Жанію Квадрус зацьвердзіў утварэньне гораду Ітапэві. Афіцыйнай жа датай заснаваньня гораду лічыцца 18 лютага 1959 году. Першым мэрам стаў Рубэнс Карамэс.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Салту (неадназначнасьць)

Назву **Салту** маюць наступныя геаграфічныя пункты:

* Салту — паселішча ў Каба-Вэрдэ
* Салту — горад у Бразыліі
Ален Аспэ

**Але́н Аспэ́** (;  20 траўня 1945 году) — францускі фізык і ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі 2022 году. Вядомы, перш за ўсё, за сваю працу ў галіне квантавай заблытанасьці. Аспэ ёсьць сябрам Францускай акадэміі навук і Францускай акадэміі тэхналёгіяў, а таксама прафэсарам Політэхнічнай школы.

У кастрычніку 2022 году быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй ў галіне фізыкі, сумесна з Джонам Клаўзэрам і Антонам Цайлінгерам за выдатную працу, зьвязаную з экспэрымэнтамі з зблытанымі фатонамі, выяўленьне парушэньня няроўнасьці Бэла і наватарства ў квантавай інфарматыцы. Адзначалася, што Аспэ поруч з Джонам Клаўзэрам даказалі, што квантавая заблытанасьць ня можа быць растлумачаная клясычнай фізыкай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.
* Біяграфія на CNRS.

Катэгорыя:Францускія фізыкі
Джон Клаўзэр

**Джон Фрэ́нсіс Кла́ўзэр** (;  1 сьнежня 1942 году) — амэрыканскі фізык, вядомы сваім унёскам у пачатак квантавай мэханікі, у прыватнасьці, няроўнасьці КГШГ. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі 2022 году.

Клаўзэр прысьвяціў вялізную частку свайго жыцьця таму, каб даказаць, што часьціцы насамрэч не ўтрымліваюць ніякай сакрэтнай інфармацыі. У кастрычніку 2022 году быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй ў галіне фізыкі, сумесна з Аленам Аспэ і Антонам Цайлінгерам за выдатную працу, зьвязаную з экспэрымэнтамі з заблытанымі фатонамі, выявіўшы парушэньне няроўнасьцях Бэла, а таксама за разьвіцьцё квантавай інфармацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.

Катэгорыя:Фізыкі ЗША
Лянок (танец)

**„Ляно́к“** — беларускі народны ілюстрацыйна-выяўленчы танец. Вядомы па ўсёй Беларусі. Музычны памер — двухдольны. Тэмп — ад павольнага да ўмерана хуткага.

Належыць да групы карагодаў, якія адлюстроўваюць чалавечую дзейнасьць. Удзельнікі карагоду суправаджалі сьпеў ілюстрацыйнымі, пераймальнымі рухамі — пра сяўбу, праполку, уборку, сушэньне, мяцьце, прадзеньне льну.

Асноўны малюнак „Лянка“ — кола, у цэнтры якога салістка запявала, а ўдзельнікі карагоду падпявалі. Удзельнікі хадзілі парамі па коле, прытупваючы. Салістка паказвала, як сеяла, прыбівала лён і інш. У гэтай частцы тэмп сярэдні, рухі мяккія, строгія. Пасьля працэсу апрацоўкі льну да танцу далучаюцца хлопцы, тэмп нарастае. Зафіксаваны й іншы варыянт карагоду: юнакі становяцца ў шэраг насупраць дзяўчат. Першымі рухі пачынаюць дзяўчаты, а хлопцы падпяваюць. У наступным куплеце ролі мяняюцца.

У 1939 року ўпершыню пастаўлены на сцэне, у балеце  „Салавей“ (пастаноўка ).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Карагоды
Лянок

**Ляно́к** можа азначаць:

* Лянок — пасёлак у Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Лянок — беларускі народны танец

## Батаніка
* Народная назва віду 
* Народная назва віду 
* Народная назва віду 
* Народная назва віду
Антон Цайлінгер

**Антон Ца́йлінгер** (;  20 траўня 1945 году) — аўстрыйскі квантавы фізык і ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі 2022 году. Працуе прафэсарам фізыкі ў Венскім унівэрсытэце і ёсьць старэйшым навукоўцам Інстытута квантавай оптыкі і квантавай інфармацыі Аўстрыйскай акадэміі навук. Большасьць ягоных дасьледаваньняў тычыцца асноўных аспэктаў і спосабаў прыкладаньня квантавай заблытанасьці.

У 2007 годзе Цайлінгер атрымаў мэдаль Ісака Ньютана лёнданскага Інстытута фізыкі за свой піянэрскі канцэптуальны і экспэрымэнтальны ўнёсак у пачатак квантавай фізыкі, які стаў базісам дзеля хутка разьвіванай вобласьці квантавай інфармацыі. У кастрычніку 2022 году быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй ў галіне фізыкі, сумесна з Аленам Аспэ і Джонам Клаўзэрам за выдатную працу, зьвязаную з экспэрымэнтамі з зблытанымі фатонамі, выяўленьне парушэньня няроўнасьці Бэла і наватарства ў квантавай інфарматыцы. Ён паказаў, як квантавая заблытанасьць можа выкарыстоўвацца, напрыклад, для тэлепартацыі інфармацыі ад адной субатамнай часьціцы да іншай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.

Катэгорыя:Аўстрыйскія фізыкі
Уборкі (Ігуменскі раён)

**Убо́ркі** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Руднянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 18 чалавек
* 2019 год — 10 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Рудня (Ігуменскі раён)

**Ру́дня** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Руднянскага сельсавету.

## Геаграфія
Знаходзіцца за 24 км у напрамку на поўнач ад гораду Ігумен, за 86 км ад Менска, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Смалявічы. Праз Рудню працякае рака Уша і пралягае аўтамабільная дарога .

## Насельніцтва
* 2001 год — 573 жыхары, 221 двор
* 2009 год — 514 чалавек

## Галерэя

Выява:Rudna--sign.jpg|Знак на ўезьдзе
Выява:Rudna--usha-river.jpg|Краявід на раку Ўша
Выява:Rudna--island.jpg|Восень, востраў на рацэ Уша
Выява:Rudna--culture-club.jpg|Дом Культуры 
Выява:Rudna--school.jpg|Школа
Выява:Rudna--tower.jpg|Вежа на ўскрайку вёскі


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Ліст мапы N-35-81. Выданьне 1981 году.

Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Смоленка

**Смо́ленка** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сьмілавіцкага сельсавету.

Да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Кліноцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 33 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьмілавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Ульяна Маханенка

**Ульля́на Іва́наўна Махане́нка** (1897 — лістапад 1941, Загоранка) — беларуская калгасьніца, дзяржаўная дзяячка. Стала гераіняй беларускай народнай песьні „Ой, ды сеяла Ульляніца лянок…“.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сялянскай сям’і меркавана ў сучасным Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці. Скончыла школу лікбезу.

Звеньнявая па льне  калгасу „Новае жыцьцё“, пасьля старшыня калгасу ў Чавускім раёне.

.

Расстраляная пасьля прыходу нацыстаў у лістападзе 1941 року.

## Прэміі і ўзнагароды
Мэдаль „За працоўную доблесьць“.

## Памяць
Ульяне Маханенцы прысьвечаная беларуская песьня „Ой, ды сеяла Ульляніца лянок…“.

У Чавускім раённым гісторыка-краязнаўчым музэі выстаўлены партрэт Ульляны Маханенкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Ох і сеяла Ульяніца лянок

Катэгорыя:Памерлі ў Чавускім раёне
Катэгорыя:Савецкія калгасьнікі і калгасьніцы
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР 1-га скліканьня
Катэгорыя:Расстраляныя беларусы
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «За працоўную доблесьць»
Каралін Бэртоццы

**Ка́ралін Рут Бэртоццы** (;  10 кастрычніка 1966 году) — амэрыканская хімічка, праца якой ахоплівае як хімію, гэтак і біялёгію. Яна ёсьць вынаходніцай тэрміну біяортаганальная хімія, якая апісвае хімічныя рэакцыі, сумяшчальныя з жывымі сыстэмамі. Працавала над сынтэзам хімічных інструмэнтаў дзеля вывучэньня вузных цукроў, званых гліканамі, і тое, як яны ўплываюць на такія захворваньні, як то рак, запаленьне і вірусныя інфэкцыі, да прыкладу каранавірус. Ёсьць прафэсаркай Стэнфардзкага ўнівэрсытэту, а таксама праводзіць дасьледаваньні ў Мэдычным інстытуце Гаўарда Г’юза. У 2022 годзе поруч з Мортэнам Мэльдалем і Карлам Бары Шарплесам атрымала Нобэлеўскую прэмію ў галіне хіміі за тое, што палепшыла таргетынг супрацьракавых прэпаратаў, базуючыся на выкарыстаньні клік-хіміі і біяортаганальных рэакцыяў. Было адзначана, што Бэртоццы вывела клік-хімію на новы ўзровень і пачала выкарыстоўваць яе ў жывых арганізмах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Пуа

**Пуа́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 118 тысяч чалавек. Гэта адзін з курортных гарадоў штату.

## Гісторыя
Гісторыя места пачалася ў 1621 годзе, калі ў гэтым месцы была закладзеная вёскі місіянэраў з ордэну кармэлітаў. Першапачаткова жыхары займаліся амаль толькі сельскай гаспадаркай. У 1877 годзе стала вядома, што праз праз месца будзе пакладзеная лінія чыгункі, якая злучыла места з горадам Мажы-дас-Крузыс. Зьяўленьнем чыгуначнай станцыі паскорыла рост колькасьці насельніцтва, што падштурхнула і эканамічны рост. Пасьля абвяшчэньня рэспублікі часовы ўрад зьмяніў назву чыгуначнай лініі, выкрасьлеўшы імя Пэдру I з назвы. Эканоміка Пуа ў асноўным была арыентаваная на сэктар паслуг, але паколькі з 1970 году была ўсталяваная забарона на брудную прамысловасьць, горад засяродзіўся на разьвіцьцё турызму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт