Gorgon

An **mga Gorgon** ( /ˈ ɡ ɔːr ɡ ən z /  ;    ),  sa mitolohiyang Griyego, iyo an tolong makangingirhat na magturugang na babae, si Stheno, Euryale, asin Medusa, na sinasabing mga aking babae ni Phorcys asin Ceto . Nag-eerok sinda harani sa saindang mga tugang na babae na Graeae, asin nagigibo nindang magin gapo an siisay man na naghihiling sainda. Si Euryale asin Stheno inmortal, alagad si Medusa bako asin ginadan kan bayani na si Perseus . 

An mga gorgon mga makatatakot na halimaw na may makatatakot na mga mata. Sarong payo nin Gorgon an ipinahiling sa aegis ni Athena, na nagtatao kaini nin kapangyarihan na protehiran siya sa anuman na armas, asin magtao nin dakulang takot sa arin man na kaiwal. An dugo nin gorgon sinasabing igwa nin kapangyarihan na magpaomay asin magdanyar.

An mga representasyon kan mga bilog na hawak na Gorgon asin an lalawgon kan Gorgon, na inaapod na **gorgoneion** (pl. gorgoneia), mga popular na tema sa Suanoy na Griego, Etruscan asin Romanong ikonograpiya. Mantang an mga Archaic Gorgon asin gorgoneia unibersal na ilinaladawan bilang makatatakot na pangit, sa pag'agi nin panahon sinda ilinaladawan bilang magagayon na hoben na mga babae.                                                                                                                                            

## Etimolohiya
An pangaran na 'Gorgon' konektado sa Suanoy na Griyegong adhetibo  ( γοργός ), na, sa sarong mata o paghiling, nangangahulugan na 'makangingirhat, mabangis, makangangalas, nakakasilaw',  asin pighuhuna na gikan sa Sanskrit na poon *na garğ* .  An poon igwang konotasyon nin ribok, asin an mga tataramon na Germanic asin Romance igwa nin kadakol na mga hinale sa poon na ini na nanonongod sa tulak (halimbawa 'gorge') o an mga tanog na guttural na nagigibo sa tulak (halimbawa 'gargle', 'gurgle').  Ini nasasabotan bilang an kahulugan nin pag-ungol, pag-ungol o pag-ungol,  mantang si Thalia Feldman nagsusuherir na an pinakaharaning kahulugan para sa poon iyo an onomatopoeic *grrr* kan sarong nag-uungal na hayop.                                                                                                                                                                                 

## Pamilya
Susog ki Hesiod asin Apollodorus, an mga Gorgon mga aking babae kan enot na dios-dagat na si Phorcys asin kan halimaw sa dagat na si Ceto, asin an mga tugang na babae kan tolong iba pang aking babae ni Phorcys asin Ceto, an mga Graeae .  Alagad, susog ki Hyginus, sinda mga aking babae ni "an Gorgon", sarong gikan ni Typhon asin Echidna, asin Ceto,  mantang si Euripides, sa saiyang trahedya *[[Ion (play)|na Ion]]*, igwa nin "an Gorgon" na iyo an gikan ni Gaia, na ipinangaki ni Gaia tanganing magin kaalyado kan saiyang mga aki na mga Higante sa saindang mga giyera laban sa mga Olympian gods .  Si Medusa nagkaigwa nin duwang aki ki Poseidon, an may pakpak na kabayo na si Pegasus asin an parapakilaban na si Chrysaor .                                     

## Mitolohiya

### Istaran
Kun saen dapat na mag-erok an mga Gorgon nagkakaiba-iba sa mga suanoy na pinagkukuanan.  Susog ki Hesiod, an mga Gorgon nakaistar sa harayo sa sulnupan na lampas sa Oceanus (an Titan, asin salog na naglilibot sa kinaban) harani sa mga burabod kaini, sa gilid kan banggi kun saen nakaistar an mga Hesperides (asin an mga Graeae?).  An *[[Cypria]]* garo baga igwa nin mga Gorgon na nag-eerok sa Oceanus sa sarong magapong isla na an pangaran Sarpedon.  *[[Prometheus Bound|An Prometheus Bound]]* ni Aeschylus nagbugtak sainda sa harayong sirangan "sa ibong kan nag-aalon na dagat" sa "Gorgonean plains of Cisthene", kun saen nakaistar an mga Graeae, mantang an saiyang nawara na dula na *Phorkides* (saro pang pangaran para sa mga Graeae) garo baga nagbugtak sainda sa "Lake Tritonis", sarong mitolohikong danaw na namumugtak sa pinakasulnupan na parte kan Aprika.  Asin an ika-limang siglo BC na pararawitdawit na si Pindar nagpabisita ki Perseus, na garo baga sa saiyang paghanap kan payo ni Gorgon, sa mga Hyperborean (na parati pigkokonsiderar na nag-eerok sa harayong amihanan). Alagad, kun baga an boot sabihon ni Pindar na an mga Gorgon nag-eerok harani sa mga Hyperboreans bakong malinaw. 

### Pagkagapo
Sinabi ni Pherecydes na an lalawgon ni Medusa nagin gapo sa mga tawo, asin ilinaladawan ni Pindar an pinutol na payo ni Medusa bilang "gapong kagadanan".  Sa *Prometheus Bound*, sinasabi kaini na mayo nin mortal na makakahiling sainda asin mabuhay.  Susog ki Apollodorus, an gabos na tolo sa mga Gorgon pwedeng magin gapo sa siisay man na makahiling sainda. 

### Perseus

Si Stheno asin Euryale inmortal, mantang si Medusa mortal.  Susog sa bersyon ni Apollodorus kan saindang istorya, si Perseo pinagbotan ni Polydectes (an saiyang kaiwal) na ibalik an payo ni Medusa. Kaya sa paggiya ni Hermes asin Athena, hinanap niya an mga tugang na babae kan mga Gorgon, an mga Graeae na igwa sanang sarong mata asin sarong ngipon na saindang pinag-iribahan. Nahabon ni Perseus an saindang mata asin ngipon, asin nagsayuma na ibalik sinda, apuwera sana kun ipahiling ninda saiya an dalan pasiring sa mga nimfa, na ginibo ninda. Si Perseus nakakua sa mga nimpa, nin mga sandalyas na may pakpak, na nagtutugot saiya na maglayog, asin an takop kan Hades, na nagpangyari saiya na dai nahihiling. Nag-ako man sia nin karit na adamantine ( *[[harpē]]* ) hale ki Hermes. Si Perseus dangan naglayog pasiring sa Oceanus, na nakua an mga Gorgon na nagtuturog. Asin kan nagigibo ni Perseus na putolon an payo ni Medusa sa paagi nin paghiling sa saiyang repleksyon sa saiyang bronseng kalasag, si Pegasus asin Chrysaor naglukso hale sa liog ni Medusa, asin si Stheno asin Euryale nagsunod saiya, alagad dai siya nahiling huli ta nakasulot siya nin takop na dai nahihiling ni Hades. Kan ibinalik ni Perseo an payo ni Gorgon, siring sa ipinagboot, na may mga mata na nakatalikod ipinahiling niya an payo ki Polydectes na nagin gapo. Ibinalik ni Perseo an mga bagay na nakua niya sa mga nimpa asin Hermes, alagad itinao an payo ni Gorgon ki Athena. 

### An aegis kan Gorgon ni Athena

Susog ki Apollodorus, pagkatapos na itao ni Perseo an payo kan Gorgon ki Athena, siya "nagbugtak kan payo kan Gorgon sa tahaw kan saiyang kalasag",  garo baga sarong pagsambit sa aegis ni Athena . Sa *Iliad*, an aegis sarong aparato, na parati inaasosyar ki Athena, na pigdekorasyonan nin payo ni Gorgon.  Isinulot ini ni Athena sa ralaban bilang sarong kalasag na dai kayang butasan kan budyak ni Apollo, o dawa kan kikilat ni Zeus .  Susog sa *Iliad*, si Hephaestus an naggibo kan aegis para ki Zeus, mantang susog sa sarong fragment ni Hesiod, si Metis an naggibo kaini para ki Athena, bago namundag si Athena.

Alagad, si Euripides, sa saiyang trahedya *[[Ion (play)|na Ion]]*, igwa nin karakter na nagsasabi na an aegis ni Athena gibo sa kublit kan Gorgon, an aki ni Gaia, na ipinangaki ni Gaia bilang kaalyado kan saiyang mga aki na mga Higante asin na ginadan ni Athena durante kan Gigantomachy .  Sa parehong dula, si Euripides nagpaladawan ki Creusa nin sarong paghabol na saiyang ginibo "garo sarong aegis, na may gilid nin mga halas" na may "Gorgon sa tahaw".  Sinambit man niya an "Gorgon-faced shield" ni Athena sa saiyang trahedya *[[Electra (Euripides play)|na Electra]]* . 

Sa pagpinta nin plorera, si Athena parateng ipinapahiling na nakasulot kan saiyang aegis, na may mga payo nin halas. 

### Dugong gorgon
Sa nagkapirang istorya, an dugo kan "Gorgon" (arin man na Gorgon?) sinasabing igwa nin kapangyarihan na magpaomay asin magdanyar.  Susog ki Euripides' *Ion*, si Athena nagtao nin duwang turo nin dugo gikan sa Gorgon na saiyang ginadan para sa saiyang aegis ki Erichthonius, an saro kaini "nag-iingat sa mga helang asin nagsusustenir sa buhay", mantang an saro pa "naggagadan, nin huli ta ini hilo gikan sa mga halas na Gorgon".  Mantang susog ki Apollodorus, tinawan ni Athena si Asclepius nin nagkapirang dugo kan Gorgon, "asin mantang ginagamit niya an dugo na nagbobolos hale sa mga ugat sa wala para sa kapahamakan kan katawohan, ginamit niya an dugo na nagbulos hale sa too para sa kaligtasan, asin sa paaging iyan binuhay niya an mga gadan." 

### Gorgon naghibi
An makosog na kurahaw na hale sa mga Gorgon &#x2014; tibaad may relasyon sa 'Gorgon' na hale sa Sanskrit *na garğ*, na may mga kahulugan na sarong nag-uungal na hayop &#x2014; parte man kan saindang mitolohiya. 

An Hesiodic *[[Shield of Heracles|Shield ni Heracles]]* (mga huring parte kan ikapitong &#x2013; kabangaan kan ikaanom na siglo BC), na naglaladawan kan kalasag ni Heracles, igwa nin mga Gorgon na ilinaladawan na naghahabol ki Perseus, na an saindang makusog na kurahaw garo baga nadadangog na naghahale sa kalasag mismo:

Sinasabi sato ni Pindar na an kurahaw kan mga Gorgon, na nagmomondo sa pagkagadan ni Medusa sa saindang paghanap ki Perseus, iyo an rason kun tano ta naimbento ni Athena an plawta.  Susog ki Pindar, an diyosa:

Si Nonnus, sa saiyang *[[Dionysiaca]]*, igwa man kan nagdudulag na si Perseus na "nagdadangog para sa mayong trumpeta kundi an pag-ungal ni Euryale".  An kamawotan na pukawon an kurahaw na ini ni Gorgon pwedeng magin dahilan kan tipikal na nakabukas na nguso na nahihiling sa Archaic Gorgon iconography. 

## Mga paglaladawan sa literatura
An pinakaenot na mga istorya sa literatura kan mga Gorgon nangyayari sa mga obra ni Hesiod asin Homer (mga 700 &#x2013; 650 BC).  Si Hesiod dai nagtao nin pisikal na deskripsyon kan mga Gorgon, apwera sa pagsabi na an duwang Gorgon, si Sthenno, asin Euryale dai naggurang.  Si Homer nagsambit sana kan "an Gorgon" (na dai man nginaranan) na nagtatao nin halipot na mga deskripsyon saiya, asin sa saiyang payo. Sa *[[Iliada|Iliad]]* inaapod siyang "halimaw na makatatakot" asin an imahe kan saiyang payo, na minalataw &#x2014; kaiba an nagkapirang iba pang makatatakot na mga imahe &#x2014; sa aegis ni Athena, asin sa kalasag ni Agamemnon, ilinadawan bilang "makatatakot asin makatatakot", asin "makangingirhat an aspeto, na nagkikilyab nin makatatakot".  Sa *Iliad* na, an "nagkikilyab" na mga mata kan Gorgon sarong makatatakot na tampok. Mantang pighahabol ni Hector an mga nagdudulag na mga Achaean, "nag-uugma sa saiyang kapangyarihan" ... danay na naggagadan sa pinakahuri", ilinaladawan ni Homer an eroe kan Troya na igwa nin mga mata na arog kan "mga mata kan Gorgon".  Asin sa *[[Odisea|Odyssey]]*, si Odysseus, dawa ngani determinadong "marigon" na magdanay sa kinaban kan mga gadan, tanganing makasabat nin ibang mga dakulang tawo sa tahaw kan mga gadan, nadakop nin siring na takot sa pag-isip na tibaad "an engkwentro duman Si Gorgon, an makatatakot na halimaw na iyan", naghale "tulos". 

An Hesiodic *Shield* naglaladawan sa mga Gorgon na naghahabol ki Perseus bilang "makangingirhat asin dai masabi" na may duwang halas na nakabalot sa saindang mga habayan, asin na "sa makatatakot na payo kan mga Gorgon nag-iriwal an dakulang Takot", tibaad sarong pagsambit sa mga halas na nagkukubogkubog sa saindang mga payo.  Si Pindar ginigibo an mga halas para sa buhok na malinaw, na nagsasabi na an payo ni Perseus na Gorgon "nagkikinang sa buhok na gibo sa mga halas", asin na an mga Gorgon na naghahabol ki Perseus igwa man nin "makangingirhat na halas na buhok", siring man sa *Prometheus Bound* kun saen an gabos na tolong Gorgon ilinaladawan bilang "may pakpak" siring man "pula an buhok na halas".  An reputasyon kan Gorgon sa karigsokan iyo na an komiks na dramatista kan Atenas na si Aristophones, kan 405 BC, tuyaon an mga babae kan deme Teithras kan Atenas sa paagi nin pag-apod sainda na mga Gorgon. 

An mitograpo na si Apollodorus nagtatao kan pinakadetalyadong paglaladawan:

Mantang an siring na mga deskripsyon nagduduon kan makatatakot na pisikal na mga tampok kan Gorgon, kan ikalimang siglo BC, si Pindar pwede man na iladawan an saiyang Medusa na may buhok na halas bilang "magayon".  Asin an Romanong pararawitdawit na si Ovid nagsasabi sato na si Medusa orihinal na sarong magayon na daraga, alagad huli sa sarong sekswal na engkwentro ki Neptune (an Romanong katumbas kan Griegong Poseidon ) sa templo ni Minerva (si Minerva iyo an Romanong katumbas kan Griegong Athena ), pinadusahan ni Minerva si Medusa sa paagi nin pagliwat kan saiyang magayon na buhok na magin makatatakot na halas. 

## Ikonograpiya
An mga gorgon sarong popular na tema sa suanoy na arte kan Griego, Etruscano asin Romano,  na may labing anom na gatos na representasyon na nakakatalogo sa *[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae]]* ( *LIMC* ).  Dugang pa sa kadakol na halimbawa na makukua sa mga pintura sa plorera, an mga Gorgon nangyayari sa manlaen-laen na iba pang mga konteksto, kabali an mga dekorasyon sa arkitektura, mga kasangkapan sa kalasag, asin mga sinsilyo.  An ibang representasyon nagpapahiling nin mga Gorgon na bilog an hawak, mantang an iba, na inaapod na gorgoneia, nagpapahiling sana kan lalawgon (o payo) nin sarong Gorgon, arog kan mga ilinadawan sa *[[Iliada|Iliad]]* na minalataw sa aegis ni Athena, asin sa kalasag ni Agamemnon .  An pinakaenot na representasyon kan duwang klase makukua sa haros parehong panahon, an kabangaan kan ikapitong siglo BC. 

An mga Archaic Gorgon tipikal na igwa nin halas na buhok na may mga kulot na garo halas (Mga Fig. 8, 9), o mga aktuwal na halas na nagluluwas sa saindang payo (Mga Fig. 2, 5, 6, 10). An mga lalawgon kan mga Archaic Gorgon partikularmenteng napapalaen, tipikal na may darakulang nakakatakot na mga mata, tripartite scroll-like ( volute ) na mga dungo, mahiwas na nguso na may mga ngirit o ngirit na garo rictus, mga dila na nagluluya, mga ngipon asin/o mga ngipon (Figs. 4, 5, 6), asin minsan mga balbas (Figs. 3, 3, 15).  Apwera sa partikular na pagkamakangingirhat kaini, an pinakanapapalaen na tampok kan mga suanoy na representasyon kan mga Gorgon iyo na an payo pirming nakaatubang sa enotan (sa lalawgon) na an darakulang mabangis na mga mata kaini direktang nakatutok sa paradalan. 

Susog sa pagbabago sa mga deskripsyon sa literatura na nahihiling sa mga obra ni Pindar asin Ovid na nasambit sa itaas, poon kan ikalimang siglo BC, an mga representasyon kan mga Gorgon asin gorgoneia nagbalyo gikan sa mga makatatakot na halimaw pasiring sa magagayon na hoben na mga babae, na an siring na mga representasyon nagin tipikal kan ikaapat na siglo BC.  Saro sa pinakaenot na siring na "magayon" na mga Gorgon (kabangaan kan ikalimang siglo BC) sarong pulang-pigura na pelike (Fig. 11), na nagpapahiling ki Perseus, na nakatalikod an payo, na madali nang putolon an payo kan sarong nagtuturog na Medusa.  Mantang an gorgoneia padagos na yaon sa gabos na lugar sagkod sa katapusan kan antigong panahon, pagkatapos kan ikaapat na siglo BC an mga bilog na hawak na Gorgon dai na narerepresentar. 

## Toltolan