open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonio Pigafetta

Si **Antonio Pigafetta** (c. 1491 - c. 1534) sarong aristokrata na Veneciano namundag sa Vicenza. Siya nagbayad nin mahal ngane makaiba sana asin makatabang sa Portuges na kapitan na si Fernando de Magallanes asin kan saiyang mga tripulanteng mga Kastila sa saindang paglayag pasiring sa Mga Isla nin Maluku. 

Daing gayo malinaw kun ano an agi-agi sa buhay niya kan siya sadit pa. Alagad, narekord na kan 1515, siya sarong konde na myembro sa *Order of St. John of Jerusalem*, na nakabase sa Isla nin Rhodes, sa Miditerraneano. Pwede ser daa na komo sarong soldados, naagihan niya an pakikisagupa sa mga enkwentro laban sa mga Turko. 

Kan siya nagpa-Espanya, natongod man na gayo na pighahanda an ekspidisyon ni Magellan pasiring Solnopan sa pag'dangtol pa-Oriente ta an katuyohan maghanap nin mga rekado (*spices*) na minmawot na gayo sa Europa. Naghagad siya nin permiso ki Hadeng Carlos kan Espanya na maka-iba sa sinabing ekspidisyon.

Sa paglayag asin sa pagbyahe ninda, aro-aldaw sinusurat niya an gabos na namasdan niya asin nadumanan asin kun anong mga nangyayari. Huli sa pagtala niya, naisihan kan bilog na kinaban an mga adbentura na Magellan asin na Elcano sa paglibot sa kinaban.

Nakatala man sa saiyang sinurat na diario an pinaka-enot na deskripsyon kan sarong tataramon igdi sa Filipinas, an Cebuano. 

Hale sa pighuhuna na 250 katawo, asin 5 bapor, na naglayag kaiba si Magellan kan 1519, si Pigafetta saro sa 18 na sana na nakabalik sa Espanya kan taon 1522, na nahimo nanggad an paglikos sa Kinaban pero sa irarom na kan pamamayo ni Juan Sebastian Elcano, ta si Magellan nagadan (Abril 21, 1521) duman sa sagupaan ka Lapu-Lapu sa isla kan Mactan, Filipinas. An bapor na *Victoria* na sana an nakapuli' sa Espanya. 

Si Pigafetta ipinalagda niya an saiyang diario kan 1523, sangkap kan  mga mapa kan saindang nadumanan pero totoo sa tataramon na Italyano asin man pinalis sa Pranses kan ibang mga parasurat.

## Mga Panluwas na Takod
# Buhay-buhay ni Antonio Pigafetta http://www.mariner.org/exploration/index.php?type=travelwriter&id=7
# Retrato kan mga 18 Naglugsad sa Bapor- http://cvc.cervantes.es/actcult/museo_naval/sala8/personajes/personaje_13.htm
# Buhay ni Ferdinand Magellan http://www.britannica.com/EBchecked/topic/356525/Ferdinand-Magellan
# An pagkagadan ni Magellan http://www.eyewitnesstohistory.com/magellan.htm

## Toltolan

# Magellan's Voyage: A Narrative Account of the First Circumnavigation. Antonio Pigafetta. Patrician of Venice and Knight of Rhodes. American Heritage. Oct. 1969. Vol. XX. No. 6. pp. 64-75.
Sapian

An **Sapi-an** or  **Sapian**  sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Capiz, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An Sola' nin Sapian na nabuka pasiring sa dagat ginigikanan nin pagbuhay kan mga taga Sapian. 
An mga nadadakop igdi iyo an tahong, talaba, banagan asin iba-iba pang klaseng sira asin mga buskay. Harani sa dagat mga atamanan nin bangus, mga osbon asin mga aniit.

Saro pang hanapbuhay sa Sapian iyo an pag'oma. Paroyan asin niyogan an mayor na pananom sa Sapian.

## Mga barangay

An Sapian nababanga sa 10 barangay.

* Agsilab
* Agtatacay Norte
* Agtatacay Sur
* Bilao
* Damayan
* Dapdapan
* Lonoy
* Majanlud
* Maninang
* Poblacion

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*The Original Website of Sapian 
*Ethnohistory of Sapian 
*Sapian Leaders 
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Norala

An **Norala** sarong ikatolong klaseng banwaan  kan probinsya nin  South Cotabato, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Norala nababanga sa 14 barangay.

* Dumaguil
* Esperanza
* Kibid
* Lapuz
* Liberty
* Lopez Jaena
* Matapol
* Poblacion
* Puti
* San Jose
* San Miguel
* Simsiman
* Tinago
* Benigno Aquino, Jr

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*http://www.norala.tk/Norala
Ritratista

An sarong **ritratista** sarong tawo na nagkukua nin ritrato gamit an sarong kamera. Piggagamit kan sarong profesyunal na ritratista an fotografiya sa pagkabuhay mantang an sarong amatyur na ritratista dai alagad para sa saiyang kaogmahan asin sa pagrekord sana kan sarong panyayari, lugar o tawo.
Politeknikong Estadong Unibersidad kan Bikol

An **Politeknikong Estadong Unibersidad kan Bikol** o **Polytechnic State University of Bicol (PSUB),** an nagligad na **Camarines Sur Polytechnic Colleges** **(CSPC)**, iyo sarong pang-estadong unibersidad sa Rehiyon Bikol, Filipinas. 

Panginot na mandato kaini an makapagtao nin mas halangkaw na teknolohikal, propesyonal, asin bokasyonal na instruksyon asin training sa pagsira, pagbakal asin teknolohiya, arte asin siyensya pati naman an mga halipot na teknikal asin bokasyonal na kurso, nin huli ta an Board of Trustees nahihiling ini na kinakaipo, asin dagos magpromotar nin pag-aadal sa eksplorasyon asin konserbasyon nin mga natural na yaman sa probinsya. Mahihiling an panginot kaining kampus sa Nabua, Camarines Sur.

## Mga kursong pigtatao

### Undergraduate na Programa

#### Kolehiyo nin Kompyuter na Pag-aadal (CCS)

* Batsilyer nin Siyensya sa Information Technology (BSIT)
* Batsilyer nin Siyensya sa Computer Science (BSCS)
* Batsilyer sa Library Information Science (BLIS)
* Batsilyer nin Siyensya sa Information Systems (BSIS)

#### Kolehiyo nin Inhenyeriya (COE)

* Batsilyer nin Siyensya sa Civil Engineering (BSCE)
* Batsilyer nin Siyensya sa Mechanical Engineering (BSME)
* Batsilyer nin Siyensya sa Electronics Engineering (BSECE)
* Batsilyer nin Siyensya sa Electrical Engineering (BSEE)

#### Kolehiyo nin Pag-ataman nin Negosyo (CBM)

* Batsilyer nin Siyensya sa Office Administration (BSOA)
* Batsilyer nin Siyensya sa Tourism Management (BSTM)
* Batsilyer nin Siyensya sa Entrepreneurial Management (BSEM)
* Batsilyer nin Siyensya sa Hospitality Management (BSHM)

#### Kolehiyo nin Siyensyang Pang-salud (CHS)

* Batsilyer nin Siyensya sa Nursing (BSN)
* Batsilyer nin Siyensya sa Midwifery

#### Kolehiyo nin Edukasyon, Arte, asin Siyensya (CEAS)

* Batsilyer sa Technical Teacher Education (BTTE), major in:
** Elektronika
** Food Service Management
* Batsilyer nin Arte sa Pag-aadal nin Tataramong Ingles
* Batsilyer nin Siyensya sa Matematika

### Graduate na Programa

* Master nin Arte sa Nursing (MAN)
* Master sa Business Management (MBM)
* Master nin Inhenyeriya (M.Eng.)

## Panluwas na takod

* Opisyal na websityo

## Toltolan
Buksing

An **buksing** (gikan sa *boxing*) sarong kawat sa lado nin pakorosugan na igwang duwang parakawat na may may parehong gabat an naglalaban.
Francis Magalona

Si **Francis Magalona** (Oktubre 4, 1964 - Marso 6, 2009), bisto komo *FrancisM*, *Master Rapper*, asin *The Man From Manila* (An Lalaki Gikan sa Manila), sarong Pilipinong rapper, kompositor, produser, aktor, direktor, asin ritratista. 

Lain sa musika, si Magalona nagin host man sa telebisyon sa MTV Asia asin Channel V Philippines asin man sa pan-udtong palabas na Eat Bulaga! Nagadan si Magalona kan Marso 6, 2009, pitong bulan makalihis na madiagnoses sa hilang na acute myelogenous leukemia.  Piggawadan man sya nin posthumous Presidential Medal of Merit. Nakalaag sa saiyang gawad an  *"for his musical and artistic brilliance, his deep faith in the Filipino and his sense of national pride that continue to inspire us."*

## Mga Reperensya

## Mga panluwas na takod
*a Free Mind  Ofisyal na websayt ni Francis Magalona
Palasyo nin Malakanyang

An **Palasyo nin Malakanyang** (Ingles: *Malacañang Palace*) iyo an opisyal na istaran kan Presidente kan Filipinas. Namomogtak ini sa norteng pampang kan Salog Pasig sa Manila.

## Hilingon man
* Vin d'honneur
Cagwait

An **Cagwait** sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Surigao del Sur, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Cagwait nababanga sa 11 barangay.

* Aras-Asan 
* Bacolod 
* Bitaugan East 
* Bitaugan West 
* La Purisima (Palhe) 
* Lactudan 
* Mat-e 
* Poblacion 
* Tawagan 
* Tubo-tubo 
* Unidad

An munisipyo kan Cagwait 32 kilometro an rayo sa Tandag, an kabesera kan Surigao del Sur. Natataidan ini kan mga banwaan nin Bayabas sa amihanan, Marihatag sa habagatan, an kabukidan kan Diwata sa solnopan asin kan Dagat Pacifico sa subangan.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/lgu-cagwait/
Barobo

An **Barobo** sarong ikatolong klaseng banwaan kan probinsya nin Surigao del Sur, Filipinas. An designadong zip code kaini . 
Suisog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An Barobo nagin banwaan kan Oktobre 24, 1960 kan si Pres. Carlos Garcia pinirmahan an Orden Ehekutibo Nu. 407 na nagmukna kan sinabing munisipyo.

## Mga Barangay

An Barobo nababanga sa 22 barangay.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Carrascal

An **Carrascal** arong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Surigao del Sur, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Plano na Magkaag nin Wind Farm Igdi
 
Nubenta, Red Mountain, Surigao del Sur
Susog sa adal, naaangay sa Carrascal an magkaag nin wind farm, ini mga elise na itinitindog sa pagkua nin pwersa sa duros na iyo an nagpapaitok kan mga *turbine* sa paggibo nin elektrisidad. Ini nin huli ta an lugar haros patag asin kulang an kakahoyan na mataong ribok sa pagosopos kan duros. Ini nakaatubang sa Philippine Sea batay sa sur-subangan asin norte-solnopan na direksyon. Sa indikasyon kan pagkatiriko kan mga kahoy, nahihiling na parati an pagosopos kan duros direksyon na norte-solnopan. Sa pagsukol kan rikas kan duros na naagi, na nagaabot 8-11 m/s, natatama sa estandarte kan industriya asin igwang marayrahay na potensyal sa pagmukna nin pwersa sa duros.

## Mga Barangay
An Carrascal nababanga sa 14 barangay.



* Adlay 
* Babuyan 
* Bacolod 
* Baybay (Pob.) 
* Bon-ot 
* Caglayag 
* Dahican 

* Doyos (Pob.) 
* Embarcadero (Pob.) 
* Gamuton 
* Panikian 
* Pantukan 
* Saca (Pob.) 
* Tag-Anito (Red Mountains aka "Nubenta": Mining Gateway of the Philippines)


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*eCarCanMadCarLan Portal 
*CarCanMadCarLan Association USA
Hinatuan

An **Hinatuan** sarong ikatolong klasengt banwaan kan probinsya nin Surigao del Sur, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Hinatuan nababanga sa 24 barangay.



* Baculin 
* Benigno Aquino (Zone I Pob.) 
* Bigaan 
* Cambatong 
* Campa 
* Dugmanon 
* Harip 
* La Casa (Pob.) 
* Loyola 
* Maligaya 
* Pagtigui-an (Bitoon) 
* Pocto 

* Port Lamon 
* Roxas 
* San Juan 
* Sasa 
* Tagasaka 
* Tagbobonga 
* Talisay 
* Tarusan 
* Tidman 
* Tiwi 
* Zone II (Sto. Niño.Pob.) 
* Zone III Maharlika (Pob.) 


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
San Miguel, Surigao del Sur

An **San Miguel** sarong ikaduwang klaseng banwaan kan probinsya nin Surigao del Sur, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An San Miguel nababanga sa 18 barangay.



* Bagyang  
* Baras 
* Bitaugan 
* Bolhoon 
* Calatngan 
* Carromata 
* Castillo 
* Libas Gua 
* Libas Sud 
* Magroyong 

* Mahayag (Maitum) 
* Patong 
* Poblacion 
* Sagbayan 
* San Roque 
* Siagao

* Tina 
* Umalag 


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Bislig

An **Bislig** sarong ikatulong klase syudad na namumugtak sa probinsya nin Surigao del Sur, Filipinas. 
Igwa ining sukol na 331.80 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa ikaduwang distrito. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An Bislig may sadit na palayogan na bagay sana sa saradit na eroplano arog kan Fokker 50 class. An mayor na padagka sa turista kaini iyo idtong Busay nin Tinuy-an, na binansagan na "Niagara Falls" nin Filipinas. An busay nagthitsurang halakbang na puting kurtina sa saiyang pagbubulos na nabulos sa tolong alontaga na an langkaw asin paghulog 55 metro. Huli sa saiyangt pambihirang gayon, masabi na iyo ini an saro sa pinakamagayon na vbbusay sa Filipinas. Mala ta itnampok ini sa sarong artikulo sa International Travel magasin.

May lokal na dyalekto igdi na ginagamit pero ngane mas lakop igdi an lenggwaheng Bisaya na Cebuano.
Kan 2000, an bislig nagin nang sarong syudad..

## Agi-agi

An pangaran kan Bislig daa naggikan sa sarong balagon na apod *bislig*. Sarong aldaw daa nagbatong an Hade kaiba an saiyang agom. Pagdakit sa nagtitignarakul na salog sinda inatong kan makusog na sulog. Malalamos na kuta kun dai sinda nakakurapot sa sarong balagon asin huli kaini nakahawas sinda sa pampang. Poon kaidto pigngaranan na an lugar kan hade na *Bislig*.

Sa historia, an panmgaran huminale daa sa taramon na "bizlin" na boot sabihon sarong klaseng bulawan na "an kantidad duwang pesos an sarong tael". Sa sarong report kan Administrador kan Mga Rogaring Kan Kahadean na si Andres Mirandaola petsado Sept. 8, 1573na pinadara ki Haden Felipe kan Espanya nagsabi siya " tinutubod na an arog kaining klaseng bulawan dakul m,akukua sa mgas bulod-bulod asin mga bukid sa pinakaporo kan habagatan na parte kan Bislig asin sa probinsya nin Agusan.

Si Konkistador na si Miguel Lopez nasambit asin nasurat niya na Beslin (an pangaran) sa saiyang osip na “Relacion de los Yslas Filipinas” kan 152, asin siring man sa Confirmaciones de Encomienda (1616- 1700) na kan an Bislig nasa laog kan encomienda ni Alferez Juan delas Marianas, taon 1619

Sa "Historia general de los religiosos descalzos del orden de San Agustin” ni Fray Andres de San Nicolas kan 1664 sinurat niya ini na "Bislin".“ Siring man, "Historia general… del Orden de San Agustin” ni Fray Luis de Jesus pareho an pakasurat kan pangaran. Iba pang arapodan kaini kan mga Kastila, iyo an *Bislig*, o Bisliq. 
Sa sarong detalyadong mapa ni Francisco Alegre, Mapa de la Provincia de Caraga", taon 1751, nasurat man na *Bislig* an ngaran. Poon kaidto, natood na an mga tawo na aporon an lugar na "bislig".

## Mga Barangay

An syudad nin Bislig nababanga sa 24 barangay.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Bislig City Google Maps Image
Unibersidad kan Santo Tomas - Legazpi

An **Unibersidad kan Santo Tomas - Legazpi**, dating **Aquinas na Unibersidad kan Legazpi (AUL)**, sarong unibersidad na pigpapadalagan kan mga pading Dominikano o Order of Preachers (OP) sa Syudad nin Legazpi, Filipinas.

Itinugdas ini Don Buenaventura de Erquiaga kan 1948 bilang *Legazpi Junior Colleges* (1948-1952); na nagin *Legazpi College* (1952-1968), dangan nagin sarong unibersidad kan 1968.

Sarô sa mga minimidbid na alumna kan unibersidad iyo si Merlinda Bobis.

## Mga paratukdo
*Rafael Banzuela, Jr.

## Mga panluwas na takod
*Opisyal na websayt 

## Toltolan
Arkanghel

An mga **arkanghel** (Kastila: *arcangel*; Ingles: *archangel*) kaapil sa ikaduwang koro nin mga anghel. An mga arkanghel yaon sa magkapirang relihiyosong tradisyon, kabali na diyan an Kristianismo, Islam, Hudaismo, asin Soroastrianismo. 

An katagang *arkanghel* guminikan sa Griyegong tataramon na αρχάγγελος archangelos. Sa iba-ibang kultura, an mga pangaran kan mga Arkanghel ginagamit parati komo kangaranan (enot na pangaran) nin mga lalake.

## Sa Kristiyanismo
Si Miguel iyo sana an inapod na arkanghel sa Bibliya siring sa binibisto pareho kan mga Katoliko asin mga Protestanteng denominasyon. Si Gabriel, nabanggit sa Lukas, konsideradong arkanghel, siring man ki Rafael, na nabanggitan sa Libro ni Tobit, asin si Uriel na nasambitan sa Libro ni Enoch. An Libro ni Tobit asin an Libro ni Enoch pareho kabali sa Kanon kan Katolikong Bibliya alagad hinihiling ini kan mga Protestante na apokripal (makaduda kun siisay talaga an kagsurat). An mga arkanghel na sinda Miguel, Gabriel asin Rafael tinatawan omaw na gayo sa Simbahan Katolika mala ta may kapiyestahan an tolong ini tuyong Septyembre 29.

## Sa popular na kultura

### Paggamit bilang tatak
Ginibong logo kan Ginebra San Miguel, Inc. (sarong kompanya sa Filipinas), an akto ni Arkanghel San Miguel sa saiyang pagtigbas ki Lucifer. Ini nakata'pil sa boteng kwatro kantos kan gin na Ginebra S. Miguel.  

## Mga panluwas na takod
*Artikulo manongod sa mga Arkangel-.http://www.paranormality.com/archangel.shtml
*Catholic Encyclopedia- http://www.newadvent.org/cathen/10275b.htm
## Toltolan
# Estatuwa ni San Miguel sa Laog kan Simbahan nin Pamplona, Camarines Sur. March 23, 2009.
# An Banal na Biblia. Paulines Publishing House. Manila. 2007
Pwersas Armadas kan Filipinas

An **Pwersas Armadas kan Filipinas (AFP)** o **Armadong Kusog kan Filipinas** kompwesto kan Philippine Army, Philippine Navy asin Philippine Air Force. An AFP sarong boluntaryong pwersa asin igwang kabilogan na aktibong kusog na 113,500 na igwang nakatagamang 131,000 personeles.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websityo
Baguio

An **Syudad nin Baguio** (Ilokano: *Ciudad ti Baguio*) sarong primera klaseng urbanisadong ciudad sa gamping amihanan Luzon, Filipinas asin iyo an kabesera kan Administratibong Rehiyon Kordilyera. 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharungan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Uusipon
Ini itinogdas kan mga Amerikano kan taon 1900 sa lugar na kun sain nakabugtak an sarong sadit na baryo kan Ibaloi, an apod "Kafagway". Kan Hunyo 1, 1903, an Baguio pigpili na maging *Summer Capital* kan Komisyon Filipino. Ini binilog na sarong tunay na syudad kan asambliya nin Filipinas kan Septyembre 1, 1909. Igwa igdi kan mansyon kan presidente, mga opisina lehislatibo asin kan Korte Suprema.

An pangaran kan Baguio gikan sa katagang "*bagiw"*, sarong taramon na "Ibaloi" na boot sabihon "*lomot"*. An Ibaloi iyo an tubong lenggwahe igdi sa Rona' nin Benguet. An syudad yaon sa altitud na mga 1500 metro (5100 pie) na nakamugtak sa sarong tropikal na kadlagan nin mga pino na pirming maalumahad kaya nababagay sa pagtubo nin mga lomot asin mga orkid. An designadong zip code kaini iyo  . 

An Baguio nagrokyaw kan saiyang Centennial kan Septembre 1, 2009. Ini pagtanda kan sanggatos na taon niyang kamundagan bilang sarong ciudad. 

## Mga Barangay
Nababanga an Baguio sa 129 barangay.

## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

|An payo kan leon sa Kennon Road
Image:BaguioArko.JPG|Arko nin "maogmang pag'abot" sa Ciudad nin Baguio
Image:Kuta del Pilar (Arko).JPG|Arko kan Kuta Gregorio del Pilar 
Image:PMA_gusali.JPG|Melchor Hall sa Philippine Military Academy
File:Cathedral of our Lady of Atonement.jpg|thumb|Katedral sa Baguio
File:Baguio tanaw sa Grotto.jpg|thumb|Baguio tanaw sa Grotto
File:Mansion sa Baguio.jpg|thumb|Mansion kan Presidente sa Baguio
File:Grotto of Our Lady of Lourdes.jpg|thumb|Grotto of Our Lady of Lourdes
File:A beautiful view on mines view park baguio.jpg|thumb|Mines View Park Baguio
File:Burnham Park Baguio Ph.jpg|thumb|Burnham Park Baguio
File:Burnham park baguio.jpg|thumb|Burnham Park Baguio


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Katedral nin Manila

An **Basilica Menor asin Metropolitanong Katedral kan Immaculada Concepcion**, inaapod man na **Katedral nin Manila**, sarong simbahan kan Katoliko Romano namomogtak sa parte kan Intramuros, sa Manila, Filipinas. Ini an harong kan Arsobispado kan Manila. Pirang beses na ini nagaba asin narumpag huli sa mga kasulo asin linog sa saiyang agi-agi nin lampas nang apat na gatos na taon. 

An presenteng estruktura natapos nahaman kan taon 1958, na masabing ika-anom nang mayor na pahirahay. Idinulot siya ki Santa Maria sa titulong "Nuestra Señora de Inmaculada Concepcion" huli sa papel niyang  patrona kan enterong Filipinas.

## Agi-agi
An enot na katedral simple sanang gibo sa tiklad asin kawayan. Nagaba ini kan bagyo kan 1582 asin natomtom sa kalayo kan 1583. An sumonod na pinatogdok taon 1581 gibo na sa gapo. Ini man narogba' huli sa linog kan taon 1600.

An ika-tolong katedral na pinatindog pino'nan kan 1594. An bagong estruktura, na may tolong nave asin pitong kapilya, pinagbendito kan 1614. Ini naman narogba kan linog kan taon 1645. An ika-apat na katedral, na engrandeng gayo, pino'nan matogdok kan 1654 asin natapos kan taon 1671, alagad naraot na grabe kan taon 1863 huli sa makusogon na linog. Pati an palasyo kan Gobernador Heneral nakadamay. Kan 1880 saro naman na abang kusog na linog nagtanyog kan katedral, mala ta napukan asin naputol an kampanaryo. Nasulit sana ini  kan taon 1959.

An ika-limang katedral nahaman sa laog kan mga taon 1870-1879. Nabendito ini sa solemneng seremonya kan Desyembre 1879. Masabi pa, narogba' giraray ini ta pigbomba kan 1945 kan mangyari an Batalya sa Manila laban sa mga hapon.

An presenteng katedral tinogdok poon 1954 abot 1958 kan nakatukaw si Arsobispo kan Manila na si Rufino Jiao Cardinal Santos. Ini ginibo sa direksyon ni Arkitekto Fernando Ocampo, sarong National Artist nin Arkitektura kan Filipinas. An simbahan iginantad sa ranggo nin sarong basilica minore kan taon 1981 ni Santo Papa Paul II.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt kan Manila Katedral- http://www.manilacathedral.org/
* An Manila Katedral, Saiyang Istorya. http://www.philippines-travel-guide.com/manila-cathedral.html
Bahâ

An **baha** iyo an pagsùpay nin tubig na minapalobog sa kadagaan na harus pirming alang. Sa paghiling nin "minabulos na tubig", an taramon iyo pwede man maaplikar sa pagsakat nin tubig sa kadagatan. 

An pagbaha iyo sarong lado nin pag-aadal kan disiplinang hidrolohiya asin iyo signipikong pangyayari sa agrikultura, inhinyeriyang sibil asin pampublikong salud.

## Toltolan
Bishop Sofio Balce

Si **Obispo Sofio Guinto Balce** (26 Nob. 1941 - 25 Hunyo 2004) sarong pading Katoliko na namundag sa Vinzons, Camarines Norte. Siya naordenan padi kan Hulyo 12, 1965, nanombrahan komo obispo auxiliar kan Caceres (Bicol) kan Mayo 9, 1980 sabay na nagtukaw siya bilang obispo titular kan Lamphua. Kan Hulyo 12, 1980 nagin siyang Obispo sa Caceres. Haros walong taon siya sa kargong ini igdi sa Caceres. Ibinalyo siya sa Cabanatuan asin duman nanombrahan siyang Co-adjutor na Obispo kan Mayo 21, 1988. Kan Nov. 11, 1990 pinatukaw na siya bilang Obispo kan Cabanatuan.

## Edukasyon

Si Balce nagkuang elementarya sa Vinzons Elementary School, kan saiyang sekundarya sa Camarines Norte High School (1953), asin natapos sa Holy Rosary Minor Seminary (1957). Dangan nagkua siyang Batsilyer en Artes, Teolohiya sa parehong seminaryo (1961). Nagkua siyang graduate studies sa Teolohiya sa UST Central Seminary (1961-1965), dangan sa parehong seminaryo kuminua siyang Licentiate in Sacred Theology asin Doktorado sa Teolohiya Biblikal na tinapos sa Roma (1974-1979).

## Pagmiministro

* 1965- Professor, Holy Rosary Minor Seminary
* 1966- Prefect of Discipline, Holy Rosary Minor Seminary
* 1967- Oeconomus, Holy Rosary Minor Seminary
* 1968-1974- Secretary Chancellor, Archdiocese of Caceres
* 1978-1988  Parish Priest, Peñafrancia Parih asin Rektor, Peñafrancia Shrine
* 1980-1988- Auxiliary Bishop, Archdiocese of Caceres
* 1988- Co-adjutor na Obispo kan Cabanatuan
* 1990- Obispo kan Cabanatuan	

Si Obispo Balce iyo an natokahan kan Simbahan na ipadagos an proyekto sa pagtogdok kan Penafrancia Basilica Minore diyan sa barangay Balatas, ciudad kan Naga. Enot na toka niya igdi iyo komo Kura Paroko asin Rektor kan Paroko kan Nuestra Senora de Penafrancia. Pigbungsod niya an "Operation Penafrancia Basilica" asin si patogdok nagin pugapuga sagkod na nahaman ini kan Septyembre 1981.

Nagadan siya sa edad na 62 huli sa brain cancer.

## Mga panluwas na takod
* Buhay-buhay niya sa pagkapadi- http://www.cbcponline.org/bishops/bishops/balce.html
 

## Mga hihilingan

* Bicolano Bishops. Penafrancia May Festival 1982.

## Toltolan
Lanao del Norte

An **Lanao del Norte** sarong probinsya Filipinas. An kabesera kaini iyo an Tubod. Kadolon kaini an Lanao del Sur sa habagatan, an Zamboanga del Sur sa solnopan, an Misamis Oriental sa norte-subangan, an Bukidnon sa subangan. Ini nakasuhay sa Misamis Occidental ta sa tahaw ninda nagtanga' an Sola' nin Iligan. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## An Banwa asin Kultura

Saralak an populasyon igdi, mga Maranaw asin mga Cebuano. An mga imigranteng Kristiyano na harale pang Bisaya asin Luzon asin Mindanao man, nagtitiripon kadakulan sa amihanan na parte kan Lanao manta' an mga Maranaw nagtitiripon sa habagatan na parte. Igwa man dikit na Higaonon an nageestar sa kabubuldan kan ciudad nin Iligan.

Mayoria kan residente igdi mga Kristiyano (75%), an natatada mga Muslim (20%).

An mga Maranaw gikan sa lahing Malayo-Arabo. Nagbanwa sinda igdi amay pang maray kan dai pa naarabot an mga Kastila igdi sa Filipinas. igwa sindang sadiring kultura, lenggwahe. An mga kinaugalean asin tradisyon, relihiyon, kostumbre, musika asin sa iba pang bagay malinaw naiiba sa mga siring na bagay sa ibang grupo igdi sa Filipinas.

## Ekonomiya

An ekonomiya kan Lanao del Norte sarig nanggad sa agrikultura sin pagsisira'. An kadaklan kan mga pabrika kaini natitipon sa ciudad kan Iligan. Ini man an nagtatao nin enerhiya sa magkapirang parte kan Mindanao. An turismo nagdadakula man na sektor sa ekonomiya kan probinsya.

### Pagkabaranga pulitikal

An Lanao del Norte nababanga sa 22 banwaan asin 1 ciudad.

#### Ciudad

* Iligan

#### Mga Banwaan



* Bacolod
* Baloi
* Baroy
* Kapatagan
* Kauswagan
* Kolambugan
* Lala
* Linamon
* Magsaysay
* Maigo
* Matungao

* Munai
* Nunungan
* Pantao Ragat
* Pantar
* Poona Piagapo
* Salvador
* Sapad
* Sultan Naga Dimaporo (Karomatan)
* Tagoloan
* Tangcal
* Tubod


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Official Website
* Province of Lanao Norte Website 
* Lanao del Norte: Places to Visit 
* Philippine Standard Geographic Code
Balo-i

An **Baloi** sarong ikaapat na klaseng banwaan sa probinsya kan Lanao del Norte, Filipinas. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong zip code kaini iyo . 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.

## Mga Barangay

An Baloi nababanga sa 21 barangay.

## Demograpiko

## Imprastraktura
Ini an namomogtakan kan Agus IV Hydroelectric Powerplant (yaon sa Barangay Nangka; 18 kilometro an rayo sa Syudad nin Iligan). Ini an pinaka-enot na hydroelectric plant na nakalubong sa daga igdi sa Mindanao asin iyo an ikatolo sa bilog na Filipinas. Ini mga 120 metro na nakairarom sa daga. An plantang ini igo na makataong ilaw sa 12 beses kadakula sa ciudad kan Iligan o magpadalagan nin 20 pabrika sa semento.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Linamon

An **Linamon** sarong ikalimang klaseng banwaan kan Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya

An Linamon iyo an yaon sa nagangaan na gayo sa may subangan kan Lanao del Norte. An rayo niya sa ciudad kan Iligan mga 11.5 km sa parteng sur-subangan kaini. Ini pagdolonan an Salog Linamon sa subangan, an banwaan nin Kauswagan sa solnopan, an banwaan nin Marungao sa habagatan asin  nagaatubang sa Sola' kan  Iligan sa may amihanan na parte. Saro ining banwaan hanggilid sa kosa asin konsideradong "Beach Capital of Lanao del Norte" na kun saen igwang nakataytay na 16 na beach resort.

## Mga Barangay
An Linamon nababanga sa 8 barangay.

* Bosque
* Larapan
* Magoong
* Napo
* Poblacion
* Purakan
* Robocon
* Samburon

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Official website of Linamon, Lanao del Norte
Bacolod, Lanao del Norte

:*Para sa [[Negros Occidental province|Negros Occidental]], hilngon [[Bacolod|ciudad kan Bacolod]].*

An **Bacolod** sarong ikalimang klaseng banwaan sa provincia kan Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Saiyang Agi-agi

Dati an Bacolod parte sana kan banwaan na Kolambugan An terminong *bacolod* naghale sa taramon na "bobolotoa", na boot sabihon sarong "magapo na boro-boklod."

## Mga barangay

An Bacolod nababanga sa 16 barangay.

## Mga lugar na dumanan kan mga turista

Huli ta nasa gilid kan Sola nin Iligan, may mga beach resort makukua igdi sa Bacolod.

* Macboy Beach Resort- medyo may class, may kamahalan an serbisyo. May mga cottage, seminar hall.
* Princess Beach Resort- medyo bara-barato, lokal na mga materyales an ginamit, native an dating.

Partikularmente, ining mga resort makukua sa Rupagan, Bacolod asin kun hale sa ciudad kan Iligan,  mga 27 kilometro an rayo nin pagbyahe.
 
## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Official site of Bacolod
Tangcal

An **Tangcal** sarong ikalimang klaseng banwaan kan probinsya nin Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya
Ini nakakaag 51 kilometro an rayo sa sur-solnopan kan ciudad nin Iligan. An Tangcal napapagdolonan kan Tubod, Magsaysay, asin kan Maigo sa may parteng amihanan,, an Numai sa parteng 
subangan, Nunungan sa parteng habagatan, asin an Magsaysay sa solnopan. 

## Mga Barangay

An Tangcal nababanga sa 18 barangays.



* Small Banisilon
* Bayabao
* Berwar
* Big Banisilon
* Big Meladoc
* Bubong
* Lamaosa
* Linao
* Lindongan

* Lingco-an
* Small Meladoc
* Papan
* Pelingkingan
* Poblacion
* Poona Kapatagan
* Punod
* Somiorang
* Tangcal Proper


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Official site of Tangcal
Sapad

An **Sapad** sarong ikalimang klaseng banwaan kan Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Sapad nababanga sa 17 barangay.



* Baning
* Buriasan (Pob.)
* Dansalan
* Gamal
* Inudaran I
* Inudaran II
* Karkum
* Katipunan
* Mabugnao

* Maito Salug
* Mala Salug
* Mama-anon
* Mapurog
* Pancilan
* Panoloon
* Pili
* Lower Sapad


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Salvador

An **Salvador** sarong ikalimang klaseng banwaan kan probinsya nin Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  an . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Salvador nababanga sa  25 barangay.


* Barandia
* Bulacon
* Buntong
* Calimodan
* Camp III
* Curva-Miagao
* Daligdigan
* Kilala
* Mabatao
* Madaya
* Mamaanon
* Mapantao
* Mindalano

* Padianan
* Pagalongan
* Pagayawan
* Panaliwad-on
* Pangantapan
* Pansor
* Patidon
* Pawak
* Poblacion
* Saumay
* Sudlon
* Inasagan


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Poona Piagapo

An **Poona Piagapo** sarong ikalimang klaseng banwaan kan probinsya nin  Lanao del Norte, Filipinas. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong zip code kaini iyo an .

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.

## Mga Barangay

An Poona Piagapo nababanga sa 26 barangay.



* Alowin
* Bubong-Dinaig
* Caromatan
* Daramba
* Dinaig
* Cabasaran
* Kablangan
* Cadayonan
* Linindingan
* Lumbatan
* Lupitan
* Madamba
* Madaya

* Maliwanag
* Nunang
* Nunungan
* Pantao Raya
* Pantaon
* Pened
* Piangamangaan
* Pendolonan
* Poblacion (Lumbacaingud)
* Sulo
* Tagoranao
* Tangclao
* Timbangalan


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*P.D. 916 - CREATING THE MUNICIPALITY OF POONA PIAGAPO IN THE PROVINCE OF LANAO DEL NORTE
Pantao Ragat

An **Pantao Ragat** sarong ikalimang klaseng banwaan nin Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo an . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Pantao Ragat nababanga sa 20 barangay.



* Aloon
* Banday
* Bobonga Pantao Ragat
* Bobonga Radapan
* Cabasagan
* Calawe
* Culubun
* Dilimbayan
* Dimayon
* Lomidong

* Madaya
* Maliwanag
* Matampay
* Natangcopan
* Pansor
* Pantao Marug
* Poblacion East
* Poblacion West
* Tangcal
* Tongcopan


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Nunungan

An **Nunungan** sarong ikaapat na klaseng banwaan kan Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An Nunungan iyo an  pinakadakulang banwaan kan Lanao del Norte kun hiwas kan daga an  paguurulayan. 

## Mga Barangay

An Nunungan nababanga sa 25 barangay.



* Abaga
* Bangco
* Canibongan
* Karcum
* Dimayon
* Inayawan
* Kaludan
* Katubuan
* Cabasaran (Laya)
* Liangan
* Lupitan
* Mangan
* Malaig

* Masibay
* Poblacion (Nunungan Proper)
* Notongan
* Petadun
* Panganapan
* Pantar
* Paridi
* Rarab
* Raraban
* Rebucon
* Songgod
* Taraka


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Pantar

An **Pantar** sarong ikalimang klaseng banwaan kan Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Pantar nababanga sa 23 barangay.



* Bangcal
* Bubong Madaya
* Bowi
* Cabasaran
* Cadayonan
* Campong
* Daluma
* Nassif
* Dibarosan
* Kalanganan East
* Kalanganan Lower
* Kalilangan
* Pantao-Marug

* Pantao-Ranao
* Pantar East
* Poblacion
* Pitubo
* Poona-Punod
* Punod
* Sundiga-Punod
* Tawanan
* West Pantar
* Lumba-Punod


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Munai

An **Munai** sarong ikalimang klaseng banwaan kan Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An Munai nababanga sa 26 barangay.



* Bacayawan
* Balabacun
* Balintad
* Kadayonan
* Dalama
* Lindongan
* Lingco-an
* Lininding
* Lumba-Bayabao
* Madaya
* Maganding
* Matampay (Town Proper)
* Old Poblacion

* North Cadulawan
* Panggao
* Pantao
* Pantao-A-Munai
* Pantaon
* Pindolonan
* Punong
* Ramain
* Sandigamunai
* Tagoranao
* Tambo
* Tamparan (Mandaya)
* Taporog


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Abril 1

**Abril 1** an ika-91ng aldaw kan taon (ika-92 kun ogdong taon) sa Gregoryanong kalendaryo. Igwang natatadang 274 na aldaw sagkod kan kan katapusan nin taon. Pinakabisto an aldaw na ini komo *April Fool's Day* sa Sulnopan na kinàban.

## Mga panyayari
* 1867 - Nagin kolonya an Singapura kan Reino Unido.
* 1937 - Nagin kolonya an Aden kan Reino Unido.
* 1946 - Pormasyon kan Malayan Union.
* 2001 - Nagin legal an same-sex marriage sa Netherlands, an enot na nacion na nagtogot kaini.

## Mga kamundagan
* 1962 - Samboy Lim, Pilipinong parabasketbol

## Mga kagadanan
* 2005 - Jack Keller, Amerikanong parasurat nin kanta (m. 1936)

## Mga panluwas na takod
* BBC: On This Day
Matungao

An **Matungao** sarong banwaan kan Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An taramon na "matungao" boot sabihon sa lenggwaheng Maranaw, "malipot".
## Mga Barangay

An Matungao nababanga sa 12 barangay.

* Bubong Radapan
* Bangco
* Batal
* Batangan
* Cadayonan
* Matampay
* Pangi
* Pasayanon
* Poblacion (Matungao)
* Puntod
* Santa Cruz
* Somiorang

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Kauswagan

An **Kauswagan** sarong ikalimang klaseng banwaan kan probinsya nin Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Paglinig sa mga Rebelde kan Narciso Ramos Highway

An highway ini nakontrolan  kan mga rebeldeng apil sa Moro Islamic Liberation Front (MILF). An Pwersa Armada kan Filipinas pinaghawan ini sa mga rebeldeng nagkuta sa kalabaan kan highway asin sa aksyon na ini nagin sarong batalya kun saen labis an purutukan. Napatalsik man giraray  kan gobyerno an mga rebelde sa highway.

## Mga Barangay

An Kauswagan nababanga sa 13 barangay.

* Bagumbayan (Poblacion)
* Bara-ason
* Cayontor
* Delabayan
* Inudaran
* Kawit Occidental
* Kawit Oriental
* Libertad 
* Paiton
* Poblacion
* Tacub
* Tingintingin
* Tugar

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Dumaran

An **Dumaran** sarong ikaapat na klase nin banwaan sa provincia kan Palawan sa Republika kan Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.
## Mga barangay
Nababanga an Dumaran sa 16 barangay.



* Bacao
* Bohol
* Calasag
* Capayas
* Catep
* Culasian
* Danleg
* Dumaran (Pob.)

* Itangil
* Ilian
* Magsaysay
* San Juan
* Santa Teresita
* Santo Tomas
* Tanatanaon
* Santa Maria


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
El Nido

An **El Nido** sarong primera klase na banwaan sa provincia kan Palawan sa Republika kan Filipinas. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong zip code kaini iyo . 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

## Mga barangay
Nababanga an El Nido sa 18 barangay.



* Bagong Bayan
* Buena Suerte (Zone II)
* Barotuan
* Bebeladan
* Corong-corong (Zone IV)
* Mabini (formerly Oton)
* Manlag
* Masagana (Zone III)
* New Ibajay

* Pasadeña
* Maligaya (Zone I)
* San Fernando
* Sibaltan
* Teneguiban
* Villa Libertad
* Villa Paz
* Bucana
* Aberawan


## Turismo
An El Nido bantogan na destinasyon nin mga turista orog na sa mga pararorip huli sa yaman-dagat sa irarom kan mga lagoon asin mga katubigan harani sa pampang kaini: mga sira, mga gasang asin mga manlaenlaen na buskay nageestar sa irarom asin abang gayon pagparamasdan kun an pararorip nag'iisnorkel o nag'iiscuba diving man.

An El Nido man dakul sa mga saradit na isla, mga lagoon, mga baybayon asin iba pang mga dadalawon arog kan inapod na Secret Beach, Hidden Beach, Collasa Beach, 7 Commando Beach, Matinloc Shrine, Helicopter Island, Snake Island, Entalula Island, Inabuyutan Island, Simizu Island, Codugnon Cave, Small Lagoon, Big Lagoon asin an inapod na Secret Lagoon.

## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:El Nido Municipal Hall.JPG|Munisipyo kan El Nido
Ladawan:El Nido Cath Church.JPG|Simbahan katoliko sa El Nido
Ladawan:Kayaking in Cadlao island El Nido, Palawan.jpg|Kayaking sa Isla nin Cadlao
Ladawan:El NIdo seashore.jpg|Pampang dagat kan El Nido
Ladawan:A fantastic view.jpg|Pagsulnop kan saldang sa El Nido, Palawan
Ladawan:Big Lagoon at El Nido, Palawan, Philippines.jpg|Big Lagoon
Corong Corong Beach 2, El Nido, Palawan Island, Philippines.jpg|Baybayon nin Corong Corong


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Tataramon na Ingles

An **Inglés** sarong tataramon na Sulnupan na Alemaniko na hale sa Inglatera, asin primerong tataramon kan mga taga Australia, Canada, Irlandia, Nueva Zelandia, Reino Unido, asin Estados Unidos. Ini na an lingua franca kan kinaban asin saro sa importanteng lenggwahe na ginagamit kan Boronyog na Nasyon asin inako opisyalmenteng tataramon na gagamiton sa pagtitiripon kan Boronyog Europa (European Union).

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*:en:Category:English language tests
*British Council Philippines
*TESOL Philippines
Kolehiyong Fundasyon nin Naga

An **Kolehiyong Fundasyon nin Naga** (opisyalmente: **Naga College Foundation** o **NCF**), namuknâ bilang *Naga Teacher's College* (Kolehiyo kan Paratukdo nin Naga), sarong pribadong kolehiyo sa siyudad nin Naga sa probinsya nin Camarines Sur, Pilipinas.  

Nagpoon na gayo an eskwelahan sa pigrerentang harong kaini sa Via Gainza ngunyan Abenida nin Peñafrancia pakatapos sana kan Ikaduwang Gerang Pangkinaban na iyo an harong na dating pagsasadiri kan pamilya Sabino na nakakasadiring-tawo ki Mercedes Caldera, agom ni Tomas Arejola. An kagtugdas kan kolehiyo iyo si Melchor Villanueva.

Nangengenot an kolehiyo sa pag-alok nin kursong Kriminolohiya sa rehiyon.

## Mga panluwas na takod
*Opisyal na websayt 

## Toltolan
Kapatagan

An **Kapatagan** sarong ikatolong klaseng banwaan kan probinsya nin Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya
An Kapatagan igwang hiwas na 25,048.41 ektarya. Kaiba igdi an 759 ektarya na sinasabi kan banwwan nin Lala na parte pa daa kan saiyang teritoryo.

### Topograpiya
Sa parteng habagatan asin subangan, may mga kabukidan na naserbing kalasag kan banwaan sa lamasa nin mga bagyo. Igwa man ining mga kapatagan asin mga nag-alon'alon na kadagaan. Inagihan ini nin limang salog na gabos nabulos sa Sola' nin Panguil: an Maranding, Panoloon, Butadon, Kidalos asin Balili. Alagad, an mga salog. orog kun maoran,  kun minsan nasu'pay sa lugar na mga kaba'ban asin naresulta sa grabeng danyos sa mga tinanom asin sa mga ataman na hayop. 

Igwa man igdi nin magkapirang busay na pwedeng gibohon panturistang destinasyon: an Cathedral Falls, Sta. Cruz Waterfalls asin an Spring Waterfalls. An huri iyo an hinahalean kan pan-inom na tubig kan poblasyon asin kataraed na barangay. 

### Klima

An klima igdi tropikal. An tig-init yaon sa bulan na Oktobre abot Hunyo. An tag-oran napoon Hulyo abot Desyembre. 

## Mga Barangay
An Kapatagan nababanga sa 34 barangay.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Official site of Kapatagan, Lanao del Norte
Kolambugan

An **Kolambugan** sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Lanao del Norte, Filipinas. An "kolambugan" kinua sa pangaran nin sarong kahoy ("kolambug") na dagyang nagtutubo sa palibot kan lugar. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya
An banwaan nin Kolambugan namomogtak sa may harani kan Sola' kan Panguil asin nagaatubang sa Ozamis City kan probinsya nin Misamis Occidental. Ini 47 kilometro an rayo' sa habagatan kan kabeserang banwaan nin Tubod. An Kolambugan kadolon sa amihanan an Sola' kan Pangui, sa habagatan an Tangcal, sa subangan an banwaan nin Maigo asin sa solnopan an banwaan nin Tubod. 

## Agi-agi
Kaamayan kan ika-19ng siglo, mga migranteng Amerikano an nagkaag nin sarong kompanya sa lumber na iyo an nagpatalubo nin husto sa dati sadit-sadit na munisipyo. Iyo ini an Kolambugan Luimber Development na ngonyan nag-ngangaran nang Findlay Millar timber Company.

Kan Hulyo 1, 1936, huli sa kari'gonan kan Orden Ehekutibo Nu. 37 ni Pres. Manuel Quezon, an Kolambugan nagin sarong banwaan kan probinsya nin Lanao. An probinsyang ini nabanga sa Norte asin Sur. An Kolambugan napasakop sa Lanao del Norte.

## Mga Barangay
An Kolambugan nababanga sa 26 barangay.



* Austin Heights
* Baybay
* Bubong
* Caromatan
* Inudaran
* Kulasihan
* Libertad
* Lumbac
* Manga
* Matampay
* Mukas
* Muntay
* Pagalungan

* Palao
* Pantaon
* Pantar
* Poblacion
* Rebucon
* Riverside
* San Roque
* Santo Niño
* Simbuco
* Small Banisilan
* Sucodan
* Tabigue
* Titunod


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Official site of Kolambugan
Sultan Naga Dimaporo

An **Sultan Naga Dimaporo** (Karomatan) sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin  Lanao del Norte, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya

An Sultan Naga Dimaporo namomogtak sa sur-solnopan na parte kan probinsya nin Lanao del Norte. Kadolon kaini sa norte-solnopan an banwaan nin Picong, Sultan Gumander kan Lanao del Sur, sa solnopan an kadolon niya iyo an Tukuran asin an Aurora, pareho sakop kan Zamboanga del Sur. Sa harayong parte kan habagatan kan katubigan munisipal iyo an iswil kan IIllana Bay na naentra sa Dagat Celebes.

## Mga Barangay

An Sultan Naga Dimaporo nababanga sa 37 barangay.



* Bangaan
* Bangko
* Bansarvil II
* Bauyan
* Cabongbongan
* Calibao
* Calipapa
* Calube
* Campo Islam
* Capocao
* Dableston
* Dalama
* Dangolaan
* Ditago

* Ilian
* Kauswagan
* Kirapan
* Koreo
* Lantawan
* Mabuhay
* Maguindanao
* Mahayahay
* Mamagum
* Mina
* Pandanan
* Payong
* Piraka

* Pikalawag
* Pikinit
* Poblacion
* Ramain
* Rebucon
* Sigayan
* Sugod
* Tagulo
* Tantaon
* Topocon 


## Ekonomiya

An ekonomiya kan Sultan Naga Dimaporo sarig na gayo sa agrikultura asin pagsisira. Mayor na produkto sa agrikultura iyo an paroy, mais asin niyog. An pagsisira iyo an panhipno kan hanapbuhay kan mayoria kan populasyon igdi.

Anopaman na sekundryang aktibidad sa paghanapbuhay limitadong maray. Ini yaon mansana sa pagmolino kan bagas asin mais. An pagtindang sari-sari na patingi-tingi iyo an kadaklan na tindahan igdi.

Manongod sa pangangaipo sa puhunan, an solamenteng bangko igdi na nagtataong serbisyo pinansyal iyo an Rural Bank of Karomatan, na nakakaag sa Bauyan.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Official site of Sultan Naga Dimaporo