open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tataramon na Aleman

An **Alemán** (Deutsch) sarong tataramon na indo-europeo na miembro kan grupong hermánika. Ini an sarô sa mga pinakáimportanteng idiomas sa enterong kinàban asin an tataramon na pinaká dakol na parataram sa Union Europea. An total na parataram kan Alemán ay naabot sa mga 140 milyón na katawo. 
Pigagamit ini partikularmente sa Alemania, Austria, Likstenstayn, sa setenta por ciento kan Suisa asin sa partido kan Tirol del Sur sa Italia. Dakulun an mga diyalekto kan Aleman hasta an mga parataram kan mga ini, nugád, dae nagkakasarabotan.
Tataramon na Basko

An **Basko** (*euskara*) sarong tataramon na bakong indo-europeo na piggagamit sa norte kan Espanya (Pais Vasco asin Navarra) asin sa suroeste kan Pransya (Pais Basko Pranses). Ini ang unikong tataramon sa enterong Iberia na bakung miyembro kan pamilyang Indo-europeo. Sa mga pasadong siglo mas dakola ang sakop kan territoryong panataram nin Basko. Sa presenteng tiyempo naabot sa 633 ribo an mga panataram kan Basko. 

## Mga numerong Basko
# bat 
# bi
# hiru
# lau
# bost
# sei
# zazpi
# zortzi
# bederatzi
# hamar
Tataramon na Espanyol

An tataramon na **Espanyol** o **Kastelyano** sarong miembro kan grupong tataramon na Romanse. Aki ini kan Latin na sa Tiempo Klasiko pigdara kan mga Romanong soldados sa rehiyon nin Cantabria sa norte kan presenteng Espanya. Sa pagkatapos kan Reconquista, nagin lenguahe ini kan enterong Espanya. 

Dinara kan mga Kastila an saindang tataramon sa mga koloniya ninda sa Amerikas asin Filipinas durante sa mga siglong 15 asin 16. An resulta kaini sa presenteng tiempo an Espanyol ay ikaduwa na tataramon na pinaká dakol na parataram sa enterong kinàban. Igwa ining sobrang 500 milyon na parataram partikularmente sa Amerikang Latin asin Espanya. Dakula an impluensya kaini sa gabos na tataramon sa Filipinas, pati na sa Rehiyon Bikol ta dakulon kan bokabularyo kaini hale sa Espanyol.
Tataramon na Italyano

An **Italyano** (Ingles: Italian) sarong tataramon na Romanse na tinataram mansana sa Europa, partikular sa Italya, Suisa, San Marino, Vaticano, asin kan mga minoriya sa Malta, Monako, Kroasya, Slovenia, Pranses, Libya, Eritrea asin Somalia. Igwa man mga imigranteng komunidad sa Amerika asin Australya na ini an saindang lenggwahe. Kadaklan kan mga parataram mga bi-lingual, na gamit an estandarteng Italyano asin ibang mga tataramon na rehiyunal.

Susog sa estadistika kan Union Europa, an Italyano tinataram nin 65 milyon katawo bilang enot na tataramon ninda (13% kan UE na populasyon), haros sa Italya mansana asin komo ikaduwang lenggwahe kan 14 milyon na tawo. Kun isasaro diyan an mga parataram Italiano sa bakong-Union Europang mga nasyon, arog kan Suisa asin Albanya, asin sa ibang kontinente pa, an total na bilang kani maabot sobra sa 85 milyon.

Sa Suisa, an Italyano saro sa opisyal na lenggwahe; ini inaadalan asin nanono'dan sa gabos na eskwelahan kan konpederasyon asin tinataram bilang enot na tataramon sa mga kanton Suisa nin Ticino asin Grigioni asin man kan dakul na numero nin mga imigrante sa mga kanton kun saen Aleman o Pranses an mayor na tataramon. An Italiano iyo man an opisyal na lengggwahe kan San Marino asin , siring man, kan syudad nin Vaticano. Ini kapwa oppisyal na tataramon sa 
Istria na parte kan Slovenia asin kan Istria County sa Kroasya. An lenggwahe na inadoptar kan estado kan an Italya nagkaboronyog na, pinasikad sa diyalekto nin Tuskany na dati (daa) tinataram sana kan mga alta sosyedad sa Florence. An pagtalubo kan Italiano naimpluwensya man na gayo kan lenggwaheng Aleman na dara kan mga tagasakyada sa imperyong Romano kan mga panahon.

## Toltolan

## Mga babasahon
* 
* 
* 

## Mga panluwas na takod
* Swadesh list in English and Italian
* Italian proverbs
* The online edition (2007) of the ''Dizionario d'ortografia e di pronunzia'' (''DOP''), a pronouncing dictionary of standard Italian, *[[RAI]]*
* "Learn Italian," *[[BBC]]*
Portuges

An **Portuges** (português o língua portuguesa) sarong tataramon na Indo-Europeo. Aki ini kan Latin na sa Tiyempo Klasiko pigdara kan mga sundalong Romano sa rehiyon nin Galicia sa Espanya asin sa norte kan Portugal. Sa pagkatopos kan Reconquista, nagin lenguahe ini kan enterong Portugal. Dinara kan mga Portuges an saindang tataramon sa mga koloniya ninda durante sa mga siglong 15 asin 16. An resulta kaini ay sa presenteng tiyempo an Portuges ay ikaanum na tataramon na pinaká dakol na panataram. Sa enterong kinàban igwang 200 milyon mas o menos na katawong nangagamit kaini, partikularmente sa Brasil(182 na milyon), sa Portugal (10.3 na milyon) sa Angola, Mosambik asin sa Timor Oriental.
Tataramon na Pranses

An tataramon na **Pranses** (*français, la langue française*) sarong tataramon na romanse na apwera sa Pransya piggagamit sa mga dakolun na naciones sa kontinenteng Aprika asin sa Belhika, Swisa, Monaco, Luksemburgo, Canada (partikularmente sa provincia nin Quebec). Igwa ining mga 130 milyon na panataram sa enterong kinàban. An Pranses ay sarô sa mga tataramong aki kan Latin. Sa XVII na siglo nagin ini lenguaheng diplomatiko asin internasyonal bago pa dumakul ang importansya kan Ingles.

## Mga panluwas na takod
*Académie française (sa Pransya)
*Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique (sa Belhika)
*Office québécois de la langue française (sa Quebec)
Rumano

An **Rumano** iyo an unikong tataramon na romanse sa Europa Sabangan. Pigagamit ini kan sobrang 60 milyon na katawo, an mayoria sa Rumania asin sa Moldobya huli ta ini an saindang lengua opisyal. An Rumano tataramon man sa ibang partido kan Serbia, Hungriya asin Ukraynya. Dakul man na mga Rumano ang nakaerog sa Italya, Espanya, Israel, Estados Unidos, Pransya sagkod Alemanya.
Ruso

An **Ruso** (русский язык russkiy yazyk, [ˈruskʲɪj jɪˈzɨk]) an tataramon na pinakámarabas sa Eurasya asin ang pinaká dakol na parataram sa gabos na idiomang Slabo. Miyembro ini kan pamilyang Indo-Europeo asin sarô sa mga tulo na buhay pang tataramon sa mga idiomang Slabong Subangan. 

An pinakágurang na teksto kan Ruso hale pa sa Ikasampulong Siglo despues ni Hesu Kristo. Sobra sa 160 milyon na ka dakol na tawo ang nagagamit kan Ruso na tataramong natibu. Kun bibilangon pa ang iba pang naggagamit kan tataramon na ini masubra ini sa 280 na milyon.
Flaubert

Si **Gustave Flaubert** (12 nin Disyembre, 1821 – 8 nin Mayo, 1880) [gystav flobɛʁ]) sarong dating parasurat na Pranses na pigbibilang na sarô sa mga pinakán grande na nobelista sa kinàbang sulnopan. Pinakan bistado siya sa saiyang primerong nobela na napublikar na Madame Bovary (1857)asin sa pagmomoot o obesyon niya sa arte asin estilo, partikularmente sa pirmi niyang paghahanap kan "le mot juste" (an tama na taram). 

## Bibliograpiya

**Obra na mayor**

    * Madame Bovary (1857)
    * Salammbô (1862)
    * L'Éducation sentimentale (1869) 
    * La Tentation de Saint Antoine (1874) (An Tentasyon ni San Antonio)
    * Trois contes (1877) (Tulong kwento)
    * Bouvard et Pécuchet (1881, napublikar ini kan gadan na siya)
    * Dictionnaire des idées reçues (1911, napublikar ini kan gadan na siya)
    * November (sinurat enot, 1842)

**Obra na menor**

    * Lettres à la municipalité de Rouen (1872)
    * Le Candidat (1874), vaudeville
    * Le Château des cœurs (1880)
    * Mémoires d’un fou (1838)

    * À bord de la Cange (1904)
    * Par les champs et les grèves (1910)
    * Dictionnaire des idées reçues (1913)
    * Œuvres de jeunesse inédites (1910)
    * Lettres inédites à Tourgueniev (1947)
    * Lettres inédites à Raoul Duval (1950)
Dante

Si **Dante Alighieri** (14 nin Mayo/13 nin Hunyo 1265 – 13/14 nin Septyembre, 1321) sarong dating paratula na hale sa Florencia, Italia. An pinakán bisto niyang sinurat iyo an *[[Commedia]]* (Divina Comedia) na pigkokonsiderar na sarô sa pinakádulang obrang literario na sinurat sa tataramon na Italiano asin obra maestra kan literaturang pankinaban. Sa Italiano tinawan siya nin guha na *il Sommo Poeta*(Paratulang Supremo).

Sa panahon ni Dante an Latin an tataramon na piggagamit sa halos gabos na tipo nin suraton. Alagad, sa pagsurat ni Dante nin Commedia sa tataramon na Italiano, na binase niya sa diyalektong natibo niya na Toscano asin iba pa arog nin Siciliano, nagpoon an pagkaimportansya kaini sa peninsula nin Italia na dati mayo man na estandar o nacional na idioma.

## Mga Tula

Commedia 

La Vita Nuova

Convivio

## Mga Tratado

De vulgari eloquentia

## Toltolan
Tataramon na Hiligaynon

An **Ilonggo** o **Hiligaynon** sarong tataramon na Austronesio na piggagamit sa Sulnupan na Visayas sa Filipinas. An mga provincia nin Iloilo asin nin Negros Occidental an pinaká dakol na paragamit kaining tataramon. Pigagamit man ini sa iba pang mga provincia arog kan Capiz, Antique, Aklan, Guimaras asin dakol na mga partido nin Mindanao arog nin ciudad nin Koronadal, Cotabato Sur asin Sultan Kudarat.

## Mga panluwas na takod
* Hiligaynon to English Dictionary 
* English to Hiligaynon Dictionary 
* Ethnologue report for Hiligaynon
* Bansa.org Hiligaynon Dictionary 
* Omniglot on Hiligaynon Writing
* Online Hiligaynon dictionary
* Ilonggo Community & Discussion Board 
* 300 movie in Hiligaynon
Mga tataramon na Bikol

::*Para sa mga tataramon na piggagamit sa [[Rehiyon Bikol]], hilingon tabì an [[mga tataramon sa Bikol]].*

An **mga tataramon na Bikol** iyo an grupo o pamilya kan pitong tataramon na Bikol sa kapatagan asin tulong tataramon na Agta. 

Nababangâ sa tulo an mga tataramon na Bikol:
#Baybayon na Bikol o *Coastal Bikol* - kabali an mga tataramon na Isarog Agta, Mt. Iraya Agta asin Bikol Sentral na kabali an diyalektong Viracnon sa Catanduanes
#Kadagaan na Bikol o *Inland Bikol* - kabali an Rinconada Bikol, Mt. Iriga Agta, Buhi Bikol, Libon Bikol, Bikol Sulnopan na Albay sagkod Miraya Bikol; asin
#Bikol Amihanan na Catanduanes o *Northern Catanduanes Bikol* - na tinataram sa gamping amihanan kan Catanduanes

**Bikol** man an apod sa halipot na apod sa tataramon na Bikol Sentral.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Bikol sa Ethnologue
Fyodor Dostoevsky

Si **Fyodor Mikhailovich Dostoevsky** (sa Ruso:Фёдор Миха́йлович Достое́вский, IPA: [ˈfʲodər mʲɪˈxajləvʲɪtɕ dəstʌˈjɛfskʲɪj](11 nin Nobyembre 1821-9 nin Pebrero, 1881) sarong dating nobelistang Ruso asin parasurat nin istorya. An mga sinurat niya, arog nin Crimen asin Castigo, Mga Tugang na Lalaking Karamazov dakola an nagin inpluwensya kaini sa literatura asin isipon nin kinàban. 

Sa produktong literaryo ni Dostoevsky piglaladawan niya an pisikolohiya nin tawo sa konteksto na mahiro na panahon kan politika, sosyodad asin espiritualidad na Rusya nin siglong XIX. Dakul an nagkokonsiderar saiya na tagapuun o ninuno nin existencialismo. An saiying Notas Hale sa Irarom nin Daga (1864) pigapod ni Walter Kauffmann na "pinakan makusog na pagbukas kan existencialismo". 

## Mga Importante na Sinurat
* An Doble: Sarong Tula nin Petersburg (1846)
* Netochka Nezvanova (1849)
* An Banwa nin Stepanchikovo (1859)
* An Harong nin mga Gadan (1860)
* An mga Ininsulto asin Pinasupog (1861)
* Sarong Maraot na Istorya (1864)
* Notas Hale sa Irarom nin Daga (1864)
* An Sugarol (1867)
* An Dangag (1869)
* An Kinulam (1872)
* An Joven na Hilaw (1875)
* Mga Tugang na Lalaking Karamazov (1880)
* An Talaaldawan nin Parasurat
Tataramon na Pampango

An **tataramon na Pampango** (**Kapampangan** man) sarô sa mga panginot na tataramon kan Filipinas. Pigtataram ining marhay sa probinsya kan Pampanga, habagatan kan Tarlac, asin sa amihanan kan Bataan. Nasasabòtan man ini sa parte kan mga probinsya kan Nueva Ecija, Bulacan, asin Zambales.

## Mga Toltolan
Tataramon na Ilokano

An **Ilokano** (ibang apod: Ilocano, Iluko, Iloco asin Iloko) an ikatolo sa pinaká pigtataram na tataramon sa Filipinas.

Kaano-ano kan ini an mga tataramon na Indonesian, Malay, Fijian, Maori (kan New Zealand), Hawaiian, Malagasy (kan Madagascar), Samoan, Tahitian, Chamorro (kan Guam asin ang Northern Mariana Islands), Tetum (kan East Timor) asin Paiwan (kan Taiwan) nin huli ta tataramon na Austronesyo man ini.

## Panginot na ekspresyon
An Ilokano nagpapahiling nin T-V distinksyon.

## Mga bilang
Naggagamit nin duwang sistemang pamilang an ilokano, an saro katutubó dangan an saro iyo an sa espanyol.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Ethnologue entry for Ilokano 
* Bansa.org Ilokano Dictionary 
* Ilocano.org A project for building an online Ilokano dictionary. Also features Ilokano songs, and a community forum.
* Ilocano: Ti pagsasao ti amianan - Webpage by linguist Dr. Carl R. Galvez Rubino, author of dictionaries on Iloko and Tagalog.
* Iluko.com  popular Ilokano web portal featuring Ilokano songs, Iloko fiction and poetry, Ilokano riddles, and a lively Ilokano forum (Dap-ayan).
* mannurat.com blog of an Ilokano fictionist and poet written in Iloko and featuring original and Iloko fiction and poetry, literary analysis and criticism focused on Ilokano Literature, and literary news about Iloko writing and writers and organization like the GUMIL (Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano).
* samtoy.blogspot.com  Yloco Blog maintained by Ilokano writers Raymundo Pascua Addun and Joel Manuel
* Austronesian Basic Vocabulary Database
*dadapilan.com  - an Iloko literature portal featuring Iloko works by Ilokano writers and forum for Iloko literary study, criticism and online workshop.
Tataramon na Pangasinense

An **Pangasinense**  kabali sa sanga kan mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan pamilya nin mga tataramon na Austronesyo. Pigtataram an tataramon na Pangasinense kan sobra sa 2 milyon katawo sa provincia nin Pangasinan, sa iba pang mga komunidad nin Pangasinan sa Filipinas asin significanteng bilang nin imigranteng Pangasinan sa Estados Unidos. Ini an pangenot na tataramon sa provincia nin Pangasinan na namómogták sa sulnopan-sentral na parte kan isla nin Luzon sa may Golpo kan Lingayen. Ini an pinakapigtataram kan kadaklan sa centro kan Pangasinan.

## Klasipikasyon
Kaiba an tataramon na Pangasinan sa sanga kan mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan pamilya nin mga tataramon na Austronesyo.

An Pangasinan pareho man sa ibang hararanai na magkakaugnay na mga tataramon kan Filipinas, Indones sa Indonesya, Malayo sa Malaysia, Hawayano sa Hawaii asin Malagasy sa Madagaskar. Haranihon nin maray na kaugnay an tataramon na Pangasinan sa tataramon na Ibaloi na pigtataram sa kataid kaining provincia kan Benguet, mahihiling sa Norte kan Pangasinan.  Pigklasipikado an Pangasinan sa irarom kan grupo nin Pangasiniko kan mga tataramon.

An iba pang mga tataramon n Pangasiniko, iyo an minasunod:
*Ibaloi
*Karao
*Iwaak
*Kalanguya
*Kallahan

Primarya man na pigtataram an Pangasinan sa mga provincia kan Pangasinan, Tarlac, La Union, asin Benguet, dangan sa mga pirang lugar na kataid kaining mga provincia kan Zambales, Nueva Ecija, Aurora, asin Nueva Vizcaya.

## Ponolohiya

### Mga Patanog

### Mga katanog

## Balanghayan

### Estruktura kan Pangungusap
Arog kan ibang mga tataramon na Malayo-Polinesyo, an Pangasinan igwang berba–subhetibo–obhetibo orden kan taramon. An Pangasinan sarong agglutinatibong tataramon.

### Mga Pananglî

#### Personal

### Mga Numero
An Listahan kan mga puon saró hangan sampuló  English, Tagalog, Pangasinan asin Bikol Sentral

Mga Kardinal na Numero:

## Alpabeto
An Modernong Pangasinan igwa 27 nin mga letra, na an 26 na mga letra kaini nakaiba sa basic Latin alphabet asin an Pangasinan na diptongong *ng*:

## Mga Toltolan

## External links

* Pangasinan as a dying language 
* Bansa Pangasinan-English Dictionary 
* Pangasinan Wiktionary
* Austronesian Basic Vocabulary Database
* Sunday Punch
* Sun Star Pangasinan
* Pangasinan Star
* Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature 
* Globalization killing Pangasinan language
* Pangasinan language is alive and kicking (Philippine Daily Inquirer, June 8, 2007)
* Dying languages 
* Pangasinan-Spanish Dictionary, by Lorenzo Fernandez Cosgata, published in 1865.
Abra

An **Abra** sarong probinsyaa na dai nin baybayon kan Republika kan Filipinas sa Administratibong Rehiyon Kordilyera sa Luzon. An banwaan nin Bangued an kapitolyo kaini asin napapalibotan ini kan Ilocos Norte sagkod Apayao sa norte, Ilocos Sur sagkod Mountain Province sa sur, Ilocos Norte sagkod Ilocos Sur sa sulnopan, asin Kalinga sagkod Apayao sa subangan.

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## Heograpiya
Nababanga an Abra sa 27 banwaan.

#### Mga banwaan


* Bangued
* Boliney
* Bucay
* Bucloc
* Daguioman
* Danglas
* Dolores
* La Paz
* Lacub
* Lagangilang
* Lagayan
* Langiden
* Licuan-Baay (Licuan)
* Luba

* Malibcong
* Manabo
* Peñarrubia
* Pidigan
* Pilar
* Sallapadan
* San Isidro
* San Juan
* San Quintin
* Tayum
* Tineg
* Tubo
* Villaviciosa


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* An Ofisyal na Websahit kan Gobierno Provincial kan Abra 
* An Websahit kan Provincia nin Abra
* WOW Philippines - Abra
* Geographical Facts - Abra 
* Abrenian.com - Online Community para sa mga Abrenian
* History articles and links on Bucay and Abra
Baybayon na Bikol

An **mga tataramon sa Baybayon na Bikol** (Ingles: *Coastal Bikol*) sarô sa tulong grupo o pamilya nin mga tataramon na minabilog kan mga tataramon na Bikol. Kabali digdi an dai nang Mt. Isarog Agta asin Mt. Iraya Agta, sagkod Bikol Sentral kabali an diyalektong Viracnon.

## Etnologo
Piggrupo an mga tataramon na Bikol susog sa *Ethnologue*:
*Baybayon na Bikol (Kaamihanan)
**Isarog Agta
**Tataramon na Bukid Iraya Agta
**Tataramon na Bikol Sentral
***Diyalektong Canaman (Estandarte)
***Diyalektong Syudad nin Naga
***Diyalektong Partido
***Diyalektong Tabaco - Legazpi - Sorsogon (TLS)
***Diyalektong Daet
***Diyalektong Virac
**Tataramon na Kahabagatan na Catanduanes Bikol

## Hilingon man
* Mga tataramon na Bikol

## Mga gunuan

## Mga panluwas na takod
*Coastal Bikol sa Ethnologue
Bikol Amihanan na Catanduanes

An **Bikol Amihanan na Catanduanes** o **Pandan Bikol** iyo an sarô sa mga tataramon na Bikol na pigtataram sa Catanduanes. Pigtataram ini kan haros 77,500 na tao (2000) sa mga banwaan nin Pandan, Caramoran, Viga, Panganiban, Bagamanoc, asin Gigmoto.

## Pronouns
Pinapahiling sa ibaba an mga Nomitatibong Demonstratibong pronouns kan Pandan Bikol.

## Bokabularyo
### Mga kahaputan

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Pandan Bikol sa Ethnologue
Kadagaan na Bikol

An **mga tataramon sa Kadagaan na Bikol** (Ingles: *Inland Bikol*) sarô sa tulong grupo o pamilya nin mga tataramon na minabilog kan mga tataramon na Bikol. Kabali digdi an Rinconada Bikol, Mt. Iriga Agta, Buhi Bikol, Libon Bikol, West Albay Bikol sagkod Miraya Bikol. 

*Kadagaan na Bikol (Kasuran)
**Tataramon na Bukid Iriga Agta (extinct)
**Mga tataramon na Albay Bikol
***Tataramon na Buhinon
***Tataramon na Libon Bikol
***Tataramon na Sulnopan na Miraya
***Tataramon na Subangan na Miraya
**Tataramon na Rinconada Bikol
***Diyakektong Tagataas / Sinabukid
****Baryateng Agta
****Baryanteng Iriga (estandarte)
***Diyakektong Tagadanaw / Sinaranəw
****Baryanteng Baao
****Baryanteng Bato
****Baryanteng Bula-Pili
****Baryanteng Nabua-Balatan

## Mga panluwas na takod
*Inland Bikol sa Ethnologue
Saldang

An **saldang** (simbolo: ; Ingles: *sun*) iyo an bitoon sa sentro kan Sistemang Solar, sagkod an pinakaharaning bitoon sa Kinaban. Minalibot digdi an Kinàban asin iba pang mga planeta, mga bulalakaw sagkod kometa. Ini an pinakaimportanteng hinahalean kan enerhiya na nagsusuporta asin nagmamantenir kan buhay sa kinaban.

## Karakter
An Saldang haros perpektong talidong na plasma na mainit nanggad. An diametro kaini 109ng beses pagkadakula sa tamanyo kan kinaban asin may masa ini nin 330,000 na beses sobra sa masa kan kinaban. An kumposisyon kemikal kaini magkabaranga sa tulong parte kan masa hidroheno, asin an haros tada binibilog nin helium saka igwang mas dikit na mga kantidad nin mga elementong mas magagabat siring kan oksiheno, karbon, neon asin iron.

## Hilingon man

* Sistemang Solar
* Bitoon
* Kinaban

## Mga panluwas na takod

* Sun:Facts and Figures. Kinua 25-03-15

## Toltolan
Latium

**Latium** an dating rehiyon sa gurang na Italya, harong kan mga orihinal na mga Latin. An sakop kaini parte na ngonyan kan mas  dakolang modernong rehiyon nin Lazio kan Italya o Latium sa tataramon na Latin asin Ingles. An tataramon ninda nagin Romano.
Masbate

An **Provincia nin Masbate** sarong islang provincia kan Republika kan Filipinas na namómogták sa Rehiyon Bikol sa Luzon. An ciudad kan Masbate an kapitolyo kaini asin komponido nin tolong mayor na mga isla: Masbate (isla), Ticao asin Burias. Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo .

## Heograpiya

### Politikal
An Masbate komponido nin 20ng bawaan asin sarong ciudad.

#### Syudad
* Syudad nin Masbate

#### Mga Banwaan


* Aroroy
* Baleno
* Balud
* Batuan
* Cataingan
* Cawayan
* Claveria
* Dimasalang
* Esperanza
* Mandaon

* Milagros
* Mobo
* Monreal
* Palanas
* Pio V. Corpuz (Limbuhan)
* Placer
* San Fernando
* San Jacinto
* San Pascual
* Uson


## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Rocks in piles at Tinalisayan Island, San Pascual, Masbate.jpg|Mga gapo sa Tinalisayan sa San Pascual
Ladawan:Tinalisayan Island 9.jpg|Isla nin Tinalisayan
Ladawan:Animasola island in Burias Pass with huge signage.jpg|Isla nin Animasola 
Ladawan:A rock formation in Animasola island, Masbate 3.jpg|Animasola
Ladawan:Animasola Island 12.jpg|Isla nin Animasola
Ladawan:Animasola Island 10.jpg|Mga gapo sa Animasola
Ladawan:Animasola 1.jpg|Mga gapo sa Animasola
Ladawan:Animasola rock formation in Burias Pass on 17 May 2019.jpg|Mga gapo sa Animasola
Ladawan:Animasola Island in Burias Masbate.jpg|Mga gapo sa Animasola
Ladawan:Animasola_Island_03.jpg
Ladawan:A rock formation in Animasola island, Masbate 2.jpg|Isla kan Animasola, Masbate


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Masbate Province Official Site 
* Masbate City Official Site 
* www.masbateonline.com 
* www.bicolanoes.com 
* www.bicolonline.com 
* Masbate City, Islands Philippines
Apayao

An **Apayao** sarong provincia na dai nin baybayon kan Republika kan Filipinas sa Administratibong Rehiyon Kordilyera sa Luzon. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini . 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

An banwaan nin Kabugao an kapitolyo kaini asin napapalibotan ini kan Cagayan sa norte hanggan subangan, Abra asin Ilocos Norte sa sulnopan, asin Kalinga sa sur. Bàgo an 1995, an Kalinga sagkod Apayao sarong provincia sana sa ngaran na *Kalinga-Apayao* hasta binangâ an duwa para sa mas marhay na servicio sa mga pangangaipo kan mga etnikong tribo digdi.

## Heograpiya

Nababanga an Abra sa 7 banwaan.

#### Mga banwaan

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*The Official Website of the Provincial Government of Apayao 
*Famous Ilocano Website by Apayao-Born Writer Andel Barroga, Bannawag Magazine Contributor 
*Popular Philippine Trivia Online Site by Apayao-Born Author R. Barroga-Balboa, Former Luna Municipal High School Graduating Class Valedictorian
Kabugao

An **Kabugao** sarong banwaan sa probinsya nin Apayao sa Republika kan Filipinas. Ini an kapitolyong banwaan kan Apayao. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga barangay
Nababanga sa 21 barangay an Kabugao.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Probinsya kan Filipinas

An **kahukoman** o **[[probinsya]]** iyo an panginot na yunit kan lokal na gobyerno kan Filipinas. An nasyon nababangà sa 82 probinsya na nababarangâ pa man sa syudad asin banwaan. An rehiyon Nasyunal na Kapitolyo na kabali an kapitolyong syudad nin Manila dai nababangà sa mga probinsya. 

An mga probinsya na nakagrupo sa 17 rehiyon sosog sa heograpikal, kultural asin etnolohikal na kamugtakan. Katorse sa mga rehiyon igwang designidong numero katakod sa lokasyon panheograhiya poon norte hanggan sur. Mayong nakadesignar na bilang sa Rehiyon Nasyunal na Kapitolyo, Administratibong Rehiyon Kordilyera asin Bangsamoro.

Pinamamayohan kan sarong gobernador an gobyerno probinsyal.

## Mapa


## Lista nin mga Probinsya

## Toltolan
 

## Mga panluwas na takod
*''League of Provinces of the Philippines''
Probinsya

An **probinsya** o **kahukoman** sarong sakop na haros pirming nagrerepresentar sa mga teritoryo kan sarong nasyon.

## Mga probinsyang Romano
An tataramon na *province* mananagpoan sa Ingles kan 1330, na gikan sa Lumang Pranses na *province* (ika-13 Cientong Taon) na hálì sa tataramon na Romanong *provincia* o mga gibo-gibo na designido sa sarong mahistrado tangarig gibohon an saiyang awtoridad; partikular, sa mga teritoryong banyaga.

An posibleng ginikanan kaini sa Latin iyo an *pro-* ("sa ngaran kan") asin *vincere* {"tangarig pamayohan"). Nin huli kaiyan, an sarong probinsya sarong teritoryo o gibo-gibo kan sarong mahistradong Romano na namamayo para sa saiyang gobyerno. Alagad bakô ining arog sa inot na Latin na gamit kaidto bilang pangkaenterohang termino para sa hurisdiksyon sa irarom kan ley Romano.

Ang Emperyo Romano nabábangâ sa mga probinsya.

## Hilnga man
*Probinsya kan Filipinas
Sorsogon

An **Sorsogon** sarong provincia kan Republika kan Filipinas na namómogták sa Rehiyon Bikol sa pinaká-sur kan Luzon. An ciudad kan Sorsogon an kapitolyo kaini. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## Heograpiya

### Politikal
An Sorsogon komponido nin 14 bawaan asin sarong ciudad.

#### Mga Syudad
* Ciudad nin Sorsogon

#### Mga Banwaan



* Barcelona
* Bulan
* Bulusan
* Casiguran
* Castilla
* Donsol
* Gubat

* Irosin
* Juban
* Magallanes
* Matnog
* Pilar
* Prieto Diaz
* Santa Magdalena


## Kataytayan nin mg ladawan

File:Bulusan.jpg|An Danaw nin Bulusan
File:Tikling Island.jpg|Tikling Island


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Travel notes from Sorosgon
*DILG Regional Office No. 5 (Bicol Region)  
* Region V Local Government Units 
*DILG Region V Provincial Offices
Australasya

An **Australasia** sarong termino na piggagamit tangarig iladawan an sarong rehiyon kan Osyanya: Nueva Zealandia, Australya, asin pagtaraid na mga isla sa Kadagatan Pacifico. An termino pigbilog ni Charles de Brosses sa *Histoire des navigations aux terres australes* (1756). Kinua nya ini sa Latin para sa "sur kan Asya" asin piglain an sakop sa Polinesya (sa subangan) asin an sur-subangan na Pacifico (*Magellanica*). Iba man ini sa Mikronesya (sa norte-subangan).
Bohol (isla)

:*Para sa provincia nin Bohol, hilingon an [[Bohol]].*

**Isla nin Bohol** an pangenot na isla kan Provincia nin Bohol sa Visayas. Namomogtak ini sa sur-subangan kan isla kan Cebu sa balyo kan Cebu Strait (o Bohol Strait) asin sur-sulnupan kan isla kan Leyte. Nasusuhay ini kan Dagat Camotes asin Canigao Channel. An isla yaon sa norte kan Mindanao asin nasa tangâ ninda an Dagat Bohol.

Bohol an ikasampulong pinaká dakolang isla kan Filipinas na may sokol na 3269 km² asin baybayon na 261 km. An pangenot na isla napapalibotan nin labi halos 70 saradit na isla, an pinaká dakola sainda iyo an Panglao na nakaatubang sa ciudad nin Tagbilaran asin Lapining sa norte-subangan.
Natong (pagkakan)

An **gulay na natong**, sarong lutong Bikolnon. Ini simpleng lutò kan dahon nin natong sa gutâ na may sili asin karne o sirang asgad.

An dahon kan tinamon na ***Colocasia esculenta*** iyo an mayor na sangkap kaini. Ginugutaan ini na puwedeng làbas pa asin dai pinaalang o idtong binalad sa saldang. Arin man digdi sa duwa, pareho ini kinikirinit asin pinipili idtong bakong magatol asin bakong makuràsil o makunot. An **natong** ibang tinanom sa linsa ta an huri may natubong dakulang laman o unod alagad an dahon-linsa (na mas nadarakul kisa sa dahon natong) pwede man gutaan pero bakong arog kalomhok sa dahon natong asin ta mediyo matagas an mga gusok kan dahon, ini hinihimoro asin dai ibinabali sa pagluto.

An laman kan tinanom na natong saradit asin haros matilaba sana. Bakong arog kan laman kan linsa, an laman kan natong matari (bakong masapog), makubol (bakong malumhok sa kagat) asin bakong mapulot. Ini mas bagay sanang pansalak sa ibang lutuon arog kan kalabasa.

Alagad, may sarong klaseng natong, inaapod na tinsol na angay sana man na palalamanon. Dai bagay an mga dahon kaini na gulayon.

## Kataytayan nin mga ladawan


Ladawan:Katnga Iriga.JPG|Mga tinanom na natong
Ladawan:"Katnga".JPG|Alang na natong na pinatos sa plastik
Ladawan:Katnga Baao.JPG|Ginutaang natong
Ladawan:Katnga leaves at bato.JPG|Binabalad na natong
Ladawan:Dried Katnga.JPG|Binabalad na gurunit-gunit na natong
Ladawan:Katnga.jpg|Lutong gulay na natong
Ladawan:Poun sa Katnga.JPG|Sarong tanom na natong


## Toltolan
Arkipelago

An **arkipelago** hali sa Ingles na "archipelago" (Griyego: *arkhon* (*arkhi-*) o "pamayo" asin *pelagos* o "dagat") boot sabihon "pamayon nin kadagatan", sarong tarakod o grupo nin mga isla. 

Kan mga panahon, an *Archipelago* (Griyego: Αρхιπέλαγος) pangngaran sa Dagat Aegean asin sa paglinis kan panahon, an tataramon na ginamit na sa Kaiislahan kan Aegean (nin huli ta an dagat dakol nin mga grupo nin mga isla). Ginagamit na ini sa presente tangarig apodon an arin man na grupo nin mga isla o, minsan, sa sarong dagat na igwa nin dakol na mga warak-warak na isla arog kan Aegea.

An mga arkipelago haros nasa katahawan ka dagat pirmi. Minsan, igwang sarong kadagaan na kataid ninda. Haros naporma kan pagtuga kan bulkan an mga ini na naporma sa may kabukidan sa tahaw kan kadagatan alagad igwa pang mga embweltong paagi sa saidang pagkaporma arog kan erosyon asin pagbabago kan hitsura kan dagâ dara kan duros sagkod uran.

An apat na pinaká dakolang mga modernong estado na haros kaiislahan iyo an Hapon, Filipinas, Nueva Zealandia asin Indonesya.
Pinangat

**Pinangat** o **Pangat** sarong termino sa Filipino na gikan sa berbang panurat ("magluto nin [fish] saróng sabaw"), pwede ining manonongod sa:

* Natong (pagkakan), inaapod man lang na pinangat, sarong putahe hale sa Rehiyon Bikol na pangenot na naggagamit nin mga dahon na taro asin gata nin niyog
* Pinangat na sira, saróng Sur-sulnupan sa Luzon na putahe nin sira na linuluto sa maalsom kaiba an mga kamatis.

## <span class="mw-headline">Toltolan</span>
Cebu (isla)

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Cebu (klaripikasyon)]].*

An **Cebu** sarong isla kan Filipinas. Ini an mayor na isla kan provincia nin Cebu. Namomogtak an isla sa subangan kan isla nin Negros; sa subangan kaini an isla nin Leyte asin sa sur-subangan an isla nin Bohol. 

Yaon ini sa 9°25'N asin 11°15'N latitud sagkod 123°13'E asin 124°5'E longitude sa sentro kan arkipelago. An isla nin Cebu igwang labà na 225 km (140 mi) poon amihanan hanggan habagatan asin napapalibotan nin 167 pagtaraid na saradit na mga isla kabali an Mactan, Bantayan, Malapascua, Olango sagkod Camotes.
Eurasya

An **Eurasya** sarong dakolang kadagaan na minasakop sa haros 53,990,000 km² o 10.6% kan kagabsan na ibabaw na parte kan kinàban. Haros pigkokonsiderar ining sarong kontinente na komponido kan mga kontinenteng Europa asin Asya. An Eurasya, parte pa man kan mas dakola pang kadagaan kan Afro-Eurasya na pigsusugpon sa Aprika kan Sugpon kan Suez.

Igwa nin sobra sa 4.6 bilyon katawo na nageerok digdi, mas dakol sa 69% kan populasyon kan kinàban.
Afro-Eurasya

**Afro-Eurasya** o **Euraprasya** an apod sa Aprika, Europa asin Asya bilang sarong kontinente. Pinageerokan ini kan haros 85% kan populasyon kan kinàban o haros 5.7 bilyon katawo.
Romulo Jallores

Si **Romulo "Che" Jallores** o Kumander Tangkad, namundag kan Nobyembre 8, 1945 sa Moriones, Ocampo, Camarines Sur sarong Bikolanong aktibista sa Metro Manila na nakisaro sa mga kapwa estudyante kan *First Quarter Storm.* 

An *First Quarter Storm* nagtapos sa pagdedeklara kan Batas Militar kan 21 September 1972. 

## Agi-agi
Sya nag-adal sa Moriones Public School (elementarya) asin sa Sta. Clara Academy (haiskul) sa Tigaon, Camarines Sur. Pakatapos kaini, nagpa-Manila sya kun sien asin kun ano-ano an linaogan nyang trabaho: nagtrabaho sa sarong *carwash shop* nin tulong taon, nagin foreman sa *construction* nin duwang taon asin sarong taon nagtrabaho komo *machine shop helper*. 

Basado sa *website* kan NDF, an sarong pag-uugali ni Romulo Jallores iyo an hararom na pagmakulog sa mga tios. Mala daa ta sabi ni May Silay, saiyang ina, pirming nagtataram saiya na tratuhon maray an mga katabang asin pagtawan gubing an mga pobre.

Saro sya sa mga militante na prinobaran na maglaog sa Malakanyang kan kasagsagan kan mga rally sa *First Quarter Storm* kan mga inot na taon kan '70s. Sya asin an tugang niyang  si Benjie Jallores an mga nanginot sa pag-organisar kan New People's Army (NPA) sa Caramoan Peninsula. Sinda an nagtanom kan pisog nin NPA sa Rehiyon nin Bicol. 

Nagadan sya sa encounter sa Ateneo Avenue, Syudad nin Naga Disyembre 30, 1971 sa hubin pang maray na edad na 26 anyos.

An komand kan New People's Army sa Bicol ipinangaran sa saiya. 

## Toltoln
Curitiba

]

An **Ciudad nin Curitiba** kapitolyo kan estado nin Paraná, Brasil. Segun sa sensus kan 2006, igwang 3,595,622 na katawo an nageerok sa area metropolitana kaini.

## Mga takod paluwas
* http://www.curitiba-brazil.com (Ingles) 
* http://www.curitiba.pr.gov.br (Portuges)
* Curitiba
Amerika

An **Amerika** iyo an mga kadagaan sa Subangan na Emisperyo o Bàgong Kinàban komponido kan mga kontinenteng Amihanan na Amerika asin Habagatan na Amerika kabali an mga isla asin rehiyon na katakod sainda. Sakop kan Amerika an 8.3% kan kagabsan na ibabaw na parte kan kinàban (o 28.4% kan kadagaan na parte kaini) asin pinageerokan kan 14% kan populasyon sa kinàban (haros 900 milyon katawo).  An *Amerika* maipan-aapod sa entirong masa nin dagâ o Estados Unidos sana.

## Toltolan
Syudad nin Masbate

An **Masbate** sarong ikalimang klaseng syudad sa probinsya nin Masbate sa Republika kan Filipinas. Ini an kabisera kan probinsya. An designadong zip code kaini iyo . 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

Nabábangâ sa 30 ng barangay an Ciudad nin Masbate.



* Anas
* Asid
* B. Titong
* Bagumbayan
* Bantigue
* Bapor (Pob.)
* Batuhan
* Bayombon
* Biyong
* Bolo
* Cagay
* Cawayan Exterior
* Cawayan Interior
* Centro (Pob.)
* Espinosa

* F. Magallanes
* Ibingay
* Igang
* Kalipay (Pob.)
* Kinamaligan
* Malinta
* Mapiña
* Mayngaran
* Nursery
* Pating (Pob.)
* Pawa
* Sinalongan
* Tugbo
* Ubongan Dacu
* Usab


## Demograpiko

## Uusipon
Ginibong ciudad an banwaan nin Masbate kan Setyembre 2000.

## Mga institusyon nin edukasyon
* Academy of Computer Experts
* Capitolina O. Legazpi Memorial High School
* Jose Zurbito Sr. Elementary School 
* Liceo de Masbate
* Masbate National Comprehensive High School
* MNCHS Brgy. Bolo - Annex
* Masbate Colleges
* Osmeña Colleges
* Ovilla Technical College
* Sacro Costato School
* Saint Anthony Seminary
* Southern Bicol Colleges
* CTI Technical Institute
* Andres Soriano Junior Memorial School
* Andres Clemente Jr. High School
* Wise Choice Computer Tutorial, Learning & Research Center

## Mga kapistahan
* Pagdayao Festival
* RODEO Masbateño
* Galleon Festival

## Mga istasyon nin telebisyon:
* GMA Network: Channel 7 
* Masbate Community Broadcasting Corporation: ABS-CBN Affiliates (Channel 10) 
* ACQ-Kingdom Broadcasting Network: Channel

## Mga istasyon nin radyo:
* Radyo Natin 107.1/DZRH: MBC- Manila Broadcasting Company
* Masbate Community Broadcasting Corporation: ABS-CBN Affiliates (DYME 783AM/95.9FM)
* DZKG 1269 AM: Audiovisual Communicators, Inc.
* DWVV-AM 1476 AM: Verallo Family
* 92.5 Radyo Sincero Masbate (DZPO; Prime Broadcasting Network asin ABJ Broadcasting Services)
* DWMH/HOT FM 94.9-Manila Broadcasting Company
* Radyo Sabungan 96.7 (DZAL-FM; Rinconada Broadcasting Corporation)

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Masbate city Sojourn 074.jpg|An pantalan
Ladawan:Masbate city Sojourn 030.jpg|Ospital probinsyal
Ladawan:Masbate city Sojourn 028.jpg|An parke
Ladawan:Masbate city Sojourn 044.jpg|An Magallanes Coliseum


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Masbate Related Website
Danaw

An **danaw** (Ingles hale sa *lacus* sa Latin) sarong hawak nin katubigan o iba pang likido sa sarong hawak nin kadagaan. An kadaklan kan mga danaw sa kinâban tubig tâbang asin haros gabos namómogták sa Norteng Hemispero. An mga darakulang danaw paminsan-minsan inaapod na mga "pankadagaan na dagat" asin an mga saradit na dagat paminsan-minsan inaapod na mga danaw. An mga saradit ng danaw idinudugang an terminong "danaw" o *lake* sa hurihan kan ngaran arog kan Green Lake, mantang an mga darakulang danaw baliktad, arog kan Lake Ontario.

Kadaklan kan mga danaw igwang natural na luwasan sa porma kan sarong sálog o sapà, alagad an iba mayò, asin nawáwarâ an tubig sa pagsungaw o/asin pag-ati.

An terminong **lake** piggagamit man tangarig iladawan an kamogtakan arog sa Lake Eyre na alang na kabâban sa haros gabos na panahon alagad pwedeng makâgan sa mga panahon na makosog na uran.
Espanya

An **Espanya** (Ingles: *Spain*, Espanyol: *España*) o an **Kahadean kan Espanya** (Ingles: *Kingdom of Spain*, Espanyol: *Reino de España*), iyo sarong nasyun na minasakop sa sur-subangan kan Europa sa rawis kan Iberya. Napapalibotan ini nin Pransya, Andorra hasta sa baybayon kan Biscay sa norte; an Dagat Mediteraneo sa sur hasta sa sur na parte kan Gibraltar; asin an Dagat Atlantiko hasta sa Portugal sa subangan. Kaiba man sa nasyun an Isla nin Baleariko sa Mediterraneano, an mga Isla nin Canary sa Atlantiko na harani sa baybayon kan Aprika, asin an duwang awtonomikong syudad sa Norteng Aprika, Ceuta asin Melilla, na puro kan Morocco. Sa 504,030 km, an Espanya an pangaduwang pinakamauswag na nasyun sa Solnopan na Europa pagkatapos kan Pransya.

## Kataytayan nin mga ladawan

Escorial-06-1983-gje.jpg|Escorial
Avila-10-ganze Stadt-1983-gje.jpg|Avila
Toledo-30-Statue bei Tor-1983-gje.jpg|Toledo
Granada-122-Alhambra-Myrthenhof-Boegen-1983-gje.jpg|Granada
Sevilla-06-Dom-Giralta-1983-gje.jpg|Sevilla
Segovia-116-Kathedrale-Vierung-Chor-1983-gje.jpg|Segovia
Ronda-16-Bruecke-Kadett-1983-gje.jpg|Ronda
Sierra Nevada-06-Pico del Veleta-Aufstieg-1983-gje.jpg|Sierra Nevada


## Toltolan


## Mga panluwas na takod

* Official tourism portal for Spain
* Weather forecast for Spain
Jordan, Guimaras

An **Jordan** sarong ikaapat na klaseng banwaan sa provincia kan Guimaras, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.
## Mga barangay
Nababanga an Jordan sa 14 barangay.

* Alaguisoc
* Balcon Maravilla
* Balcon Melliza
* Bugnay
* Buluangan
* Espinosa
* Hoskyn
* Lawi
* Morobuan
* Poblacion
* Rizal
* San Miguel
* Sinapsapan
* Santa Teresa

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Dagat Mediterraneo

An **Mediterraneo** sarong dagat kan Kadagatan Atlantiko na haros napapalibutan nin dagâ: sa norte kan Europa, sa sur kan Aprika, asin sa subangan kan Asya. Sakop kaini an haros 2.5 milyon km² na hiwas (o 965,000 m²), alagad an pagkatakod kaini sa Atlantiko (an Itiot kan Gibraltar) 14 kiklometro (o 9 mi) an lakbang sana. Sa oceanograpiya, inaapod na *Dagat Euraprikano Mediterraneo* o an *Dagat Europeo Mediterraneo* tangarig mabisto ini sa mga dagat mediterraneo sain pa man.

## Mga panluwas na takod
* Greenpeace campaign "Defending Our Mediterranean": Threats, Solutions and Photo Petition 
* Planblue - Environment and Development in the Mediterranean Region
The Amazing Race

An **The Amazing Race** sarong realidad na programang kawat sa telebisyon na an mga padis nin parakawat minakarera palibot sa kinàban. Nakikipagkompetensya sinda sa ibang mga padis. An mga parakawat digdi minalapigot na enot na makaabot sa katapusan kan kada dalagan kan karera tangarig maibitaran an posibilidad na pagkatanggal. An mga padis padiit-diit na natatanggal hasta tolo na sanang padis an mátadà; sa puntong iyan, an padis na enot na makaabot sa ultimong dalagan tatàwan nin dakolang premyong kwarta. Ginibo na *Elise Doganieri* asin *Bertram van Munster* an pasali. 

An orihinal na serye pigpapasali sa Estados Unidos poon kan 2001 asin nakaresibi na nin pitong Primetime Emmy Awards, kabali an apat na "Outstanding Reality-Competition Program" na naipapanao.
Makakadanlag

An **Makakadanlag** (simbolo: ) o sa presente midbid sa arapodan na **Venus** iyo an ikaduwang pinakaharaning planeta sa saldang. Nalilibot kaini an saldang sa laog nin 224.7ng pankinàban na aldaw sana. Apwera sa bulan, ini an pinakamaliwanag na mahihiling sa kalangitan kun banggi na may *apparent magnitude* na −4.6.
Biliran

:*Para sa isla kan Visayas, hilingon an [[Biliran (isla)]].*

An **Biliran** sarô sa pinakásadit na provincia kan Republika kan Filipinas asin namómogták sa rehiyon Subangan na Visayas. Sarô ining islang provincia na namómogták pirang kilometro sa norte kan isla nin Leyte. An kapitolyo kaini iyo an Naval. 

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

Dati parte an provincia ini kan Leyte, asin nagsuway kan 1992.

## Mga Banga Pulitikal
An Biliran nababanga sa 8 banwaan:

## Demograpiko

## Mga tawo asin kultura
**Demograpo.** Basado sa sensus kan 2007, an Biliran may populasyon na 150,031 nin huli kaiyan ini an ikalimang may pinakádikit na populasyon, asin an pinakásadit na provincia sa nacion. Igwa nin 27,907 pamilya (senso 2000) sa provincia na may katamtaman na bilang (average size) na 5.02 katawo, halangkaw na kadikit sa nacional na katamtaman na 4.99.

**Tataramon.** An mga nag-eerok sa Biliran nagtataram nin Cebuano asin Waray-Waray. An Cebuano na pigtataram kan 57.79% kan populasyon sa sulnopan na parte kan isla na pinakáharani sa Cebu, mientras na Waray-Waray an pigtataram kan 40.80% sa subangan na porsyon. Mayoriya kan mga resident nakakataram asin nakakaintidi nin Tagalog sagkod Ingles.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Ph fil biliran.png|Mapa nin Biliran
Ladawan:2nd panorama island.jpg|Isla nin Sambawan sa Maripipi, Biliran


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*BiliranIsland.com
*Biliran Province
*Opisyal na websayt kan govierno provincial nin Biliran 
*Philippine Standard Geographic Code
Basilan

:*Para sa isla kan Mindanao, hilingon an [[Basilan (isla)]].*

An **Basilan** sarong islang provincia kan Republika kan Filipinas na namomogtak sa Awtonomong Rehiyon kan Bangsamoro sa Muslim Mindanao. Ciudad nin Lamitan an kapitolyo kaini. An isla nin Basilan an nasa pinakánorteng gampi sa mga mayor na isla kan Arkipelago kan Sulu.

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## Heograpiya
Nababanga an Basilan sa 2 ciudad asin 9 banwaan.

#### Mga ciudad

*Isabela
*Lamitan

#### Mga banwaan



*Akbar
*Al-Barka
*Hadji Mohammad Ajul
*Lantawan
*Maluso

*Sumisip
*Tipo-Tipo
*Tuburan
*Ungkaya Pukan


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Opisyal na websayt kan govierno provincial nin Basilan
Survivor (serye sa telebisyon)

An **Survivor** sarong popular na realidad na pasaling kawat sa telebisyon na prinoducir sa manlaen-laen na nacion sa enterong kinàban. Sa pasaling ini, an mga parakawat dinadara sa sarong harayong lokasyon asin minaralaban-laban para sa premyong kwarta asin iba pa. Ang pormat para sa Survivor kriniar sa Reino Unido kan 1992 ni *Charlie Parsons*, asin sa primerong produksyon kaini iyo ang Swedish na pasaling *Expedition: Robinson* kan 1997. An bersyon sa Estados Unidos (EU) an pigkokonsiderar na ina kan *American reality TV* nin huli sa ini an primerong *highly-rated* asin *profitable* na realidad na pasali sa telebisyon sa EU.
Leyte

An **Leyte** sarô sa mga provincia kan Republika kan Filipinas na namómogták sa Rehiyon Subangan na Visayas. An kapitolyo kaini iyon an Ciudad nin Tacloban na mina-okopar kan norteng parte kan isla nin Leyte. Yaon ini sa sulnopan kan provincia nin Samar, norte kan Sur na Leyte, asin sur kan Biliran. Sa sulnopan kan Leyte sa balyo kan Dagat Camotes iyo an probinsya kan Cebu. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  .

## Uusipon
An eksplorador na si Ruy Lopez de Villalobos an enot na nag-abot sa isla kan 1543 asin pinangaranan ining Las Islas Felipinas.

An Battle of Leyte Gulf nanyari sa nakapalibot na katubigan sa isla poon kan Octobre 23 hasta Octobre 26, 1944. Idto an pinaká dakolâ na pankadagatan na gyera kan dae makolang sa 212 Alyadong barko an nagsabatan saka an tadâ kan Imperial Japanese Navy, mga 60 barko kabali an darakolang pangyerang barko na *Yamato* asin *Musashi* sa modernong historya.

An Battle of Leyte nanyari kan Octobre 20, 1944.

## Mga tawo asin kultura
An mga taga-Leyte nababangâ sa duwang pangenot na mga grupo. Sa sulnopan asin sur an mga Cebuano mantang sa norte asin subangan an mga Waray.

## Ekonomiya
Nakadepende sa pag-ooma an ikinabubuhay sa Leyte. Paroy an inaani sa pantay na kabâban lalo na sa palibot kan Tacloban. Saro man sa pangenot na pinaghahalian kan ikabubuhay kan mga namamanwaan an pagsisirâ.

## Heograpiya

### Politikal
Nababangâ an Leyte sa 40 banwaan asin 3 ciudad.

#### Mga ciudad

* Ormoc
* Tacloban
* Baybay

#### Mga banwaan
*Para sa isla kan Visayas, hilingon an [[Leyte (isla)]].*


* Abuyog
* Alangalang
* Albuera
* Babatngon
* Barugo
* Bato
* Burauen
* Calubian
* Capoocan
* Carigara
* Dagami
* Dulag
* Hilongos
* Hindang
* Inopacan
* Isabel
* Jaro
* Javier (Bugho)
* Julita
* Kananga

* La Paz
* Leyte
* MacArthur
* Mahaplag
* Matag-ob
* Matalom
* Mayorga
* Merida
* Palo
* Palompon
* Pastrana
* San Isidro
* San Miguel
* Santa Fe
* Tabango
* Tabontabon
* Tanauan
* Tolosa
* Tunga
* Villaba


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Opisyal na Website kan Provincia nin Leyte 
* News source on Leyte
Kurów

An **Kurow** ([kú·ruv]) sarong village sa sur-subangan kan Polonya na namomogtak sa tahaw kan Puławy asin Lublin sa Salog Kurowka. Ini an kapitolyo kan suhay na *gmina* o banwaan sa laog kan Lublin Voivodship asin igwang 2,817 na namamanwaan (2015).
Breinigerberg

An **Breinigerberg** sarong sitio sa sur-subangan na Alemaniana na mananagpuan sa tangâ kan Stolberg asin Aquisgrán. Igwang 971 katawong nageerok digdi kan 2005.

## Mga takod paluwas
* Breinig + Breinigerberg
* Breinigerberg
Catalão

]An **Catalão** ciudad nin estado nin Goiás, Brasil. Segun sa sensus kan 2007, igwang 75.623 katawo.

## Kataytayan nin mga ladawan

Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg


Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg


Image:Represa Catalão 1.JPG
Image:Igreja Dom Bosco.jpg


Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Represa Monsenhor Souza 2.jpg

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*http://www.catalao.go.gov.br (Portuges)
*(Goiás) Catalão