Emilia Plater

Si **Countess Emilia Broel-Plater** (Lithuanian: *Emilija Pliaterytė*; 13 Nobyembre 1806 – 23 Disyembre 1831) na sarong Polish-Lithuanian noblewoman asin rebolusyonaryo poon sa mga kadagaan kan nababanga na Polish-Lithuanian Commonwealth. Pinadakula sa sarong makabayang tradisyon sa Līksna harani sa Daugavpils, nakipaglaban siya sa Pag-aalsa kan Nobyembre kan 1830–1831 laban sa Imperyo nin Russia. Nagtaas siya nin sarong sadit na yunit, nagbale sa pirang pakikipag-ugnayan sa presenteng Lithuania, asin magresebe kan ranggo nin kapitan sa mga pwersang rebelde kan Poland. Kan an mga panginot na pwersa sa irarom kan Heneral Dezydery Chłapowski na nagdesisyon na ipondo an pakikipaglaban asin magbalyo sa Prussia, si Plater na nanumpa na ipapadagos an laban asin nais na magbalyo sa Poland kun saen an pag-aalsa na padagos pa man giraray. Siya nagkahelang asin nagadan.

Saro siyang lider sa rebelyon asin an saiyang istorya naging mahiwas na parapahayag asin inspirasyon nin magkapirang gibo kan arte asin literatura. Sarong daragang parapakilaban, siya sarong heroe nasyonal sa Polonya, Lithuania asin Belaru. Siya natawan nin onra kan mga Polako na artista asin kan gabos na bansa bilang simbolo kan mga kababaihan na nakikipaglaban para sa pambanwang katuyohan. Siya man pigheheling na bilang Lithuanian o Polakong Joan of Arc.

## Biograpiya

### Inot na buhay

Si Plater namundag sa Vilnius sa sarong noble Polish–Lithuanian Plater family.  kan saiyang pamilya, na may sulot na mga armas sa Plater, an ginikanan kaiyan pasiring sa Westphalia, alagad biyong Posible. An kadaklan sa pamilya nagbalyo sa Livonia durante kan ika - 15 na siglo asin paghaloyhaloy, sa Grand Duchy of Lituania, na dian si Vilnio an kabisera.  pinagladawan bilang Polish, Polish-Lithuanian or Lithuanian.

An saiyang mga magurang, sinda Franciszek Ksawery Plater asin Anna von der Mohl (Anna z Mohlów), nagdiborsio kan 1815 kan siya nuebe anyos. Sarong solong aki, siya pinadakula kan mga harayo pang paryente, si Michał Plater-Zyberk asin Izabela Helena Syberg zu Wischling, sa manungod sa saindang pamilya Līksna harani sa Daugavpil (Dźwina), dangan Inflanty (ngunyan Latvia). Sarong nobleng pamilya  igwa nin nagkapirang manduong sa gilid kan Salog Darugava na may mga 15,000 serfs.[1] Si Plater-Zyberk nagserbe bilang bise-gobernador kan Vilna Governorate sa irarom ni gobernador Franciszek Ksawery Drucki-Lubeck'''i'''. Kaiba an mga paratukdo ni Plater si Wilhelm von Dalwig, kapitan asin inhenyero militar na nagtatrabaho sa Daugavpil Fortress.[1] Bantog, si Plater pinadakula na apresyaron an mga paghihingoa ni Tadeusz Kościouszko asin kan Prinsipe Józef Poniatowski. Naakit siya ni Johann Wolfgang von Goethe asin Friedrich Schiller, na nabasa niya sa orihinal na tataramon na Aleman. Pinadakula siya sa sarong kapalibutan na pinahalagahan an kasaysayan nin Polanya, asin kaiba sa saiyang mga heroeng literaryo iyo si Prinsesa Wanda asin Adam Mickiewicz's *[[:en:Grażyna_(poem)|Grażyna]]*. Hinangaan man nia si Bouboulina, sarong babae na nagin saro sa mga ladawan kan Griegong rebelyon tumang sa mga Otomana, asin an sarong Polish parapakilaban na si Anna Dorota Chrzanowska, siring man si Joan of Arc. An mga pinag-kaibahan na ini may kaibang amay na interes sa epistrianismo asin marksmanship, medyo bakong pambihira para sa enot na ika-19 na siglo na kaakian gikan sa aristokratikong pamilya.[1] Interesado man siyang marhay sa kulturang Ruthenian asin Belarusian folk culture saka nagkaigwa siya nin kontak asin mga amigo sa Asosasyon nin Filaret.

Kan 1823, saro sa saiyang mga pinsan an pirit na inapod sa Imperial Russian Army bilang padusa sa pagselebrar kan Konstitusyon nin 3 Mayo; sinasabi na an pangyayaring ini iyo an saro sa mayor na mga okasyon sa buhay niya asin naggagarantiya kan saiyang kaisipan na pro-Polish asin anti-Russian na saloobin. Kan 1829, si Plater nagpoon nin dakulang naglibot sa bilog na historikal na Polish–Lithuanian Commonwealth, pagbisita ki Warsaw asin Kraków, asin an batalya ni Raszyn.  saiyang ina nagadan pakalihis nin sarong taon; an ama kaini nag-agom liwat asin nagsayuma man lamang na mamidbid an aki niyang babayi. Pagkatapos kan pagputok kan Nobyembre Upisyon kontra sa Imperial Russia, siya nagin parasuportar sa mga anti-Tsaristang mga damdamin sa kadagaan kan dating Grand Duchy of Lithuania. Sarong dosena o labi pang babayi an nag-ayon sa rebelyon, kaiba si Antonina Tomaszewska, alagad si Plater iyo an nagin pinakabantog sainda gabos.

### Pag-aalsa

Sa saiyang surat poon 25 Marso na nasusurat sa Antazavė Mano, sinasabi ni Plater na an pag - ayon sa rebelyon iyo sana an ideya nia asin na naglaom siang makiguerra kan bilog niang buhay. Pinaputol niya an buhok, nag - andam nin uniporme para sa sadiri asin inorganisar saka sinangkapan nin grupo nin mga boluntaryo. Nagduman sia [18] saiyang pinsan na si Cezary Plater [pl] sa Dusetos asin nagpahayag nin malaad na mga tataramon pakatapos kan lagdoan na pag - abot nin 29 Marso. Kan sumunod [18] aldaw, inatake kan saiyang grupo an sarong estasyon nin mga poste sa Daugiilia asin dinarang kabayo para sa saiyang yunit. Kan 4 Abril, nagpirma siya nin dokumento declarory na nagmarka sa saiya kan lokal na mga puwersang rebelyon. Kan aldaw man sanang idto, an saiyang yunit pinagtakma' na agawon an banwaan nin Zarasa, maski ngani dai segurado kan mga historyador na nangyari talaga ini.

## Legasiya

An inot na tula tungkol kay Plater na kinatha ni Konstanty Gaszyński [pl] kan Hunyo 1831. An saiyang buhay asin kagadanan na maiwas na inihayag sa pirang sandali pagkatapos kan Polish press, na nag-ambag sa saiyang lumalagong katanyagan. An imahe kan daragang mandirigma na nagsikat asin nagin simbolo nin pag-aalsa. Imortalize siya ni Adam Mickiewicz sa saiyang tula kan 1832, *Śmierć pułkownika* (*Kagadanan kan sarong Korone*l) kun saen inapod niya siya bilang pinuno, maski na an paglaladawan kan saiyang kagadanan na sarong purong patula na kathang-isip asin maluwag na nakabatay sa saiyangf totoong buhay. Itinataguyod kan tula si Plater poon sa kapitan hanggang koronel asin idinawit siya bilang pinuno nin pag-aalsa. Ginibo man ni Mickiewicz an saiyang personalidad asin kakayahan, na naglaladawan sa saiya bilang perpektong kumander, na sinasamba kan saiyang mga sundalo. An tulang ito na naglaog sa elementarya na kurikulum sa komunista asin malayang Poland.

Józef Straszwicz [pl] nagpublikar nin tulong sunod - sunod na bersiyon kan saiyang biograpiya sa Pranses. An sarong traduksiyon sa Ingles, na sinusuportaran kan iba pang Presidenteng si John Tyler, ipinublikar sa New York kan 1843. An kadaklan sa mga nag - aging biograpiya asin parasurat sa pangenot sinusunod an pinakamarahay na bersion kan saiyang buhay na iinatubang ni Straszewicz. Si Plater itinampok man bilang modelo sa Babae kan Ika-18 na Siglo (1845) kan mga katanosan nin kababaihan na si Margaret Fuller. Kan 1996, ipinublikar ni Halina Filipowicz an sarong pag - adal base sa feminista pananaw dapit sa pamana ni Plater mapadapit sa mga papel nin pagiging gender asin stereotypes sa Poland.

## Hilingon pa

* Maria Piotrowiczowa, babaeng insurkente kan 1863 Polish na nag'aarayaw

## <span class="mw-headline">Toltolan</span>


## Panluwas na mga takod

* Orihinal na surat ni Emilia Plater, kun saen pinatutunayan nia an bagay na uminiba sia sa hukbo kan sadiri niang kabotan
* pamilyang sakong mga kapamilya na taga - Westphalia