Teresa Magbanua

Si **Teresa Magbanua y Ferraris** (Oktobre 13, 1868 - Agosto 1947), na mas midbid bilang si **Teresa Magbanua** asin inapod na "Bisayang Joan of Arc," sarong Filipinong paratukdo asin pamayo sa militar. Namundag siya Pototan, Iloilo, Filipinas, nagretiro sa pagtukdo. Nagpakasal siya ki Alejandro Balderas, sarong mayaman na kagsadiri nin daga sa Sara, Iloilo. Kan pumutok an Rebolusyon nin 1896 sa Filipinas tumang sa Espanya, saro sana siya sa pirang babai na nag-ayon sa kabtang kan Katipunan sa Panay. An Katipunan iyo an kainot-inoting sekretong rebolusyonaryong sosyedad na pinanginotan ni Andrés Bonifacio. 

Sa ibong kan pagtumang kan saiyang agom, sinundan ni Magbanua an duwa niyang nguhod na tugang na lalaki asin nagbingat nin armas tumang sa mga Espanyol, na pinanginotan an mga soldados sa pakikilaban asin nanggana sa nagkapirang ralaban sa irarom kan pagboot ni Heneral Martin Delgado.  

Si Magbanua an minimidbid bilang an solamenteng babai na nanginginot sa mga suldados sa Kabisayaan durante kan Rebolusyon. Dai nahaloy pakatapos kaini, nagbalyo si Magbanua sa pakikilaban sa kolonyal na mga hukbong Amerikano durante kan Guerra sa Filipinas.

Saro siya sa pirang Filipino na nagin parte kan tulong paghiro kontra sa Espanya (Rebolusyon sa Filipinas, Estados Unidos sa Filipino-Amerikanong Guerra, asin Hapon sa Guerra Mundial II).

## Pagkagadan
Naghubo si Magbanua sa Pagadian, Zamboanga sa Mindanao pagkatapos kan Giyera Mundiyal II asin nag-istar digdi kaiba kan saiyang tugang na si Maria. Dai siya nuarin man nag-agom liwat pagkagadan ni Baldas, asin an saindang pag-agoman dai nagbunga nin mga aki. Si Magbanua nagadan sa sarong dai aram na petsa kan Agosto 1947. An paglubong sa saiya inatenderan sana kan saiyang dayupot na mga katood. Mayo nin mga paisi manungod sa saiyang kagadanan kan panahon na idto.

## Kaamayi kan buhay asin karera
An petsa nin **pagkamundag** ni **Teresa Magbanua** naglain-lain depende sa sursang ginbasehan, arog kan ibinareta bilang 13 Oktubre 1863,  13 Oktubre, 1868,  o 4 Nobyembre 1871.  Siya namundag sa Pototan, Iloilo, Filipinas, sa mga mayaman na magurang. *Si Don* Juan Magbanua, sarong huwes, nagtukaw sa Court of First Instance sa Syudad nin Iloilo, mantang si Doña Alejandra Ferraris aki ni Kapitan Benito Ferraris. Si Teresa iyo an ikaduwang aki kan Magbanua, kaiba an saiyang mga tugang na babae na si María asin Paz, asin an mga nguhod na tugang na si Manuel, Pascual asin Elias.  Si Magbanua naitala na sarong amay na aki, na nagigirumdoman kan saro sa saiyang mga tugang na babae bilang sarong "dinamikong personalidad, dai mapamugtak, asin dai natatakot sa siisay man na lalaki." 

Si Magbanua nag-adal nin pagtukdo sa kolehiyo, enot sa Colegio de San José sa Jaro, Iloilo, dangan sa Manila, kun saen siya nag-adal sa tolong manlaen-laen na eskwelahan nin mga daragita: Colegio de Santa Rosa (1894), Santa Catalina College (1886), asin Colegio de Doña Cecilia.  Nakakua siya nin sertipiko sa pagtukdo sa Colegio de Doña Cecilia kan 1894, asin nakakuha man nin sarong master's degree, dai nahaloy pagkatapos kaini gikan sa Unibersidad kan Santo Tomás .  Pagbalik niya sa Pototan, nagpoon siya bilang magtukdo, kun saen pinadidisiplinahan niya an saiyang mga estudyante. Paglabay nin apat na taon sa pagtukdo sa Pototan, nagbalyo siya sa norte sa Sara, Iloilo, asin nagin sarong paratukdo duman, namidbid si Alejandro Balderas na saiyang inagom kan taon 1898.  Si Balderas sarong mayaman na kagsadiri nin daga, asin pagkatapos niyang mag-agom, naghale si Magbanua sa trabaho bilang magtukdo asin nagin sarong **agom na babae**.  An saiyang kakayahan sa pagsakay sa kabayo nag-uswag sagkod sa punto na siya nagsasakay sa kabayo hale sa Sara pasiring sa saiyang ginikanan na banwaan nin Pototan, sarong  distansya sa ibabaw kan magaspang na daga. 

Bukod kaini, natutunan niya an **pamumuno asin disiplina** hale sa saiyang trabaho bilang paratukdo, arog man an pag-organisar kan mga kabataan sa aktibidad asin pagtukdo. An mga kabataan na iya pinamunuan nagtutukdo saiya kan respeto asin pagkahiling sa disiplina, na nagtukdo saiya nin mga kasanayan sa **pag-coordinate asin pag-manage nin grupo**, na igwa dakulang epekto sa saiyang padagos na papel sa politika asin rebolusyon. 

An pisikal na ehersisyo asin kakayahan sa pagsakay sa kabayo naghatag saiya nin **kakayahan sa estratehiya asin kaligtasan** na nagin importante sa saiyang mas huring papel sa pakikibaka kontra sa mga kolonyal na pwersa. An pagpraktis sa pagpupusil asin sa pisikal na aktibidad nagtutukdo saiya kan **katapangan, pasensya, asin disiplina**, mga kwalidad na padagos nagin simbolo kan saiyang karakter. 

Dangan ini na kombinasyon kan akademiko, pisikal, asin personal na disiplina naghatag saiya nin **kompleto na pundasyon para sa leadership**.  Natukdo niya kun pano **magplano, magdesisyon, asin magpatuman nin estratehiya** sa harong, kabangaan na sa saiyang padagos na kabuhi, ini na mga leksyon nagin susi sa saiyang huring papel bilang rebolusyonaryo. 

An dedikasyon ni Magbanua sa **pagpalago kan saiyang sarili asin sa komunidad** nagpakita kan padagos na paglaom na ang edukasyon, determinasyon, asin kahusayan sa pisikal na aspeto puwedeng magdara nin dakulang impluwensya sa sosyedad.Ini na mga huring edukasyonal asin personal na eksperyensya nagin basehan kan saiyang liderato asin nagpalig-on sa saiyang karakter na pinahalaga sa kasaysayan kan Pilipinas. 

## Toltolan