Chholiya

An **Chholiya** (Kumaoni) o **Hudkeli** (Nepali) sarong tradisyonal na porma nin bayleng banwaan na nagpoon sa dibisyon kan Kumaon kan estado nin Indyanon na Uttarakhand asin probinsya nin Sudurpashchim kan Nepal. Ini ngunyan nagin simbolo kan mga kulturang Kumaoni asin Sudurpashchimi (panginot sa mga distrito nin Doti, Baitadi asin Darchula). Ini sa pundamental sarong bayle sa espada na kaiba an sarong prusisyon sa kasal alagad ngunyan ini ginigibo sa kadakol na marahay na okasyon.

Ini lalong popular sa mga distrito kan Almora, Bageshwar, Champawat asin Pithoragarh kan dibisyon nin Kumaon asin sa mga distrito nin Doti, Baitadi asin Darchula kan Nepal. An bayleng ini nin espada igwa nin kasaysayan na labing sangribong taon asin nakagamot sa mga tradisyon marsyal kan mga tawong Kumaoni asin mga tawong Khas.

## Gikanan
Nagpoon pa kan labing sangribong taon, an bayle nagpoon sa mga nakikipaglaban na Kshatriyas kan Kumaon- an Khasas asin Katyuris kun an mga kasal ginigibo sa poro kan mga espada.

An mga subong Kshatriyas pinagsararo kan mga Chand Kings na nag-abot sa eksena kan ika-10 siglo. An pagdakol kan mga imigrante na Rajput na ginibo an mga subong kshatriya na sarong sadit na minorya nagkua man nin mga kaugalian sa bulod asin nakaimpluwensya sa kultura kan Pahari sa saindang mga tradisyon asin tataramon. Natapos na an mga aldaw nin mga kasal sa poro kan espada, alagad an mga tradisyon na nakadikit dian nagpapadagos pa man giraray.

Kaya ngani midbid pa an nobyo sa apod na *Kunwar* o Hade sa Kumaon. Nagsasakay siya nin kabayo sa prusisyon nin kasal asin nagsusulot nin Khukri sa saiyang paha.

## Kahulugan

Apwera sa ginikanan kaini sa mga tradisyon martial kan mga taga-Kumaon, igwa man ini nin kahulugan sa relihiyon. An pormang ini nin arte mayormenteng piggigibo kan komunidad nin Rajput sa saindang mga prusisyon sa kasal. An Chholiya ginigibo sa mga kasal asin pigtutubodan na marahay huli ta ini nagtatao nin proteksyon sa mga maraot na espiritu asin demonyo. An mga prusisyon sa kasal pigtutubodan na madaling mabiktima kan siring na mga espiritu na nagpupuntirya sa kaogmahan kan mga tawo. Sarong komun na pagtubod na an mga demonyo nagsusunod sa sarong prusisyon nin kasal o ''Baryat''/Barat tanganing enkantohon an mga bagong kasal asin an pagganap kan Chholiya makakaolang kaini.

## Mga Instrumento

An *turi* (तुरी), *nagphani* (नागफनी) asin *ransing* (रणसिंघ) na pagsasadiri kan pamilyang tansong instrumento mga tradisyonal na instrumento kan dibisyon kan Kumaon, na enot na ginagamit sa mga ralaban tanganing mapakusog an boot kan mga tropa, ginagamit.

An mga instrumentong pantugtog arog kan *dhol* (ढोल), *[[damau]]* (दमाउ) na subo man sa Kumaun pigtutugtog kan mga propesyonal na musikero na bisto bilang *dholies*.

An *Masakbeen* (मसकबीन) o Gaita na ipinamidbid kan Briton sa Kumaun bilang mga instrumentong pigtutugtog sa mga bandang nagmamartsa pinag-asimila sa mahiwas na hanay nin mga instrumentong pigtutugtog.

An mga instrumento sa tanog na kahoy arog kan *nausuriya muruli* (नौसुरिया मुरूली) (lit. an siyam na nota na plawta) sarong klase nin plawta asin *jyonya* (जटोंया) (lit. kambal na plawta) sarong klase nin dobleng plawta na subong Kumaun an pigtutugtog man.

## Gubing
Nakasulot kan tradisyonal na gubing kan Kumauni na puti na *[[churidar|churidar payajama]]*, an *[[turban|taanka]]* sa saindang payo, an *chola*, an lalawgon na natatahoban nin sandal wood paste na garo baga andam na para sa ralaban na may tulwar na mga espada asin mga kalasag na tanso. An saindang gubing nakakaagid sa gubing kan mga suanoy na parapakilaban na nag-iirok sa Kumaun.

## Mga Tampok
Kaiba an musikang garo gera, na may mga espada, sinda nagbabayle sa perpektong paagi mantang nakikipaglaban sa saindang mga kapwa parabayle.

Dara an trianggulong pulang bandera an "nishana" (निसाण), (mga bandera), na nagwawagayway kan saindang mga espada, na may naglalaad na mga ekspresyon sa mga lalawgon na nagtatao sinda nin impresyon nin mga parapakilaban na pasiring sa ralaban.

Igwa nin 22 na lalaki sa sarong bilog na grupo nin mga parabayle nin Chholiya 8 sainda an mga parabayle nin espada asin an natatadang 14 mga musikero.

## Mga Porma
An minasunod iyo an mga porma kan Chholiya na popular sa bilog na Kumaun na magkakalain an mga hiro
* *Bisu nritya* (बिसू नृत्य )
* *Saraanv* (mga pakikipaglaban) (सरांव)
* *Rann Nritya* (lit. bayle sa gera) (रण नृत्य)
* *Sarankar* (सरंकार)
* *Veerangna* (वीरांगना)
* *depanshu* (दीपांशु)
* *Chholiya Baja* (छोलिया बाजा)
* *Shauka Shaili*  (शौका शैली) subong rehiyon nin Johar sa Kumaun
* *Paitan Baja* (पैटण बाजा)

## Mga toltolan

* *The Himalayan Gazetter* by E. T. Atkinson
* *The History of Kumaun* by B. D. Pandey