open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Славацкі нацыянальны тэатар

**Слава́цкі нацыяна́льны тэ́атар** — тэатар у Браціславе, найстарэйшы прафэсійны тэатар краіны. Разьмешчаны ў двух будынках — гістарычным будынку тэатра, пабудаваным у 1884—1886 гг. на плошчы Гвездаслава, а таксама ў сучасным будынку, узьведзеным у 2007 годзе на ўскрайку цэнтру гораду паблізу берагу Дунаю.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Славацкага нацыянальнага тэатру

Катэгорыя:Тэатры Славаччыны
Катэгорыя:Культура Браціславы‎
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Рэлігія ў Славаччыне

Асноўнай **рэлігіяй у [[Славаччына|Славаччыне]]** зьяўляецца хрысьціянства.

Большасьць грамадзянаў Славаччыны (68,9%) вызнаюць каталіцтва. Краіна падзелена на 8 дыяцэзіяў, у тым ліку 3 архідыяцэзіі. Другая па велічыні група — пратэстанты (10,8%), таксама ёсьць грэка-каталікі (4,1%) і праваслаўныя (0,9%), якое распаўсюджана сярод русінаў і іх нашчадкаў на паўночным усходзе краіны.

Да астатніх канфэсіяў адносяцца каля 1,1% насельніцтва краіны. Каля 2300 габрэяў засталося ад даваеннага габрэйскага насельніцтва Славаччыны, якое складала прыкладна 120 000.

13,7% назвалі сябе атэістамі.

## Крыніцы
Экзаплянэта

**Экзаплянэ́та** (, *exo* — па-за, знадворку), або пазасонечная плянэта — плянэта, якія круціцца вакол зоркі за межамі Сонечнай сыстэмы. Плянэты надзвычай малыя й цьмяныя ў параўнаньні з зоркамі, а самі зоркі знаходзяцца далёка ад Сонца (найбліжэйшая — на адлегласьці 4,22 сьветлавых года). Таму доўгі час задача выяўленьня плянэт каля іншых зорак была невырашальнай. Цяпер такія плянэты сталі вядомыя дзякуючы дасканалым навуковым мэтадам, часьцей на мяжы іх магчымасьцяў.

 году вядома 519 экзаплянэт у 435 плянэтных сыстэмах. Пераважная большасьць зь іх выяўлена з выкарыстаньнем розных непрамых мэтодык дэтэктаваньня, а не візуальнага назіраньня. Асноўныя зь вядомых экзаплянэт — газавыя гіганты й больш паходзяць на Юпітэр, чым на Зямлю. Відавочна, гэта тлумачыцца абмежаванасьцю мэтадаў выяўленьня.

## Крыніцы


Катэгорыя:Пошукі пазазямнога розуму
Каталіцтва ў Славаччыне

**Каталіцтва ў [[Славаччына|Славаччыне]]** — найбольш масавая па колькасьці вернікаў хрысьціянская канфэсія, якая па стане на 2001 год налічвае 3,7 мільёнаў чалавек, што складае 68,93 % насельніцтва краіны. Таксама існуюць вернікі усходняга каталіцкага абраду (4,09 % насельніцтва краіны).

Па стане на 2008 год рыма-каталіцкая царква тэрытарыяльна падзелена на дзьве мітраполіі — Браціслаўскую, якая складаецца зь пяці дыяцэзіяў і Кошыцкую, якая складаецца з трох дыяцэзіяў. Славацкая грэка-каталіцкая царква прадстаўлена Прэшыўскай мітраполіяй, акрамя прэшыўскай архіэпархіі яна ўключае таксама кошыцкую і браціслаўскую эпархіі.

## Структура

* Браціслаўская архідыяцэзія:
**Трнаўская архідыяцэзія
**Нітранская дыяцэзія
**Жылінская дыяцэзія
**Банскабыстрыцкая дыяцэзія

*Кошыцкая архідыяцэзія:
**Сьпіская дыяцэзія
**Рожняўская дыяцэзія

*Прэшаўская архіэпархія (усходні абрад):
**Браціслаўская эпархія
**Кошыцкая эпархія

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыйная рэформа каталіцкай царква ў Славаччыне
* Сьпіс славацкіх дыяцэзіяў
Томас Тарквэмада

**То́мас Тарквэма́да** (; 14 кастрычніка 1420 — 16 верасьня 1498) — заснавальнік гішпанскай інквізыцыі, першы вялікі інквізытар Гішпаніі.

## Біяграфія
Томас паходзіў з гішпанскай сям’і і прыходзіўся пляменьнікам кардыналу Хуану дэ Тарквэмадзе. Бацька Томаса Тарквэмады — Ян — быў прыслужнікам Дамініканскага ордэна, браў удзел у Канстанцкім зборы.

Атрымаўшы багаслоўскую адукацыю і адзначыўшыся аскетычнымі нахіленнасьцямі, Тарквэмада паступіў у Дамініканскі ордэн, у 1459 годзе стаў прыёрам аднаго з найважнейшых кляштароў у Сэговіі, а потым — духоўнікам кастыльскай інфанты Ізабэлы. Ён садзёнічаў яе ўзьвядзеньню на трон і пабраньню шлюбам з Фэрдынандам Арагонскім, на якога потым таксама меў моцны ўплыў. Дзякуючы лютаму і непахіснаму характару, рэлігійнаму энтузыязму і багаслоўскай начытанасьці, яго ўплыву падпарадкоўваўся і Папа.

Галоўнай задачай Тарквэмады было рэлігійнае і палітычнае аб’яднаньне Гішпаніі. Для дасягненьня гэтай мэты ён рэарганізаваў і пашырыў дзейнасьць інквізыцыі. У 1483 годзе Тарквэмада быў назначаны «вялікім інквізытарам» Кастыліі, а потм і Арагона.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1420 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 14 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1498 годзе
Катэгорыя:Памерлі 16 верасьня
Катэгорыя:Інквізыцыя
Катэгорыя:Антысэмітызм
Ала Пугачова

**А́ла Бары́саўна Пугачо́ва** ( 15 красавіка 1949, Масква, СССР) — савецкая і расейская эстрадная сьпявачка, прадусар, аўтар песень, кінаакторка. Заслужаная артыстка РСФСР (1980), Народная артыстка РСФСР (1985), Народная артыстка СССР (1991), Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Расейскай Фэдэрацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія сьпевакі і сьпявачкі
Валеры Чкалаў

**Валерый Паўлавіч Чкалаў** (2 лютага 1904, Васілёва, Балахнінскі павет, Ніжагародзкая губэрня, Расейская імпэрыя — 15 сьнежня 1938, Масква, СССР) — савецкі лётчык-выпрабавальнік, камбрыг, Герой Савецкага Саюзу. Камандзір экіпажа самалёта, у 1937 годзе зьдзейсніў першы беспасадачны пералёт праз Паўночны полюс з Масквы ў Ванкувэр (Вашынгтон, ЗША). 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Савецкія лётчыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 2 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1904 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжагародзкай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі 15 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага Сьцягу
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «XX гадоў Працоўна-Сялянскай Чырвонай Арміі»
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР 1 скліканьня
Бэнэдыкт XIII

**Бэнэдыкт XIII** (), у сьвеце **П’етра Франчэска Вінчэнца Марыя Арсыні дэ Гравіна** (; , Гравіна-ін-Пульля, Нэапалітанскае каралеўства — , Рым, Папская дзяржава) — папа рымскі з 29 траўня 1724 да 21 лютага 1730 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бэнэдыкт XIII. Каталіцкая энцыкляпэдыя.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гравіна-ін-Пульля
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Банская Шцьяўніца

**** (, , ) — горад у цэнтральнай Славаччыне ля падножжа горнага масіва Шцьяўніцке Вэрхі. Насельніцтва каля 11 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Першая здабыча карысных выкапняў пачалася на месцы Банскай-Шцьяўніцы яшчэ ў III ст., імеверна кельтамі. У 1156 годзе Банская Шцьяўніца згадваецца як шахтарскі гарадок. У 1217 упершыню згадваецца здабыча срэбра ў ваколіцах гораду, у 1238 Банская Шцьяўніца атрымлівае гарадзкія правы. У XIII ст. сюды прыходзяць нямецкія каляністы з Тыроля і Саксоніі. У 1443 годзе горад зьнішчыў моцны землятрус. У сярэдзіне XV ст. узьнікаюць Стары і Новы Замак — умацаваньні супраць турэцкіх набегаў. У 1627 годзе ўпершыню ў сусьветнай гісторыі пры здабычы карысных выкапняў тут былі выкарыстаныя выбуховыя рэчывы — порах. У 1735 годзе ў Банскай-Шцьяўніцы ўзьнікае першая ў Вугоршчыне Горная школа, а ў 1763 вышэйшая навучальная ўстанова — Горная акадэмія. У 1782 годзе Банская Шцьяўніца была трэцім буйнейшым горадам Вугоршчыны пасьля Браціславы і Дэбрэцэна.

У цяперашні час Банская Шцьяўніца згубіла сваё прамысловае значэньне, але зьяўляецца папулярным турыстычным месцам Славаччыны.

## Гарады-пабрацімы
*  Гюнэнбэрг, Швайцарыя
*  Мораўска-Тршэбава, Чэхія
*  Птуй, Славенія
*  Саранья, Італія

## Крыніцы


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Катэгорыя:Шахцёрскія гарады
Левача

**Ле́вача** (, , ) — горад ва ўсходняй Славаччыне (гістарычная вобласьць Сьпіш) ля падножжа Левацкіх Врхоў, непадалёк ад замку Сьпіскі Град. Насельніцтва каля 14 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Упершыню Левача згадваецца ў 1249 годзе ў лісьце караля Бэлы IV, хоць горад існаваў задоўга да гэтага — раманскі касьцёл сьв. Мікалая існаваў тут яшчэ ў XI ст. У 1241 годзе, пасьля мангола-татарскага нашэсьця, сюды прыйшлі першыя нямецкія каляністы.

У 1271 Левача згадваецца ўжо як свабодны каралеўскі горад, цэнтар правінцыі. У XV ст. левацкія купцы атрымалі ад вугорскага караля шэраг прывілеяў і горад пачаў хутка разьвівацца. Дамінантнае становішча Левачы пацьвярдзіў і факт перамогі ў так званай «стогадовай вайне» зь іншымі сьпіскімі гарадамі за права першынства на Сьпішы. У гэты час Левача становіцца цэнтрам пратэстанцкага руху на Славаччыне.

Горад пачаў прыходзіць у занядбаньне ў XVII ст. падчас антыгабсбурскіх паўстаньняў. Страту значэньні Левачы пацьвярдзіў 1871 год, калі новая чыгунка мінула горад.

У цяперашні час Левача невялікае мястэчка з цудоўна захаванымі цэнтрам і шматлікімі помнікамі архітэктуры. У 2009 годзе разам са Сьпіскім Градам сярэднявечныя помнікі Левачы ўтварылі адзіны аб’ект Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гарады-сябры
*  Стары Сонч, Польшча
*  Ланьцут, Польшча
*  Кальвар’я-Зэбжыдоўская, Польшча
*  Кэстхэй, Вугоршчына
*  Літаміш, Чэхія

## Крыніцы


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Вольны каралеўскі горад

**Вольнае каралеўскае места** () — былыя месты ў каралеўстве Вугоршчына, якія не падпарадкоўваліся жупным органам сталіцы, мелі сваё ўласнае самакіраваньне і заканадаўчую ўладу, іхнія жыхары пераважна самі абіралі рыхтара (войта) і органы кіраваньня. Гэтыя месты мелі ў Вугоршчыне т. зв. чацьверты статус і ў тагачасным фэўдальным грамадзтве зьяўляліся выспамі дэмакратыі.

## У Славаччыне

Паводле двух дэкрэтаў караля Ўладзіслава II 1498 і 1514 рокаў у Славаччыне атрымалі статус вольных каралеўскіх местаў:
* Карчмарскія
** Бардзеёў
** Браціслава
** Кошыцэ — другое места ў шэрагу пасьля Буды паводле прывілея Людавіта Вялікага для места Кошыцэ 1347 року
** Прэшаў
** Трнава
* Пэрсанальныя:
** Левача
** Скаліца
** Трэнчын
** Сабінаў
* Шахцёрскія:
** Баньска Бела
** Банска Быстрыца
** Банска Шцьяўніца
** Крэмніца
** Льюбетава
** Нова Баня 
** Пуканец
** Зволен

Некаторыя месты, асабліва ў XVI стагодзьдзі, маглі атрымоўваць прывілеі, падобныя каралеўскім местам, вызваляліся ад розных падаткаў і мытаў і мелі права валодаць прыгоннымі вёскамі. Мескі статус мелі ў Славаччыне прыкладна 110 населеных пунктаў. Тым ня меней, вольныя каралеўскія месты былі адзінымі, якім дазвалялася ўзводзіць муры.

У 1608 року права наданьня прывілеяў местам перайшло ад караля да ўраду Вугорскага каралеўства. Паводле закону 1687 манарх меў права надаць месту статус вольнага каралеўскага толькі паводле згоды сойму.

У XVI—XVIII стагодзьдзях гэты статус атрымалі:
** Брэзна (1650)
** Кежмарак (1405, у XV стагодзьдзі трапіў у падданства Кежмарскага замку, у 1655 атрымаў паўторна)
** Комарна (16 сакавіка 1745)
** Крупіна
** Модра (1607)
** Пэзінак (1647)
** Сьветы Юр (1647)

## Правы і абавязкі местаў

Вольныя каралеўскія месты атрымоўвалі наступныя прывілеі:
* выбар уласнага войта, мескае рады, кіраўніцтва і сьвятара
* заканадаўчай моцы на тэрыторыі, належачай месту
* права на вызваленьне ад выплаты мыта, robotovania, выплаты трыдзесяціны
* вольная перадача маёнткаў нашчадкам з боку асобных мяшчанаў
* u väčších miest právo skladu
* права гандлю
* памешчыцкае права
* вызначэньне мераў і вагаў для разьлікаў
* эканамічныя пытаньні

У выпадку судовае цяжбы не было магчымасьці абскарджваньня ў вышэйстаячых судох, рашэньні выносіліся канчатковыя. Адзінай магчымасьцю зьмены выраку быў зварот пра памілаваньне да караля.

Сярод абавязкаў былі:
* сплата каралю падатку
* у выпадку наведваньня каралём — забавы для яго
* навагоднія падарункі
* напачатку існаваў абавязак і пастаўляць жаўнераў у каралеўскае войска

## Глядзіце таксама
* Вольны каралеўскі шахцёрскі горад

## Літаратура

* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Сярэднявечная Эўропа
Катэгорыя:Мясцовае самакіраваньне
Тайхі

**Тайхі** () — штучныя вадасховішчы ў Шт’яўніцкіх гарах у цэнтральнай Славаччыне. Большасьць зь іх была пабудаваная ў XVIII ст. для сілкаваньня энэргіяй срэбраных руднікоў Банскай Шт’яўніцы. Тагачасныя тайхі зьмяшчалі складанаўпарадкаваную сыстэму 60 рэзэрвуараў, злучаных паміж сабой каналамі і падземнымі тунэлямі даўжынёй больш за 100 м. 24 штучных возера існуюць дагэтуль і служаць у якасьці месца адпачынку і баўленьня часу. Празь іхнюю гістарычную каштоўнасьць 11 сьнежня 1993 году тайхі былі ўключаныя ў сьпіс Сусьветнай спадчыны UNESCO разам зь мястэчкам Банска Шт’яўніца і гістарычнымі помнікамі ў яго ваколіцах.

## Працэс назапашваньня вады
Рэгіён Банскай Шт’яўніцы ня мае значных крыніцаў праточнай паверхневай вады. Менавіта з-за гэтага і былі спраектаваныя тайхі, каб захоўваць ваду шляхам назапашваньня атмасфэрных ападкаў. Каналы з агульнай даўжынёй у 72 км выконвалі функцыю перанакіраваньня дажджавой вады і тапленьня выпалага сьнегу ў 60 рэзэрвуараў. Поўнасьцю сыстэма была здольная акумуляваць 7 мільёнаў м³ вады. Затым вада цякла цераз 57 км каналаў да вадзяных колаў, якія сілкавалі сем забясьпечаных ківачовай сыстэмай насосаў. Помпы прыбіралі залішнія падземныя воды, і затым вадзяныя колы забясьпечвалі энэргіяй руднікі, апрацоўку мэталаў, мэталюргію і млыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Вадасховішчы Славаччыны
Глінкава славацкая народная партыя

**Глі́нкава слава́цкая наро́дная па́ртыя** (, HSĽS) — клерыкальна-нацыяналістычная славацкая партыя, якая існавала ў 1906—1945 гг. у Аўстра-Вугоршчыне, Чэхаславаччыне і Першай Славацкай рэспубліцы.

## Назвы
* 1906—1925: Славацкая народная партыя
* 1925—1938: Глінкава славацкая народная партыя
* 1938—1945: Глінкава славацкая народная партыя — Партыя славацкага народнага адзінства

## Гісторыя
Неафіцыйна ГСНП была заснава яшчэ ў 1906 годзе Міланам Годжай, Ф. Скіцакам і А. Ратам, афіцыйна ў 1913, калі ўдзельнічала ў выбарах у аўстра-вугорскі парлямэнт. У 1920 удзельнічала ў выбарах у чэхаславацкі парлямэнт. Выступала за аўтаномію Славаччыны ў рамках Чэхаславаччыны. Да 1938 галавой партыі быў Андрэй Глінка.

У 1920 партыя налічвала 11953 чальцоў, з 1927 удзельнічала ва ўрадзе, але ў 1929 выйшла ў сувязі з арыштам Войтэха Тукі. 8 траўня 1930 ГСНП падала праект закону пра аўтаномнасьць Славаччыны. Зь сярэдзіны 30-х шчыльна супрацоўнічала са Славацкай нацыянальнай партыяй, з Арганізацыяй украінскіх нацыяналістаў, пазьней і з вугорскімі і нямецка-судэцкімі сэпаратыстамі. У партыі паступова станавіліся папулярнымі ідэі італьянскага і аўстрыйскага фашызму. У 1936 годзе дэвізам партыі стала: «Адзін народ, адна партыя, адзін правадыр». У той час у ГСНП налічвалася 36000 чальцоў.

10 кастрычніка 1938 абвясьціла ў Жыліне аўтаномію Славаччыны. Пасьля абвяшчэньня падкантрольнай Трэцяму райху Першай Славацкай рэспублікі адбылося зьліцьцё з шэрагам славацкіх партыяў, і ГСНП стала фактычна адзінай славацкай партыяй. Падмуркам партыі было каталіцкае духавенства, прадпрымальнікі і інтэлігенцыя. ГСНП стала праводзіць жорсткую палітыку ў дачыненьні да апазыцыйных левых сілаў, але не даводзіла да адкрытага тэрору. ГСНП шчыльна супрацоўнічала зь нямецкімі нацыянал-сацыялістамі. 1 верасьня 1944 партызанская Славацкая Народная Рада забараніла ГСНП на тэрыторыі, якая кантралявалася партызанамі. У 1945 партыя была цалкам забаронена, яе лідэры арыштаваныя. Частка лібэральнага крыла ўлілася ў 1945 у Дэмакратычную партыю, частка эмігравала.

## Вядучыя прадстаўнікі
* Андрэй Глінка
* Ёзэф Ціса
* Аляксандар Мах
* Войтэх Тука
* Карал Сыдар
* Фэрдынанд Дзюрчанскі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славаччыны
Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі
Катэгорыя:Хрысьціянскія партыі
Катэгорыя:Славацкі калябарацыянізм
Катэгорыя:Славацкі нацыяналізм
Катэгорыя:Фашыстоўскія партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1913 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Глінкава славацкая народная партыя
Стужыца

**Сту́жыца** () — унікальны некрануты першабытны букавы лес, які захаваўся ва Ўсходніх Карпатах. Разьмешчаны ў Славаччыне на граніцы з Украінай і Польшчай.

Дадзены лес знаходзіцца пад абаронай з 1908 году, калі быў створаны рэзэрват «Стужыца» на плошчы 3,3 км², а ў 1993 годзе ён стаў Нацыянальным запаведнікам, які выцягнуўся ўздоўж ракі Уж амаль на 45 км і займае тэрыторыю паміж аўтадарогай Вялікі Беразны — Ужоцкі перавал і дзяржаўнай граніцай.

У 2007 годзе Стужыца і яшчэ тры навакольныя запаведныя тэрыторыі разам з шасьцю запаведнікамі ва Ўкраіне былі абвешчаныя часткай Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО — некранутыя букавыя лясы Карпатаў.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Лясы Славаччыны
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Катэгорыя:Прашаўскі край
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Эстоніі

Сьпіс **[[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьве́тнай спа́дчыны ЮНЭСКО]]** ў **[[Эстонія|Эсто́нскай Рэспу́бліцы]]** складаецца з 2 аб’ектаў ( год), якія складаюць  ад агульнага ліку ( на  год). Абодва аб’екты ўключаныя ў сьпіс паводле культурных крытэраў. Акрамя гэтага,  год, 3 аб’екты на тэррыторыі Эстоніі знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўклячэньне ў сьпіс сусьветнай спадчыны. Эстонская Рэспубліка ратыфікавала Канвэнцыю аб ахове сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны 27 кастрычніка 1995 году. Першы аб’ект, які знаходзіцца на тэрыторыі Эстоніі, быў занесены ў сьпіс у 1997 годзе на 21-ай сэсіі Камітэта Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Сьпіс
У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Кандыдаты ў сьпіс
У табліцы аб’екты разьмешчаныя ў парадку іх даданьня ў сьпіс кандыдатаў. У гэтым сьпісе зьмешчаны аб’екты, прапанаваныя ўрадам Эстоніі ў якасьці кандыдатаў на занясеньне ў сьпіс Сусьветнай спадчыны.

## Глядзіце таксама
* Сусьветная спадчына
* ЮНЭСКО

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Эстоніі 
* Каталёг спасылак па Сусьветнай спадчыне ў Эстоніі
Канстанцін Бальмонт

**Канстанцін Дзьмітрыевіч Бальмонт** (; 15 чэрвеня 1867, вёска Гумнішчы, Шуйскі павет, Уладзімерская губэрня — 23 сьнежня 1942, Нуазі-ле-Гран, Францыя) — паэт-сымбаліст, перакладчык, эсэіст, адзін з найслынных прадстаўнікоў расейскай паэзіі срэбранага веку. Апублікаваў 35 паэтычных зборнікі, 20 кніг прозы, перакладаў з многіх моваў (Ўільям Блэйк, Эдгар Алан По, Пэрсі Біш Шэлі, Оскар Ўайльд, Герхарт Гаўптман, Шарль Бадлер, Герман Зудэрман; гішпанскія песьні, славацкі і грузінскі эпас, югаслаўская, баўгарская, летувіская, мексыканская, японская паэзія). Аўтар аўтабіяграфічнай прозы, мэмуараў, філялягічных трактатаў, гісторыка-літаратурных дасьледаваньняў і крытычных эсэ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1867 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўладзімерскай губэрні
Катэгорыя:Памерлі 23 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Францыі
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Расейскія перакладчыкі
Катэгорыя:Расейскія эсэісты
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на расейскую мову
Катэгорыя:Расейскі сымбалізм
Катэгорыя:Расейскія літаратуразнаўцы
Дэмакратычная партыя

**Дэмакратычная партыя ЗША** — адна зь дзьвюх галоўных партыяў ЗША, заснаваная ў 1828 годзе прыхільнікамі вылучэнца ў прэзыдэнты Эндру Джэксана ў якасьці пераемніцы Рэспубліканска-дэмакратычнай партыі Томаса Джэфэрсана. Ёсьць найстаражытнейшай з існых партыяў сьвету і ня мае пастаяннага сяброўства. Яе неафіцыйны сымбаль — брыкаючыся асёл, яе колер — сіні. Аднойчы на 4 гады склікаецца партыйны зьезд, які ўхваляе праграму і абірае вылучэнцаў на пасады прэзыдэнта і віцэ-прэзыдэнта. Між зьездамі дзейнасьцю кіруе Нацыянальны камітэт. У ІІ палове 19 ст. — 20 ст. разьвівалася ў лібэральным кірунку.

Партыя пераважала на палітычнай сцэне ЗША ад заснаваньня да грамадзянскай вайны 1861—1865 гадоў, калі тая падтрымала мяцежныя паўднёвыя штаты. Надалей да 1912 г. кіравала заснаваная Абрагамам Лінкальнам Рэспубліканская партыя ЗША. Адзіным прэзыдэнтам-дэмакратам у той пэрыяд быў Стывэн Кліўлэнд. У XX стагодзьдзі 7 з 17 прэзыдэнтаў ЗША былі дэмакратамі.

## Прэзыдэнты
19 ст.:
* Эндру Джэксан (1829—1837)
* Марцін Ван Бюран (1837—1841)
* Джэймз Полк (1845—1849)
* Франклін Пірс (1853—1857)
* Джэймз Б’юкэнэн (1857—1861)
* Стывэн Кліўлэнд (1885—1889 і 1893—1897)

20 ст.:
* Ўудра Ўілсан (1913—1921)
* Франклін Рузвэльт (1933—1945)
* Гары Труман (1945—1953)
* Джон Кенэдзі (1961—1963)
* Ліндан Джонсан (1963—1969)
* Джымі Картэр (1971—1975)
* Біл Клінтан (1993—2001)

21 ст.:
* Барак Абама (з 2009-га)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Маладыя дэмакраты Амэрыкі

Катэгорыя:Палітычныя партыі ЗША
Катэгорыя:Лібэральныя партыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1828 годзе
Герб Белай Царквы

**Герб Белай Царквы** — герб гораду Белая Царква ў Кіеўскай вобласьці, адзін зь яго афіцыйных знакаў.

## Гісторыя
На працягу шматвекавой гісторыі геральдыка Белай Царквы зьведала шмат зьменаў. Геральдычных пазначэньняў з часу заснаваньня Яраславам Мудрым гораду не засталося. Самая першая згадка пра герб Белай Царквы адносіцца да 1589 году, калі польскі кароль Жыгімонт III Ваза зацьвердзіў прывілеі гораду на сойме ў Варшаве, надаўшы гораду і яго жыхарам Магдэбурскае права. Тады і быў зацьверджаны герб гораду: лук з нацягнутай цецівой, а на ім тры стралы.

Але асаблівы ўплыў на зьмяненьне геральдыкі гораду мела сям’я Браніцкіх, якая бярэ пачатак з 1543 году, калі на сойме ў Кракаве біскуп познанскі і хелмскі Себастыян Браніцкі і яго брат Мікалай былі прыпісаны да дваранскага гербу «Корчак».

Герб гораду паступова зьмяняецца родавым гербам Браніцкіх, дзе на францускім геральдычным шчыце па чырвоным фоне разьмешчаны тры гарызантальныя срэбраныя паласы, якія звужаюцца да нізу. Над шчытом — дваранскія шлем і карона, на кароне авальная чара, зь якой варта зваротная налева сабака з паднятымі пярэднімі лапамі. Гэта намалявана на фоне срэбранага намёта, падбітага чырвоным.

Пасьля кастрычніцкага перавароту 1917 году геральдыка гораду і Браніцкіх была адмененая, і толькі ў пасьляваенны пэрыяд пачалі яе аднаўляць, ды і то ў скажоным выглядзе. У ёй паяднаныя і сымбалі старажытнай Белай Царквы і графаў Браніцкіх, і тагачасныя савецкія сымбалі і колеры. 28 сьнежня 1982 г. рашэньнем Белацаркоўскага гарвыканкаму быў зацьверджаны новы герб, праект якога выканаў мастак В. А. Калыска (шчыт перарэзаным, у верхнім чырвоным полі лук са іншым стралой і дата «1032», у ніжнім сінім полі — каланада «Рэха», пшанічны каласок, паўшэсьцерні і палова аўтамабільнай шыны). Той герб быў дзейны да 1998 г. Цяпер Белая Царква мае герб і сьцяг, зацьверджаныя рашэньнем трэцяй нечарговай сэсіі Белацаркоўскага гарадзкога савету XXIII скліканьня ад 3 кастрычніка 1998 году.

## Літаратура
* Белая Царква. Шлях праз стагоддзі — Белая Царква. — 1993

Катэгорыя:Белая Царква
Белая Царква
Берасьцейскі электратэхнічны завод

**ВРУП «Берасьцейскі электратэхнічны завод» Беларускай чыгункі»** — адно з ключавых машынабудаўнічых прадпрыемстваў горада Берасьця. 

Прадпрыемства спраектавана і пабудавана ў 1976 годзе ў рамках комплекснай сыстэмы аўтаматызацыі чыгуначнага транспарту СССР і да 1991 году ўваходзіла ў склад навукова-вытворчага аб'яднаньня «Союзжелдоравтоматизация» МШЗ СССР. 

З 2000 году ўваходзіць у склад Беларускай чыгункі. 

Агульная колькасьць працуючых 576 чалавек. 

Спэцыялізуецца на выпуску вырабаў, прызначаных для забесьпячэньня работы сродкаў аўтаматыкі, тэлемэханікі і сувязі на чыгуначным транспарце, апаратуры кіраваньня лакаматывамі і запасных частак. 

Акрамя таго завод выпускае тавары народнага спажываньня з мэталу і плястмасаў.

Катэгорыя:Прадпрыемствы Берасьця
Гуга Юнкерс

**Гуга Юнкерс** (ням. Hugo Junkers;  — ) — прафэсар, выдатны нямецкі інжынэр, вынаходнік і авіяканструктар, заснавальнік кампаніі «Junkers & Co», аўтар шэрагу вынаходак у розных галінах тэхнікі. 

Катэгорыя:Нямецкія вынаходнікі
Турызм

**Турызм** (падарожніцтва;  — прагулка) — часовыя выезды (падарожжы) людзей у іншую краіну ці мясцовасьць, адрозную ад месца пастаяннага жыхарства на тэрмін ад 24 гадзін да 6 месяцаў на працягу аднаго каляндарнага году або зь зьдзяйсьненьнем ня менш за адзін начлег у забаўляльных, аздараўленчых (рэкрэацыя), спартовых, гасьцявых, пазнавальных, рэлігійных і іншых мэтах без занятку дзейнасьцю, якая аплачваецца зь мясцовай крыніцы.

Чалавека, які ажыцьцяўляе такое падарожжа, мянуюць **турыстам** або падарожнікам. У вузкім сэнсе пад турызмам можна разумець падарожжы ў межах адной краіны — унутраны (нацыянальны) турызм. 

## Беларусь

У 2000 годзе Беларусь наведалі 48 тыс. замежных турыстаў.

За 2010 г. адбылося 3,9 млн прыбыцьцяў падарожнікаў у Беларусь (41% ад насельніцтва). Цягам 2010 г. звыш 400 тыс. чалавек (4,2% ад насельніцтва Беларусі) прайшлі аздараўленьне ў беларускіх санаторыях і курортах, у тым ліку 105 тыс. іншаземцаў (26,3% ад агульнай колькасьці). Звыш 55% замежных падарожнікаў склалі расейцы. У 2009 годзе звыш 70 тыс. іншаземцаў адпачыла ў сельскіх сядзібах.

У 2013 г. паслугі 1085 падарожніцкіх прадпрыемстваў Беларусі скарысталі звыш 920 тыс. падарожнікаў (9,7% ад насельніцтва), у тым ліку 136,8 тыс. іншаземных (14,9% ад агульнай колькасьці). Іншаземцы ў сярэднім знаходзіліся ў краіне 4 дні і пераважна паходзілі з Расеі (111,3 тыс.; 81,4%). На канец году адначасовая зьмяшчальнасьць гасьцініцаў складала 29,9 тыс. месцаў (0,3% ад насельніцтва). Іх сярэдняя загрузка склала 41%.

У 2014 годзе Беларусь была гаспадыняй Чэмпіянату сьвету па хакеі. Чакалася павелічэньне колькасьці турыстаў. У краіне актыўна будаваліся новыя гасьцініцы і да канца 2014 году колькасьць месцаў у гасьцініцах склала 35,4 тыс. месцаў. Краіну наведалі ўсяго на 0,5 % замежных турыстаў больш у параўнаньні з 2013 годам — 137,4 тысячы. Зь іх 113,2 тыс. з Расеі.

## Глядзіце таксама
* Індустрыяльны турызм і гарадзкія дасьледаваньні
* Абазначэньне выбітнае мясьціны
* Сусьветная турысцкая арганізацыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Нігілізм

**Нігілі́зм** ( — «нішто») — пазыцыя сьветапогляду, якая выяўляецца ў адмаўленьні асэнсаванасьці чалавечага існаваньня, значнасьці агульнапрынятых маральных і культурных каштоўнасьцяў; непрызнаньне любых аўтарытэтаў.

## Глядзіце таксама
* Анархізм

Катэгорыя:Сьветапогляд
Катэгорыя:Этычныя тэорыі
Катэгорыя:Мэтафізычныя тэорыі
Катэгорыя:Філязофія жыцьця
Камарнскі ўнівэрсытэт імя Янаша Шэе

**Камарнскі ўнівэрсытэт імя Янаша Шэе** (, ) — адзіны вугорскамоўны ўнівэрсытэт у Славаччыне, які быў заснаваны ў Комарне ў 2004 годзе і мае тры факультэты. Ён быў названы ў гонар Янаша Шэе, вугорскага эндакрыноляга XX стагодзьдзя.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Славацкія ўнівэрсытэты
Вэлколінец

**Вэлко́лінец** () — маляўнічая вёска ў Жылінскім краі Славаччыны, цяпер частка гораду Ружамбэрака, якая зьяўляецца тыповым узорам народнай архітэктуры паўночных Карпатаў. Плошча складае 7,97 км², а насельніцтва — 35 чалавек.

Першыя згадкі пра Вэлколінец адносяцца да 1376, а ў 1882 вёска была адміністрацыйна ўключана ў склад суседнягя гораду Ружамбэрак. Вёска з 1977 уваходзіць у сьпіс дзесяці этнаграфічных вёсак — музэяў народнай архітэктуры Славаччыны, а з 1993 як найбольш цэльны яе ўзор была ўключана ў сьпіс Сусьветнай спадчыны UNESCO па крытэрах iv і v.

Вэлколінец прадстаўляе тыповую для Цэнтральнай Эўропы вёску з царквой, званіцай і школай 1860 году пабудовы ў цэнтры паселішча, забудаваную больш за 45 драўлянымі хатамі з чарапічным пакрыцьцём дахаў, якія маюць па два-тры пакоі. Хоць драўляная званіца, якая прымыкае да школы, адносіцца да 1770 году, царква Багародзіцы, пабудаваная ў барочным стылі, была збудаваная толькі ў 1875.

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Катэгорыя:Вёскі Славаччыны
Добшынская лядовая пячора

**Добшынская лядовая пячора** () — пячора ў Славацкім Раю, непадалёк ад гораду Добшына.

Мае працягласьць 1483 м і лічыцца адной з найвялікшых лядовых пячораў Эўропы. Пячору адкрылі 15 чэрвеня 1870 году.

Плошча лёду складае 9772 м², аб’ём 110100 м³.

Тэмпэратура ў «Вялікай залі» вагаецца ад −3,8&nbsp;°C узімку да +0,5&nbsp;°C улетку. Таўшчыня лёду — 26,5 м. Пячору адкрылі 15 чэрвеня 1870 году горны інжынэр Eugen Ruffíni, Andreas Méga, Gustav Lang і F. Feher. Яны залезьлі ў шчыліну, адкуль заўсёды дзьмула халодным паветрам. У наступным годзе пячора была адкрыта для наведвальнікаў і ў 1887 годзе атрымала электрычнае асьвятленьне.

## Вонкавыя спасылкі

* Дзяржаўная ўстанова Славаччыны па ахове прыроды

Катэгорыя:Пячоры Славаччыны
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Охцінская араганітавая пячора

**Охцінская араганітавая пячора** () — унікальная араганітная пячора ў паўднёвай Славаччыне каля гораду Рожнава. Агульная даўжыня пячоры складае 300 м, тэмпэратура паветра вагаецца ад +7,2°  да +7,8&nbsp;°C. Пакуль па ўсім сьвеце былі выяўленыя толькі тры такія араганітныя пячоры.

Охцінская араганітавая пячора была выпадкова выяўленая Янам Быстрыцкім у 1954 годзе і адкрытая для публічных наведваньняў у 1972. У шэрагу зь іншымі пячорамі Славацкага Карста была ўключана ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО у якасьці часткі пячораў Агцелецкага і Славацкага карстаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пячоры Славаччыны
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Краснагорская пячора

**Краснагорская пячора** () — карставая пячора ля паўночнага падножжа Сіліцкай гары Славацкага Карсту, якая разьмяшчаецца за 6,5 км на паўднёвы ўсход ад гораду Рожнава ў Славаччыне. Разам з унікальнымі прыроднымі ўпрыгожаньнямі і дзівоснымі формамі, складзенымі амаль цалкам з кальцыя, Краснагорская пячора ўключана ў Кнігу рэкордаў Гінэса ў якасьці пячоры з найвялікшым сталягмітам у сьвеце, даўжыня якога складае каля 32.7 м і 12 м у дыямэтры. Даўжыня самой пячоры складае 1350—1450 м.

## Апісаньне
Частка пячоры ад уваходу да «Залі Гігантаў» (Sieň obrov) сфармаваная пераважна з даляміту і далямітнага вапняка. Заднія часткі пячоры, такія як «Пэрлінавы карыдор» (Chodba perál), «Вялікая заля» (Veľká sieň) і «Люстэркавая заля» (Zrkadlová sieň) знаходзяцца ў чыстых вапняковых зонах. Праход пад назвай «Вялікі каньён» (Veľký kaňom) сфармаваўся ў выніку тэктаічных разломаў, якія, зрэшты, дапамаглі прыдаць належную форму шырокім памяшканьням у задняй частцы пячоры. У шэрагу зь іншымі пячорам Славацкага Карсту Краснагорская пячора ўключана ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Краснагорская пячора

Катэгорыя:Пячоры Славаччыны
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Сталягміт

**Сталягмі́ты** (ад  — кропля) — нацечныя мінэральныя ўтварэньні (большая частка: вапняковыя, радзей гіпсавыя, саляныя), што растуць у выглядзе конусаў, слупоў са дна пячораў і іншых падземных карставых поласьцяў насустрач сталяктытам і нярэдка зьліваюцца зь імі, утвараючы сталягнат. Самым высокім у сьвеце лічыцца сталягміт, знойдзены ў пешчоры Лас Вільяс (Куба). Яго вышыня — 63 м. У Эўропе — 34 м (пячора Бузго ў Славаччыне).

## Глядзіце таксама
* Сталяктыт
* Сталягнат

## Крыніцы

Катэгорыя:Пячорная геалёгія
Ператварэньне мовы

**Ператварэньне мовы** — моўнае плянаваньне, накіраванае на спрашчэньне і ачышчэньне мовы.

Спрашчэньне ажыцьцяўляецца шляхам адпаведнага парадкаваньня правапісу й слоўніка, словазьмены й словаўтварэньня, сынтаксісу й граматыкі. Ачышчэньне прадугледжвае касаваньне ранейшых зьменаў у мове.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Ясаўская пячора

**Ясаўская пячора** (, ) — сталяктытавая пячора ў Славацкім Карсьце ў Славаччыне. Пячора разьмешчана непадалёк ад вёскм Ясаў за 25 км ад гораду Кошыцэ. Пячора была адчыненая для турыстаў у 1846 годзе, што робіць яе найстарэйшай публічна даступнай пячорай Славаччыны, у 1922—1924 годзе былі дасьледваныя дадатковыя адгалінаваньні пячоры і праведзена электрычнае асьвятленьне. У цяпершані час маршрут для наведвальнікаў складае 843 мэтры ў даўжыню і займае каля 45 хвілінаў. Агульная даўжыня пячоры — 2148 м.

У пячоры выяўлена мноства знаходак з палеаліта, нэаліта і гальштацкай культуры. Разам зь іншымі пячорамі Славаччыны Ясаўская пячора ўваходзіць усьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пячоры Славаччыны
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Вігарлацкі пралес

**Вігарлацкі пралес** () — тэрыторыя ў гарах Вігарлат, якая ў 2007 годзе была ўключаныя ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО з-за ўнікальных лясоў з 240-гадовымі дрэвамі.

Тэрыторыя Вігарлацкіх лясоў ляжыць на галоўным хрыбце гор Вігарлат прыкладна на 630—1076 мэтрах над узроўнем мора.

Сярэдняя штогадовая тэмпэратура вагаецца ад 5.2 да 5.7&nbsp;°C, пэрыяд росту цягнецца 132—139 дзён. Сярэдняя колькасьць атмасфэрных ападкаў налічвае 950—1000 мм, якія пакрываюць край ад 152 да 160 дзён у годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Катэгорыя:Лясы Славаччыны
Рожак

**Рожак** () — прыродны запаведнік ва ўсходняй Славаччыне, які складаецца зь першабытных букавых лясоў. Запаведнік ахоўваецца славацкім нацыянальным паркам Поланіны.

28 лютага 2007 году запаведнік Рожак увайшоў у сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО пад назвай «Некранутыя букавыя лясы Карпатаў».

## Крыніцы

Катэгорыя:Лясы Славаччыны
Дусяты

**Дусяты ** () — горад у паўночнай Летуве, у Езяроскім раёне Ўцянскага павету. Колькасьць насельніцтва на 2018 год налічвала 556 чалавек. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота. Дусяты разьмяшчаюцца на беразе возера Сартай.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ўцянскага павету
Гавешава

**Га́вешава** () — нацыянальны прыродны запаведнік у нацыянальным парку Поланіны ў Букаўскіх Врхах.

28 лютага 2007 году запаведнік Рожак увайшоў у сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО пад назвай «Некранутыя букавыя лясы Карпатаў».

## Апісаньне
Створаны ў 1964 годзе запаведнік пакрывае тэрыторыю ў 1 713 200 гектараў. Прадметам аховы НПЗ зьяўляюцца ўнікальна захавалыя лісьцевыя дрэвы (клён, ясень, бук). Якія могуць служыць у якасьці ўзораў для навуковых дасьледваньняў, культурных і адукацыйных мэтаў.

## Геаграфія
Запаведнік знаходзіцца на вышыні ў 440—741 м н. у. м. Сярэдняя гадавая тэмпэратура вагаецца ад 6.0 да 6.5&nbsp;°C, пэрыяд росту — 145—150 дзён у годзе. Сярэдняя колькасьць атмасфэрных ападкаў 800—850 мм. Сьнежны покрыў захоўваецца на тэрыторыі па 140—145 дзён у годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Катэгорыя:Лясы Славаччыны
Старажытныя букавыя пралясы Карпатаў і іншых рэгіёнаў Эўропы

**Старажытныя букавыя пралясы Карпатаў і іншых рэгіёнаў Эўропы** — запаведны раён, разьмешчаны на тэрыторыі Славаччыны (Гавешава, Стужыца, Рожак, Вігарлат), Ўкраіны, і Нямеччыны, унесены ў 2007 годзе ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО і пашыраны ў 2011 годзе. У 2007 годзе складаўся зь дзесяці асобных запаведнікаў, разьмешчаных уздоўж восі даўжынёй у 185 кілямэтраў, якая распасьціраецца ад Рахоўскіх гор і Чарнагорскага масіву ва Ўкраіне, пераходзячы на захадзе ў горны Поланінскі хрыбет, уздоўж да Букоўскіх Врхоў і Вігарлат у Славаччыне. У 2011 гэты сьпіс папоўнілі 5 нямецкіх запаведнікаў.

Усе гэтыя запаведнікі — цудоўны ўзор некранутых лясоў, якія зьяўляюцца складанымі экасыстэмамі ўмеранага кліматычнага пояса. Тут захаваліся ўмовы, якія дазваляюць праводзіць найбольш поўныя дасьледаваньні экалягічных структураў і працэсаў росту эўрапейскага бука ў розных месцах.

Букавыя лясы зьяўляюцца нецэнным генэтычным сховішчам бука і іншых відаў жывой прыроды, якія існуюць зь ім у суседзтве, і залежаць ад абумоўленых экасыстэмаў. Гэтыя лясы таксама сьведчаць пра працэсы аднаўленьня і разьвіцьця зямных экасыстэмаў і пасяленьняў, якія пачаліся пасьля апошняга ледніковага пэрыяду і працягваюцца да цяперашняга часу.

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Нямеччыне
Катэгорыя:Лясы Славаччыны
Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славеніі
Сталяктыт

**Сталякты́ты** ( — які нацёк па кроплі) — хемагенныя адклады ў карставых пячорах у выглядзе ўтварэньняў розных формащ — конусы, саломінкі, грабёнкі, бахромы). Тэрміны «сталяктыт» і «сталягміт» уведзеныя ў літаратуру ў 1655 г. дацкім натуралістам Оле Вормам.

## Вонкавыя спасылки

Катэгорыя:Геалёгія
Гомбасецкая пячора

**Гомбасецкая пячора** () — сталяктытавая пячора ў Славаччыне.

Пячора разьмешчаная ва ўсходняй частцы краіны. Гамбасецкая пячора была выяўленая 21 лістапада 1951 году спэлеолягамі-аматарамі. Адкрыта для наведваньня турыстаў з 1955 году. У цяперашні час маршрут для наведвальнікаў складае 530 м у даўжыню і займае каля 30 хвілінаў. Агульная даўжыня пячоры — 1525 м.

З 1995 году Гомбасецкая пячора ўвайшла ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО у якасьці часткі пячораў Агцелецкага і Славацкага карстаў.

Катэгорыя:Пячоры Славаччыны
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Славаччыне
Вуліца Навалюбенская (Гомель)

**Навалю́бенская** — вуліца ў Савецкім раёне Гомля. Названая з-за вёскі Любны, якая знаходзілася ў гэтых месцах. Працягласьць 870 м, ад вуліцы Любенскай да вуліцы Быхаўскай.

## Перасякае вуліцы
* Любенскую
* Леванеўскага
* Гомельскую
* Быхаўскую

Навалюбенская
Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)
Курс — сацыяльная дэмакратыя

**Курс — сацыяльная дэмакратыя** (, таксама *Кірунак — сацыяльная дэмакратыя*, да 2005 году — *Курс (трэці шлях)*) — левацэнтрысцкая палітычная партыя Славаччыны. На дадзены момант зьяўляецца кіруючай.

Партыя была створана ў 1999 годзе папулярным левым палітыкам Робэртам Фіца, які выйшаў з Дэмакратычнай левай партыі (). На парлямэнцкіх выбарах 2004 году партыя дамаглася значнага посьпеху, праведзячы 25 дэпутатаў у парлямэнт. На выбарах у Эўрапарлямэнт, якія адбыліся ў тым жа годзе партыя атрымала 3 з 14 прызначаных для Славаччыны мандатаў. У 2005 годзе ў партыю ўвайшло некалькі больш дробных левых партыяў, уключаючы Дэмакратычную левую партыю, а сама партыя была перайменавана.

На парлямэнцкіх выбарах 2006 году партыя заняла першае месца, атрымаўшы 29,1% галасоў і 50 месцаў у славацкім парлямэнце. Пасьля выбараў быў заключаны саюз з дастаткова папулістычнымі партыямі — Народнай партыяй — Рухам за дэмакратычную Славаччыну і Славацкай нацыянальнай партыяй, дзякуючы чаму лідэр партыі Робэрт Фіца стаў прэм’ер-міністрам Славаччыны. На выбарах у Эўрапарлямэнт 2009 году партыя атрымала 5 з 13 мандатаў, прызначаных для Славаччыны.

На папярэдніх 12 чэрвеня 2010 году парлямэнцкіх выбарах партыя атрымала 880 111 (34,79%) галасоў і 62 месца, перамогшы ў абсалютнай большасьці раёнаў Славаччыны. Аднак адзін з колішніх партнэраў па кааліцыі, РЗДС, не прайшоў у парлямэнт, а Славацкая нацыянальная партыя атрымала 9 месцаў замест былых 20. Прадстаўнікі правацэнтрычных партыяў адмовіліся ўступаць у кааліцыю з Робэртам Фіца. Такім чынам, нягледзячы на найбуйнейшую фракцыю, партыя згубіла пануючае становішча. Новым прэм’ер-міністрам стала Івэта Радзічава.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славаччыны
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі Эўропы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Духавенства

**Духаве́нства** — зборны тэрмін для абазначэньня грамадзкага саслоўя, сацыяльнай праслойкі, асобаў або сацыяльнай групы, якая складаецца з прафэсійных служэбнікаў той ці іншай рэлігіі. Часам ужываецца толькі да монатэістычных рэлігіяў.

## [[Хрысьціянства]]
У праваслаўі і каталіцызьме ў духавенства (клір) уваходзяць толькі мужчыны. Адрозьніваюць **белае духавенства** (сьвятары, не прыносілі манаскіх абяцаньняў) і **чорнае духавенства** (манаства). Духавенства складае тры ступені сьвятарства: дыякан, сьвятар (іерэй) і біскуп (архірэй) (у праваслаўі архирэйства дасягальна толькі для манахаў). У пратэстанцкіх цэрквах адсутнічае строгі падзел на духавенства і сьвецкіх. Адрозьніваюць пасады біскупа, пастара і прэсьвітара, якія, аднак, успрымаюцца менавіта як пасаду, а ня сан.

У праваслаўі і каталіцызьме ўжываюць тэрмін царкоўнаслужыцелі (у каталіцызьме таксама *пастаўлены служыцель*) па адносінах да асобаў, якія ня ўзьведзены ў ступень сьвятарства, а дапамагаюць у зьдзяйсьненьні набажэнства.

У праваслаўі да царкоўнаслужыцеляў адносяцца:

* Іпадыякан
* чытальнік
* Панамар
* Псаломшчык

У каталіцызьме да Другога Ватыканскага сабора:

* Субдыякан
* Акаліт
* экзарцыста
* чытальнік
* Астыарый

Пасьля Другога Ватыканскага сабора пакінутыя толькі чытальнікі і акаліты.

### Некаторыя асаблівыя тэрміны, якія адносяцца да хрысьціянскага духавенства

## [[Іслам]]
* Аятала
* Муфтый
* Імам
* Мула
* Дэрвіш
* Суфій
* Халіф
* Ходжа

## [[Юдаізм]]
* Першасьвятар
* Лявіт
* Прарок
* Рабін
* Фарысэй
* Цадзік

## [[Будызм]]
* Далай-лама
* Гуру
* Бхікху (253 зароку)
* Шраманэра або гецул (10 зарок)
* Рабчжунг (студэнт дацана)
* Тулку (сьвядома перароджаны лама)

## [[Індуізм]]
* Гуру

## [[Паганства]]
* Жрэц
* Вяшчун
* Вядун
* Чараўнік
* Знахар
* Вядзьмак
* Прадказальнік
* Чарадзей
* Шаман

## Глядзіце таксама
* Клір
* Сьвятарства
* Сьвятар
* Герархія
* Прычт
* Сынод
* Канклаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Л. М. Талстой. Зварот да духавенства/Часопіс «Талстоўскі Лісток — Забаронены Талстой», Выпуск трэці. — М.: АВИКО ПРЕСС, 1993.
Партыя вугорскай грамады

**Па́ртыя вуго́рскай грамады́** (, ), да 2012 — ***Партыя вугорскай кааліцыі*** (, ) — правацэнтрысцкая палітычная партыя, якая прадстаўляе інтарэсы вугорцаў Славаччыны. Партыя была заснаваная трыма невялікімі партыямі вугорскай нацыянальнай меншасьці ў 1998 годзе. Нагодай для стварэньня адзінай партыі стала прыняцьце закона, які забараняў фармаваньне кароткачасовых палітычных аб’яднаньняў незадоўга да выбараў.

## Мінуўшчына
Першым старшынём партыі стаў Бэла Бугар, якога ў 2007 годзе зьмяніў Пал Чакі. У 2009 годзе выйшлы з партыі Бугар стварыў сваю партыю «Most-Híd» (Мост), якая выступала за міжнацыянальны мір і супрацоўніцтва паміж славакамі і вугорцамі.

У 1998—2006 гадох партыя ўваходзіла ў склад урада Мікулаша Дзурынды, дзе была прадстаўленая 4 міністрамі (Пал Чакі быў міністрам па эўрапейскай інтэграцыі і правам нацыянальных меншасьцяў, Ласла Міклаш — міністрам навакольнага асяродзьдзя, Ласла Дзюроўскі — міністрам рэгіянальнага разьвіцьця, Жолт Шыман — міністрам сельскай гаспадаркі). У 2006—2010 ПВК знаходзілася ў апазыцыі ўраду Робэрта Фіца, у склад якога ўваходзіць нацыяналістычная Славацкая нацыянальная партыя.

На парлямэнцкіх выбарах 12 чэрвеня 2010 году партыя ня здолела пераадолець пяціадсоткавы бар’ер (яна атрымала 109 639 (4,33%) галасоў) і пазбавілася старшынства ў парлямэнце. ПВК прадстаўлена ў Эўрапарлямэнце двумя дэпутатамі. З 2000 году ПВК далучылася да Эўрапейскай народнай партыі.

## Удзел у выбарах

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Рэестар партыяў Міністэрства ўнутраных справаў

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славаччыны
Катэгорыя:Партыі вугорскіх меншасьцяў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Вугорцы ў Славаччыне
Бафінава Зямля

**Ба́фінава Зямля́** (, ) — паўночны канадзкі востраў правінцыі Нунавут (Канадзкі арктычны архіпэляг).

Бафінава Зямля — найбуйнейшы востраў Канады і пяты ў сьвеце па плошчы (507 451 км²), але з-за жорсткіх умоваў на ім жывуць толькі больш за 11 тыс. чалавек (2004).
Вікторыя (востраў, Канада)

**Вікторыя** (прыбл. ) — востраў у складзе Канадзкага арктычнага архіпэлягу, належыць Канадзе. Адміністрацыйна падзелены паміж правінцыямі Нунавут і Паўночна-Заходнія тэрыторыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Канадзкага Арктычнага архіпэлягу
Касьцёл Сьвятой Маргарыты Антыёхейскай (Копчаны)

**Касьцёл Сьвятой Маргарыты Антыёхейскай** () — адзіны помнік архітэктуры з часоў Вялікай Маравіі, які захаваўся непадлёк ад вёскі Копчаны.

## Гісторыя
Царква была збудавана ў IX ст., першыя згадкі пра яе датуюцца 1392 годам. Вакол царквы было разьмешчана некалькі малых вёсачак; пачынаючы з XIII ст. людзі паступова пакідаюць месца. Царква працягвала працаваць усутыч да XVIII ст., у той час у Копчанах пачала будавацца новая царква.

## Апісаньне
Царква збудаваная ў раманскім стылі, у XIII ст. была перабудавана ў гатычным стылі. Мае даволі шмат тыповых для таго часу дэталяў, такіх, напрыклад, як арыгінальныя аконныя праёмы, сымбалі, высечаных на каменным фасадзе, і шэраг іншых.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Славаччыны
Катэгорыя:Вялікая Маравія
Банскабыстрыцкі край

** Банскабістрыцкі край** () — адзін з васьмі краёў Славаччыны з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Банска Быстрыца. Плошча края складае 9,454 км², насельніцтва 653 697 (2008). Разьмешчаны ў цэнтральнай Славаччыне і ўключае 13 раёнаў:

* Банская Быстрыца
* Банская Шцьяўніца
* Брэзна
* Дзетва
* Крупіна
* Лучэнец
* Полтар
* Рэвуца
* Рымаўская Собата
* Вялікі Крціш
* Зволен
* Жарнавіца
* Ж'яр-над-Гронам

Мяжуе з Вугоршчынай.
Элсьмір

**Э́лсьмір** (, ) — самы паўночны канадзкі востраў, які належыць да тэрыторыі Нунавут (Канадзкі арктычны архіпэляг), на ўсход ад выспы Аксэль-Хэйбэрг. Уваходзіць у склад Выспаў Каралевы Елізаветы. На ўсход ад выспы праходзіць мяжа Канады з Грэнляндыяй.

На востраве месьціцца самае паўночнае ў сьвеце паселішча са сталымі жыхарамі — Алэрт.

Катэгорыя:Астравы Канадзкага Арктычнага архіпэлягу
Камуністычная партыя Славаччыны

**Камуністы́чная па́ртыя Слава́ччыны** () — камуністычная партыя ў Славаччыне, якая існуе з 1992 году.

Партыя створаная 29 жніўня 1992 году ў выніку зьліцьця Камуністычнай партыі Славаччыны — 91 і Саюзу камуністаў Славаччыны, кожная зь якіх была ўтворана выйшлымі з колішняй Камуністычнай партыі празь нязгоду зь пераўтварэньнем яе ў Партыю дэмакратычнай левай.

КПС зьяўляецца назіральнікам у Партыі эўрапейскіх левых.

Мае моладзевую арганізацыю — Саюз сацыялістычнай моладзі Славаччыны.

## Старшыні партыі
* 1992—1998 Уладзімер Дзяда
* 1998—2006 Ёзэф Шэўц
* 2006 Уладзімер Дзяда (в.а.)
* з 2006 Ёзэф Грдлічка

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт партыі 


Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Катэгорыя:Жнівень 1992 году
Катэгорыя:1992 год у Славаччыне
Славацкая дэмакратычная і хрысьціянская унія — Дэмакратычная партыя

**Славацкая дэмакратычная і хрысьціянская унія — Дэмакратычная партыя** (; **SDKÚ-DS**) — хрысьціянска-дэмакратычная партыя, дзеючая ў Славаччыне.

У 2000 годзе прэм’ер-міністар Мікулаш Дзурында заснаваў партыю Славацкая дэмакратычная і хрысьціянская унія. Устаноўчы зьезд партыі адбыўся ў Браціславе 18 лістапада 2000 году. На парлямэнцкіх выбарах 2002 году партыя атрымала 15,09% галасоў і правяла 28 дэпутатаў у парлямэнт. Прэм’ер-міністрам застаўся лідэр партыі Мікулаш Дзурында. На прэзыдэнцкіх выбарах 2004 году кандыдат СДХУ Эдуард Кукан атрымаў у першым туры 22,09% галасоў, уступіўшы Івану Гашпаравічу, які стаў прэзыдэнтам у другім туры, менш за 0,2% галасоў.

21 студзеня 2006 году СДХУ і блізкая да яе Дэмакратычная партыя правялі аб’яднаўчы зьезд, у выніку чаго партыя атрымала сучасную назву. На парлямэнцкіх выбарах 2006 году партыя атрымала 18,35% галасоў і правяла 31 дэпутата ў парлямэнт, аднак кіруючую кааліцыю сфармавала левацэнтрысцкая партыя Курс — сацыяльная дэмакратыя, з-за чаго СДХУ-ДП сышла ў апазыцыю.

Партыя таксама прадстаўлена ў Эўрапарлямэнце. Паводле выбарчых вынікаў 2004 году ў ім было прадстаўлена 3 дэпутаты з 14 месцаў, прызначаных для Славаччыны, а паводле выбарчых вынікаў 2009 году — 2 дэпутаты з 13 месцаў, прызначаных для Славаччыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славаччыны
Катэгорыя:Хрысьціянска-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Барталамеў Дыяш

**Барталамеў Дыяш ды Новаіш** (; каля 1450 — зьнік бяз зьвестак 29 траўня 1500 году) — партугальскі мараплаўца. У 1488 годзе ў пошуках марскога маршруту ў Індыю ён першым з эўрапейцам абагнуў Афрыку з поўдня, адкрыў мыс Добрай Надзеі і выйшаў у Індыйскі акіян.

Катэгорыя:Партугальскія мараплаўцы
Катэгорыя:Дасьледнікі Афрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1450 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1500 годзе
Сяргей Корсакаў

**Сяргей Сяргеевіч Корсакаў** (22 студзеня 1854 — 1 траўня 1900) — выбітны расейскі псыхіятр, адзін з заснавальнікаў назалягічнага кірунку ў псыхіятрыі і маскоўскай навуковай школы псыхіятрыі, аўтар клясычнага «Курсу псыхіятрыі» (1893), адзін з заснавальнікаў эксперымэнтальнай псыхалягічнай лябараторыі ў Маскве ў 1886 годзе. 

Катэгорыя:Расейскія навукоўцы
Пагост (вадасховішча)

**Пагост** — вадасховішча ў Беларусі, у басэйне ракі Бобрыка 1-га. Знаходзіцца ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 22 км на паўночны ўсход ад Пінску. Плошча 16,2 км². Найбольшая глыбіня 9,9 м. Даўжыня 6,1 км. Найбольшая шырыня 4,1 км. Даўжыня берагавой лініі 16,2 км. Аб’ём вады 54,48 млн м³. Плошча вадазбору 710 км². 

На паўднёва-ўсходнім беразе вадасховішча стаіць гістарычнае мястэчка Пагост Загародзкі.

Дно — пясок. Ваганьні ўзроўню вады на працягу году — 2—3 м. Замярзае прыкладна ў сьнежні, таўшчыня лёду — 40—60 см. Напаўняецца з ракі Бобрыка 1-га каналам даўжынёй 8,5 км з выкарыстаньнем шлюзаў-рэгулятараў. Былое возера каля вёскі Пагосту Загародзкага абгароджваецца дамбай-плацінай з вадаспускам даўжынёй 16,2 км.

Вадасховішча збудавалі ў 1976 годзе з мэтай арашэньня зямель гаспадаркі «Парахонск» і дзеля забесьпячэньня вадой рыбаводнай гаспадаркі «Палесьсе». Месца адпачынку, летняй і зімовай лоўлі рыбы.

На беразе разьмяшчаюцца вёскі Навадворскага і Загародзкага сельскіх саветаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Катэгорыя:Вадасховішчы Пінскага раёну
Катэгорыя:Вадасховішчы Берасьцейскай вобласьці
Сава Марозаў

**Са́ва Цімафе́евіч Маро́заў** (3 (15) лютага 1862, Зуева, Багародзкі павет, Маскоўская губэрня, Расейская імпэрыя — 13 (26) траўня 1905, Каны, Францыя) — расейскі прадпрымальнік і мецэнат.

## Крыніцы