Вечаровы звон

«**Вечаро́вы звон**» (, ) — папулярная расейская песьня на словы Івана Казлова і музыку Аляксандра Аляб’ева, напісаная ў 1828 року. Тэкст Казлова зьяўляецца вольным аўтарскім перакладам аднайменнага ангельскамоўнага вершу ірляндзкага пісьменьніка Томаса Мура.

## Верш

### Ангельскі арыгінал
У 1818 року Томас Мур выдаў свой першы зборнік «Народныя арыі» (), у які ўвайшлі ягоныя вершы і партытуры Джона Стывэнсана (1761—1833). Зборнік Мура ўваходзіў у сэрыю «*Выбраных вядомых нацыянальных песьняў»*; наступныя зборнікі ўлучалі ноты кампазытара Г. Бішапа з тэкстамі Мура на гішпанскія, партугальскія, італьянскія й іншыя эўрапейскія матывы.

Тэкст *«Those Evening Bells»* з падзагалоўкам «Air: The bells of St. Petersburg» уваходзіў у нізку *«Расейскіх песьняў» ()*. Нягледзячы на існаваньне шэрагу легендаў пра крыніцу, адкуль Мур узяў ідэю для свайго тэксту, ягонае дакладнае паходжаньне застаецца нявысьветленым. Паводле сьцьверджаньня аўтара і падзагалоўку («Арыя: Званы С.-Пецярбургу»), верш мае пэўныя вытокі ў нейкай мэлёдыі пра «званы Пецярбургу». Тым ня меней, спробы пошуку першакрыніцы не далі плёну.

У 1885 року ў кнізе «Дзе праўда? Гісторыя Афонскага манастыру» А. Каліноўскі даводзіў, што *«Вечаровы звон»* — пераклад царкоўнай песьні грузінскага пісьменьніка XI стагодзьдзя Георгія Мтацміндэлі, рукапіс якога нібыта захаваўся ў Гелацкім манастыры ля Кутаісі. Гэтую вэрсію спрабаваў пазьней даказаць і савецкі дасьледнік Міхаіл Аляксееў, аднак пошукі фактычнага матэрыялу не далі ніякіх станоўчых вынікаў і толькі прывялі навукоўца да высновы, што гэтая легенда пазбаўленая фактычных абгрунтаваньняў. Больш за тое, Аляксееў адзначыў, што «ўсе чатыры грузінскія тэксты „Вечаровага звону“, вядомыя з рукапісаў XIX стагодзьдзя, зьяўляюцца перакладамі верша Казлова».

Таксама сустракаюцца згадкі, што першакрыніцаю быў армянскі тэкст (называюць, напрыклад, імя Рыгора Наракаці), аднак гэтая вэрсія таксама ня мае доказаў і выглядае на яшчэ адну легенду. Акрамя таго, варта зазначыць, што ў царкоўнай архітэктуры на старадаўнім Каўказе званоў ня мелі, а выкарыстоўвалі кляпалы — мэталёвыя дошкі, у якія білі бы ў рэльс.

Такім чынам, праз адсутнасьць пэўных доказаў можна меркаваць, што Томас Мур не карыстаўся ані санкт-пецярбурскімі, ані грузінскімі, ані якімі-кольвек крыніцамі.

Верш «Those Evening Bells» быў вядомым у ангельскамоўным сьвеце. Так, першы радок зь яго згаданы ў ангельскім слоўніку цытатаў за 1919 рок. Ангельскі гумарыст Томас Гуд спарадыраваў яго ў дзіцячых вершах: *«Those Evening Bells, those Evening Bells, How many a tale their music tells, Of Yorkshire cakes and crumpets prime, And letters only just in time!..»*; а амэрыканскі пісьменьнік Брэт Гарт напісаў верш «The mission bells of Monterey»: *«O bells that rang, O bells that sang…»*).

### Пераклад на расейскую мову
Іван Казлоў, акрамя складаньня ўласных вершаў, займаўся таксама перакладамі сучаснай ангельскай паэзіі (Байрана, Чарльза Вольфа, Томаса Мура). Ягоны пераклад вершу «Those Evening Bells» быў напісаны, імаверна, у 1827 року, апублікаваны ў 1828. Казлоў зьмяніў страфічную пабудову перакладу — замест чатырохрадкоўяў выкарыстаў шасьцірадкоўі (з папарным рыфмаваньнем радкоў, як і ў арыгінале), тым самым ягоны верш атрымаўся даўжэйшым за арыгінал (18 радкоў замест 12).

### На іншых мовах
На беларускую мову верш Томаса Мура пераклаў (пад назвай «О, вечаровыя званы») Лявон Баршчэўскі.

Існуюць таксама пераклады тэксту на нямецкую мову ў двух варыянтах: Каралін Леанард Персан (1811—1899) і Гайнрых Гуга Персан (1816—1873), *«O Abendglocken, Abendhall»* (1845).

На польскую мову верш пераклалі Станіслаў Манюшка (1819—1872; паводле некаторых зьвестак, напісаў таксама й музыку) і жыхарка Пружан Варвара Шпакоўская (у дзявоцтве Міхалеўская, сястра Сэрафіна Міхалеўскага). А польскі паэт-эспэрантыст Антоні Грабоўскі пераклаў верш Томаса Мура на эспэранта. На гэтыя словы быў напісаны раманс «Sonoriloj de vespero» (), аднак ягоныя ноты (складзеныя расейскім кампазытарам Сяргеем Танеевым), не захаваліся, у адрозьненьне ад тэксту.

Пераклад на гішпанскую мову завецца «Campanas de Atardecer» ().

## Песьня
У вакальным выкананьні склалася традыцыя не выконваць увесь твор цалкам, а толькі частку яго.

### Клясычны варыянт
Прынята лічыць, што клясычным варыянтам музыкі да вершу Івана Казлова сталі ноты Аляксандра Аляб’ева, які напісаў музыку неўзабаве па выхадзе вершу Казлова ў друк. Раманс «Вечаровы звон» з музыкай Аляб’ева быў апублікаваны ў Маскве ў нізцы *«Паўночны сьпявак»* у 1828 року. Напрыканцы 1820—1830‑х песьня здабыла папулярнасьць, і ўжо ў 1831 року мэлёдыя Аляб’ева ўвайшла ў фартэпіянную фантазію Л. Лянгера, фартэпіяннае пералажэньне невядомага аўтара ў «Музычным альбоме» на 1831 рок, а пасьля неаднакратна была аранжаваная шматлікімі кампазытарамі.

Ангельскі арыгінальны варыянт быў апублікаваны з партытурай, складзенай Джонам Стывэнсанам у «Selection of Popular National Airs». Сярод твораў іншых кампазытараў таксама згаданыя::
* Гэры Гіл (а-капэля)
* Чарлз Эдвард Айвз (1907)
* Гарві Ўортынгтан Люміс (1918, а-капэля)
* Генры Кэтэн (1848—1883)

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Ноты
* Партытура. Апр. і інстр. П. Шпітальнага
* Ноты. Апрацоўка для хора
* Відэазапісы на YouTube ў выкананьні:
** Юрыя Вішнякова
** Мікалая Геды
** Івана Раброва

Катэгорыя:Расейская музыка
Катэгорыя:Песьні на расейскай мове