open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lista kan mga Estado na may Armas Nuklear

An mga estado na matryumpong nagpaboag na nin mga armas nuklear iyo an mga minasunod: Estados Unidos, Pederasyon nin Rusya, Reyno Unido, Pransya, asin Tsina. An nasambit na lima konsideradong "mga estadong armado nuklear", sa irarom kan inapod na Tratado nin  Dai-pagpawarak nin Armas Nuklear. An Tratado pinagpari'gon kan 1970, alagad igwang mga estado na dai kaulay sa sinabing Tratado nagkondukta na nin mga pagpaputok nuklear, asin iyo an Indya, Pakistan, asin Norte Korea. Dati an huri partido sa Tratado alagad nag'atras sa siring na kasundoan kan taon 2003. An Israel man pigtutubod na may saray na mga armas nuklear alagad may polisya na dai maggirong manongod sa bagay na ini asin dai aram na gayo kun nagkondukta na nin mga pagbalo' sa pagpaputok armas nuklear. Pero susog sa  
SIPRI Yearbook 2014 kan Stockholm International Peace Research Institute, an Israel igwa lumabi-kumulang na 80 payong-nuklear.
 
Susog man sa Boletin kan  Atomic Scientists Nuclear Notebook 2014, an total na bilang kan armas nuklear sa bilog na kinaban nag'aabot sa 10,144.

## Mga panluwas na takod

* web.archive.org. Kinua 22-06-17
* www.state.gov. Tratado nin Dai-pagpawarak nin Armas Nuklear. Kinua 22-06-17

## Toltolan
Miguel Malvar

Si **Miguel Malvar y Carpio** (Septyembre 27, 1865 – Oktobre 13, 1911) sarong Filipinong heneral na nagsirbe durante kan Rebolusyon Filipino sa hokbo  ni Emilio Aguinaldo asin dangan sa Gerang Filipino-Amerikano. Siya na an namoon kan pwersa Filipino rebolusyunaryo kan si Aguinado nasikop kan mga Amerikano kan 1901. Sarabi kan ibang historyador, dapat siya kuta makaag  man sa lista kan mga presidente kan Filipinas, alagad opisyalmente dai siya tinata'wan onra na siring.

## Toltolan
Jayne Mansfield

Si **Jayne Mansfield** (namundag bilang **Vera Jayne Palmer**; Abril 19, 1933 – Hunyo 29, 1967) sarong aktres na Amerikana sa pelikula, teatro asin telebisyon. Siya saro pa man na parakanta, nightclub entertainer asin Playboy Playmate. Kan mga 1950 asin 1960, si Mansfield mainit na simbolo nin sex sa Hollywood asin siya an lataw na pigura kan 20th Century Fox, kasabay-sabay si Marilyn Monroe.

Guminana siya nin Theatre World Award asin Golden Globe maski ngane masabing dai naghaloy an  saiyang karera sa pelikula. An mga mayor niyang papel natala sa mga pelikulang The Girl Can't Help It (1956), The Wayward Bus (1957), asin Too Hot to Handle (1960). Siya an pinakaenot na Amerikanang aktres na nagpapel huba, sa pelikulang Promises! Promises! (1963). Kinua niya an saiyang pangaran sa pelikula sa saiyang agom na si Paul Mansfield. Kan Hunyo 28, 1967, si Jayne Mansfield nagadan sa sarong aksidente sa auto sa edad na 34, kadamay sa pagkagadan an saiyang drayber asin abogado na si Sam Brody kan ini buminudal sa likod nin sarong trak.

## Toltolan
Oscar Wilde

Si **Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** (16 Oktobre 1854 - 30 Nobyembre 1900) sarong playwright na Irlandes, nobelista, parasaysay, asin pararawit. Nabibisto siya asin naroromdoman kan saiyang mga popular na tokda' arog kan nobelang *The Picture of Dorian  Gray*, *Importance of Being Earnest*, an saiyang mga drama asin epigrama, kan saiyang pagkapreso asin kan amay niyang pagkagadan. Napreso siya ta siya pigsuponeran na sarong bakla na iskandalosong nakikirelasyon sa mga kalalakihan.

An mga magurang ni Wilde mga lataw asin prominenteng mga madudunong na persona sa Dublin. Si Wilde amay pa nagin nang  mahusay magtaram sa Aleman asin Pranses. Sa unibersidad, napahiling niyang mahusay siyang klasisista, enot sa Trinity College kan  Dublin, dangan sa Magdalen College sa Oxford. Pakatapos adal sa mga unibersidad, nagpirmi siya sa London kun saen karamas-ramas niya an mga pasyonista sa kultura asin sa alta-sosyedad. Nangengenot siyang tagatolod kan pilosopiya nin estetisismo. Si Wilde bistong gayo sa maragsip na pagsuba, paro-paleke pagbado asin sa panlalalake niya.

Sa lawig kan  buhay niya, nakatokda' siya nin siyam na drama, sarong nobela, asin manlaenlaen na rawitdawit, mga halipot na osipon asin mga saysay.

## Mga piling tokda'

* *Ravenna* (1878)
* *Poems* (1881)
* *[[The Happy Prince and Other Stories]]* (1888, istorya sa mga fairy)
* *[[Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories]]* (1891, mga osipon)
* *[[A House of Pomegranates]]* (1891, istorya sa mga fairy)
* *Intentions* (1891, mga saysay asin dialogo dapit estitistika)
* *[[The Picture of Dorian Gray]]* (enot napublikar *[[Lippincott's Monthly Magazine]]* Hulyo 1890, nagin libtro 1891; nobela)
* *[[The Soul of Man under Socialism]]* (1891, saysay pulitika)
* *[[Lady Windermere's Fan]]* (1892, dula)
* *[[A Woman of No Importance]]* (1893, drama)
* *[[An Ideal Husband]]* (pig'entablado 1895, pinublikar 1898; drama)
* *[[The Importance of Being Earnest]]* (pig'entablado 1895, pinublikar 1898; drama)
* *[[De Profundis (letter)|De Profundis]]* (sinurat 1897, pinublikar suwaysuway 1905, 1908, 1949, 1962; epistola)
* *[[The Ballad of Reading Gaol]]* (1898, rawitdawit)

## Toltolan
Jessie Vargas

Si **Jessie Vargas** (namundag Mayo 10, 1989) sarong propesyonal na boksyador na Amerikano. Dati, kapot niya an duwang titulong pankinaban, an WBA (regular) (2014) asin an IBO super lightweight (2016). 

## Toltolan
Jorge Eliécer Julio

Si **Jorge Eliécer Julio Rocha** (namundag Abril 4, 1969) sarong Colombianong dating propesyonal na boksyador na aktibo kan mga taon na  1989 sundo 2003. Dati siya kampyon sa kategoryang bantamweight, na kapot an titulong WBA poon 1992 abot 1993 asin an titulong WBO poon 1998 sundo 2000. Kan siya amateur nasikwit niya an medalyang bronse sa kategoryang bantamweight sa 1988 Olympikong Tig-init.

## Toltolan
Jeff Horn

Si **Jeffrey Horn** (namundag 4 Pebrero 1988) sarong Australianong boksyador na propesyonal. Kapot niya an titulong WBO welterweight kan maagaw niya an titulong ini sa bugtian ninda Manny Pacquiao na ginibo sa Brisbane, Australya ngonyan na Hulyo, 2017. An barangaan sa laban na ini, si Paqcuiao nakasikwit nin $10 milyon asin si Horn, $500,000.

Si Horn sarong maestro sa physical education na nagtokdo sa Pallara State School sa Brisbane. An saiyang ama, si Jeff Horn, Sr., parapatogdok mga edipisyo na kan mga 1930 nagpapasale nin mga suru-suruntokan bilang isports asin an saiyang ina, si Liza Sykstra, nagtatrabaho sa St. Vincent de Paul Socxiety.

Sa gabos-gabos, 18 nang laban an tinapsokan niya, 17 gana siya kun saen 11 an kabugtian niyang nabungaw (KO), saro nakapatas, asin mayo pa siyang kadaogan. Ika-19 an laban niya ki Pacquiao kun saen ginana niya.

## Toltolan
Yakkha

An **Yakkha** (Nepali याक्खा, Yākkhā) sarong etnikong grupo sa Nepal na agid sa pamilyang Kirat na binibilog kan mga tribung Limbu, Sunuwar, asin Rai na Mongoloid an pisonomiya. Saro ini sa ginikanan kan mga prehistorikong dinastiya kan Nepal na yaon kan 100 BC. An mga tawong Yakkha mga paraoma na nag'eerok sa ibabang banda kan Arun valley sa subangan Nepal. Sinda nagbibilang na sana nin pirang ribo asin an saindang tataramon pawara na.

## Populasyon

Susog sa senso sa Nepal kan 2011, igwang 24,336 na mga Yakkha sa Nepal na nababanga susog sa saindang mga relihiyon: 81.43% mga Kirat, 14.17% mga Hindu asin 1.04% mga Buddhist. Igwang magkapirang ribong Yakkha nag'eerok sa distrito nin Darjeeling, Sikkim asin sa bandang amnayan-subangan na mga estado kan Indya.

## Mga panluwas na takod

*https://www.ethnologue.com/language/ybhwww.ethnologue.com. Kinua 22-06-17

## Toltolan
Isla nin Alcatraz

An **Isla nin Alcatraz**(/ˈælkəˌtræz/) namomogtak sa Sola' nin San Francisco, 1.25 milya (2.01 km) an rayo sa San Francisco, California, Estados Unidos. An isla pinagpakarhay na magin igwang parola, kota militar, preso militar (1868), asin sarong preso federal poon 1934 sundo 1963. Kan Nobyembre 1969, ini huli sa aktibismo kan mga Indiyan na naglakop sa Amerika kan mga taon 1970, ini inokupar nin 19 bulan kan mga Katutubong Amerikano (Indiyan) haleng San Francisco sa pagprotesta. Kan 1972, an Alcatraz nagin nang lugar na lingaan asin turuyohon nin mga turista. Ini nadesignar na Historiko Nasyonal na Tandaan kan 1986.

An mga pasilidad igdi ngonyan pigmamato kan National Park Service bilang parte kan Golden Gate National Recreation Area asin bukas sa pagbisita kan mga turista asin mga dayo. An mga bisita maaabot an isla paagi kan ferry na nahale sa Pier 33, harani sa Fisherman's Wharf, San Francisco. An Hornblower Cruises and Events, na nagooperar sa pangaran na Alcatraz Cruises, iyo an opisyal na parahakot kan mga bisita pasiring sa Alcatraz.

An isla namomogtakan kan mga abandonadong preso, lugar kan pinakagurang na parola sa West Coast kan Estados Unidos, kaamaying kota kan militar asin igwa man igding mga natural na danaw-danaw naporma kan kagagapoan asin dayohan kan mga manlaenlaen na mga gamgam arog kan western gulls, cormorant, asin egret. Susog sa estadistikang dokumentaryo kan 1971, an isla nagsusukol 1,675 pye (511 m) por 590 pye (180 m) asin 135 pye (41 m) sa pinakatoktok nya kun hubas. An total na hiwas niya naabot 22 acre o 8.9 ektarya.

An mga interesanteng dayohon igdi iyo an Main Cellhouse, Dining Hall, Library, LIghthouse, rogba kan Warden's House asin Officer's Club, Parade Grounds, Building 64, Water Tower, New Industries  Building, Model Industries Building asin an Recreation Yard.

## Mga panluwas na takod

* http://www.alcatrazhistory.com/factsnfig.htm Historya kan Presong Alcatraz. Kinua 07-04-17

## Toltolan
Zero Freitas

Si **José Roberto "Zero" Alves Freitas** (namundag mga  1955) sarong Brasilyanong negosyante nakadamot na nin sobra 8 milyon na plakang vinyl. Ini na daa an pinakadakul na natipon sa bilog na kinaban. Igwa pa man syang koleksyon nin sobra 100,000 na compact disc.

## Mga inot na taon

Si Freitas namundag mga 1955. Kan sya aki pa, ibinakal sya kan saiyang ama nin hi-fi stereo na kalakip na an 200 album. Ini an nasabrit asin naggatong sa saiyang interes sa musika. Kan an koleksyon maraot sa sarong baha, an ginibo nya nagdamot giraray siya kan parehong album. Natungod man an saiyang ina igwa man nin nasasaray na 400–500 na album na urog nagpakusog sa saiyang interes. Primerong binakal nyang plaka titulado Canta para a Juventud ni Roberto Carlos na saiyang nakamit kan Disyembre 1964. Paghali nya sa hayskul, igwa na syang nadamot na 3,000 na rekord. Si Freitas nag-adal music composition sa kolehiyo dangan sya na an nagpadalagan kan pamilyang negosyo sa transport, na may mga bus nagbabyahe sa syudad kan São Paulo. Kan nag-eedad na syang 30, an koleksyon nya nagpakol na sa 25–30,000 na plaka.

## Pagbakal

Dati skreto sana an pagbabakal nya nin mga plaka. Pinapaagi nya sa mga advertisement sa mga magasin arog kan 'Billboard' na siring an pasabot: "RECORD COLLECTIONS. We BUY any record collection. Any style of music. We pay HIGHER prices than anyone else." asin nakua syang ahente sa pag-areglo kan barakalan. Saiyang binakal an tadang koleksyon na 200,000 na rekord sa Colony Records kan New's Times Square kan magsara an  tindahan kan 2012, nabakal nya an stock kan Modern Sound Store nin Rio de Janeiro haros kasabay sa pagbakal nya kan yaon sa New York, asin kan 2013 inubos nya an koleksyon ni Paul Mawhinney kan Record-Rama na tinutubod kaidto iyo na an may kadamutan na pinakadakul. Saiya pa man nabakal an saray ni Murray Gershenz kan an tindahan kaining Music Man Murray Record Shop sa Los Angeles nagsara na.

## Plano

Si Freitas nagpaplano magtugdok nin tambubong kun sain masasaray an dagmang na koleksyon nya na saiya daang aapudon na Emporium Musical.

## Toltolan
Sarsaparilya

An **sarsaparilya** (Espanyol: zarsaparilla, Ingles: sarsaparilla) (Smilax ornata) sarong klaseng tinanom tropikal hale sa kontinente nin Amerika. An mga gamot kaini pigkukuan nin ingrediente sa pagtimpla nin inomon.

An Smilax ornata sarong nagkakamang asin nagbabalagon na tinanom na tubong tal sa Mehiko asin Amerika Sentral. Ini may mga tarom-tarom sa kahawakan niya. Ini an nakukuan kan mga sangkap sa paggibo nin soft drink asin root beer.

## Toltolan
Penafrancia Souvenir Program 1941

An **Official Peñafrancia Souvenir Program 1941** sarong magasin pinaluwas kan Septyembre 1941 kan Arkidiosesis nin Caceres sa Naga, Camarines Sur kan an munisipalidad na ini bako pang siyudad asin tolong bulan na gayo bago nag'abot an mga Hapon sa Kabicolan kan puminutok an Ikaduwang Gerang Pankinaban. An magasin mahalagang gayo ta ini sarong historikong libro na pigpublikar an mga retrato kan haros gabos na simbahan Katoliko sa hiwas kan  arkidiosesis sa Kabikolan na yaon pa sa toltol na kamugtakan na dai pa nag'agi nin paghirahay o paghira asin dai pa man naabot kan ratak kan gerang naghuros sa Bicol paghinapus kan taon 1941.

Sa magasin nalakip man an lista kan mga obispo nin "Diocesis de Caceres" pakapoon kan nagdatong an pwersa kan Espanya kan 1573 sa lumang duluhan  nin Naga asin matogdas kan mga Espanyol an diosesis nin Caceres kan 1595 kun kasuarin nanombrahan si Luis de Maldonado bilang pinakaenot na obispo sa diosesis, hanggan sa taon na 1938, kun kasuarin nagtukaw an ika-31ng obispo kan diosesis nin Caceres, si Pedro Santos. Yaon man an historya kun pa'no nagpoon an debosyon ki Inang Penfrancia (Nuestra Señora de Peña de Francia) igdi sa Kabikolan..

Dawa ngani an magasin sarong rekord kan mga relihiyosong aktibidad asin mga nota historiko dapit sa Simbahan Katoliko, ilinakip pa man an mga retrato (pati mga pangaran) kan mga opisyales kan mga manlaen-laen na  banwaan sa Kabikolan na nangagin logod haros dokumentong dapit sa gobyerno sibil.

## Toltolan
Enrique Dupuy de Lôme

Si **Enrique Dupuy de Lôme**(1851–1904) sarong embahador Espanyol na nadestino sa Estados Unidos. Sa inapod na Surat De Lôme na sinurat niya kan Desyembre 1897, saiyang pigtuya'-tuya' si Presidente William McKinley, piglamuda' an mga polisya kaini asin sinabing si Mckinley sarong maluyang presidente na hanap sana man an omaw kan publiko. Sinabi niya pa sa surat na anoman na negosasyon sa mga rebeldeng Kubano mayong padudumanan. An surat nabagat kan mga rebeldeng Kubano. Kan Pebrero 9, 1898 bigla nagluwas an surat sa mga Amerikanong peryodiko. Sinasabing saro pa ini sa nakatolod kan pagputok kan Espanyol-Amerikanong Gera.

## Kaamayan kan buhay

Namundag sa Valencia, Espanya, si Enrique Dupuy de Lôme gikan sa pamilyang may dugong Pranses na nagbanwa na sa Espanya. Pakatapos niya kan saiyang adal sa abogasya sa Unibersidad nin Madrid kan 1872 si Dupuy de Lôme naglaog sa trabahong diplomatiko. Sa mga masurunod na mga taon kaini siya nagkapot nin iba-ibang pwesto sa manlaenlaen na lugar arog kan Hapon, Belhika, Uruguay, Argentina, Estados Unidos, Alemanya, asin Italya. Taon 1892 siya natokahan na Ministro Espanyol sa Estados Unidos.

## Toltolan
Langa

An **langa** (sesamum indicum) sarong tinanom sakop sa genus Sesamum asin ini dakul na layas na nagtuturubo sa Aprika asin sa Indya. Ini pig'aataman huli sa pisog kaini na nakukuan asayting ginagamit pansalak sa pagkakan o mismong pirinong pisog kaini sa pagtaong namit asin amyo. Orog na ini sinasalak sa paggibong tinapay, ampaw. Parati ini parte kan mga giso sa Tangang Subangan asin sa Asya.  An tinanom na ini natood na sa mga ronang tropikal. Kan 2014, 6.2 milyon metrikong tonelada an nagusi sa kinaban asin an tolong nangengenot na nagproprodusyir iyo an  Tansanya, Indya, asin Sudan. Tinatayang an pag'ataman kan tinanom mga 3000 taon nang patalikod. Dakul kan mga species kaini mga layas mansana asin nagtuturubo sa sub-Saharang Aprika. 

An langa sarong tinanom na anoman an kundisyon kan dagang tanoman, ini nabubuhay. An mga taga-Ehipto pinupulbos ining magin arina. An mga Tsino limang ribong taon na ginagamit ini bilang pulbong oring. An mga Romano rinurunot an pisog kaini asin nagigin garo santan na panlahid sa tinapay. 
An lanang napipiris igdi nagagamit sa paggibong sabon, cosmetics, pharmaceutical asin pampahalnas na lana.

## Deskripsyon kan tinanom

An tinanom na ini pwede maglangkaw mga 0.5 abot 2.5 metro (2 abot 9 na pye), an iba masanga, an iba mayong sanga. Saro abot tolong burak an natuhaw sa takogong kan dahon. An kiniskis na pisog an hitsura garo maputing perlas na mga 3 mm (0.1 pul) an laba asin lapnad na garo peras an porma. An kapsula kan pisog na buruka kun alang na, bagay na nawawarak an mga pisog kaini. An pisog lana mayaman sa bitamina B1 asin dietary fiber asin mga mineral. Dusok man ini sa bitamina E, magnesium, copper, kalsyum asin iron..:



Sa white sesame seeds.jpg|Mga pisog langa
Flower of Digitalis purpurea.jpg|burak nin langa
Sesamum indicum NP.jpg|Sarong pawa nin langa sa Nepal
Sesame in Hainan - 05.JPG|Pisog langa naggi'sak
Linga cookies (Philippines).jpg|Kakanon na may langa


## Toltolan
Palindromo

An **palindromo** sarong kataga', sinurogpon na mga kataga, numero, o anoman na pasunod-sunod na karakter na kun basahon paboro-baliktad parehas sana an tanog asin dapat pareho sana an kahulogan.

Mga halimbawa: papa, madam, baba', la'la', ga'ga', ra'ra', ma'ma', ya'ya'. Totoo, sa mga halimbawa na ini kabanga sana an palindromo, o masabi palindromo sa silaba sana ta an lala kuta *alal*, an gaga kuta *agag* asin siring man an minasurunod, asin mayo man ining mga kahulogan. 

Kun an binaliktad na kataga igwa pa man giraray kahulogan alagad iba na sa dati, ini inaapod sa Ingles na **Semordnilap** arog halimbawa kan Ingles na 'stressed' na nagigin 'desserts' o sa Bikol, 'lobot' nagigin 'tobol', 'uyam' nagigin 'mayo', 'kiki' nagigin 'ik-ik', asbp.

An taramon na 'palindromo' inimbento ni Ben Jonson, sarong Ingles na dramatista, kan ika-17ng siglo na hale sa Griyegong poon  *palin* (πάλιν;*liwat*) asin  *dromos* (δρóμος;*agi*, *direksyon*).

## Toltolan

## Panluwas na takod
**[http://rawitdawit.blogspot.com/2009/06/ama-na-aki-ika-na-ama_17.html Ama na an Aki, Ika na an Ama]* - sarong rawitdawit ni Irvin Sto. Tomas
Melilla

An **Melilla**(/məˈliːjə/ mə-LEE-yə; Spanish: [meˈliʎa], lokalmente [meˈliʝa]; Berber: Mřič; Arabe: مليلية‎‎‎, Maliliyyah) sarong autonomong siyudad na Espanyol namomogtak sa bandang amihanan na baybayon kan Aprika, kadolon sa parteng nini an Moroko asin may hiwas na 12.3 km kwadrado (4/.7 m. kw.). An Melilla, kaiba asn Ceuta, saro sa duwang permanenteng binabanwang siyudad na Espanyol. Kabtang ini dati kan  probinsya nin Malaga sagkod Marso 14, 1995 kan an Katibayan nin Pagkaautonomo kan siyudad naaprobaran. 

Ini igwang [populasyon na 78,476, na binibilog nin mga Katolikong Iberiano na guminikan sa probinsya nin Andalusia asin  Catalonia. An iba mga Riffian Berber asin Sephardic Jews saka Sindhi HHindu. an lakop  na tinataram na len ggwahe igdi ihyo an Espanyol asin riffian-Berber, na an enot iyo an opisyal. 

An Melilla nagin batobalani sa mga migranteng harale pa sa kataraid na mga nasyon sa Aprika arog kan Morocco, alagad an mga awtoridad higot na dai pinapalaog an mga nagpapa-ili igdi sa tuyong habo kan gobyerno kan siyudad o kan inang Espanya magparalaog an mga ini sa kadakul na mga 
rason orog na ta nagigin pa'sanon an mga migrante asin tagolnod sa ekonomiya.

An Melilla hinanako' man ngani kan Morocco alagad an Espanya maisog na pinaninindogan na an Melilla haloy nang parte kan saiyang teritoryo asin an tahyo' niya parehas sana sa mga ibang ronang autonomo sakop kan Espanya. 

## Toltolan
Maxwell Tylden Masters

Si **Maxwell Tylden Masters** FRS (15 Abril 1833 – 30 Mayo 1907) sarong Ingles na botaniko asin taksonomo. Aki siya ni William Masters na
saro man na botaniko asin kagsurat kan Hortus duroverni. 

## Buhay asin karera

Siya nag'adal sa King's College London asin sa University of St Andrews. Siya namimidbid na gayo na saiyang mga obra orog na sa Teratolohiya sa mga Gulay (an abnormal na mutasyon) sa ibang mga species kaini asin an trabaho niya sa pag'adal kan mga tinanom Tsino, orog na an mga conifers,  kun saen pigladawan niya an mga bagong species na nadiskubre ni Ernest Henry Wilson. An inapod na larch Larix mastersiana asin Nepenthes hybrid N. × mastersiana iyo an inginaran saiya bilang pag'onra. Siya nagin man editor kan Gardener's Chronicle (pag'oltan 1866-1907) na kun saen nakakaulay niya si Charles Darwin. Pinagpaapil siya bilang myembro kan Royal Society kan taon 1870.

Nagadan siya sa Mount, Ealing asin pinag'abo an saiyang bangkay sa Woking.

## Pamilya
 
Kan 1858 naagom niya si Ellen, aking babae ni William Tress. Apat na aki an ibinunga kan saindang pagsasaro. An saiyang agom asin mga aki nabubuhay pa kan siya nagtalikod sa kinaban..

## Mga panluwas na takod

## Toltolan
Dragon na prutas

An **pitaya** /pᵻˈtaɪ.ə/ or pitahaya /ˌpɪtəˈhaɪ.ə/ iyo an prutas kan magkapirang species sa genus na Stenocereus.  Ini sarong klaseng kaktus tubong natural sa Amerika, orog na hale sa Mehiko. An tinanom na ini, siring sa saiyang pagka-kaktus, matunok sa mga gilid kan saiyang mga dahon na pormado tolong kanto. Inaapod man daa ining pitahaya kun ini gikan sa genus na Hylocereus.

## Gallery

File:Pitaya cross section ed2.jpg|Puting pitahaya *Hylocereus undatus*.
File:Yellow pitaya.jpg|Giyaw na pitahaya *Hylocereus megalanthus*.
File:Hylocereus polyrhizus.jpg|Pulang pitahaya, *Hylocereus costaricensis*.
File:Hylocereus undatus in bloom in Kona.jpg|Mga burak nin pitahaya tuhaw kun banggi.
File:Pitaya red.jpg|Pigbaak na pitahaya.
File:PinkDragonfruit.jpg|Rosang pitahaya.
File:Pitaya Colors.jpg|thumb|Iba-ibang kolor nin pitaya
File:Pitaya 01.jpg|thumb|Pitayang pula

.
Croesus

Si **Croesus** (/ˈkriːsəs/ KREE-səs; Antigong Gresya: Κροῖσος, Kroisos; 595 BC – c. 546 BC) sarong Griyegong hade kan  Lydia, na susog ki Herodotus nagreynar nin 14 taon, poon 560 BC sundo 544 BC kun kasuarin siya napatalsik  kan hadeng Persyano na si Cyrus na Dakula. Si Croesus bantogan nanggad kan saiyang nagkakama'gal na yaman. Sinasabi ninda Herodotus asin Pausanias na an saiyang mga regalo nasaray sa Delphi

## Toltolan

.
Irena Sendler

Si **Irena Stanisława Sendler** (née Krzyżanowska), bisto man sa pangaran na Irena Sendlerowa sa Polonya, igwang tagong-ngaran na "Jolanta" (15 Pebrero 1910 – 12 Mayo 2008), sarong Polakong nars, social worker, humanitaryo na nagsirbe sa Polish Underground sa laog kan Warsaw na okupado kan pwersang Aleman durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban asin siya aktibo sa mga taon 1942 abot 1945 kun kasuarin siya an pamayo kan inapod na Zegota, an Konseho Polako sa Pagtabang sa mga Hudyo
 
Sa tabang nin mga duwang dosenang myembro kan Zegota, si Sandler nahimong mapalusot asin mapadulag  an mga 2,500 mga aking Hudyong nakukulong sa laog kan Warsaw Ghetto, bagay na nairayo sinda sa makuring maltrato asin kagadanan. Maliban sa mga sinasabing mga diplomata na napapadulag an mga Hudyo sa Ghetto paagi pagtao nin pekeng visa ngane makadulag sa mga parte kan Europa nasakop kan mga Nazi, si Sandler iyo na an indibiwal na may pinakadakul nailigtas na mga Hudyong mga aki

Alagad an gibong hilom niyang ini nadiskubre asin siya inaresto kan Gestapo, kinadog na daing siring, asin sinentensyahan kagadanan alagad sa kun anong swerte siya nailigtas asin nabuhay, nagkapamilya, naglawig pa an buhay asin nagadan sa edad na 98. Kan 1965, si Sendler binisto  kan Israel, ginawadan kan onrang Righteous among the Nations. Kan siya gurang na, an Polonya ginawadan siya kan onrang Order of the White Eagle, na ini na an pinakahalangkaw na gawad, para sa mga naginibohan niya kan  panahon  nin gera.

## Mga panluwas na takod

http://www.irenasendler.org/facts-about-irena/ Mga nadukayan na dai pa araram manongod ki Sendler. Kinuan 07-12-17. 

## Galeriya


File:Irena Sendlerowa 1942 Color Restore.jpg|Irena Sendler kan 1942.
File:Irena Sendlerowa 24 grudnia 1944.jpg|Irena Sendler kan 1944.
File:Sendlerowa-drzewko.JPG|Tinanom para ki Irena Sendler namogtak sa Tinampo nin mga Matanos sa Yad Vashem, Israel.
File:Irena Sendler (1910-2008) RIP (8403714206).jpg|Bareta sa peryodiko manongod pagkagadan ni Irena Sendler.
File:Irena Sendler funeral 2008.05.15 (4).jpg|Pagdapit ki Irena Sendler.
File:Irena Sendler grave Powazki Cemetery in Warsaw 2016.JPG|Lolobngan ni Irena Sendler sa Kamposanto Powązki.
File:The grave of Irena Sendler in Powązki cemetery (16358931624).jpg|Lapida ki Irena Sendler sa kamposanto Powązki.
File:Irena Sendler memorial plaque on the wall of 2 Pawińskiego Street (16059196857).jpg|Plakeng memorial sa pader kan Kalye Pawińskiego sa Warsaw.
File:Tablica MSI Warszawa Aleja Ireny Sendlerowej.JPG|An dalan pasiring POLIN Museum of the History of Polish Jews inginaran ki Irena Sendler.
File:Aleja Ireny Sendlerowej w Warszawie 02.jpg|Aleja Ireny Sendlerowej.
File:Irena Sendler Sculpture at Irena Sendler School, Hamburg, Germany.jpg|Iskultura ki Irena Sendler ni Claudia Guderian, sa Irena Sendler School, Hamburg, Alemanya.
File:Irena Sendler plaque, Piotrków Trybunalski 3 Maja Av..jpg|Bronseng plake sa Piotrków Trybunalski pig'oosipon an kabtang kan buhay niya..


## Toltolan
Gestapo

An **Gestapo** (Pagsayod Aleman: [ɡeˈstaːpo, ɡəˈʃtaːpo], hinayokong kan Geheime Staatspolizei, o an Hilom na Pulis kan Estado,[2][3] iyo an opisyal na sekretong pulis kan Alemanyang Nazi asin kan Okupado-nin-Nazi'ng Europa.

An pwersang ini pigmukna ni Hermann Göring kan 1933 paagi nin pagsararo niya kan mga ahensya seguridad kan Prussia sa sarong organisasyon sana. Pagpoon Abril 20, 1934, ini ipinasa sa pag'administrar kan Schutzstaffel (SS) na pinamamayohan ni Heinrich Himmler na kan 1936 pignombrahan ni Hitler komo Pamayo kan Pulis Aleman (Chef der Deutschen Polizei), asin ta ining Gestapo sa panahon na ini nagigin nang nasyonal imbes na ahensya estado sana kan Prussia sa lindong kan Sicherheitspolizei (SiPo) ("Pulis Seguridad"). Dangan kan 27 Septyembre 1939 pahanggan, pinag'administrar na kan Reichssicherheitshauptamt (RSHA) ("Reich Main Security Office") asin konsideradong katuwang na organisasyon kan SS Sicherheitsdienst (SD) ("Security Service").

## Toltolan
Roubaix

An **Roubaix** sarong post-industriyal na siyudad kan rehiyon nin Hauts-de-France sa amihanan na Pransya, na harani sa mga linderos nin Belhika. Segun sa sensus kan 2013, igwang  katawo na nag-eerok digdi.
Liu Xiaobo

Si **Liu Xiaobo** (Tino 刘晓波; pinyin: Liú Xiǎobō; 28 Disyembre 1955 – 13 Hulyo 2017) sarong Tsinong kritiko literaryo, parasurat, pararawit, aktibista sa pantawong diretso asin Nobel Peace Prize laureate. Sya maisog na naghuhurot nin reporma sa sistema pulitika asin hinahagad nanggad na untokon na kan gobyerno an pasistema na saro sanang partido pulitika pinapagdanay sa Tsina. Sya ikinulong bilang sarong preso pulitikal sa Jonshou, Liaoning. Kan  Hunyo 26, 2017 pinaluwas sya ta may hilang na nin kanser sa katoy, mala ta nagadan kan 13 Hulyo 2017 duman sa dinagusan saiyang ospital

## Toltolan
Maryam Mirzajani

Si **Maryam Mirzajaní** (en persa: مریم میرزاخانی ; Teherán, Irán; 3 Mayo 1977-Stanford, California, Estados Unidos; 15 Hulyo 2017) sarong matematikong Irani asin propesor sa matematika sa Unibersidad kan Stanford. Kan taon 2014 siya nagawaran Medalya Fields para sa saiyang hararom na adal sa matematikas, asin huli kaini siya an pinakaenot na babae asin primerong Iraning nakasikwit kan siring na premyo na haros katumbas sa sarong premyo Nobel.

## Toltolan
Ram Nath Kovind

Si **Ram Nath Kovind** (namundag, 1 Oktobre 1945) sarong pulitikong Indyano na nabotohan presidente kan Indya. Siya dati nagsirbe  komo Gobernador kan Bihar (2015-2017) asin Myembro kan Parlamento (1994-2006). Siya an namamayo kan  Partido Bharatiya Janata asin siya an nominado kan koalisyon NDA na iyo an namomoon sa presenteng gobyerno, na siya magin kandidato sa eleksyon  presidensyal. Saiyang ginana an nasabing eleksyon na pinaotob kan Lunes 17 Hulyo, taon 2017. Matukaw siya sa katongdan ngonyan na 25 Hulyo 2017.

## Toltolan
Ryan Cuatrona

Si **Ryan C. Cuatrona** sarong kagubay na Bikolanong parakurit asin parasurat nin mga rawitdawit sa mga tataramon na Bikol Buhi, Bikol Sentral asin Filipino. Nagtapos siya nin Batsilyer kan Siyensya sa Digital Illustration and Animation sa Ateneo de Naga na Unibersidad sa Syudad nin Naga. 

Ipinublikar niya an *KAAYUPAN* sarong surusadiring publikasyon na pagpalis sa tataramon na Buhinon kan mga pabula ni Esopo. Ibinungsod ini sa Better Living Through Xeroxography Naga kan Disyembre 10, 2016 sa Anthosia Cafe sa Syudad nin Naga. Siya man an ilustrador kan librong *An Enot na Puon nin Kalunggay* (2017) na isinurat ni Carlos Arejola. Kaiba si Celine Belino, pigbisto bilang pinakamatibay sa kategoryang Disenyong Biswal  para sa pelikulang Hinulid sa 24th Filipino International Cine Festival  sa Estados Unidos kan taon 2017. 

Sarô siya sa mga partisipante kan pinakainot na Saling-Panitik Bienvenido Lumbera Translation Seminar-Workshop na ginibo kan Pebrero 8-10, 2018 sa Unibersidad kan Pilipinas, Diliman, Syudad nin Quezon. 

## Saringsing Writers Workshop

Si Cuatrona sarô sa sampulong kaayon sa Ikapitong Saringsing Writers Workshop na ginibo kan 2017 sa Pasacao, Camarines Sur. Kan 2018, siya an nagin tagapadalagan kan hunglonan nin pagsurat na ginibo sa Buhi, Camarines Sur. Nagin panelista siya kaini kan gibohon an workshop sa Virac, Catanduanes kan 2019.

Dating myembro asin nagin kahilom o sekretaryo siya kan Parasurat Bikolnon, sarong kasararoan nin mga parasurat sa rehiyon Bikol.

## Project Susog
Kan 2017, minuknâ ni Cuatrona an sarong proyekto na nagbubusog kan pagpabantog kan kultura asin arteng Buhinon sa saiyang banwaan.

## Toltolan
Froy Beraña

Si **Froy P. Beraña** sarong kagubay na Bikolanong parasurat nin mga rawitdawit sa mga tataramon na Rinconada Bikol asin Bikol Sentral. Nagtapos siya nin kolehiyo sa Sentral na Bikolanong Unibersidad nin Estado kan Agrikultura (CBSUA) sa banwaan nin Pili, Camarines Sur. Nagin siyang pamayo kan Parasurat Bikolnon, sarong kasararoan nin mga parasurat sa rehiyon Bikol na nagpapadrino kan taonan na Saringsing Writers Workshop sa Camarines Sur. 

Siya an naghusay kan trilohiyang librong pang-aki na *Boom Boom Boom* An mga Aki kan Camarinezoom'' na isinurat ni Carlos Arejola.

Kan 2020, an Parasurat Bikolnon nagpublikar nin anom na na libro sa saindang Writers Series kaiba an mga panurat niya asin ninda Eilyn Nidea, Edwin Breva, Jr., Jerome Hipolito, Jerome Hipolito, Elbert Baeta, asin Irvin Sto. Tomas sa mga tataramon na Bikol Sentral, Rinconada Bikol, asin Filipino/Tagalog.
Ladawan:INULOG-ULOG NA PUSO.jpg|INULOG-ULOG NA PUSO surat ni Froy Beraña


## Mga ladawan

Ladawan:Saringsingworkshop2013gradpic.jpg|Saringsing Writers Workshop kan 2013
Ladawan:PB performs at Sumaro sa Sulog1.JPG|Si Beraña asin mga myembro kan Parasurat Bikolnon


## Toltolan
Sentimo sa nguso kan sira

An **sentimo sa nguso kan sira** iyo an saro sa milagro ni Hesus sa Ebanghelyo ni Mateo 17ː24-27.

Sa Ebanghelyo, pinag'osipon na an mga kobrador sa Capernaum pighahapot si Pedro kun si Hesus naqbabayad lamang kan 2-drakma na buhis sa templo. Simbag ni Pedro iyo. Kan magbalik kun saen sinda nagpipirme, si Hesus nagtaram, hinapot niya si Pedro, "Kiisay nagkokolekta an mga hade nin mga renta asin buhis? - sa saindang mga aki o sa ibang tawo?" Simbag ni Pedro, "sa ibang tawo", asin ta si Hesus nagsimbagː "Di kun siring, libre an mga aki. Alagad, tangane dai ta sinda maiskandalo, lakaw magpa-dagat ka asin mamanwit, kuaha an enot na sira magsubad, asin pagbukas mo kan nguso, makakakua ka nin kwartang plata. Kuaha asin tawan sainda para sako asin para saimo".

Dai naman nasumpaqy an istorya kun si Pedro nakakua talaga kan si sentimo o takal sa nguso. Apat na drakmang takal (shekel) tama ibayad para sa duwang tawo sa buhis sa templo (2-drakma). An "sentimo sa nguso kan sira" simboliko alagad dai man nalilinaw kun ano an kahulogan na tunay kaini. Sa Bibliya dai man sinabi kun anong species nin sira an dinakop ni Pedro. 

Alagad, si Hesus nagsabi saindaː "Madya, sunod sakoǃ, asin gigibohon ko kamong mga parasira nin tawo." (Mateo 4ː19) 

## Toltolan
Padurunongan 2016

An **Ikapitong [[Padurunongan (Canaman, Camarines Sur)|Padurunongan]]** sa **[[Canaman, Camarines Sur|Canaman]], [[Camarines Sur]]** ginibo kan Agosto 27, 2017 bilang parte kan Bulan nin Tataramon sagkod Bulan nin Kasaysayan. Pinadalagan ini kan lokal na gobyerno sa pakikipagtabangan kan Departamento kan Edukasyon sa banwaan nin Canaman asin kan Sumaro Bikolnon. Pinadrinohan ini kan Parasurat Bikolnon, Apolonio B. Sto. Tomas Foundation, asin nin mga indibidwal na nagtutulod kan kulturang Bikolnon.

Sa ikaduwang pagkakataon, nagunò liwat kan Palo Elementary School an kampeonato sa Tigsik huli sa eskwelang si Chris Ryan S. Madrid, siring man kan Kurtland Grade School an kampeonato sa Dama nin Tataramon sa ngaran ni Nasha Mae T. Obaña huli kaini nakamtan man kan eskwelahan an *Tropeo nin Kampeonato*. 

Ginawadan sa okasyon si Danilo Gerona nin pagmidbid kan Sangguniang Bayan na inirepresentar ni Kagawad Sabas Chica kan Canaman, Camarines Sur huli sa saiyang librong *Ferdinand Magellan: The Armada De Malucco and the European Discovery of the Philippines* asin onrang nakamtam huli kaini. Nagin bisitang tagapagtaram man siya sa okasyon. 

An mga paratukdô na sinda Sabina Decasola (South Villazar Elem. School) asin Gemma Mandia (Tara Elem. School) kan Sipocot District, asin Anthony Diaz asin Imelda Brazal kan Parasurat Bikolnon, iyo an nagin mga hurado sa patiribayan sa Tigsik.
Kushti

An **kushti** (o, pehlwani) sarong porma nin gumolan komo sarong isport uso sa parte kan Habagatan Asya. Ini nagtalubo asin guminantad sa Imperyo nin Mughal. Ini daa kumbinasyon kan tradisyonal na mall-yuddhana impluensyado kan Persyanong 'varzesh-e bastani. An katagang kushti asin pehlwani gikan sa Persyanong kataga koshti asin pahlavani. An disipulo sa isport na ini inaapod na pehlwan asin an maestro igdi inaapod na ustad. 

## Toltolan
Zoroaster

Si **Zoroaster** (/ˌzɒroʊˈæstər/ or /ˈzɒroʊˌæstər/, hale sa Griyegong Ζωροάστρης Zōroastrēsna hale man sa Persiano: زرتشت‎‎ Zartosht), bisto man sa apod na Zarathustra (/ˌzɑːrəˈθuːstrə/; Avestan: 𐬀𐬭𐬙𐬱𐬎𐬚𐬀𐬭𐬀𐬰 Zaraθuštra), o Zarathushtra Spitama o Ashu Zarathushtra, sarong antigong propetang Irani na an saiyang mga katokdoan nabilog sa sarong relihiyon na inaapod na Zoroastrianismo. An sinabing relihiyon nagin dominante sa Soanoy na Persya. Siya parataram kan lenggwaheng Lumang Avestan asin sinasabing nabuhay sa bandang subangan kan Iraning Plateau dawa totoo daing gayo pusog na kaaraman sa bagay na ini

Siya tinotongod na nabuhay mga 1000 BCE o mas amay pa alagad an iba ibinubugtak siya sa ika-7 asin ika-6ng na siglo BCE, na kagurubay ninda Cyrus an Dakula asin ki Darius. An Zoroastrianismo dati nang antigong relihiyon kan ini natala sa rekord asin ini an opisyal na relihiyon kan Antigong Persya. Si Zoroaster iyo an kagsurat kan Yasna Haptanghaiti asin kan Gathas, mga himno na iyo an ubod kan liturhikang pilosopiya kan relihiyon na ini. Si Zoroaster namimidbid sana man huli kan saiyang mga nawalat na mga kasusuratan.

## Pilosopiya

Si Zoroaster nagsasabing pinasabngan siya ni Ahura Mazda (Madunong na Kagurangnan) sa sarong bisyon na magtokdo kan katotohanan. An saiyang tinogdas na relihiyon may elemento nin monoteismo (sarong Kagurangnan) asin dualismo (an laban kan pwersa nin tama sa pwersa nin sala). Pinapamugtak kan mga iskolar na an relihiyon na ini may dakulang impluensya sa mga nagsurunod na katinubdan arog kan Judaismɔ asin sa mga Abrahamikong relihiyon nin Kristiyandad asin Islam. 

Sa Gathas, si Zoroaster hinbihiling an kundsisyon kan tawo bilang sarong pagpapakitusay sa pag'oltan kan aša (katotohanan) asin druj (kaputikan). An konseptong katugmaran kan aša pinong tinatawan kahulogan asin mapawot matawan sayod na kahulogan mala ta ini an pundasyon kan gabos na doktrinang Zoroasteriano, siring sa linalang (ini aša), eksistensya (ini man aša), asin  ta ini an kamugtakan kan talingkas na boot. An katuyohan kan sangkatawhan asin gabos na linalang iyo na magdanay sa aša. Para sa katawhan, ini mangyayari sa aktibong partisipasyon sa buhay asin an pagsaboot kan mga poasitibo mga marayrahay na mga kaisipan, mga tataramon asin mga kaginibohan.

Si Zoroaster pigtawan doon an matalingkas na bugtak kan sarong indibidwal sa pagpili kan  tama o sala asin an responsibilidad niya para sa anoman na saiyang ginibo. An personal na pagboot sa pag'ako nin aša o arta (orden na langitnon) asin pagsikwal kan druj (kamangmangan asin kabalanggohan) sarong desisyon na personal asin bakong dikta kan Ahura Mazda. Para ki Zarathustra, sa pag'isip nin maray na mga kaisipan, pagtaram maray na mga tataramon, asin paggibo nin marhay na gibo (arog halimbawa pagtabang sa mga tikapo o nagtitios) naresulta sa pagpalangkaw kan  pwersang langitnon na aša o arta sa kinaban asin sa satuya mansana, asin orog na napaparani kita sa dalan nin eternal pasiring sa Kaglalang.

## Mga panluwas na takod

http://www.ancient-origins.net/history-famous-people/who-was-zoroaster-and-how-did-he-gain-religious-followers-007684 Zoroastrianismo. Kinua 07-23-17]

## Toltolan
Peder Severin Krøyer

Si **Peder Severin Krøyer** ['peːdə 'seveʁin 'kʁojə] (23 Hulyo 1851 – 21 Nobyembre 1909), midbid sa propesyonal na pangaran niyang  P. S. Krøyer, sarong Noruwegong pintor kabali sa inapod na Mga Pintor nin Skagen, komunidad nin mga pintor nagpipirme sa Skagen, Denmark. Siya an binibistong lider man ngaya kan grupo.

## Galeriya


File:Peder Severin Krøyer - The Hirschsprung family portrait. From the left Ivar, Aage, Heinrich, Oscar, Robert, Pauline and Ell... - Google Art Project.jpg|*The Hirschsprung family*, 1881 
File:I købmandens bod (Peder Severin Krøyer).jpg|*In the store when there is no fishing*, 1882
File:P.S. Krøyer - Artists' luncheon at Brøndum's Hotel - Google Art Project.jpg|*Artists' Luncheon at Skagen*, 1883
File:Krøyer fiskere trækker vod.jpg|*Fishermen hauling nets, North Beach, Skagen*, 1883
File:Krøyer Sommerdag ved Skagens Sønderstrand 1884.jpg|*Summer Day on Skagen's Southern Beach* 1884
File:Krøyer Komiteen for den franske Kunstudstilling i København 1888.jpg|*Committee for the French Art Exhibition in Copenhagen 1888*, 1888
File:Peder Severin Krøyer - Osteria in Ravello. - Google Art Project.jpg|Osteria in Ravello, 1890
File:Peder Severin Krøyer - Loggia in Ravello - Google Art Project.jpg|Loggia in Ravello, 1890
 
File:P.S. Krøyer - Marie Krøyer - Google Art Project.jpg|*Marie Krøyer*, 1891 
File:Summer evening at Skagen - P.S. Krøyer - Google Cultural Institute.jpg|*[[Summer Evening at Skagen. The Artist's Wife and Dog by the Shore]]*, 1892
File:Peder Severin Krøyer - A luncheon. The artist, his wife and the writer Otto Benzon - Google Art Project.jpg|A breakfast. The artist, his wife and the writer Otto Benzon, 1893
File:Peder-severin-kroyer-marie-en-el-jardin-reading.jpg|*[[Roses (Krøyer)|Roses]]*, 1893
File:Fra Københavns Børs.jpg|*From the Bourse of Copenhagen*, 1895
Image:P S Krøyer 1897 - Døtrene Benzon.jpg|*The Benzon daughters*, 1897
File:P S Krøyer 1899 - Sommeraften ved Skagens strand. Kunstneren og hans hustru.jpg|*[[Summer Evening at Skagen Beach – The Artist and his Wife]]*, 1899
 
File:Midsummer Eve bonfire on Skagen's beach - P.S. Krøyer - Google Cultural Institute.jpg|*[[Midsummer Eve Bonfire on Skagen Beach]]*, 1906


## Toltolan
Domingo Guevara

Si **Domingo Mariano Guevara, Sr.** (Enero 2, 1909 - Nobyembre 29, 1990)  sarong industrialista, negosyante asin kagmukna kan Radiowealth Corporation. Siya man an pnakaenot nagdesenyo nin autong lokal, an inapod niyang "sakbayan" (sasakyang bayan), na  80% gibo hale sa lokal na materyales.  

## Pamilya asin Edukasyon
Siya namundag sa banwaan nin Iriga (ngonyan Siyudad nin Iriga), nagdakula sa Pili, Camarines Sur asin nag'adal kan saiyang sekundarya sa banwaan nin Naga (ngonyan Siyudad nin Naga), sa Camarines Sur School of Arts and Trades (ngonyan, BISCAST). An saiyang ama iyo si Petronilo Guevara asin ina, si Eustaquia Mariano. An saiyang  naagom iyo si Carmen San Buenaventura, sarong taga Naga.

Alagad, mga taon 1930, siya naghubo sa San Juan, Manila asin  duman enot niyang napundar iyo an sarong radio repair shop. ta siya nagkua nin kurso sa paghirahay paagi nin mail correspondence. 

## Karera asin negosyo

Nagpoon sana sa paghirahay nin radyo asta nagkaag na siya nin negosyo sa paggibo nin radyo dangan kun ano-ano na. Mala ta ini an nasambit manongod saiya, "At its height, the industrialist’s Guevara Enterprises or Guevent Group was engaged in manufacturing, electronics, communications, agriculture and industrial development, transportation and its own financing company, Radiowealth Finance, which continues to operate to this day through 80 branches all over the country."

An saiyang korporasyon kan kasagsagi naggigibo na nin mga piyesa sa radyo, mga piyesa sa air con, asin nagbibilog na nin mga radio unit, mga electric fan, asin manlaen-laen pang mga produktong elektroniko. Itinogdas niya man an DMG (Diesel Motors of Germany) na pinakaenot nagpagibo nin mga awto, prangkesa sa Volkswagen, Alemanya asin pinaluwas an nabantog na modelong Sakbayan na may makina nin Volkswagen asin nagpoon naman magpagibo kan mga saradit na piyesa kan awto arog kan air filter, oil filter, condenser, air con auto part, asin iba pa.

Kan itindog an ley militar, si Guevara pinondo an saiyang nagdadakulang negosyo asin nagpaAmerika ta an saiyang mga negosyo hinihiling niya mayo na matalubo sa kamugtakan kan higot na palakaw-militar kan si Presidente Ferdinand Marcos, na sabi niya "pigkakakamkam" an saiyang negosyo kan nasabing presidente. 

An Gobyerno lokal nin Mandaluyong pig'onra si Guevara paagi nin pagsangle kan Kalye Libertad sa Kalye Domingo Guevara. 

Nagadan si  Guevara sa edad na 90 kan Nobyembre 29, 1990.

## Panluwas na takod
* Guevent. https://guevent.com/about-us/ Kinua 2025-04-28.

## Toltolan

## Ginunoan
* D.M. Guevara Story. Nick Joaquin. 1993.
Nawaz Sharif

Si **Mian Muhammad Nawaz Sharif** (Urdu/Punjabi: میاں محمد نواز شریف, namundag 25 Desyembre 1949) sarong Pakistaning Politiko asin negosyante. Siya nagsirbeng ika-13ng Primer Ministro kan Pakistan poon 1990 sundo 1993, dangan poon 1997 abot 1999 asin liwat poon 2013 hanggan 2017. Dati siya nagsirbeng poon na Ministro kan Punjab kan taon 1985 abot 1990. Siya an pinaka haloy na nagserbi bilang Primer Ministro kan Pakistan, siya nagserbi sa kagabusan nin lampas siyam na taon sa tolong panunungkulan niya. Kada termino, gabos ito nauli sa pagkakatanggal saiya. 

Alagad, kan 28 Hulyo 2017, si Sharif pigbawalan nang magkapot nin katongdan sa gobyerno kan Korte Suprema nin Pakistan  sa laog nin sampolong taon. Si Sharif pigsumiter niya an pagdedemitir sa pwesto kan magluwas an desisyon kan Korte Suprema. An siring na desisyon bunga kan mga kasong korupsyon isina'ngat kontra saiya. An nagsabrit kan kasong ini niya iyo si pagbuyagyag sa internet kan inapod na Panama papers kan taon 2016 kun saen iwina'wa' an lista kan mga tagong yaman na pigrirong kan mga politiko asin mga prominenteng opisyal ngane dai maaraman kun ini ilegal naademohan asin ngarig an mga ini makaligtas sa pagbubuhis. An siring na mga yaman nakadeposito sa mga offshore account asin dai pigdeklarang pagrorogaring na mga asset sa saindang mga nasyon.

## Toltolan
Charles Bronson

Si **Charles Bronson** (namundag, **Charles Dennis Buchinsky**; Lituano: **Karolis Dionyzas Bučinskis**; Nobyembre 3, 1921 – Agosto 30, 2003) sarong Amerikanong aktor sa telebisyon asin pelikula. Parati siya napapel na garo sarong brusko komo sarong pulis na opisyal, pistolero, o vigilante na kun saen naghahanap nin hustisya o sinusurog an sarong naapi. Halawig an pag'iribanan ninda na Michael Winner asin J. Lee Thompson sa paggibong pelikula. 

Si Bronson namundag Charles Dennis Buchinsky, an ika-11 sa 15ng aki kan pamilyang Katoliko Romano na dugong Lituano sa Ehrenfeld, Pennsylvania. An saiyang ama sarong imigranteng Lituano na sinususog an ginikanan sa Lipka Tatar na iyo an nagtaong guntod na pisngi asin singkit na mata saiya, na naghuna an ibang nagmamasid siya may dugong Indiyan o Mehikano.

An saiyang ama, si Valteris P. Bučinskis (na ngapit inapod an sadiri na  Walter Buchinsky mgani magin "Amaerikano" sa tanog), gikan sa  Druskininkai sa habagatan nin Lithuania. An ina ni Bronson, si  Mary Valinsky, na an mga magurang haling Lithuania, namundag sa banwaan minahan nin coal nin Tamaqua, Pennsylvania. Nakanood sana siyang magtaram nin Ingles kan siya barobata na. Bago kaiyan, tinataram niya Ruso asin Lituano. 

Enot niyang naagom iyo si Harriet Tendler kan 1949. Nagkaigwa sindang duwang aki, alagad kan 1965 sinda nagdibursyo. Sunod na naagom niya iyo si Jill Ireland kan taon 1968 na kun kiisay siya halawig nagsaro hanggan si Ireland magadan kan 1990. Igdi sa huri nagkaigwa siya nin duwang aki, manta si Ireland may aki man na tolo sa enot niyang kasal. Ikatolo niyang naagom iyo si Kim Weeks na sinaroan niya sagkod na siya nagadan kan 2003.

Kan pumutok an Ikaduwang Gerang Pankinaban, si Bronson nagsirbe sa Pwersa Armada kan Estados Unidos asin pakatapos kan gera, kan taon 1951 siya nakasikwit nin menor na papel sa pelikulang You're in the Navy Now. Ini an pinakaenot niyang pagtapsok sa kinaban nin pelikula asin poon kaidto dagos-dagos na an karera niya sa industriyang ini hanggan taon 1999. .

## Filmograpiya

## Toltolan
Liliuokalani

Si **Liliʻuokalani** (Hawayanong pagsayod: [liliˌʔuokəˈlɐni]; namundag Lydia Liliʻu Loloku Walania Wewehi Kamakaʻeha; Septyembre 2, 1838 – Nobyembre 11, 1917), iyo an ultimong monarkiya nagtukaw sa Kahadean nin Hawaii. Siya man sarong kompositor nin musikang Hawayano asin parasurat. Siya nagreynar poon Enero 29, 1891 sagkod na an Kahadean nin Hawaii napatalsik sa sarong rebelyon kan Enero 17, 1893.

Siya namundag kan Septyembre 2, 1838 sa Honolulu sa isla nin O'ahu. An saiyang mga magurang iyo sinda Analea Keohokālole asin Caesar Kapaʻakea, alagad siya inataman (hānai) sa pagkamundag ninda Abner Pākī asin Laura Kōnia. Duminakula siya na kairiba an pamilya ni Bernice Pauahi Bishop, an kagmukna kan Escuela Kamehameha. Binunyagan bilang sarong Kristiyano asin pinaadal sa Royal School, siya asin an saiyang mga tugang asin mga pinsan pinagpanigo na magtukaw sa trono ni Hadeng Kamehameha III.

## Toltolan
Walt Disney

Si **Walter Elias "Walt" Disney** (Desyembre 5, 1901 - Desyembre 15, 1966) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses,  prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo. Si Disney nanggad an kagpoon kan  mga pelikulang kartoon asin siya igwang rekord na may pinakadakul na Academy Award nasikwit bilang indibidwal huli ta nagawadan siyang 22 na Oscar hale sa 59 nominasyon. Siya nata'wan pa nin duwang Golden Cross Award, Special Achievement Award asin sarong Emmy Award. Magkapira kan saiyang mga pelikula piling nasaray sa National Film Registry kan Library of Congress kan Estados Unidos. 

## Produksyon

Kabakas an saiyang tugang na si Roy, sinda nagtogdas kan Walt Disney Productions asin siya man nagmukna kan aling-alingan na inapod na Disneyland Park asin kan Walt Disney World.

An mga kartoon na pigpaluwas niya na nagin popular na marhay iyo an Snow White and the Seven Dwarfs (1937), Pinocchio ( (1940), Fantasia (1940), Dumbo (1941), asin Bambi (1942). Mga pelikulang haralawig pinaluwas niya na naqputok na gayo sa takilya iyo an Cinderella (1950), Treasure Island (12950), Alice in Wonderland (1951), Peter Pan (1953), Lady and the Tramp (1955), Sleeping Beauty (1959), 1001 Dalmatians (1961). Sa kagabsan, sobra sa 100 na tampok na pelikula an pigphaman asin pinasale kan saiyang Walt Disney Studiɔ 

## Kagadanan

Parasigarilyong maray, nagadan siya huli sa kanser sa baga asin an saiyang abo nasasaray sa Forest Lawn Cemetery sa Los Angeles, California.

## Toltolan
Shahid Khaqan Abbasi

Si **Shahid Khaqan Abbasi** (Urdu/Punjabi: شاہد خاقان عباسی; born 27 December 1958) sarong pulitikong Pakistani na ngonyan iyo an nagtutukaw na Primer Ministro kan Pakistan, kasangle ki Nawaz Sharif, poon pa kan Agosto 1, 2017. Siya dati an Ministro sa Petroleo asin Rekursos Naturales sa ikatolong ministriyo ni Sharif kan 2013 hanggan 2017, asin siya man madalian na kinaptan an katongdan kan Ministro sa Komersyo sa ministriyo ni Gillani kan taon 2008.

## Toltolan

enːShahid Khaqan Abbasi,