Людзі на балоце (раман)

**«Людзі на балоце»** — раман беларускага пісьменьніка і драматурга Івана Мележа, першы з цыклю эпічных апавяданьняў «Палеская хроніка», надрукаваны ў 1962 годзе. Распавядае аб эпосе сацыялістычных пераўтварэньняў у беларускай вёсцы — пра пэрыяд калектывізацыі.

Раман уваходзіць у залаты фонд шэдэўраў сусьветнай прозы ХХ стагодзьдзя. «Людзі на балоце» — нацыянальны эпас, у якім увабраныя найлепшыя рысы беларускага раману.

## Сюжэт
У рамане распавядаецца пра жыхароў глухой вёсачкі Курані, якая знаходзіцца ў глухмені і адрэзаная ад зьнешняга сьвету непраходнымі палескімі балотамі. Іван Мележ амаль з этнаграфічнай дакладнасьцю паказаў быт беларускага насельніцтва, палешукоў, на прыкладзе штодзённага жыцьця куранёўцаў. У рамане паказаны нацыянальныя традыцыі, паданьні, гульні зь песьнямі, калядная варажба і хаджэньне з «казой», і многае іншае.

Раман «Людзі на балоце» задумваўся як лірычны твор, і сам аўтар называў яго «лірычным раманам». У рамане глыбока апісаны лёс і драма жыцьця і каханьня галоўных герояў — Васіля Дзятліка і Ганны. Але ж такі лёс ня толькі іх, індывідуальны, але і глыбока народны. Вобразы астатніх герояў паказаны ва ўсёй іх складанасьці, глыбіні і непаўторнасьці, раскрываючы чалавечнасьць у чалавеку.

## Гісторыя стварэньня
Раман «Людзі на балоце» зьяўляецца самым значным мастацкім стварэньнем Івана Мележа. Раман перакладзены на шмат якія мовы, а самім раманам Мележ зрабіў вялікі і каштоўны мастацкі ўнёсак у нацыянальную беларускую літаратуру. Працаваць над цыклем «Палеская хроніка» аўтар пачаў у 1956 годзе, але задума напісаць кнігу пра роднае Палесьсе жыла ў яго думках даўно. У 1961 годзе «Людзі на балоце», якія адкрываюць цыкль палескіх раманаў, выйшлі з друку.

## Узнагароды
У 1962 годзе за раман «Людзі на балоце» Іван Мележ стаў ляўрэатам літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа.

У 1972 годзе за раманы «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» аўтар стаў ляўрэатам Ленінскай прэміі.

## Экранізацыі і тэатральныя пастаноўкі
У 1965 годзе рэжысэр Аляксандар Гутковіч і сцэнарыст Эдуард Герасімовіч зрабілі першую экранізацыю раману на Беларускім тэлебачаньні. Гэта была трохсэрыйная тэлекарціна «Людзі на балоце». Творчы калектыў карціны атрымаў Дзяржаўную прэмію БССР.

У 1979 годзе рэжысэр Уладзімер Забэла зрабіў другую спробу экранізацыі. Яна атрымала адзін з прызоў на Ўсесаюзным фэстывалі тэлевізійных спэктакляў.

Віктару Тураву атрымалася зрабіць самую вядомую экранізацыю раману, ёй стала праца «Палеская хроніка», у якую ўвайшлі дзьве дзьвюхсэрыйныя кінастужкі — «Людзі на балоце» (1981 г.; прэм’ера: люты 1982) і «Подых навальніцы» (1983 г.), а таксама аднасэрыйны тэлевізійны фільм «Апейка». У 1985 годзе яны былі аб’яднаныя ў васьмісэрыйную тэлевізійную эпапэю «Людзі на балоце». Гэтая стужка была адзначана шматлікімі прэміямі, уявіўшы сабой унікальную зьяву ў нацыянальным экранным мастацтве.

Апроч экранізацыяў раман быў пастаўлены і на тэатральных падмостках. Спэктакль, пастаўлены Барысам Эрыным у менскім Купалаўскім тэатры у 1960-я гады, стаў культавым.

У 2012 годзе Аляксандрам Гарцуевым пастаўлены спэктакль «Людзі на балоце» ў дзьвюх дзеях, прэм’ера якога адбылася 16 сакавіка 2012 году. Ён таксама ідзе на сцэне Купалаўскага тэатра .

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы беларускай літаратуры