Обаль

**О́баль** — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Обалі. Уваходзіць у склад Шумілінскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 2340 чалавек. Знаходзіцца за 23 км ад Шуміліна, на аўтамабільнай дарозе Віцебск — Полацак. Чыгуначная станцыя на лініі Віцебск — Полацак.

Обаль — даўняя рэзыдэнцыя шляхецкага роду Грабніцкіх. Да нашага часу тут захаваліся руіны палаца ў стылі клясыцызму, помніка архітэктуры XIX ст.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Обаль утварыўся ад летувіскага слова *obolis* — яблыня, яблыневы. Тым часам мовазнаўца Валянціна Лемцюгова тлумачыць назву ад паняцьця «обельнай» (вобельнай) зямлі, г. зн. набытай на правах абсалютнай уласнасьці (ад старажытнага слова «обел» (вобел) 'у поўную ўласнасьць').

Мовазнаўца Вінцук Вячорка мяркуе, што беларускай фанэтыцы больш адпавядае форма назвы *Вобаль* — паводле аналёгіі з Воршай. Такая форма назвы (*na Wobali*) бытуе ў Магілёўскай хроніцы.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўспамін пра Обаль як сяло ў Полацкім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага датуецца 1503 годам. У XVI стагодзьдзі маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Мольскіх.

У 1592 годзе Обаль перайшоў да П. Войны, у 1595 годзе — да Ф. Я. Ветрынскага, у 1615 годзе — да Грабніцкіх.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Обаль апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Полацкім павеце Віцебскай губэрні (з 1802). У 1-й палове ХІХ ст. у сяле, якое тады належала да Ульскай парафіі, дзейнічала каталіцкая капліца, аднак пазьней яе зруйнавалі расейскія ўлады.

У 1861 годзе Обаль стала цэнтрам Петрапаўлаўскай воласьці. У 1866 годзе каля Обалі прайшла лінія Полацак — Віцебск Рыска-Арлоўскай чыгункі; зьявілася чыгуначная станцыя. На 1886 год у Обалі было 4 двары, валасная ўправа, царква (збудаваная ў 1843 годзе), царкоўнапрыходзкая школа. За 2 км ад сяла, на правым беразе аднайменнай ракі знаходзілася сядзіба Грабніцкіх з паркам, вадзяным млыном і броварам. Палац у Обальскай сядзібе, паводле меркаваньняў польскага дасьледніка Рамана Афтаназы, імаверна, збудаваў Юзэф Грабніцкі (памёр у 1820 годзе). Апошнімі ўладальнікамі сядзібы былі прадстаўнікі роду фон Данэрштайнаў. У 1894—1914 гадох у сяле працавала драўнінна-хімічная мануфактура, якая вырабляла драўнінны вугаль, дзёгаць, сьпірт, воцатны парашок.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Обаль абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала сяло разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Обаль вярнулі ў склад БССР, дзе яна стала цэнтрам сельсавету Ульскага, з 1931 году — Сіроцінскага, з 1961 году — Шумілінскага раёну.

У Другую сусьветную вайну з 1941 да 1944 году Обаль знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. У мястэчку дзейнічала падпольная арганізацыя моладзі пад кіраўніцтвам Зяньковай Фрузы. Асаблівасьцю зьяўляецца тое, што гэта, магчыма, адзіны на Беларусі ў той час Віцебскі абшар, дзе пашыраліся супрацьакупацыйныя ўлёткі па-беларуску. Іхныя разнаякія асобнікі захаваліся ў тамтэйшым музэі падпольля.

У 1962—1966 гадох паселішча ўваходзіла ў склад Полацкага раёну. У 1968 годзе Обаль атрымала афіцыйны статус гарадзкога пасёлку.


Obal. Обаль (A. Hrabnicki, 1890).jpg|З боку ракі
Obal, Hrabnicki. Обаль, Грабніцкі (1890).jpg|Палац
Obal, Hrabnicki. Обаль, Грабніцкі (1890) .jpg|Інтэр’ер палаца
Obal, Hrabnicki. Обаль, Грабніцкі (1908).jpg|Адам Грабніцкі з дачкой Марыяй у палацы


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1886 год — 22 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — каля 30 чал.; 1998 год — 3,9 тыс. чал.; 1999 год — 3,3 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 3,1 тыс. чал.; 2006 год — 3 тыс. чал.; 2009 год — 2687 чал. (перапіс); 2016 год — 2395 чал.; 2017 год — 2374 чал.; 2018 год — 2340 чал.

### Інфраструктура
У Обалі працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, лякарня, 2 бібліятэкі, дом культуры.

Дзейнічаюць праваслаўная царква Сьвятога Ануфрыя і рымска-каталіцкая капліца парафіі Сьвятога Вінцэнта.

## Эканоміка
Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, паліўнай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Обаль уваходзіць у турыстычны маршрут «Спадчына Віцебшчыны гасьцям фэстывалю». У мястэчку працуе музэй падпольля.

### Славутасьці
* Сядзібна-паркавы комплекс Грабніцкіх (XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Каталіцкая капліца
* Царква Сьвятога Ануфрыя (1843)

## Галерэя

Обаль. Сядзіба (02).jpg|Руіны палаца
Обаль. Сядзіба. Парк (01).jpg|Парк
Обаль. Сядзіба. Флігель (02).jpg|Флігель
Obol Onufrij.JPG|Новая царква


## Асобы
* Сяргей Вышалескі (1874—1958) — навуковец, заснавальнік эпізааталёгіі Беларусі
* Алег Ладзісаў (нар. 1953) — мастак

## Месты-сябры
* Эдэсгёг, Швэцыя

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Обаль, Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць
* Обаль, музэй — здымкі ад 13.01.2015 г. і інфармацыя да іх

Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёну
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Обальскі сельсавет