Міхаіл Каяловіч

**Міхаіл Восіпавіч Каяловіч** (, м. Кузьніца, Сакольскі павет, цяпер Падляскае ваяводзтва, Польшча — , Санкт-Пецярбург, цяпер Расея) — беларускі і расейскі гісторык, славянафіл. Адзін з пачынальнікаў ідэалёгіі заходнерусізму на Беларусі.

## Біяграфія
Міхаіл Каяловіч нарадзіўся ў мястэчку Кузьніца Гарадзенскай губэрні ў сям’і ўніяцкага сьвятара. Першую асьвету М. Каяловіч прайшоў у супрасьльскай школе. У 1851 годзе ён паступіў у Пецярбурскую духоўную акадэмію. Пасьля сканчэньня акадэміі (у 1855 годзе) ён некаторы час працаваў настаўнікам у Рыскай і Пецярбурскай сэмінарыях, а потым з 1859 году да канца жыцьця займаў катэдру гісторыі ў самой Пецярбурскай акадэміі. Гуртаваўся вакол рэдакцыі «Кур’ера Віленскага». Зьяўляецца аўтарам шэрагу працаў аб гісторыі Беларусі: «Литовская церковная уния (1859—1862 гг)», «Документы, объясняющие историю западно-русского края и его отношения к России и к Польше (1865 г.)», «Лекции по истории Западной России» (1884 г.) і г. д.

Таксама Міхаіл Каяловіч выдаў дасьледаваньні: «Аб расьсяленьні плямёнаў Заходняга краю Расеі», «Аб этнаграфічным атлясе заходніх губэрняў» і «Аб этнаграфічнай мяжы паміж Заходняй Расеяй i Польшчай». У 1885—1887 гадах апублікаваў нататкі пра падарожжа па Беларусі і Летуве. Выдаў гістарычныя крыніцы «Дзёньнік апошняга паходу Стэфана Баторыя на Расею» і «Дзёньнік Люблінскага сойму 1569 году».

## Дзейнасьць
Паводле А. Цьвікевіча, Міхаілу Каяловічу належала адно зь першых месцаў у гісторыі заходнерусізму як адметнай гістарычнай плыні ў Беларусі. Дзякуючы Каяловічу ў Беларусі пачаўся новы этап гістарычнай думкі, вынікам якога стала прыняцьце назваў «беларус» і «Беларусь» як нацыянальнай назвы жыхароў гэтага краю .

Згодна з вышэй памянёным А. Цьвікевічам, Міхаіл Каяловіч паставіў праблему заходнерусізму як адну з найважнейшых праблемаў ня толькі беларускага, але і ўсяго расейскага жыцьця, імкнуўся канчаткова яе вырашыць і апраўдаць перад мясцовымі жыхарамі. Пры гэтым ён разумеў, што ягонымі разважаньнямі над гісторыяй Паўночна-Заходняга Краю яшчэ нічога ня вырашана, ня толькі ў адзінстве з Расеяй, але й ня толькі ў адзінстве з Польшчай ляжыць гістарычны лёс краіны. Ён бачыў, што перад Беларусьсю можа быць і трэці шлях — шлях беларускай асобнасьці як ад Расеі, так і ад Польшчы. У яго вачах такая магчымасьць была — і ён яе таксама баяўся.

Як у кожнай тутэйшай сям’і, у Каяловіча захаваўся амаль у незакранутым выглядзе беларускі быт, старадаўнія звычаі і ўспаміны. Разам з тым у яго сям’і выхавалася надзвычайна хваравітае замілаваньне да Расеі як абаронцы Беларусі ад польскага ўціску.

 і расказвае выпадак са сваёй сямейнай хронікі: .

«Боязь Польшчы» была самай характарнай адзнакай усіх заходнерусістаў наогул. Адных яна прыводзіла ў лягер рэнэгатаў і зацятых русіфікатараў Беларусі, другіх, якія адважваліся глянуць на справу больш спакойна, набліжала да прызнаньня нацыянальнай ідэі.

Каяловіч таксама спачатку не ўсьведамляе сабе, хто ён на нацыянальнасьці, і лёгка зжываецца з тэрмінам «ліцьвін». Так называў сябе яго хросны бацька — Язэп Ярашэвіч, аўтар славутае працы «Obraz Litwy», таксама па традыцыі называе сябе і Каяловіч. Пасьля сканчэньня акадэміі ён піша ў лісьце да аднаго з сваіх крэўных — Яраслава Анацэвіча:

.

М. Каяловіч выказваўся пра сяброўскае яднаньне Беларусі і Летувы, пры тым, зноў галоўнай памылкай усё беларускай гісторыі зьяўляецца стварэньне зьвязу між Літвой і Польшчай, згодна зь якім гістарычным беларусам было кепска жыць у такіх умовах. Пры гэтым у якасьці галоўных інтэлігентных сілаў, якія павінныя былі рухаць краем, ён разглядаў беларусаў, расейцаў, жыдоў. Пры гэтым галоўны націск рабіўся на праваслаўе. Калі гэта быў каталік, то гэта азначала, што ён аддаў перавагу Польшчы.

Апынуўшыся ў складзе Расейскай імпэрыі, беларускі народ мусіў прачнуцца і пачаць жыць вольна, бо менавіта ў еднасьці з Расеі М. Каяловіч бачыў выратавальны шлях:

..
.

У сувязі з гэтым, дасьледчык заходнерусізму А.Цьвікевіч лічыць, што ўся сутнасьць разважаньня М. Каяловіча зыходзіць да апрыёрнага палажэньня, быццам усе тры народы ўсходнеславянскага племя — беларусы, украінцы й вялікарусы — ствараюць "один русский народ", аднак разам з тым у  працах М. Каяловіча не вызначаецца панятак нацыі й  не бяруцца ва ўлік шырокія этнаграфічныя адрозьненьні трох этнасаў, абыходзячы ўсе магчымыя шурпатасьці ды няяснасьці ў гэтай галіне й сьвядома іх не закранаючы, што такім чынам сьведчыла аб слабасьці ягонай тэарэтычнай аргумэнтацыі .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі