Palasyo nin Merdeka

An **palasyo nin Merdeka** (; midbid man sa Indo na *Istana Gambir* asin kadtong panahon nin kolonyal na Olandes bilang *Paleis te Koningsplein*), iyo an saro sa anom na palasyo kan presidente sa Indonesya. Mahihiling ini sa amihanan na bahagi nin Merdeka Square sa Katahawan na Jakarta, Indonesya asin piggagamit bilang opisyal na istaran nin presidente kan Republika nin Indonesya.

An palasyo, sarong istaran para sa gobernador-heneral kan Subangan na Indya kan Olandes kadtong panahon nin kolonyal. Kadtong 1949, rinibayan an pangaran kan palasyo na palasyo nin Merdeka, "(ke)merdeka(an)" na an boot sabihon "talingkas" o "katalingkasan".

Parte an Palasyo nin Merdeka sa  na Jakarta Presidential Palace Complex, na kinababalihan man kan Palasyo nin Negara, Wisma Negara (pambisitang harong kan estado), Sekretariat Negara (Sekretariat kan Estado), asin an bilding kan Bina Graha. Ini an sentro nin otoridad kan ehekutibo kan Indonesya.

## Kasaysayan
### An kapinu'nan

Itinindog an bilding na an apod ngunyan iyo an Palasyo nin Merdeka sa premiso kan Palasyo nin Rijswijk (sa ngunyan Istana Negara) kan ini kinokonsiderar na dai na sakto para sa mga  pang-administratibo hal. Darakulang pag-ako asin at kumperensya kadtong katahawan kanika-19 na siglo. Kadtong 1869, itinao an instruksyon na magtindog nin bagong palasyo ki Gobernador-Heneral Pieter Mijer. Nangyari an pagpapatindog sa habagatan na duotan kan Palasyo nin Rijswijk kadtong ika-23 nin Marso 1873 sa panahon kan pamamayo kan Gobernador-Heneral na si James Loudon.

Dinisenyo an Neo-Palladian na palasyo ni Jacobus Bartholomeus Drossaers asin itinindog an Departamento kan gibuhon-panbanwa asin an contracting firm na Drossaers & Company sa halagang ƒ 360,000. Itinindog an bagong bilding sa kahabagatan na parte kan kadagaan kan Palasyo nin Rijswijk, direktang nakahampang sa Koningsplein (Merdeka Square ngunyan).

Nahaman an pagpapatindog kan palasyo kadtong 1879 sa panahon kan pamamayo ni Gobernador-Heneral Johan Wilhelm van Lansberge. Tinawanan an bagong palasyo nin opisyal na pangaran na *Paleis van de Gouverneur Generaal* ("Palasyo kan Gobernador-Heneral"), an opisyal na istaran kan gobernador-heneral kan Subangan na Indya kan Olandes asin kan saiyang pamilya.

Si Gobernador-Heneral Johan Wilhelm van Lansberge (1875–1881) an inot na nangistar sa bilding. Mantang si Gobernador-Heneral Tjarda van Starkenborgh Stachouwer (1936–1942) an huring Olandes na gobernador-heneral na nangirukan sa Palasyo.

### Pagsakyada kan mga Hapones
Sa kasagsagi kan pagsakyada kan mga Hapon sa Subangan na Indya kan Olandes (1942–1945), an  kumander nin Bontolan (Army) na si () kan garison nin Hapon an nangirukan sa Rijswijk Palace compound. Tolong kumander kan Hapon an nangirukan sa Palasyo nin Merdeka.

### Pagkatapos kan katalingkasan
Natapos an pangnasyon na rebolusyon kan Indonesya (1945–1949) sa pagmidbid kan Olandya sa Republika kan Indonesya. Inihayag an deklarasyon nin katalingkasan kan Indonesya gikan sa Olandes kadtong 1949 sa Palasyo nin Gambir. Sa panahon kan seremonya, Rinibayan an wayaway kan Olandes nin bandera kan Indonesya. Kadakol na paradalan an naugma kang itinaas an wayaway, asin nagkururahawan nin "Merdeka! (Talingkas!)". Poon kadto, namidbid an Palasyo nin Gambir bilang Palasyo nin Merdeka. Si Tony Lovink, an halangkaw na komisyoner kan Korona nin Olandes an huring lalaking minarepresentar sa kapangyarihan kan Olandes na naghali sa palasyo. An pangaran kan palasyo, opisyal na rinibayan sa Istana Merdeka ("Palasyo nin Katalingkasan") kadtong ika-28 nin Disyembre 1949 sa oras na 17.55.

Kadtong ika-27 nin Disyembre 1949, sarong aldaw pagkatapos kan seremonya, nag-abot si Presidente Sukarno asin an saiyang pamilya hali sa Yogyakarta. Sa inot na pagkakataon, nangirukan an presidente kan Republika nin Indonesya sa Palasyo nin Merdeka.

An inot na taunan na seremonya kan Aldaw nin Katalingkasan, ginibo sa Palasyo nin Merdeka kadtong 1950.

## Ebolusyon kan Palasyo nin Merdeka
Namantinir an bilding na dai nagbabago poon kadtong natapos an bilding kan 1879. Pagkatapos kan katalingkasan kan Indonesya, pinalawig an tambalan kan Palasyo nin Merdeka tanganing iiba bako sana an Istana Negara (Palasyo nin estado), kundi pati na man an pagpapatugdok kan Wisma Negara, State Secretariat (Estado nin Sectreatiat) asin Bina Graha. Pirang kolonyal na bilding asin istaran an ginaba sa lugar kan Weltevreden tanganing tawan-dalan an compound ngunyan kan Palasyo nin Estado.

An sarong sadit na oktagunal na gazebo na mahihiling sa patyo kan palasyo an ginamit bilang pribadong paadalan para sa mga aki ni Sukarno asin kan mga kawani kan palasyo. Kadtong ginamit an gazebo na ini kan mga opisyal kan kolonyal na Olandes bilang *muziekkoepel* (gazebo nin tugtugon), kun sain tinutugtog an mga perpormansa nin musika sa panahon kan pormal na balls.

Kang si Suharto an nangapresedente kan Indonesya, naghaman siya nin mga pagbabago sa dating residential function kan palasyo. Ginibong Ruang Bendera Pusaka (Regalia Room) an kwarto nin turugan ni Sukarno asin an kwarto kan agom ni Sukarno na si Fatmawati an naging kwarto kan presidente. Sarong lumang kahoy na bilding sa palasyo complex na midbid sa  "Sanggar" ab ginaba tanganing tawan-dalan an Puri Bhakti Renatama building, asin ginamit bilang sarong museo tanganing mag-imbak nin mga mahahalagang artipakto, likhang sining asin mga regalo hali sa mga wakang na emisaryo. Dai nahaloy, itinindog man niya an bilding na Bina Graha sa bakudan kan palasyo, na ginamit niyang opisina.

Kan nagtukaw si Megawati, rinibayan niya an bilding kan Puri Bhakti Renatama na opisina kan Presidente, linipat an laog kaini sa Bina Graha building. Ibinalik man niya an mga muwebles asin dekorasyon kan palasyo pabalik sa itsura kan nasa irarom pa ini ni Sukarno. Hinali an mga kagamitan ni Suharto sa Jepara wood carving, apwera sa Ruang Jepara (kwarto nin Jepara, bilang pagrumdom sa rehimen ni Suharto), asin rinibayan nin lumang kolonyal na pagpapakarhay.

## An Palasyo nin Merdeka ngunyan

Nagsisirbi an Palasyo nin Merdeka na sarong opisyal na lugar para sa mga pangyayari kan estado arog sa seremonya kan Aldaw nin Katalingkan, pag-ako sa mga dignitaryo (dayuhan), miting kan kabinete, mga piging kan estado asin pag-ako kan mga surat nin pananalig gikan sa mga dayuhan na embahador. Suway pa digdi, naglalaog pa nanggad ini nin mga pribadong istaran asin opisina kan presidente.

Rinibay an tungkulin nin administratibo na kadtong igwa an palasyo sa Palasyo nin Estado asin sa Sekretarya nin Estado, mantang namamantinir an Palasyo nin Merdeka na simbolo kan otoridad.

### An Layout kan Palasyo
Mahihiling an 17&nbsp;m na langkaw nin poste nin wayaway asin sarong balong (fountain) sa atubangan na duutan kan Palasyo nin Merdeka. Pigsasagibo an taunan na seremonya nin pagtataas ng bandila sa aldaw nin Katalingkasan kan Indonesya sa Agosto 17. Sa panahon kan seremonya nin Katalingkasan, parating ginagamit an beranda bilang sarong seremonyal na yugto para sa Presidente asin mga dignitaryo.

Kabali sa mga midbid na kuwarto sa Palasyo an:
*An **Ruang Kredensial** (bulwagan kan kredensyal) iyo an nagtatao nin laugan sa palasyo asin an lugar kun sain isinasagibo an kadaklan sa mga diplomatikong aktibidad, arog kan pag-ako nin mga bisita asin embahador kan estado. Denikorasyunan an bulwagan nin kredensyal nin mga muwebles na itinindog kadtong panahon nin kolonyal, iyo man an mga kuwadro na gibo asin seramiko na gibo.
*An **Ruang Jepara** (Kwarto ni Jepara) sarong dating kwarto nin adalan ni Sukarno, asin ipinangaran sa sarong banwaan sa Katahawan na Haba na an apod iyo an Jepara, pinaghahalian kan carved wooden furniture asin ornaments nin kwarto.
*An **Ruang Raden Saleh** (Kwarto ni Raden Saleh), mahihiling sa atubangan kan Ruang Jepara. Kadtong ginamit an kwarto na opisina asin sala kan inot na Ginang. Ginamit ni Megawati an kwarto para mag-imbak nin 5 painting kan Indo na pintor na si Raden Saleh.
*An **Ruang Resepsi** (reception room) iyo an pinakadakulang kwarto sa gabos. Komon ining ginagamit para sa mga piging kan estado, mga gala dinner kan estado, pangnasyon na pagmiriting, asin mga perpormansa sa kultura. Igwang duwang mga painting ni Basuki Abdullah. Nakasabi sa subangan na pader an "Pergiwa Periwati", sarong painting na an tema gikan sa Mahabharata, asin sa sulnopan na lanob nakasabit an painting na Haba na "Jaka Tarub".
*An **Ruang Bendera Pusaka** (an kwarto nin paghahabol nin wayaway), o kwarto nin Regalia. Ginagamit an kwarto sa pag-imbak kan "Bendera Pusaka", an inot na wayaway kan Indonesya na itinaas kadtong Deklarasyon nin Katalingkasan kan Indonesya kadtong ika-17 nin Agosto 1945.

Dai na ginagamit kan mga presidente pagkatapos ni Sukarno an palasyo bilang istaran, bagaman ta ini pa nanggad an opisyal na irukan kan presidente. Ginagamit pa nanggad an mga opisina kan palasyo kan sa ngunyan na presidente kan Indonesia. Sa panahon kan administrasyon ni Suharto, Mas pinili ni Suharto na mangirukan sa saiyang sadiring harong sa Jalan Cendana, Menteng, mantang nagsirbi an palasyo asin an Bina Graha na opisina niya sana. Nagin opisyal giraray na istaran nin presidente an palasyo sa panahon kan mga administrasyon ninda Abdurrahman Wahid asin Megawati. Nugad nangirukan si Susilo Bambang Yudhoyono sa Palasyo nin Merdeka, arog pa man kaito, arog ni ni Suharto, parati niyang mas mawot na mangirukan sa saiyang sadiring harong, sa Puri Cikeas, distritong Gunung Putri kan Rehensiyang Bogor – Sulnopan na Haba, habagatan kan Jakarta. 
Mas gusto kan presidente na si Joko Widodo na mag-istar sa Istana Bogor.

## Pagribay kan bantay
Poon pa kan ika-17 nin Hunyo 2016, binukasan sa publiko an seremonya nin pagsangli nin guwardya kan Paspampres. Ginigibo ini sa 8 am kada huring duwang semana kan bulan sa hampang kan bakudan kan palasyo.

## See also

*Palasyo nin Bogor, main residence of the governor-general and another presidential palace.
*Palasyo nin Cipanas
*Gedung Agung
*Palasyo kan Bise Presidensyal (Indonesya)
*Opisyal na irukan

## Mga toltolan

## Pagsambit nin mga haman

*

## Mga panluwas na takod

*Istana Merdeka profile (NakaIndo)
*Istana Merdeka history (nakaIndo)