An Buhay ni Tandang Sora - Melchora Aquino

Si **Melchora Aquino** o mas bistado sa ngaran **"Tandang Sora"** (Enero 6, 1812  – Pebrero 19, 1919) sarong Filipina  na rebolusyonaryo. Mas bistado siya na ngaran na **"Tandang Sora"** (na an kahulugan kan tandang iyo an "*gurang*") dahil sa saiyang edad kan magluwas an Rebolusyong Pilipino (1896-1899). Inaapod man sia nin "Dakolang Babayi kan Rebolusyon" asin "Ina nin Balintawak" dahil sa saiyang kontribusyon sa rebolusyon.

## Amay na buhay asin pag-agom
Si Melchora Aquino namundag kan Enero 6, 1812, sa Barrio Banlat, Caloocan (ngonyan Barangay Tandang Sora, Quezon City). Siya nginaranan ki Melchior, saro sa Tolong Madonong, huli ta namundag siya sa kapiyestahan kan Epifania. Aki siya kan mag-agom na paraoma, sinda Juan asin Valentina Aquino. Dawa daing inadalan, tatao siyang magbasa asin may talento sa pagkanta, na parati siyang iniimbitaran sa mga misa asin folk festival.

Inagom niya si Fulgencio Ramos, sarong *cabeza de barrio* (pamayo kan baryo), asin nagkaigwa sinda nin anom na aki. Kan magadan an saiyang agom kan siete anyos an bunso ninda, pinadakula nia an saindang mga aki bilang nagsosolong magurang.

## Pagpartisipar sa rebolusyon
Sa saiyang ginikanan na banwaan, si Tandang Sora nagpadalagan nin sarong tindahan na nagin pailihan kan mga nalugadan asin naghehelang na mga rebelde. Pinakakan nia sinda, tinawan nin medikal na tabang, asin rinanga an mga rebelde paagi sa ina na hatol asin pamibi. 

Kan Agosto 1896, ginamit an saiyang harong na lugar para sa mga sekretong pagtiripon kang mga Katipunero. Huli sa ina na pagsuporta sa rebolusyon, namidbid siya sa mga pangaran na arog kan *"Babae kan Rebolusyon"*, *"Ina kan Balintawak"*, *"Ina kan Rebolusyon Filipinas",* asin * (an "Tandang* " hale sa tataramon na Tagalog na " *matandâ* "). Yaon siya asin an aki niyang si Juan Ramos sa Balintawak Scream asin nasaksihan ninda an paggisi kan mga cedulas.   

Kan maaraman kan mga Kastila an saiyang mga hiro-hiro asin an saiyang kaaraman sa mga Katipunero, siya inaresto kan *guardia civil* kan Agosto 29, 1896. Siya pigkulong sa harong kan sarong *cabeza de barangay* sa Pasong Putik, Novaliches, asin kan huri ibinalyo siya sa *Bilibid Prison* sa Manila. Mantang nasa bilanggoan, inusisa sia alagad nagsayuma na magtao nin ano man na impormasyon. Kan huri siya pigdeportar sa Guam, Mariana Islands ni Gobernador-Heneral Ramón Blanco kan Setyembre 2. Sa Guam, siya asin an sarong babae na an pangaran Segunda Puentes *ipinairarom* sa harong ni Don Justo Dungca.  

Pakatapos na sakyadahon kan Estados Unidos an Filipinas kan 1898, arog kan ibang mga desterrado, si Tandang Sora nagbalik sa Filipinas kan 1903. Kan huri, siya nagin aktibong miyembro kan *[[Iglesia Filipina Independiente]]* . 

## Kagadanan
Nagadan si Melchora Aquino kan Pebrero 19, 1919, sa edad na 107. Pakatapos kan saiyang kagadanan, tinawan siya nin *mga onra kan estado* bilang pagmidbid sa saiyang mga kontribusyon sa rebolusyon. An saiyang bangkay ilinubong sa manlaen-laen na lugar sagkod na ini ibinalyo sa *Tandang Sora National Shrine* kan taon 2012.

## Minana
Si Melchora Aquino piggigiromdom sa manlaen-laen na paagi:

- Mahihiling an lalawgon niya sa lumang sinsilyong singko sentimos asin sa sanggatos pesos na papel de banko kan English Series.

- *An Tandang Sora* igwa nin barangay, tinampo, asin *sakayan kan Coast Guard* na nginaranan sa saiyang onra.

- Kan 2012, pigselebrar an saiyang ika-200 na kumpleanyo asin pigdesignar ining *Taon nin Tandang Sora* .

## Mga Reperensya