open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nagumi (tataramon)

An **Nagumi**, na inaapod man na **Ngong** (Gong), sarong gadan nang tataramon sa Norteng Probinsya nin Camerron. Kan 1983 igwa sanang duwang marhay magtaram kaini. Kan 1995 saro na sana. 

An Nagumi saro sa mga dayalekto kan lenggwaheng Jarawan:

*Mboa (Mbonga) (gadan na)
*Nagumi (Ngong) (gadan na)
*Nigerian Jarawan
**Numan
***'Bile (Bille)
***Mbula-Bwazza (dayalektong saranga)
**Mama (Kantana)
**Lame (dayalektong saranga)–Gwa
**Kulung
**Jaku–Gubi: Shiki (Gubi), Dulbu, Labir (Jaku)
**Jarawa (dayalektong saranga)

## References
Tengai Retrogical

An **Tengai Retrogical** (天外レトロジカル Tengai Retorojikaru?, subtitulo "How I Learned to Stop Worrying and Love the Crisis") sarong seryeng manga na ginibo ni Rin Asano.

## Toltolan
Clyde Tombaugh

Si **Clyde William Tombaugh** (/ˈtɒmbaʊ/; Pebrero 4, 1906 – Enero 17, 1997) sarong Amerikanong astronomo.  Siya an nakadukay kan Pluto kan 1930, an pinakaenot na bagay sa sarong lugar sa kalangitan na ngapit maiisihan asin aaporon na Kuiper belt. Kan madiskubre an Pluto, ini konsideradong sarong planeta alagad ngapit pinagpisan bilang sarong 'dwarf planet'  kan 2006. Si Tombaugh nakadiskubre pang dakul na asteroid. Siya nangapodan na tawan seryosong atensyon asin adalan na gayo an mga 'unidentified flying objects' o kun aporon UFO.

## Toltolan
1

An **** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero
## Pebrero
## Marso
## Abril
## Mayo
## Hunyo
## Hulyo
## Agosto
## Septyembre
## Oktobre
## Nobyembre
## Desyembre
Carl Sagan

Si **Carl Edward Sagan** (/ˈseɪɡən/; Nobyembre 9, 1934 – Desyembre 20, 1996) sarong Amerikanong astronomo, kosmologo, astropisiko, astrobiologo, autor, parapabantog kan syensia, asin parapahayag syensia sa lantad nin astronomiya, asin mga syensia natural. Siya mas bantog sa sibot niyang parapabantog kan syensia asin parapahayag. An mas lataw na ambag niya iyo an kontribusyon niya sa pagsukit kan buhay extraterrestial, asin  kan demonstrasyon niyang eksperimental kan pagpaluwas nin mga amino acid sa mga kemikal paagi nin radiasyon. Si Sagan naghanda nin mga mensahe pisikal na pinasiring espasyo, siring kan inapod na Pioneer plaque asin kan Voyager Golden Record. An mga ini mga unibersal na mensahe na pigsasaboot masasabotan mansana kan arinman na extraterrestial na entidad na makanumpong kaini. 

Si Sagan nagpublikar sobra sa 600 na mga papel sayantipiko asin mga artikulo, asin siya an autor, kapwa-autor o editor kan sobra sa 20 libro. Nagsurat siya nin dakul na mga popular na librong pang-syensia arog kan The Dragons of Eden, Broca's Brain asin Pale Blue Dot, saka siya an nagiistorya asin kapwa-kagsurat kan nagawadan na obra sa telebisyon, idtong 1980 serye na tituladong Cosmos: A Personal Voyage. An pinakadinalan na serye sa agi-agi kan telebisyon sa Amerika, an Cosmos nadalan kan mga 500 milyon katawo hale sa iba-ibang nasyon. An libro pigpublikar ngane kaantabay kan si serye sa telebisyon. Siya man nagsurat nin piksyon sayantipikong nobelang Contact. An huri nagin batayan kan si 1997 na pelikula na pareho an titulo. An mga papel niya na mukna, nag'aabot 595,000 na bagay nasasaray sa The Library of Congress. 

## Toltolan
Laika

**Laika** (Russian: Лайка; namundag,  1954 – 3 Nobyembre 1957) pangaran kan ayam na iyo an pinakaenot na hayop nakaabot sa espasyo asin pinakaenot na nalibot an kabilogan kan kinaban. Si Laika, sarong layas na ayam pinurot sa tinampo kan Mosku, nagin okupante sa spacecraft kan Sobyet na inapod Sputnik 2 asin pinataroron sa espasyo kan Nobyembre 3, 1957. An ayam nagadan orawang naglilibot sa espasyo palikos kinaban. 

Mayo pang hustong adal asin teknolohiya kan mga taon na idto kun ano an epekto asin resulta sa pagtaas sa luwas na espasyo asin mayo pa man nin teknolohiya na mapabalik an pinataroron sa espasyo asin kun  makakaya kan tawo na dai maapektohan o dai magadan o magkahelang kun siya mapabalik man hale sa espasyo. Kaya pinagmarhay na mga hayop na ngona an ipadara sa espasyo. An anoman na impormasyon makukua kan mga sayantista sa siring na palayog espasyo nin hayop nagin mga enot na adal kun pano an mga buhay na organismo makakatagal sa malaen na kamugtakan sa itaas. 

## Laika

Pinakaenot na nakalikos layog sa kinaban, si Laika sarong babaeng ayam, may kastang parte-Samoyed na terrier nginaranan Kudryavka (Sadit na kirikot) alagad hinira an pangaran sa Laika (Parabatok). Nagpipisar siyang mga 6 kg. An kabin na may-presyon sa Sputnik 2 tama sana na si Laika makaluko o makatindog asin an kabin sinoknongan nin malomhok. Sarong sistema nin ayreng rehenerasyon nagtataong oksiheno; an tubig saka kakanon pigluluwag paagi nin pakupsit sa pormang gel. Si Laika may gakod, igwang supot pagkolekta udo, asin mga tinakod na elctrode sa pagmonitor kan mga senyales nin buhay. An indikasyon na amay kan telemetro si Laika ribaraw na gayo alagad nagkakakan. Mayo pa kaidto nin kakayahan na an payload pwedeng ligtas pabalikon sa kadagaan kan panahon na idto. Kaya pigplano na si Laika mauubosan oxygen sa laog nin 10 aldaw sa pag-orbit sa kinaban. Huli daa sa problema sa thermal (pagkontrol kan init) pwede si Laika nakaantos sanang saro o duwang aldaw na buhay. An misyon nagdulot sa mga sayantista nin enot na mga data dapit sa hiro-hiro nin sarong buhay na organismo manta ini naglayaw-layaw sa itaas nin espasyo.

## Pagkagadan kan ayam

Si Laika nagadan pakalihis pirang oras sa biyahe huli soboot sa pagsobrang init sa laog kan kabin; an tunay na kawsa asin kun anong oras nagadan dai man itinuga kan Sobyet, kan taon na lang na 2002 saka isinabi. An naglakop na pabareta iyo ta naubusan oksiheno o kaya pinagpatomar nin bulong sa pagwara kan saiyang buhay. 

## Monumento para ki Laika
Kan 11 Abril 2008, an mga Rusong opisyales nagpatindog nin monumento para ki Laika kun saen an ayam nakatindog sa itaas nin sarong rocket. An monumento ginibo sa may pasilidad kun saen si Laika pinag'andam kan saiyang pagbiyahe. An ayam man na ini yaon nakaag sa lugar na inapod Monument to the Conquerors of Space sa Mosku.

## Toltolan
Sputnik 2

An **Sputnik 2** (*Satellite 2*), o **Prosteyshiy Sputnik 2** *Elementary Satellite 2*) iyo an ikaduwang satelite na pinataroron sa orbit nin kinaban, kan 3 Nobyembre 1957, asin iyo an pinakaenot na nagdara nin buhay na hayop, sarong ayam an ngaran Laika, na nagadan mansana pirang oras pakapalayog espasyo.

Ibinungsod kan U.S.S.R., an Sputnik 2 sarong 4-na-metrong (13 pye) kapsula balisongsong an porma na an tinutugmadan na pundasyon an sukol 2 metro (6.6 pye) na may timbang na 500 kg, alagad an pagkadesenyo dai ini mautas sa rocket na iyo an nagpataroron kaini sa orbit, na sa kaenterohan an gabat kaini nag'aabot 7.79ng tonelada.  Igwa ini nin magkapirang pitak para sa radyo transmitter, sistema telemetro, yunit sa pagprograma, kabin sa pagkontrol temperatura, asin kabin nalalaogan kan mga instrumento sayantipiko. Nasusuway man an kabin na selyado para sa ayam na si Laika.

## Toltolan
Alpabetong Tetum

An **Alpabetong Tetum** piggagamit tanganing maisurat an mga Tetum. Ini nakabatay sa Alpabetong Latino asin igwa ining 28 titik:


# ↑ Bako ini an tamang tataramon sa (Tetun-Dili), alagad sa iba pang dayalekto.

An mga letrang G, J, LL, Ñ, P, V, X, asin Z asin an diptonggong RR mahihiling lang ini sa mga Subling-Tataramon.

## Panluwas na link
* Ang karaniwang ispeling ng wika Tetum (PDF)
A

An **A** [dakulang porma] o **a** [sadit na porma] (pagsayod ngunyan: /ey/; pagsayod kaidto: /a/) an enot na letra sa alpabetong Romano. Ini man an enot na letra sa suanoy na abakadang Tagalog asin sa makaba'gong alpabetong Tagalog.

## Historya

Nagpuon an letrang *A* bilang piktogramo sa payo kan toro sa mga hiroglipong mga Ehipto o sa alpabetong Proto-semetiko.

Kaidtong mga 1600 BK, igwang linyang anyo an alpabetong Penisyo na nagsirbing hulmahan kan minasurunod na mga anyo. Haraning nagtutugma an pangaran kaini sa *[[aleph]]* kan Hebreo.

## Toltolan

## Panluwas na takod

* History of the Alphabet 
*
Á

An **Á** o **á** sarong letra sa mga tataramon na Tseko, Paroes, Unggaryo, Islandes, Irlandes, Sámi, Eslobako, Olandes, Galisyano, Lakota, Navajo, Occittan, Portuges, Kastila, Biyetnames, asin Welsh Saro sa mga baryante nin letrang "a".
Domenick Lombardozzi

Si **Domenico** "**Domenick**" **Lombardozzi**  (namundag, Marso 25, 1976) sarong  Italiano-Amerikano na aktor taga-Bronx, Nweba York. Nakua niya an enot niyang papel sa pelikula kan piglaog siya sa *[[A Bronx Tale]]* bilang sarong nagbebenta nin badil sa pangaran na Nicky Zero kan siya nag'eedad pa sanang 17. Mas bisto siyasa  pagpapel bilang Ray Zancanelli sa *[[Breakout Kings]]* asin sa mga papel niya sa programa kan HBO siring man bilang Ralph Galino sa *[[Oz (TV series)|Oz]]*, bilang Thomas "Herc" Hauk sa *[[The Wire (TV series)|The Wire]]*, Dominick sa *[[Entourage (U.S. TV series)|Entourage]]*, asin komo siya si  Ralph Capone sa *[[Boardwalk Empire]]*.

## Filmograpiya
### Pelikula

### Telebisyon

## Toltolan
Surat Hebreo

An **surat Hebreo** an sistemang panurat kan Hebreo asin Yidis. Igwa ining 22 letra, asin an lima sa mga letrang ini an nagriribay nin anyo pag naipapampurit an sarong taram. Pigsusurat an Hebreo puon kanan pakaliwa.

**Girumdumon:** Pawala an pagbasa kaini. (Right to Left)
## Toltolan
Marlango

An **Marlango** sarong banda sa musika na Espanyol na sinasabing impluensyadong gayo ni Tom Waits. Nabilog kan 2002, ini nakabase sa Madrid, Espanya. An mga kaayon sa banda iyo sinda  Leonor Watling (bokalista), Alejandro Pelayo, (piyanista) asin Óscar Ybarra (trompetista).

## Diskograpiya

## Mga panluwas na takod
* Official site 

## Toltolan
B

An **B** [dakulang anyo] o **b** [sadit na anyo] (bigkas ngunyan: /bi/, kaidtong bigkas: /ba/) an ikaduwang letra sa alpabetong Romano o Latino.  Ini man an panduwang letra sa suanoy na abakadang Tagalog  asin sa makabágong alpabetong Tagalog. 
## Historiya

Nagpuon an letrang *B* bilang sarong piktogramo nin palapag kan sarong harong sa mga hiroglipo kan mga Ehipsiyo o alpabetong Proto-semetiko.  An enot o orihinal na pagbigkas sa alpabetong ini /bet/ na ibig sabihon "harong".

## Kimika
Sa kimika, piggagamit an dakulang letra na B bilang simbolo para sa elementong boron.

## Ginunuan

## Panluwas na takod
* 
* 
* 
*
Leonor Watling

Si **Leonor Elizabeth Ceballos Watling** (namundag 28 Hulyo 1975) sarong Espanyol na aktres asin parakanta.

## Inot na mga taon

Si Watling namundag sa Madrid, Espanya sa amang Espanyol na taga-Cadiz, Andalusia asin sa inang Ingles. Igwa syang tulong tugang: duwang lalaki asin sarong babayi. Sya nataram Espanyol kun kaulay mga tugang na lalaki asin Ingles kun kaulay an tugang nyang babayi. Kan sya edad 17, saka nagadan an ama nya.  

Kan aki pa siya gusto nyang magin baylerina alagad nagkaproblema sya sa tuhod. Naghubo sya sa London ta nagkua nin adal, sa acting sa Actor's Centre. 

## Filmograpiya
**[[Jardines colgantes]]* (1993) (Bitay na Hardin)
**[[Todas hieren]]* (1997) (Gabos kalugadan)
**[[Grandes ocasiones]]* (1998) (Dakulang Kasibotan)
**[[The First Night of My Life]]* (1998) (Enot na Banggi kan Sakong Buhay)
**[[La hora de los valientes]]* (1998) (Oras nin Pagtumang; literalmente, Otas kan mga Pusoan) 
**[[No respires, el amor está en el aire]]* (1999) (Dai Maghangos, Pagkamoot yaon sa Ayre)
**[[La espalda de Dios]]* (2000) (Likod kan Kagurangnan)
**[[Son de mar]]* (2002) (Tanog kan Dagat; literalmente, Para sa Dagat)
**[[A mi madre le gustan las mujeres]]* (2002) (Ina ko gusto sa mga Babae)
**[[Talk to Her]]* (2002) (Kaulayon mo siya)
**[[Deseo (film)]]* (2002) (Pagmawot)
**[[My Life Without Me]]* (2002) (Buhay ko na Mayo Ako)
**[[En la ciudad]]* (2003) (Sa Siyudad)
**[[El elefante del rey]]* (2003) (An Elepanteng Hade)
**[[Mala leche]]* (2003) (Raot na Gatas)
**[[Bad Education (film)|Raot na Edukasyon]]* (2004) (Raot na Edukasyon)
**[[Crónicas]]* (2004) (Mga Kapahayagan)
**[[Inconscientes]]* (2004) (Mayong Malay)
**[[The Secret Life of Words]]* (2005) (An Sikretong Buhay kan mga Tataramon)
**[[Malas temporadas]]* (2005) (Mga Salang Panahon)
**[[Tirant lo Blanc (film)|Tirante el Blanco]]* (2005) (Puting Kurbata)
**[[Paris, je t'aime]]* (2006)
**[[Salvador (Puig Antich)]]* (2006) (Paraligtas)
**[[El carnaval de Sodoma]]* (2006) (Karnibal kan Sodom)
**[[La Habitación del Niño]]* (2006) (Kwarto kan Aki)
**[[Teresa, el cuerpo de Cristo]]* (2007) (Teresa, Hawak ni Kristo)
**[[The Oxford Murders (film)|The Oxford Murders]]* (2007)
**[[Unmade Beds (2009 film)|Unmade Beds]]* (2009) (Dai Rinsay na Higdaan)
**[[Lope (film)|Lope]]* (2010)(Lope, (pelikula))
**[[If I Were You]]* (2012 Kanadianong pelikula, Kun Ako Saimo) 
**[[The Food Guide To Love]]* (2013)(Giya nin Pagkakan sa Pagkamoot)
**[[Risen (2016 film)|Risen]]* (2016)   (Nagbangon)
* "Somos Anormales", videong musika ni Residente (2017)
* *[[Muse (2017 film)|Muse]]* (2017) (Musa)

## Toltolan
Tom Waits

Si **Thomas Alan Waits** (namundag Desyembre 7, 1949) sarong Amerikanong parakanta-paramukna nin kanta, musikero, kompositor, asin aktor. An napapalaen na boses niya na agid sa nagkakantang garo "naglilimogmog" o sabi kayan garo nag'aagrotong, saro nang trademark niya sa pagkanta. An saiyang istilo na pinagsaralak niya an pre-rock na 'blues', jazz, vaudeville asin experimental na pagtogtog nakaagid sa inapod na industrial music nagpabantog kan saiyang naiibang persona sa kinaban nin musika.

Si Waits nagdakula sa Whittier, California dangan sa San Diego. Inspirado ni Bob Dylan asin kan Beat Generation, siya nagpoon magkanta sa San Diego kun saen an folk music sarong tradisyon. Naghubo' sa Los Angeles, nakakua siya nin trabaho bilang parasurat-kanta bago nakasikwit nin kontrata sa rekording sa Asylum Records asin saiyang napaluwas pinakaenot na album niya, an Closing Time kan 1973. Nagtrabaho man siya komo kompositor sa mga pelikula, mga musical, asin bilang aktor sa mga papel na menor, kaiba diyan an Paradise Valley, asin Dracula. Nagpapel man siya sa pelikula ni Jim Jarmusch kan 1986, an tituladong Down by Law.. Siya nanominar para sa Acadenmy Award para sa soundtrack na saiyang ginibo para sa One for the Heart.
 

## Toltolan
Geoffrey Blake

Si **Geoffrey Lewis Blake** (Baltimore, Agosto 20, 1962) sarong Amerikanong entertainer.

Si Blake namundag sa Baltimore, Maryland, aki ni Marjorie Myers (née Lewis) asin Avery Felton Blake. An mga pelikulang yaon sa kredito iyo an magkakapira sa dakul pang iba:  Contact, Young Guns, Forrest Gump asin Cast Away. Siya nagboses man para sa karakter sa FernGully: The Last Rainforest.

Si Blake naggraduar sa San Ramon Valley High School, Danville, California. 

Sa telebisyon na serye igwa siyang kinabalihan arog kan Paper Dolls, Homefront asin Any Day Now. Mga orog maoonabihan na papel niya iyo an sa Star Trek: Deep Space Nine episode "Playing God", Strife in the Charmed episode "Apocalypse Not", asin ki Dominic sa episodyong  t "Lines in the Sand". Kan 2012, si Blake nagtunga sa episodyong Criminal Minds "Closing Time", bilang iyo an manongod sa para'bon asin igdi pinaheling niya kun pano tinitibosan an saiyang mga biktima.

Kan 2010, Kan siya kabali sa cast kan *[[In Plain Sight\\* na episodyong "Whistle Stop", siya bilang sarong impormante kan FBI..

## Filmograpiya
* *[[The Last Starfighter]]*
* *[[Young Guns (film)|Young Guns]]*
* *[[Men at Work (1990 film)|Men at Work]]*
* *[[The Walter Ego]]*
* **
* *[[Critters 3]]*
* *[[Philadelphia Experiment II]]*
* *[[The Pickle]]*
* *[[Dominion (1994 film)|Dominion]]*
* *[[Forrest Gump]]*
* *[[Apollo 13 (film)|Apollo 13]]*
* *[[Dr. Quinn, Medicine Woman]]* (1996)*
* *The War at Home*
* *Contact*
* *Getting Personal*
* *Mighty Joe Young*
* *Brink!*
* *Heaven or Vegas*
* *EDtv*
* *Cast Away*
* *Totally Spies* (voice)
* *Life Without Dick*
* *Rated X*
* *The Event*
* *Frost/Nixon*
* *Secret Admirer
* *[[Criminal Minds]]*
* *[[Franklin & Bash]]*
* *[[Grey's Anatomy]]*
* *[[Private Practice (TV series)|Private Practice]]*
Fernando Guirnalda

Si **Fernando Guirnalda** (1860–1939) sarong bantogan na Pilipinong kompositor, parasurat sarsuwela asin tagapalis mga rawitdawit na  Espanyol sa Ilokano. Siya saro man na lider sa Katipunan na nag'alsa kan Marso, 1896 tumang sa mga Espanyol asin naokupar kan pwersa niya an banwaan nin Candon (ngonyan Siyudad nin Candor), Ilocos Sur.

Si Fernando asin tugang niyang si Francisco saka ama dinakop kan mga Espanyol ta soboot mga mason sinda. Dinara sa Manila asin duman pigparakadog, alagad pinabutsan  man giraray sinda pakalihis sarong taon. Kan  Marso, 1896, sinda, kairiba si Isabelo Reyes asin mga Katipunan, nag'alsa sa pagtumang sa mga Espanyol. Saindang naokupar an banwaan nin Candor alagad, nabawe man giraray kan mga Espanyol. Sinda nagdurulag pasiring sa kabubuldan. Nadakop sinda asin napreso sa Tubao, La Union, alagad nakadurulag man giraray.
 

## Toltolan
Hayao Miyazaki

Si **Hayao Miyazaki** (宮 崎 駿 *Miyazaki Hayao*, iminundag kadtong 5 Enero 1941) sarong film director na Hapon, prodyuser, parasurat nin senaryo, animator, autor, asin mangang artista. An saro sa mga kagmukna kan Studio Ghibli, sarong pelikula asin animation studio, nakagunò siya nin internasyonal na pagmidbid bilang sarong dalubhasang para-istorya asin bilang sarong tagagibo nin mga tampok na padalan o pelikula na anime, asin bantogan bilang saro sa mga pinakamaurag na direktor nin animasyon.

## Mga enot na kompanyang linaogan

Bago kan presente  niyang pigtatrabahohan sa Studio Ghibli, siya nag'empleo man sa mga minasunod na kompanya: Toei Animation (1963–71), A-Pro (1971–73),Zuiyō Eizō (1973–75), |Nippon Animation (1975–79), asin sa Telecom Animation Film (1979–82).

## Mga pasib  asin nominasyon

Si Miyazaki ginana an Ōfuji Noburō Award asin an Mainichi Film Awards para sa  *The Castle of Cagliostro* (1979), *Nausicaä of the Valley of the Wind* (1984), *Laputa: Castle in the Sky* (1986), asin *My Neighbor Totoro* (1988), asin an Mainichi Film Award for Best Animation Film para nsa *Kiki's Delivery Service* (1989), *Porco Rosso* (1992), *Princess Mononoke* (1997), *Spirited Away* asin *Whale Hunt* (pareho 2001). An *Spirited Away* naduholan man kan gawad na Academy Award for Best Animated Feature, manta an *Howl's Moving Castle* (2004) asin *The Wind Rises* (2013) nag'ani nin nominasyon.. Siya naputongan bilang Person of Cultural Merit kan gobyernong Hapon kan Nobyembre 2012, huli sa maonabihan na ambag sa kultura. An ibang mga omaw saiya kaiba na diyan an walong Tokyo Anime Award, anom na Japan Academy Awards, limang Annie Award, asin tolong gawad sa Anime Grand Prix, saka an Venice Film Festival, kaiba na an sa International Film Festival.

## Toltolan
D

An **D** [dakulang porma], o **d** [sadit na porma], an pan-apat na letra sa alpabetong Romano. Ini man an pan-apat na letra sa suanoy na abakadang Tagalog asin sa makabagóng alpabetong Tagalog. 

## Panluwas na takod

*
*
E

An **E** [dakulang porma] o **e** [sadit na porma] (makabagóng bigkas: /ii/, kaidtong bigkas: /e/) an panlimang letra sa alpabetong Romano. Ini man an panlimang letra sa suanoy na abakadang Tagalog asin magin sa modernong alpabetong Tagalog.

## Toltolan

## Panluwas na takod
*
*
*
C

:*Para duman sa Tataramon na pangpanuos na C, hiligon an [[C (Tataramon na panprograma)]]; para duman sa elemento, hilingon an  [[karbon]].*

An **C** [dakulang porma] o **c** [sadit na porma] (bagóng bigkas: /si/, kadtong bigkas: /se/) an pantolong letra sa alpabetong Latino asin Romano. Ini man an pantolong letra sa makabagóng alpabetong Tagalog. An letrang *[[K]]* an pantolong letra sa suanoy na abakadang Tagalog.   Mayo kaini sa suanoy na abakadang Tagalog.

## Toltolan

## External links

*
*
*
Ñ

An **Ñ** (sadit na letra **ñ**, Tataramon na Espanyol eñe, Phonetic Alphabet:  "*énye*", ) sarong letra sa modernong Alpabetong Latino, sa paagi nin paglaag nin tilde (inaapod na *virgulilla* sa español) sa itaas kan dakula o sadit na letrang *N*. Nagin parte ini kan Alpabetong Espanyol kadtong kagwalong (18th) siglo kan ini nagin enot na napaliwanagan nin pormal, alagad ini ginagamit man sa iba pang mga tataramon arog kan mga alpabetong Galician, Asturian, an Aragonese *Grafía de Uesca*, Basque, Chavacano, Filipino, Chamorro, Guarani, Quechua, Mapudungun, Mandinka, asin Tetum, siring man sa pagsasaling-taramon nin Latino kan Tocharian asin Sanskrit, kun sain, mga nererepresenta kaini an . Nirerepresenta man an  sa Crimean Tatar. Sa Breton asin an Rohingya, pigdedenote kaini an nasalisasyon kan mga minasurunod na *vowel*.

Maliban sa mga letra na naggagamit nin diyakritikong mga marka (arog kan *Ü* sa  Spanish asin German asin *Ç* sa French asin Portuguese), An *Ñ* sa Spanish, Galician, Basque, Asturian, Leonese, Guarani asin Filipino na pigkokonsider na nasa tama ini, igwang sadiring pangaran (sa Espanyol: **), asin sadiring posisyon sa alpabeto (kasunod kan letrang *N*). An saiyang pagiging *independent* na alpabwto garo pareho lang sa Inggles na*[[W]]*, kun sain sa historiya hale ini sa dobleng letrang*V*.

## Toltolan
Squirrel

An mga **squirrel** miyembro kan pamilyang Sciuridae (/sɪˈjuːrɪdeɪ, -diː/), sarong pamilya na kabali an saradit o katamtaman an kadakulaan na mga rodent. An pamilya nin mga squirrel kabali an mga tree squirrel, mga ground squirrel (kaiba an mga chipmunk asin prairie dog, kaiba an iba pa), asin mga flying squirrel. An mga squirrel mga katutubo sa Amerika, Eurasia, asin Aprika, asin pig-introdusir kan mga tawo sa Australia. An pinakaenot na midbid na mga fossilized squirrel nagpoon kan Eocene epoch, asin sa iba pang mga pamilya nin buhay na rodent, an mga squirrel pinakaharaning relasyon sa mountain beaver asin dormice.

## Hitsura
An mga Squirrel heneralmente saradit sanang mga hayop poon sa African pygmy squirrel na an tamanyo 7–10 sentimetro (2.8–3.9 pye) sa laba asin nagtitimbang sanang 10 gramo (0.35 onsa), abot sa Laotian giant flying squirrel sa 1.08 metro (3 pye 7 pul) sa laba asin an Alpine marmot, na may pisadang 5 abot 8 kg (11 to 18 libra). An mga squirrel tipikal na may hiyos sanang kahawakan asin mabarahibong ikog. Parati an mga mata burulakog. An saindang mga barahibo malomhok asin mala-seda sa kapot, totoo igwa man mga species na mahibog  asin medyo turangkig an buhok sa ikog. An kolor kan mga squirrel oro-iriba asin maski sa sarong species dai nagkakaaragidan an kolor kaini.

Parati an mga kalamias kaini sa hurihan mas haro-halaba kisa kan sa enotan na mga takyag, asin ta igwa nin apat o limang moro' an lambang kamoy. An mga tindarakol medyo daing gayo nagtalubo asin ta an mga dapan kaini may hapin na malomhok. Bakong siring kan ibang mammal, an squirrel, nakakahilig sa mga kahoy asin sanga na enot an payo. Nagigibo ninda ini huli ta an buko-buko sa tuhod kaini napapaitok ninda nin 180 degree kaya an mga kamoy pabaliktad asin nakakatakma sa mga ubak kan kahoy.

## Pagkakan
An mga squirrel nabubuhay sa haros gabos na habitat poon sa tropikal na kadlagan abot sa panggang na desyerto, naglilikay sana sa mga sobrang lipot na mga rona' asin sa sobrang pakdot na mga disyerto. An mga hayop na ini kadaklan mga parakakan mga tinanom, asin ta paborito an mga pisog asin mga lagting pero may iba man na nakakan mga saradit na insekto asin saradiyot na vertebrate.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Giant-squirrel.jpg|Grizzled giant squirrel (*Ratufa macroura*) kan Ratufinae
File:Jill Flying 1.jpg|Southern flying squirrel (*Glaucomys volans*) kan Pteromyini
File:Schoenhoernchen Callosciurus prevosti.jpg|Prevost's squirrel (*Callosciurus prevosti*) kan Callosciurini
File:Xerus rutilus.jpg|Unstriped ground squirrel (*Xerus rutilus*) kan Xerini
File:Marmot in France.jpg|Alpine marmot (*Marmota marmota*) kan Marmotini
File:Indian Palm Squirrel (Funambulus palmarum).jpg| An Indian palm squirrel iyo an pinaka-komun na squirrel sa  Indya.
File:Squirrel in a Tree.JPG|Eastern gray squirrel sa sanga nin kahoy
File:Loz squirry.jpg| Squirrel sa NYC


## Toltolan

## Panluwas na takod

* 
* Tree of Life: Sciuridae
* Squirrel Tracks: How to identify squirrel tracks in the wild
* National Geographic link on Squirrels
* List of names of squirrel taxa
Salahuddin Choudhudy

Si **Salahuddin Choudhudy**, na taga-Calcutta, nalibot kan taon 1989 an bilog na kinaban gamit sana sa sarong awto, modelo Hindustan Contessa classic sa distansyang 24,900 na milya nin tinampo sa laog nin 39 aldaw, 20 oras, asin 15 minuto, asin huli kaini siya an nata'wan omaw asin titulo kan Guinness World Record komo ta siya an pinakaenot asin pinakamarikas na naglibot-kinaban gamit an auto.

## Toltolan
Josep Maria Trigo Rodriguez

Si **Josep Maria Trigo Rodríguez** ( 3 Hulyo 1970) sarrong Espanyol na astronomo asin astropisiko saka parasurat sa syensia. An saiyang  sibot yaon sa pag'adal kan mga amay na pagtalubo kan sistema solar. Siya kapwa-kagmukna kan Spanish Meteor Network.

## Toltolan
Daniel Dingel

Si **Daniel Dingel** sarong Filipino na inhenyero na soboot nakaimbento nin *reaktor hidroheno* na nagpapaandar sa sarong awto na tubig sana imbes gasolina o krudo an gamit. 

## Reaktor hidrohenong awto

Sabi ni Dingel nagpoon an saiyang pag'adal asin pagdiskubre kan *reaktor hidrogeno* kan 1969 pa asin ta ini iyo na daa an ginagamit niya sa pagpadalagan kan saiyang 1996 Toyota Corolla. An paliwanag ni Dingel an saiyang imbensyon pinoproseso an tubig na nagigin duwang elemento, hidrogeno (HHO) asin oksiheno, an tubig hale sa tanke mismo dara kan auto. saka daa dai naprodyusir nin  bugang nin karbon. Pero habo niya man ituga' an sekreto niya kan imbensyon niya.. Sa sarong interbyu niya sa *[[Philippine Daily Inquirer]]*, si Dingel nagsabi na tugot siyang ituga' an sekreto kan imbensyon niya basta an mabakal kaini obligado mag'empleo nin 200 na Filipino asin an mga pamilya kaini.

Si Dingel bisto na maribok na kritiko kan mga opisyales sa gobyerno Filipino asin sa mga sayantista na habo magsuporta sa saiyang imbensyon, arog kan mga yaon  sa Department of Science and Technology, alagad an mga ini nagdeklara na an saiyang imbensyon sarong peke 

## Pagpuhunan kan Formosa Plastics Group asin kasong estafa

Kan Nobyembre 2000, an sarong Tsinong Taiwanes, kaggrogaring kan Formosa Plastics Group (FPG) pighanap si Dingel asin kumbinsido na an imbensyon tunay, nakipagpirmahan sa sarong "preliminaryong pag'oroyon" ki Dingel sa magkapirang proyekto. si Dingel pinagmarhay na magkuang mga kabakas sa negosyo asin makakua nin "international patent"  asin makomersyo an teknolohiya.

Kan Desyembre 2008, si Dingel mas napatos sa kontrobersya kan siya nadeterminaran na guilty asin nasentensyahan sa maximo 20ng taon na pagkapreso sa sarong kasong Estafa (swindling) pigsangat ni Young asin kan saiyang kompanya, an FPG. Sa sarong desisyon petsado Des. 9, 2008, si Judge Rolando How kan Branch 257, Regional Trial Court, Siyudad nin Parañaque na-isi nanggad na si Dingel totoong naghagad nin $410,000 sa FPG, na huli kaini, an  Korte nagsabi na si Dingel "*defrauded Young when the inventor failed to fulfill his obligation of developing his “hydrogen reactor” and creating experimental cars in 2000.*" 

An sumbong ni Young si Dingel daa nagpirma sa sarong joint venture agreement sa FPG, asin enot na nagresibi nin $30,000 bilang goodwill money asin $20,000 para sa research asin development. Sabi pa ni Young si Dingel nagbisita sa opisina kan FPG sa Taipei asin naghahagad kuta' nin $300,000 ta mabakal daa siya nin tolong auto na magamit niya bilang prototype sa pagbalik niya sa Filipinas. Dagdag pa ni Young na kan Septyembre 2001 nagpadara pa siya nin otro $60,000 bilang dugang na pondo, susog sa pinagkasundoan.

An dating Philippine Solicitor General na si Frank Chavez, na iyo an abogadong kinua ni Dingel magrepresentar asin magsurog saiya, nagtaram na i-aapelar an kaso bago ini magin pinal sa bisperas kan Pasko 2008

Si Dingel nagadan kan Oktobre 18, 2010 sa Siyudad nin Las Pinas, Metro Manila, sa Filipinas.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* United States Patent Application Number US20040202905A1. 

## Basaha man
* Stanley Meyer's water fuel cell.
Debri

An **Debri** sarong minoriyang grupong etniko sa South Kurdufan sa Sudan na an tinataram lenggwaheng Diling. An bilang kan komunidad na ini nag'aabot man pirang ribo.

## Toltolan
Michelin Guide

An **Michelin Guide** (Mga Giya kan Michelin) (Pranses: Guide Michelin [ɡid miʃ.lɛ̃]) serye nin mga librong panggiya  o nagtataong giya. An publikasyon ipinapaluwas kan kompanyang Michelin, sarong Pranses na kompanyang naggigibo nin mga gulong para sa mga behikulo. An sinasabing publikasyon sobra nang sarong siglo pinupublikar. Ini taonan na edisyon asin inaapod Michelin Red Guide, an pinakagurangan na daang giya asin toltolan dapit sa kamugtakan, kagayonan man o bako, kan mga hotel asin mga restoran sa Europa, sa paagi nin pagtaong  gawad sa pormang mga bitoon, mga bitoon-Michelin inapod, para sa pinakamarayrahay na mga establisyemento asin ta an paggawad pili sana nanggad. An pagkakua o pagkawara nin bitoon may epektong gayo sa dangog o pagkaraot kan dangog nin sarong restoran o hotel. An Michelin nagpupublikar man nin mga giya heneral manonongod sa mga ruta asin mga importanteng impormasyon dapit sa mga siyudad,  mga rona' o mga nasyon, na ini inaapod man na Green Guides.

## Toltolan
Z

An **Z** (pinangaranang *zed*  o *zee* ) an 26th asin pinakapurít na letra kan modernong alpabetong Inggles asin kan ISO basic Latin alphabet.

## Tamboan


## Panluwas na takod

* 
*
F

An letrang **F** (pinangarang *ef* ) an pan-anom na letra sa modernong alpabetong Ingles asin sa ISO basic Latin alphabet.

## Toltolan


## Panluwas na takod
* 
* 
*
Garapon kan Calamba

*An *'CALAMBANGA***, na bistado man sa '''Garapon kan Calamba''' o '''Calamba Claypot''', saro ining sikat na landmark sa [[Calamba]], [[Laguna]], [[Filipinas|Pilipinas,]] pigtutubudan na an garapon an pinakadakulang claypot sa kinaban. Mahihiling ini sa City Plaza harani sa Simbahan kan Calamba asin sa [[Dambana ni Rizal (Calamba)|Rizal Shrine]]. Ginibo ini kan 1937, pinatindog ini tanganing mailadawan asin papanatilihong-buhay an mga katutubong istorya sa kun páno an Syudad nakua an saiyang pangaran. igwang mga pangaran kan syudad sa mga barangay na naka-inscribed sa ibabaw kaini. An mga higanteng claypot pwede man madugangan sa opisyal na selyo.

== Pinu'nan kan taramon==
An dakulang laboy na garapon sa city plaza na igwang pangaran na ''CALAMBANGA'', nagpuon sa duwang tataramong tagalog na ''kalan'' asin ''banga '' na kun saen nakua an pangaran kaining Syudad''. ''Ayon sa alamat kan mga enot na nakaistar, duwang ''guardia sibil'' o mga kastilang suldados an ruminani sa sarong aking babaye na paradara nin sarong garapon nin tubig asin sarong kalan. Saro sa mga ini, hinapot an babaye kun ano an pangaran kan banwaan. Tibaad dae naiintindihan kan babaye an pigpaparataram kan duwang suldados na kastila, naisip kaini na naghahapot an mga suldados sa saiya kun ano an saiyang dinadara. Maogma siyang nagsimbag nin "kalan-banga" ''na kun saen ibig sabihon ini kan '' laboy na kalan ''asin ''laboy na palayok.''<sup>,</sup>Dai pa kato tarataong magtaram an mga Espanyol nin tataramon nin Tagalog, kaya sinadya pinagaranan an lugar nin ''Kalambanga. ''Uminagi an panahon, Pinasadit an ''Kalambanga'' sa ***Calamba.**'

## Historiya
Iminungkahi ni Dr. Agapito Alzona, na konsehal kan banwaan an plaza tanganing magamit an lugar sa pag-aaksaya kun saen inilipat an lumang merkado kan Syudad. Inaprubahan kan alkalde kan Syudad na si Roman Lazaro an resolusyon asin idinagdag an karagdagang P5,000 para sa bakod sa orihinal na P15,000 na gastos sa pagpapatindog. Pigtindog an higanteng claypot kadtong 1937 asin natapos kan 1939.

## Toltolan
Rochus Misch

Si **Rochus Misch** (29 Hulyo 1917 - Setyembre 5, 2013) sarong Nazi Germany *[[Oberscharführer]]* (sarhento) sa 1st SS Panzer Division Leibstandarte SS Adolf Hitler (LSSAH). Nalugadan siya nin sobra kan panahon nin kampanya kan Poland kadtong enot na bulan kan Ikaduwang giyera mudyal sa Europa. Pagkatapos kan pagbawi hale sa pagkalugad, puon 1940 sangkod Abril 1945, naglingkod siya sa Führerbegleitkommando '(Führer Escort Command; FBK) bilang sarong bodyguard, courier, asin operator kan telepono para duman ki diktador Adolf Hitler. Halawig siyang naiulat sa medya bilang an huring nabubuhay sa * [[Führerbunker]] * hangan kan siya nagadan kan Setyembre 2013.

## Panginot na buhay asin edukasyon
Iminundag si Misch kadtong hulyo 29 1917 sa Alt-Schalkowitz harani Oppeln (Opole) sa Probinsya kan Silesia (ngunyan Stare Siołkowice, Poland). Sarong Trabahador o construction worker an saiyang amaon na nagadan tibaad sa mga lugad na nakua kadtong Enot na Gerang Pankinaban.  An saiyang ina, nagadan sa pneumonia kan siya duwa asin kabangang taong gulang, asin nagdakula siya kaiba an saiyang mga Lola asin Lolo. An saiyang matuang tugang na si Bruno, nagadan pagkatapos kan aksidente sa paglangoy kadtong Mayo 1922.

Sa mga objection kan school director, Dae na siya pinalaog kan saiyang lolo sa Eskwelahan pagkatapos kan walong taon kan sinabi kan lolo niya na kaipuhan ni Rochus na manu'dan an pangangalakal. Pagkatapos kan pirang taon, luminipat si Misch sa Hoyerswerda asin nagin apprentice na may firm sa Schmüller & Model.  Nasanay siya duman bilang sarong pintor. Kan 1935, pagkatapos nagtrabaho bilang manlalakbay na pintor, nag-attended siya sa  Masters' School for Fine Arts in Cologne. Pagkatapos kan anom na bulan, buminalik siya sa Hoyerswerda para padaguson an saiyang pagsasanay  Nabisto ni Misch si Gerda, asin nagin agom niya kadtong Hulyo 1938. Kapuas'puasi nagpakasal sinda kan New Year's Eve, 1942. Nagkaigwa sindang aking babaye, si Brigitta Jacob-Engelken kun saen pagkatapos kan gera sinuportahan an mga Hudyong kawsa.

## Toltolan
Unibersidad nin Hamburg

.

An **Unibersidad nin Hamburg**  (, din-refer sa bilang **UHH**) sarong komprehensibong unibersidad sa estadong syudad nin Hamburg, Alemanya. Itinugdas ini kan Marso 28, 1919, na hale kadto sa dating General lecture system (*Allgemeines Vorlesungswesen*) asin sa Colonial Institute of Hamburg (*Hamburgisches Kolonialinstitut*) magin sa Akademic Gymnasium. Sa balyo kan relatibong hali'pot na historiya kaini, anom an nanggana sa Nobel Prize sa kadakol nin mga iskolar asin konektado sa unibersidad. An Unibersidad nin Hamburg an pinakamdakulang institusyon sa pananaliksik asin edukasyon sa Norteng Alemanya asin saro sa pinaka'extensibong unibersidad sa Alemanya. Mahihiling an pangunahing kampus kaini sa tahaw kan distrito nin Rotherbaum, na igwang kaakibat na institusyon asin sentro sa pananaliksik na nakawarak sa palibot kan estadong syudad.
Invictus

An "**Invictus**" sarong apat-na-estansang rawit kan Ingles na pararawit na si William Ernest Henley (1849–1903). Tinokda' ini kan taon 1875 asin napublikar kan 1888 sa enot niyang tomo nin mga rawitdawit, *Libro nin mga Berso*, sa seksyon na *Buhay asin Kagadanan (Aniningal)*.

## Titulo

Orihinalmente, an rawit mayong titulo.  Sa ikaduwang edisyon kan *Libro nin mga Berso* nagdugang siya nin pagdulot "To R. T. H. B."— bagay na an tinutumoy iyo si Robert Thomas Hamilton Bruce (1846–1899), sarong Scot, na paratindang arina, panadero asin tagasuporta sa literatura. An mga 1900 na rawitdawit ni Henley, an *Mga Berso*, napublikar pakagadan ni Bruce, hinira an dedikasyon, "I. M. R. T. Hamilton Bruce (1846–1899)" (I. M. boot sabihon "in memoriam, sa pagromdom").

## Teksto

:Out of the night that covers me,
:Black as the pit from pole to pole,
:I thank whatever gods may be
:For my unconquerable soul.

:In the fell clutch of circumstance
:I have not winced nor cried aloud.
:Under the bludgeonings of chance
:My head is bloody, but unbowed.

:Beyond this place of wrath and tears
:Looms but the Horror of the shade,
:And yet the menace of the years
:Finds, and shall find me, unafraid.

:It matters not how strait the gate,
:How charged with punishments the scroll,
:I am the master of my fate:
:I am the captain of my soul.[1]

(Binikol)

:Sa bangging pinapatos ako,  
:Anong diklom  maski saen magtingkalag.
:Pasalamat ako sa mga diyos-diyos
:Sa sakong dai masupil na kalag

:Sa humbal nin anoman na kamugtakan
:Dai ako nagi’rad o na-iyak
:Sa anoman na bangkol nin katibaaran
:An sakong payo madugo alagad nakatingag

:Sa lugar na ining maringis, pano nin luha
:Nagdadangadang  an mangirhat
:Alagad an homa’ nin mga taon
:Yaon ako, makukua ako, mayong katakotan.

:Daing tanto ano kapiot  kan dalan
:Anoman  kasakitan  aagihan
:Ako an kagurangnan kan sakong kamugtakan 
:Ako an kagboot kan sakong kalag!.

## Toltolan
Maury Povich

Si **Maurice Richard** "**Maury**" **Povich** (Washington, Enero 17, 1939) dating sarong Amerikanong entertainer.
Toru Baba

Si **Toru Baba** (馬場 徹 Baba Tōru, Hunyo 17, 1988) sarong Hapon na aktor, parakanta asin entertainer. Mas bisto siya sa papel bilang si  Yagyū Hiroshi sa mga musikal kan The Prince of Tennis. Saro man siya sa PureBOYS.

## Filmograpiya

### Telebisyon
*Ren'ai Shindan ~Sayonara no Melody~ (TV Tokyo, 2007) [ep. 4-6]
*Shinigami no Ballad (TV Tokyo, 2007) bilang Suzuki Shunsuke [ep.3]
*Top Caster (Fuji TV, 2006) bilang guest sa ep.8
*Yoshitsune (NHK, 2005) bilang guest
*Orange Days (TBS, 2004)
*Kirarin Revolution (ep.129)
*Cat Street (NHK, 2008) komo Yamaguchi Ken [ep.3]
*Rikuō (TBS, 2017)
*Bakabon no Papa yori Baka na Papa (NHK, 2018)

### Pelikula
*Toho 3 on 3
*Tonari no 801-chan (2007)
*BOYS LOVE Theater Edition (2007)
*Mousou Shoujo Otaku kei (2007) bilang Chiba-kun
*Cafe Daikanyama ~Sweet Boys~ (2008) bilang Ishikawa Gaku
*Kizumomo (2008) bilang Tomita Aki
*Creepy (2016) bilang Matsuoka

### Entablado
*Prince of Tennis Musical - Absolute King Rikkai feat. Rokkaku Chuu ~first service~ komo *Yagyuu Hiroshi*
*Prince of Tennis Musical - Dream Live 4th bilang *Yagyuu Hiroshi*
*Prince of Tennis Musical - Absolute King Rikkai feat. Rokkaku Chuu ~second service~ bilang *Yagyuu Hiroshi*
*7Cheers!~Tobe! Jibun To Iu Daichi Kara~ [with PureBOYS]
*Prince of Tennis Musical - The Progressive Match Higa Chuu feat Rikkai bilang *Yagyuu Hiroshi
*Prince of Tennis Musical - Dream Live 5th bilang *Yagyuu Hiroshi*
*7Dummy's Blues [with [[PureBOYS]]]
*Prince of Tennis Musical - Dream Live 7th bilang *Yagyuu Hiroshi''
*Persona 4 VISUALIVE - bilang "Hero"

### DVD

*Herbie Live Talk DVD Vol 4 (Studiowarp, pinaluwas Hulyo 17, 2007)
*Natural Face Vol 2 (Studiowarp, pinaluwas Enero 25, 2008)
*Natural Face Vol 5 (Studiowarp, pinaluwas Marso 10, 2008)
*Natural Face Vol 9 (Studiowarp, pinaluwas Abril 25, 2008)
*Whitecube Vol 1 (Studiowarp, pinaluwas Abril 30, 2008)
*Flying High (PONY CANYON, pinaluwas Peb 20, 2008)

## CD

*Best Actor Series 008 - Nakagauchi Masataka bilang Niou Masaharu asin Baba Tooru bilang Yagyuu Hiroshi (2007)
*"Kampai Je T'aime" (2007) [with PureBOYS]
*Drama CD "Drug-On Dragon" (2007)
*"Kimi no Te / Psyche na Heart" (2007) [with PureBOYS]
*"CAUTION" (2009) [with PureBOYS]

## Photobook

*Ambitious Vol 1 (Studiowarp, pinaluwas Hunyo 25, 2008)
*Baba~nzu Style (Studiowarp, released Hulyo 17, 2008)
*Baba~nzu Style- The Other Cut (Studiowarp, pinaluwas Nobyembre 25, 2007)
*PureBOYS 1st photo collection (Goma Books, pinaluwas Nobyembre 16, 2007)
*Meng (Fusosha, pinaluwas Marso 19, 2008)

## CM
*Nivea Face Eight-Four
*TV Saitama Mitsui Housing

## Mga Panluwas na takod
*Official profile
*Personal blog
*English translations of Baba's blog

## Toltolan
Yuki Koyanagi

Si , sarong parakanta nin Japanese pop. Ni-release niya an saiyang enot na single, an 'Anata no kisu o kazoemashô - You Were Mine' kan Setyembre 15, 1999. An kantang ini an dambuhalang hit sa Japan asin siya nagin 17-year-old sensation overnight. An panduwa niyang album na 'EXPANSION', nabakal ini nin 1.3 milyong mga kopya. Nakagibo man siya nin mga pirang mga album (sa Ingles) na mga cover na kanta, kaiba an disco asin mga penikulang standard. Pagkatapos kan pagpahingalo niya nin mga pirang taon, an saiyang pinakabagong album na 'Sunrise' nai-release kan Marso 2007.

Bistado siya sa pagkanta kan bersyon na Ingles kan Cross Colors, an pankatapusang tema kan Dynasty Warriors 4. Ba'go kaiyan, nagtrabaho siya kaiba si Nathan Morris asin si Shawn Stockman kan Boyz II Men kun saen nagsururat nin mga kanta asin ginibo an saiyang album na *Intimacy*. Nag-perform siya nin mga kanta sa tataramon na Ingles miski na dae niya naiintindihan an saiyang kinakanta.

Nata'wanan nin oportunidad si Yuki na makakanta kan Amerikano asin Japanese National Anthems sa kasagsagan kan 2006 World Baseball Classic sa Tokyo. Kuminantabman siya kan Japanese National Anthem para sa international soccer match sa tahaw kan Japan asin Trinidad & Tobago kan 2006.

## Diskograpiya
### Mga Album
* FREEDOM （1999/11/25）
* Koyanagi the Covers PRODUCT 1 （2000/5/24）
* EXPANSION （2000/8/23）
* Koyanagi the Live in Japan 2000 （2001/2/28）- 2 discs
* my all… （2001/5/30）
* KOYANAGI the BALLADS 1999～2001 （2001/11/28）
* intimacy （2002/4/24）
* buddy (2002/8/21)
* KOYANAGI THE LIVE IN JAPAN 2001－2002 （2002/11/27）- 4 discs
* KOYANAGI the DISCO （2003/3/26）
* KOYANAGI the COVERS PRODUCT 2 （2003/9/25）
* Type （2003/9/25）
* Acoustic Concert At Orchard Hall （2003/11/12）- 2 discs
* MY ALL＜YUKI KOYANAGI SINGLES 1999－2003＞ （2004/1/28）- CD+DVD
* I'll Be Travelin' Home （2004/11/24）
* Sunrise （2007/3/21）
* The Best Now&Then ～10th Anniversary～ （2010/2/24）

### Mga Single
* あなたのキスを数えましょう ～You were mine～ （1999/9/15）
* fairyland（trans@k feat. 小柳ゆき）（1999/10/27）
* あなたのキスを数えましょう Opus II（with trans@k）（Anata no Kisu o Kazoemashou) (2000/1/26）
* 愛情 （Aijou) (2000/4/12）
* be alive （2000/7/26）
* Koyanagi the Christmas (2000/11/15）
* DEEP DEEP （2001/4/25）
* beautiful world （2001/4/25）
* my all… （2001/6/13）
* remain～心の鍵～ （remain～Kokoro no Kagi) (2001/11/21）
* HIT ON （2002/2/14）
* Endless （2002/7/10）
* Lovin' you （2002/10/17）
* ON THE RADIO （2003/3/5）
* 恋のフーガ／会いたい （Koi no Fuga / Aitai) (2003/8/6）
* Love knot～愛の絆～ （Love Knot - Ai no Kizuna) (2004/1/28）
* Crystal Days （2004/11/24）
* 最後に記憶を消して (Saigo ni Kiwoku wo Keshite) (2005/4/27）
* Fair Wind （2006/5/10）
* 誓い (Chikai) (2006/10/11）
* we can go anywhere (2008/10/15)  [1'669 copies sold - 2 weeks]
*MacArthur Park (kanta) ( Donna Summer)/ All At Once (2012.07.25)

## Bidyeo/DVDs
* KOYANAGI THE MOVIES PRODUCT 1 (2000/09/27)
* KOYANAGI THE BUDOKAN KOYANAGI THE LIVE IN JAPAN 2000 (2001/07/11)
* KOYANAGI THE MOVIES PRODUCT 2 (2001/09/05)

## Toltolan

## Panluwas na takod
* Yuki-Koyanagi.jp - Koyanagi Yuki's official website 
* Universal Music profile 
* Warner Music profile  
* Cross Colors lyrics in English version
I Love You (Yutaka Ozaki)

An **I Love You** (Hapones:アイ ラブ ユー Bikol Sentral: Padangat taka) iyo an enot na album na iniluwas kadtong 1983 kan sarong musikero, parakanta, na si Yutaka Ozaki. 

## Tracklist
Gabos na liriko asin musika ni Yutaka Ozaki, gabos na areglo ni Akira Nishimoto.
### Orihinal na Edisyon

### Edisyon kan 2001
Tataramon na Uab Meto

An tataramon na **Uab Meto** sarong tataramon na Austronesyo na pigtataram kan mga taga-Atoni sa Sulnupang Timor. An mga taramon igwang manlain-lain na klase na pigtataram kan mga Subangang Timoranyo na sakop kan Oecussi-Ambeno na inaapod na Baikenu. An Baikenu, naggagamit nin mga taramon na hale sa tataramon na Portuges, halimbawa an *obrigadu* para sa kataga na bikol na "Dios Mabalos/Salamaton", kaysa sa mga tataramon kan Indones na *terima kasih*.

An listahan nin mga taramon na igwang 200 basic vocabulary items mahihiling sa Austronesian Basic Vocabulary Database.

## Bokabularyo

## Mga Bilang/Numero

## Hilingon man

*Mga Tataramon kan Indonesya
*Mga Tataramon kan Subangang Timor

## Toltolan


## Panluwas na takod

*Uab Meto Site
*Uab Meto Resources
*Indonesian – English – Uab Meto Dictionary
Plaza nin San Lorenzo Ruiz

An **Plaza San Lorenzo Ruiz** or **Plaza Lorenzo Ruiz** ( an pinaka-major na public square sa Binondo, Manila, kahampang kan Quintin Paredes Street (formerly *Calle Rosario*) sa sirangan asin Juan Luna Street (formerly *Calle Anloague*) sa kanluran, nakabalagbag ini sa Estero de Binondo. Ini an plaza na nakahampang sa inutan kan Minor Basilica of San Lorenzo Ruiz (Simbahan nin Binondo), saro sa mga pangunahing simbahan sa Syudad nin Manila asin kinokonsideran na tahaw kan kabuuhan kan Binondo .

## Toltolan
Pilioritikos

An **Pilioritikos** (Griyego: Πηλιορίτικος) sarong klaseng bayle nin banwaan gikan sa Pilio (Thessaly), Griyego.  

## Toltolan
John Milton Bernhisel

Si **John Milton Bernhisel** (namundag **John Martin Bernheisel**) (Hunyo 23, 1799 – Septyembre 28, 1881) sarong Amerikanong doktor, politiko, asin amay na kaapil sa Kahiroan nin mga Banal sa Huring-Aldaw. Siya ugos na amigo asin kairiba-iba kapwa na Joseph Smith asin Brigham Young. Si Bernhisel iyo an orihinal na delegado kan Teritoryong Utah sa Kamara Baha kan Estados Unidos (1851–59, 1861–63) asin saro man sa nagtukaw sa Konseho nin Limang Polo  kan  An Simbahan ni Jesukristo nin mga Banal sa Huring-aldaw.

## Toltolan

.
Tataramon na Minangkabau

An tataramon na **Minangkabau** (*autonym*: *Baso Minang(kabau)*; ), sarong tataramon na Austronesiya na pigtataram kan mga taga-Minangkabau kan Sulnupan na Sumatra, sa sulnupang parte kan Riau, Rehensiyang Sur na Aceh, sa norteng parte kan Bengkulu asin Jambi, iyo man sa mga pirang syudad sa interong Indonesia nin mga nagrilipat na Minangkabau. An tataramon, iyo an lingua franca sa rehiyong sulnupan na baybayon kan probinsiya nin Norteng Sumatra, asin ginagamit man ini sa mga parte nin Aceh, kun saen inaapod man an tataramon mang ining *Aneuk Jamee*. Tinataram man ini sa pirang parte kan Malaysia, lalong-lalo na sa Negeri Sembilan.

## Halimbawá
### Mga pangungusap

### Bilang

## Hilingon man

* Mga tawo nin Minangkabau
* Overseas Minangkabau

## Mga Toltolan

## Mababasa pa lalo
* [Nurlela Adnan, Ermitati, Rosnida M. Nur, Pusat Bahasa (Indonesya), [Balai Pustaka] (Persero), PT. 2001 - **Dikyunaryong Indones-Minangkabau** (*Kamus bahasa Indonesia-Minangkabau*), 841 mga pahina.]
* *Tata Bahasa Minangkabau*, Gerard Moussay (original title *La Langue Minangkabau*, pigpalis-taramon sa Pranses ni Rahayu S. Hidayat), .
Moske ni Omar Ibn Al-Khattab

An ** Mosque ni Omar Ibn Al-Khattab** (Pakasurat sa Espanyol: Omar Iban Al-Jattab) sarong moske sa Maicao, La Guajira, Colombia. Ini an ikatolong pinakadakulang moske sa Latin Amerika. Sa lokal na arapodan, ini inaapod na “La Mezquita” (“An Moske), huli ta ini an iyo-iyo mansanang moske sa bilog na rona'. Kasaro an Eskwelahan Dar Alarkan, an duwa iyo na an pinakasentro kan Islamikong relihiyon asin kultura sa rona. An moske pinagtogdok kan 17 Septyembre 1997, asin ini ipigngaran sa ikaduwang kalipang Sunni na si Omar Ibn Al-Khattab. Ini pigdesenyo kan si Iranong Ali Namazi, saka ini pinagtogdok kan inhenyero sibil na si Oswaldo Vizcaino Fontalvo. Sinalogan nin marmol, pasil daa maka-igo igdi an sobra 1,000 katawo.

## Toltolan
Salog Cleddau

An **Salog Cleddau** sarong salog sa New Zealand. Nadalihig ini pasiring sa pamayohan kan Milford Sound.

## Hilnga man

*Lista kan mga salog sa New Zealand

## Toltolan
Lista kan 20 pinakahalabang salog sa New Zealand

An pinakahalabang salog sa New Zealand iyo an Salog Waikato. Ini may labang 425 kilometro (264 mi). An pinakadakulang salog sa pagkadakul kan bulos niya iyo an Salog Clutha na may iwinawa'wang 613 metro kubiko lambang segundo (21,600 cu ft/s).

An ibang mga salog, orog na idtong may mahiwas tubig kapatagan asin may mga sangki, igwang mga tulay na nagbabalagbag igdi. An Salog Rakaia  binabalagbagan siya kan pinakahalabang tulay sa New Zealand, sa labang 1,757 metro (5,764 pye). An ikatolong pinakahalabang tulay iyo an Whirokino Trestle Bridge sa State Highway 1 na nabaktas sa Salog Manawatu.

Lampas nang 180,000 kilometro (110,000 mi) nin mga salog an nakaag na sa mapa nin New Zealand.

Sa ibaba, nakalista an 20 halabaon sa gabos na salog yaon sa New Zealand. Nasasabi igdi kun an salog namogtak sa Islang Habagatan (South Island) o sa Islang Amnayan (North Island).

## An 20 haralabaon na mga salog sa New Zealand

## Toltolan