Mummy

An **mummy** sarong gadan na tawo o hayop na an mga malumoy na tisyu asin organo napreserbar sa paagi nin tuyong o aksidenteng pagkabantad sa mga kemikal, labi-labing lipot, hababang marhay na kahamutan, o kakulangan nin aire, tanganing an nabawi na hawak dai na magraot pa kun itinatago sa malipot asin mara na kamugtakan. May mga awtoridad na naglilimitar sa paggamit kan termino sa mga bangkay na tuyong binalsamar nin mga kemikal, alagad an paggamit kan tataramon sa pagtahob sa mga bangkay na aksidenteng namara nagpoon pa kan amay na ika-17 siglo.

An mga mummy nin mga tawo asin hayop nakua sa lambang kontinente, pareho bilang resulta kan natural na pagpreserbar sa paagi nin pambihirang mga kondisyon, asin bilang mga artifact kultural. Labing sarong milyon na mga mummy nin hayop an nakua sa Ehipto, na kadaklan mga pusa.  Kadaklan sa mga mummy nin hayop kan Ehipto mga sagradong ibis, asin an pagpetsa sa radiocarbon nagsusuherir na an mga mummy kan ibis kan Ehipto na pinag-analisar gikan sa sarong panahon na nahuhulog sa pag-ultanan kan mga 450 asin 250 BC. 

Dugang pa sa mga mummy kan suanoy na Ehipto, an tuyong pag-mummy sarong tampok kan nagkapirang suanoy na kultura sa mga lugar sa Amerika asin Asya na may mara na marhay na klima. An mga mummy kan Spirit Cave kan Fallon, Nevada, sa Amerika del Norte eksaktong napetsahan na labing 9,400 na taon an edad. Bago an pagkadiskubreng ini, an pinakagurang na midbid na deliberate mummy sarong aki, saro sa mga Chinchorro mummy na nakua sa Camarones Valley, Chile, na may petsang mga 5050 BC.  An pinakagurang na midbid na natural na mummyified na bangkay nin tawo sarong pinutol na payo na may petsang 6,000 na taon an edad, na nakua kan 1936 sa  sa Argentina. 

## Etimolohiya asin kahulugan
An tataramon na Ingles na *mummy* gikan sa medieval Latin *na Mumia*, sarong paghiram kan medieval na tataramon na Arabe *na mūmiya* (مومياء) na an boot sabihon sarong embalsamadong bangkay, siring man an bituminous embalming substance. An tataramon na ini hiniram sa Persiano kun saen an boot sabihon aspalto, asin kinua ini sa tataramon na *mūm* na an boot sabihon waks.   An kahulugan kan "bangkay na napreserbar sa paagi nin pagmara" nagtalubo pagkatapos kan edad media.  An terminong Ingles kan Edad Media na "mummy" tinawan nin kahulugan bilang "medikal na pag-andam kan substansiya kan mga mummy", imbes na an bilog na bangkay, na si Richard Hakluyt kan 1599 AD nagrereklamo na "an mga gadan na hawak na ini iyo an Mummy na ginigibo kan mga Phisistians asin Apothecaries na kontra sa satong mga kagustuhan na nagpapahalon sato".  An mga substansyang ini inaapod na mummia .

An Oxford English Dictionary nagtatao nin kahulugan sa sarong mummy bilang "an hawak nin sarong tawo o hayop na inembalsamar (susog sa suanoy na Ehipto o iba pang kaagid na paagi) bilang pag-andam para sa paglobong", na nagtutukdo sa mga pinagkukuanan poon 1615 AD padagos.  Alagad, ''an Cyclopædia'' ni Chamber asin an zoologist na Victoriano na si Francis Trevelyan Buckland  tinatawan nin kahulugan an sarong mummy bilang minasunod: "Sarong hawak nin tawo o hayop na namara huli sa pagkalantad sa saldang o aire. Ipinapagamit man sa nagyelo na bangkay nin sarong hayop na nakabugtak sa prehistorikong niyebe".

An mga wasp kan genus na *[[Aleiodes]]* midbid bilang "mummy wasps" huli ta pigbabalot ninda an saindang biktima nin ulod bilang "mga mummy".

## Kasaysayan kan mga pag-aadal sa mummy

Mantang an interes sa pag-aadal kan mga mummy nagpoon pa kan Ptolemaic Greece, an kadaklan na estrukturadong siyentipikong pag-aadal nagpoon sa kapinunan kan ika-20 siglo. Bago kaini, kadakol na mga nadiskobre giraray na mga mummy an ipinapabakal bilang mga kuryusidad o para gamiton sa mga pseudoscientific novelties arog kan mummia . An pinakaenot na modernong siyentipikong pagsiyasat sa mga mummy nagpoon kan 1901, na ginibo kan mga propesor sa Ingles an tataramon na Government School of Medicine sa Cairo, Ehipto. An enot na X-ray kan sarong mummy nangyari kan 1903, kan an mga propesor na si Grafton Elliot Smith asin Howard Carter naggamit kan solamenteng X-ray machine sa Cairo kan panahon na idto tanganing siyasaton an mummyified na hawak ni Thutmose IV . An kimikong Briton na si Alfred Lucas nag-aplikar nin mga pag-analisar sa kemikal sa mga mummy kan Ehipto sa parehong panahon na ini, na nagtao nin kadakol na resulta manongod sa mga klase nin substansiya na ginagamit sa pag-embalsamar. Si Lucas nagtao man nin mahalagang kontribusyon sa pag-analisar kan Tutankhamun kan 1922.

An pag-aadal sa patolohiya kan mga mummy nakahiling nin manlaen-laen na lebel nin popularidad sa bilog na ika-20 siglo. Kan 1992, an Enot na Kongreso kan Kinaban sa mga Pag-aadal sa Mummy ginibo sa Puerto de la Cruz sa Tenerife sa Canary Islands . Labing 300 na mga siyentipiko an nag-atendir sa Kongreso tanganing ihiras an haros 100 taon na nakolekta na datos manungod sa mga mummy. An impormasyon na iprinesentar sa pagtiripon nagpukaw nin sarong bagong paglangkaw nin interes sa temang ini, na an saro sa mga mayor na resulta iyo an pag-integrar kan impormasyon biomedikal asin bioarkeolohiko sa mga mummy sa mga eksistidong database. Dai ini nangyari bago an Kongreso huli sa mga pambihira asin espesyalisadong marhay na mga teknik na kaipuhan tanganing makatipon nin siring na datos.

Sa mga nakaaging taon, an CT scanning nagin sarong mahalagang marhay na kasangkapan sa pag-aadal kan mummification sa paagi nin pagtugot sa mga parasiyasat na digital na "unwrap" an mga mummy na dai namemeligro sa danyos sa hawak.  An lebel nin detalye sa siring na mga pag-scan komplikadong gayo na an saradit na linen na ginagamit sa saradit na lugar arog kan mga buho kan dungo puedeng digital na ibalik sa 3-D .  An siring na pagmodelo ginamit sa paggibo nin mga digital na otopsiya sa mga mummy tanganing madeterminaran an kawsa kan kagadanan asin estilo nin pamumuhay, arog kan kaso ni Tutankhamun . 

## Pag-mumify kan s

## adiri
An mga monghe na an hawak nagdadanay na bakong maraot na mayong ano man na bakas nin tuyong pag-mumify pig-oomaw kan nagkapirang Budista na nagtutubod na sinda mapangganang nakapaggadan kan saindang laman. An self-mummification pigpraktis sagkod kan huring parte kan 1800 sa Hapon asin ipinagbabawal poon pa kan amay na 1900.

Dakul na mga mongheng Mahayana Buddhist an ibinareta na nakakaaram kan saindang oras nin kagadanan asin nagwalat kan saindang huring mga testamento asin an saindang mga estudyante susog kaini ilinubong sinda na nakatukaw sa posisyon nin lotus, ibinugtak sa sarong lalagan na may mga ahente sa pagpamara (arog kan kahoy, papel, o apog ) asin pinalibutan nin mga ladrilyo, tanganing ikakotkot sa huri, parati pakalihis nin tolong taon. An mga napreserbar na bangkay dangan dedekorasyonan nin pintura asin sinasamnohan nin bulawan.

An mga bangkay na pigtutubodan na mga hawak kan mga monghe na nag-mummy sa sadiri ipinapahiling sa nagkapirang santuaryo kan Hapon, asin pigsasabi na an mga monghe, bago sinda nagadan, nagdanay sa sarong dikit na pagkakan na kompuesto nin asin, mani, pisog, ugat, ubak nin pino, asin tsa  . 

### Plastination
An plastinasyon sarong teknik na ginagamit sa anatomiya tanganing mapreserbar an mga hawak o mga parte kan hawak. An tubig asin taba sinasalidahan nin nagkapirang plastik, na nagbubunga nin mga ispesimen na pwedeng dutaan, dai nag-aangot o nabubulok, asin nagpapadanay pa ngani kan kadaklan na mikroskopikong mga propyedad kan orihinal na sampol.

An teknik na ini naimbento ni Gunther von Hagens kan siya nagtatrabaho sa institusyon anatomikal kan Unibersidad kan Heidelberg kan 1978. Si Von Hagens nag-patente kan teknik sa nagkapirang nasyon asin imbuelto nanggad sa promosyon kaini, orog na bilang an kagmukna asin direktor kan mga nagbibiyaheng eksibisyon kan Body Worlds,  na nagpapahiling nin mga plastinated na hawak nin tawo sa internasyonal. Siya man an nagmukna asin nagdirehir kan Institute for Plastination sa Heidelberg .

Labing 40 institusyon sa bilog na kinaban an igwa nin mga pasilidad para sa plastination, orog na para sa pagsiyasat asin pag-aadal sa medisina, asin kadaklan kaapil sa International Society for Plastination. 

## Sa popular na kultura
An sarong report kan 2023 kan *CNN* nagbuyagyag na an nagkapirang mga museo sa Britanya nag-iisip giraray kun pano ninda ilinaladawan an saindang mga displey kan suanoy na mga tada nin tawo sa Ehipto, na midbid bilang "mga mummy," tanganing idoon na an mga indibidwal na ini mga buhay na tawo kaidto. An mga museo nagpoon na gumamit nin mga termino arog kan "mummyified person" o an pangaran kan indibidwal imbes na "mummy." An pagbabago sa tataramon may katuyuhan man na irayo an pagpapahiling kan mga mummy sa saindang paglaladawan sa popular na kultura, na parati "nagpapaluya kan saindang pagkatawo" sa paagi nin paglaladawan sainda bilang mga supernatural na halimaw asin pagpapadagos kan nosyon nin sarong "sumpa kan mummy." An pagbabago sa tataramon parte kan mas dakulang paghihingoa kan mga museo na atubangon an mga bias sa kasaysayan asin maghorop-horop sa paagi kan saindang pagrepresentar kan nakaagi sa mga paradalan. An British Museum, halimbawa, dai nagbabawal sa paggamit kan terminong "mummy" sa mga displey kaini, alagad nagpoon nang maggamit nin alternatibong terminolohiya arog kan "mummified remains" asin kaiba an pangaran kan indibidwal kun aram na. 

## Hilingon man

* Animal mummy
* Bodies: The Exhibition
* Corpse decomposition
* Embalming
* Fossil
* Incorruptibility
* List of mummies
* List of Egyptian mummies
* List of DNA-tested mummies
* Medical cannibalism
* Mummia

## Mga panluwas na sumpay

* 
* Mummies at HowStuffWorks
* 
* U.S. Museum to Return Ramses I Mummy to Egypt (30 April 2003) – *[[:en:National_Geographic_Society|National Geographic]]*
* 
* Simon Cleveland, 
* Mummies Around the World – Dried, Smoked, or Thrown in a Bog (18 January 2016) – *National Geographic*
* Interview with Prof. Ann Rosalie David on Egyptian mummies, "History of Egypt Podcast" series by Eyptologist Dominic Perry (2020)
* The Virtual Mummy: Unwrapping a Mummy by Mouse Click

## Toltolan