Люцыян Узембла

**Люцыян Эдвард Узембла** (, ; 11 лютага 1864 Вільня — 12 сьнежня 1942, , цяпер Вільня) — публіцыст, культурны дзеяч, краязнаўца, рэдактар Кур’ера Літоўскага.

## Біяграфія
Люцыян Узембла нарадзіўся 11 лютага 1864 году ў шляхецкай сям’і Станіслава Ўземблы й Людвікі Гэрбурт-Гэйбовіч. Самавук. Літоўскую мову ведаў, але ў друку пісаў па-польску. У Люцыяна дома была велізарная бібліятэка. Удзельнічаў у выставах і культурным жыцьці Вільні. У прэсе ён звычайна падпісваўся псэўданімамі. Іх у яго было не адно. Часьцей за ўсё карыстаўся мянушкай «Сулімчык» (, ). Неаднаразова ўзнагароджваўся. Зьбіраў творы мастацтва, рукапісы.

У 1907—1914 гады Люцыян Узембла быў галоўным захавальнікам фондаў Віленскага навукова-мастацкага музэя. Сябра Таварыства сяброў навукаў ў Вільні. З 1919 году — экспэрт факультэта прыгожых мастацтваў Віленскага ўнівэрсытэту, у 1921—1924 гг. — малодшы асыстэнт катэдры гісторыі культуры гуманітарнага факультэту.

Апублікаваў у газэтах Варшавы й Вільні (найчасьцей у Літоўскім квартальніку й Кур’еры Літоўскім) шмат артыкулаў на гістарычна-культурныя й гістарычна-літаратурныя тэмы, у тым ліку пра жыцьцё й творчасьць Уладзіслава Сыракомлі. Ліставаўся з Элізай Ажэшкай. Быў суініцыятарам адбудовы помніка , якая была ў рэшце рэалізавана ў 1916 годзе. Быў адным зь ініцыятараў ушанаваньня памяці Адама Міцкевіча ў 1897 у Вільні, сябра камітэту па будаўніцтву помніку Адаму Міцкевічу ў Вільні. Люцыян Узембла быў ініцыятарам і бібліятэкарам віленскага Таварыства аматараў старажытнасьці й этнаграфіі (, ) (1899—1906), вядомага таксама як археалягічны гурток. У 1900 годзе грошы таварыства былі зафундаваны на памятную табліцу Францішку Багушэвічу з партрэтам ў жупранскім Касьцёле. Сам Люцыян Узембла напісаў напісаў некалькі нэкралёгаў пра Багушэвіча пад назвай «Паэт-юрыст», «Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч» (1900). У таварыстве аматараў старажытнасьці й этнаграфіі Люцыян Узембла да 1903 адказваў за біліятэку. Таксама займаў пасады скарбніка й сакратара ў таварыстве аматараў старажытнасьцяў. У 1907 г. таварыства спыніла сваё існаваньне. Люцыян у той момант ужо мала часу праводзіў у Вільні з-за недахопу фінансаў, праводзячы час на вёсцы, пра што пісаў у адным са сваіх лістоў:

У 1910 годзе ў Літоўскім квартальніку Люцыян Узембла апублікаваў свой артыкул *Ксёндз Юзэф Міцкевіч у сьвятле некалькіх новых працаў* (), прысьвечаны дзейнасьці стрыечнага брата Адама Міцкевіча .

Таксама Люцыян Узембла з 1906 году быў сябрам і суарганізатарам Таварыства навукі й мастацтва, сябрам Рады Таварыства сяброў навукі й яго музэйнай камісыі. З 1907 годзе быў сябрам Таварыства сяброў навук. З 1883 г. у друкарнях Вільні, Варшавы, Санкт-Пецярбурга Люцыян Узембла публікаваў артыкулы пра выдатных дзеячаў грамадзтва й культуры, публікаваў дасьледаваньні па тэмах археалёгіі, гісторыі, мастацтва, адукацыі, напісаў шэраг артыкулаў пра старыя могілкі Росы, , пра пахаваных на іх людзей, клапаціўся аб рэстаўрацым надмагільных помнікаў.

У 1908—1914 гадах быў кусташам (захавальнікам) музэя Таварыства навукі й мастацтва, дзе захаваў працы Міхала Пелкі-Палінскага, прафэсара матэматыкі Віленскага ўнівэрсытэту, працы якога былі вялікай антыкварнай рэдкасьцю. Напісаў у Польскі Біяграфічны Слоўнік біяграфію ўраджэнца Віленшчыны, таксама сябры Таварыства аматараў старажытнасьці й этнаграфіі Станіслава Булгароўскага.

Шмат знойдзеных рукапісаў Люцыян Узембла перадаў , Віленскаму ўнівэрсытэту, перадаў дзьве знойдзеныя карціны мастака Яна Рустэма. Знойдзеныя ім карціны знаходзяцца ў .

У канцы жыцьця Люцыян Узембла асьлеп і аглух. Памёр 12 сьнежня 1942 году ў . Пахаваны побач з бацькамі й братам на . Побач зь ім пахавана й яго жонка Марыя.

## Працы
* Księga pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza (1798−1855) (Вільня, 1898)
* Uziębło, Lucjan. Nowy pomnik kościelny Adama Mickiewicza. Tygodnik Ilustrowany, 1899, nr 44, s. 863.
* Uziębło L., Dla mistrza poetów. Wznowiona pamiątka, «Tygodnik Ilustrowany» 1903, nr 11.
* L. Uziębło, Szkoła Kowieńska i wizyta jej w ostatnim roku wykładów Adama Mickiewicza, (Варшава, 1904)
* Uziębło, Lucjan. W sprawie restauracji kościoła św. Anny. Kurier Litewski, 1905, R. 1, nr. 17, 21 września.
* L. Uziębło, Profesor Leon Borowski [w:] Księga pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza (1798−1898), t. 2, s. 251—253.
* Uziębło, Lucjan. Kółko miłośników starożytnictwa i ludoznawstwa. Kurier Wileński, 24.03. 1907, nr 68., s. 6.
* Ксёндз Юзэф Міцкевіч у сьвятле некалькіх новых працаў () (Санкт-Пецярбург, 1910)
* Uziębło, Lucjan. Kościół św. Michała w Wilnie (po przerwie 25-letniej), Świat, 1912, R. 7, nr 49, s. 11 — 12.
* L. Uziębło, Bułharowski Stanisław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 130.

### Беларускія пераклады
* Паэт-юрыст // Пачынальнікі: 3 гісторыка-літаратурных матэрыялаў XIX ст. / Уклад. Г. Кісялёў. Мн., 1977.
* Францішак Бенедыкт Багушэвіч // Александровіч С. Х., Александровіч В. С. Беларуская літаратура XIX — пачатку XX ст.: Хрэстаматыя крытыч. матэрыялаў. Мн., 1978.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1987. — Т. 5. — С. 349.
* Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010
* Amelia Sarnowska, Tułacze cienie przeszłości: o Leonie Borowskim i Lucjanie Uzięble, Littera/Historica, № 2, 2015, s. 47-67. 
* 
* Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008 
* Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», 2003. — 485 s. 
* Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p.
* Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., il, lent. ISSN 2351-4728 

## Вонкавыя спасылкі
* Працы Люцыяна Уземблы ў сэрвісе Polona
*  Люцыян Узембла на сайце энцыкляпэдыі «Беларусь у асобах і падзеях»

Катэгорыя:Польскія гісторыкі