open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikha (parakanta)

Si **Mikhaela Janna Jimenea Lim** (namundag kan Nobyembre 8, 2003), bisto sa propesyonal na pangaran na **Mikha**, sarong Filipinong parakanta, rapper, aktres, asin parabayle sa irarom kan Star Music . Saro siya sa mga pangenot na rapper kan Pilipino girl group na Bini . 

## Amay na buhay asin edukasyon
Si Mikhaela Janna Jimenea Lim namundag kan Nobyembre 8, 2003  sa Cebu, Filipinas .  Igwa siyang duwang matuang tugang. An saiyang pamilya inot na nakaistar sa Syudad nin Cebu bago nagbalyo sa Santa Rosa, Laguna kan siya anom na taon pa sana, kun saen nakanuod siyang magtaram nin Tagalog. Kan huri nagbalyo sinda sa Silang, Cavite, kun saen sinda nag-erok nin walong taon bago nagbalyo sa San Juan, Metro Manila .  Siya gikan sa Intsik-Pilipino . 

Si Mikha nagpoon na magkanta kan siya aki pa, na inspirado kan saiyang ama. Kan siya nasa hayskul, siya sarong cheerleader asin miyembro kan cheerleading squad kan saiyang eskwelahan, na nakatabang saiya na makanuod kun pano magbayle asin magkaigwa nin pagkamapag-ayon.  Nagkawat man siya nin volleyball bilang setter sa saiyang team sa hayskul.  Siya sarong tagasuporta kan Akari Chargers . 

## Karera
Kan 2018, si Mikha nag-audition para sa Star Hunt Academy (SHA) sa Laguna  asin napili bilang sarong trainee kan amay na parte kan 2019.  Kan Oktubre 10, 2020, si Mikha saro sa huring walong trainees na naggradwar asin opisyal na pig-anunsyo bilang miyembro kan sarong idol group. 

Kan Nobyembre 2020, si Mikha opisyal na nagin miyembro kan grupo nin mga babaeng Filipino na Bini, na opisyal na nagdebut kan Hunyo 11, 2021. 

### Star Magic All-Star Games
Si Mikha nagpartisipar sa mga kompetisyon sa volleyball kan Star Magic All-Star Games kan 2023 asin 2024, na parehong ginibo sa Araneta Coliseum . Kan 2023, siya nagkawat bilang sarong setter para sa Lady Setters team, na saiyang tinapos bilang 1st runner-up asin namidbid bilang parte kan Mythical Six selection, na nag-ako kan Best Setter award.  Naresibe niya giraray an premyo kan 2024 asin nasambitan an talento ni Jia De Guzman bilang sarong setter bilang saiyang motibasyon sa pag-aling nin volleyball. 

## Diskograpiya

## Pelikula
Si Mikha sarong supporting cast member sa 2021-2022 ABS-CBN teen romantic comedy series *na He's Into Her*, kun saen siya an nagganap bilang Elle Luna sa ikaduwang season kaini, na sinalidahan si Melizza Jimenez . 

Kan Enero 2024, si Mikha nagluwas kaiba an mga miyembro kan Bini na si Aiah asin Stacey bilang mga bisitang hurado sa ikaduwang season kan *Drag Den*, sarong drag reality show na pig-host kan Manila Luzon .  Kan Pebrero, si Mikha nagluwas bilang bisita sa sarong episode kan serye nin vlog ni Denise Julia, *Baddie-Bot* . 

## Mga Pag-omaw
Kan 2024, si Mikha nakalista kan Google bilang ikasampulong pinakahinahanap na babaeng personalidad sa Pilipinas para sa taon na idto, na si Bini mismo an nangengenot sa listahan. 

## Mga Toltolan


## Mga panluwas na sumpay

* 
* Mikha at IMDb
Shaira Diaz

Si **Shaira Mae Berlanga Dela Cruz** (namundag kan Mayo 3, 1995), bisto sa propesyonal na pangaran na **Shaira Diaz**, sarong Filipinang aktres asin host sa telebisyon. Siya ngonyan sarong eksklusibong artista kan GMA Network sa irarom kan Sparkle GMA Artist Center .

## Amay na buhay asin edukasyon
Si Shaira Mae Dela Cruz namundag kan Mayo 3, 1995, sa Las Piñas, Filipinas . Igwa siyang duwang tugang, sarong tugang na lalaki na an pangaran Angelo asin sarong tugang na babae na an pangaran Sharmaine, na parehong may interes sa musika asin sa arte. An saiyang pakikilabot sa industriya nin aling-alingan nagpoon sa hoben na edad, na nagpartisipar sa mga kompetisyon sa pagkanta asin pagbayle sa eskwelahan asin sa saiyang lokal na komunidad. Nagin imbwelto man siya sa teatro, na nagkontribwir sa saiyang desisyon na mag-adal nin karera sa pag-arte.  

Si Diaz nakatapos nin sarong degree sa Marketing Management sa University of Perpetual Help System DALTA sa Las Piñas .  Bago an saiyang paggradwar, siya pigmidbid kan unibersidad bilang sarong pambihirang estudyante sa Business Administration. 

## Karera
Si Diaz nagpoon kan saiyang karera sa pag-arte kan siya mag'ayon sa talent show na *Artista Academy* kan TV5, kun saen siya natapos bilang saro sa mga pinalista. Nagkaigwa siya nin debut sa pag-arte sa sarong pansuportang papel sa 2013 na serye nin pantasya *na Kidlat* . Dangan siya nagluwas sa mga palabas arog kan *Confessions of a Torpe*, *Madam Chairman* asin manlaen-laen na mga yugto kan *Wattpad Presents* . Kan 2015, nagbida siya sa *Baker King*, na iyo an Filipinong adaptasyon kan 2010 Koreanong dramang *Bread, Love and Dreams* . 

Kan 2018, nagpirma siya nin eksklusibong kontrata sa GMA Network . Nagpirma man siya nin kontrata sa pamamahala sa GMA Artist Center .   An saiyang enot na proyekto sa network iyo an sarong bisitang pagluwas sa serye sa hapon *na Contessa* . Kan huri nag'ayon siya sa mga artista kan seryeng *Pamilya Roces* . Kan 2019, si Diaz nagbida sa pelikula *na Because I Love You* kaiba si David Licauco .

Kan 2021, pig-renew niya an saiyang kontrata sa GMA Artist Center. Nagbida siya sa ikaduwang season kan antolohiya kan drama *na I Can See You* na may titulong *On My Way to You!* kun saen siya nagpares ki Ruru Madrid . Kan suminunod na taon, nagbalik siya ki Madrid sa serye nin aksyon *na Lolong* kun saen siya an nagganap bilang saiyang namomotan. Kan 2023, nag'ayon siya sa palabas sa aga na *Unang Hirit* bilang saro sa mga host kaini.  Si Diaz asin Licuaco nagpares giraray sa romantikong pelikula *na Without You* . Kan huri kan taon na idto, nagbida siya sa serye nin drama sa romansa *na Lovers &amp;amp; Liars* .

## Personal na buhay
Si Diaz nagpoon nin relasyon sa aktor na si EA Guzman kan 2013.  Nagin kasal sinda kan Disyembre 2021.   Ihinayag kan mag-agom na sinda nagpraktis nin celibacy o sexual abstinence sa bilog nindang relasyon sagkod na sinda magpakasal.

Kan Oktubre 2024, si Diaz nag-agi nin laparoscopic appendectomy tanganing mahale an saiyang nag-iinit na apendise. 

## Pelikula

### Telebisyon

### Sine

## Mga Toltolan
Kate Valdez

Si **Keith Eliana Habala Sisante** (namundag kan Agosto 21, 2000),  propesyonal na midbid bilang **Kate Valdez** (  ), sarong Filipinang aktres, parakanta-parasurat nin kanta, modelo, asin kagmukna nin laog . Midbid siya sa saiyang papel bilang Violet sa *Destiny Rose*, bilang Mira sa *Encantadia*, bilang Natalie/Rosemarie sa *Onanay*, bilang Caitlyn sa *Anak ni Waray vs. Anak ni Biday*, Bianca/Hope sa *Unica Hija*, asin bilang Inna sa *Shining Inheritance* .

Kan Setyembre 2024, si Valdez naglansar nin sarong pinagsararong pahina sa TikTok kaiba an saiyang nobyo, si Fumiya Sankai, na inaapod na **Onigiri Lovers** .  An mag-agom nagpopost man nin mga vlog sa YouTube, sa parehong pangaran.

## Amay na buhay asin edukasyon
Si Kate Valdez namundag bilang Keith Eliana Habala Sisante sa Trece Martires, Cavite, ki Edmond asin Teresita Habala-Sisante.  Si Valdez presenteng naka-enrol sa Miriam College . 

## Karera

### Pagmodelo
Si Valdez nagpoon sa pagmodelo kan siya nasa elementarya pa asin sunod na nag'ayon sa mga amateur beauty pageant. Nadiskobre ni Valdez an saiyang kakayahan sa pag-arte kan magpoon siyang mag-ayon sa mga dula sa eskwelahan. 

### Pag-arte
Kan 2015, si Valdez nagpirma nin sarong kontrata sa GMA Artist Center . Si Valdez kan huri nagluwas sa *Destiny Rose* bilang si Violet Vitto Jacobs. 

Kan 2016, si Valdez nagin parte kan 2016 requel-sequel kan *Encantadia* bilang Mira, na orihinal na pigladawan ni Yasmien Kurdi .  An karakter iyo an aking babae ni Pirena, na ginampanan ni Glaiza de Castro, asin orihinal na pigladawan ni Sunshine Dizon sa orihinal na serye.   

Kan 2018, pigladawan ni Valdez an kontrabida asin arogante na si Natalie sa *Onanay* . Nagluwas man siya bilang bida na kontrabida sa *Anak ni Waray vs. Anak ni Biday* bilang Caitlyn, an maimon asin maringis na aking babae ni Sussie. Si Valdez nagluwas man sa ibang mga programa sa GMA Network asin sarong TV commercial model para sa manlaen-laen na lokal na mga tatak. 

Kan huring parte kan 2022, nagpoon siyang mag-akto bilang sarong bida na may duwang papel, si Hope Marasigan na sarong "clone" ni Bianca Sebastian sa high-rating sci-fi drama, *Unica Hija* .

Kan 2023, *an Variety* nag-anunsyo na an sarong adaptasyon kan serye nin komiks na Amerikano *na Dreamwalker* ni Mikey Sutton pig-greenlit kan 108 Media, sarong estudyo na nakabase sa London asin Singapore. Kinumpirmar kan report na si Valdez, na nagtao nin biswal na inspirasyon para sa Filipino-Amerikanong bida na si Kat sa komiks, iyo an magigin lead role. Si Mikhail Red nakabugkos sa direkta. 

Kan 2024, si Valdez an presenteng nagtutugtog kan pangenot na papel na bida, si Inna Villarazon sa  .

## Personal na buhay
Kan 2024, si Valdez nakikipag-date sa Hapon na vlogger na si Fumiya Sankai . Ilinadawan kan mag-agom an saindang relasyon bilang "semi- long-distance ," na si Fumiya kadaklan nakaistar sa Hapon alagad nagbibisita sa Pilipinas sarong beses kada bulan. 

## Pelikula

### Telebisyon

### Sine

### Mga Komersyal

## Mga Toltolan


## Mga panluwas na sumpay
Pomelovka

An **Pomelovka** (Ruso:Помеловка) sarong lokalidad na rural (a village) sa Kichmegnskoye Rural Settlement, Kichmengsko-Gorodetsky District, Vologda Oblast, Rusya. An populasyon nagbibilang sanang 22 kan 2002.

## Geograpiya
An Pomelovka namumugtak 11 km sud-subangan nin Kichmengsky Gorodok (an sentro administratibo kan distrito) sa gilid nin tinampo. An Navolok iyo an pinakaharaning lokalidad rural.

## Toltolan
Frank G. Rivera

Si **Frank G. Rivera** (namundag 29 Pebrero 1948 sa Paete, Laguna, Filipinas) sarong Filipinong retiradong playwright, aktor asin produksyon na paradesenyo. 

## Biograpiya
Si Rivera namundag 29 Pebrero 1948 sa Paete, Laguna. Saiyang nakamit an AB English-Filipino degree niya sa University of the Philippines. Saiyang pinangenotan an hiron para sa teatro kan saiyang tinugdas an Sining Kambayoka, sarong teatrong folk na kompaniya sa Mindanao State University kan mga 1970.

Siya nakasikwit nin magkapirang premyo, kabali an ika-8ng taonan na Gawad Ustetika Awards sa Play category, 1997 *Patnubay ng Sining at Kalinangan para sa Tanghalan*  sa siyudad nin Manila asin man an 2002 National Book Award sa Manila Critics' Circle para sa saiyang librong, *Mga Dula sa Magkakaibang Midyum*.

siya nagpoon-poon sa Arena Theatre Guild ni Severino Montano asin sa ki Cecile Guidote'ng PETA. Saiyang pigrepresentar an Filipinas sa magkapirang mga manlaen-laen na International Theater Festival asin mga Komperensya sa E.U., Korea, Thailand, Mehiko, Singapore asin Australia.

Si Rivera nagsasapo nin lymphoma, sarong tipo nin kanser sa dugo, na sa kaso niya, nag'uulakit sa hutok kan tulang niya sa may estruktura kan saiyang kangiponan. 

## Trabaho
#*Tuhog-tuhog* (2005)
#*Jose Rizal: iba’t ibang Pananaw* (2005)
#*Halik sa Kampilan* (2005)
#*Makata sa Cellphone* (2005)
#*TAO: Isang Tagulaylay Sa Ikadalawampu’t Isang Siglo* (2004)
#*Oyayi, Ang Zarzuela* (2004)
#*Darna, Etc.* (2003)
#*Sining Kambayoka's Mga Kuwentong Maranao* (2003)
#*Ambon, Ulan, Baha: Sarsuwelang Pinoy* (2003)
#*Gothic Telemovies* (2002)
#*MULAT: Mga Isyung Panlipunan sa mga Dulang Pantelebisyon* (2002)
#*Mga Dula sa Magkakaibang Midyum* (1982)
#*Ama at iba pa, Sari-saring Dula* (1982)

## Mga Premyo
* 2006 Gawad Alab ng Haraya for Published Works in 2005: *The Makata sa Cellphone Trilogy*
* 2005 *Gawad Balagtas/Gawad ng Pagkilala*
* 2005 National Book Award for the *Makata sa Cellphone Trilogy*
* 2005 Aliw Awards for Best Musical Play for *Oyayi*
* 2004 National Book Award for Drama for *Oyayi*
* 2004 Aliw Awards for Best Musical Play, *Ambon, Ulan, Baha*
* 2003 Global Filipino Literary Award for Drama for *Mulat: Mga Isyung Panlipunan sa Mga Dulang Pantelebisyon*
* 2002 Palanca Memorial Awards for Literature for the full-length play in English, *The Adventures of Pilandok*
* 1997 Gawad CCP for Regional Theater for the *MSU-Sining Kambayoka*
* 1986 Metro Manila Film Festival for Best Actress from the *Halimaw sa Banga*
* 1980 Balagtas Award for Theater for the MSU Sining Kambayoka from the *Surian ng Wikang Pambansa*
* 1978 ALIW Award for Best Theater Director, MSU Sining Kambayoka
* 1974 Palanca Memorial Award for Literature for *Ama*

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Panitikan.com
*ITI website
Jaime Fabregas

Si **Jaime Francisco García Fábregas** (; namundag Pebrero 28, 1950) sarong Filipinong aktor asin musical scorer.

## Kaamayi nin buhay

Si Jaime Francisco García Fábregas namundag sa Iriga City, Camarines Sur, Filipinas sa saiyang mga magurang na sinda Pedro Fábregas asin Isabel García.

Si Fabregas nagkua kan saiyang sekundarya sa Ateneo de Naga sa siyudad nin Naga.

## Karera
Si Fábregas nagpoon kan saiyang karera sa akting sa teatro bago naglaog sa showbiz. Siya nagin myembro sa Repertory Philippines kun saen siya nag'akting sa dakul na mga drama asin mga musikal.
Si Fabregas dating host sa gag show *[[Sic O'Clock News]]* (IBC 13). Siya dati man na segment wrestling reporter sa *Pinoy Wrestling* (PTV 4), kun saen siya pinagsasarabi na lokal na bersyon ni WWE reporter Mean Gene Okerlund.

Siya saro man na musical scorer, mala ta nakasikwit man mga premyo para sa mga ginibo niya sa mga peikula. *[[Shake, Rattle & Roll (film)|Shake, Rattle & Roll]]*, na pinag-screen sa 1984 Metro Manila Film Festival (MMFF), iyo an nagresibe kan Best Music accolade, na siya an naggibo kan musical score kaini. Siya man an naggib0o kan musical score para sa *[[Rizal sa Dapitan]]* aSIN *[[Kutob]]*, na pinag-screen sa   1997 asin sa 2005 MMFF, pasunod-sunod. Magkaparehas na pelikula ginawadan kan Best Musical Score Award.

Si Fábregas bantog na gayo sa papel niya bilang si Lt. General Delfin S. Borja sa ABS-CBN seryeng action-drama na *[[FPJ's Ang Probinsyano]]*, pigbibidahan ni Coco Martin. Sa likod kan serye siya pa man an direktor musikal para sa pasali.

## Buhay personal
Si Fábregas kasal sa enot niyang agom na si Leticia Caballero, kun kiisay siya igwang tolong aki. An mag'agom nagpanulo kan saindang kasamyento. An tolo niyang aki ki Caballero anas mga dating aktor-  Lara Fábregas, Paolo Fábregas asin Minco Fábregas.

Dangan ikinasal siya sa ikaduwa niyang agom na si Ma. Consuelo Tordesillas, kun kiisay igwa siyang apat na aki. Duwa kan aki niya ki Tordesillas mga musiko - Emilio Fábregas (gitarista kan bandang Filipino na Bonsai! Bonsai!) asin Leandro Fábregas (basista sa bandang Filipino na Rusty Machines).

Si Fábregas igwa man nin doseng makuapo.

## Filmograpiya
### Pelikula

### Telebisyon

### Bilang kompositor

## Mga Gawad asin nominasyon

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Jon Ramon Aboitiz

{Short description|Filipino businessman}}

Si **Jon Ramon Melendez Aboitiz** (Abril 26, 1948 – Nobyembre 30, 2018) sarong Filipinong negosyante, asin presidente kan Aboitiz & Company Inc. (ACO) saka Aboitiz Equity Ventures (AEV), na parehas parte kan Aboitiz Group.

## Kaamayi nin buhay
Namundag kan Abril 26, 1948, siya aki ni Eduardo J. Aboitiz asin Francisca M. Melendez. An saiyang lolo iyo si Don Ramon Aboitiz, aki man ni Paulino Aboitiz, kagmukna kan Aboitiz Group kan mga pahinapos nin 1800.

## Aboitiz
Siya nagpoon kan Aboitiz Group kan 1970 pakagradwar sa University of Santa Clara, California may bitbit na B.S. Commerce degree, major sa management. Hale sa pagka Manager, siya nagin Presidente kan Aboitiz Shipping Corporation kan 1976. Poon 1991 abot 2008, siya presidente asin chief executive officer (CEO) kan Aboitiz & Company. Siya man Presidente kan Aboitiz Equity Ventures (AEV) poon 1994 sundo' 2008. Dangan kaini, siya nagin Chairmans sagkod kan oras na siya nagadan.

Siya nagkapot nin iba-ibang katongdan sa Aboitiz Group, kabali na an pagigin chairman asin CEO kan Davao Light & Power Co., Inc.; Chairman kan Visayan Electric Company (VECO) asin Aboitiz Jebsen Bulk Transport Corporation; Vice Chairman kan Aboitiz Power Corporation (APC) asin Union Bank of the Philippines; saka Direktor kan International Container Terminal Services, Inc. (ICTS), Bloomberry Resorts Corporation, Hapag-Lloyd Philippines, Cotabato Ice Plant Inc. asin Bukidnon Hydropower Corporation.

Si Aboitiz nagsirbe man na chairman asin Presidente sa Ramon Aboitiz Foundation Inc. (RAFI Microfinance), an NGO microfinance na takyag kan Aboitiz Group; na Trustee kan Aboitiz Foundation Inc. (AFI) asin kan Association of Foundations (AF); dangan myembro man kan Board of Advisors sa Washington SyCip Policy Forum, na ngonyan inaapod na AIM Policy Center (APC), parte kan Asian Institute of Management.

## Kagadanan
Siya nagadan kan Nobyemnbre 30, 2018, sa edad n 70 huli sa kanser asin sinusundan kan saiyang agom na si Maria del Rosario Vellguth saka kan tolo niyang aki.

## Toltolan

,
Nela Alvarez

Si **Nela Alvarez** (1919–2009) sarong artistang Filipino na parati nagbibida bilang ina sa mga pelikula.

Siya ipinangaki kan 1919 asin enot nagluwas sa pelikulang Mga Kaluluwang Napaligaw kaidtong 1936.

Siya nagluwas man sa Philippine National Pictures para sa Bulaklak ng Luha.

Pakatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, siya nagbalik pelikula asin kinontrata kan LVN Pictures ngani magpapel sa 1948 na  pelikulang Sierra Madre ni Leopoldo Salcedo.

## Pelikula
*1936 -Mga Kaluluwang Napaligaw
*1937 -Umaraw sa Hatinggabi
*1937 -Sanga-Sangang Dila
*1937 -Via Crucis
*1938 -Bulaklak ng Luha
*1938 -Dahil sa Pag-ibig
*1948 -Sierra Madre
*1949 -Capas
*1949 -Haiskul
*1950 -Candaba
*1953 - 3 Labuyo
*1953 -Babaing Kalbo
*1954 -Krus na Bakal
*1957 -Hukom Roldan
Tropikong kadlagan nin pino kan Luzon

An mga **tropikong kadlagan nin pino kan Luzon** iyo an sarong tropical coniferous forest ecoregion kan Filipinas sa solnopan na Kadagatan Pacifico. An mga kadlagan nin pinong iní iyo an erokan nin dakulang bilang nin mga endemikong hayop asin tinanom sa isla.

## Toltolan
Mel Alas

Si **Carmelo "Mel" Alas** (namundag Hulyo 3, 1969) sarong Filipinong coach. Siya tugang an dating PBA coach Louie Alas.

## Karera

## Kaamayi nin buhay
Si Alas dating head coach kan Las Piñas College Huskies asin St. Jude College. Kan siya yaon sa Huskies, ini nanggana sa duwang Colleges and Universities Sports Association (CUSA) basketball tournament poon 2002 abot 2003.

### Adamson
Si Alas iyo an nag-coach sa Adamson Soaring Falcons na saiyang sinalidahan si Luigi Trillo. Alagad huli ta maluya an laban na pinaluwas sa tournament, si Alas pigsalidahan ni interim coach Jing Ruiz bago man ini naribayan ni Leo Austria.

### PRISSA
Si Alas nag-coach sa Region 4–A kan Private Schools Athletic Association (PRISAA) kan 2012, alagad ini nadaog sa sarong punto 97–96 kan Region 7 (Central Visayas).

### Letran and Phoenix Fuel
Si Mel Alas nagsirbeng assistant sa saiyang tugang kan an tugang niya nagin head coach sa Letran Knights, asin sa PBA imbwelto an Phoenix Fuel Masters.

### Collegiate

## Toltolan
2025

An **2025** (MMV) iyo sarong taong bisyesto na nagpoon sa Miyerkules sa kalendaryong Gregoryano, an ika-2025 taon sa Ordinaryong Panahon asin Anno Domini (AD), an ika-25 taon nin ika-3 milenyo, an ika-25 taon nin ika-21 siglo, asin an enot na taon nin dekada 2020. 

## Toltolan
Marcelino Gálatas

Si **Marcelino Gálatas Rentería** (2 Abril 1903 – 8 Abril 1994) sarong Espanyol na internasyonsal na footballer namundag sa Filipinas na Basko an ginikanan, asin naghubo sa Basque Country ngane mag'adal nin enhinyero asin  magkawat para sa Athletic Bilbao, SD Deusto, Real Sociedad asin Atlético Madrid. Bansag "Chelín", siya sarong beses sana nagkawat para sa saiyang nasyon.

## Hilnga man
*Athletic Bilbao signing policy
*List of Spain international footballers born outside Spain

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*}
Kurt Bachmann

Si **Kurt Bachmann** (Hulyo 18, 1936 – Agosto 29, 2014) sarong Filipinong basketbolista na nagsali sa 1960 Summer Olympics. Si Bachmann namundag sa  Iloilo City.

Si Bachmann iyo an namayo sa De La Salle Green Archers para sa juniors' National Collegiate Athletic Association (Philippines) (NCAA) kampeonato kan 1955, asin sa seniors' championship kan 1956. Siya nagkawat man para sa YCO Painters, na manotahan siya an nagpalaog sa basket kan bolang nagdakop kan titulo sa laban kan taon 1960 Manila Industrial and Commercial Athletic Association championship. Si Bachmann pigrepresentar an Filipinas sa 1959 FIBA World Championship, 1960 Summer Olympics, asin sa 1962 Asian Games.

Si Bachmann, na an saiyang #33 jersey pinaretiro kan De La Salle University, nagadan kan Agosto 29, 2014. Si Dickie Bachmann, chairman kan Philippine Sports Commission poon pa kan 2022, saiyang aki.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Cheska Garcia

Si **Francesca Marie "Cheska" Velasco Garcia-Kramer** (namundag **Francesca Marie Velasco Garcia**; Hulyo 24, 1980) sarong Filipinong aktres asin modelo.

## Kaamayi nin buhay
Si Cheska Garcia namundag sa  Makati, Filipinas ki Francisco Pablo Pellicer Garcia, sarong mestisong Kastila, Roxas City]], Capiz. Siya an sa tanga sa tolong aki. An ngohod niyang tugang na lalaki, Patrick, saro man na aktor. An matua niyang tugang, Pichon, nagluwas na sa dakul na mga komersyal. An mga aktre na sinda  Sharmaine Arnaiz asin Bunny Paras, na sinda magtugang, mga maternal na pinsan niya.

## Karera
Kan 1992, si Garcia nagpoon kan saiyang karera sa telebisyon, kadurungan kan saiyang tugang na si Patrick; kapwa sinda nagluwas na bilang cast myembro sa *[[Ang TV]]* hanggan 1996.

Kan 2015, si Garcia naghost sa  *Mommy Hacks*,sarong pasali na nagtutukdo pagigin magurang sa mga aki CNN Philippines, kaiba si Rica Peralejo-Bonifacio. An pasali pinadagos sa ikaduwang season alagad binago an pangaran sa *Mommy Manual*.

Sa mga pasali siya parati pigkakaag sa cast na kontrabbidra..

## Buhay personal
Kan Oktobre 9, 2008, si Garcia ikinasal ki Doug Kramer, sarong propesyonal na basketbolista sa Philippine Basketball Association para sa GlobalPort. Sinda igwang tolong aki - Clair Kendra, Scarlett Louvelle, asin Gavin Phoenix. Saiyang pinili na mqgbutas sa saiyang karera bilang aktre ngani magin lubos na ina.

Kan Abril 22, 2024, si Garcia nagmundo kan  pagtalikod sa kinaban kan saiyang ina, si Maria Celeste Dahlia Villalobos Velasco.

## Filmograpiya
### Pelikula

### Telebisyon
**[[Ang TV]]* as Self
**[[Gimik]]* as Corrine Apostol
**[[Tropang Trumpo]]*
**[[Esperanza (Philippine TV series)|Esperanza]]* as Joanna
**[[Sana ay Ikaw na Nga (2012 TV series)|Sana ay Ikaw na Nga]]*
**[[Encantadia (2005 TV series)|Encantadia]]*
**[[Us Girls (TV program)|Us Girls]]*
**[[Agawin Mo Man ang Lahat]]* as Sissy Lizadores-Valverde
**[[Ako si Kim Samsoon]]*
**[[Iisa Pa Lamang]]*
*Carlo J. Caparas' *[[Totoy Bato]]*
**[[It's Showtime (Philippine TV program)|It's Showtime]]*
**Mommy Hacks* (2015)
**Mommy Manual* (2016)

## Mga mGawad
*Ulirang Ina Awards Foundation, Inc.
*Tanyag na Ulirang Ina Award 2017

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* 
*

[KCategorya:Mga Tawong haleng Dagupan]]
Jestoni Alarcon

Si **Anthony Jesus Solero Alarcon** (namundag Enero 10, 1964), midbid sa propesynal na pangaran **Jestoni Alarcon**, sarong Filipinong ackor asin politiko. Siya nagsirbe bilang konsehal sa Antipolo poon 2001 sundo 2004 asin bilang bise gobernador sa Rizal poon 2004 abot 2007. Kan 2013, siya guminana bilang myembro sa hunta kan Enot na Distrito nin Rizal. Siya nakaresibe man kan kawili-wiling Eastwood City Walk of Fame na bitoon kan 2014, huli sa saiyang mga naginibohan bilang aktor.

## Mga pana'naw sa politika
Kan 1986, si Alarcon nagkampanya para sa reeleksyon ni presidente Ferdinand Marcos sa 1986 snap election.

## Buhay personal
Kan Desyembre 5, 1991, naagom niya si Lizzette D. Capili. An kasalan ginibo sa Manila Cathedral. Igwa sindang tolong aki kabali si Angela, na sa presente sarong aktres sa irarom kan talent agency na  Sparkle, konektado sa GMA Network.

## Filmograpiya
### Pelikula

### Telebisyon / seryeng digital

## Toltolan
;Footnotes
Katolikong Monarka

An **mga Katolikong Monarka** iyo si Reyna Isabella I kan Castile (r. 1474–1504) asin si Hadeng Fernando II kan Aragon (r. 1479–1516), na an kasal asin pinagsararong pamamahala iyo an nagmarka kan de facto na pagsararo kan Espanya. Pareho sindang gikan sa Harong ni Trastámara asin ikaduwang pinsan, na parehong gikan ki Juan I kan Castile; tanganing mahale an kaolangan na an pagkamag-agom na ini magigin kutana sa saindang pag-agom sa irarom kan ley kanon, tinawan sinda nin dispensasyon kan papa ni Sixtus IV. Nagpakasal sinda kan Oktobre 19, 1469, sa siyudad nin Valladolid; Si Isabella 18 anyos asin si Ferdinand mas hoben nin sarong taon. Kadaklan sa mga iskolar sa pankagabsan inaako na an pagkasararo kan Espanya puwedeng masubaybayan pabalik sa kasal ni Ferdinand asin Isabella. An saindang pagreynar inapod ni W.H. Prescott "an pinakamamurawayon na panahon sa mga talaan kan Espanya".
Salog Buriganga

An **Buriganga** (Bengali: বুড়িগঙ্গা, *Buŗigônga*, ) iyo an sarong salog sa Bangladesh na nagbubulos na lapwas sa habagatan-solnopan na outskirts kan kapitolyong syudad na, Dhaka. Nakalista iyan sa ranggong pinaka polluted na salog sa nasyon.

## Toltolan
Val Kilmer

Si **Val Edward Kilmer** (Los Angeles, Desyembre 31, 1959) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Val Kilmer
Tristan da Cunha

An **Tristan da Cunha** (), kolokyal na **Tristan**, iyo an sarong harayuon na marhay na grupo nin mga bulkanikong isla sa Habagatan na Kadagatan Atlantiko. Saro iyan sa tulong minakompwestong kabtang kan British Overseas Territory kan Saint Helena, Ascension asin Tristan da Cunha, na igwa nin saiyang sadiring konstitusyon.

An teritoryo kompwesto nin pig-iistaran na islang Tristan da Cunha, na igwa nin diametro na  asin sarong area na ; an wildlife reserves kan Gough Island asin Inaccessible Island; asin an sadit, dai pig-iistaran na Nightingale Islands. , an pangenot na isla igwang 250&nbsp;permanenteng mga nakaistar, na gabos nagdadara nin British Overseas Territories citizenship. Mayong nakaistar sa ibang isla, apwera sa South African personnel kan sarong weather station sa Gough Island.

Mayong airstrip sa pangenot na isla; an solamenteng paagi nin pagbyahe pasiring o paluwas sa Tristan iyo an sa baroto, anom na aldaw na byahe gikan sa Habagatan na Aprika.

## Toltolan
Benjamin Besa

Si **Benjamin Besa** (namundag HUnyo 12, 1989) sarong Filipinong aktor.
## Buhay personal
Siya namundag sa [Mga Espanyol|Espanyol]] na ama asin sarong [Filipina]ng ina. Siya nagluwas sa TV serye kan [GMA Network poon pa kan 2002 asin kasararo sinda Andrew Schimmer, Jay Aquitania, asin Kiel Rodriguez. Saiyang tinapos an adal niya kan 2005 pakatapos kan saiyang kontrata sa  GMA Network. Kan siya naggradwar, siya dangan pigpabisto bilang kaparte kan Star Circle Batch 15 nin ABS-CBN. Mantang siya nagpapel sas mga bidang papelkan enot, siya naglalaom man na makakusa siya nin mga p[apapel na kontrabieda kaioriba saiyang mga idol na sinda John Lloyd Cruz asin Aga Muhlach.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Charles Borck

Si **Charles Borck** (Enero 4, 1917 &ndash; Pebrero 6, 2008) sarpong Filipinong basketbolista. Born in Quiapo, Manila, Philippines gikan dugong  Aleman na ama asin Espanyol na ina, sioya nabansagan na *The Blonde Bombshell* huli sa buhok niyang bulaw asin saiyang pagkagwapo. A 6'1" center, hsiya ngkawat para sa San Beda Red Lions men's senior basketball team asin ngapit para sa  Philippines sa 1936 Summer Olympics kun saen sya an pinakahalangkaw na parakawat sa huri.

Pakaretiro sa aktibong pagkawat, si Borck naghubo sa Las Vegas, Nevada, Estados U*nidos kan 1949. Sa panahon na siya nagadan kan 2008, siya an ultimong buhay pang myembro kan 1936 Philippine men's Olympic basketball team.</ref
Siya an saro sa pinakaenot na inductees sa Philippine National Basketball Hall of Fame kan 1999 kairiba an 1936 Olympic basketball team na myembro na sinda Ambrosio Padilla, Jacinto Ciria Cruz asin Primitivo Martinez.

## T%oltolan

## Mga panluwas na takod
*
SOGIE Equality Bill

An **Sexual Orientation and Gender Identity Expression** (**SOGIE**,  ) **Equality Bill**, midbid man bilang **Anti-Discrimination Bill** (**ADB**), iyo an sarong serye nin House asin Senate bills na ipinamidbid sa ika-17, ika-18, asin ika-19 na Kongreso kan Filipinas, na igwa nin katuyohan na magin ganap na ley tanganing maibitaran an manlaenlaen na ekonomiko asin pampublikong accommodation-related acts kan discrimination against people based on their sexual orientation, gender identity, o expression. An enot na anti-discrimination bill na basado sa SOGIE enot na ipinamidbid sa ika-14 na Kongreso kan Filipinas, asin padagos na pigpapasa sagkod sa presenteng Kongreso.

## Toltolan
Rafael Rosell

Si **Rafael Rosell IV** (namundag Nobyembre 10, 1982) sarong Filipinong aktor.

## Kaamayi nin buhay
Si Rafael Rosell IV namundg sa Stavanger, Norway kan Nobyembre 10, 1982, sa mga  Filipinong magurang; an ama niya, si Rafael Rosell III, sarong heologo na taga Cebu, asin ina niya, si Amelia Quimpo, sar5ong nurse na taga Bicol. DSiya pinadakula sa Norway, manta an lolo niya, si Rafael Rosell Jr., asin saiyang great-grandfather, si Rafael Rosell Sr., pareho nagdakula sa Cebu. Si Rosell igwang duwang tugang asin siya an pinakamatua. 

## Filmograpiya
### Pelikula

### Telebisyon

## Toltolan
Diego Aduarte

Si **Diego Aduarte** OP (1570–1636; namundag sa Zaragoza) sarong Espanyol Dominikanong prayle asin historyador. Siya sarong misyonero sa Isla Filipinas asin nagdatong sa Islas kan 1595 kaiba si Blancas de San Jose. Kan 1632 siya pignombrahan na Prior sa Manila. Siya nagadan kan 1636.

An mga trabaho ni Aduarte kabali an pagsaysay niya kan kapawotan asin mga problema inaatubang kan mga misyonerong Espanyol sa pagdara kan Kristyanismo sa Cambodia. Siya nagsurat man kan manongod sa buhay-buhay kan misyonerong si Juan Cobo.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* 
*

]
Alyssa Alano

Si **Alyssa Alano** (namundag **Geramie Daud**; 11 Agosto 1987) sarong aktres sa pelikula asin telebisyon sa Filipinas. Siya dating myembro kan popular na Viva Hot Babes na prankisa.

Dawa totoo siya nagdakula sa Tarlac, siya namundag Geramie Daud SA Zamboanga City kan 11 Agosto 1987,sa inang Filipina. Sabi niya san saiyang ama sarong Australyanong may dugong Espanyol (who supposedly abandoned her and her mother).

## Mga pasaling maonabihan

### "Keys Me"
Durante kan mga pasali sa late night variety show sa GMA na *[[Walang Tulugan with the Master Showman]]*kan Hunyo 2006, si Alano nagbida sa cover song kan kantang "Kiss Me" ni Sixpence None the Richer. An pasaling ini nagin viral sa bidyo kan ini pigsangat nin sarong user na may mondegreen na pakapreentar sa YouTube, asin igwang  karaoke subtitles kan saiyang pinaurog na liriko, wna sa ibang bagay, nagin an titulo na "Keys Me."

Si Alano dai nag'aaram kan bidyo asta ini ipinahiling saiya durante ea sarong interbyu sa *[[24 Oras]]* "Chika Minute" na segment. Saiyang tina'wan kredito an bidyo na saro ini sa nagpatass sa saiyang popularidad.

### ''Una Kang Naging Akin''
Kan 2008, si Alano nagpapel bilang si Maan sa panhapon na drama *[[Una Kang Naging Akin]]* na pigbidahan man ni Angelika dela Cruz asin Maxene Magalona.

### ''Ang Babaeng Hinugot sa Aking Tadyang''
Kan 2009, siya nagbali sa cast kan adaptasyon kan thriller ni Carlo J. Caparas na *[[Ang Babaeng Hinugot sa Aking Tadyang]]* bilang siya si Yaya Citas.

### ''Darna''
Kan 2009, si Alano napili na magpapel bilang si Marissa (an Flora Venom), saro sa kaiwal na mortal ni Darna. Siring sa pag'isog kan istorya, siya may kapangyarihan na manggadan paagi kan pagpakupsit kan saiyang lustab na may kamanda na nakua niya ki Lucefera (Ang Babaeng Tuod) na pigladawan ni Francine Prieto.

### ''Full House''
Si Alano sa presente may bagong proyekto sa GMA Network, sarong remake kan Korean hit comedy romance na *[[Full House (Philippines TV series)|Full House]]*, na tinatampokan na Heart Evangelista asin Isabel Oli.

## Filmograpiya

### Telebisyon

### Pelikula

## Mga Premyo asin nominasyon

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
*Alyssa Alano at the VIVA Entertainment website
Francisco Maniago

Si **Francisco Maniago** sarong Filipino rebolusyunaryong lider nabuhay kan ika-17ng siglo, durante kan pagkolonya Espanyol kan Filipinas. Siya namoon sa sarong pag'alsa sa Pampanga kan 1660 kiontra sa *sistemang bandala,* kun saen an mga lokal pinipirit ipabakal an mga produkto agrikultural sa baratohon na presyo, asin pagkontra sa  *[[polo y servicio]]* na sistema, sarong porma nin pagtrabaho kan lokal na populasyon sa mga proyekto nin gobyerno na mayong tandan.

## Pag'alsa
Sa polo y servicio, an mgam kalalakihan kan Pampanga nagtatrabaho bilang mga parapalod sa laog nin walong bulan, na naresulta sa hababang produksyon sa agrikultura. Sa pagpahiling kan saindang pagtumang sa pwersahan na sistema nin pagpaarabaho, an mga kalalakihan simnusulo ninda an saindang kampo, asin  pinili nindang lider iyo si Francisco Maniago, an pamayo kan Mexico, Pampanga..

Sa pamamayo ni Maniago, grupong nagrebelde pigsara ninda an mga salog paagi nin pagrasok nin mga mapapanas na bagat ngani ma'ulang an komersyo, asin inaralok ninda mga kataraid na mga banwaan na makisaro sa saindang pag'alsa kontra sa Espanya..

An Pag'alsa Maniago madalian sana. ta siya nakipag'areglo sa autoridad Espanyol, sa Gobernador-Heneral na si Sabiniano Manrique de Lara, asin dai nasusugoan kun napasaen na siya. Susog sa  mga istorya, siya asin saiyang tugang pinagadan.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Gaspar Aquino de Belén

Si **Gaspar Aquino de Belén**, sarong taga Rosario, Batangas, na sarong filipinong pararawit asin tagapalis kan ika-17ng siglong rendisyon kan  *[[Pasyon]]*: sarong bantogan na obra nin Kristiyanong poesia dapit sa  pagsakit, pagkagadan asin pagkabuhayliwat ni Hesus, na napublikar sa dakul na bersyon.

Kadaklan kan mga filipinong tinubo dai natukdoan kan lenggwaheng Espanyol alagad an mga indibidwa nal bilingual arog ki Aquino de Belén, nagprodyusir nin mga debosyonal na rawit nakasurat sa Latin iskript sa lenggwaheng Tagalog.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* 
*https://web.archive.org/web/20080302162119/http://www.ncca.gov.ph/about_cultarts/comarticles.php?artcl_Id=139
Gugu Sarikula

Si **Sultan Gugu Sarikula** (pakasurat pa man na iba *Salikula* o *Salikura*, namoon 1585-1597) an ika-limang sultan kan Maguindanao ss  Filipinas. Si Sarikula direktang kadugo ni Sharif Kabungsuwan, an enot na sultan nin Maguindanao. Siya aking lalaki ni Sultan Bangkaya asin Matampay. Si Sarikula igwa man nin duwang tugang sa ama, Dimasangcay Adel asin Buisan, na namoon man na mga sultan nin Maguindanao bago asin pakatapos kan saiyang pagtukaw.

Si Sarikula nadamay sa aragawan poder ki Buisan, na an kinataposan siya napalayas kan saiyang tugang na ngohod sa Sulu kan 1597.

Si Sarikula naagom si Raja Putri, saro sa aki (o tugang) ni Sultan Muwallil Wasit (Rajah Bongsu) kan Sulu Sultanato. An saindang saking babae, Putri Mampey, inagom an wsaiyang enot na pinsan, Sultan Kudarat, an aking lalaki ni Buisan.

## Hilnga man
* Sultanate of Maguindanao
* Kapitan Laut Buisan

## Toltolan
Luis Rodríguez-Varela

Si **Luis Manuel Valentín Rodríguez-Varela y Sancena** (13 Pebrero 1768–1826), na m idbidr man sa apod na **El Conde Filipino** (literalmente, "The Philippine Count" sa Espanyol), was a Philippine protonationalist na naglakop kan Panahon kolonyal Espanyol.

Sarong insular na Kastila asin *[[ilustrado]]* na nagklase sa Pransya, si Rodríguez-Varela nagpublikar nin serye nin mga libro na nagtotolod nin paghirang sosyal sa Espanyol na Filipinas, gibo kan siya nadara kan inaapod na Enlightenment asin kan French Revolution. An saiyang importanteng gayo tokda', iyo an *El parnaso filipino*, pinublikar sa Sampaloc, Manila kan 1814. 

Saiyang pigtotolod an pagtugdas nin mga kolehiyong lokal na matukdo nin matematika,. medisina, asin nabigasyon, asin pa man an pagmukna nin mga libreng primariya para sa mga dukha. Si Rodríguez-Varela nagtutubod man na am mga dayuhan may sobrang impluwensya sa ekonomiya lokal, asin saiyang pihingowa na dai masyadong makalaog an mga Instik sa mga rona, paagi pagpakusog kan mga l0okal na mga mkasararoan nin negosyo.

Kasurog si José Ortega, si Rodríguez-Varela saro sa pinatalsik sa Isla Filipinas kan si Gobernador Juan Antonio Martínez kan Pebrero 18, 1823, wta sinda inakusar na nagsapakat na magplanong patumbahon an lokal na gobyerno Espanyol.

## Hilnga man
* Spanish Philippines
* Spanish East Indies
* Captaincy General of the Philippines
* Spanish Filipino

## Toltolan
Mariano Sevilla

Si **Mariano Sevilla** (Manila, 12 Nobyembre 1839 – 23 Nobyembre 1923) sarong Filipinong padi, teologo asin parasurat.

## Biograpiya
Si Mariano Sevilla namundag kan Nobyembre 12, 1839 sa Tondo, Manila.An saiyang mga magurang iyo sinda Tomas Sevilla asin Paula Villena. Si Sevilla naedukar sa Colegio de San Juan de Letran asin nakua niya an saiyang Bachelor of Philosophy degree sa University of Santo Tomas (UST) kan 1857.

Kan 1863, si Sevilla naordenan na padi. Ini nasundan kan nombramyento bilang coadjutor sa simbahan nin San Rafael.

Poon 1867, siya nagtukdo sa Real Colegio de San Jose sa Manila. Siya nagin man sekretaryo kan institusyon na pinamayohan ni Rector Mariano Garcia asin chaplain sa Beaterio de Santa Rosa.

Siya nagpadagos kan saiyang pag'adal sa UST, kun saen saiyang nakamit an Doktorado sa Teolohiya kan 1871.

Kan 1872, si Sevilla nasahotan na imbwelto sa Cavite Mutiny.Siya pigdistyero sa Mariana Islands kairiba magkapairang mga padi. Siya nagbalik sa Filipinas kan 1877, asin nagtrabaho bilang padi asin nagpoon nang magsurat nin mga literatura relihiyoso sa lenggwaheng Tagalog.

Kan 1879 saiyang tinugdas an Colegio de La Sagrada Familia asin kan 1881 siya nanombrahan na chaplain sa hospital militar sa Manila. Si Sevilla naaresto asin napreso kan puminutok an Rebolusyon Filipinas kan 1896. He was released in 1898.

Si Sevilla ipigtotolod an pagkasaro sana kan estado asin simbahan. Sa mga pagpahayag kan aiyang adbokasiya, siya nagtugdas kan dyaryong El Catolico Filipino, na ini pinagpalakop sa Malolos poon 1898 sundo 1899.

Sa irarom kan administrasyon kan mga Amerikano sa Filipinas Mga Amerikano sa Filipinas, si Sevilla katuwang na tinugdas an Instituto de Mujeros kan 1900, sarong pambabaeng eskwelahan sa Manila. A year later, he was appointed as a priest in Hagonoy.

Si Sevilla nagsurat asin nagpalis kan mga literaturang relihiyoso. Halimbawa, siya nagsurat nin kadamotan nin mga pangandye asin awit sa Tagalog na sagkod ngonyan ginagamit pa sa panahon nin Flores de Mayo.

Si Sevilla nagadan sa Manila kan 1923 sa edad na 84, asin ilinubong sa Bulacan.

## Toltolan
Romulus, Remus, asin Khaleesi

Sinda **Romulus** asin **Remus** iyo an duwang genetically modified na grey wolves (*Canis lupus*) tinugdas kan Colossal Biosciences kaidtong Oktobre 1, 2024, na igwang katuyohan na ireplika an penotipo kan extinct na dire wolf (*Aenocyon dirus*). Kaiba an babaeng lobo na nginaranan na **Khaleesi** na namundag nin huri kaidtong Enero 30, 2025, pighingako kan Colossal na an duwang lalaki minarepresentar sa duwang enot na buhay na halimbawa kan mga espesye poon kan saindang extinction haros 10,000 na taon an nakaagi.

Sinurat liwat kan mga sityentista an 14 na pangenot na genes sa gray wolf EPC cells tanganing ipahayag an 20 na ugali kan dire wolf, nangangahulugan na "mayong suanoy na dire wolf DNA an aktwal na sinalak sa gray wolf’s genome." An pampublikong pag-anunsyo sa saindang kamundagan kaidtong Abril 2025 nagin tema sa signipikanteng pampublikong atensyon.

## Toltolan
Agustín Sumuroy

Si **Agustín Sumuroy** *(mas bantog sa pangaran na Juan Sumuroy)* sarong Filipinng heroe asin lider na Waray kan Sumuroy Rebelyon, sarong pagtumang ginibo kan mga katutubong Filipino kontra sa kolonyal Ewpanyol na pwersa na ini nangyari sa Visayas kan 1649–1650.

Si Agustin Sumuroy iyo an sinasabing heroeng Waray sa Palapag, Northern Samar na rebelyon durante kan panahon nin Espanyol mga taon 1649 abot 1650.

Magkapirang personalidad an imbwelto igdi sa nasabing pag'alsa: Don Juan Ponce (*Ponce* iyo an apelyido), lider kan grupo; Don Pedro Caamug (*Caamug* iyo an apelyido), an ikaduwang lider iyo si Agustín Sumuroy. An pangaran na Juan Ponce Sumuroy kun minsan pinapanogod ki Agustín huli sa pagkaribong kan mga pangaran ninda na Juan Ponce asin Agustín Sumuroy.

## An Pag'alsa ni Sumuroy sa Samar
Kan 1649, si Gobernador Heneral Diego Fajardo nagsugo na magpadara nin mga kalalakihan sa astillera nin Cavite. An pagsugo na ini nagpukaw nin kaanggotan sa mga tawo asin, sa pamamayo ni Sumuroy, an banwa nin Palapag, Samar nag'alsa. An  kura paroko sa banwaan nagadan resulta kaini, kan Hunyo 1 asin igdi na nagpoon an bokbokan. 

An rebelyon naglakop sa Masbate, Cebu, Camiguin, asin Albay; asin si Sumuroy nagpangyari sa pinagsarong pwersang Kastila asin Filipinong mga tropa. May istorya na an sarong Espanyol na kumander nagtangro nin dkaulang kwarta para sa payo ni Sumuroy, an rebelde an ipinadara payo nin orig. 

An pag'alsa natapos kan Hulyo 1650 kan an pwersa kan gobyerno nakaasba sa paglikos sa pwersa kan rebelde sa kuta kaini, An ina ni Sumuroy nadamay nagadan asin an mga rebelde saro-saro nang nagsuko. Kataposi, an mga rebelde nagbaliktad asin ginadan si Sumuroy, an payo niya dinara sa gobernador heneral.

## Legasiya
Si Sumuroy pig'onra sa pagtaong pangaran sa sarong species nin gecko, an *[[Cyrtodactylus sumuroi]]*, sarong buru-buaya na endemiko sa Samar.

## Toltolan
Vitaly Zdorovetskiy

Si **<span lang="Ru" dir="ltr">Vitaly</span> Zdorovetskiy** ( ; ; namundag Marso 8, 1992), urog na midbid sa saiyang ngaran nin paragamit sa YouTube na **VitalyzdTv**, iyo an sarong Russian-American na YouTuber asin internet content creator. Midbid siya huli sa saiyang YouTube pranks asin publicity stunts, na an iba kaiyan nagkawsa sa saiya na arestuhon asin ikaag sa karsel nin labi sa nagkapirang beses.

Sagkod kan Abril 2025, siya dinetene kan mga otoridad kan Filipinas sa Bureau of Immigration Bicutan Detention Center (BI-Bicutan) naghahalat kan mga kasong lokal, siring kan on unjust vexation asin theft, huli sa publicly harassing people sa Metro Manila sa saiyang Kick livestreams.

## Toltolan
Johnny Somali

Si **Ramsey Khalid Ismael** (namundag Setyembre 26, 2000), midbid na marhay sa saiyang alias na  **Johnny Somali**, iyo an sarong American live streamer asin self-proclaimed internet troll midbid sa saiyang provocative asin hostile behavior mantang nagbabyahe sa ibang nasyon. Pagkatapos na magin *banned* sa Twitch, nagpoon si Ismael na mag-*stream* sa Kick (bago magin *banned* sa naunambitan nang platform kaidtong Mayo 2024) asin sa Rumble bilang sarong turista sa mga nasyon sa Asya. An saiyang behavior nagpangyari sa saiya na maaresto o madetine sa manlaenlaen na nasyon sa nagkapirang beses, kabali na sa Japan kaidtong 2023, Israel kaidtong kaamayi kan 2024, asin South Korea kaidtong huring 2024.

Sa South Korea, inatubang ni Ismael an nagkapirang mga kaso. Magpoon kaidtong Nobyembre 2024, nasa irarom siya nin travel ban pig-iibitaran siya na maghali sa South Korea. An saiyang enot na *court date* siya pled guilty sa nagkapirang mga kaso, na igwa nin saro pang *trial date* na nakatakda sa Abril 2025.

## Toltolan
Rajah Tupas

Si **Rajah Tupas** (binunyagn komo **Felipe Tupas**;  1497 — 1568) iyo an ultimong Rajah kan Cebu sa Pre-Hispaniko Indianized polity nin Filipinas. Siya aki ni Sri Parang the Limp, asin an pinsan ni Rajah Humabon. Siya sinasabing pirit na binunyagan kan Marso 21, 1568, sa edad na 70, na siya namundag kan taon 1497. Siya namoon sa Cebu hanggan siya nadaog kan tropa ni Miguel López de Legazpi kan Abril 27, 1565. Kan Hunyo 4, 1565, Tupas asin si Legaspi nagpirma sa Tratado nin Cebu, na ini nagtaong kabagsikan sa Espanya sa pagsakop kan Cebu. Siya ngapit nagadan kan taon 1568.

## Mga Nota

## Toltolan

## Bibliograpiya

*
Colossal Biosciences

An **Colossal Biosciences Inc.** iyo an sarong American biotechnology asin genetic engineering company na nagtatrabaho tanganing made-extinct an woolly mammoth, an Tasmanian tiger, an northern white rhinoceros,  an dodo bird, asin an dire wolf.  Kaidtong 2023, naunambitan ninda na gusto nindang buhayon an mga ugbon kan woolly mammoth hybrid sa 2028, asin gustong ipamidbid giraray sinda sa Arctic tundra habitat. Siring man, linansar ninda an Tasmanian Thylacine Advisory Committee, sarong proyekto sa pagsaligsig dapit sa thylacine tanganing irilihir an Tasmanian tiger joeys pasiring sa saindang orihinal na Tasmanian asin mahiwas na Australian habitat pagkatapos kan sarong peryodo nin obserbasyon sa captivity.

Pinaurog kan kompanya an genetic engineering asin reproductive technology para sa conservation biology. Tinugdas iyan kaidtong 2021 ni George Church asin Ben Lamm, and is based in Dallas, Texas. Poon kaidtong 2025, an Colossal iyo an pinakahalangkaw na pigpapahalagahan na kompanya na nakabase sa Dallas, Texas, sa $10.2 billion.

## Toltolan
Romulo asin Remo

Sa Mitolohiyang Romano, sinda **[[Romulo]]** asin **Remo** iyo an kambal na lalaki na an istorya nagsasabi nin mga pangyayari na naggiya sa pagkatugdas kan syudad kan Roma asin an Kahadean na Romano ni Romulust, sunod kan saiyang fratricide ki Remo. An imahen nin sarong babaying lobo nagpapasuso sa kambal sa saindang pagigin umboy iyo an simbolo kan syudad nin Roma asin kan suanoy na Romano poon kaidtong haros ika-3 siglo BC. Minsan nganì an uusipon nangyari bago an pagkatugdas kan Roma kaidtong 750 BC, an pinakaamay na midbid na nakasurat na account kan mito iyo an gikan sa ika-3 siglo BC. An posibleng makasaysayan na basehan sa istorya, asin mga interpretations kan saiyang lokal na variants, iyo an subjects sa nagpapadagos na debate.

## Toltolan
Romulo

Si **Romulo** iyo an maalamat na kagtugdas asin enot na hade kan Roma. Manlaenlaen na tradisyon an nagsasabi dapit sa pagkamukna kan dakol na daan na ligal, pulitikal, relihiyoso, asin sosyal na institusyon kan Roma ko Romulo asin sa saiyang mga kakontemporaryo. Minsan nganì dakol sa mga tradisyon na ini igwa nin mga elemento nin folklore, asin bako iyan malinaw na sagkod saen iyan na makasaysayan na pigura underlies an mitikong Romulo, an pangyayari asin institusyon na nakasurat dapit sa saiya iyo an nakasentro sa mga mito na nakapalibot sa ginikanan asin kultural na mga tradisyon kan Roma.

## Toltolan
Pagkatugdas kan Roma

An **pagkatugdas kan Roma** iyo an prehistorikong pangyayari o proseso na sa huri urog na pinaboran kan mga Romanong historyador asin pararawit-dawit. Archaeological evidence indicates that Rome developed from the gradual union of several hilltop villages during the Final Bronze Age or early Iron Age. Prehistoric habitation of the Italian Peninsula occurred by 48,000 years ago, with the area of Rome being settled by around 1600&nbsp;BC. Some evidence on the Capitoline Hill possibly dates as early as  and the nearby valley that later housed the Roman Forum had a developed necropolis by at least 1000BC. An kumbinasyon kan mga istaran sa alitoktok kan bulod pasiring sa sarong single polity kan sa huring ika-8 na sigloBC iyo an posibleng naimpluwensyahan kan trend para sa pormasyon kan syudad-estado na buminutwa gikan sa suanoy na Gresya.

## Toltolan
Homo erectus

An ***Homo erectus*** (lit. 'tanos na tawo') sarong napuho nang klase nin tawo gikan sa Pleistocene, na minaabot nin haros 2 milyon na taon. Ini an pinakaenot na klase nin tawo na nagkaigwa nin plano asin paglakaw nin hawak na garo tawo, na naghale sa Aprika asin nagkolonya sa Asya asin Europa, asin naggamit nin kalayo. An *H. erectus* iyo an ginikanan kan mga huring klase nin tawo, kabali an *H. heidelbergensis* — an huring komun na ginikanan kan mga modernong tawo, mga Neanderthal, asin mga Denisovan. Bilang sarong mahiwas na distribusyon na klase sa heograpiya asin sa panahon, an anatomiya kan *H. erectus* nagkakaiba-iba nin dakula. An mga subspecies minsan namimidbid: *H. e. erectus*, *H. e. pekinensis*, *H. e. soloensis*, *H. e. ergaster*, *H. e. georgicus*, asin *H. e. tautavelensis*.
Bonobo

An **bonobo** (*Pan paniscus*), na sa kasaysayan inaapod man na pygmy chimpanzee (bakong parati an dwarf chimpanzee o gracile chimpanzee), sarong namemeligro nang mapuho na dakulang ukay asin saro sa duwang species na minakompuesto kan genus *Pan* (an saro pa iyo an komun na chimpanzee, Pan troglodytes). Mantang an mga bonobos, ngonyan, minimidbid bilang sarong laen na klase sa saindang sadiring deretso, sinda enot na pighona na sarong subspecies kan *Pan troglodytes*, huli sa pisikal na pagkakapareho kan duwang klase. Sa taksonomiya, an mga miyembro kan subtribo kan chimpanzee/bonobo na Panina—na kompuesto nin bilog kan genus na Pan—sa kolektibong inaapod.

## Toltolan