Пакістан

**Пакіста́н** (на урду: پاکستان) — краіна ў Паўднёвай Азіі. Мае выхад да Арабскага мора на поўдні, мяжуе з Аўганістанам на паўночным захадзе (2430 км), з Іранам на паўднёвым захадзе (909 км), з Кітаем на поўначы (523 км) і Індыяй на ўсходзе (2912 км). Пакістан ёсьць шостай паводле колькасьці насельніцтва краінай у сьвеце, якая мае другое паводле велічыні мусульманскае насельніцтва ў сьвеце пасьля Інданэзіі.

Тэрыторыя, якая на сёньня ўваходзіць у склад краіны, была домам для некалькіх старажытных культураў і пераплятаецца з гісторыяй індыйскага субкантынэнту. У даўнія часы у рэгіёне панавалі каралеўствы знаснаваныя на розных веравызнаньняз і культурах, у тым ліку індуізму, інда-грэкаў, мусульманаў, цюрка-манголаў, аўганцаў і сыкгаў. Вобласьць уваходзілся ў склад шматлікіх імпэрыяў і дынастыяў, у тым ліку пэрсыдзкай імпэрыі Ахемэнідаў, дзяржавы Аляксандра Македонскага, імпэрыі Сэлеўкідаў, індыйскай імпэрыі Маурыяў, імпэрыі Гупта, арабскага халіфату Амэядаў, Дэлійскага султанату, Мангольскай імпэрыі, імпэрыі Маголаў, аўганскай Дуранійскай імпэрыі, часткова імпэрыі сыкгаў, а таксама Брытанскае імпэрыі. Пакістан зьяўляецца этнічна і лінгвістычна разнастайнай краінай, з такой жа разнастайнасьцю дзікай прыроды і ляндшафту. Першапачаткова быў утвораны як дамініён Пакістан пад кіраўніцтвам Мугамада Алі Джыны і ачольванай ім мусульманскай лігі, але пасьля прыняцьця канстытуцыі ў 1956 годзе, стаў ісламскай рэспублікай. Этнічная грамадзянская вайна і індыйскае ваеннае ўмяшаньне ў 1971 годзе прывялі да аддзяленьня Ўсходняга Пакістана і стварэньня на ягоным тле новай краіны Банглядэш. У 1973 году Пакістан прыняў новую канстытуцыю, якая прадугледжвае, што ўсе законы павінны адпавядаць прадпісаньням ісламу, выкладзеным у Каране і Суньне.

Пакістан клясыфікуецца як рэгіянальная дзяржава сярэдняй магутнасьці. Мае шостую паводле велічыні колькасьць узброеных сілаў у сьвеце, а таксама мае атамную энэргетыку. Акрамя таго, Пакістан зьяўляецца адзінай краінай мусульманскага сьвету і другой краінай Паўднёвае Азіі, якая мае ядзерную зброю. Пакістан мае паўпрамысловую эканоміку з добра інтэграваным сэктарам сельскай гаспадаркі і сэктарам паслуг, які няўхільна расьце. Дзяржава ўваходзіць у лік разьвіваных краінаў і вядучых эканомік сьвету паводле паказчыку росту СУП. Даволі хутка ў Пакістане расьце сярэдняя кляса ў параўненьні з сусьветным паказчыкам. Палітычная гісторыя Пакістану пасьля атрыманьня незалежнасьці характарызавалася пэрыядамі вайсковага панаваньня, палітычнай нестабільнасьці і канфліктаў зь Індыяй. Краіна працягвае сутыкацца з складанасьцямі і праблемамі, у ліку якіх перанаселенасьць, тэрарызм, беднасьць, непісьменнасьць і карупцыя. Пакістан зьяўляецца чальцом Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў, Садружнасьці нацыяў, Сусьветнай гандлёвай арганізацыі, назіральнікам Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва, чальцом разьвіваных краінаў G33.

## Гісторыя
Вэдычны пэрыяд, які ахоплівае час ад 1500 да 500 гадоў да н. э., характарызаваліся індаарыйскай культурай. На працягу гэтага пэрыяду былі складзены Веды, старажытныя індуісцкія пісаньні. Апасьля гэтая культура была добра вядомая ў рэгіёне. Горад Мултан быў важным цэнтрам паломніцтва індуістаў. Ведычная цывілізацыя квітнела ў Панджабе. Сярод імпэрыяў, якія ўключалі ў свой склад тэрыторыю сучаснага Пакістану, вылучаюцца пэрсыдзкая імпэрыя Ахемэнідаў (каля 519 году да н. э.), імпэрыя Аляксандра Македонскага (326 год да н.э.) і імпэрыя Маурыяў, заснаваная Чандрагупта Маурыя і пашыранае за часам Ашокі Вялікага (да 185 году да н. э.). Інда-грэцкае каралеўства заснаванае Дэмэтрыюсам Бактрам (180—165 гады да н. э.) уключала ў свой склад Гандгара і Панджаб і дасягнула свайго найбольшага памеру пры Мэнандэры, за часам якіх квітнела грэцка-будыйскай культура ў рэгіёне. У канцы VI стагодзьдзя да н. э. у рэгіёне быў створаны цэнтар адукацыі, які лічыцца адным з самых старажытных у сьвеце. Школа складалася зь некалькіх манастыроў зь невялікімі інтэрнатамі або аўдыторыямі, дзе праводзіліся заняткі на індывідуальнай аснове. Гэты старажытны цэнтар адукацыі быў задакумэнтаваны грэкамі падчас уварваньня Аляксандра Вялікага, як месца якое не было падобнае на Грэцыю, а таксама было згадана кітайскімі пілігрымамі ў IV або V стагодзьдзі н. э.

Арабскі заваёўнік Мугамад ібн Касім захапіў Сынд і некаторыя рэгіёны Панджабу ў 711 годзе. Афіцыйная храналёгія пакістанскага ўраду сьцьвярджае, што менавіта ў гэты час былі закладзеныя падмуркі сучаснай краіны. У раньні сярэднявечны час іслам знайшоў свой распаўсюд у рэгіёне. Да прыходу ісламу, які пачаўся ў VIII стагодзьдзі, у рэгіёне Пакістану культавалася мноства розных рэлігіяў, у тым ліку індуізм, будызм, джайнізм і зараастрызм. У гэты час суфійскія місіянэры адыгралі ключавую ролю ў навяртаньні большасьці насельніцтва рэгіёну ў іслам. Пасьля паразы цюркскіх і індуісцкіх дынастыяў шагі, якія кіравалі Кабульскай далінай, Гандгарай і заходнім Панджабам у VII—XI стагодзьдзях, некалькі пасьлядоўных мусульманскіх імпэрыяў кіравалі рэгіёнам, у тым ліку імпэрыя Газнэвідаў у 975—1187 гады, Каралеўства гурыдаў і Дэлійскі султанат у 1206—1526 гады. Дэлійскі султанат саступіў сваё месца Імпэрыі Вялікіх Маголаў.

Маголы прынесьлі пэрсыдзкую літаратуру і высокую культуру, заклаўшы карані інда-пэрсыдзкай культуры ў рэгіёне. На тэрыторыі сучаснага Пакістану ключавымі гарадамі таго часу былі Мултан, Лагор, Пэшавар і Тата, якія былі абраныя месцамі ўзьвядзеньня ўражлівых будынкаў эпохі Вялікіх Маголаў. У пачатку XVI стагодзьдзя рэгіён заставаўся пад уладай Імпэрыі Вялікіх Маголаў. У XVIII стагодзьдзі павольны распад імпэрыі быў паскораны зьяўленьнем канкуруючых дзяржаваў, як то Імпэрыя маратгаў, а пазьней Імпэрыяй сыкгаў, а таксама ўварваньнямі Надыр-шага з Ірану ў 1739 годзе і Імпэрыі Дурані ў Аўганістан у 1759 годзе. На той час узрослая палітычная ўлада брытанцаў у Бэнгаліі яшчэ не дасягнула тэрыторый сучаснага Пакістану.

Аніводная частка сучаснага Пакістану не была пад брытанскай уладай да 1839 году, калі быў захоплены Карачы, на той час невялікая рыбацкая вёска, якой кіравалі талпуры Сынду. Гэтае паселішча было абароненае гліняным фортам, які ахоўваў гавань, і выкарыстоўвалася як анкляў з портам і вайсковай базай за часам Першай аўганскай вайны, якая рушыла ўсьлед. Астатняя частка Сынду была набытая Ост-Індзкай кампаніяй у 1843 годзе, а пасьля, праз сэрыю войнаў і дамоваў, а таксама пасьля паўстаньня сыпаяў, у беспасярэднее кіраваньне каралевы Вікторыі Брытанскай імпэрыі. Ключавыя канфлікты ўлучалі канфлікты супраць дынастыі бэлуджскіх талпураў, якія скончыліся бітвай пры Міяні ў 1843 годзе ў Сындзе, ангельска-сыкгскія войны і ангельска-аўганскія войны. Да 1893 году ўвесь сучасны Пакістан уваходзіў у склад Брытанскай імпэрыі і заставаўся там да набыцьця незалежнасьці ў 1947 годзе. Пад брытанскім панаваньнем сучасны Пакістан быў пераважна падзелены на Сынд, Панджаб і Бэлуджыстан. У рэгіён таксама ўваходзілі розныя княствы, найбуйнейшым зь якіх быў Багавалпур.

Важным паўстаньнем супраць брытанцаў у рэгіёне стала Індыйскае паўстаньне 1857 году, вядомае ў той час як Сыпайскі мяцеж. Рознагалосьсі ў адносінах паміж індуізмам і ісламам прывялі да значнай напружанасьці ў Брытанскай Індыі, што выклікала рэлігійны гвалт. Спрэчкі вакол мовы яшчэ больш пагоршылі напружанасьць паміж індуістамі і мусульманамі. Мусульманскі інтэлектуальны рух, які ачоліў сэр Саед Агмэд Хан, каб супрацьстаяць індуісцкаму адраджэньню, выступаў за тэорыю дзьвюх нацыяў і прывёў да стварэньня Ўсеіндыйскай мусульманскай лігі ў 1906 годзе.

У сакавіку 1929 году ў адказ на даклад Нэру Мугамад Алі Джына, заснавальнік Пакістану, апублікаваў свае чатырнаццаць пунктаў, якія ўлучалі прапановы па абароне інтарэсаў мусульманскай меншасьці ў аб’яднанай Індыі. Гэтыя прапановы былі адхіленыя. У сваім звароце ад 29 сьнежня 1930 году Аляма Ікбал выступіў за аб’яднаньне штатаў з мусульманскай большасьцю ў паўночна-заходняй Індыі, у тым ліку Панджаба, паўночна-заходняй памежнай правінцыі, Сынду і Бэлуджыстану. Меркаваньне, што брытанскія правінцыйныя ўрады пад кіраўніцтвам кангрэса ігнаравалі Мусульманскую лігу з 1937 па 1939 гады, матывавала Джыну ды іншых лідэраў Мусульманскай лігі прасунуць тэорыю дзьвюх нацыяў. Гэта прывяло да прыняцьця Лагорскай рэзалюцыі 1940 году, прадстаўленай Абулам Касэмам Фазлулам Гакам, таксама вядомай як Пакістанская рэзалюцыя.

Імя краіны «Пакістан» азначае «краіна чысьціні» на ўрду і фарсі. Яго прыдумаў у 1934 годзе (спачатку як «Пакстан») Чоўдгуры Рахмат Алі, які і апублікаваў яго ў сваім артыкуле «Цяпер або ніколі». Імя мусіла абазначаць «трыццаць мільёнаў мусульманаў Пакстану, якія жывуць у пяці Паўночных правінцыях (Брытанскае) Індыі — Панджабе, Аўганіі (вядомай таксама як Паўночна-Заходняя памежная правінцыя), Кашміры, Сындзе і Бэлуджыстане».

Незалежнасьць ад Брытаніі атрыманая ў 1947; датуль Пакістан уваходзіў у склад Індыі; рэспубліка абвешчаная ў 1956. Усходні Пакістан стаў самастойнай краінай Банглядэш у 1971 годзе. Пасьля грамадзянскай вайны ўлада перайшла да Зульфікар Алі Бгута, ён быў скінуты генэралам Зія уль-Гакам у 1977 і пакараны сьмерцю ў 1979. Агітацыя за правядзеньне вольных выбараў была пачатая Бэназір Бгута ў 1986, яна была абраная прэзыдэнтам у 1988 (вызваленая ад улады ў 1990). Пакістан далучыўся да Садружнасьці ў 1989. Урад Ісламскага дэмакратычнага альянсу ўвёў законы шарыяту і пачаў зьдзяйсьняць праграму прыватызацыі ў 1991. У 1993 Фарух Легары быў абраны прэзыдэнтам, абяцаў аднавіць поўную парлямэнцкую палітычную сыстэму. Бэназір Бгута была абраная прэм’ер-міністрам у 1993. Ад 2018 да 2024 году прэзыдэнтам Пакістану быў Арыф Алві. Ад 2018 да 2022 году прэм’ер-міністрам Пакістану быў Імран Хан.

## Геаграфія

З улікам разнастайных геаграфічных і кліматычных умоваў Пакістану тут можна пабачыць шырокі спэктар дзікай прыроды. Пакістан займае плошчу  км², што параўнальна з памерамі Францыі і Вялікабрытаніі ў сукупнасьці. Паводле агульнай плошчы тэрыторыі краіна займае 33-ы радок, але гэтая лічба залежыць ад спрэчнага статусу Кашміру. Пакістан мае берагавую лінію працягласьцю 1046 км уздоўж Арабскага мора і Аманскай затокі і мае агульныя сухаземныя межы працягласьцю 6774 км, у тым ліку 2430 км з Аўганістанам, 523 км з Кітаем, 2912 км зь Індыяй і 909 км з Іранам. Пакістан мае марскую мяжу з Аманам і мяжуе з Таджыкістанам праз Ваханскі калідор. Разьмешчаны на скрыжаваньні Паўднёвай Азіі, Блізкага Ўсходу і Цэнтральнай Азіі, што надае яму геапалітычнае значэньне. Геалягічна Пакістан знаходзіцца паміж шоўнай зонаю Інд-Цангпа і Індыйскай тэктанічнай плітою ў Сындзе і Панджабе, у той час як Бэлуджыстан і большая частка Хайбэр-Пахтунхвы месьціцца на Эўразійскай пліце, галоўным чынам на Іранскім узвышшы. Гілгіт-Балтыстан і Азад Кашмір ляжаць уздоўж краю Індыйскай пліты, таму схільныя да магутных землятрусаў.

Краявіды Пакістану вар’ююцца ад прыбярэжных раўнінаў да пакрытых ледавіком гораў, маючы пустэльні, лясы, пагоркі і ўзвышшы. Краіна падзеленая на тры асноўныя геаграфічныя зоны, як то паўночнае нагор’е, раўніну ракі Інд і плята Бэлуджыстан. Паўночнае нагор’е ўлучае горныя хрыбты Каракарум, Гіндукуш і Памір, дзе месьціцца адныя з самых высокіх вяршыняў сьвету, у тым ліку пяць з чатырнаццаці васьмітысячнікаў. Плята Бэлуджыстану знаходзіцца на захадзе, а пустэльня Тар месьціцца на ўсходзе краіны. Рака Інд мае  даўжыню ў 1609 км, а ейныя прытокі перасякаюць краіну ад Кашміру да Арабскага мора, а ўздоўж яе раскіданыя алювіяльныя раўніны ў рэгіёнах Панджаб і Сынд.

### Клімат
На клімат краіны ўплываюць мусоны, на большай частцы Пакістану клімат трапічны, па паўночным захадзе — субтрапічны. У Пакістане сэзон мусонаў з частымі паводкамі праз моцныя ападкі зьмяняецца на сухі сэзон з значна меншай колькасьцю ападкаў або іхным бракам агулам. У Пакістане назіраюцца чатыры выразна акрэсьленыя сэзоны, як то прахалодная і сухая зіма зь сьнежня па люты, гарачая і сухая вясна з сакавіка па травень, летні сэзон дажджоў або пэрыяд паўднёва-заходніх мусонаў з чэрвеня па верасень, пэрыяд адступных мусонаў у кастрычніку і лістападзе. Колькасьць ападкаў моцна розьніцца з году на год, з распаўсюджанымі схемамі чаргаваньня паводак і засушаў. Сярэдняя тэмпэратура студзеня вагаецца ад +12&nbsp;°C да +16&nbsp;°C, а тэмпэратура ліпеня знаходзіцца ў межах ад +30&nbsp;°C да +35&nbsp;°C. Колькасьць ападкаў на раўніне складае 100—400 мм, у гарах — да 1000 мм.

### Флёра і фаўна

Разнастайны ляндшафт і клімат Пакістану спрыяюць шырокай разнастайнасьці дрэваў і расьлінаў. Ад хвойных альпійскіх і субальпійскіх дрэваў, як то яліна, хвоя і гімалайскі кедр у паўночных гарах, да лісьцяных дрэваў, як то дальбэргія сысу ў Сулейманавых гарах, і какосавых і фінікавых пальмаў у паўднёвых рэгіёнах. Заходнія пагоркі могуць пахваліцца ядлоўцам, тамарыскам, грубымі травамі і хмызьняковымі расьлінамі. Мангравыя лясы дамінуюць у прыбярэжных забалочаных тэрыторыях на поўдні. Хвойныя лясы растуць на вышыні ад 1000 да 4000 мэтраў у большасьці паўночных і паўночна-заходніх нагор’яў. У некаторых рэгіёнах Бэлуджыстану маюць распаўсюд фінікавыя пальмы і эфэдра. На раўнінах Інду ў Панджабе і Сындзе квітнеюць трапічныя і субтрапічныя сухія і вільготныя шырокалісьцевыя лясы, а таксама трапічныя і склерафітныя хмызьнякі. У 2021 годзе лясамі было пакрыта прыблізна 4,8% або  км² тэрыторыі Пакістану.

Фаўна Пакістану адлюстроўвае ягоны разнастайны клімат. У краіне налічваецца блізу 668 відаў птушак, у тым ліку вароны, вераб’і, майны, ястрабы, сокалы і арлы. На раўнінах Палас жыве трагапан чарнагаловы, а таксама шмат пералётных птушак з Эўропы, Цэнтральнай Азіі і Індыі. На паўднёвых раўнінах водзяцца мангусты, , зайцы, азіяцкі шакал, індыйскі яшчар, чаротавы ды барханны кот. У Індзе водзяцца кракадзілы, а ў навакольных раёнах водзяцца дзікі, алені і іглак індыйскі. Пясчаныя хмызьнякі цэнтральнага Пакістану ёсьць арэалам азіяцкіх шакалаў, паласатых гіенаў, дзікіх котак і леапардаў. На гарыстай поўначы водзяцца розныя жывёлы, як то бараны падвіду , муфлён азіяцкі, мархур, белагруды мядзьведзь і гімалайскі мядзьведзь.

Адсутнасьць расьліннага покрыва, суворы клімат і выпасы быдла ў пустэльнях паставілі пад пагрозу зьнікненьня дзікіх жывёлаў. Газэль віду  ёсьць адзінай жывёлай, якая сустракаецца ў значнай колькасьці ў Чалістане, як і антылёпа нільгаў уздоўж мяжы паміж Пакістанам і Індыяй ды ў некаторых частках Чалістану. Сярод рэдкіх жывёлаў вылучаюцца сьнежны барс і індзкі дэльфін, апошняга зь якіх, як мяркуецца, засталося блізу 1816 асобінаў, таму ён быў узяты пад ахову ў запаведніку дэльфінаў Інду ў Сындзе. Усяго ў Пакістане зарэгістравана 174 віды сысуноў, 177 відаў паўзуноў, 22 віды земнаводных, 198 відаў прэснаводных рыбаў, 668 відаў птушак, больш за 5 тысяч відаў вусякоў і больш за 5700 відаў расьлінаў. Пакістан сутыкаецца з высечкай лясоў, паляваньнем і забруджваньнем навакольнага асяродзьдзя, а сярэдні індэкс цэласнасьці ляснога покрыва за 2019 год склаў 7,42/10, што ставіць яго 41-е месца ў сьвеце ў ліку 172 джяржаваў.

## Палітыка

Пакістан уважаецца дэмакратычнай парлямэнцкай фэдэральнай рэспублікай, дзе іслам усталяваны як дзяржаўная рэлігія. Канстытуцыя краіны была ўхваленая ў 1956 годзе, але ў 1958 годзе яна была скасаваная Аюбам Ханам і замененая другой канстытуцыяй 1962 году. Новая ўсеабдымная канстытуцыя была зацьверджаная ў 1973 годзе, але прыпыненая Зія-уль-Гакам у 1977 годзе, але пазьней зноў адноўлена ў 1985 годзе. Уплыў вайскоўцаў на палітыку быў значным цягам усёй гісторыі Пакістану. У часы 1958—1971, 1977—1988 і 1999—2008 гадоў адбыліся вайсковыя перавароты, якія прывялі да ўсталяваньня ваеннага стану і фактычнага кіраваньня краінай вайсковымі лідэрамі ў якасьці прэзыдэнтаў. У цяперашні час у Пакістане дзеіць шматпартыйная парлямэнцкая сыстэма з выразна выяўленай сыстэмай стрымак і процівагаў паміж галінамі ўлады. Першы пасьпяховы дэмакратычны пераход адбыўся ў траўні 2013 году. Пакістанская палітыка круціцца вакол спалучэньня сацыялізму, кансэрватызму і трэцяга шляху, прычым трыма асноўнымі палітычнымі партыямі ёсьць кансэрватыўная Пакістанская мусульманскага ліга, сацыялістычная Пакістанская народная партыя і цэнтрысцкі Пакістанскі рух за справядлівасьць. Папраўкі да Канстытуцыі ў 2010 годзе абмежавалі паўнамоцтвы прэзыдэнта, узмацніўшы ролю прэм’ер-міністра.

### Адміністрацыйны падзел

**Правінцыі**:
# Бэлуджыстан
# Панджаб
# Сынд
# Хайбэр-Пахтунхва

**Тэрыторыі**:
# Сталічная тэрыторыя Ісламабаду

**Пакістанскі адміністрацыйны падзел Кашміру**:
# Азад Кашмір
# Гілгіт-Балтыстан

Дзьве апошнія адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі створаныя на тэрыторыях, занятыя Пакістанам у 1947 годзе ў выніку Кашмірскага канфлікту, які распачаўся праз тэрытарыяльныя прэтэнзіі Пакістану на землі княства Джаму і Кашмір, якое, аднак, неўзабаве падало просьбу аб уваходжаньні ў склад суседняй Індыі. Канфлікт спрычыніўся да шэрагу пазьнейшых узброеных канфліктаў, аднак у Кашміры ў якасьці фактычнае мяжы захоўваецца лінія спыненьня агню на 1949 год. Урад Індыі не прызнае фактычнае заваёвы Пакістану, разглядаючы Азад Кашмір і Гілгіт-Балтыстан як часткі ўласнага штату Джаму і Кашмір. У 1960-х гадах Пакістан перадаў крайнюю поўнач кантраляванай ім часткі Кашміру на карысьць Кітаю (Шаксгамская даліна). Усе адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, апрача сталічнае тэрыторыі, падзяляюцца на меншыя (акругі, якія ўтрымліваюць тэгсылы), пры гэтым Азад Кашмір фармальна мае статус дзяржавы, асацыяванай з Пакістанам. Раней да 2018 году існавала тэрыторыя пад назовам Фэдэральна кіраваныя пляменныя тэрыторыі, але яна ў выніку была інтэграваная ў правінцыю Хайбэр-Пахтунхва. 

### Роля ісламу
Пакістан, адзіная краіна, заснаваная ў імя ісламу, меў пераважную падтрымку сярод мусульманаў, асабліва ў такіх правінцыях, як Аб’яднаныя правінцыі, дзе мусульмане былі меншасьцю. Гэтая ідэя, сфармуляваная Мусульманскай лігай, ісламскім духавенствам і Джынай, прадугледжвала стварэньне ісламскай дзяржавы. Джына, цесна павязаны з уладамі, па сваёй сьмерці згадваўся ісламскім духоўнікам Шабірам Агмадам Усмані як найвялікшы мусульманін пасьля Аўрангзэба, які імкнуўся аб’яднаць мусульманаў усяго сьвету пад ісламам.

Рэзалюцыя аб мэтах ад сакавіка 1949 году стала першым крокам да дасягнення гэтай мэты, зацьвердзіўшы алага як адзінага сувэрэна. Лідэр Мусульманскай лігі Чаўдры Халікузаман сьцьвярджаў, што Пакістан можа сапраўды стаць ісламскай дзяржавай толькі па аб’яднаньні ўсіх вернікаў ісламу ў адзіную палітычную сыстэму. Кіт Калард адзначаў, што пакістанцы вераць у адзінства мэты і сьветапогляду ў мусульманскім сьвеце, чакаючы падобных поглядаў на рэлігію і нацыянальнасьць ад мусульманаў усяго сьвету. Жаданьне Пакістану стварыць адзіны ісламскі блёк пад назвай Ісламістан ня быў падтрыманы іншымі мусульманскімі ўрадамі, але некаторыя рэлігійныя асобы, як то вялікі муфтый Палестыны Аль-Гадж Амін аль-Гусэйні і лідэры Братоў-мусульманаў былі прыцягнутыя ў краіну. Аднак, высілкі Пакістану стварыць міжнародную арганізацыю мусульманскіх краінаў далі плён, бо ў 1970-я гады паўстала Арганізацыя ісламскай канфэрэнцыі. Бэнгальскія мусульмане Ўсходняга Пакістану, якія выступалі супраць ісламісцкай дзяржавы, сутыкнуліся з заходнімі пакістанцамі, якія схіляліся да ісламскай ідэнтычнасьці. Ісламісцкая партыя Джамаат-э-Ісламі падтрымала стварэньне ісламскую дзяржаву і выступіла супраць бэнгальскага нацыяналізму.

Пасьля агульных выбараў 1970 году парлямэнт зацьвердзіў Канстытуцыю 1973 году. Яна абвесьціла Пакістан ісламскай рэспублікай з ісламам як дзяржаўнай рэлігіяй і абавязала, каб усе законы адпавядалі ісламскім вучэньням, выкладзеным у Каране і Суньне, і што аніякі закон, які супярэчыць ім, ня можа быць ухвалены. Акрамя таго, былі створаны такія інстытуцыі, як то Шарыяцкі суд і Рада ісламскай ідэалёгіі, дзеля тлумачэньня і ўжываньня нормаў ісламу.

Пасьля захопу ўлады генэрал Зія-уль-Гак імкнуўся стварыць ісламскую дзяржаву і выконваць законы шарыяту. Ён стварыў шарыяцкія суды дзеля выкананьня юрыдычных нормаў з выкарыстаньнем ісламскай дактрыны. Сваёй дзейнасьцю Зія выклікаў міжканфэсійную напружанасьць антышыіцкай палітыкай. Большасьць пакістанцаў, паводле апытаньня Дасьледчага цэнтра П’ю, аддаюць перавагу законам шарыяту як афіцыйнаму закону, а 94% зь іх больш ідэнтыфікуюць сябе з рэлігіяй, чым з нацыянальнасьцю, што ёсьць найвялікшым паказьнікам у параўнаньні з мусульманамі ў іншых краінах.

### Міжнародныя дачыненьні

З моманту здабыцьця незалежнасьці Пакістан імкнуўся падтрымліваць незалежную замежную палітыку. Вонкавая палітыка і геастратэгія Пакістану сканцэнтраваныя на эканоміцы, бясьпецы, нацыянальнай ідэнтычнасьці і тэрытарыяльнай цэласнасьці, а таксама на будаўніцтве цесных сувязяў зь іншымі мусульманскімі краінамі. Паводле словаў экспэрта ў міжнароднай палітыцы Гасана Аскары Рызьві, Пакістан падкрэсьлівае сувэрэнную роўнасьць дзяржаваў, білатэралізм, узаемнасьць інтарэсаў і неўмяшальніцтва ва ўнутраныя справы адзін аднаго як асноўныя рысы сваёй замежнай палітыкі. Кашмірскі канфлікт застаецца сур’ёзнай праблемай паміж Пакістанам і Індыяй. Менавіта з гэтае прычыны адбыліся тры тры з чатырох войнаў паміж дзяржавамі. Часткова праз напружаныя стасункі зь Індыяй Пакістан мае цесныя сувязі з Турэччынай і Іранам. Саудаўская Арабія таксама мае важную ролю ў замежных дачыненьнях Пакістану.

Не падпісаўшы Дагавор аб нераспаўсюдзе ядзернай зброі, Пакістан мае ўплыў у МАГАТЭ. Гадамі Пакістан блякаваў міжнародную дамову аб абмежаваньні расшчапляльнага матэрыялу, сьцьвярджаючы, што ягоныя запасы не адпавядаюць ягоным доўгатэрміновым патрэбам. Ядзерная праграма Пакістану ў XX стагодзьдзі была скіраваная на супрацьдзеяньне ядзерным амбіцыям Індыі ў рэгіёне, і пасьля ядзерных выпрабаваньняў Індыі адбыліся ўзаемныя ядзерныя выпрабаваньні, што ўмацавала Пакістан як ядзерную дзяржаву. Пакістан прытрымліваецца палітыкі поўнага спэктру стрымліваньня, лічачы сваю ядзерную праграму жыцьцёва важнай для стрымліваньня замежнай агрэсіі. Стратэгічна разьмешчаны на асноўных сусьветных марскіх шляхах паставак нафты і камунікацыйных калідорах, Пакістан таксама мае блізкасьць да прыродных рэсурсаў краінаў Цэнтральнай Азіі. Пакістан актыўна бярэ ўдзел у працы ААН, а ягоныя пазыцыі ў міжнароднай палітыцы адстойвае сталы прадстаўнік. Ён выступае за канцэпцыю акрэсьленай мернасьці ў мусульманскім сьвеце. Пакістан ёсьць сябрам Садружнасьці нацыяў, Паўднёваазіяцкім аб’яднаньні рэгіянальнай супрацы, Арганізацыі эканамічнай супрацы, і Групы двацацці.

Кітай называе Пакістан «жалезным братам», падкрэсьліваючы значнасьць іхных цесных стасункаў. У 1950-х гадах Пакістан выступаў супраць СССР з геапалітычных чыньнікаў. Падчас савецка-аўганскай вайны ў 1980-х гадах ён быў блізкім хаўрусьнікам ЗША. Стасункі з Расеяй палепшыліся па заканчэньні халоднай вайны, а дачыненьні краіны з ЗША вагаліся ў розныя часы. Спачатку Пакістан быў блізкім хаўрусьнікам ЗША за часам халоднай вайны, але адносіны сапсаваліся ў 1990-я гады прыз санкцыі за сакрэтную ядзерную праграму Пакістану. Пасьля 11 верасьня Пакістан зноў стаў хаўрусьнікам ЗША ў барацьбе з тэрарызмам, але іхныя адносіны часам вызначаюцца як напружаныя праз разыходжаньне інтарэсаў, недавер і праблемы ўласна тэрарызму. Не зважаючы на тое, што ў 2004 годзе ЗША надалі Пакістану статус важнага хаўрусьніка па-за межамі НАТО, гэтай азіяцкай краіне закідваліся абвінавачваньні ў падтрымцы Талібану ў Аўганістане. Пакістан ня мае афіцыйных дыпляматычных дачыненьняў з Ізраілем.

## Эканоміка
Эканоміка Пакістану займае 25-е месца ў сьвеце ў ВУП паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці і 44-е месца паводле намінальнага ВУП. Гістарычна склалася, што Пакістан быў часткай найбагацейшага рэгіёну ў першым тысячагодзьдзі нашай эры, але да XVIII стагодзьдзя саступіў пазыцыі такім рэгіёнам, як то Кітай і Заходняя Эўропа. Пакістан уважаецца за краіну, якая разьвіваецца, і ўваходзіць у склад Наступных адзінаццаці, то бок дзяржаваў, якія могуць стаць аднымі з найбуйнейшых эканомік сьвету ў XXI стагодзьдзі разам з краінамі БРІК.

У апошнія гады Пакістан сутыкнуўся з сацыяльнай нестабільнасьцю і макраэканамічным дысбалянсам, зь недахопамі ў такіх паслугах, як то чыгуначныя перавозкі і вытворчасьць электраэнэргіі. Паўіндустрыялізаваная эканоміка мае цэнтры росту ўздоўж ракі Інд. Дывэрсыфікаваная эканоміка гарадзкіх цэнтраў Карачы і Панджабу суіснуе зь менш разьвітымі раёнамі ў іншых частках краіны, асабліва ў Бэлуджыстане. Пакістан займае 67-е месца ў сьвеце паводле аб’ёму экспарту і 106-е месца ў сьвеце паводле складанасьці эканомікі, з адмоўным гандлёвым сальда ў памеры 23,96 мільярдаў даляраў ЗША ў 2015—2016 фінансавым годзе.

У 2022 годзе намінальны ВУП Пакістану ацэньваўся ў 376,493 млрд даляраў ЗША. Паводле зьвестак Сусьветнага банку, Пакістан валодае важнымі стратэгічнымі рэсурсамі і патэнцыялам да разьвіцьця. Павелічэньне долі моладзі ў Пакістане забясьпечвае краіне як патэнцыйны дэмаграфічны дывідэнд, гэтак і выклік у забесьпячэньні адэкватных паслугаў і занятасьці. 21,04% насельніцтва жывуць па-за міжнародна вызначанай рысай беднасьці ў 1,25 даляра ЗША на дзень. Узровень беспрацоўя сярод насельніцтва ў веку 15 гадоў і старэй складае 5,5%. Паводле ацэнак, у Пакістане пражывае 40 мільёнаў грамадзянаў сярэдняй клясы, і, паводле прагнозаў, да 2050 году іхняя колькасьць павялічыцца да 100 мільёнаў. У справаздачы Сусьветнага банку за 2015 год эканоміка Пакістану займае 24-ы радок у сьвеце паводле пакупніцкай здольнасьці і 41-е месца паводле абсалютных лічбаў. Гэта другая паводле велічыні эканоміка Паўднёвай Азіі, якая фармуе блізу 15,0% рэгіянальнага ВУП.

### Сельская гаспадарка

Пакістанская эканоміка перайшла ад сельскай гаспадаркі да сфэры паслугаў, прычым на 2015 год сельская гаспадарка фармавала толькі 20,9% ВУП. Не зважаючы на гэта, вытворчасьць пшаніцы ў Пакістане ў 2005 годзе перавысіла афрыканскую і амаль адпавядала паказьнікам Паўднёвай Амэрыцы, што падкрэсьлівае значнасьць сельскай гаспадаркі. У гэтым сэктары занята 43,5% працоўнай сілы, і ён уважаецца асноўнай крыніцай замежнай валюты.

Экспарт прамысловай прадукцыі, які моцна залежыць ад сельскагаспадарчай сыравіны, як то бавоўна і скура, сутыкаецца з інфляцыйным ціскам праз дэфіцыт паставак і парушэньняў на рынку. Пакістан займае пятае месца паводле вытворчасьці бавоўны і чацьверты паводле велічыні вытворца малака ў сьвеце. Пакістан самадастатковы ў вырабе цукровага трысьнёгу. Не зважаючы на тое, што зямельныя і водныя рэсурсы не павялічыліся прапарцыйна, рост прадукцыйнасьці, асабліва ў выніку Зялёнай рэвалюцыі ў канцы 1960-х і 1970-х гадоў, значна павялічыў урод пшаніцы і рысу. Дадатковыя захады ў справе авадненьня і выкарыстаньне высокаўраджайных гатункаў яшчэ больш павялічылі ўраджайнасьць сельскагаспадарчых культураў. На мясную прамысловасьць прыпадае 1,4% ад агульнага ВУП.

### Вытворчасьць

Прамысловасьць, якая фармуе 19,74% ВУП і дзе занятае 24% ад агульнай колькасьці працоўнай сілы, ёсьць другім паводле велічыні сэктарам. Дамінуе буйная вытворчасьць, якая складае 12,2% ВУП, прычым вытворчасьць цэмэнту квітнее дзякуючы попыту з боку Аўганістану і ўнутранага сэктару нерухомасьці. У 2013 годзе Пакістан экспартаваў 7,7 млн тонаў цэмэнту пры агульных магутнасьцях у 44,7 млн тонаў. Тэкстыльная прамысловасьць — ключавы гулец у вытворчым сэктары Пакістану. Ён робіць унёсак у 9,5% у ВУП і забясьпечвае занятасьцю блізу 15 мільёнаў чалавек. На 2022 год Пакістан займаў сёмае месца ў сьвеце паводле вытворчасьці бавоўны, маючы значныя прадзільныя магутнасьці, што робіць яго буйным экспартэрам тэкстыльнай прадукцыі ў Азіі. Кітай быў значным пакупніком пакістанскага тэкстылю, імпартуючы тэкстыль на суму 1,527 мільярдаў даляраў ЗША ў 2012 годзе.

У 1952 годзе былі вынайдзены першыя радовішчы прыроднага газу ў Бэлуджыстане, потым таксама знайшлі газ і ў Сындзе і Панджабе. Вынайдзена 7 радовішчаў нафты (запасы ацэньваюцца ў 300 млн барэляў). Зь іншых карысных выкапняў вядзецца здабыча вугля, хромавай руды, мармура, солі, вапняку, урану, фасфатаў, барытаў, серкі, каштоўных і паўкаштоўных камянёў. Існуюць нафтаперапрацоўчыя заводы, мэталюргічны камбінат, разьвіваецца мелкая вытворчасьць спартовых тавараў і фармацэўтычная прамысловасьць. У красавіку 2005 году Пакістан пачаў вытворчасьць уласных аўтамабіляў REWO, існуе зборачны завод КАМАЗ у Карачы. Энэргетыка Пакістану заснавана ў асноўным на гідраэлектрастанцыях. 

Вытворчасьць электрычнай энэргіі ў 2003 годзе склала 76,92 млрд кВт пры спажываньні 71,54 млрд кВт.

## Дэмаграфія
Паводле вынікаў перапісу насельніцтва 2023 году агульная колькасьць жыхароў Пакістану складала  чалавек. Гэтая лічба ўлучае чатыры правінцыі краіны, як то Панджаб, Сынд, Хайбэр-Пахтунхва, Бэлуджыстан і сталічную тэрыторыю Ісламабаду. Зьвесткі перапісу насельніцтва Азад Кашміру і Гілгіт-Балтыстану не былі зацьверджаныя Радай агульнага інтарэсу Пакістану. Такім чынам, краіна лічыцца пятай паводле колькасьці насельніцтва дзяржавай у сьвеце.

Паміж 1951 і 2023 гадамі насельніцтва Пакістану павялічылася больш чым у сем разоў, з 33,7 мільёнаў да 241,5 мільёна. Краіна мае адносна высокія, але і зьніжальныя, тэмпы росту, якія падтрымліваюцца высокай нараджальнасьцю і нізкай сьмяротнасьцю. Паміж 1998 і 2017 гадамі сярэднегадавы тэмп росту насельніцтва складаў +2,40%. Рэзкія сацыяльныя зьмены прывялі да ўрбанізацыі і зьяўленьня двух мэгаполісаў, як то Карачы і Лагору. Гарадзкое насельніцтва краіны павялічылася больш чым у тры разы ў час з 1981 па 2017 гады, менавіта з 23,8 мільёнаў да 75,7 мільёнаў, а ўзровень урбанізацыі ў краіне павялічыўся з 28,2% да 36,4%. Не зважаючы на гэта, узровень урбанізацыі ў краіне застаецца адным з найніжэйшых у сьвеце.

Дзякуючы высокаму ўзроўню нараджальнасьці, які ў 2022 годзе ацэньваўся ў 3,5 дзіця на жанчыну, Пакістан мае адное з наймаладзейшых насельніцтваў у сьвеце. Перапіс насельніцтва 2017 году зафіксаваў, што 40,3% насельніцтва краіны было маладзейшым за 15 гадоў, у той час як толькі 3,7% пакістанцаў былі ў веку 65 гадоў і больш. Сярэдні век жыхароў краіны складаў 19 гадоў, а суадносіны сярод мужчынаў і жанчынаў было 105 на 100 на карысьць мужчынаў.

### Этнічныя грамады і мовы
Пакістан утварае сабою разнастайнае грамадзтва, і, паводле ацэнак, у ім размаўляюць ад 75 да 85 мовамі. Урду і ангельская мовы ўважаюцца афіцыйнымі мовамі, прычым урду лічыцца лінгва франка краіны, бо на ім больш менш размаўляюць больш за 75% пакістанцаў. Згодна зь перапісам насельніцтва 2023 году, найбуйнейшымі этналінгвістычнымі групамі ёсьць панджабцы (36,98%), пуштуны (18,15%), сындхі (14,31%), сарайкі (12%), бэлуджы (3,38%), гіндкаваны/газарэвалы (2,32%) і брагуі (1,16%). Астатняе насельніцтва складаецца з розных этнічных меншасьцей, як то кашмірцы, пагарцы, чытралі ды іншыя суполкі. Пакістанская дыяспара, якая налічвае больш за сем мільёнаў чалавек, ёсьць шостай паводле велічыні ў сьвеце.

### Іміграцыя

Нават пасьля падзелу ў 1947 годзе мусульмане зь Індыі працягвалі міграваць у Пакістан, асабліва ў Карачы і правінцыю Сынд. Войны ў суседнім Аўганістане ў 1980-х і 1990-х гадах сталі чыньнікам таго, што мільёны аўганскіх уцекачоў трапілі ў Пакістан, галоўным чынам у правінцыю Хайбэр-Пахтунхву і племянныя раёны, а таксама ў Карачы і Кету. У выніку Пакістан стаў адной з краінай з найбуйнейшай у сьвеце суполкі ўцекачоў. Акрамя таго, у Пакістане пражывае блізу 2 мільёнаў банглядэшцаў і паўмільёны нелегальных асобаў, верагодна з М’янмы. У кастрычніку 2023 году Пакістан пастанавіў дэпартаваць тысячы нелегальных мігрантаў, спасылаючыся на праблемы бясьпекі.

Міграцыя бэнгальцаў і рагінджа ў Пакістан пачалася ў 1980-х гадах і ўсьцяж трывала да 1998 году. У Карачы маецца значная колькасьць бэнгальскіх кварталаў, а вялікая міграцыя рагінджа зрабіла Пакістан адной з найбуйнейшых месцаў пражываньня гэтай групы па-за межамі М’янмы. Бірманская грамада Карачы пераважна жыве ў трушчобах. Паводле зьвестак Бі-Бі-Сі ў Гілгіт-Балтыстане жывуць тысячы ўйгурскіх мусульманаў, некаторыя зь якіх уцяклі з кітайскага Сіньцзяну і Кашгар у 1949 годзе, а многія іншыя прыбылі пазьней, сьцьвярджаючы, што ратуюцца ад палітычнага прыгнёту. З 1989 году тысячы кашмірскіх мусульманскіх бежанцаў уцяклі ў Пакістан, паводле зьвестак яны ратаваліся ад індыйскіх жаўнераў.

### Рэлігія

У Пакістане дамінуе іслам, то бок 96,35% насельніцтва фармуюць мусульмане. Пакістан займае другое месца ў сьвеце паводле колькасьці мусульманскага насельніцтва, а агулам тут жывуць 10,5% ад усіх мусульманаў сьвету. Карачы ўважаецца найбуйнейшым мусульманскім горадам у сьвеце. Большасьць ісламскіх вернікаў прытрымліваецца сунізму з значнай прысутнасьцю суфізму, у той час як мусульмане-шыіты, якіх налічваецца 5—25%, складаюць меншасьць. У 2012 годзе 12% пакістанскіх мусульманаў ідэнтыфікавалі сябе як мусульмане без канфэсійнай прыналежнасьці. У краіне маецца меншасьць агмадыя, якая пакутуе ад перасьледу, а ім забаронена называць сябе мусульманамі з 1974 году.

Другой паводле велічыні рэлігіяй ёсьць індуізм, які паводле перапісу 2023 году вызнаюць 2,17% насельніцтва. Індуісты пражываюць па ўсім Пакістане, але сканцэнтраваныя пераважна ў правінцыі Сынд, дзе нават сягаюць да 8,81% насельніцтва. Акруга Ўмэркот ёсьць адзінай у краіне, дзе большасьць насельніцтва ёсьць прадстаўнікамі індусісцкай веры, але ў акрузе Тгарпаркар жыве найбольшая колькасьць індуістаў Пакістану. Агулам у чатырох акругах, як то Ўмэркот, Тарпаркар, Мірпур-Хас і Санггар, пражывае больш за палову індуістаў краіны. На пачатку існаваньня Пакістану згодна з «тэорыяй закладнікаў» прадугледжвалася справядлівае абыходжаньне з індусамі дзеля абароны мусульманаў у Індыі. Аднак некаторыя пакістанскія індусы адчувалі сябе маргіналізаванымі, што прывяло да эміграцыі ў Індыю.

Трэцяй рэлігійнай групай краіны ўважаюцца хрысьціяне, якія фармуюць 1,37% насельніцтва. Яны сканцэнтраваны ў акрузе Лагор (5%) і сталічнай тэрыторыі Ісламабаду (больш за 4%). У Карачы месьціцца гістарычная рымска-каталіцкая грамада, створаная мігрантамі з Гоа і тамілаў яшчэ за часам брытанскага каляніяльнага панаваньня. Таксама ў краіне маюцца суполкі прадстаўнікоў багаі, сыкхізму, будызму і зараастрызму, але колькасьць кожнай зь іх налічвае толькі некалькі дзясяткаў тысяч. Маецца таксама невялікая джайнісцкая супольнасьць.

## Культура
Грамадзянская супольнасьць у Пакістане герархічная, з акцэнтам на мясцовы культурны этыкет і традыцыйныя ісламскія каштоўнасьці. Асноўнай сямейнай адзінкай ёсьць пашыраная сям’я, але назіраецца ўзрослая тэндэнцыя да стварэньня нуклеарных сем’яў праз сацыяльна-эканамічныя фактары. Як мужчыны, гэтак і жанчыны звычайна апранаюць шальвар-каміз, але мужчыны таксама аддаюць перавагу нагавіцам, джынсам і кашулям. Сярэдняя кляса павялічылася да блізу 35 мільёнаў чалавек, яшчэ 17 мільёнаў пакістанцаў належаць да вышэйшай і вышэйшай сярэдняй клясы, што прывяло да пераходу ўлады ад сельскіх землеўласьнікаў да гарадзкой эліты. У краіне спраўна сьвяткуюць Ураза-байрам, Курбан-байрам, Рамадан, Каляды, Вялікдзень, Голі і Дывалі ды іншыя ў першую чаргу рэлігійныя сьвяты.

### Архітэктура

Пакістанскую архітэктуру вызначаюць чатыры часы, як то даісламскі, ісламскі, каляніяльны і посткаляніяльны. Паўсталая індзкая цывілізацыя блізу сярэдзіны 3-га тысячагодзьдзя да н. э. распачала гарадзкую культуру, пра што сьведчаць захаваныя буйныя збудаваньні. Сярод вядомых даісламскіх паселішчаў вылучаюцца Магэнджа-Дара, Гарапа і Кот-Дыджы. Зьліцьцё будызму і грэцкіх уплываў спарадзіла адметны грэцка-будысцкі стыль, прыкладам якога ёсьць вядомы стыль Гандгара. Сярод вядомых будыйскіх архітэктурных парэшткаў — манастыр Тахт-і-Багі ў Хайбэр-Пахтунхве.

Зьяўленьне ісламу на землях сучаснага Пакістану адзначыла заняпад будыйскай архітэктуры, якая саступіла месца ісламскай. Значнай індаісламскай пабудовай, якая дасюль існуе ёсьць магіла Шаг Рукн-і-Аляма ў Мултане. У эпоху Вялікіх Маголаў пэрсыдзка-ісламскі стыль зьліўся з індустанскім мастацтвам, што можна пабачыць у такіх архітэктурных пярлінах Лагору, як то мячэт Бадшагі і Лагорскі форт з культавай брамай Аламгіры. Лагор таксама можа пахваліцца велічным мячэтам Вазыр-Хана і пышнымі садамі Шалімар. У брытанскі каляніяльны час зьявіліся індаэўрапейскія будынкі, якія спалучаюць эўрапейскі і індыйска-ісламскі стылі. Посткаляніяльная ідэнтычнасьць праяўляецца ў такіх сучасных славутасьцях, як то мячэт Фэйсала, Мінар-э-Пакістан і Мазары-Каід. Брытанскі архітэктурны ўплыў захоўваецца ў будынках Лагору, Пэшавару і Карачы.

### Адзеньне

Шальвар-каміз — нацыянальны строй Пакістану, у які апранаюцца ўва ўсіх правінцыях краіны. Аднак, кожная правінцыя мае свой уласны адметны стыль. Пакістанцы ў стварэньні адзежы выкарыстоўваюць розныя тканіны, як то шоўк, шыфон і бавоўну. Акрамя нацыянальнага адзеньня, мужчыны часта апранаюць гарнітуры і гальштукі, пашытыя паводле мясцовай моды, асабліва на працу ў офісах, школах і на грамадзкія імпрэзы.

Індустрыя моды Пакістану квітнее, спалучаючы традыцыйныя і сучасныя стылі, ствараючы ўнікальную культурную ідэнтычнасьць. Рэгіянальнае і традыцыйнае адзеньне застаецца важнымі сымбалямі роднай традыцыі, але набываючы сучасныя формы. Такія арганізацыі, як Пакістанская рада ў справах дызайну моды ў Лагоры і Пакістанская рада ў справах моды ў Карачы, ладзяць тыдзень моды. Першы такі тыдзень моды быў праведзены ў краіне ў лістападзе 2009 году.

### Літаратура і філязофія

Пакістан можа пахваліцца літаратурай, створанай рознымі мовамі, у тым ліку ўрду, сындхі, панджабі, пушту, бэлудзкай, пэрсыдзкай, ангельскай ды іншымі. Пакістанская акадэмія літаратуры актыўна прасоўвае літаратуру і паэзію як унутры краіны, гэтак і па-за ейнымі межамі. Нацыянальная бібліятэка спрыяе распаўсюду літаратуры. Гістарычна склалася, што пакістанская літаратура фармавалася пераважна зь лірычных, рэлігійных і фальклёрных твораў, а пазьней пад каляніяльным уплывам пашырылася ў прозу.

Нацыянальны паэт Пакістану Мугамад Ікбал пісаў уплывовыя вершы на ўрду і пэрсыдзкай мовах, выступаючы за адраджэньне ісламскай цывілізацыі. Сярод вядомых асобаў сучаснай літаратуры на ўрду вылучаюцца Джош Малігабадзі, Фаіз Агмэд Фаіз і Саадат Гасан Манта. Таксама шануюцца папулярныя суфійскія паэты, як то Шаг Абдул Латыф і Булег Шаг. Мірза Каліч Бэг уважаецца за бацьку сучаснай прозы на сындхі. Пакістанская філязофія сфармавалася пад уплывам брытанскай і амэрыканскай філязофіі, а важкі ўнёсак у разьвіцьцё філязофіі ў Пакістане зрабіў Міяд Магамэд Шарыф. Пасьля 1971 году марксісцкая думка набыла вядомасьць у пакістанскай філязофіі дзякуючы такім асобам, як Джалалудын Абдур Рагім.

## Спорт

Самыя распаўсюджаныя віды спорту ў Пакістане — футбол, хакей на траве, вялікі і настольны тэніс, барацьба, бокс, цяжкая атлетыка, гольф, пола, плаваньне, сквош, бэйсбол і крыкет.

### Крыкет
Найбольш папулярны від спорту ў краіне — крыкет. Зборная каманда Пакістану па крыкеце зьяўляецца адной з наймацнейшых у сьвеце і змагаецца за лідэрства ў міжнародных спаборніцтвах з сапернікамі зь Вялікабрытаніі, Аўстраліі і Індыі. У 1992 годзе Пакістан здолеў перамагчы ў Кубку сьвету па крыкеце. З мэтай кіраўніцтва і кантролю за разьвіцьцём крыкета ў дзяржаве быў створаны адмысловы нацыянальны камітэт.

### Хакей на траве
З алімпійскіх відаў спорту хакей на траве зьяўляецца найбольш пасьпяховым для Пакістану. З сваіх 10 алімпійскіх мэдалёў за ўсю гісторыю правядзеньня гульняў пакістанцы 8 зь іх выйгралі менавіта ў мужчынскім хакеі на траве, у тым ліку ўсё золата і срэбра. Тройчы (1960, 1968 і 1984) пакістанцы станавіліся алімпійскімі чэмпіёнамі, тройчы выйгравалі срэбра (1956, 1964, 1972) і двойчы бронзу (1976 і 1992). Такім чынам з 1956 па 1984 гады Пакістан выйграваў узнагароды на ўсіх сямі Алімпіядах, у якіх прымаў удзел (Гульні ў Маскве-1980 Пакістан байкатаваў). Менавіта Пакістан у 1960 годзе ў Рыме здолеў перапыніць пераможную сэрыю Індыі, якая выйгравала золата на шасьці Алімпіядах запар (у фінале Пакістан абыграў Індыю зь лікам 1:0). Бронза хакеістаў на Алімпіядзе-1992 у Барсэлёне застаецца на дадзены момант апошняй алімпійскай узнагародай пакістанцаў. Яшчэ дзьве алімпійскія ўзнагароды прынесьлі Пакістану барацьбіт вольнага стылю Магамад Башыр (бронза ў 1960 годзе) і баксэр Саед Гусэйн Шаг (бронза ў 1988 годзе).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* 

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы