Прамова Мялешкі

**«Прамова Мялешкі»** — помнік беларускай літаратуры першай паловы XVII стагодзьдзя. Належыць да гумарыстычна-парадыйных і сатырычных твораў аратарскай прозы. Узор беларускай патрыятычнай літаратуры. Створаная ў форме прамовы на сойме, прыпісанай смаленскаму кашталяну Івану Мялешку.

## Апісаньне
Напісаная невядомым аўтарам, які, як вынікае з тэксту, належаў да шляхоцкага стану. У ёй, бадай, упершыню ў беларускім пісьменстве прагучала думка пра небясьпеку канчатковай і незваротнай страты беларускім народам сыстэмы ўласных нацыянальных каштоўнасьцяў — маральных, эстэтычных, грамадзкіх, дзяржаўных, палітычных. Пісьменьнік сфармуляваў ідэю непарушнасьці беларускіх сямейных і побытавых традыцыяў, адзначыў іх высокую каштоўнасьць для ўсіх часоў і ўсіх пакаленьняў.

У творы сьцьвярджаецца неабходнасьць вяртаньня грамадзтва да старасьвеччыны, калі, на думку аўтара, панавалі шчырасьць, адкрытасьць, разважлівасьць, не было месца балбатні і палітыканству, падману й дэмагогіі. Праз ухваленьне мінуўшчыны, нават ідэалізаваньне яе пісьменьнік даказваў, што праўда, сумленнасьць, ахвярнасьць дзеля Бацькаўшчыны — найвышэйшыя каштоўнасьці, нязьменны ідэал. Аўтар пісаў пра кругабег княжаньня Жыгімонта Старога (1506—48), як пра «залаты час Літвы». Гэта адбылося, як гаворыцца ў «*Прамове Мялешкі*», дзякуючы дбайнасьці манарха, які даходзіў да ўсяго сам, клапаціўся пра ўвядзеньне ў дзяржаве справядлівых законаў, заахвочваў абаронцаў Айчыны.

На старонках твора ўздымаецца балючая тэма аслабленьня дзяржавы. Заняпад краіны пачаўся з часоў Жыгімонта Аўгуста (1548—1572), які, паводле словаў пісьменьніка, забыўся на цікавасьці Княства, падпаў пад ляскі ўплыў, перадаў Польшчы Валынь з Падляшшам, урэшце, сам пачаў лічыць сябе «ляхам». Але галоўная прычына крызісу Вялікага Княства Літоўскага, на думку аўтара «*Прамовы Мялешкі*», — здрада магнатаў, найвышэйшых саноўнікаў, якія сьледам за манархам пачалі выракацца сваіх традыцыяў, жыць на чужы лад. Міжусобнымі звадкамі яны загубілі дзяржаву, давялі да галечы просты люд. Уласныя амбіцыі і непамерная пыха засьляпілі ім вочы.

Аўтар публіцыстычнай «*Прамовы Мялешкі*» закрануў тэму ролі й адказнасьці шляхоцкага саслоўя за становішча ў гаспадарстве. Ён дакарае шляхту за яе згодніцтва, якая бачыла заняпад, але баялася «*баламутных [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|радных паноў]]*», маўчала, замест таго каб супрацьдзейнічаць. Народ-шляхта, як найвышэйшы носьбіт улады ў Княстве, павінны быў, паводле аўтара, узнавіць колішнія парадкі і праз сваіх абраньнікаў усталяваць справядлівасьць, пакараць злачынцаў.

У «*Прамове Мялешкі*» асуджалася палянізацыя краю. Аўтар крытыкаваў норавы прышлых іншаземцаў — «ляхаў» і «немчыкаў». Першыя, паводле яго словаў, увільвалі як маглі ад працы, кралі, усё паганілі й псавалі, пры гэтым не забываліся смачна есьці й шыкоўна апранацца. Нязвыклая нямецкая ахайнасьць і акуратнасьць выклікаюць усьмешку ліцьвіна. У «*Прамове Мялешкі*» высьмейваецца малпаваньне чужых нораваў, мудрагелістасьць вопраткі, ненатуральнасьць, манэрнасьць паводзінаў, перанятых у іншаземцаў. Адмаўленьне ад традыцыйнай маралі, народнай этыкі й эстэтыкі, паводле высновы аўтара, стала адной з прычынаў грамадзкага заняпаду, разбэшчанасьці і распуснасьці.

«*Прамова Мялешкі*» — твор значнага грамадзкага гучаньня, накіраваны супраць іншаземнага засільля на беларускіх землях, разбурэньня народных традыцыяў, нацыянальнага рэнэгацтва. Напісаная жывой беларускай мовай, багатай народнай фразэалёгіяй. Разам зь «''Лістом да Абуховіча''» «*Прамова Мялешкі*» — яскравая зьява пераходнага пэрыяду разьвіцьця беларускае літаратуры на шляху яе набліжэньня да народных вытокаў, дэмакратызацыі.

Упершыню апублікавана Ю. Нямцэвічам ў 1822 годзе ў перакладзе ў польскую мову.

У 2011 годзе часопіс «ПрайдзіСвет» апублікаваў «*Прамову Мялешкі*» ў трасянцы ў перакладзе Анкі Упалы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Даўгяла 3. 3 беларускага пісьменства XVII ст.: Творы Цыпрыяна Камунякі «Ліст да Абуховіча» і «Прамова Мялешкі». Мн., 1927.
* Мальдзіс А. На скрыжаванні славянскіх традыцый. Мн., 1980.
* Старажытная беларуская літаратура (XII—XVII стст.) / Уклад., прадм., камент. І. Саверчанкі — Мінск: Кнігазбор, 2010. — («Беларускі кнігазбор»). ISBN 985-6824-43-5
* Чамярыцкі В. «Прамова Мялешкі» // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн., 2001.

Катэгорыя:Сатырычныя творы
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Творы XVII стагодзьдзя