open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patatas

An **patatas** (Ingles: *potato*, *Solanum tuberosum*) sarong klaseng tinanom na gikan sa Peru asin Ekwuador, an burak kaini nagkokolor lila, pero igwa man kolor na puti. An patatas pwede man na matilaba, bilogon, dakula, sadit o halipot. An bunga ginugulay, berdura sa luto na may sabaw, o paka'asal inuubakan, pinapalapnad o tinatarabas matilaba asin sa binating sugok prinipritos o pwede man prinitos sa dikit na askad (french fries).

An patatas sarong pananom na Amerika nin Sur pero pwede man patuboon sa mga malilipot na lugar. An mga takogong parati mahibo-hibo. An patatas kaini malomhok malaman alagad magunot kun sobra na pagkahinog. An mga pisog sa bunga saradit sana asin pwede kakanon pero medyo mapait sa namit.

## Kataytayan nin mga ladawan

Potato flowers.jpg|thumb|Mga burak nin patatas 
Solanum tuberosum - Flors patatera3.jpg|thumb|Nagbu'kad nang burak nin patatas
Potato field bd.jpg|Pawa nin mga tinanom na patatas
Garden potatoes.jpg|Patatas pinapatubo sa hardin sa Oklahoma
Papas de colores de Chiloe.jpg|Iba-ibang kolor  nin mga patatas
Potato sprout, January 23, 2006.jpg|Patamboon na patatas
Potato var. Linda HC1.JPG|Duwang patatas


## Produksyon

Kan 2020, produksyon sa kinaban nin patatas uminabot 359 milyon na tonne, pinangenotan nin Tsina na may 22% kan total (table). Ibang mga mayor na prodyuser iyo an Indya, Rusya, Ukranya asin Estados Unidos. An pananom importanteng gayong pagkakan sa Europa (orog na sa amihanan asin subangan na parte kan Europa), kun saen an per capita na produksyon iyo pa an pinakahalangkaw sa kinaban, alagad an paglakop kaini sa mga nakaaging dekada nangyari sa bandang habagatan asin subangan nin Asya.

## Toltolan
Alpabetong Buhid

An** Buhid** sarong iskriturang Brahmic sa Pilipinas, hawig kan Baybayin, asin ini piggagamit pa sa ngunyan kan mga Mangyans sa pagsurat kan saindang tataramon, an Buhid.

## Unicode
An iskriturang Buhid ipigbale sa Unicode Standard kan Marso, 2002 katakod kan pagpaluwas kan bersyon 3.2 kaini.

An Unicode block para sa Buhid iyong U+1740&#x2013;U+175F:

## Hihilngan
* Baybayin
* Hanunó'o script
* Kulitan 
* Kawi script
* Tagbanwa alphabet
* Filipino orthography

## Panluwas na Takod
* About Buhid in omniglot.com
* quivira font render Buhid script
Alpabetong Hanunó'o

An** Hanunó’o** saro' kan mga katutubong pagsurat kan Pilipinas asin piggagamit sa ngunyan kan mga Mangyan kan Sur-parte kan Mindoro sa pagsurat kan tataramon na Hanunó'o. Ini sarong abugida na nagguno' sa Brahmic scripts, kaagyod kan Baybayin, asin ini bantog huling pigsusurat patindog alagad pang *paitaas,* ki na paibaba' arog kan iba pang mga pagsurat (alagad, binabasa ining palipyaw(?), wala pa-to'o).Ini urog na pigsusurat sa butong gamit an takras(?kutsilyo) . Kadakol na mga kasuratan na Hanunó'o dai pa halos nahahaloy huli ta madaling maraot an butong. Kun kaya masakit na talastason an kasaysayan kan pagsurat.

## Halimbawa
An rawit kan mga Hanunó'onon na inaapod na Ambahan, binibilog nin pitong linya nin pantig na nakasurat sa mga parte kan kawayan, node, mga instrumentong pangmusika o iba pang materyales gamit an puro kan kutsilyo. Ginagamit an uring asin iba pang mga itom na pigment tanganing gibuhon na kakaiba an mga karakter. An mga rawitdawit minarepresentar sa mga personal na kaisipan, pagmati o mawuton kan sarong Mangyan. Sinasayod ini sa mga okasyon nin pansosyudad (nin daing kaiba), sa mga seremonya ng pagpasyar o pag minawot.

## Hanunó'o sa Unicode
An Unicode range para Hanunó'o  iyong U+1720&#x2013;U+173F:

## Hilngon man
* Baybayin
* Iskriturang Buhid
* Tagbanwa alphabet
* Kawi script
* Filipino orthography
* Basahan
* Kulitan
## Sosogan

## Panluwas na takod
* Unicode Hanunóo Range 1720-173F (in PDF)
* The Entire Hanunóo script
* Hanunóo script written clearly
* GNU FreeFont Unicode font with Hanunóo range in its serif face.
Mick Wingert

Si **Mick Wingert** (Lemoore, Hulyo 4, 1974) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Mick Wingert
Solar Impulse

An **Solar Impulse** sarong eksperimental na proyekto kan sarong pribadong Swiso kun saen nagpapalayog nin eroplano na nagkukua nin pwersa asin  enerhiya sa saldang sana nanggad asin an katuyohan maglibot sa ayre palibot nin kinaban sa pagpahiling na pwede an enerhiyang ini gamiton sa paglayog nin sarong pang-ayreng lulunadan. An pangaran na Solar Impulse iyo padagos an pig'ngaran sa duwang operasyonal na eroplano gamit sa proyekto.  An proyekto pribadong tinotostosan asin pinapangenotan kan enhinyero asin negosyanteng Swiso na sinda André Borschberg asin sikiyatra na si Bertrand Piccard, na saro pa man na aeronauta, asin an huri ngane nagpiloto na sa Breitling Orbiter 3, an pinaka'enot na balon na naglikos sa kinaban na mayong ontok. An proyekto tinatarabangan pa man nin iba-ibang mga ahensya asin mga indibidwal asin sinasabing an eksperimento nagkagasto na nin sobra sa 150ng milyon na euro, poon kan 2003 sundo 2015. An pilosopiya sa likod kan eksperimento iyo na dapat malinig na teknolohiya an gamiton na dai nakakahilo sa kapalibotan, asin magtolod sa mga praktis na dai nagtataong polusyon sa kinaban, manta na an pigkukuan nin enerhiya mayong kaubosan. 

## Mga panluwas na takod

*http://www.solarimpulse.com/adventure#route  Around the World in a Solar Airplane. Kinua 25-4-16.
*http://www.theguardian.com/environment/2015/jul/27/solar-impulse-round-the-world-flight-raise-20-million-eurosSolar Impulse's troubled round-the-world flight: ‘We need to raise €20m'. Kinua 25-4-16.

 
## Toltolan
Carles Puigdemont

Si **Carles Puigdemont i Casamajó** (pagsayod sa Catalan:  /'karɫəs pudʒðəˈmon i kazəmə'ʒo/; namundag 29 Decembro 1962) sarong Espanyol na pulitiko na  President kan Catalonia kan 2016 kan an Convergència Democràtica de Catalunya guminana asin sinawsawan an ibang karibal na partido sa eleksyon heneral.

## Toltolan
Museo Nasyonal nin Historyang Katalaghan

An **Museo Nasyonal nin  Historyang Katalaghan** (Ingles, National Museum of National History) namomogtak sa New Delhi, Indya. Minukna kan 1972 asin binuksan kan 1978 sa publiko, an museo nag'ooperar sa lindong kan Ministro nin Kapalibotan asin Kadlagan kan gobyerno nin Indya. Yaon nakakaag sa Tinampo Barakhamba sa Tansen Marg sa sentral na tongod kan New Delhi, nag'aatubang sa embahada kan Nepal, harani sa Connaugfht Place metro station. Kan Abril 26, 2016, an edipisyo kan museo natomtom asin an enterong kuleksyon naradas nanggad.

An museo, na tinogdas kan 1972, igwang kadamotan kan mga presebardong mga kulagbaw, asin mga reptilia, taxidermy asin modelo nin dinosaur na kadakula kan tunay na siring na hayop. 

## Mga panluwas na takod

* http://www.ndtv.com/delhi-news/massive-fire-at-delhis-ficci-auditorium-37-fire-engines-at-the-spot-1399388Delhi's National Museum of Natural History Destroyed In Massive Fire.Kinua 5-5-16.
* http://indiatoday.intoday.in/story/massive-fire-erupts-at-national-museum-of-natural-history-in-new-delhi/1/651547.htmlDelhi Museum fire:systems failed, priceless exhibits gutted. Kinua 5-5-16.

## Toltolan
Conchita Carpio-Morales

Si **Conchita Carpio-Morales** (namundag Hunyo 19, 1941) iyo an presenteng Ombudsman kan Filipinas. Sya dating Katuwang na Hukom kan Korte Suprema kan Filipinas. 

Si Carpio-Morales napangagom si Eugenio T. Morales Jr., asin may aki sindang duwa, si  Eugenio III asin si Umberto (ngdn. 2015).
## Toltolan
Paka

An **paka** iyo an paglalaban kan duwang tawo paagi pagpakusogan kan saindang takyag. Sa pagpatunay kun arin an mas makusog asin iyo an makakapatumba kan kalaban na takyag, an duwa nabalagbagan kan saindang takyag, na'ekisan, tinitiko mga siko kaini nakadoon sa lamesa asin an duwang kamaoo higot na magkatakmaan. An magkalaban, pareho pwersahan na pigkukusogan na mapatumba an takyag kan kalaban. An gana iyo idtong nakapukan asin napalakma an takyag kan kalaban, na nakababaw an saiyang kamot sa nadaog niya.

An pormal na pakahan asin ginigibo bilang kompetisyon saro nang isports na naglalakop luway-luway sa bilog na kinaban.. Igdi sa Filipinas, an binibistong kampyon sa pakahan iyo si Mark Ben.  

## Deskripsyon

Magkapirang konsiderasyon an nangangawat sa panggana sa pakahan. Teknik asin kusog kan takyag iyo an duwang bagay na nataong bentahe sa kagkawat kaini. Siring man, dakulang bagay pa kun halaba an takyag, gadot an masel kan takyag, dakula an kamaoo na pangpugol, halawig o nakakatagal sa pwersahan na pagpatumbahan, asin iba pang katusohan sa pagkawat kaini. Sa pormal na patiribayan sa pakahan, an duwang magkalaban nakatindog, magkaatubang asin sa sarong sadit sanang lamesa an bwelong pagkawatan ninda nin pagpakahan. Parati pinapakaag sa likod an sa ibong na takyag ngane maliwanag an ikinukusog sana iyo idtong panlaban na kalamias.

An pakahan binabanga man sa mga magkapirang dibisyon: susog sa timbang kan magkalaban, walahan o toohan an partisipante, asin para sa may mga kakundian. Siring man, may mga kondisyon na pwedeng talang an paglaban ta kun hiniro an siko, nangenot na magpwersa, o magbutas sa pagkapugol nin kamaoo. An pagpakarhay man sa pagpugol sa kamaoo dai tinutugot na mahaloy na gayo o magsobrang sarong minuto ta sala sa reglamento an siring. . Dai man daa nangangahulogan na dakulang tawo o mas pusog na takyag pirmi nang Magana. an tamang teknik, biglaan na paghiro, asin mahusay na estratehiya an mas importante ngane madaog an kalaban.

An World Armwrestling Federation (WAF) iyo an binibistong naggogobernar sa inaapod na amateur arm wrestling competition na may 85 kaapil na mga nasyon.

## Karara'tan sa pagpaka

Sa pakahan, an grabeng nasapo nin peligro nin pagkabari iyo an tu'lang (Ingles, humerus)  sa bilibili (Ingles, forearm) ta yaon igdi an pwersa nin pagkusog asin may tendensyang magpiripit an takyag igdi. 

## Mga panluwas na takod

* http://www.wikihow.com/Win-at-Arm-Wrestling How to Win at Arms Wrestling]. Kinua 11-5-16.
* http://www.armwrestling.com/ Arm-wrestling Videos]. Kinua 11-5-16.
* http://www.artofmanliness.com/2009/03/20/the-art-of-manliness-guide-to-arm-wrestling/Going Over the Top: How To Dominate In Arm Wrestling. Kinua 11-5-16.

## Toltolan
Lorne Cardinal

Si **Lorne Cardinal** (Sucker Creek, Enero 6, 1964) dating sarong Kanada entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Lorne Cardinal
Bobsled

An **bobsled** sarong klaseng pamaba o daosdosan na pangnyebe na mayong ruweda kundi patuloy sana ngane magdarosdos sa nyebe asin ini ginagamit sa isports orog na sa Pakawat Olimpikong Pangnyebe asin nahuros sa sarong dalan na tuyong hinaman para sa kawat na ini.

An isports na ini nagpoon sa St. Moritz, Switzerland, kun saen si Caspar Badrutt (1848-1904), sarong operador nin mga hotel, naalok niya an saiyang mga bisita na magkawat sa siring na pangnyebeng isports ngane orog na maogmang magbalikbalik  sa saindang paggamit kan hotel.

## An pagkawat kaini

An pagbobsled sa nyebe kinakaipo nin duwa o apat na suruno sa daosdosan na mapahuros sa dalaydayan na pabulasok asin patos sa yelo. An rikas kaini paghuros naabot 135 m/h (84 mph). Kun arin an pinakamarikas asin enot nakaabot sa paontokan iyo an gana. Parati an ganahan kwestyon sana sa segundo. Nagbutwa an pangaran kaini na bobsled huli kan ugale kan mga naenot na parakawat na nag'uuru-ugdo ngani sa paghuna ninda sa gibong ini mas marikas an dalagan pahuros kan pamaba. Igdi nakua an pangaran kaini.

## Mga panluwas na takod

* http://swiss-historic-hotels.ch/en/hotels/stmoritz_badrutts_palace.phpBadrutt's Palace Hotel.

## Toltolan
Caspar Badrutt

Si **Caspar Badrutt** (1848 - 1904) sarong operador  nin hotel sa Engadin Alps, St. Mortiz, Switzerland kan mga taon 1890.. Siya an kagmana kan saiyang ama na si Johannes Badrutt na binakal an Hotel Beau Rivage kan 1892 asin saiyang pinagayon sa tabang kan mga arkitektong Chiodera & Tschudi; pinangaranan na niyang Palace Hotel asin ngapit nabisto na sa pangaran na Badrutt's Palace Hotel. Sa saiyang palakaw, an hotel na enot lingaan sana sa panahon nin tig-init, saiyang na'ilabyog sa sarong hotel na nagin eleganteng padumanan kan mga mayayaman para sa winter sports asin huli kaini nagin bantog an St. Moritz bilang destinasyon kan mga turistang naghahanap linga-lingaan panahon nin tig-lipot. 

Sa otel niya, pinauso niya an isports na pangnyebe, an paumbasan sa pagdaosdos pababa sa sarong patos-sa-yelong dalaydayan lunad sa bobsled asin an gana iyo idtong pinakaenot na makaabot sa ibabang paontokan.

## Mga panluwas na takod

## Toltolan
Ombudsman kan Filipinas

An **Ombudsman kan Filipinas**, inaapod man na **Tanodbayan kan Filipinas**, iyo an ombudsman na responsable sa pagimbestigar siisayman na opisyal sa gobyerno nin Filipinas na pigsahotan na kaggibo nin mga krimen, orog na mga kabuktotan asin korupsyon sa mga gawe niyang konektado sa saiyang katongdan o opisyo.

Sa irarom kan 1987ng Konstitusyon kan Filipinas, asin sa ri'gon kan napalaman sa Akta Ombudsman nin 1989, an opisina kan Ombudsman nagsasadiring magmanman kan tolong sanga kan gobyerno sa pagsidsid kan anoman na mga gaweng korupsyon.

An Ombudsman iyo an tinokahan nanggad na magimbestigar sa sadiri niyang pag'onoy o huli sa reklamo nin sarong namamanwaan, sa anoman na porma o manera, anoman na akto, gawe-gawe, o pagpabaya, nin sarong opisyal o empleyado, kaiba idtong mga empleyado sa mga korporasyon na kontrolado o pagsasadiri kan gobyerno, na pighuhuna ilegal, may inhustisya, dai tama o dai toltol, o gaweng malinaw na inepisyente. Pakatapos kan imbestigasyon, kun nadadapat, an Ombudsman nasa'ngat nin kargo sa Sandiganbahyan, sarong espesyal na korte laban korupsyon.

An Opisina nin Ombudsman sakop pa mga opisinang katarakod igdi na binibilog nin Sheriff, katuwang na Ombudsman, asin anom na deputy na may kapot kan manlaenlaen na buro o dibisyon.

## Mga opisyal

An Ombudsman asin an saiyang mga sakop nombrado kan Presidente nin Filipinas asin pinipili sa listang dinuduhol kan Judicial and Bar Council para sa sararoan na termino. An Ombudsman pwede sanang haklason sa katongdan  paagi nin impeachment.

## Nagsurunod na mga Ombudsman

## Toltolan
Aceh

An **Aceh** (Atsenes: *Acèh*; Jawi: اچيه; Dutch: *Atjeh* o *Acheh*; Indones: *Provinsi Aceh*) sarong ronang espesyal kan Indonesya. An teritoryo nalulugar sa porong amnayan kan Sumatra. An kabesera kaini iyo an Banda Aceh. Harani an Aceh sa mga Isla nin Andaman saka Nicobar na sakop kan Indya asin nasusuway ini huli kan Dagat nin Andaman.

May sampolong etnikong grupo sa rona na an pinakadakula iyo an banwa nin Acehnes na nagbibilang mga 80 abot 90% kan populasyon.

## Pino'nan kan paglakop kan Islam sa Indonesya

Sa Aceh pigtutubod enot nakagamot an relihiyon na Islam sa Indonesya asin huli kaini an Islam nakawarak sa kahiwasan kan Sur-subangan na Asya. An Islam nakaabot daa sa Aceh (Kahadean nin Fansur asin  Lamuri) mga 1250 AD. Kaamayan kan ika-17ng siglo an Sultanato nin Aceh iyo na an pinakamayaman, mapangyare asin mas gantad na estado sa rona nin Malaca Straits. An Aceh may historya nin pakikitusay asin pagsutil na magin independiente, laban sa mga manananakop, sa dati kaining kolonyalistang Dutch asin  sa gobyerno man ngane nin Indonesya. 

An Aceh damot an rekuso natural kabali na diyan an asayti, gas natural mala ta an iba piggagaom na an reserba sa gas kaini iyo na an pinakadakula sa bilog na kinaban. Kun ibaing sa kadaklan kan lugar sa Indonesya, an Aceh an mas konserbatibo pag'abot sa relihiyon asin iyo an may pinakadakulang proporsyon na mga muslim na nagsusunod sa mga kaugalean asin ley nin Sharia.

## Makuring nalamasa kan linog asin dolnop nangyari kan 2004

An Aceh an pinakaharani sa episentro kan si 2004ng linog asin dolnop nagputok sa tahaw kan Dagat Indyano na nagradas na grabe kan kosa sa  bandang solnopan kan probinsya. Mga 170,000 na Indones an nagkaurutasan-buhay o nagkawarara na sana huli kan makagiram-giram na insidente. Huli man ngane kaini, luminuya an pagtumang kan mga rebeldeng Atsenes asin nahaman an pag'ooyon sa katoninongan sa pag'oltan kan gobyerno nin Indonesya asin kan  Free Aceh Movement (GAM).

An Aceh enot nabisto na Aceh Darussalam (1511-1959), dangan bilang Daeah Istimewa Aceh (1959-2001), Nanggroë Aceh Darussalam (2001–2009) asin Aceh (2009–presente). Mga enot na pakasurat kan pangaran kaini iyo an Acheh, Atjeh asin Achin.

An populasyon bago an Desyembre 2004 na dolnop 4,271,000 (2004). Kan Septyembre 15 2005 4,031,589, asin kan Enero 2014 nagtaas sa 4,731,705.

## Toltolan
Rufino José Cuervo

Si **Rufino José Cuervo Urisarri** (Bogotá, Colombia Sept. 19, 1844 - Hulyo 17, 1911 Paris, Pransya), sarong Colombianong parasurat, linggwista, leksikograpo, asin pilologo na maigot na gayong nag'oogid kan mga ginikanan kan mga tataramon na Espanyol.

Siya nag'adal Latin asin Griyego asin an dakula niyang ambag iyo an mahiwas niyang adal manongod sa pagkakairiba diyalektal kan tataramon na Espanyol sa Colombia. Saiyang sinurat dapit igdi an Apuntaciones críticas sobre lenguaje bogotano (Mga Notang mahalaga dapit sa Lenggwaheng Bogotano, 1867), na sagkod ngonyan importanteng toltolan sa pag'adal kan Espanyol Amerikanong lenggwahe.

An pinakamahalagang obra niya iyo an Diccionario de construcción y régimen de la lengua castellana. An trabahong ini regular na pighihirahay kan mga iskolar sa Instituto Caro y Cuervo, sarong akademyang ipigngaran saiya asin an Colombianong linggwistang si Miguel Atonio Caro. Siya man pigrebisar asin pigpalagda liwat an Spanish American grammar ni Andres Bello. Ini tuyong para sa pag'usar kan mga Amerikano.

Siya saro man sa mga nagmama'wot na magkasararo an Espanyol sa pagkakairiba kaini sa mga diyalekto. Takot siyang an tataramon na ini magkaparasa' siring kan nangyari sa Latin kan an huri iyo an tataramon kan Imperyong Roma na sa kahaloyan, nagkabaraak sa iba-ibang mga lenggwaheng Romansa na iyo na an Espanyol, Portuges, asin Italyano..

Kan 1878 naako siya bilang representante kan Colombia sa Real Academia Española. Kan 1882 siya naghubo' sa Paris kun saen siya nag'erok sagkod na siya duman na binawean-buhay kan 1911.

## Mga panluwas na takod
* http://www.universia.net.co/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=5752
* Rufino José Cuervo – MSN Encarta 

## Toltolan
Jaclyn Jose

Si **Mary Jane Santa Ana Guck**, mas bisto sa pangaran niya sa entablado na Jaclyn Jose (namundag, Oktubre 21, 1964 - Marso 3, 2024) asin bantog sa mga memorable  niyang pagpapel sa mga pelikulang Salome, White Slavery, asin Santa Juana, sarong matibay na Filipinong personalidad sa sine asin telebisyon na nakasikwit nin mga pag'omaw hale sa mga lokal asin dayuhan na mga nagtataong-gawad na mga organisasyon. Nasikwit niya an Best Actress award sa natatapos pa sanang ika-69 Cannes Film Festival sa Cannes, Pransya kan Mayo 22, 2016. Siya an kaenot-enoteng Filipina asin taga Sur-subangan nin Asya na guminana sa siring na prestihiyosong patiribayan. Nagpapel siya sa entri na Ma' Rosa, sarong pelikula mukna ni Brillante Mendoza.

An saiyang trabaho kabali an sa Sana Ay Ikaw Na Nga kan 2002 asin Te Amo kan 2004. Igwa siyang serye, tituladong Zorro ini-ayre sa GMA Network. Nagluwas man siya sa mga madalian na pasaling Babalik Kang Muli asin Nagsimula sa Puso.

Siya asin si Mark Gil an magurang ni Andi Eigenmann. May dugong Aleman-Amerikano siya.

Si Jose nagpapel man sa mga telebisyon asin mga pelikulang pinagbagay sa telebisyon arog kan Primetime Soap Opera, Mula sa Puso bilang si Magda asin kan mga ginibo kan mga taon 1980 arog kan "Hati Tayo Sa Magdamag" (VIVA Films), White Slavery, Dyosa asin  A Secret Affair.

## Kagadanan
Nagadan si Jose nin huli sa atake sa puso sa saiyang iniistaran sa Quezon City kan Marso 3, 2024, sa edad na 59.

### Telebisyon

### Mga Pelikula

## Toltolan
Snopes.com

An **Snopes.com** /ˈsnoʊps/, na bisto man sa apod na Urban Legends Reference Pages, sarong websayt na nag'oogid nanggad kan katotohanan kan mga rimong-rimong, huringhuding, mga huna-huna o mga sabi-sabi na naglalakop sa Internet, mga padara sa e-koreo asin ibang mga istorya na dai aram an hinalean o kun saen guminikan. An websityo bantog bilang toltolan sa pagpatotoo o pagpahimutik kan mga uru-osipon sa kulturang popular sa Amerika, mala ta nakakakua nin 300,000 na pagbisita aro-aldaw.

An Snopes.com minukna ninda Barbara asin David Mikkelson, mag'agom na taga-California na nagkasumpongan sa newsgroup na alt.folklore.urban. An sityo organisado sa mga papag'ulayan na kaiba an buletin nin mga mensahe kun saen siisayman pwede magtaplak nin mga istorya asin mga retrato na kwestyonable an pagkatotoo. 

## Katuyohan

An Snopes tuyong magpahimutik kan mga bako man totoo o anas sana mga uru-imbentong mga istorya asin an websityo nabantog na ngane mala ta parating nasasambit asin nakukuang pada'tolan kan mga darakulang media nin pamareta asin ibang sityo arog kan CNN, Fox News Channel, MSNBC asi n kan ABC nin Australya sa programa kaining Media Watch. An iba ngane daang mga maka-dudang mga e-mail chain nahingako pang an saindang sityo pinag'patotoanan na kan Snopes ngane dai na magparasiyasat an kulang nin pagtubod. Kan Marsdo 2009, an sityo nakahakot na nin 6.2 milyon na bisita bulan-bulan.

Sa Mikkelson kan Snopes.com sinasabing bako sanang pagpahimutik kan mga bakong totoo asin tunay kundi natipon sindang mga ebidensya sa pagtaong katibayan suporta sa pagpahayag kan sityo ninda na an sarong bagay bako man talagang totoo. Kun masakit man talagang madukayan an katotohanan kan mga bagay, an sityo sasabihon na lang na dai maisihan talaga kun ano an tunay kan istorya, sa siring na paliwanag, "dai madeterminaran", o "daing susogan".

## Hilnga man

* TruthOrFiction.com
* FactCheck.org
* *[[The Straight Dope]]*
* *[[The Skeptic's Dictionary]]*
* *[[MythBusters]]*
* List of common misconceptions

## Toltolan
TruthOrFiction.com

An **TruthOrFiction.com** (o TruthOrFiction.org) sarong websityong "pambungkag nin mga mito",  nin mga leyendang urban , mga huringhuding sa Internet, mga sarabi-sabi na pinapadara o inaagi sa e-koreo asin kan mga manlaen-laen na istoryang dai aram an hinalean  o saen guminikan. An TruthOrFiction.com  minukna kan si dai-nang Rich Butler kan 1999, na iyo man an sinasabing "Ama kan Kristiyanong Urulay sa Radyo" sa KBRT.

An mga urulayan responsibilidad kan personahe nin TruthOrFiction asin rinarata na "katotohanan" (kun totoo), "piksyon" (bakong totoo). Kun an katotoanan dai masusog nanggad, an mga istorya rinaratang "Dai maprobaran", "Kwestyonable", "Inoosip na totoo", o "Sinasabing piksyon mansana". An mga istorya na bako man gabos totoo asin bako man gabos hambog, rinaratang "katotoanan asin piksyon", "totoo pero may mga detalyeng sarala".

 

## Toltolan
The Straight Dope

An "**The Straight Dope**" sarong online hapot-simbag na kolum pinupublikar sa *[[The Chicago Reader|Chicago Reader]]* asin napalakop paagi nin sindikasyon sa walong perytodiko sa Estados Unidos.

## Mga peryodiko
An kolum inayog sa pagtaram-taram kan mga Amerikano (idiom) na boot sabihon "an bilog na impormasyon, an sangkap na istorya"  asin nagsasakop nin dakul na papag'ulayan siring kan historya, syensia, orosipon nin mga gurang, imbensyon. An kolum naluwas sa  tagline na: "Paglaban sa pagkamomong poon pa kan 1973 (haloy bagang mapara sa huna mi madali)." Enot pinublikar sa *Reader* kan 1973, an kolum sinusurat ni Cecil Adams asin ilustrado ni Slug Signorino.

## Mga libro
Sa ngonyan, si Adams pinagpublikar na limang kadamotan kan saiyang mga kolum asin an saiyang katuwang Ed Zotti pinublikar an sarong pang-aki na kuleksyon sa istilong pakasurat ni Adams an *Know It All*.

## Telebisyon
Kan 1996, an A&E Network madalian ini-ayre sarong pasale basado sa kolum na an apod *The Straight Dope*, pinag'aataman asin kapwa-sinurat kan komedyanteng Mike Lukas.Sarong podcast man pinapaluwas na buro-bihira.

## Hilinga man
* Snopes.com
* FactCheck.org
* TruthOrFiction.com
* *[[The Skeptic's Dictionary]]*
* *[[MythBusters]]*
## Toltolan
Lista kan Pinakapopular na mga Websityo

An mminasurunod na mga websityo iyo an 100 na pinakapopular sa bilog na kinaban susog sa Alexa Internet kan Marso 23, 2016, asin mga websityo na pinagranggo kan SimilarWeb nakapako sa petsa 4, bulan nin Abril, taon 2016.

## Pagsukol
;Pagraranggo kan Alexa
An Alexa rinaranggo an mga websityo batay sa pigsararong pagrata kan pagta'naw sa pahina, asin sa napapalaen na mga parata'naw. An Alexa nahaman nin lista kan mga ta'nawon na maray na mga websityo basado sa pagranggo na kadamay na an oras nin pagsi'rip kan lambang paragamit sa lawi9g nin tolong bulan na pagbabantay kaini.  An mga domain sanang prinsipal iyo an natatala, sin asararo na sana an mga subdomain kaini.

;Pagraranggo kan SimilarWeb
An SimilarWeb rinaranggo an mga websityo batay sa katiponan nin minilyon na paragamit kan Internet, asin kan mga Internasyonal/EU na mga service providers, direktang pagsukol kan trapiko sa web ginuno sa data nin rinibong websityo asin an pagmaan kan mga nagsusurod kasangkapan kaini sa kahiwasan kan mga websityong pampubliko.

## Lista nin mga websityo

## Toltolan
Internet

An **Internet** rinaranggo an mga websityo batay sa katiponan nin minilyon na paragamit kan *global system*, asin kan mga kompyuter na mga networks, direktang pagsukol kan *Internet protocol suite* sa web ginuno sa data nin rinibong websityo asin an pagmaan kan mga nagsusurod kasangkapan kaini sa kahiwasan kan mga websityong pampubliko.

## Padagos na pagbasa
* ''First Monday'', a peer-reviewed journal on the Internet by the University Library of the University of Illinois at Chicago, 
* ''The Internet Explained'', Vincent Zegna & Mike Pepper, Sonet Digital, November 2005, pp.&nbsp;1–7.
* 
* 

## Mga panluwas na takod

* The Internet Society
*  Living Internet, Historya kan Internet asin relatibong impormasyon, kabali an mga impormasyon hali sa nagkapirang kagmokna kan Internet
John Leguizamo

Si **Jonathan Alberto** "**John**" **Leguizamo** (Bogotá, Hulyo 22, 1964) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni John Leguizamo
Juan Pala

Si **Juan Porras Pala** (ca. 1954 – Septyembre 6, 2003), midbid man na Juan "Jun" Pala, sarong peryodistang Filipino, kolumnista, asin komentarista na nagtatrabaho sa DXGO, sarong istasyon nin radyo. Siya bantog sa pagbuyagyag kan mga koruptong pulitiko sa Siyudad nin Davao, Filipinas. Huli sa ginigibo niyang ini, an buhay niya pirming natataya sa peligro, mala ta duwang beses nang may nagngata' sa saiyang buhay bago siya tinumba kan Septyembre 6, 2003 kan duwang lalakeng nakamotorsiklo. Tolostolos siya binawian-buhay huli sa apat na tama niya sa daghan, asin nangyari an siring mantang naglalakaw paule sa saiyang harong hale sa trabaho.

Si Pala dating parataram kan anti-komunistang grupong Alsa Masa na sa kagasgasan kaini kan mga 1980 sinasahotan na grabe an mga pag'abuso sa deretong pangtawo. Si Pala ngapit nagmukna siya kan sadiri niyang grupong anti-komunista man, an Contra Force, na may kuneksyon sa mga opisyales sa itaas asin sa mga  militar. Sa saiyang pagraradyo sinasabing an nguso niya rapakan, mayong ngani-ngani sa pagtaboga sa mga  nangungundan sa gobyerno na sa paghuna niya mga korupto o dakul kabuktotan ginigibo.

An paggadan saiya kan mga dai nabibistong tawo pigkondenar nanggad kan Center for Media Freedom and Responsibility and
the National Union of Journalists of the Philippines (NUJP), alagad sinabi kaini na bako man "heroe kan press freedom" o kabanalan na gayo sa karera nin pagperyodiko asin  pagradyo ta bastos asin rapakan an ngorapak kun naglalamuda asin duwang beses na ngani pigsuspinder kan Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas (KBP) na magradyo alagad napawara niya an suspensyon huli sa saiyang impluensya.

## Mga panluwas na takod
*http://archives.newsbreak-knowledge.ph/2005/06/20/the-jun-pala-dilemma  The Jun Pala Dilemma.Kinua 30-5-16.

## Toltolan
Ateismo

An **ateismo** iyo an dai pagtubod sa paniniwala na igwang Diyos o mga diyos. 

An ateismo sarong pagtubod na hayag nagsasabi mayo man talagang Diyos o mga diyos asin yaon sana man sa paghuna'huna kan ibang tawo na igwa nin siring. An ateismo naggikan sa Griyegong kataga' na  ἄθεος (atheos), na boot sabihon "mayong mga diyos",  sarong paagi nin pagtaram na patuya' para duman sa mga tawong nagsasayuma asin habong magtubod sa mga diyos na sinasamba kan kadakulan sa sosyedad. Sa paglakop sa mga pilosopiya nin libreng pag'iisip, pagsisiyasat na may pagduda asin an pagtalubo kan mga pagtuyaw mismo sa relihiyon, an aplikasyon kan katagang 'ateismo' nagkipot: an mga enot na indibidwal na binibisto ninda an sadiring mga "ateo" yaon nabubuhay kan ika-18ng siglo kan nag'uso an Panahon nin Kaliwanagan. An Rebolusyon Pranses pagsulwak, na nabibistong gayo sa "dai pighunang pagkapopular kan ateismo,"  nagsaksi sa pinakaenot na hiron pulitika sa historya na an pigtotolod na maigot asin tinata'wan timbang iyo an rason nin tawo. 

Mga argumento para sa ateismo nalabyog poon sa pilosopikal asin historikal na pagpaliwanag. Mga rason sa dai pagtubod sa mga diyos-diyos, kaiba diyan an argumento na mayo man talagang tunay na ebidensya (empirikal) na mataong tibay sa pagtubod sa mga diyos; na bakin igwang karara'tan; an argumento na dakul an dai nag'ooroyon sa mga sinasabing mga rebelasyon; an dai pag'ako sa mga konseptong mayo pwedeng masala sa paghuna, asin sa argumentong kun talagang may Diyos tunay asin mapangyare, ano ta an tawo dai siya tolostolos madiskubre asin maaraman na yaon? 

Totoo an mga ateo mayong sarong paniniwala sa dai pagtubod ninda asin iba-iba an kinukugos asin tinutungkosan na mga pilospiya. Dakul na ateo nagtataram na an ateismo sarong pagtanaw-sa-kinaban na maimot asin an nagtutungkos sa teismo iyo an magtaong hustong argumento sa pagprobar kan katotoohan kan "pagkayaon" kan Diyos. 

Huli sa manlaenlaen an tinutungkosan na pagtubod-tubod kan mga ateo, dai madeterminaran kun pira sinda talaga. Sa Gallup International poll na ginibo kan 2015 na an pig'interbyu 64,000 na parasimbag, 11% an "kumbinsidong mga ateo" manta na an mas amay na poll kan 2012, nakuang 13% kan mga hinapot "kumbinsidong mga ateo." Sa European Union  na survey kan Eurobarometer, 20% an nagsabi na mayong pagtubod sa anoman na "Diyos o espiritu".

## Toltolan
Baghdad

An **Baghdad** (Arabe: بغداد, Baġdād), iyo an kapitolyo kan Iraq asin kan Probinsya nin Baghdad. May populasyon na 6 431 839 (2008), ini iyo an pinakamahiwas na siyudad na may pinakadakulang urbanisadong lugar, saka saro sa pinakadakul an populasyon sa Salog Tigris.

## Tala

## Mga toltolan

## Mga pinagkuanan
* 
* 

## Urog pang mababasa
### Mga artikulo
* A Dweller in Mesopotamia, being the adventures of an official artist in the Garden of Eden, by Donald Maxwell, 1921 (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & &nbsp; format)
* By Desert Ways to Baghdad, by Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins), 1908 (1909 ed) (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & &nbsp; format)
* Miastoprojekt goes abroad: the transfer of architectural labour from socialist Poland to Iraq (1958–1989) by Lukasz Stanek, *[[The Journal of Architecture]]*, Volume 17, Issue 3, 2012

### Mga libro
* Caecilia Pieri, Bagdad, la construction d'une capitale moderne, 1914–1960, Presses de l'Ifpo, 2015, 440 pages, about 800 illustrations (ISBN 978-2-35159-399-8) (ISSN 2225-7578).
* Mina Marefat, Caecilia Pieri, Gilles Ragot, Le Corbusier's Gymnasium in Bagdad, 2014, Éditions du patrimoine, collection Regards (French and English versions), Presses de l'Ifpo (Arabic version) (ISBN 2757703013).
* 
* "Travels in Asia and Africa 1325-135" by Ibn Battuta.
* "Gertrude Bell: The Arabian Diaries, 1913–1914." by Bell Gertrude Lowthian, and O'Brien, Rosemary.
* "Historic Cities of the Islamic World". by Bosworth, Clifford Edmund.
* "Ottoman administration of Iraq, 1890–1908." by Cetinsaya, Gokhan.
* "Naked in Baghdad." by Garrels, Anne, and Lawrence, Vint.
* "A memoir of Major-General Sir Henry Creswicke Rawlinson." by Rawlinson, George.
* Stanek, Łukasz (2020). *Architecture in Global Socialism: Eastern Europe, West Africa, and the Middle East in the Cold War*. Princeton. .

## Mga panluwas na takod

* Amanat/Mayoralty of Baghdad
* Map of Baghdad 
* Iraq Image – Baghdad Satellite Observation
* National Commission for Investment in Iraq
* Interactive map
* Iraq – Urban Society
* – Baghdad government websites 
* Envisioning Reconstruction In Iraq
* Description of the original layout of Baghdad
* Ethnic and sectarian map of Baghdad – Healingiraq
* Man With A Plan: Hisham Ashkouri
* Behind Baghdad's 9/11
* Iraq Inter-Agency Information & Analysis Unit Reports, maps and assessments of Iraq from the UN Inter-Agency Information & Analysis Unit
*
Bogotá

An **Bogotá**, sarong sa pangaran na **Santa Fé de Bogotá**, an kapitolyo kan Kolombya asin departamento nin Cundinamarca na sentral kaining Distrito Capital. Namomogtak ini sa tahaw nin nacion asin distrito sa sarong kapital na 2,640 metros kahalankaw.
Pirilawan

An **pirilawan** (gikan sa katagang, "pilaw") sarong antigong kawat sa Filipinas, orog na sa rehiyon Bikol, kun saen an magkalaban nagpapatagalan na dai magkimat orawang sinda magkaatubang, nagtuturuhokan. Sa kawat na ini, an enot na magkimat o nagrayo kan saiyang paghiling iyo an daog. Ini kumbaga garo patagasan nin boot na dai magsuko asin  dai magkimat na enot. Nakatala an kawat na ini sa Vocabulario de la lengua bicol kan mga taon 1600. Sa kawat kan mga aki, maribok ini ta dakul an naggagala' nganing maribaraw an naglalaban na duwa asin mawara an konsentrasyon.

An siring na kawat sa Ingles, sinasabing patiribayan sa pagruntohok o sarong *staring contest*.

Sa modernong pagtataram, an "pilaw" nagagamit sa kamugtakan kun saen an sarong tawo nadadaog na sa husay, sa kabantogan, o nalalangtoban kan saro sa pagkaprominente, o mas natata'wan reparo huli ta mas marhay an ipinahiling na gibo. ex: "Napilawan na logod si Jose ni Mamerto ta mas mayaman ini saka mas alistong gumasto". An gamit na siring garo mansana "paghunat" kan enot na sentido sa karawat. 

## Popular na kultura
Sa komersyal sa telebisyon kan produktong *Fita*, ginamit an pirilawan nin mga empleyado tanganing magin maugma an pagkakan kan paborito nindang singa-singaon. Maninibago an sarong empleyado sa katuninongan sa saindang opisina alagad madidiskobre niya na nagkakarawat sana palan an mga ini.

## Toltolan

## Hilingon man
*Tigsik
*Siklot
Siklot

An **Siklot** sarong kawat-aki sa Filipinas kun saen gamit saradit na buskay o mga gapo asin hinihimo na "masiklot" o matakma an mga ini mantang an bato' na pina'olanto dai pa nadata' sa daga asin dungan man ngane ini sinasalo. An kaipuhan igdi 10 na buskay (o gapo) asin sarong bato'. Parati duwang aki an nakawat kaini, na an gana iyo idtong enot nakaubos kan taya. An kastigo sa nadaog kinukutos an buko-buko kan kamot.

## Hilingon man
*Pirilawan
*Tigsik
Jim Varney

Si **James Albert** "**Jim**" **Varney, Jr.** (Lexington, Hunyo 15, 1949 – White House, Pebrero 10, 2000) sarong Amerikanong aktor, komedyante, dangan parasurat.
Cho Roco

Si **Sulpicio "Cho" Sagarbarria Roco** sarong Bikolanong politiko. Siya naging alkalde kan Syudad nin Naga (Hunyo 30, 1998-Hunyo 30, 2001) dangan representante kan Ika-2ng lehislatibong distrito kan Camarines Sur (Hunyo 30, 2001 - Hunyo 30, 2004). Tugang niya si Raul Roco.

## Toltolan
Tambaloslos

An **Tambaloslos** sarong pigura sa mitolohiya kan Bikol, Bisaya asin Kamindanawan na an hitsura may ngabil na mahibogon asin may buto' na halaba asin nagkakalay. Sa pagkalwag sa nag'aaragi, ini sinasabing linalagalag an mga naglalakaw o nagbabaktas sa kadlagan asin ngane makabalik, kaipohan daa maghuba ngane magpara'ngisi an tambaloslos na matahoban an mga mata kaini kan mahibogon na ngabil, o kun babae man an nalagalag, paghuba, madakula an ikinabuhay kan tambaloslos sagkod na matahoban an mata. Sa siring na pangyayari, an nalagalag makakadulag na asin makukua an tamang dalan. Sinasabing mga duwang piye sana an langkaw kaini.

## Toltolan
Matt K. Miller

Si **Matthew Kermit** "**Matt**" **Miller** (Rockville Centre, Pebrero 2, 1960) dating sarong Amerikanong entertainer.
Tirador

An **tirador** (o, baksyat, hale sa Ingles "back shot") sarong armas o kawatan na an kakaptan pormadong sanga. Ini may nahihinat na goma nakagakot sa duwang poro kan sanga asin an goma kaini may buru-bulsang anit kaka'gan nin bala. Binibingat an nahihignit na goma ngane makusog na makabatikal o makatalsik an bala sa harayong gustong patamaan o igoon.

An bala igdi pwedeng gapo, bolitas o pwedeng pana.

Sarong nakaagid sa tirador alagad iba an pakagibo iyo an lobo o balon na binanga' asin an ngawngaw iginakot sa buka o ngimot nin pinutol na plastik na botelya. An mga bala nakakabatikal paagi nin paghinat kan balon asin pagbutas kaini asin biglang ibinubuga an bala o mga bala ilinaog sa balon.

## Toltolan
Cynthia Villar

Si **Cynthia Aguilar Villar** (namundag Cynthia Ampaya Aguilar kan Hulyo 29, 1950) sarong pulitiko, negosyante asin agom kan bilyonaryong si Manny Villar. Nagin siyang myembro sa Hababang Kongreso para sa Solong Distrito kan Syudad nin Las Piñas poon 2001-2010 asin sa presente Senador siya kan Filipinas.

Siya tugang ni Vergel Aguilar, an presenteng Alkalde kan Syudad nin Las Piñas asin kan Muntinlupa Barangay Chairman Elizabeth "Ate Bess" A. Masangkay.

## Kaamayan kan buhay

Si Villar namundag Hulyo 29, 1950 sa munisipalidad nin Muntinlupa ki Filemon Aguilar na nagin man alkalde kan Las Piñas asin Representante, asin ki Lydia Ampaya. Nagklase asin nagtapos siya sa  Muntinlupa Elementary School (1962), dangan sa saiyang sekundarya,  sa Philippine Christian University (1966). Nagkua siya kan kursong Bachelor of Science in Business Administration sa Unibersidad kan Filipinas, Diliman kan 1970. Kan taon 1972, nakua niya an saiyang Master's degree sa Business Administration sa New York University.

Bago siya nakapangagom ki Manny Villar, siya naging financial analyst sa Philippine Shares Corporation asin profesora sa Far Eastern University. Kan nakasal na, siya nagtabang na sa pagpadalagan kan mga palakaya kan saiyang agom asin nagin direktor asin bise presidente kan Household Finance Corporation. Dangan kaini siya an nagtukaw tagamato kan Capitol Development Bank kun saen tesorera siya poon 1989 abot 1990 asin presidente poon 1990 sundo 1998.

Kan 1992, tinogdas niya an Villar Foundation kun saen siya sa presente an managing director.

Kan si Manny Villar nagin Speaker sa Harong kan mga Representante kan 1998, siya nagtukaw bilang pamayo kan Congressional Spouses Foundation abot 2000. Kan siya may katongdan na siring, nakapatogdok siya nin onseng sentro rehiyonal para sa pagparahay sa mga kababaihan na nagsapo  nin pag'aabuso.

## Karera pulitika

Kan 2001, si Villar nagdalagan bilang representante sa Solong Distrito nin Las Piñas asin sinawsawan niyang husto an kalaban. Nagsirbe siya sa katongdan na ini abot 2010. 

Kan an agom niya nagin Senate President kan 2006, siya man nagin presidente kan Senate Spouses Foundation, Inc., asin nagsirbe sagkod Desyembre 2008 kun kasuarin nakatipon nin 25 milyon pesos an Pundasyon para sa pagpahirahay kan mga charity ward sa Philippine General Hospital. Kan 2013, si Villar nagdalagan bilang senador sa partido pultikang Partido Liberal, na iyo an karibal na partido kan an agom niya nagdalagan para presidente kan eleksyon presidensyal 2010. Masabi pa, siya guminana bilang senador na nagpwestong ika-10.

## Toltolan
Makopa

An **makopa** (Syzygium samarangense(Blume); Ingles, Tersana rose apple) sarong kahoy na nagbubunga asin sakop kan pamilyang Myrtaceae. Ini tubong tal sa Greater Sunda Islands, Malay Peninsula, Andaman, asin sa mga Isla nin Nicobar alagad luminakop na sa tropiko. Ini may bungang hitsurang kampanilya, na an kolor naputi, napusaw na berde, berde, pula, lila, mairom na pula, rosa, o itom ngani kun minsan, alagad kolor puti an laog. Iba pang apod kaini sa Ingles: Java apple, Semarang rose-apple, asin wax jambu.Sa Kastila, apod kaini manzana de agua.

## Hitsura

An makopa sarong nagbubungang kahoy nalangkaw 12 metro na may dahon 10-25 sm an laba asin 5-10 sm an pakalakbang. An mga burak kaini puti, 2.5 sm an diametro, na may apat na bukadkad. An prutas mala-kampanilya hitsura, pwedeng kakanon, naiba-iba an kolor kaini depende sa specie. An mga burak asin bunga kaini bako sana natunga sa mga poro kan giriw na sanga kundi maski saen na parte kan kahawakan o mga kasasangahan kaini. Kun ini magurang na, makusog nang mamunga asin ta pwede magpaluwas nin abot 700 na prutas.
 
An prutas kaini harayo sa namit sa mansanas asin mas nakakaagid sa watermelon, matubigtubig, medyo bunhak o bakong dusok asin sa balodbod kaini yaon nakakaag an saiyang pisog. 

## Pagkakan

Ini bilang kakananon, ginagamit sa pagtimplang salad o inaatsara o pwede man rangoton sa saiyang pagkahinog na mayo nang inagihan na proseso.

## Bulong

An mga burak maanta' asin sa Taiwan ginagamit pampaampat nin pagbugris asin pampakulpa nin  kalentura. An mga parasaligsig, nadukayan na an prinsipal na kabagsikan kaini iyo an tannin dinadara niya. May maluya siyang pwersa panlaban antibiotiko sa Staphylococcus aureus, Mycobacterium smegmatis, asin Candida albicans.

## Hilnga man

* Tambis

## Toltolan
Maki de la Rosa

Si **Ma. Cecilia "Maki" C. de la Rosa** iyo an presidente kan organisasyon nin mga parasurat na Kataga. Ginawadan nin pagmidbid an saiyang mga rawitdawit sa SP Lopez Literary Competition kan 2012 asin sa Talaang Ginto kan 2013. Nagin partisipante siya sa Palihang Rogelio Sicat asin Saringsing Writers Workshop. 

Ibinungsod kan Hulyo 3, 2016 an saiyang librong *Hanggang Doon Na Rin Lang* nin 43ng mga rawitdawit nin pagkamoot sa tataramon na Filipino. Siring man, an dulâ na may sarong tagbô niyang *Ang Mga Bisita ni Jean* ipapasali sa Cultural Center of the Philippines para sa Virgin Labfest 2016 sa Hulyo.

Nagin editor si de la Rosa kan *Naguenian*, an opisyal na publikasyon kan Naga City Science High School kun sain siya nag-adal nin sekondarya. Nagtapos siya nin kursong Philippine Arts sa Unibersidad kan Filipinas-Manila.

## Toltolan
Yuri Gagarin

Si **Yuri Alekseyevich Gagarin** (Ruso: Ю́рий Алексе́евич Гага́рин); 9 Marso 1934 – 27 Marso 1968) sarong Rusong piloto asin astronauta. Siya an pinakaenot na tawo na nakapagbiyahe sa kahiwasan langit kan an pigsakayan niyang pang'espasyong lunadan na Vostok I nakakompleto sa paglikos mundo kan Abril 12, 1961 sa laog nin 108ng minuto.

Si Gagarin nagin biglang sikat sa bilog na kinaban asin nagawaran nin mga medalya asin titulo, na saro na diyan iyo an maapod siyang "Heroe kan Unyon Sobyet", an pinakahalangkaw na onra. An saiyang pagsakay sa Vostok I iyo mansaana an saiyang paglayog espasyo alagad nagin siyang katuwang sa Soyuz I na misyon na nagtapos sa paglagpak kaini. Ngapit nagin siyang katabang na direktor sa pag'ensayo sa Yuri Gagarin Training Center sa luwas kan Moscow. Si Gagarin nagadan kan 1968 kan an saiyang pigpapalupad na pan'ensayong jet luminagpak. Sinasabing ini nagpaitok'itok paibaba asin naglagpak sa daga huli ta may sarong fighter jet, an Sukhoi Su-15 labi-labing nakarani igdi mantang yaon sa paglupad  

## Mga katongdan

Si Gagarin namundag sa Ruso na baryo nin Klushino, asin ta kan hubin pa siya, siya nagtatrabaho komo panday sa sarong planta nin asero sa Lyubertsy. Dangan siya nagbali sa Soviet Air Forces bilang piloto asin ta nakatoka sa Luostari Air Base, harani sa pagdolonan nin Norway bago siya napili para sa programang pang'espasyo nin Sobyet kairiba an lima pang  mga cosmonaut. Sunod pakatapos kan saiyang pagpaespasyo si Gagarin nagin deputy direktor sa pagtraining sa Cosmonaut Training Centre, na ipinangaran saiya ngapit. Siya man napili na deputy kan Soviet of the Union kan 1962 asin dangan Soviet of Nationalities, sunod-sunod na iginawad saiya sa lower asin kan upper chambers kan Supreme Soviet.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:The Soviet Union 1962 CPA 2781 stamp (First 'Team' Manned Space Flight. Soviet Cosmonauts Commemoration. 'To Space' monument and portraits of Gagarin, Titov, Nikolayev, Popovich).jpg|1962
File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|1964
File:1976 4569.jpg|1976
File:1977 4693.jpg|1977
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|2001
File:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|2009
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|2001
File:RR5714-0010R.png|2011
File:RR5220-0010R.png|2011
File:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG|2011
File:Stamps of Kyrgyzstan, 2011-12.jpg|2011
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|2011


## Toltolan
Charles Dadant

Si **Charles Dadant** (20 Mayo 1817 – 26 Hulyo 1902) sarong Pranses-Amerikanong paraataman alimbubuyog. Siya, asin si Petro Prokopovych, iyo an tinitingag na kagtogdas kan modernong pag'aataman nin alimbubuyog.

## Toltolan
Anira

An **anira**' (Ingles: *honeycomb*) iyo an bugtakan asin sarayan kan mga alimbubuyog kan saindang mga larba, tangguli asin pollen. An sarayan na ini pormadong heksagonal (anom-na-kantohan) na mga pitak asin ini durukot-dukot. Alagad, inaapod na gayong 'payong anira' idtong lugar kan anira kun saen sana natitipon an tangguli. 

An mga paraataman pwedeng tangkason asin iluwas an anira' ngane makua an tangguli. An anira' mas maray ibalik ta ademohan nanggad na pakinabangan ulit ini kan mga habitante igdi.

## Mga panluwas na takod

* Mga iba-ibang anira

## Toltolan
Mike Pollock

Si **Michael B.** "**Mike**" **Pollock** (Roslyn Heights, Marso 9, 1965) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Mike Pollock
George Soros

Si **George Soros** (/ˈsɔːroʊs/[3] or /ˈsɔːrɒs/; Hungarian: Soros György; Hungarian: [ˈʃoroʃ]; namundag Agosto 12, 1930, bilang Schwartz György) sarong Hungaro-Amerikanong taypan, investor, pilantropo, asin autor na may dugong gikan Hudyo-Hungaro asin may duwang nasyonalidad,  Hungaro asin Amerikano. Siya an Pamayo kan Soros Fund Management. Bantog siya sa bansag na "iyo an nagbari kan talodtod kan Bangko nin Inglatierra" huli sa pagpalarga niya sa pabakalan nin pounds tumbas sa US$10 bilyon, na kun saen nagkita siya nin $1 bilyon durante kan sinasabing 1992 Black Wednesday krisis sa moneda kan UK. Si Soros saro sa 30ng pinakamayaman sa bilog na kinaban.

Si Soros midbid na gayo sa pag'ampoyon sa mga kawsa liberal asin progresibong pulitika sa Amerika. Sa pag'ultan kan 1978 asin 2015, siya nagdonar sobra sa $11 bilyon sa mga kawsang pilantropiko asin igwa siyang dakula nanggad na papel sa pagtransisyon kan Subangan Europa hale sa komunismo pasiring kapitalismo (1984-89). Tinao niyang endowment saro sa pinakadakula sa Central European University sa Budapest. Si Soros pamayo man kan mga Open Society Foundation.

## Toltolan
Taro

An **taro** iyo an pulot na nahahaman kan mga alimbubuyog na kaayon sa genus na Apis. Ini makukua sa laog kan tataghan kan mga alimbubuyog asin nahahaman asin napoprodusir ini kan sarong glandula sa hawak kaini. An mga trabahador sa anira tinitipon ini asin ginagamit sa pagtugdok nin mga pitak sarayan kan tangguli sa anira asin kwenta pamatos sa mga larba kan alimbubuyog. Sa saro man na adal, sa lambang 100 na librang tangguli na ginugusi, saro sana o duwang librang taro an napapaluwas.

Inaapod man ini sa Espanyol na 'cera de abeja' o 'manteca de papel'.

An taro sa enot na pag'olsit, kolor puting kristal pero nakolor na giyaw o bulaw-bulaw, o pwede man ining narangha o kayumanggihon depende sa nahihigop na nektar kan alimububuyog sa mga burak kan tinanom.

An taro may pakinabang sa tawo ta ini nagagamit na pansalak o pagtaong namit sa kakanon, ingrediente sa pampagayon o  bulong sa kublit, pampahalnas sa mga koreo nin makinarya o sa torsido sa pagtahi asin pangporma nin mga pigura arog kan mga pigurang mahihiling sa museong taro ni Madame Tussauds.

## Toltolan