open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Францішак Бартуль

**Францішак Бартуль** (, в. Бярозкі каля Прыдруйску, цяпер Латвія — , Нью-Ёрк) — грамадзка-палітычны дзяяч беларускай эміграцыі.

## Жыцьцяпіс
У 1937 годзе скончыў сярэднюю школу ў Дзьвінску. У 1940 годзе мабілізаваны ў Чырвоную Армію, трапіў у нямецкі палон і апынуўся ў Штэтыне. Дзякуючы веданьню нямецкай мовай быў прызначаны перакладчыкам і адпушчаны на адпачынак у Дзьвінск, адкуль назад не вярнуўся. У 1943 годзе скончыў Віленскую беларускую настаўніцкую сэмінарыю. У 1944 годзе вучыўся ў Менскай афіцэрскай школе БКА.

Ад ліпеня 1944 году — на эміграцыі. Спачатку знаходзіўся ў Кёнігсбэргу, працаваў у Камітэце самапомачы. У 1944—1945 гг вучыўся на філязофскім факультэце Мюнхэнскага каталіцкага ўнівэрсытэту, пазьней — на філязофскім факультэце Грыгарыянскага ўнівэрсытэту ў Рыме. Адтуль перабраўся ў Вялікабрытанію, атрымаў спэцыяльнасьць тэхніка-дантыста.

Ад 24 сьнежня 1946 году — сябра Згуртаваньня беларусаў у Вялікабрытаніі, а ў 1949 годзе быў абраны старшынём арганізацыі. Пазьней выконваў іншыя функцыі ў Галоўнай управе ЗБВБ. Ад 1949 годзе быў сябрам Згуртаваньня беларускіх камбатантаў. Адзін са стваральнікаў Беларускага хрысьціянскага акадэмічнага аб’яднаньня «Жыцьцё» і Беларускага акадэміцкага каталіцкага аб’яднаньня «Рунь».

У 1956 годзе разам з жонкай Верай Бартуль выехаў у ЗША. Жыў у Нью-Ёрку, дзе меў дантыстычную майстэрню. Стаў актыўным ўдзельнікам беларускага жыцьця. Уваходзіў у кіраўніцтва Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня і яго Нью-Ёрцкага аддзелу, сябрам рэдкалегіі газэты «Беларус». Ад 1982 году — старшыня Рады дырэктароў Фундацыі імя П. Крэчэўскага. Быў радным БНР. Памёр у Мангасэце на Лёнг-Айлэндзе (штат Нью-Ёрк). Пахаваны ў Іст-Брансўіку (Нью-Джэрзі) на могілках парафіі Жыровіцкай Божай Маці БАПЦ.

## Крыніцы

## Літаратура
* Арлоў Ул. Імёны свабоды. (Бібліятэка Свабоды. XXI стагодзьдзе.) / пад рэд. К. Гарэлік — 3-е выд., дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015 — 668 с.: іл.
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн., 2010.
* Кіпель В. Бартуль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2: Аршыца — Беларусцы. — 480 с. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8.

Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Сябры Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дрысенскім павеце
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку (штат)
Катэгорыя:Курсанты афіцэрскіх курсаў Беларускай краёвай абароны
Алег Буткевіч

**Але́г Часла́вавіч Бутке́віч** ( 18 сакавіка 1972, Браслаў, Віцебская вобласьць, БССР) — беларускі каталіцкі дзяяч, біскуп віцебскі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў каталіцкай сям’і.

Скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўнівэрсытэт. У 1994 г. паступіў у Вышэйшую духоўную сэмінарыю ў Горадні, па сканчэньні якой 13 траўня 2000 г. прыняў прэзьбітарскае пасьвячэньне.

Прэзьбітар Віцебскай дыяцэзіі. Выконваў абавязкі вікарыя парафіі ў Наваполацку і Мёрах, абавязкі пробашча парафіі ў Бешанковічах і Уле. З 2003 року выконвае абавязкі пробашча парафіі сьвятога Антонія Падуанскага ў Віцебску і віцебскага дэкана.

29 лістапада 2013 г. прызначаны біскупам Віцебскай дыяцэзіі. Біскупскае пасьвячэньне зьдзейсьніў Апостальскі нунцы ў Беларусі Кляўдыё Гуджэроцьці 18 студзеня 2014 року.

3 чэрвеня 2015 г. Канфэрэнцыя каталіцкіх біскупаў у Беларусі абрала біскупа Алега Буткевіча сваім віцэ-старшынём. З 14 красавіка 2021 г. да 7 траўня 2024 г. зьяўляўся старшынём Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Беларусі, цяпер зноў віцэ-старшыня ККББ.

## Погляды
12 жніўня 2020 г., у час разгонаў пратэстаў супраць фальсыфікацыі прэзыдэнцкіх выбараў, выступіў з зваротам, дзе сярод іншага заявіў:

## Сям’я
Мае дзьвюх сясьцёр — абедзьве манашкі-эўхарысткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Алег Буткевіч  на бачыне Catholic-Hierarchy

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браславе
Катэгорыя:Віцебскія біскупы
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскай вышэйшай духоўнай сэмінарыі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Клешнякі

**Клешнякі́** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Бакштаўскага сельсавету.

## Асобы
* Янка Тарасевіч (1892—1978) — беларускі рэлігійны і грамадзкі дзяяч
* Уладзімер Тарасевіч (1921—1986) — беларускі рэлігійны і грамадзкі дзеяч
* Юзэфа Тарасевіч (1927—2007) — дзяячка беларускай грэка-каталіцкай царквы ў ЗША

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Мінюцеўка

**Міню́цеўка** — вёска ў Беларусі, на рацэ Дунаі. Уваходзяць у склад Васілішкаўскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. 

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Мінят ёсьць вытворным ад германскага імя Mini і цалкам адпавядае германскаму імю *Miniad, засьведчанаму ў форме Miniatus (Miniott).

## Гісторыя
Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Бакштаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Вялікія Пугачы

**Вялі́кія Пугачы́** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Бакштаўскага сельсавету.

## Славутасьці
* Пугачоўскі вялікі камень — помнік прыроды рэспубліканскага значэньня

## Насельніцтва
* 2009 — 69 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Пугачоўскі вялікі камень

**Вялікі камень Пугачоўскі** — валун граніту-рапаківі фінскага тыпу, знаходзіцца за 300 мэтраў на поўнач вёскі Вялікія Пугачы (Шчучынскі раён Гарадзенская вобласьць). Геалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня.

Даўжыня — 8 м, шырыня — 7, вышыня (бачная) — 1,3, пэрымэтр — 21,9 м. Дасьледаваньнямі выяўлена, што валун прынесены ледавіком з тэрыторыі Фінляндыі каля 200 тысячаў гадоў таму. Мае вагу больш за 130 тон. Па непацьверджаных дадзеных зьяўляецца трэцім па велічыні валуном на тэрыторыі Беларусі.

## Галерэя

Вялікія Пугачы. Пугачоўскі вялікі камень (01).jpg
Вялікія Пугачы. Пугачоўскі вялікі камень (03).jpg
Вялікія Пугачы. Пугачоўскі вялікі камень (05).jpg


## Літаратура
* *Вінакураў В.Ф., Галдзянкоў А.А.* Геалагічная спадчына Беларусі і праблемы яе стварэння // Літасфера. №21. 2004.

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікі камень Пугачоўскі

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Гарадзенскай вобласьці‎
Катэгорыя:Геалёгія Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Шчучынскага раёну
Бакшты (Шчучынскі раён)

**Ба́кшты** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету. Разьмешчаны за 27 км на поўнач ад г. Шчучын, 67 км ад Гародні, 30 км ад чыгуначнай станцыі Скрыбаўцы. 

Да 2013 году вёска зьяўлялася цэнтрам Бакштаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1995 — 436 жыхароў, 170 двароў.
* 2009 — 331 жыхар

## Асобы
* Цётка (А. Пашкевіч) — беларуская паэтэса, нарадзілася ў 1876 годзе каля вёскі, на хутары Пешчына.

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Георгі Шанько

**Гео́ргі Гео́ргіевіч Шанько́** (1936, Наваградак, цяпер Гарадзенская вобласьць, Беларусь — 2013, Менск, Беларусь) — беларускі дзіцячы нэўроляг-навуковец.

Заснавальнік навукова-практычнай школы дзіцячых нэўролягаў Беларусі. Доктар мэдычных навук (1974), прафэсар (1985) і заслужаны дзяяч навукі Беларусі (1995). Акадэмік Беларускай акадэміі мэдычных навук.

## Жыцьцяпіс
У 1958 годзе скончыў Менскі мэдычны інстытут. У 1965 годзе ўладкаваўся ў Беларускі навукова-дасьледчы інстытут нэўралёгіі, нэўрахірургіі і фізыятэрапіі (БелНДІННФ). У 1970-м стаў галоўным дзіцячым нэўролягам Беларусі і заставаўся на пасадзе да 2002 году. У 1973 годзе заняў пасаду намесьніка кіраўніка па навуковай працы ў БелНДІННФ. У 1974 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю. У 1980-м перайшоў на працу ў Беларускую мэдычную акадэмію пасьлядыплёмнай адукацыі (БелМАПА). У 1985-м атрымаў званьне прафэсара. У 1987 годзе заняў у БелМАПА пасаду прарэктара па лячэбнай працы, на якой заставаўся да 1999 году. У 1995 годзе атрымаў званьне заслужанага дзеяча навукі Беларусі. У 1997 стаў старшынём Навуковай мэдычнай рады Міністэрства аховы здароўя Беларусі, якую ўзначальваў да 2002 году.

## Дасьледаваньні
Напісаў навуковыя працы па гіпэкінэзах і эпілепсіі. Разам з Аляксандрам Руцкім стварыў кірунак у дзіцячай нэўралёгіі і артапэдыі па спалучаных і ўзаемазьвязаных пашкоджаньнях.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія лекары
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі
Катэгорыя:Беларускія акадэмікі
Катэгорыя:Нэўралёгія
Шанько

**Шанько́** — прозьвішча.

Носьбіты:
* Георгі Шанько (1936—2013) — беларускі дзіцячы нэўроляг-навуковец;
* Іван Шанько (1920—1943) — камандзір Беларускае народнае партызанкі.
Бігаўшчына

**Бігаўшчы́на** (таксама сустракаецца — *Бі́гаўшчына*) — хутар у Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

Да 2013 году хутар ўваходзіў ў склад Бакштаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 — 17 жыхароў
* 2009 — 6 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Занявіша

**Заняві́ша** — былы хутар у Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у склад Васілішкаўскага сельсавету.

Да 2013 году хутар ўваходзіў ў склад Бакштаўскага сельсавету. Ліквідаваны ў 2017 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Шчучынскага раёну
Вялікая Нявіша

**Вя́лікая Няві́ша** — былая вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Васілішкаўскага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Бакштаўскага сельсавету. Ліквідаваная ў 2017 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Шчучынскага раёну
Морж

**Морж** (*Odobenus rosmarus*) — від клясы сысуноў атрада драпежных. Насяляе арктычныя рэгіёны паўночнага паўшар’я: Грэнляндыя (Данія), Канада, Шпіцбэрген (Нарвэгія), Расея, Аляска (ЗША). Галоўным чынам маржы харчуюцца дробнымі бесхрыбетнымі, часьцей за ўсё — двухстворкавымі малюскамі.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 320 см (самец) і 270 см (саміца); вага 1200–1500 кг (самец) і 600–850 кг (саміца). Хоць у абодвух полаў верхнія іклы прыкметна падоўжаныя, самец мае біўні, якія значна больш доўгія і тоўстыя. Скура моржаў надзвычай тоўстая і жорсткая, ад сьветла-шэрага да жаўтлява-карычневага колеру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП уразьлівых відаў
Катэгорыя:Драпежнікі Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Драпежнікі Эўропы
Катэгорыя:Драпежнікі Азіі
Русачкі (Шчучынскі раён)

**Русачкі́** (таксама сустракаецца — *Русакі́*) — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Галавічпольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 9 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Адважнае сэрца

**«Адва́жнае сэ́рца»** () — амэрыканская эпічная гістарычная драма 1995 року рэжысэра Мэла Гібсана.

## Сюжэт
Дзеяньне фільма распачынаецца ў 1280 годзе ў Шатляндыі. Гэта гісторыя легендарнага нацыянальнага героя Ўільяма Ўолеса, які прысьвяціў сябе барацьбе з ангельцамі пры каралю Эдвардзе Даўганогім. Ён рана пазбавіўся бацькі, які загінуў ад рук ангельцаў, але яго дзядзька здолеў даць хлопчыку добрае выхаваньне ў Эўропе. На радзіму Ўільям вяртаецца ўжо дарослым чалавекам, які марыць стварыць сям’ю і жыць мірным жыцьцём. Але лёс распарадзіўся інакш. Яго жонку забілі ангельцы, і ён пачаў свой паход за свабоду.

## У ролях
* Мэл Гібсан — Ўільям Ўолес, шатляндзкі рыцар і военачальнік, правадыр шатляндцаў у вайне за незалежнасьць ад Ангельшчына.
* Сафі Марсо — Ізабэла Француская
* Ангус Макфадзіен — Робэрт I Брус
* Патрык Макгуан — Эдвард I Даўганогі

## Узнагароды
У 1996 годзе фільм «Адважнае сэрца» был намінаваны на 10 прэмій «Оскар» і выйграў 5 з іх: Найлепшы фільм, Найлепшая рэжысэрская праца, Найлепшая апэратарская праца, Найлепшы мантаж гуку, Найлепшы макіяж.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы 1995 году
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Эпічныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Ваенныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы Paramount Pictures
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшы фільм
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Гэльга Шмід

**Гэ́льга Мары́я Шмід** (, , Дахаў, Баварыя, Заходняя Нямеччына)&nbsp;— нямецкая дыпляматка, генэральны сакратар Эўрапейскай службы зьнешніх справаў з 2016 году, з 4 сьнежня 2020 году стала генэральнай сакратаркай Арганізацыі бясьпекі і супрацоўніцтва ў Эўропе.

У 1990-х была прэс-сакратаркай амбасады Нямеччыны ў Вашынгтоне, ЗША.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі
Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхэнскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нямецкія дыпляматы
Марцінкевіч

**Марцінке́віч** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч (1808—1884) — беларускі літаратар, драматург
* Галіна Марцінкевіч ( 1935) — беларуская навукоўца-географ
* Геранім Марцінкевіч (1816 — пасьля 1864) — беларускі літаратар, драматург
* Казімер Марцінкевіч ( 1959) — польскі палітык, прэм’ер-міністар
* Каміла Марцінкевіч (каля 1837 — пасьля 1887) — беларуская музыка
* Уладзімер Марцінкевіч (1896—1944) — савецкі вайсковец, Герой Савецкага Саюзу
* Фелікс Марцінкевіч (1920—1992) — беларускі эканаміст
* Юзэф Марцінкевіч (1919—1940) — польскі матэматык

## Глядзіце таксама
* Марцінкявічус
Шмід

**Шмід** — нямецкае прозьвішча, перакладаецца як *[[каваль]]*. 

## Вядомыя асобы
* Вільгельм Шмід&nbsp;— архітэктар.
* Гэльга Шмід&nbsp;— генэральная сакратарка Арганізацыі бясьпекі і супрацоўніцтва ў Эўропе
* Манфрэд Шмід&nbsp;— аўстрыйскі саначнік, алімпійскі чэмпіён.
* Міхаэль Шмід&nbsp;— швайцарскі фрыстайліст, алімпійскі чэмпіён.
* Рудольф Шмід&nbsp;— аўстрыйскі саначнік, алімпійскі мэдаліст.
* Свэн Шмід&nbsp;— нямецкі фэхтавальнік.
* Ян Шмід&nbsp;— нарвэскі лыжны дваяборац.
Гамбіт каралевы (міні-сэрыял)

**«Гамбіт каралевы»** (альтэрнатыўная назва — **«Фэрзевы гамбіт»**) () — амэрыкскі драматычны міні-сэрыял, заснаваны на аднайменным рамане Ўолтера Тэвіза, выдадзеным у 1983 годзе. Стваральнікі сэрыялу Скот Фрэнк і Алан Скотт. Галоўную ролю ў ім згуляла Аня Тэйлар-Джой. Прэм’ера на Netflix адбылася 23 кастрычніка 2020 году. Праект стаўся самым папулярным мінісэрыялам у гісторыі Netflix: за першыя 4 тыдні яго паглядзелі 62 млн чалавек.

## Сюжэт
Сэрыял расказвае гісторыю шахматнага вундэркінда-сіраты Бэт Харман, якая імкнецца стаць самай выбітнай шахматысткай у сьвеце, але пры гэтым змагаецца з эмацыйнымі праблемамі, а таксама з наркатычнай і алькагольнай залежнасьцю. Дзеяньне сэрыялу пачынаецца ў сярэдзіне 1950-х гадоў і працягваецца да 1960-x.

## У ролях
* Аня Тэйлар-Джой — Элізабэт Харман, сірата, якая з малых гадоў хоча стаць выбітнай шахматысткай у сьвеце, хаваючы пры гэтым ўзрастаючую залежнасьць ад наркотыкаў і алькаголю.
** Айсла Джонстан — юная Бэт.
** Анабэт Кэлі — Бэт ва ўзросьце 5 год.
* Томас Бродзі-Сангстэр — Бэні Ўотз, сябар і адзін з галоўных супернікаў Бэт. 
* Гары Мэлінг — Гары Бэлцік, былы чэмпіён штату Кентукі па шахматам, зь якім пачынае сябраваць Бэт. 
* Марыэль Хэлер — Эльма Ўітлі, прыёмная маці Бэт.
* Марчын Дарачыньскі — Васіль Баргоў, савецкі чэмпіён сьвету па шахматам і самы моцны супернік Бэт.

## Цікавыя факты
* Адну з роляў у сэрыяле, чэмпіёна СССР Боргава, прапанавалі сыграць чэмпіёну сьвету па шахматам Гары Каспараву. Ад ролі ён адмовіўся, але стаў кансультаваць сцэнарыстаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйны сайт міні-сэрыялу
* Прыход карале. Сэкс, наркотыкі, ракіроўка: ці такі ўжо добры найбольш папулярны сэрыял Netflix? // Лента. Ру, 4 сьнежня 2020

Катэгорыя:Арыгінальныя праграмы Netflix
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2020 году
Катэгорыя:Драматычныя тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2020 годзе
Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Жаночыя шахматы
Леанід Заіка

**Леані́д Фё́даравіч Заі́ка** (, Гародня — 27 сьнежня 2020, Менск) — беларускі вучоны-эканаміст, аналітык. Кандыдат эканамічных навук (1975), дацэнт (1983). Займаецца навуковай і экспэртная спэцыялізацыяў — макраэканомікай, эканамічнай палітыкай, эканамічнай і палітычнай стратэгіяй, міжнароднымі адносінамі, нацыянальнай і міжнароднай бясьпекай.

## Асабістае жыцьцё
Пасьля сьмерці жонкі адзін гадуе сына з 9-цігадовага ўзросту.

## Творы
* «За Великой Китайской стеной» (1991), 
* «Национально-государственные интересы Республики Беларусь» (1999 г.), 
* «Европа ХХI: новые угрозы и риски безопасности» (1999), 
* «Беларусь на пути в третье тысячелетие» (2000 г.), 
* «Национальная и региональная безопасность» (2001 г.),
* «Беларусь — Россия: векторы перемен» (2002 г.),
* разьдзелы ў кнігах : 
** “Post-Soviet Puzzles” (1995, Baden-Baden),
** “Ambivalent Neighbors” (2003,Washington),
** «Экспортный потенциал Беларуси — возможные перспективы для общества» (2005),
** «Беларусь: дорога в будущее. Книга для парламента» (2005),
** «Экономическая стратегия» (2005),
** «Бизнес Беларуси: в круге первом» (2006),
** «Экономическая Конституция» (2007).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс Леаніда Заікі на ekonomika.by

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Томас Бах

**То́мас Бах** (, , Вюрцбург, ФРН) — дзяяч нямецкага і міжнароднага алімпійскага руху, прэзыдэнт Міжнароднага алімпійскага камітэту з 10 верасьня 2013 году, у мінулым — прэзыдэнт Алімпійскай спартовай канфэдэрацыі Нямеччыны. Прэзыдэнт апэляцыйнага камітэту () Спартовага арбітражнага суду. У мінулым — фэхтавальнік на рапірах, алімпійскі чэмпіён 1976 году ў камандным першынстве, чэмпіён сьвету 1977 году ў камандным першынстве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фэхтавальнікі і фэхтавальніцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 году
Катэгорыя:Нямецкія алімпійскія чэмпіёны
Катэгорыя:Прэзыдэнты Міжнароднага алімпійскага камітэту
Шылува

**Шылува́** (, ) — мястэчка ў Летуве, у гістарычнай вобласьці Жамойці. Цэнтар староства ў Расенскім раёне Ковенскага павету. Знаходзіцца за 20 км на поўнач ад Расенаў. Насельніцтва — 635 чал. (2011).

Шылува — адзін з цэнтраў каталіцкіх пілігрымак Летувы.

## Мінуўшчына

Шылува ўпершыню згадваецца ў крыніцах пад 1457 рокам у сувязі з будаўніцтвам Касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ды апосталаў Пятра і Барталямэя летувіскім шляхцічам Пэтрасам Гедгаўдасам. Пазьней мястэчка стала вядомым дзякуючы *фэсту Нараджэньня Найсьвяцейшай Дзевы Марыі*.

З прыходам Рэфармацыі ў XVI стагодзьдзі мноства жыхароў Шылувы навярнуліся ў кальвінізм, а касьцёл быў разрабаваны і ўрэшце закрыты. Апошні пробашч, Ян Галубка, закапаў рэліквіі і дакумэнты побач з касьцёлам.

У 1608 року дзецям, якія пасьвілі авечак, аб’явілася Дзева Марыя, паказаўшы месца, дзе закапаныя дакумэнты. У 1622 року зь іхняй дапамогай каталікі здолелі вярнуць сабе касьцёл. На месцы аб’яўленьня паўстаў драўляны касьцёл і стаў ладзіцца фэст, а абраз Дабраславёнай Дзевы Марыі з Божым Дзіцём стаў лічыцца цудадзейным.

У 1786 року была збудаваная базыліка Нараджэньня Найсьвяцейшай Дзевы Марыі, якая захавалася да нашага часу.

За расейскім часам ў Шылуве распаўсюджвалася літаратура, якую дастаўлялі кніганошы з Прусіі, таму расейскія ўлады забаранілі сьвяткаваньне фэсту. Ягонае адзначэньне ўзнавілася пасьля атрыманьня Летувой незалежнасьці ў 1918 року. Пасьля далучэньня Балтыкі да СССР у 1940 року савецкія ўлады спрабавалі забараніць традыцыю, аднак канчаткова ня здолелі гэтага зрабіць. Напрыклад, у 1979 року падчас пілігрымкі КДБ перакрыла ўсе дарогі да Шылувы з прычыны нібыта эпідэміі сьвіной чумы.

Пасьля аднаўленьня незалежнасьці Летувы ў 1990 року аднавіўся і старажытны фэст у гонар Дзевы Марыі, на які зьбіраліся пілігрімы з розных кутоў краіны. У 1993 року падчас візыту ў Летуву Папа Ян Павал II пабываў у пілігрымцы да касьцёлу Дзевы Марыі ў Шылуве. На дзясятую гадавіну папскага візыту была адкрытая новая ўстанова для пілігрымаў і сэмінарыстаў пад назовам „Дом Яна Паўла II“ ().

## Турыстычная інфармацыя
* Барокавы  (1760—1786)
* Неагатычная капліца (1912—1924)

## Вядомыя ўраджэнцы
* Язэп Аляшкевіч — беларускі і польскі маляр
* Мэндэль Закс — жыдоўскі рабін
* Эймунтас Някрошус — савецкі і летувіскі рэжысэр

## Глядзіце таксама
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мястэчкі Ковенскага павету
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Населеныя пункты Расенскага раёну
Сяргей Клішэвіч

**Сярге́й Міха́йлавіч Клішэ́віч** ( 23 верасьня 1990, Менск) — дзяяч рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі, адзін з кіраўнікоў БРСМ, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія
Скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, магістратуру і асьпірантуру гістарычнага факультэта БДУ, Акадэмію кіраваньня пры Прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

У БДУ навучаўся разам з будучым грамадзкім дзеячом Эдуардам Пальчысам і журналістам Кастусём Шыталем. У студэнцкія часы далучыўся да БРСМ, удзельнічаў у акцыях супраць незалежных СМІ, у 2010 г. быў назіральнікам на прэзыдэнцкіх выбарах.

У 2011 годзе абраны лідэрам арганізацыі БРСМ у БДУ. У 2013 годзе пераведзены на пасаду галоўнага спэцыяліста аддзела па справах моладзі галоўнага ўпраўленьня ідэалягічнай работы, культуры і па справах моладзі Менскага гарвыканкама.

У 2015 годзе абраны другім сакратаром Цэнтральнага камітэту БРСМ. 7 лістапада 2016 г. удзельнічаў у патасоўцы з палітыкам Зьмітром Дашкевічам падчас адкрыцьця помніка Леніну.

У 2017 г. абраны першым сакратаром Менскага гарадзкога камітэта БРСМ.

У 2019 г. стаў дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га скліканьня па 97-й Кастрычніцкай выбарчай акрузе (Менск).

## Палітычная пазыцыя
Сябра Камуністычнай партыі Беларусі.

Увесну 2020 г., падчас першай хвалі пандэміі каранавірусу COVID-19, выступаў супраць увядзеньня карантына ў Беларусі.

### Выказваньні і дзеяньні падчас перадвыбарчай кампаніі і пратэстаў 2020 году
Падчас кампаніі па выбарах Прэзыдэнта Беларусі ў 2020 г. і масавых пратэстаў, што пачаліся пасьля выбараў, С. Клішэвіч адзначыўся шэрагам заяваў і ініцыятываў, якія атрымалі розгалас у СМІ.

С. Клішэвіч удзельнічаў у агітацыйнай кампаніі на карысьць А. Лукашэнкі, выступаў з крытыкай апазыцыйных кандыдатаў у прэзыдэнты, абвінавачваў ЗША ў арганізацыі інфармацыйнай вайны супраць Беларусі.

20 жніўня 2020 г., пасьля прэзыдэнцкіх выбараў і гвалтоўных разгонаў масавых акцый пратэстаў, што пасьледвалі за імі, С. Клішэвіч удзельнічаў у роварным прабегу ў падтрымку Аляксандра Лукашэнкі. Падчас акцыі С. Клішэвіч непрыстойным жэстам публічна абразіў аўтамабілістаў, якія сыгналілі і асуджалі яго.

У сьнежні 2020 г. С. Клішэвіч выступіў у СМІ з спробай дыскрэдытацыі беларускага бел-чырвона-белага сьцяга

## Сям’я
Жанаты, мае сына і дачку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка на сайце Палаты прадстаўнікоў 

Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Беларусі
Катэгорыя:Сябры Беларускага рэспубліканскага саюзу моладзі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га скліканьня
Naviny.by

«**naviny.by**» (, )&nbsp;— даччыны сайт навінаў інфармацыйнае агенцыі «БелаПАН». Інтэрнэт-газэта «Беларускія навіны» пачала працу 1 студзеня 2002 году. Яна стала першай у сваім родзе ў Байнэце й публікуе навіны дня. У 2007 годзе «БелаПАН» і «naviny.by» сталі незалежнымі.

Дамэн «naviny.by» разам з сайтам «БелаПАН» і шэрагам іншых сеткавых рэсурсаў Беларусі быў заблякаваны беларускімі ўладамі 20 сьнежня 2014 году. Са жніўня 2020 году з-за асьвятленьня акцыяў пратэсту ў Беларусі доступ на сайт «naviny.by», а таксама да шэрагу іншых сеткавых рэсурсаў Беларусі ў самой Беларусі таксама быў зноў заблякаваны. З красавіка 2021 году беларускія ўлады блякуюць і люстэрка асноўнага сайту.

У студзені 2022 году Naviny.by перазапусьцілі свой тэлеграм-канал пад назвай «Позірк. Навіны з Беларусі». У красавіку 2023 году праект «» прызналі экстрэмісцкім матэрыялам, а ў 2024 годзе ўлады абвясьцілі «Позірк» «экстрэмісцкім фармаваннем».

## Узнагароды й прэміі
2006 год&nbsp;— «» ў намінацыі «Рунэт за межамі Ru» (сумесна з БелаПАН).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Ваейкаўцы

**Вае́йкаўцы** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Галавічпольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 29 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Глебаўцы

**Гле́баўцы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Касьцянеўкі. Уваходзяць у склад Васілішкаўскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Глеб — усходнеславянская форма германскага (паўночнагерманскага) імя Gudleifr (Guðleifr).

## Гісторыя
Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Галавічпольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Герніцкі сельсавет

**Ге́рніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Старыя Гернікі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Шчучынскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. 25 лютага 1961 году скасаваны, тэрыторыя далучана да Касьцянеўскага і Лядзкага сельсаветаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1961 годзе
Валеры Вінакураў

**Валеры Вінаку́раў** (1941, Ташкент, Узбэкістан — , Менск) — беларускі геоляг, адзін са стваральнікаў Музэю валуноў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1941 годзе ў Ташкенце. Верагодна сын беларускага гідратэхніка Фёдара Вінакурава.

Скончыў у 1963 годзе факультэт гідратэхнічнага і дарожнага будаўніцтва Беларускага політэхнічнага інстытуту. У 1963—1966 гадах працаваў у Інстытуце «Туркмендарпраект» Міністэрства аўтамабільных і шашэйных дарог Туркмэнскай ССР. У 1979—2004 гадах  — навуковы супрацоўнік Інстытуту геахіміі і геафізыкі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.

Адзін з заснавальнікаў і навуковец-захавальнік парку валуноў, з 2004 году загадчык рэдакцыйна-выдавецкай групы Інстытуту геахіміі і геафізыкі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.

Памёр 6 сьнежня 2020году ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Винокуров, Валерий Федорович (геолог; род. 1941)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ташкенце
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія геолягі
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19
Масвэрк

**Ма́свэрк** ( — чарцёжная праца) — гатычны дэкаратыўны каркасны арнамэнт, усе элемэнты якога пабудаваны пры дапамозе цыркуля. Складаецца са стылізаваных трылісьнікаў або чатырохлісьнікаў, кругоў і іх фрагмэнтаў. Выконваецца глыбокім рэльефам на драўляных або каменных канструкцыях.

У гатычнай архітэктуры сустракаецца пры афармленьні вокнаў, балюстрадаў. Таксама выкарыстоўваецца пры вырабе мэблі. Падобныя арнамэнты пазьней сустракаюцца ў стылі мадэрн.

## Крыніцы

Катэгорыя:Арнамэнт
Катэгорыя:Гатычная архітэктура
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Катэгорыя:Акно
Шэрвуд Андэрсан

**Шэрвуд Андэрсан** (;  — ) — амэрыканскі пісьменьнік. Найбольш вядомым творам стаў складзены з пасьлядоўнасьці кароткіх апавяданьняў раман «Вайнсбург, Агаё» (), зь якога пачалася яго кар’ера.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Шэрвуд Андэрсан. Яйка. Апавяданне

Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Ян Балабан

**Ян Балабан** (; , Шумперк — , Острава) — чэскі пісьменьнік, перакладчык.

## Біяграфія
Скончыў Аламоўцкі ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці чэская і ангельская філялёгія, потым доўгі час працаваў тэхнічным перакладчыкам на мэталюргічным камбінаце, пазьней — перакладчыкам на вольных хлябах і прафэсійным літаратарам.

Найбольш вядомая кніга Балабана — зборнік апавяданьняў «Магчыма, мы сыходзім» (Možná že odcházíme, 2004), які найбуйнейшым штодзёньнікам «Lidové noviny» быў абвешчаны Кнігай году-2004, атрымаў галоўную літаратурную прэмію Magnesia Litera-2005 у галіне прозы і быў намінаваны на Дзяржаўную прэмію.

Акрамя таго, Ян Балабан выдаў зборнікі апавяданьняў «Сярэднявечча» (Středověk, 1995), «Божы трос» (Boí lano, 1998), «Вакацыі» (Prázdniny, 1998), «Мы тут» (Jsme tady, 2006), аповесьць «Чорны баран» (Černý beran, 2000) і раман «Куды ішоў анёл» (Kudy šel anděl, 2005).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Reiter J. Bakalářská práce Možná že odcházíme Jana Balabána. 
* Пра Яна Балабана на Партале чэскай літаратуры 
* http://www.spisovatele.cz/jan-balaban 
* https://web.archive.org/web/20120401234514/http://www.transcript-review.org/en/issue/transcript-31-autumn-shorts/jan-balaban/more-about-the-author , , 
* Некралог 
* «Тэрарыстка» у перакладзе на беларускую мову
* Дзіця, якое гарыць. ''Апавяданне''

Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія перакладчыкі
Катэгорыя:Чэскія эсэісты
Гуга Баль

**Гу́га Баль** (, , Пірмазэнс — ) — нямецкі пісьменьнік, адзін з заснавальнікаў дадаізму, а таксама пачынальнік «гукавой паэзіі».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў простай каталіцкай сям’і ў горадзе Пірмазэнс (Нямеччына). У 1906—1910 гадах вывучаў сацыялёгію і філязофію ва ўнівэрсытэтах Мюнхэну, Гайдэльбэргу і Базэлю. Дысэртацыю, прысьвечаную Фрыдрыху Ніцшэ, ня скончыў, гэты час стаў для яго пераломным момантам: Баль зьвярнуўся да пратэстанцтва.

У 1910 годзе пераехаў у Бэрлін з намерам зрабіцца акторам, супрацоўнічаў з тэатральным рэжысэрам Максам Райнгартам. У 1911 годзе Баль надрукаваў сваю першую п’есу. З 1911 да 1912 году працуе драматургам у Пляўэне, з 1912 да 1914 — у Мюнхэне. У гэты час таксама супрацоўнічае з часопісамі *Revolution*, *Die Neue Kunst*, *Die Aktion*, *Phöbus*.

У пачатку Першай сусьветнай вайны запісваецца добраахвотнікам на фронт. Але ўжо празь некаторы час расчароўваецца ў вайне. У 1915 годзе Гуга Баль разам са сваёй будучай жонкай Эмі Хэнінгс эмігруе ў Швайцарыю і пасяляецца ў Цюрыху. Працуе піяністам у Varieté-Ensemble. У Швайцарыі Баль працягвае цікавіцца анархізмам і Бакуніным, а таксама перакладае некаторыя яго творы. Гэтыя пераклады, праўда, так ніколі і не былі надрукаваныя.

У лютым 1916 году разам з Гансам Арпам, Трыстанам Тцара і Марсэлем Жанко Гуга Баль заснаваў у Цюрыху кабарэ «Вальтэр», калыску дадаізму. 14 ліпеня 1916 году на сьвет зьявіўся «Маніфэст дадаізму», напісаны Балем.

Удзел Баля ў руху дадаістаў цягнуўся прыкладна два гады. Даволі непрацяглы час Баль працаваў у часопісе *Freie Zeitung* у Бэрне. У ліпені 1920 году ён зноў вяртаецца да каталіцтва, выходзіць на пенсію і з жонкай Эмі пераязджае ў кантон Тычына, дзе вядзе даволі беднае, асьвечанае рэлігіяй жыцьцё.

Сярод найбольш адметных твораў Хуга Баля варта ўзгадаць яго п’есу «Нос Мікелянджэлё. Трагікамедыя ў чатырох дзеях» (Die Nase des Michelangelo. Tragikomödie in vier Auftritten, 1911), дзёньнік падзеяў часоў дадаізму ў Цюрыху «Уцёкі з часу» (Die Flucht aus der Zeit, 1927), біяграфія Германа Гэсэ «Герман Гесэ. Яго жыццё і творчасць» (Hermann Hesse. Sein Leben und sein Werk, 1927) і іншыя.

## Крыніцы

## Літаратура
* Sabine Werner-Birkenbach: Hugo Ball und Hermann Hesse — eine Freundschaft, die zu Literatur wird. Kommentare und Analysen zum Briefwechsel, zu autobiographischen Schriften und zu Balls Hesse-Biographie. Akademischer Verlag, Stuttgart 1995, ISBN 3-88099-316-5

## Вонкавыя спасылкі
* Працы ў праекце «Гутэнбэрг»
* International Dada Archive 
* Hugo Ball (DADA Companion) 
* Маніфэст да першага вечару дадаістаў у перакладзе на беларускую мову

Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нямецкія драматургі
Катэгорыя:Нямецкія эсэісты
Катэгорыя:Дадаізм
Макс Бірбам

**Макс Бірбам** (, Лёндан — , Рапала, Генуя) — ангельскі эсэіст, парадыст і карыкатурыст.

## Біяграфія
Атрымаў элітную адукацыю, паступіў у Оксфардзкі ўнівэрсытэт. Там ён пазнаёміўся з Оскарам Ўайльдам і яго асяродкам дзякуючы брату Гэрбэрту Бірбаму Тры, вядомаму актору. Па заканчэньні каледжа ён выяўляў схільнасьць да дэндызму і гумарыстыкі.

У 1893 годзе Бірбам пазнаёміўся з мастаком Ўільямам Ротэнстайнам, а той у сваю чаргу прывёў яго да Обры Бэрдсьлі і іншых сяброў літаратурных і мастацкіх колаў, блізкіх да выдавецтва «Бодлі Хэд». У Оксфардзе Бірбам не выказваў асаблівай стараннасьці ў навучаньні, але стаў даволі вядомым дзякуючы сваім стасункам з рознымі вядомымі людзьмі. У той жа час ён пачаў дасылаць свае артыкулы і карыкатуры ў разнастайныя лёнданскія выданьні, якія з энтузіязмам прымаліся. У 1894 годзе ўзыходзячай зоркай ангельскай літаратуры ён скончыў Оксфард без аніякай навуковай ступені.

Актыўна друкаваўся ў «Жоўтай кнізе», дзе адзін час Обры Бэрдсьлі быў рэдактарам. У 1896 годзе выйшаў зборнік яго эсэ «Творы Макса Бірбама» (). У 1897 годзе ён зьмяніў Джорджа Бэрнарда Шоў на пасадзе тэатральнага крытыка «Saturday Review», дзе прапрацаваў да 1910 году. У тым жа 1910 годзе Макс Бірбам ажаніўся і разам з жонкай зьехаў у Італію. Там ён пражыў большую частку свайго жыцьця, толькі на непрацяглы час наведваючыся ў Ангельшчыну.

З 1935 году М. Бірбам вёў перадачы пра аўтамабілі, экіпажы і канцэртныя залі на BBC, пазьней яны выйшлі асобнай кніжкай.

М. Бірбам у асноўным вядомы дзякуючы такім сваім творам, як «Калядная гірлянда» (цыкль пародый на літаратурныя стылі сучасьнікаў), сатырычны раман пра жыцьцё Оксфарда «Зулейка Добсан», зборнік навэлаў «Сямёра мужчын», куды ўваходзіць «Энох Сомс», а таксама сваімі шматлікімі карыкатурамі на сучасьнікаў і мастацкімі ілюстрацыямі.

Памёр Макс Бірбам ва ўзросьце 83 гадоў у Італіі. Яго прах захоўваецца ў саборы Сьвятога Паўла ў Лёндане.

## Беларускія пераклады
Паасобныя творы М. Бірбама на беларускую пераклала Юлія Цімафеева.

## Крыніцы

## Літаратура
* Riewald J. G. Sir Max Beerbohm, Man and Writer: A Critical Analysis with a Brief Life and Bibliography. The Hague: M. Nijhoff; Brattleboro: Stephen Greene Press, 1953
* Cecil D. Max: A Biography of Max Beerbohm. Boston: Houghton Mifflin, 1964 (переизд. 1985)
* Viscusi R. Max Beerbohm, or, The Dandy Dante: rereading with mirrors. Baltimore: Johns Hopkins UP, 1986
* Danson L. Max Beerbohm and the Act of Writing. Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford UP, 1989
* Hall J.N. Max Beerbohm: A Kind of a Life. New Haven: Yale UP, 2002

## Вонкавыя спасылкі
* Бірбам на сайце Віктарыанцы
* Тэксты Бірбама on line
* Працы Бірбама ў музеях свету
* «Энох Сомс: Успамін пра 1890-я» у перакладзе на беларускую мову

Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Ангельскія эсэісты
Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лёндане
Чырвоная панда

**Чырвоная панда** (*Ailurus fulgens*) — від клясы сысуноў атрада драпежных. Насяляе горныя лясы на ўсходзе Гімалаяў і паўднёвым захадзе Кітая. Галоўным чынам харчуецца бамбукам, хаця спажывае таксама карані, садавіну, яйкі і дробных яшчарак.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 50–64 см, даўжыня хваста 28–50 см; вага 3–6 кг. Шэрсьць глыбокага чырвона-карычневага колеру на сьпіне і чорнага на нагах; ёсьць шчыльны падшэрстак, які забясьпечвае цяпло. Твар круглявы і пераважна белы з чырванавата-карычневымі "слязнымі сьлядамі". Хвост доўгі, пухнаты, паласаты. Падэшвы лап пакрыты густымі белымі валасамі для забесьпячэньня цяпла.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП загрожаных відаў
Катэгорыя:Драпежнікі Азіі
Прыдомак

**Прыдо́мак** (ад слова „дом“ — род, родавае гняздо) — частка прозьвішча ў некаторых шляхецкіх родаў Рэчы Паспалітай. Часьцей за ўсё ставіцца перад асноўным прозьвішчам (прыстаўка).

Маглі ўтварацца ад іншага прозьвішча (напр., Даніловіч-Храпавіцкі), родавага ўладаньня (Запольскі-Доўнар, Друцкі-Любецкі), гістарычнай асобы (Даўмонт-Сясіцкі), падваеньня (Булак-Балаховіч, Дуж-Душэўскі). У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя зьявіліся прыдомкі, утвораныя ад назвы родавага гербу.

Прыдомкі мела значная колькасьць беларускіх, летувіскіх, польскіх шляхецкіх родаў. У канцы XIX стагодзьдзя выйшаў слоўнік Аляксандра Стэкерта „Прыдомкі польскія, літоўскія і русінскія“.

Прыдомкі ў беларускай мове не скланяюцца (з Сымонам Рак-Міхайлоўскім, пра Ёсіфа Воўк-Левановіча, Вінцэнту Дунін-Марцінкевічу).

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
*  // Белсат

Катэгорыя:Прозьвішчы
Катэгорыя:Шляхецкія роды
Катэгорыя:Тытулы
Старыя Гернікі

**Стары́я Ге́рнікі** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

У 1940—1961 гадах цэнтар Герніцкага сельсавету.  Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Галавічпольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 34 жыхары

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Нарчы

**Нарчы́** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

Вядома з XIX стагодзьдзя як вёска ў Лябёдскай воласьці Лідзкага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі, уладаньне Грабоўскіх. Па зьвестках 1905 году, меліся 112 дзесяцінаў зямлі. 

Па выніках Рыскай мірнай дамовы 1921 году, вёска апынулася ў Вялікалябёдзкай гміне Лідзкага, потым Шчучынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

У выніку паходу Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь 12 кастрычніка 1940 году паселішча ўвайшло ў склад Халечынскага сельсавету Жалудоцкага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР.

20 верасьня 1944 году ўвайшлі ў склад Гарадзенскай вобласьці, з 17 красавіка 1962 году — у Шчучынскім раёне. 23 сакавіка 1964 году паселішча перададзена Гардзееўскаму сельсавету, які 1 жніўня 1966 году быў перайменаваны ў Мажэйкаўскі.

У студзені 1951 году ўтвораны калгас «Паведамленьне». З красавіка 1951 году — у складзе калгасу імя Швэрніка, з 1957 году — у саўгасе «Вялікае Мажэйкава» з цэнтрам у аднайменнай вёсцы.

Па дадзеных 2001 году працавала крама. У 2016 годзе населены пункт быў перададзены ў склад Васілішкаўскага сельсавету.

7 красавіка 2020 году ад палу сухой травы згарэла большая частка вёскі — 20 хат.

## Насельніцтва
* 1866 — 8 дамоў, 71 жыхар
* 1905 — 139 жыхароў
* 1921 — 33 двары, 138 жыхароў
* 1940 — 44 двары, 193 жыхары
* 2001 — 26 двароў, 49 жыхароў
* 2009 — 19 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Агародніцкі сельсавет (Шчучынскі раён)

**Агаро́дніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Агароднікі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году як **Халечынскі сельсавет** у складзе Жалудоцкага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Халечына.

З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 году перайменаваны ў Агародніцкі сельсавет, цэнтар перанесены ў вёску Агароднікі.

5 чэрвеня 1959 году ў склад Гардзеевіцкага сельсавету перададзена вёска Дзярванцы.

З 17 красавіка 1962 году сельсавет у складзе Шчучынскага раёну. 23 сакавіка 1964 году скасаваны, тэрыторыя далучана да Гардзеевецкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Жалудоцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1964 годзе
Біцеўцы

**Бі́цеўцы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Жужмы. Уваходзяць у склад Васілішкаўскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Бета або Біта (Beto, Bitto) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Да 1973 году вёска ўваходзіла ў склад Лычкавіцкага сельсавету, потым у складзе Галавічпольскага сельсавету, да 2002 году — у складзе Бакштаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 33 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Лычкавіцкі сельсавет

**Лы́чкавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Лычкаўцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году як **Шайбакпольскі сельсавет** у складзе Васілішкаўскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Шайбакполь.

З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. З 20 студзеня 1960 году ў складзе Шчучынскага раёну. 20 красавіка 1962 году перайменаваны ў Лычкавіцкі сельсавет, цэнтар перанесены зь вёскі Шайбакі ў вёску Лычкаўцы, у склад сельсавету з Астрынскага пассавету перададзены населеныя пункты Алянішчаўка, Вялікія Бярозаўцы, Задваране, Кульбачына, Ляйкі, Малыя Бярозаўцы, Шоркіна.

12 сакавіка 1973 году скасаваны, тэрыторыя далучана да Галавічпольскага (вёскі Біцеўцы, Догелі, Драбушы, Збражкі, Казулішкі, Карэвічы, Лычкава, Лычкаўцы, Малыя Казлы, Прымакі, Рагелеўцы, Стадаляны, Трайгі,  Шайбакі, Шляхтаўшчына, Шэрмічы, Яскевічы) і Бакштаўскага (вёскі Даліняны, Малая Нявіша, Псярцы і Хадэлі) сельсаветаў.

На момант скасаваньня ў склад сельсавету ўваходзіў 21 населены пункт.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілішкаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1973 годзе
Арцюшы

**Арцюшы́** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1865 годзе ў вёсцы было 94 рэвіскіх душ. 3 студзеня 1921 году ў вёсцы жыло 274 людзей і 52 жылых дамоў.

## асобы
* Сямён Падокшын (1931—2004) — беларускі філёзаф, гісторык, культуроляг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Сямён Падокшын

**Сямё́н Алякса́ндравіч Падо́кшын** (, Гомель — ) — беларускі філёзаф, гісторык, культуроляг. Доктар філязофскіх навук (1987), кандыдат гістарычных навук (1965). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1984).

Скончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1953). З 1960 працаваў ў Інстытуце філязофіі і права АН БССР. Кірункі навуковай дзейнасьці: гісторыя філязофскай і грамадзка-палітычнай думкі Беларусі эпохі Адраджэньня і Рэфармацыі, праблемы культуры, тэарэтыка-мэтадалягічныя праблемы станаўленьня нацыянальнай самасьвядомасьці беларускага народу, духоўна-культурнага сынтэзу Ўсходу і Захаду, дзяржаўнага і нацыянальна-культурнага сувэрэнітэту, філязофіі беларускай гісторыі і культуры. У кантэксьце культуры эпохі Адраджэньня вывучаў філязофскую і грамадзка-палітычную думку Беларусі 16-17 ст., вызначаў адмысловыя рысы айчыннага Рэнэсансу і гуманізму.

## Працы
* 1970 — «Рэфармацыя і грамадская думка Беларусі і Літвы (2-я палова XVI — пачатак XVII ст.»
* 1974 — «Скарына і Будны: Нарыс філасофскіх поглядаў»
* 1981 — «Францыск Скарына»
* 1990 — «Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі: Ад Францыска Скарыны да Сімяона Полацкага»
* 2000 — «Унія. Дзяржаўнасць. Культура: Філасофска-гістарычны аналіз»
* 2003 — «Беларуская думка ў кантэксце гісторыі і культуры» 
* 2004 — «Этычная думка і культура Беларусі XVI—XVII ст.»

## Крыніцы

## Літаратура
* Падокшын Сямён // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Дактары філязофскіх навук
Катэгорыя:Беларускія культуролягі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія філёзафы
Гайкаўшчына

**Га́йкаўшчына** (таксама сустракаецца — *Гайко́ўшчына*) — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1662 г. згадваецца ў складзе Лідзкага павету ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2009 — 13 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Кім Кі Дук

**Кім Кі Дук** (, Паўднёвая Карэя — , Рыга, Латвія) — паўднёвакарэйскі кінарэжысэр. Ляўрэат Канскага, Вэнэцыянскага і Бэрлінскага кінафэстываляў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Сабёні ў павеце Понхва паўднёвакарэйскай правінцыі Кэнсан-Пукто. Неўзабаве сям’я Кіма Кі Дука пераехала ў Сэул, дзе яго аддалі ў сельскагаспадарчую школу. Не давучыўшыся ў ёй, ён ва ўзросьце 17 гадоў уладкаваўся працаваць на завод. У 20 гадоў пайшоў у войска. Пяць гадоў служыў у карэйскай марской пяхоце, потым два гады правёў у царкве для сьляпых, маючы намер стаць сьвятаром. У гэты пэрыяд узмацнілася яго даўняе захапленьне жывапісам, і ён адправіўся ў Парыж, дзе ў 1990—1992 гадах вывучаў выяўленчае мастацтва.

У 1993 годзе Кім Кі Дук атрымаў узнагароду Інстытуту сцэнарыстаў () за лепшы сцэнар да фільму «Мастак і злачынец, прысуджаны да сьмерці». Некаторы час ён падарожнічаў па Эўропе і выстаўляўся як мастак. Пасьля яшчэ двух сцэнарысцкіх узнагарод адбыўся яго рэжысэрскі дэбют зь фільмам «Кракадзіл» (1996). Далей прызнаньне атрымалі фільмы «Дзікія жывёлы» (1996), «Гатэль „Птушыная клетка“» (1998) і экспэрымэнтальны фільм «Рэальная выдумка» (2000), зьняты дзесяцьцю кінакамэрамі ўсяго за 200 хвілін. Ляўрэат Вэнэцыянскага кінафэстывалю за фільмы «П’ета» і «Пусты дом», Канскага кінафэстывалю за фільм «Арыран», Бэрлінскага кінафэстывалю — за стужку «Самарыцянка». Таксама вядомы як аўтар фільмаў «Вясна, лета, восень, зіма і зноў вясна», «Нацягнутая цеціва», «Час», «Уздых».

Прыехаў у Латвію 20 лістапада 2020 году, а пачынаючы з 5 сьнежня не выходзіў на сувязь. Пазьней выявілася, што ён памёр 11 сьнежня ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сцэнарысты
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19
Тэадор Гэрцль

**Тэадор Гэрцль** (; ), пры нараджэньні **Біньямін Зеэў** (; 2 траўня 1860, Пэшт, Аўстрыйская імпэрыя — 3 ліпеня 1904, Райхенаў ан дэр Ракс, Аўстра-Вугоршчына) — габрэйскі грамадзкі і палітычны дзеяч, заснавальнік Сусьветнай сіянісцкай арганізацыі, прадвесьнік габрэйскай дзяржавы і заснавальнік ідэалёгіі палітычнага сіянізму. Быў журналістам, пісьменьнікам, доктарам юрыспрудэнцыі.

Пахаваны ў Ерусаліме.

Імем Тэадора Гэрцля названы горад Гэрцлія ў Ізраілі, мноства вуліцаў і плошчаў у Ізраілі, ЗША, іншых краінах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яўрэйская дзяржава. Спроба сучаснага рашэньня габрэйскага пытаньня

Катэгорыя:Сіяністы
Катэгорыя:Вугорскія жыды
Катэгорыя:Пахаваныя на гары Гэрцля
Катэгорыя:Вугорскія атэісты
Катэгорыя:Вугорскія журналісты
Катэгорыя:Вугорскія адвакаты
Катэгорыя:Вугорскія сацыялісты
Катэгорыя:Жыдоўскія атэісты
Катэгорыя:Жыдоўскія сацыялісты
Катэгорыя:Жыдоўскія літаратары
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Утапісты
Катэгорыя:Асобы на банкнотах