open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tanggomo

An **Tanggomo** iyo an oral na literatura kan tataramon na Goruntalo na ipinahayag sa ritmo na porma sa anyo kan sanaysay na rawit-dawit asin dai nakagapos nin mga linya.

Naglalaog an Tanggomo nin mga kaganapan asin pangyayari na an mapagkukuanan nin istorya nagmula sa mga totoong pangyayari o kaganapan, gikan sa alamat, asin gikan sa sadiring tala kan tagapagtaram.
Sa enot, pigsasayod an Tanggomo arog kan pagbabasa nin rawit-dawit na mayong kaibang sarong kagamitan. Sa mga karagdagang pag-uswag, igwa mang Tanggomo na pigkakanta na iniibanan pa nin mga may kuwerdas na panugtog o alpa.

## Ginikanan-ngaran
Gikan an Tanggomo sa panginot na kataga o taramon na "Tanggomo" na, kung an literal na boot sabihon iyo an akomodasyon. Pig-aapod na Ta Motanggomo an tawong naghatod nin rawit-dawit na "Tanggomo". 
Minukna asin isinapayo kan mga tawo na mga bihasa sa Tanggomo an Tanggomo asin kinakanta sa pirang mga oras, halimbawa sa sarong pagselebrar o kadakulan nin tawo.

## Rawit-dawit na Tanggomo
An minasunod sarong rawit-dawit sa kasagsagi kan "Patriotic Events January 23, 1942" na kun sain man na minsan minatukdo sa "Aldaw nin Katalingkasan kan Hulontalo":
:Bisimila momulayi
:Delo po'eela pomayi
:Tawnu yilalu mayi
:Botiya ma delo mayi
:Wawu dungohi lomayi

:Botiya uyilowali
:Maso-maso to akali
:Wawu dila bohabali
:23 januali
:42 yilowali
:Lali wungguli kakali

:Donggo to’u boito
:Ra’ayati topingito
:Wawu malo toduwito
:Walanta hemolihito
:Ngiyo-ngiyoto dungito

:Oyinta lobohuliyo
:Lomobu hudungiliyo
:To pabia tambatiliyo
:Talumolo waitiyo
:Odito kapaliliyo
:Kapali tikololiyo
:Polibu limongoliyo

:Odito to uwanengo
:Pentadu delo tihengo
:Tulu ma lotontulengo
:Lopobu kilumohengo
:Hudungu to uwanengo

:Walanta mahepanita
:Wawu malo hipalita
:Uweewo ma hidehita
:Ma mayi hipodelita

:Hasili didu olamita
:Malo didu olabita
:Boli ma didu osisa
:Ra’ayati to sikisa

:Walanda mahesanangi
:Tolipu Hulontalangi
:Tahu’a pomikilangi
:Dulolo motibarani
:Motitituwawu malowani
:Kumando li pa’a nani
:Tawu ma lotitipalangi

:Tahu’a ilambuliyo
:Ra’ayati wawu tiyo
:Mosadiya wawu mohiyo
:Walanta wa’upoliyo

:Pa’a nani bilantuwa
:Talola’i tawabuwa
:Ra’ayati ngohuntuwa
:Pito banggo hiwuduwa
:Pa’a nani ta ta’uwa

:Odito utoniyati
:Todulahu duma’ati
:Lo’otoduwo u bebasi
:Wawu lominta’a bandela
:Umoputi wawu mela
:23 januali
:42 yilowali

:Mongodula’a mongowutato
:Tanggomo mahe’utapo
:Wanu hila momatato
:Pona’o de Hulontalo
:Silita banta-bantalo

## Mga toltolan
Lupah Sug

Sa Uusipong Filipinas, an ***Lupah Sug*** (Jawi: سوگ; *Sūg*) sarong predecessor state bago an pagkakatugdas kan Sultanato kan Sulu.

## Naitalang mga Monarkiya

## Mga toltolan
Mga tawong Banguingui

:*Para sa banwaan na may kaparehas na ngaran, hilingon an [[Banguingui, Sulu]].*

An **Banguingui**, bistado man sa **Sama Banguingui** o **Samal Banguingui** (alternatibong mga pagbaybay kaiba an **Bangingi’**, **Bangingi**, **Banguingui**, **Balanguingui**, asin **Balangingi**) sarong naiibang grupo nin  etno-lingguwistiko na nakwarak sain man sa Mas Dakulang Kaiislahan na Sulu asin sa mga kabaybayang rehiyon sa habagatan dangan sulnupan kan Rawis nin Zamboanga sa Mindanao, Filipinas. Saro sinda sa mga etniko na grupo na kadaklan na nakokolektang bisto sa mga tawong Sama-Bajau.

## Mga tawo
Opisyalmenteng dae pigbibisto kan ley kan Filipinas man o sa kagtaraid kaining estado nin Malaya kan Sabah an Banguingui. This can be attributed to their natural ability to culturally assimilate and saindang pag-ako sa sosyudad nin Tausug man, Sama asin Yakan. Parte an Banguingui kan mas pinalawig na etnikong grupo nin Moro, na 
pang-anom na pinakadakulang etnikong grupo sa Filipinas .

Igwang parehas na panurat asin mga pataram na tradisyon an Tataramon na Banguingui. An sistema nin panurat kaini minagamit nin iskriturang Jawi asin marikas na nagigin pagadan na tradisyon.  Pinapasa kan *kamattoahan* (mga may edad o gugurang) sa  *kaanakan* o *anak baha-u* (bagong henerasyon) an saindang pataram na tradisyon.

Nagtindog nin *kuta* (forts) an mga Banguingui sain man sa Kaiislahang Sulu. Arog man kan kapipinsanang Sama, naglalawod sinda sa manlaen-lsen na mga barko arog kan *[[vinta]]*, *salisipan*, o *bangka-bangka* sa bilog na rehiyon nin Sulu-Sulawesi. Sa paglangkaw kan Sultanato nin Sulu, namukna kan Banguingui, kaiba an mga tawong Iranun, an kadaklan sa mga hukbo kan Sultan, na nangiginot na mga pagrakyada sa baybayon kontra sa mga pag-aayos sa amihanang Filipinas, pati na man an mga baybayon kan haraning Borneo, Sulawesi, asin mga isla nin Maluku. Grabe man na nadamay sinda sa pirasiya asin an pangangalakal nin oripon kadtong ika-18 at ika-19 na siglo. Parating naglayag an Banguingui sa mga barkong pangggera nin * [[garay (barko) | garay]] * na kabaligtadan sa * [[lanong]] * kan Iranun. 

## Mga sikat na Banguingui

* Maas Alidji – sarong marino sa serbisyo kan  Sulangna nakakua nin kasikatan sa kasagsagan kan sarong labana sa Suba' nin  Bruniy.
* Maas Arolas Tulawie – sarong  gobernador sa Probinsiya kan Sulu asin patriyakiya kan Ankan nin Tulawie. An saiyang ginikanan kaiba an pirang sa mga politikal na lider sa probinsya. An saindang bailiwick iyo an Banwaan kan Talipao sa subangan na rehiyon kan Isla nin Jolo.
* Imam Jai Dionga – Inot na pinsan ni Maas Arolas Tulawie asin headman (i.e. kapitan nin baryo) kan Isla nin Buan sa Probinsya nin Tawi-Tawi nin haros tolong dekada. Pigrerespeto siyang marhay kan mga Tausug, Bajau asin Sama. Bigatin siyang Bise Alkalde kan Banwaan nin  Balimbing (Panglima Sugala ngunyan).
* Panglima Alip - Ninuno kan Tulawies kan Sulu asin Diongas kan Tawi-Tawi, sarong pinuno kan Tongkil kan ika-19nng siglo na direktang nag-uulat sa Sultan kan Sulu.

## Mga toltolan
Tataramon na Portugis

An **Portugis**, o **Ternateño** sarong tataramon na kreoleng pigbase sa Portuges na pigtataram kan mga Kristiyano kan halong ginikanan na Portuges asin Malayo sa mga isla kan Ambon asin Ternate sa Moluccas (Indonesya), poon ika-16 sagkod katahawan kan ika-20 na siglo.

Sarong kreoleng pigbase sa Portuges asin Malay an Portugis.

Naribayan an tataramon kan sarong pigkreoleng Malay na pig-aapod na Malayo na Ambones.

## Hilingon man
* Chavacano (sarong tataramon na kreoleng pigbase sa Espanyol na nakamugtak sa Filipinas)
* Tataramon na Kristang

## Mga toltolan
Enot na Gerang Opyo

An **Enot na Gerang Opyo** (*Ingles: First Opium War*) sarong labanan na nangyari sa Tsina (sa pamamahala kan Dinastiyang Qing). An mga naglaban iyo an Tsina asin an Nagkakasarong Kahadian. An kawsa kaini iyo an **tinanom na opyo.**
Pankinàban na Batayan kan Oras

:*Para sa ibang gamit kan UTC, hilingon an [[UTC (klaripikasyon)]].*

An ***Coordinated Universal Time*** (, pinalipot na **UTC**, literal: **Pangkagabsan na Tugmang Oras**) sarong estandarte sa oras na may halangkaw na pagkatumpak sa atomikong orasan.
Mga tataramon na Makro-Yaeyama

An **Makro-Yaeyama** iyo an saro sa mga sanga kan mga tataramon na Habagatang Ryukyuano, na pigbibilog kan mga tataramon na Yaeyama asin Yonaguni. Pigtatawan boot sabihon kaini kan pag-uswag kan "aram" bilang potensyal na pantabang, an semantikong pagpapalawig kan "nephew" sa pagiging gender-neutral, asin dae maarog na mga porma kan mga kataga na pigpapahiling sa table sa ibaba.

Dawa panhistoryang pigkaklasioikar an Yonaguni sa arinman sa primaryang sanga kan Ryukyuano o kan  mga tataramon na Habagatang Ryukyuano, malinaw na harani an relasyon kaini sa Yaeyama.

## Mga toltolan
Logogramong Kaidā

An **Kaidā glyphs** () sarong set kan mga piktogramo na minsan na piggamit sa mga isla nin Yaeyama kan habagatan-sulnupang Hapon. Pigkua an katagang *kaidā* sa Yonaguni, asin nakasentro an pinakapinag-adalan sa mga piktograpo sa isla nin Yonaguni. Mientras tanto, igwang mga ebidensya kan paggamit kaini sa iba pang mga isla kan Yaeyama, na mas bistong maray sa isla nin Taketomi. Pamprimaryang piggagamit ninda ini para sa mga pagirumdom sa buwis, kaya harani ini na nauugnay sa poll tax na ipigpataw sa Yaeyama kan Ryūkyū sa isla nin Okinawa, na kun sain pinanginginutan kan Satsuma Domain sa Habagatang Kyushu.

## Ginikanan-ngaran
Pigpahiwatig ni Sudō (1944) na an ginikanan-ngaran kan *kaidā* iyo an , na an boot sabihon "opisina nin gobyerno" sa Satsuma Domain. Pigsubli an terminong ini kan Ryūkyū sa Okinawa asin man kan mga burukata kan Yaeyama (*karja:* sa Modernong Ishigaki). An estandarteng Hapon na /j/ regular na minasakto sa /d/ sa Yonaguni, asin pirming nababa an /r/ pag napapalibutan nin mga patanog. Nauuyon an teoryang ini sa pangenot na impetus para sa Kaidā glyphs, pagbubuwis.

## Repertoire
Pigbubuo an Kaidā glyphs nin
* panginot na mga gamit arog kan bagas, dawa (millet), patani o sitaw (bean), toro, tupa, kambing, sira asin tela, dangan
* bilang, o panginot na yunit arog kan sarong bag nin bagas (俵), sarong bag nin dawa (millet), sarong panalok nin maluto (斗), sarong karton nin maluto (升), kabangang sarong bag kan maluto, asin
*mga simbolo sa kagharungan na pig-apod na * dāhan *.
Arog kan para sa mga numero, nakamugtak an mga magkakaparehas na sistema na pig-aapod na * sūchūma * sa Okinawa asin Miyako asin nagluluwas an saindang mga gamot sa mga numero nin Suzhou.

## Mga toltolan
Ngeremasch

An **Ngeremasch** (pigbabaybay man na **Ngaramasch**, ) sarong baryo sa Palau, asin an kapitolyo kan estado kan Angaur. Nakamugtak an Ngaramasch sa sulnupan kan Angaur, may mga ferry man na nagtatakod sa Angaur pa Koror. Kan 2009, nasa 135 an populasyon kaini. Bisto kadto an lugar bilang *Banwaan nin Saipan (Saipan Town*.
Tataramon na Yonaguni

An **tataramon na Yonaguni** ( *Dunan Munui*) sarong Habagatang Ryukyuano na pigtataram kan mga 400 katawo sa isla kan Yonaguni, sa mga isla nin Ryukyu, pinakasulnupan kadena na nakalatag sa subangan lang kan Taywan. Pinakaharani ining kaano-ano kan Yaeyama. Huli sa polisiya kan Hapon sa mga tataramon, dae pigrekognisir kan gobyerno an tataramon, imbes inaapod ninda ining . Sa klasipikasyon kan UNESCO, an tataramon na Yonaguni an pinaka delikadong mawara na tataramon sa bilog na Hapon.

## Sistema nin Panurat

Naisurat na minsan an Yonaguni sa sarong dae maarog na sistema nin panurat na pig-aapod na Logogramong Kaidā. Alagad, matapos kan pagsakyada kan Kahadean nin Ryukyu dangan dae nahaloy, sa aneksasyon kan Emperyo kan Hapon, naribayan an logogramo kan Kanang Hapon asin mga karakter na Intsik.

## Mga toltolan

## Mababasa pa lalo
*高橋俊三. "与那国方言." 言語学大辞典セレクション：日本列島の言語. 三省堂, 1997. Print.  ()
*高橋俊三. "沖縄県八重山郡与那国町の方言の生活語彙." 方言研究叢書. 4 (1975): Print. 
*平山輝男, 中本正智. 琉球与那国方言の研究. 東京: 東京堂, 1964. Print. 
*高橋俊三. "琉球・与那国方言の語彙". 東京: 法政大学沖縄文化硏究所, 1987. Print. 
*西岡敏. "与那国方言の動詞継続相のアクセント対立". 地域研究シリーズ 35, 95-105, 2008. 
*加治工真市, 仲原穣. "与那国方言について(与那国島の伝統文化調査研究報告書,加治工真市教授退官記念)". 沖縄芸術の科学 : 沖縄県立芸術大学附属研究所紀要 16, 17-74, 2004 

## Mga panluwas na takod
*  sa
Sandoricum

***Sandoricum*** an genus kan mga tanom sa pamilyang Meliaceae.

An mga minasunod na klase nakalista sa Katalog kan buhay:,ref name = "COL"/>

* *[[Sandoricum beccarianum]]* 
* *[[Sandoricum borneense]]*
* *[[Sandoricum caudatum]]*
* *[[Sandoricum dasyneuron]]*
* *[[Sandoricum koetjape]]* — Santol tree
* *[[Sandoricum vidalii]]* 

## Mga Toltolan


## Panluwas na takod
*
SM Supermalls

An **SM Supermalls**, na rogaring kan SM Prime Holdings, sarong chain kan mga shopping mall sa Filipinas na, kan Mayo 2023, igwa na ining 83 na nakamugtak sa bilog kan nasyon. Igwa man ining 7ng mga mall sa Tsina, kaiba an SM Tianjin na kun sain ini an panduwa sa pinakadakula sa bilog na kinaban sa mga termino kan gross leasable area (GLA). Naging saro an SM Supermalls mall sa pinakadakulang mga paraoperar sa Sur-subangan na Asya. Pinagsaro, igwa an kompanya nin 9.24 milyong metro kwadrado kan gross floor area (GFA). Igwa ining 17,230 na mga tenante sa Filipinas asin mga 1,867 tenante sa Tsina.
As of May 2023, it has a total of 90 malls (83 in the Philippines, 7 in the People's Republic of China). It was also formerly known as Shoemart.

History
## Kasaysayan
Pinunan ni Henry Sy, Sr. an kumpanya na nagpapadalagan kan mga mall kan 1958 bilang Shoemart, kaiba an sarong tindahan sa Manila. Kadtong 1960s, pinalawig kan Shoemart an chain kan tindahan nin sapatos kaini.

## Mga sanga
### Filipinas

#### Mga mall sa hinaharap
Nasa irarom pa kan konstruksyon o pighain na SM Malls sa ***bold italics*** iyo an mga kaiba sa SM Prime's latest offer supplement.

### Tsina

## Mga toltolan
Peleliu

An **Peleliu** (o **Beliliou**, ) sarong isla sa islang nasyon kan Palau. An Peleliu, kaiba sa duwang sadit na mga isla sa amihanan-subangan, minaporma nin saro sa kag-anom na mga estado kan Palau. Bistado an isla sa kinamumugtakan kan Labanan kan Peleliu sa Ikaduwang Gerang Pankinaban.

## Mga panluwas na takod

*Mapa kan Peleliu
*Peleliu National Historical Park Study Preliminary Draft
*Bloody Peleliu 
*Photos of WW2-era relics and equipment on Peleliu
*Honorary Consulate of the Republic of Palau to the UK &NI
James Curtis Hepburn

Si **James Curtis Hepburn** (Marso 13, 1815 – Setyembre 21, 1911) sarong Amerikanong pisiko, parapalis-taram, edukador, asin lay Christian missionary. Bisto siya sa sistema nin Romaninsasyong Hepburn para sa transliterasyon kan tataramon na Hapon paduman sa Alpabetong Latin, kun sain nabisto siya sa saiyang diksyunaryong Hapon–Ingles.
Aizuchi

Sa Tataramon na Hapon, An **Aizuchi** ( o , ) iyo an puro mga interjection sa sarong ulayan na magpapahayag na natatawanan nin mangno o nasasabòtan an nagtataram nagpapahiwatig an tagadangog. Sa mga taramon na lingguwistiko, sarong anyo ini nin ekspresyong patiko. Pigtuturing an Aizuchi na nagpapasigla sa tagapagtaram, na nagpapahiwatig na aktibo an nagdadangog dangan kabali sa urulayan..

Pirmi nalang salang-nasasabòtan an Aizuchi kan mga di-katutubong nagtataram bilang tagadangog na nagpapahiling nin kasunduan o ganap na nasasabòtan an pigtataram. 

Kaiba sa karaniwang aizuchi:
* , , o  (iyo, may manlaenlaen na lebel nin pormalidad)
*  (nahihiling ko.)
*  (Arog ka yan? Talaga?)
* , , , o (sa Kansai)  (talaga)
*  (nahihiling ko, tama ini)
* Nagtango
May kapantay an mga ini na pag-andar sa Ingles "yeah", "yup", "OK", "really?", "Uh-huh", "oh", asbp, alagad mas pigsasayod asín importante ininsa tataramon na Hapon. 

Pwedeng mapugulan an mga relasyon nin negosyo  sa partikular kan bakong-katutubong parataram na ipagpalagay na nag-uuyon an saindang kahampang na Hapon sa suhestyon, kun sa realidad nagsasabi lang an mga Hapon na susundon o nasasabòtan ninda an mga suhestyon – "nakua ninda", dae "napag-uyunan".

Pwede mang gibuhon kan Aizuchi an porma kan mga pig-aapod na mga alingawngaw na hapot (echo questions), na pigbubuo nin sarong pangngaran kaiba an "desu ka". Matapos maghapot an Parataram A nin Hapot, pwedeng utruhon kan Parataram B an sarong liyabe o *key* na pangngaran na sinundán kan "desu ka" tanganing kumpirmahon kun ano an pinag-uulayan kan Parataram A o simpleng mantiniron na bukas an komunikasyon mantang pig-iisip ni Parataram B an sarong simbag. An sarong magaspang na analog na Ingles magiging "A ..., you say?" (A ..., Sasabihon mo?), Arog kan sa: "So I brought this new car'' (Kaya pigbakal ko an bagong kotse na ini); nagsimbag: "A car, you say? (Sarong kotse, sasabihon mo?).

## Mga toltolan

*  Special issue, Nodding, Aizuchi, and Final Particles in Japanese Conversation, Volume 39, Issue 7, July 2007, pages 1239–1323, Journal of Pragmatics

## Mga panluwas na takod
*The Japanese art of aizuchi
Garcinia

***Garcinia*** an *genus* kan mga tanom na nagbuburak sa pamilya kan Clusiaceae natural sa Asia, Amerika, Australia, Tropikal asin Timog Aprika, asin Polynesia. An numero kan espesye kaini dai pa matukoy; an Kew Gardens nakapagpabisto na nin 400 na espesye. An mga tanom na yaun sa genus na ini iyo an **saptree**, **manggosten** (na nagtutukoy man sa *Garcinia mangostana*), **garcinia**, or **manggosten**.

## Mga ladawan

Mangosteen1.jpg|*[[Garcinia mangostana]]*
Fruta do Bacupari.jpg|*[[Garcinia gardneriana]]*
Garcinia hombroniana.JPG|*[[Garcinia hombroniana]]*
Madruno.jpg|*[[Garcinia madruno]]*
Garcinia pseudoguttifera.jpg||*[[Garcinia pseudoguttifera]]*
Garcinia sessilis, flower.jpg|*Heilala* (*[[Garcinia sessilis]]*)


## Mga espesye
Hanggan kan Disyembre 2018, an  Kew's Plants of the World Online nakalista na ni halos 400 na inakong espesye. 

An magkakapira igdi iyo an mga:

## Toltolan
Clusiaceae

An **Clusiaceae** o **Guttiferae** Juss. (1789) (*nom. alt. et cons.* = alternatibong ngaran) kaayon sa pamilya kan mga tinanom na igwang 13 genera asin 750 species,. An ibang dating miyembro kaini nailaag na sa Calophyllaceae asin Hypericaceae. Kadaklan kaini mga kahoy asin mga palumpong, na igwang mala-gatas na mga katas asin mga prutas o mala-kapsulang mga tulang. An pamilyang ini, tropikal.  Ayon sa APG III, an pamilyang ini naaayonn sa order na Malpighiales.

Saro sa mga katangian na mahihiling sa pamilya kaini, asin bihira sa iba (arog kan Malpighiaceae), iyo an pagkakaigwa nin pollinator na nagtatao nin mga pollen o nektar sa iba; an ibang espesye kaini nagtatao nin resin na ginagamit kan mga lukot sa pagbuo kan saindang harong (gabos ini makukua sa mga espesye kan Clusiaceae).

## Klasipikasyon
Sunod sa Ruhfel et al. (2011) 

:Tribo **Clusieae**
::*[[Chrysochlamys]]*
::*[[Clusia]]*
::*[[Dystovomita]]*
::*[[Tovomita]]*
::*[[Tovomitopsis]]*

:Tribo **Garcinieae**
::*[[Garcinia]]* (kasali an*[[Allanblackia]]*) - saptree, manggosten

:Tribo **Symphonieae**
::*[[Lorostemon]]*
::*[[Montrouziera]]*
::*[[Moronobea]]*
::*[[Pentadesma]]*
::*[[Platonia]]*
::*[[Symphonia (plant)|Symphonia]]*
::*[[Thysanostemon]]*

## Toltolan

## Bibliograpiya
* 

## Mga panluwas na takod
* Hilingon an Guttiferae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/
* Garcinia Rat Studies http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S027869150400331X
* Hilingon an Key to Clusiaceae (Guttiferae) genera from Brazil (in Portuguese)
Rosids

An mga **rosids** miyembro kan dakulang clade (monophyletic na grupo) kan mga tinanom na nagbuburak, igwa nin maabot sa 70,000 espesye, halos sangkapat kan gabos na Angiosperms.

An clade nababanga sa 16 hanggang 20 order, depende sa circumskripsiyon asin klasipikasyon. Ining mga order na ini, nagbubuo nin halos 140 pamilya.

An mga fosil kan rosids nabisto pa na nagpuon sa pahaon kan Cretaceous. An Molecular clock nag-eestima na an mga rosids gikan sa Aptian o Albian na estado kan Cretaceous, sa pagitan kan 125 asin 99.6 milyon taon na an nakaagi.

## An ngaran
An ngaran gikan sa "Rosidae", na mabibisto bilang sarong subklase. Kan 1967, si Armen Takhtajan nagpahiling nin tamang basehan para sa ngaran na "Rosidae", sarong deskripsiyon kan grupo kan mga tanom na naipublikar kan 1830 ni Friedrich Gottlieb Bartling. Dai naghaloy an clade pinangaran nin "Rosidae".

Igwang tulong(3) pakahulugan para sa mga rosids na ginamit. An ibang mga parasurat isinali an mga order na Saxifragales asin Vitales sa mga rosids. An iba hinali an parehong order.Sa artikulong ini an ginamit na pakahulugan base sa APG IV na klasipikasyon, na nagsasali kan Vitales, pero hinali an Saxifragales.

## Mga relasyon
An mga rosids asin Saxifragales porma kan superrosids na clade. Saro ini sa tolong grupo na nagbubuo kan Pentapetalae (core eudicots minus Gunnerales), asin an iba Dilleniales asin superasterids (Berberidopsidales, Caryophyllales, Santalales, and asterids).

## Klasipikasyon
An rosids binubo kan duwang grupo: an order kan Vitales asin kan eurosids (totoong rosids).
An eurosids,  binanga sa duwang grupo: fabids (Fabidae, eurosids I) asin malvids (Malvidae, eurosids II).

### Mga order
An rosids binubuo kan 17 order. Bilang dugang sa Vitales, igwa nin 8 order sa fabids asin 8 order sa malvids. An iba dai pa sana nahahaloy na naipabisto. Ini iyo an Vitales, Zygophyllales, Crossosomatales, Picramniales, asin Huerteales.

## Phylogenyo
An phylogeny kan rosids na ipinapahiling sa ibaba, ginuno sa Angiosperm Phylogeny Group website.

## Toltolan

## Panluwas na mga sumpay

*
Lamiales

An **Lamiales** an order kan asteridna grupo kan dicotyledonous na mga tanom na nagbuburak. Ini igwa nin halos 23,810 na espesye, 1,059 genera, asin nababanga sa 24 pamilya. An mga bisto asin importanteng miyembro kan order na ini kaayon an lavender, lilac, olive, jasmine, an ash tree, teak, snapdragon, sesame, psyllium, garden sage, asin magkakapirang pantugma sa pagkakan arog kan mint, basil, asin rosemary.

## Deskripsiyon
Dawa may magkakapirang pagkakaiba, an mga espesye sa order na ini madalas igwa mga katangian na:

*superior na ovary na binubuo kan duwang carpel
*apat napetal na naipagsaro sa tubo
*bilaterally symmetrikal, madalas igwang bilabiate corolla
*apat (o mas diit) na fertile stamen
*magkabaliktadan na dahon

## Toltolan

## Panluwas na takod
*Lamiales
*A parsimony analysis of the Asteridae sensu lato based on rbcL sequences
*Disintegration of the Scrophulariaceae  (deals with relationships throughout Lamiales)
*L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. http://delta-intkey.com
*http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/vascular/acanth.htm  2002-09-06
*http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d52/52e.htm  2002-09-06
*http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d52/52efam.htm  2002-09-06
*http://www.science.siu.edu/parasitic-plants/Relation-Scroph.html
*http://www.rbgkew.org.uk/web.dbs/genlist.html  2002-09-06
Asterids

Sa APG IV system (2016) para sa klasipikasyon kan mga tanom na nagbuburak, an ngaran na **asterids** nagtutukoy nin clade (sarong monophyletic na grupo). An mga ordinaryong ehemplo iyo an mga forget-me-not, nightshades (kairiba an mga patatas, talong, kamatis, sili asin tabako), an common sunflower, petunias, morning glory asin kamote, kape, lavender, lilac, olive, jasmine, honeysuckle, ash tree, teak, snapdragon, langa, psyllium, garden sage, mga pantugma arog kan mint, basil, asin rosemary, asin mga kahoy arog kan Brazil nut.                                                                                                                                                                                                         

Kadaklan kan taxa na nakaayon sa clade na ini nagtutukoy kan Asteridae sa Cronquist system (1981)asin sa Sympetalae kan mga enot pang sistema. An ngaran na asterids (dai kaipuhan nakakapitolo) igwang kaparehong botanikal na ngaran pero ini ginibo para sa ngaran kan clade bako para sa pormal na ngaraan kan ranggo, uyon sa *[[ICBN]]*.

## Kasaysayan
An mga *genetic analysis* na ginibo pagkatapos kan APG II nagsasabi na an tugang kan mga asterids iyo an Cornales. An panduwang order na nakasuway sa base kan asterids iyo an Ericales. An natatadang cluster kan order igwa nin duwang clades, an lamiids asin an campanulids. An istruktura kan parehong clades nagbago sa APG III.

Sa APG III system, an mga minasunod na clades pinangaranan:
: **euasterids I → lamiids**
: **euasterids II → campanulids**

## Phylogenyo

An phylogenetic tree na naipahiling igdi gikan sa APG IV project.

### Mga subdibisyon

;lamiids
An lamiid subclade igwa nin 40,000 espesye asin halos 15% kan angiosperm diversity, natatangi kan superior na mga ovaryo asin corollas wna igwang huring  sympetaly. An mayor na parte lamiid diversity nangyayari sa grupo kan limang order poon  Boraginales hanggang Solanales, inaapod na "core lamiids" (minsan inaapod na Laminae), pero an Vahliales binubuo kan sarong sadit na genus an Vahlia. An mga natatadang lamiids inaapod na "basal lamiids", kun sain as Garryales iyo an tugang na grupo kan core lamiids. 

## Toltolan

## Bibliograpiya

* 

## Panluwas na takod
*Asterids in Stevens, P. F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Version 7, May 2006.
Laurales

An **Laurales** an order kan mga tinanom na nagbuburak. Ini mga magnoliids, kapamilya kan Magnoliales.

An order igwa nin maabot sa 2500-2800 na espesye hali sa 85-90 na genera, na binibilog kan pitong pamilya kan mga kahoy asin mga palumpong.
Kadaklan kan mga espesye tropikal asin subtropikal, igwa man magkakapirang genera na nakaabot sa mga temperadong mga zona. An mga bistong espesye sa order na ini iyo an mga kaayon sa Lauraceae (halimbawa laurel, cinnamon, abukado, asin *[[Sassafras]]*), asin an mga nagbuburak na palumpong an *[[Calycanthus]]* kan Calycanthaceae. An pinakaenot na lauraceous fossil hali sa Cretaceous.

## Classification
An mga minasunod na pamilya kaayon sa Angiosperm Phylogeny Group system (APG III):

Sa irarom kan lumang Cronquist system, an Laurales igwa nin dikit na pagkakaiba sa mga grupo kan pamilya (an lugar na pinaghalian, nagkakaiba, ini nakalaog sa mga bracket):

* Family Amborellaceae (Family Amborellaceae, unplaced)
* Family Calycanthaceae
* Family Gomortegaceae
* Family Hernandiaceae
* Family Idiospermaceae (= Calycanthaceae *pro parte*)
* Family Lauraceae
* Family Monimiaceae (Cronquist included Atherospermataceae and Siparunaceae in Monimiaceae)
* Family Trimeniaceae (Austrobaileyales)

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* K.J. Perleb (1826). *Lehrbuch der Naturgeschichte des Pflanzenreichs* p.&nbsp;174. Magner, Freiburg im Breisgau, Deutschland.
* Renner, Susanne S. (May  2001) **Laurales**. In: *Nature Encyclopedia of Life Sciences*. London: Nature Publishing Group. , Full text (pdf).
*
Magnoliales

An **Magnoliales** binubuo kan order kan mga tanom na nagbuburak.

## Klasipikasyon
An Magnoliales igwa nin anom na pamilya:

* Annonaceae (custard apple family, igwa nin 2000 na espesye kan mga kahoy, palumpong, asin lianas; kadaklan tropikal pero igwa man sa mga temperadong rehiyon
* Degeneriaceae (duwang espesye kan kahoy na mahihiling sa Pacific islands)
* Eupomatiaceae (duwang espesye kan kahoy asin palumpong na mahihiling sa New Guinea asin sa Silangang Australia)
* Himantandraceae (duwang espesye kan kahoy asin palumpong na mahihiling sa Southeast Asia asin Australia)
* Magnoliaceae (abot sa 225 species kairiba an magnolias asin tulip na kahoy)
* Myristicaceae (pirang gatos na espesye kairiba an Nutmeg)

### APG system
An APG system (1998), APG II system (2003), asin APG III system (2009) inilaag an order na ini sa clade na magnoliids, pinaliwanag uyon sa ibaba:

Sa mga sistemang ini, na naipublikar kan APG, an Magnoliales sarong basal na grupo, dai kaayon sa eudicots.

### Mga enot na sistema
Sa Cronquist system (1981) inilaag an order na ini sa subclass na Magnoliidae na klase kan Magnoliopsida (=dicotyledons) asin ginamit an circumskripsiyon na:

* order Magnoliales
** family Annonaceae
** family Austrobaileyaceae
** family Canellaceae
** family Degeneriaceae
** family Eupomatiaceae
** family Himantandraceae
** family Lactoridaceae
** family Magnoliaceae
** family Myristicaceae
** family Winteraceae

An Thorne system (1992) inilaag an order na ini sa superorder Magnolianae, subclass Magnoliidae (= dicotyledons), sa klase kan Magnoliopsida (= angiosperms) asin ginamit an circumskripsiyon na ini (kasali an mga tinanom sa Laurales asin Piperales kan ibang sistema):

* order Magnoliales
** family Amborellaceae
** family Annonaceae
** family Aristolochiaceae
** family Austrobaileyaceae
** family Calycanthaceae
** family Canellaceae
** family Chloranthaceae
** family Degeneriaceae
** family Eupomatiaceae
** family Gomortegaceae
** family Hernandiaceae
** family Himantandraceae
** family Illiciaceae
** family Lactoridaceae
** family Lauraceae
** family Magnoliaceae
** family Monimiaceae
** family Myristicaceae
** family Piperaceae
** family Saururaceae
** family Schisandraceae
** family Trimeniaceae
** family Winteraceae

An Engler system, sa mga kadugangan kaini kan 1964, inilaag ini sa subclassis na Archychlamydeae sa klase kan Dicotyledoneae (=dicotyledons) asin ginamit an circumskripsiyon na ini:

* order Magnoliales
** family Amborellaceae
** family Annonaceae
** family Austrobaileyaceae
** family Calycanthaceae
** family Canellaceae
** family Cercidiphyllaceae
** family Degeneriaceae
** family Eupomatiaceae
** family Eupteleaceae
** family Gomortegaceae
** family Hernandiaceae
** family Himantandraceae
** family Illiciaceae
** family Lauraceae
** family Magnoliaceae
** family Monimiaceae
** family Myristicaceae
** family Schisandraceae
** family Trimeniaceae
** family Tetracentraceae
** family Trochodendraceae
** family Winteraceae

## Toltolan
Magnoliids

An **Magnoliids** (o **Magnoliidae** r **Magnolianae**) sarong grupo kan mga tinanom na nagbuburak. Hasta ngunyan, an grupo igwa nin halos 9,000 na species, kairiba an mga magnolia, nutmeg, laurel, cinnamon, abukado, black pepper, tulip tree asin iba pa.  An grupo nabibisto sa  trimerous na burak kaini, pollen na may sarong pore, asin sanga-sangang mga dahon.

## Toltolan
Bagyo sa Filipinas

Sa historya kan nasyon na Filipinas, natural lang na maghampas an mga **Bagyo sa Pilipinas**, nin huli ta natural sana na tumama sa mga nasyon na napapalibotan kan kadagatang Pasipiko, nagpupuon an mga ini sa mga bulan kan amay na Mayo asin bihira na nagtatapos sa mga bulan kan Disyembre, sa ngunyan minakusog pa an mga ini sa bulan kan Hulyo sagkod Nobyembre. Pirming nabibilog an mga bagyo sa kadagatang Pasipiko dangan inaagihan kan mga ini an mga nasyon na Taiwan, Tsina, Habagatan na Korea, Hapon, Filipinas, Isla nin Carolina asin Bietnam.

Pigtatantyang duwampulong bagyo an naglalaog sa responsibilidad nin lugar kan Filipinas taon-taon, sarong lugar na pig-iiba an mga parte kan Kadagatang Pasipiko, Dagat Habagatang Tsina asin Kaiislahan nin Filipinas (apwera sa probinsya kan Tawi-Tawi). Sa mga bagyong ini, sampulo an magiging bagyo, na igwang limang may potensyal na mapangdistruso.  An Filipinas an "pinaka-nakalantad na nasyon sa kinaban sa mga tropikal na bagyo" segun sa sarong Time Magazine na artikulo kadtong 2013. Sa mga tataramon kan Filipinas, pangkagabsan na pig-aapod an tropical cyclones na *bagyo*.

## Ginikanan-ngaran
An *Bagyo* (pigbabaybay man minsan na *bagyu*) sarong taramon o kataga para sa taramon na Ingles na "typhoon" o "storm" sa kadaklan na Mga tataramon kan Filipinas, kaiba an Tagalog, Bisaya, Ilokano, Bikol, Hanunó'o, Aklanon, asin Pangasinan. Gikan ini sa Proto-Austronesyo na *baRiuS, ba boot sabihon "bagyo". Mga kognato sa iba pang mga tataramon na Austronesyo kaiba an Sama *baliw* ("duros"), Amis *faliyos* o *farios* ("bagyo"); Saisiyat *balosh* ("bagyo"), Babuza *bayus* ("bagyo"), Puyuma *variw*, Bintulu *bauy* ("duros"), Kelabit *bariw* ("duros nin bagyo"), asin Chamorro *pakyo* ("bagyo").

## Mga bagyo na mapandistruso

## Mga Super Bagyo (2010s)

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod

*Philippine Tropical Cyclone Update 
*Typhoon2000
*Monthly typhoon tracks: 1951-2010 
* Typhoon Haiyan coverage by *[[CBSnews]]*
* CRS International relief organization quickly mobilizes to help Philippine Typhoon victims
Malvales

**Malvales** sarong order kan mga  tinanom na nagbuburak.Uyon sa APG II-system, an order na ini igwa nin 6000 na espesye sa laog kan 9 na pamilya. An order inilaog sa eurosids II, na parte kan eudicots.

An mga tinanom igdi madalas mga palumpong asin mga kahoy; kadaklan kan pamilya kaini mahihiling sa tropiko asin subtropikong mga rehiyon, igwa man nin limitadong paggulpi sa mga temperadong rehiyon. Igwa nin interesanteng paggulpi sa Madagascar, kun sain tolong darakulang pamilya kan Malvales (Sphaerosepalaceae, Sarcolaenaceae and Diegodendraceae) an mahihiling.

Dakol na espesye kan Malvaceae *sensu lato* an bisto para sa kahoy kaini arog kan *[[Ochroma]]* (balsa) bisto sa pagiging magian kaini, asin kan *[[Tilia]]* (lime, linden, o basswood) na ginagamit sa pagiiskultura nin kahoy. An bunga kan ''Theobroma cacao'' ginagamit para sa tsokolate. An *kola nuts* (genus *[[Kola nut|Cola]]*), bisto sa pagkakaigwang halangkaw na kantidad kan caffeine, asin kan mga nakaaging panahon bisto na gamit sa paggibo kan mga cola na inumon. An iba pang bistong miyembro kan Malvales sa APG II iyo an daphnes, hibiscus, hollyhock, okra, baobab trees, cotton, asin kapok.

## Toltolan

## Bibliograpiya

* Alverson, W. S., K. G. Karol, D. A. Baum, M. W. Chase, S. M. Swensen, R. McCourt, and K. J. Sytsma (1998). Circumscription of the Malvales and relationships to other Rosidae: Evidence from rbcL sequence data. *American Journal of Botany* **85**, 876-887. (Available online: Abstract )
* Edlin, H. L. 1935. A critical revision of certain taxonomic groups of the Malvales. *New Phytologist* 34: 1-20, 122-143.
* Judd, W.S., C. S. Campbell, E. A. Kellogg, P. F. Stevens, M. J. Donoghue (2002). *Plant Systematics: A Phylogenetic Approach, 2nd edition*. pp.&nbsp;405–410 (Malvales). Sinauer Associates, Sunderland, Massachusetts. .
* Kubitzki, K. and M. W. Chase. 2003. Introduction to Malvales, pp.&nbsp;12– 16. In K. Kubitzki (ed.), *The Families and Genera of Vascular Plants*, vol. 5, Malvales, Capparales and non-betalain Caryophyllales.
* du Mortier, B. C. J. (1829). *Analyse des Familles de Plantes, avec l'indication des principaux genres qui s'y rattachent*, p.&nbsp;43. Imprimerie de J. Casterman, Tournay.
* Watson, L., and Dallwitz, M. J. (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrievalThe families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. http://delta-intkey.com
* Whitlock, B. A. (October 2001). Malvales (Mallow). In: *Nature Encyclopedia of Life Sciences*. Nature Publishing Group, London. (Available online: DOI | ELS site)

## Panluwas na takod
* Tree of Life Malvales 
* Johansson, J.T. 2013 (and onwards). The Phylogeny of Angiosperms. Published online. http://angio.bergianska.se  Malvales
Superrosids

An mga **superrosids** miyembro kan sarong dakulang clade (monophyletic na grupo) kan mga tinanom na nagbuburak, igwa nin halos 88,000 species, halos sangkapat kan gabos na angiosperms.

An clade nababanga sa 18 mga order arog kan pagpaliwanag sa APG IV system. An mga order na ini binubo kan 155 na pamilya.

An ngaran hali sa ngaran man na "Rosidae", na nabisto bilang sarong subklase.

## Mga relasyon
An rosids asin Saxifragales an nagbubuo kan superrosids na clade. Saro ini sa tolong grupo na nagbubuo kan Pentapetalae (core eudicots minus Gunnerales), asin an iba iyo anDilleniales asin superasterids (Berberidopsidales, Caryophyllales, Santalales, and asterids).

## Phylogenyo
An phylogeny kan superrosids na ipapahiling sa ibaba ginunp sa websityo kan Angiosperm Phylogeny Group.

## Toltolan
Viticoideae

**Viticoideae** saro sa pitong subpamilya kan sage na pamilya, Lamiaceae.

## Genera
An subpamilya na ini igwa nin 10 genera:
* *[[Cornutia]]* L.
* *[[Gmelina]]* L.
* *[[Paravitex]]* Fletcher
* *[[Petitia]]* Jacq.
* *[[Pseudocarpidium]]* Millsp.
* *[[Premna]]* L.
* *[[Teijsmanniodendron]]* Koorders
* *[[Tsoongia]]* Merrill
* *[[Viticipremna]]* H.J.Lam
* *[[Vitex]]* L.

## Toltolan
Muntingiaceae

An **Muntingiaceae** pamilya kan tinanom na nagbuburak, kabilang sa rosid order na Malvales. An pamilya igwa nin tolong genera: an *[[Dicraspidia]]*, *[[Muntingia]]*, asin *[[Neotessmannia]]*, an kada saro igwa nin pigsararong espesye. Ini mga malakahoy na tanom sa tropikal na rehiyon kan Amerika. An lumang Cronquist system ikinaag an pamilyang ini sa genera na Tiliaceae, kun sain sinda igwang morpolohikal na katangian, pero mayong ebolusyonaryong relasyon. An *[[Aratilis|Muntingia calabura]]* bisto sa mga tropikal na rehiyon bilang nakakakan na prutas. An *Dicraspidia donnell-smithii* asin *Neotessmannia uniflora* an iba pang espesye sa pamilya.

## Toltolan

## Panluwas na takod
* Muntingiaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.
Manihot

***Manihot*** sarong genus sa pamilyang, Euphorbiaceae. Inapod ining sarong genus kan 1754.

An mga espesye kan *Manihot* mga kahoy, palumpong asin nagkakapirang gamot na natural sa America, hali sa Arizona sa Estados Unidos Timog Argentina asin Uruguay. The best known member of this genus is the widely cultivated cassava (*Manihot esculenta*).

An mga espesye kan *Manihot* ginagamit na pagkakan kan larvae o kan ibang espesye kan Lepidoptera kaiba an *[[Endoclita sericeus]]* asin *[[Hypercompe hambletoni]]*.

;Species

;mga klase na tinuturing na espesye
# ''Manihot carthaginensis'' subsp. ''glaziovii'' = *[[Manihot carthaginensis subsp. glaziovii|Manihot glaziovii]]* (Müll.Arg.) Allem

;Dating kaayon
nilipat sa *[[Aleurites]] [[Cnidoscolus]] [[Jatropha]]* 

## Toltolan
Rosales

**Rosales** sarong order kan tinanom na nagbuburak flowering plant. Ini tugang kan clade na binubuo kan Fagales asin Cucurbitales. Igwa ini nin halos 7700 na espesye, nababanga sa 260 genera. An Rosales igwa nin 9 na pamilya, an uri kan pamilya iyo an rose family, na inaapod na Rosaceae. An pinakadarakulang pamilya iyo an Rosaceae (90/2500) asin Urticaceae (54/2600). An order Rosales nababanga sa tolong clade na dai pa natatawan nin taxonomic rank. An basal clade na binubuo kan pamilya Rosaceae; asin saro pang clade na binubo kan apat na pamilya, kaayon an Rhamnaceae; an pantolong clade binubuo kan apat na urticalean families.

An order Rosales sarong monophyletic sa phylogenetic analyses kan mga DNA sequence, ayon sa Angiosperm Phylogeny Group. Sa saindang APG III system kan mga klasipikasyon kan tanom, pinakahulugan ninda an Rosales na binubuo kan siyam na pamilya na mahihiling sa listahan. Anrelasyon kan mga pamilyang ini dai sigurado hanggang sa kan 2011, naresolba ninda ini gamit an pagadal base sa duwang nuclear gene asin sampolong chloroplast genes.

An mga bistong miyembro kaini: rosas, strawberries, blackberries asin raspberries, mansana asin peras, plum, peach asin apricot, almond, rowan asin hawthorn, jujube, elm, banyan, balete, mulberries, breadfruit, nettle, hops, asin cannabis.

## Taxonomy
Sa sistema kan klasipikasyon ni Dahlgren an Rosales yaun sa superorder Rosiflorae (na inaapod man na Rosanae). Sa lumang
Cronquist system, an order Rosales pirming polyphyletic. Binubuo ini kan Rosaceae asin 23 ibang pamilya na sa ngunyan yaun na sa iba ibang mga order. These families and their placement in the APG III system are:

* Alseuosmiaceae (Asterales)
* Anisophylleaceae (Cucurbitales)
* Brunelliaceae (Oxalidales)
* Bruniaceae (Bruniales)
* Byblidaceae (Lamiales)
* Cephalotaceae (Oxalidales)
* Chrysobalanaceae (Malpighiales)
* Columelliaceae (Bruniales)
* Connaraceae (Oxalidales)
* Crassulaceae (Saxifragales)
* Crossosomataceae (Crossosomatales)
* Cunoniaceae (Oxalidales)
* Davidsoniaceae (Cunoniaceae, Oxalidales)
* Dialypetalanthaceae (Rubiaceae, Gentianales)
* Eucryphiaceae (Cunoniaceae, Oxalidales)
* Greyiaceae (Melianthaceae, Geraniales)
* Grossulariaceae (Saxifragales)
* Hydrangeaceae (Cornales)
* Neuradaceae (Malvales)
* Pittosporaceae (Apiales)
* Rhabdodendraceae (Caryophyllales)
* Rosaceae 
* Saxifragaceae (Saxifragales)
* Surianaceae (Fabales)

## Phylogenyo
An masunod na phylogenetic tree hali sa cladistic analysis kan DNA na naipublikar kan 2011.

An Rosales sarong order napasairarom kan kingdom na Plantae.

## Toltolan

## Panluwas na takod
* Rosales  At:  Trees   At:  Angiosperm Phylogeny Website  At:  Missouri Botanical Garden Website
*Rosales – Plant Life Forms
Crotonoideae

An **Crotonoideae** (**crotonoids**) sarong subpamilya sa laog kan pamilyang Euphorbiaceae.

## Hilingon man
*Taxonomy of the Euphorbiaceae

## Toltolan
Manihoteae

**Manihoteae** sarong tribo kan subpamilya Crotonoideae, sa irarom kan pamilya Euphorbiaceae. Ini igwang duwang genera.

## Hilingon man
* Taxonomy of the Euphorbiaceae

## Toltolan
Oxalidaceae

An **Oxalidaceae**, o inaapod sa Ingles na *wood sorrel family*, sadit na pamilya kan limang genera kan herbaceous na tanom, palumpong asin sadit na mga kahoy, igwa nin 570 na espesye sa genus *[[Oxalis]]* (wood sorrels). An mga miyembro sa pamilyang ini igwa nin barangang mga dahon.

An genus na *Averrhoa* kun sain an biriran sarong miyembro, madalas na kaayon sa pamilyang ini (e.g. APG IV, 2016), pero an ibang botanista ikinakaag ini sa ibang pamilya Averrhoaceae.

## Toltolan

## Panluwas na takod

* Oxalidaceae and Averrhoaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. http://delta-intkey.com
Oxalidales

An **Oxalidales** sarong  order kan nagbuburak na tinanom, kasali sa laog kan rosid na subgrupo kan eudicots. Surumpay na dahon an tangi sa mga Oxalidales asin an mayorya kan espesye sa order na ini igwa nin lima o anom na sepals asin petals.An mga minasunod na pamilya pirming naikakaag igdi:

* Familia Brunelliaceae
* Familia  Cephalotaceae (*Cephalotus follicularis*)
* Familia  Connaraceae
* Familia  Cunoniaceae
* Familia  Elaeocarpaceae
* Familia  Huaceae
* Familia  Oxalidaceae (wood sorrel family)

An pamilya Cephalotaceae igwa nin sarong espesye, an pitcher plant na mahihiling sa Southwest Australia.

Sa irarom kan Cronquist system, kadaklan kan mga pamilya ikinakaag sa Rosales. An Oxalidaceae ikinakaag sa Geraniales, asin an Elaeocarpaceae binabanga sa Malvales asin Polygalales, itinuturing na Tremandraceae.

## Phylogenyo
An phylogeny kan Oxalidales na ipinapahiling sa ibaba kinua sa websityo kan Angiosperm Phylogeny Group.

## Toltolan
Myrtales

An **Myrtales** sarong order kan tinanom na nagbuburak tugang kang eurosids II na clade ayon sa *Eucalyptus grandis* kan Hunyo 2014.

An APG III system kan klasipikasyon para sa angiosperms inaayon ini sa eurosids. An mga masunod na pamilya kaayon sa APGIII:

* Alzateaceae S. A. Graham
* Combretaceae R. Br. (leadwood pamilya)
* Crypteroniaceae A. DC.
* Lythraceae J. St.-Hil. (loosestrife asin pomegranate pamilya)
* Melastomataceae Juss. (kaiba an Memecylaceae DC.)
* Myrtaceae Juss. (myrtle pamilya; kaiba anHeteropyxidaceae Engl. & Gilg, Psiloxylaceae Croizat)
* Onagraceae Juss. (evening primrose asin Fuchsia pamilya)
* Penaeaceae Sweet ex Guill. (kaiba an Oliniaceae Arn., Rhynchocalycaceae L. A. S. Johnson & B. G. Briggs)
* Vochysiaceae A. St.-Hil.

An Cronquist system nagtao nin kaparehong komposisyon, alagad an Vochysiaceae hinali sa order na Polygalales, asin an Thymelaeaceae inilaog. An mga pamilyang Sonneratiaceae, Trapaceae, asin Punicaceae hinali sa Lythraceae. Sa klasipikasyon ni Dahlgren an Myrtales yaun sa superorder Myrtiflorae (o inaapod man na Myrtanae). An APGIII system nag-uyon man sa Cronquist circumskripsiyon na ilaag an Psiloxylaceae asin Heteropyxidaceae sa laog kan Myrtaceae, asin Memecyclaceae sa laog kan Melastomataceae.

An Ellagitannin sinasabing dicotyledoneous angiospermes, asin sarong espesye sa laog kan Myrtales.

## Toltolan

* 
*
Syzygium

An ***Syzygium*** sarong genus kan tinanom na nagbuburak kairiba ini sa pamilyang myrtle, Myrtaceae. An genus na ini igwa nin maabot sa 1200–1800 species, asin igwang katutubong hinalian sa Africa asin Madagaskar sa paagi kan Sur na Asya asin sa Subangan na Pasipiko. An pinakahalangkaw na lebel kan dibersidad mahihiling poon sa Malaysia hanggang sa Hilagang-Sirangang Australia.

Kadaklan sa espesye kaini mga evergreen na kahoy asin mga palumpong. Kadaklan sa mga espesye inaataman para maging masetas.An ibang lahi man kaini nagbubunga nin mga prutas na pwedeng gamiton sa mga dulce. 

Kun minsan an mga *Syzygium* naihahalo sa genus na *[[Eugenia]]* (ca. 1000 species), pero an huri mahihiling sana sa neotropiko  The Syzygium Working Group, an international group of researchers, formed in April 2016 with the aim to produce a monograph of *Syzygium*.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Syzygium oleosum.jpg|*[[Syzygium paniculatum]]* (magenta lilly pilly)
File:Wax apple.png|thumb|*[[Syzygium samarangense]]*


## Mga espesye

An ibang mga espesye kabarali an:

;Dating yaun sa genus na ini
* *[[Waterhousea floribunda]]* (F.Muell.) B.Hyland (as *S. floribundum* F.Muell.)

## Toltolan

* 

## Mga panluwas na takod
* CRFG.org 
* Unimelb.edu.au
Durioneae

**Durioneae** sarong tribo sa laog kan subpamilya na Helicteroideae kan pamilya kan tanom na Malvaceae s.l. An tribo igwa nin limang genera, kasali an *[[Durian|Durio]]* an genus kan puno na nagbubunga nin Durian.

## Toltolan
Helicteroideae

**Helicteroideae** sarong subpamilya kan pamilya Malvaceae. An ibang taxonomista ikinaag an genera sa Helicteroideae sa pamilya kan Durionaceae asin Helicteraceae, while others recognizes the tribes Durioneae and Helictereae.

## Toltolan
Averrhoa

***Averrhoa*** sarong genus kan mga kahoy sa Oxalidaceae pamilya, kan Oxalidales order, ipinangaran ki  Averroes, sarong 12th-century astronomo asin pilosopo hali sa Al-Andalus.

## Mga piling espesye
An genus igwa nin halos sarong dosenang espesye, an duwa, iyo an carambola asin an bilimbi, pinapadakul para sa saindang bunga:&nbsp;
*[[Averrhoa bilimbi]]* L. -- Bilimbi
*[[Biriran|Averrhoa carambola]]* L. -- Starfruit or carambola
*[[Averrhoa dolichocarpa]]* Rugayah & Sunarti
*[[Averrhoa leucopetala]]* Rugayah & Sunarti
*[[Averrhoa microphylla]]* Tardieu
*[[Averrhoa minima]]* Perr.
*[[Averrhoa sinica]]* Hance
:Lista kan ginunuan:

## Toltolan
Sapindales

**Sapindales** sarong order kan tinanom na  nagbuburak. An mga bistong miyembro kan Sapindales kairiba an citrus; maple, horse-chestnut, litsiyas asin rambutan; mangga asin cashew; frankincense asin myrrh; mahogany asin neem.

An APG III system kan 2009 isinali ini sa clade malvids (sa rosids, sa eudicots) na igwang siyam na pamilya:

*Anacardiaceae
*Biebersteiniaceae
*Burseraceae
*Kirkiaceae
*Meliaceae
*Nitrariaceae (kaiba an Peganaceae asin Tetradiclidaceae)
*Rutaceae
*Sapindaceae
*Simaroubaceae

An APG II system kan 2003 itinugot an opsyonal na pagsuway kan mga pamilya, ngunyan yaun na sa Nitrariaceae.

Sa klasipikasyon ni Dahlgren an Rutaceae inilaog sa order order Rutales, sa superorder Rutiflorae (o inaapod man na Rutanae). An Cronquist system kan 1981 naggamit man nin ibang circumskripsiyon, kaayon na an mga minasunod na pamilya:
*Staphyleaceae
*Melianthaceae
*Bretschneideraceae
*Akaniaceae
*Sapindaceae
*Hippocastanaceae
*Aceraceae
*Burseraceae
*Anacardiaceae
*Julianiaceae
*Simaroubaceae
*Cneoraceae
*Meliaceae
*Rutaceae
*Zygophyllaceae

## Toltolan

## Bibliograpiya

*
Bagyong Frank (2008)

An **Bagyong Frank** o sa pankinaban na ngaran kan bagyo iyo an **Bagyong Fengshen**, iyo an ika anom na pinangaranan na bagyo asin pan-apat na bagyong pigrekoniser  kan Ahensiya nin Meteorolohikal kan Hapon.

Direktang nagtama sa Filipinas asin Tsina ang bagyong Frank na nagkawsa nin distruso dangan nagresulta sa 1,371 na mga gadan asin  nagwalat nin 87&nbsp;na nawawarang tawo. Nangyari kadaklan kan mga nagadan sa Filipinas kaiba an 846 kan 922&nbsp;katawo na sakay kan Princess of the Stars.
Allan Popa

Si **Allan Popa** (gikan sa Virac, Catanduanes) sarong paratukdô, parasurat asin kagsurat nin dai mababa sa sampulong libro kabali an ''Basta'' (Ateneo de Manila University Press, 2009), *Libot ng Durungawan* (High Chair, 2009) asin *Maaari: Mga Bago at Piling Tula* (UP Press, 2004). Tagapakarhay man siya kan *Latay sa Isipan: Mga Bagong Tulang Pilipino* (UST Press, 2007). 

Nagtapos siya nin BS Chemical Engineering sa Unibersidad kan Filipinas, Diliman kan 1994 dangan AB Malikhaing Pagsulat sa Filipino kan 2000 sa parehong unibersidad. Kan 2006, nakua niya an titulong M.F.A. sa Creative Writing gikan sa De La Salle University siring man an titulong M.F.A. Writing sa Washington University sa St. Louis, Missouri sa USA kan 2011.  

Nanggana siya kan Free Press Literary Award asin Manila Critics Circle National Book Award para sa Rawitdawit. Sa Missouri, nagawadan man siya kan Academy of American Poets Prize sa Norma Lowry Memorial Prize. Nagtutukdô sa Ateneo de Manila na Unibersidad. Sarô man siya sa kagmuknâ kan High Chair.

Kan 2019, nagtukaw siya bilang kritiko sa ika-siyam na Saringsing Writers Workshop na ginibo sa Virac, Catanduanes.

## Mga Libro

* Maaari: Mga Bago at Piling Tula
* Basta
* Drone Poems
* Narkotiko at Panganorin
* Hunos: Mga Tula
* Incision
* Kundi Akala
* Libot ng Durungawan
* Kami sa Lahat ng Masama
* Laan
* Damagan
* Samsara
* Autopsiya ng Aking Kamatayan
* Morpo
* Ano ang Isang Araw

## Toltolan

## Panluwas na takod
*Allan Popa  Faculty of Ateneo de Manila University
*Allan Popa sa panitikan.ph
Kwon Eun-bi

Si **Kwon Eun-bi** (, 27 Setyembre 1995 -) sarong parakanta gikan sa nasyon na Habagatang Korea. Saro siya sa miyembro kan Koreanong grupo nin musika na IZ*ONE.

## Mga panluwas na takod
* 
* 
* 
* 
* 
* IZ*ONE sa Daum Cafe
* IZ*ONE  sa V LIVE