Mga depensa sa pantalan kan Sola nin Manila asin Subic

An **Mga Depensa sa Pantalan kan Sola nin Manila asin Subic** ("Mga Depensa sa Baybayon kan Sola nin Manila asin Subic" sagkod 1925) (a.k.a. CD/HD Manila Bay) sarong sugo sa depensa sa pantalan kan Korpo nin Artilerya sa Baybayon kan Hukbong Bontolan kan Estados Unidos, parte kan Departamento kan Filipinas kan Hokbo kan Estados Unidos poon kan mga 1910 sagkod sa amay na Gerang Pankinaban II. An pagboot sa panginot binibilog nin apat na kuta sa mga isla sa entrada kan Sola nin Manila asin sarong kuta sa sarong isla sa Sola nin Subic.

## Panlikod na Impormasyon asin konstruksyon
Nakua kan Estados Unidos an Filipinas bilang sarong teritoryo bilang resulta kan Gera nin Espanyol-Amerikano kan 1898. An Lupon nin Taft kan 1905 nagrekomendar nin mahiwas, kaidto-modernong mga kuta sa entrada kan Sola nin Manila.  An mga isla duman pigdeklarar na mga reserbasyon militar kan 11 Abril 1902. Susog kaini, an El Fraile, Carabao, Corregidor, Grande, asin Caballo Islands sa Pilipinas dapat na pakusugon asin isalak sa mga depensa sa pantalan kan mga Sola nin Manila asin Subic, pagprotehir sa mga base kan Armada Asyatiko kan Estados Unidos asin an kapitolyo asin panginot na pantalan kan Filipinas na Manila. Poon kan mga 1905 sagkod 1915 an minasunod na mga kuta itinogdok: Fort Mills (Corregidor), Fort Hughes (Caballo Island), Fort Drum (El Fraile Island), asin Fort Frank (Carabao Island) sa entrada kan Sola nin Manila, siring man Fort Wint (Grande Island) sa entrada kan Sola nin Subic. An mga kuta dinisenyo para sa sarong katuyuhan: tanganing dai makalaog sa Sola nin Manila o Sola nin Subic an mga lunadan nin pandagat kan kalaban. Dinisenyo an mga ini bago nagin importante an mga eroplano sa giyera, asin (apwera sa Fort Drum) madaling mabiktima sa pag'atake kan aire asin halangkaw na anggulo kan artileriya, na protektado sana sa paagi nin camouflage. Apwera sa mortar na mga baterya, an mga torre kan Fort Drum, asin an duwang na mga badil kan mga taon 1920 na iyo an mga Baterya nin Smith asin Hearn, an mga badil kan mga kuta igwa nin limitadong mga arko nin kalayo na mga 170°, asin nakakaya sana sa mga target na naglalaog sa baybayon hale sa sulnopan. 

Sa sarong ehersisyo kan 1907 sa Subic Bay, sarong batalyon kan Marina kan Estados Unidos kan Advanced Base Force na pinanginotan ni Major Eli K. Cole an nagbugtak nin kwarentang apat na magabat na badil para sa depensa sa baybayon sa laog nin sampulong semana, huli sa Eight-eight fleet na takot sa gera sa Hapon. An mga ini pig-operar kan mga Marines sagkod kan mga 1910, kan matapos an Fort Wint sa Grande Island.

An Corregidor iyo an pinakadakulang pinakusog na isla sa Filipinas, na estratehikong namumugtak sa nguso kan Sola nin Manila. An Fort Mills itinogdok duman asin natapos na kan 1911. Kan panahon na idto an isla igwa nin anom na na mga badil sa nawawarang mga karwahe, kagduwang mga mortar, duwang nawawarang mga badil, limang nawawarang mga badil, asin apat na na mga badil sa mga pedestal mount. Tolong dugang na baterya nin duwang  na badil an nagsunod sa laog nin pirang taon; an Bateryang Keyes kan 1913 asin mga Bateryang Cushing asin Hanna kan 1919. Bilang an solo-solong kuta sa sarong dakulang isla, an Corregidor igwa kan kadaklan kan mga kuartel kaiba an mga edipisyong administratibo asin hedkwarters. An isla igwa man nin 13 milya nin de-koryenteng agihan-riles, sarong pambihirang tampok sa mga kuta kan Estados Unidos.

An Fort Drum sa Isla nin El Fraile, na natapos kan 1914, iyo an ikaduwang pinakamakapangyarihan na kuta sa Sola nin Manila asin an pinakapambihira. An isla nasa parte kan dalan sa tanga kan Corregidor asin kan baybayon kan probinsya nin Cavite sa habagatan kan islang iyan. An El Fraile ginaba sagkod sa linya kan tubig asin sarong "konkretong bapor de guerra" na estruktura an itinogdok sa ibabaw kaini. An Fort Drum parehong iyo sana an kuta sa dagat asin iyo sana an kuta na may mga torre sa mga sistema nin kuta kan Estados Unidos pagkatapos kan 1885. Duwang torre na igwa nin duwang na badil an lambang saro yaon sa itaas kan kuta. An 14-pulgada na badil iyo sana an M1909 na 14-pulgada na badil na pigpadara; sinda espesyal na dinisenyo para sa mga torre kan Fort Drum. An lambang gilid kan kuta igwa nin sarong padis nin na mga badil sa mga kasemato. An mga torre napatunayan na dai nadadaog kan parehong pag'atake sa eroplano asin pag'agaw nin kalayo gikan sa mga Hapon na na mga howitzer, na nagdanay sa aksyon sagkod sa pagsuko kan 6 Mayo 1942.

An Forts Hughes asin Frank, parehong natapos kan 1914 (apwera sa mga mortar kan Fort Hughes kan 1919), sa pankagabsan magkapareho sa bagay na an lambang saro igwa nin duwang sarong-badil na baterya nin na mga badil. An Fort Hughes yaon sana sa habagatan kan Corregidor, mantang an Fort Frank yaon sa habagatan na entrada kan Sola nin Manila, harani sa baybayon kan probinsya nin Cavite. Dugang pa sa mga 14-pulgada na badil, an Fort Hughes igwa man nin apat na  na mga mortar, duwang  nawawarang badil, asin duwang  na badil. An Fort Frank igwa man nin walong 12-pulgada na mortar asin duwang 3-pulgada na badil.

Natapos an Fort Wint kan 1910, sa Grande Island sa nguso kan Sola nin Subic, na harayo sa ibang kuta. Ini an may pinakadiit na armas; duwang  nawawarang badil, duwang  nawawarang badil, asin apat na  na badil.

Durante kan partisipasyon kan mga Amerikano sa Depensa nin Baybayon kan Gerang Pankinaban I an Sola nin Manila igwa nin awtorisadong kusog nin 21 kumpanya. Kan 1919 an komandante kan mga depensa iyo si Koronel Calvin Hearn. An rehimen nin Ika-59 na Artilerya sa Baybayon pigbalyo sa Filipinas kan 1921, kaiba an nagkapirang GPF na mga badil. Poon 1922 an mga parte kan mga depensa pig-garrison kan mga yunit kan mga Scout kan Filipinas, na iyo an mga yunit kan Regular na Hokbo kan Estados Unidos na panginot na binilog nin mga Pilipinong mga lalaking nakalista asin mga opisyales kan Estados Unidos. Kan 1922-23 kinseng mga kumpanya kan mga Scout kan Filipinas an awtorisado, na inot na may numerong ika-257 sagkod ika-289 na mga kumpanya kan Artilerya sa Baybayon.  Kan 1924, bilang parte kan sarong sapiritan na pagkombertir kan Korpo nin Artilerya sa Baybayon sa sarong sistemang rehimen, an ika-59 CA pig-organisar giraray bilang sarong traktora na rehimen asin an mga rehimente na ika-91 asin ika-92 na Artilerya sa Baybayon (mga Iskawt kan Filipinas) pigmukna gikan sa mga eksistidong mga kumpanya. Kan 1935 an ika-59 na CA orog pang inorganisar giraray bilang sarong rehimen nin depensa sa pantalan.

An huring bagong armamento sa HD Manila Bay sagkod 1940 mahalaga alagad sadit an kantidad: mga Baterya nin Smith asin Hearn sa Fort Mills, natapos kan 1921. An mga ini igwa sa lambang saro nin sarong M1895 na badil sa sarong M1917 na karwahe na halawig an rayo, na may langkaw na 35° asin 360° kan pabaliktad, na may patangaan na naglangkaw poon  sa sarong nawawarang karwahe sagkod sa . An disbentaha iyo na an mga badil biyong daing proteksyon. An klaseng ini nin baterya ginibo man sa walong iba pang mga komando sa depensa sa pantalan sa CONUS, Haway, asin Panama. Kan 1923 an Kasunduan sa Hukbong Dagat kan Washington nagpapangalad nin mga dugang na kuta sa Pasipiko, kaya an mga kuta kan Filipinas dai na nakaresibe nin dugang pang mga armas sagkod na pagkatapos kan 1936, kan an Hapon naghale sa tratado, na nagin daing halaga. Sa makangingirhat na paagi, kun an mga bateryang ini namoderno, sinda kutana nakasemato, na piglilimitaran sinda sa 180° na larangan nin kalayo, asin kutana bakong gayong kapaki-pakinabang laban sa mga Hapon sa Bataan. An sarong resulta kan Kasunduan sa Hukbong Dagat kan Washington iyo an pag-iba kan doseng 240 mm howitzer sa sarong barko pasiring sa Filipinas pasiring sa Haway, kun sain sinda ibinugtak sa mga nakapirming mga mounting sa Oahu. An total na kakulangan nin halangkaw an anggulo na artilerya nin mobil sarong mayor na ulang sa depensa kan Filipinas.

An mga ekstrang bariles nin badil itinao harani sa nagkapirang baterya sa Corregidor, kabali an Smith asin Hearn, huli sa dai kakayahan na isalinya-giraray an mga ginamit nang bariles apwera sa mga espesyalisadong pasilidad sa kontinental na Estados Unidos (CONUS).

### Mga kampo-minado
An Sola nin Manila asin Sola nin Subic igwa nin mga minado na pinapaandar kan Hokbo na makukua poon kan mga 1915 (bakong parati na pigbubugtak sa panahon nin katoninongan) siring man mga minado sa dagat na ibinugtak kan 1941. An mga minadohan na ini dinisenyo tanganing pugulan an gabos na lunadan apwera sa mga submarino asin hababaw na mga lunadan sa ibabaw. Sa Sola nin Manila, duwang kontroladong minadohan an ibinugtak, an saro minaabot sa sulnopan hale sa Corregidor pasiring sa Isla nin La Monja, asin an saro pa minaabot sa amihanan hale sa Corregidor pasiring sa Rawis nin Bataan sa sirangan kan Sola nin Mariveles. Pareho ining pig-operar hale sa Corregidor. Siring man, kan kabangaan kan 1941 an mga minadohan kan Hokbong dagat kan Estados Unidos nin mga kontakon na minaduhan ibinugtak sa pag-ultanan kan Mariveles Bay asin La Monja Island, asin sa pag-ultanan kan Corregidor asin Carabao Islands, tanganing isara an mga agihan sa baybayon na dai natatahoban kan mga minadohan kan Hokbo. An minadohan kan Sola nin Subic ibinugtak kan Hulyo 1941 asin pig-ooperar gikan sa Fort Wint, na may mga kontroladong minadohan kan Hokbo sa kanal kan barko, asin mga minadohan kan hokbong-dagat sa mga gilid kan kanal

Kan banggi kan 16–17 Disyembre 1941 an pampasaherong barko na SS ''Corregidor'' (dating HMS *Engadine*) nabunggo sa sarong minado asin naglubog harani sa Isla nin Corregidor. An barko naghali sa Manila kan bangging idto na dai nakakua nin permiso gikan sa Inshore Patrol kan Hukbong-dagat kan Estados Unidos, na nangangaboot sana na an mga operador kan kampo-minado dai naalerto na sarong makikatood na barko an naghahale sa pantalan. An kaparatian na estado kan kampo-minado sa panahon nin gera aktibo, na nangangaboot na sinda masabog sa pagkontak. Ini posibleng aplikado man sa mga kampo-minado sa itinalaan na agihan kan barko. Kan mahiling an barko, an nagkapirang istorya nagsasabi na si Koronel Paul Bunker, komandante kan Seaward Defenses, nagboot na an kampo-minado magdanay na aktibo. Huli sa mga kamugtakan kan panahon nin gera, mayo nin opisyal na imbestigasyon na ginibo, na nagwalat nin kadakol na mga hapot na bukas. An kinamumugtakan kun sain an barko naglubog dai pa nadeterminaran, halimbawa. An mga kwenta nagsasabi na an mga opisyal kan Hokbo kan E.U. impormal na nagsabi sa mga Pilipino na mga reporter na an mga kampo-minado ibinugtak sa ligtas na paagi tulos pagkatapos kan paglubog. An barko pano nin 1,200 sagkod 1,500 katawo, kadaklan mga sibilyan na Pilipino na nag-ebakwar pasiring sa Mindanao. 150 na personel kan Hukbo kan Filipinas asin pitong Amerikano an nakalunad, kaiba an nagkapirang 2.95-pulgada na mga badil sa bukid na kaipuhan na gayo kan mga pwersa sa habagatan kan Filipinas. Tolong mga PT boat (''PT-32'', ''PT-34'' asin ''PT-35'') an nakakua nin 282 na nakaligtas, na pito sa mga ini an nagadan kan huri.

### An Tunel nin Malinta

An mayor na parte kan komplek nin Tunel nin Malinta itinogdok sa Corregidor poon 1932 abot 1934, na an konstruksyon nagpadagos sagkod na an Filipinas sinakyada kan Hapon kan Disyembre 1941. Kadaklan sa mga kuta kan Estados Unidos kan panahon na ini igwa sana nin saradit na pasilidad sa irarom kan daga, asin an komplikadong tunel na ini iyo an pinakadakula sa sistema nin depensa sa baybayon kan Estados Unidos. Huli sa pagpapangalad kan Kasunduan sa Hokbong Dagat kan Washington sa mga bagong kuta, an kadaklan kan komplikado itinogdok na mayong itinalaan na mga pondo, na ginagamit an mga trabahador kan mga presong Pilipino para sa mga trabahong daing kakayahan, asin mga paputok na nakatalaan na iapon. Durante kan pagkubkob, an Tunel nin Malinta nagin mahalaga sa kaligtasan kan gobyerno kan Pilipinas, kan halangkaw na komando militar, kan mga tauhan medikal, asin kadakol na mga sibilyan.

## Ikaduwang Gerang Pankinaban

Kan 26 Hulyo 1941 si Tenyente Heneral Douglas MacArthur inapod giraray sa aktibong serbisyo asin ginibong kumander kan Mga Pwersa kan Hokbo kanEstados Unidos sa Harayong Sirangan (USAFFE), na kabali an mga Iskawt kan Filipinas asin Hokbo kan Komonwelt kan Filipinas. Si MacArthur nagin sarong opisyal na tagapayo kanEstados Unidos sa mga pwersa kan Filipinas bilang sarong Pamayong Heneral kan Filipinas poon 1935 sagkod 1937, asin nagpadagos sa saiyang trabaho bilang sibilyan poon kan saiyang pagretiro sa Hokbo kanEstados Unidos sa katapusan kan panahon na idto. Kan Hulyo 1941 an mga depensa sa pantalan pinagbotan ni Major Heneral George F. Moore, na an Sugo nin Artilerya sa Baybayon kan Filipinas yaon sa Fort Mills, sa Corregidor. Kan panahon na ini igwa nin 4,967 na mga tropa na nakadestino sa mga Depensa sa Pantalan.

An mga mayor na yunit sa irarom kan pagboot sa depensa kan pantalan kan Ikaduwang Gerang Pankinaban kabali an:
* Ika-59 na Artilerya sa Baybayon (Depensa sa Pantalan o HD) (Regular na Hokbo kan E.U.)
* Ika-91 na Artilerya sa Baybayon (HD) (Mga Iskawt kan Filipinas)
* Ika-92 na Artilerya sa Baybayon (Tractor Drawn) (Mga Iskawt kan Filipinas)
* Ika-60 na Artilerya sa Baybayon AA (Regular na Hokbo kan E.U.)
* Ika-1 na Artilerya sa Baybayon (Hokbo kan Filipinas)
* Ika-2 na Artilerya sa Baybayon (Hokbo kan Filipinas)

An iba pang mga yunit nin kontra-eroplano sa Filipinas iyo an:
* Ika-200 na Artilerya sa Baybayon AA (Nasyunal na Bantay nin Hokbo kan Bagong Mehiko) (nag-abot kan Setyembre 1941)
* Ika-515 na Artilerya sa Baybayon AA (Nasyunal na Bantay kan Bagong Mehiko, Hokbo kan Filipinas) (inorganisar kan Disyembre 1941 gikan sa ika-200 na CA AA asin Hokbo kan Filipinas)

### Mga yunit na kontra eroplano
An Hepe kan Artilerya sa Baybayon na si Major Heneral Joseph A. Green nagrekomendar na ibalik an mga elemento kan mga Depensa sa Pantalan sa kontra eroplano na katungdan, alagad an propwestong ini isinikwal. Alagad, an nagkapirang mga baterya sa depensa sa pantalan namandohan nin mga bateryang AA sa kampanya. Kadaklan sa mga bateryang AA sa mga kuta sa pantalan pig-aasikaso kan Ika-60 na Artilerya sa Baybayon (AA). An Departamento nin Gubat nagtutuyo na magpadara nin tolong dagdag na rehimen kan AA asin duwang hedkwarters kan brigada, alagad saro sana an ipinadara bago an pagsakyada kan Hapon kan Disyembre 1941. Ini an ika-200 na Artilerya sa Baybayon (AA), na nag-abot kan Setyembre 1941 asin inot na nagdepensa sa Fort Stotsenburg asin Clark Field. An ika-515 na Artilerya sa Baybayon (AA) pigbilog kan Disyembre 1941 gamit an mga nakatago na armas asin tropa kan AA na pinagsuhay sa ika-200, na dai nahaloy pigdugangan kan mga tawohan kan Hokbo kan Filipinas. An rehimen inot na nagdepensa sa Manila. Alagad, pagkatapos na an Manila ideklara bilang bukas na syudad kan ika-26 nin Disyembre, an ika-200 asin ika-515 nag-iskren kan pag-atras pasiring sa Bataan asin nakipaglaban sa Labanan sa Bataan. Kan an mga pwersa kan Estados Unidos sa Bataan nagsuko kan 9 Abril 1942, an mga yunit na ini napiritan na mag-ayon sa Martsa nin Kagadanan sa Bataan. Apwera sa mga lugar na sakop kan ika-60, ika-200, asin ika-515 na rehimen kan CA AA, an mga isla kan Pilipinas haros daing depensa laban sa pag'atake sa eroplano.

### Nagpopoon an pagsalikop

Sinakyada kan mga Hapon an amihanan na Luzon pirang aldaw pagkatapos kan pag-atake sa Pearl Harbor kan 7 Disyembre 1941 na nagdara sa Estados Unidos sa gera. Marikas sindang nag-abante, na may iba pang pagduong sa ibang lugar, orog na sa Legazpi sa habagatan-subangan na Luzon kan 12 Disyembre, Dabaw sa Mindanao kan 20 Disyembre, asin Golpo nin Lingayen kan 22 Disyembre. Kan 26 Disyembre 1941 an Manila pigdeklarang bukas na syudad, na an gobyerno kan Filipinas asin an hedkwarters ni MacArthur pig-ebakwar pasiring sa Tunel nin Malinta. Sa tahaw kan mga pag-ebakwar, sarong seremonya nin liwat na inagurasyon para sa ikaduwang termino ni Presidente Manuel Quezon an ginibo sa luwas sana kan tunel kan 30 Disyembre. An mga Hapon naglaog sa Manila kan ika-2 nin Enero 1942. Pakalihis nin limang aldaw an pwersa kan Estados Unidos asin Pilipinas natapos an sarong pakikilaban na pag-atras pasiring sa rawis nin Bataan, sa amihanan-sulnopan kan Corregidor, asin nag-andam na idepensa ini. An gabos na pwersa inatras hale sa Fort Wint asin sa lugar kan Sola nin Subic bilang parte kaini, huli daa sa sala kan komandante kan Pwersa kan Amihanan na Luzon. Sarong parte kan pag-atras na ini iyo an pagpadara nin anom na 155&nbsp;mm (6.1&nbsp;in) na GPF na badil hale sa quartermaster depot sa Los Baños (habagatan-subangan kan Manila) pasiring sa Bataan; an mga yunit nin artilerya sa langtad igwa nin dikit na badil asin ini sarong maogmang dugang. Sa amihanan na Filipinas, ini nawalat sana sa kamot kan mga Alyado an Bataan, Corregidor, asin Forts Hughes, Frank, asin Drum. An sitwasyon na ini pig-antisipar na sa prewar War Plan Orange-3, na kun sain an mga pwersa sa Pilipinas piglalaoman na magdadanay sa nguso kan Manila Bay sa laog nin anom na bulan. Kan panahon na idto, pig-aantisipar na an sarong ekspedisyon sa pag-ayuda hali sa Estados Unidos tibaad mag-abot. Si Heneral MacArthur naglaom na idepensa an Pilipinas nin mas agresibo sa irarom kan Planong Hablon-dawani, asin nakakua nin nagkapirang pampakusog sa mga bulan bago an paglaog kan Estados Unidos sa gera, alagad ini nawara sa marikas na pag'abante kan Hapon kan Disyembre 1941. Sa haros gabos na mga bapor de guerra kan Armada Pasipiko kan Estados Unidos na naglubog o naraot sa Pearl Harbor, asin an mga Hapon na nag-aabante sa nagkapirang parte kan Habagatan-subangan na Asya sa mas halangkaw na rikas kisa sa piglalaoman, mayo nin inorganisar na ayuda. Dawa ngani an mahiwas na mga operasyon gerilya ginibo kan mga Pilipino sa suporta kan Estados Unidos, an mga pwersa kan Estados Unidos dai nakabalik sa Filipinas sa kusog sagkod sa pagsakyada sa Golpo nin Leyte kan Oktubre 1944.

Kan 3 Pebrero 1942 an  nag-abot sa Corregidor na may darang 3,500 na bala nin 3-pulgada na bala kontra eroplano. Kasabay kan surat asin mga importanteng dokumento, an *Trout* kinargahan nin 20 tonelada nin bulawan asin plata na dati nang hinali sa mga bangko sa Filipinas bago maghali.

An sarong aspeto kan Plano nin Hablon-dawani (Rainbow Plan) ni MacArthur iyo an Proyekto sa Dagat Panlaog, na may katuyuhan na idepensa an sarong ruta nin barko tanganing mapagdanay na may suplay an saiyang mga pwersa. Parte kaini iyo an pagtipon kan mga pwersa kan Komonwelt kan Filipinas, asin sarong proyektong pagbugtak nin mga armas na artilerya sa baybayon na pinamamahalaan ninda sa sentral na Filipinas. Kan 1940-41 walong railway guns asin 24 GPF guns an ipinadara sa Filipinas, mayong mga tripulante ta sinda dapat na lokal na may tawo. An mga badil na 8-pulgada ipinadara sa amihanan kan Disyembre 1941 tanganing labanan an mga nagsasalakay na pwersa kan Hapon, alagad anom kaini an nadestroso sa paagi nin pag'atake sa eroplano. An sarong badil sa kahurihurihi ibinugtak sa sarong nakapirming montura bilang Baterya na RJ-43 sa Corregidor kan Marso 1942; an saro posibleng yaon sa Bagac, Bataan. Pigbabareta na an badil sa Corregidor nagpaputok sana nin limang mga patunay na ronda, dangan dai nagamit huli sa kakulangan nin tripulante sagkod na natumba sa saiyang montura sa paagi nin pambobomba o pagbomba. Dai aram an kasaysayan kan badil sa Bataan. Kadaklan o gabos kan 24 155&nbsp;mm GPF na mga badil sa kahurihurihi ipinadara sa Corregidor asin/o Bataan.

### Pagbagsak kan Bataan

Dawa ngani an mga pwersa kan Estados Unidos asin Pilipino nakamit an kapangganahan sa pagdepensa kan Bataan sagkod sa katapusan kan Pebrero, sinda nagkaigwa nin 50 porsyento na mga kaswalti asin naubos na asin maluya an suplay. Siring man, an kuta kan Britanya sa Singapura sa mga Istaran kan mga Itiot|Singapura]] nagsuko kan 15 Pebrero, asin an mga Hapon nagsakop nin nagkapirang mayor na isla kan Subangan na Indyo kan Olandes, na esensyal na nag-uulang sa anuman na pagpakusog kan Filipinas. Si Presidente Manuel Quezon kan Filipinas, kaiba an saiyang pamilya asin mga halangkaw na opisyales, pig-ebakwar pasiring sa habagatan kan Filipinas kan submarinong  kan ika-20 nin Pebrero. Si MacArthur pinagbotan ni Presidente Franklin D. Roosevelt na magbalyo sa Australia tanganing malikayan an saiyang pagkadakop asin magdirehir nin dugang pang mga operasyon. Siya naghale sa Corregidor kan ika-12 nin Marso 1942, sa enot sa paagi nin barotong PT pasiring sa Mindanao, natapos an saiyang pagbaklay sa eroplano. Kan ika-20 nin Marso nagtaram siya na may bantog na fraseng "Mabalik ako". Binayaan niya si Tenyente Heneral Jonathan M. Wainwright IV sa sarong sakop na komando sa Filipinas, na sinasabihan an mga panginot na opisyal duman na siya (MacArthur) an makontrol kan mga pwersa militar sa Filipinas hale sa Australia. Alagad, napabayaan niyang ipaaram ki Washington an areglong ini, asin pigtuyo ni Washington na si Wainwright an mamahala. Kan Marso 20 pa sana, an lakdang kan awtoridad asin grado nin independensya ni Wainwright ki MacArthur nalinaw sa paagi nin sarong mensahe gikan ki Heneral George C. Marshall, an hepe kan mga tawohan kan Hokbo.

An mga Hapon sa Bataan nag-ako nin dakulang mga pampakusog asin mga kasalida kan Marso, kabali an 240 mm howitzers asin eroplano, asin nag-andam para sa sarong opensiba na nakaiskedyul sa 3 Abril. Nagpoon ini sa limang oras na pambobomba sa ere asin artilerya na nagraot kan kadaklan sa mga depensa kan mga Alyado asin nakabigla sa mga paradepensa; an tolong aldaw na pagsalakay itinapok sinda pabalik sa kadaklan kan linya. Kan ika-6 nin Abril an mga pwersa kan Estados Unidos asin Filipino nagprobar nin kontra-atake, na nagdalagan sa sarong bagong pag'atake kan mga Hapon na sa kahurihurihi nag-atras sa mga Alyado. Sa laog kan suminunod na duwang aldaw kadakol na mga yunit kan mga Alyado an nawara, asin kan ika-9 nin Abril an mga pwersa kan mga Alyado sa Bataan nagsuko. Mga 2,000 na mga straggler an nakaabot sa Corregidor, mantang mga 78,000 an nagin preso kan mga Hapon asin ibinalyo sa mga kampo sa amihanan na Luzon kan Martsa nin Kagadanan sa Bataan.

### Pagbagsak kan Corregidor

An Corregidor pigbobomba nin paminsan-minsan poon pa kan 29 Disyembre 1941. An mga suplay sa isla halipot, na may kakanon asin tubig na narasyon asin an mga paradepensa nagluya man alagad mas marahay pa man giraray an pagkakan kisa sa saindang mga katimbang sa Bataan. An pagbomba kan artileriya kan Hapon sa Corregidor nagpoon tulos pagkatapos kan pagbagsak kan Bataan kan ika-9 nin Abril. Nagin grabe ini sa laog kan suminunod na pirang semana mantang mas dakol na badil an dinara, asin an sarong aldaw na pagbomba sinasabing katumbas kan gabos na pagsalakay sa pambobomba na pinagsararo sa danyos na ginibo. Alagad, pagkatapos kan inot na simbag gikan sa sarong 155&nbsp;mm GPF na baterya, si Lt. Gen. Wainwright ipinagbawal an tira in kontra-baterya sa laog nin tolong aldaw, sa takot na igwa nin mga nalugadan na POW sa Bataan na tibaad magadan. An mga eroplanong Hapon naglupad nin 614 na misyon, na naghulog nin 1,701 na bomba na may total na mga 365 tonelada nin paputok. Nag-ayon sa pagbomba sa ere iyo an siyam na na mga howitzer, tulompulo may apat na na mga howitzer, asin 32 pang mga pidaso nin artileriya, na nagtutuktok sa Corregidor aldaw asin banggi. Pigtatantya na kan ika-4 nin Mayo sana, labing 16,000 na bala an nagtama sa Corregidor. An mga Fort Frank asin Drum binomba gikan sa mga bulod kan Pico de Loro sa baybayon kan probinsya Cavite poon pa kan Pebrero 6 kan luway-luway na nagdadakol na pwersa nin artilerya kan Hapon.

An pagbomba kan halangkaw an anggulo na artilerya asin eroplano luway-luway na rinaot an utility kan haros gabos na darakulang badil kan Corregidor, na mayo nin proteksyon sa itaas apwera sa mga magasin asin generator. An na mga mortar kan Baterya nin Geary asin Baterya nin Way mas marahay an nagin kamugtakan sagkod na harani na sa katapusan; an saindang areglo nin baterya dai nangangaipo nin kuryente para sa mga pangtaas nin bala. Alagad, an Battery Way dawa paano mayo nang serbisyo sa laog nin mga taon; tolo sanang mortar an ibinalik sa serbisyo asin an mga ini dai pa sagkod kan 28 Abril, asin kan 5 Mayo duwa sa mga ini an mayo na sa aksyon. Igwa man nin kakulangan nin mga bala na halangkaw an paputok, asin an pag-adaptar kan mga bala na nagtutusok sa pangalasag para sa tulos na pagputok nakakaubos nin oras sa 25 bala kada aldaw. Kan 2 Mayo sarong 240 mm na bala an nakalaog sa saro sa mga magasin kan Baterya nin Geary; an nagresultang pagsabog nagbugtak sa bilog na baterya sa luwas kan aksyon, na naghuyop nin sarong mortar na  gikan sa baterya asin nagbugtak nin saro pang mortar sa laog kan saro pang magasin. Sa mga kuta sa pantalan, an mga torre sana kan Fort Drum an napatunayan na dai madaog sa pagsalakay; nagdanay sinda sa aksyon sagkod sa pagsuko sa ibong kan danyos sa ibang parte kan kuta.

Kan banggi kan ika-4 nin Mayo sarong submarino na nagbabalik sa Australia hale sa pagpatrolya an nag-ebakwar nin 25 katawo. Kabali sa mga pasahero si Koronel Constant Irwin, na may darang kumpletong listahan kan gabos na buhay pa na mga tauhan kan Hokbo, Hokbong-dagat, asin Marina; Col. Royal G. Jenks, sarong opisyal sa pinansya, na may mga pinansiyal na kuwenta; Col. Milton A. Hill, an inspektor heneral, 3 iba pang opisyales kan Hokbo asin 6 na Hokbong-dagat, asin mga 13 nars. Kaiba sa kargamentong ipinadara hale sa Corregidor an nagkapirang supot nin koreo, an huring nagluwas sa Pilipinas, asin "dakol na rekord asin order kan USAFFE asin USFIP".

An pambobomba naglangkaw sa intensidad sagkod kan Mayo 5, asin an mga Hapon nagduong kan bangging idto. An saindang enot na pagduong harani sa sirangan na poro kan isla, sa amihanan kan Kindley Field, an airstrip. Ini medyo nasa sirangan kan saindang obheto, na yaon sa pag-ultanan kan Infantry Point asin Cavalry Point, huli sa sarong salang pagkalkulo kan sulog. An Ika-4 na Rehimyentong Marina an nagkoordinar kan mga pwersa sa daga, na kabali an kadakol na mga soldados asin mga marinero gikan sa mga yunit nin suporta na dai sinanay sa pakikipaglaban sa daga, kadaklan sainda mga nakadulag hale sa Bataan. Nagkapirang artilerya sa baybayon asin mga baterya na kontra eroplano an inabandona tanganing butasan an saindang mga tripulante bilang mga pwersa sa daga. Sa 229 na mga opisyales asin 3,770 na mga nakatala na lalaki na nakabugkos sa rehimen, mga 1,500 sana an mga Marino kan Estados Unidos. An mga Hapon nagduong kan banggi kan 5 Mayo mga 2300, na may 75 mm asin 37 mm na mga badil na dineploy para sa depensa sa baybayon na pigbabareta na nagkawsa sainda nin magabat na kaswalti. Dai mababa sa tolo sa mga 155&nbsp;mm na badil an yaon pa man giraray sa aksyon. Alagad, kan 0130 nasakop kan mga Hapon an Baterya nin Denver, na pinabalik an tolong kontra-atake kan mga Alyado kan 0400. Kan kaagahon, mga 0440, mas dakol na barge nin pagsalakay an nahiling asin an suporta sa putok gikan sa 14-pulgada (356&nbsp;mm) na badil kan Fort Drum an hinagad. Dawa ngani an aso nakatahob sa mga barko, an Fort Drum pinagbotan na magpaputok "sain man sa pag-ultanan mo asin kan Cabcaben" (sa Bataan), asin labing 100 na bala an pinaputok sa ruta nin pagsalakay. Kan 1000 an mga Hapon marigon nang nag-erok sa isla. Sa 600-800 na mga tropang Alyado na nagadan asin labing 1,000 na nalugadan, mayo nang natadang reserba. Mayo nin siisay man na nakapag-ebakwar kan mga nalugadan, asin kadaklan sa mga nagprobar na maglakaw pasiring sa Malinta Tunnel orog pang nalugadan o nagadan. Si Heneral Wainwright nakamati nin kasigurohan na an dugang pang mga tropang Hapon maduong sa banggi asin sakupon an Tunel nin Malinta, kun saen tibaad masaker ninda an mga nalugadan asin mga bakong parapakilaban. Nagdesisyon siyang isakripisyo an sarong aldaw nin katalingkasan tanganing iligtas an nagkapirang ribong buhay. Pakatapos na magtao nin pagboot sa saiyang mga pwersa na raoton an saindang mga armas tanganing dai ini magamit kan kalaban, nagsuko siya.

An mga yunit sa habagatan yaon sa mas marahay na posisyon para sa parehong mga suplay asin padagos na pagtumang kisa sa mga nasa Bataan o Corregidor, asin an saindang mga komandante nagtutubod na an mga pagboot ni Wainwright sa pagsuko ginibo sa irarom nin pagpirit. Kan Hunyo 9 pa sana inako kan mga Hapon na an gabos na isla nagsuko na. An nagkapirang yunit dai nanggad nagsuko, asin nagin mga nukleo para sa mga operasyon gerilya na nagpadagos sagkod na an mga Hapon kadaklan nagadan o nadakop kan amay na parte kan 1945, kasunod kan pwersang pagbalik sa Filipinas ni Macarthur kan Oktubre 1944.

An pagsakop kan Filipinas kan Hapon parateng pigkokonsiderar na pinakagrabeng pagkadaog militar sa kasaysayan kan Estados Unidos. Mga 23,000 na Amerikanong tawuhan kan militar an nagadan o nadakop, mantang an mga soldados na Pilipino na nagadan o nadakop uminabot sa 100,000.

An Filipinas, Burma, asin an Subangan na Indyo kan Olandes iyo an mga huring mayor na teritoryo na sinakop kan mga Hapon kan Ikaduwang Gerang Pankinaban. Kan an Corregidor nagsuko, an Labanan sa Dagat Korales padagos, na nagbabalik sa sarong pagprobar kan mga Hapon na agawon an Port Moresby, Bagong Guinea sa paagi nin dagat. Kan huring pagsuko kan 9 Hunyo, an Labanan sa Midway natapos na, na nagpaluya kan kusog kan hukbong dagat kan Hapon sa pagkawara kan apat na darakulang barkong paradara nin eroplano asin ginatos na mga ekspertong piloto. An duwang kapangganahan na ini nagin magastos man sa Hukbong Dagat kan Estados Unidos, na may duwang tagapagdara nin lunadan na pang-ere na nawara, alagad an Estados Unidos pwedeng salidahan an saindang mga barko asin magsanay nin mas dakol na piloto, asin an Hapon, sa kadaklan, dai kayang gibohon iyan nin igo.

### Pagbawi kan mga kuta

An mga pwersa kan Estados Unidos nagbalik sa Filipinas sa sarong mayor na pagsakyada sa Leyte na nagpoon kan 20 Oktubre 1944. An Imperyal na Hokbong-dagat kan Hapon inatake an armada nin pagsalakay kan 23–26 Oktubre sa Labanan sa Golpo nin Leyte, an pinakadakulang laban sa dagat kan gera, alagad nawara sa mga magabat na pagkalugi. Kan Disyembre 1944 sarong daing laog na Fort Wint an nabawi "na mayong pagpaputok". Sa amay na parte kan Pebrero 1945 kadaklan kan lugar kan Manila asin parte kan Bataan naseguro na. An Corregidor iyo an pinakadakulang ulang sa pagbukas giraray kan Sola nin Manila sa pagbabarko. Sarong peligrosong operasyon tanganing mabawi an isla sa paagi nin haros sabay na pagsalakay sa ere asin sa dagat an pig-isip. An pagsalakay itinalaga sa 16 Pebrero asin nainot sa pagbomba sa ere asin sa dagat. An pag'atake sa eroplano mangyayari sa Topside, an halangkaw na lugar sa sulnupan kan isla. Duwang saradit na drop zone sana, an parade ground asin an dating golf course, an makukua. An kabilogan na plano iyo an para sa inot na pagsalakay sa ere sa 0830, an pagduong sa amphibious sa 1030, asin an ikaduwang pag-alsa sa ere sa 1215. An pwersa sa eroplano iyo an Ika-503 na Grupo nin Pakikipaglaban sa Rehimentong Parasyut ni Lieutenant Colonel George M. Jones, na may kabali na batalyon nin artilerya sa langtad na parasyut. An pagsakyada gamit an amphibious ginibo kan pinakusog na Ika-3ng Batalyon, Ika-34 na Rehimento nin Impantriya kan Ika-24 na Dibisyon nin Impantriya.

An pag'atake sa eroplano nagpoon sa iskedyul kan 0833 kan 16 Pebrero 1945. Nakamtan kaini an sorpresa asin an pagtumang kan mga Hapon magaan. Alagad, an mas halangkaw na altitude nin paghulog asin mas makusog na doros kisa sa plano, kaiba an saradit na sona nin paghulog, nagresulta sa 25 porsyento na bilang nin mga nalugadan. Dakul na mga tropa an nagduong sa luwas kan mga drop zone sa mga kakahuyan o magapong lugar, o sa mga gaba na edipisyo asin mga baterya nin badil. Sarong grupo nin mga paratrooper an nagduong sa sarong poste nin pag-obserbar na kabali an komandante kan mga Hapon, asin ginadan siya. An pagsalakay kan amphibious kan 1030 sa habagatan na baybayon kan Bottomside sa San Jose nagin matrayumpo man, sa ibong kan mga nakasabat nin mga bomba sa daga. An ibabaw kan Bulod nin Malinta nakua sa laog nin kabangang oras, dawa ngani kadakol na mga Hapon an nagdanay sa Tunel nin Malinta sa ibaba kaini. An ikaduwang paratrooper lift buminagsak sa 1240, na may mas hababang libel nin pinsala kisa sa enot na lift. An pinagsararong pwersa sa Corregidor nagin midbid bilang "Pwersa nin Gapo".

Siring man an pwersa sa Tunel nin Malinta, an mga Hapon nakotkot sa manlain-lain na parte kan isla, na nag-ookupar nin kadakol na mga tunel asin saradit na bunker. Lininig kan Rock Force an mga bunker sa tipikal na paagi kan gera sa Pasipiko: mga bomba napalm na ipinadara sa aire kun saen kaipuhan, na sinundan nin mga pagsalakay gamit an mga flamethrower asin puting posporus na mga granada kaiba an iba pang mga armas. An mga Hapon minsan nag-ookupar giraray kan mga posisyon na ini sa banggi. Sa nagkapirang kaso an mga singil sa demolisyon ginamit tanganing ilubong an mga Hapon sa saindang mga bunker asin tunel. An mga Hapon paminsan-minsan naggigibo nin mga banzai na pag'atake sa puntong ini kan gera, na mayormenteng nagin mapanggana sa pagdagdag kan saindang sadiring mga kaswalti. May mga pagprobar na kumbinsiron an mga Hapon na sumuko, alagad dikit sana an nagsuko. Sa dai mababa sa tolong okasyon an mga Hapon nakapagpaputok nin mga tagoan nin bala harani sa mga tropang Amerikano, na parati sinusundan nin pag'atake, dawa ngani an mga taktikang ini mas dakol na Hapon an nagadan kisa mga Amerikano. An pinakamakangangalas sa mga ini iyo an pagputok nin dakulang kantidad nin mga paputok sa Tunel nin Malinta kan banggi kan ika-21 nin Pebrero. Minalataw na an intensyon iyo na mabigla an mga Amerikano sa asin harani sa Bulod nin Malinta asin tugutan an pwersa sa tunel na makadulag pasiring sa sirangan pasiring sa ikog kan isla. Alagad, garo baga an pagsabog mas dakula kisa sa pigtuyo, dawa ngani tibaad nagkapirang gatos na Hapon sa pigkakarkulong 2,000 sa tunel an nakapag-iba sa saindang mayor na pwersa sa ikog. Pakalihis nin duwang banggi, dugang pang mga pagsabog an nagyugyog sa Bulod nin Malinta, na posibleng an paggadan kan mga natatadang paradepensa kaini. Kan panahon na ini an bilog na sulnupan na parte kan isla nalinig na asin an mga pag-andam ginibo tanganing malinigan an lugar kan ikog. Kan ika-24 Pebrero an ika-3ng Batalyon, ika-34 na Infantry pinaginhawa kan ika-2ng Batalyon, Ika-151 na Impantriya kan Ika-38 Dibisyon nin Impantriya. Kan alas 1100 kan 26 Pebrero an mga Hapon garo baga nagdesisyon na tapuson an saindang mga sadiri asin magdara nin nagkapirang Amerikano, na nagbugtak nin sarong bunker na pano nin mga bala sa Monkey Point. Tibaad 200 na Hapon an nagadan, kaiba an 50 na Amerikano na nagadan asin 150 an nalugadan. Sa laog nin pirang oras an solamenteng mga Hapon na natadang buhay yaon sa mga kuweba sa gilid kan tubig kan isla, na nahugasan sa laog nin pirang aldaw. An Corregidor pormal na nabawi sa paagi nin pag-itaas kan bandera kan ika-2 nin Marso, na inatenderan ni Heneral MacArthur.

An mga natatadang kuta nabawi poon kan huring parte kan Marso sagkod sa kabangaan kan Abril. An inot iyo an Fort Hughes, sa Isla nin Caballo sa habagatan-sirangan kan Corregidor. An pinakusog na ika-2 Batalyon, Ika-151 na Impantriya, mga beterano kan huring mga aldaw kan pagsalakay sa Corregidor, nabawi an Fort Hughes, asin kan huri an Kompanya F asin sarong detatsment nin inhenyero kan ika-113 (parehong kan Ika-38 Dibisyon nin Impantriya) nabawi an Fort Drum. An pag'atake sa Fort Hughes nagpoon kan 27 Marso 1945. An pwersa kan pagduong nag'atake sa isla, kasunod kan halipot alagad makusog na pambobomba sa ere asin sa dagat. An mga Hapon nag-andam nin mga posisyon sa palibot kan mga baterya asin nakapasirong sa mga tunel. An mga inot na pagsalakay dai nagin mapanggana; an terreno arog kaini na an mga tangke dai kayang darahon an saindang mga badil sa mga posisyon kan mga Hapon. Kan 31 Marso, sarong pagprobar an ginibo na suluon an mga paradepensa sa paagi nin pagbubo nin gasolinang diesel sa solamenteng baras nin bentilasyon na maabot kan mga Amerikano. Alagad, dai ini nagibo, nin huli ta an gasolina nin diesel dai maihatod nin marikas sa mga gilid kan baterya. An komandante kan Ika-113 Batalyon nin Labanan kan Inhinyero nag-isip nin solusyon gamit an duwang kubo nin pontoon na pano nin diesel hale sa pwersa nin Hokbong-dagat asin sarong bomba asin hose na may kakayahan na mag-angkop hale sa pwersa sa ere. Kan 5 Abril sobra sa  nin gasolinang diesel an pigbomba pababa sa baras nin bentilasyon asin kinarab gamit an puting posporus na mga bala nin mortar. Ini inutro nin duwang beses pa kan 6 asin 7 Abril, na sinundan nin duwang kasong demolisyon. An mga suminunod na aldaw okupado sa pagsiyasat kan mga pag'atake kan mga infantry asin mga pagprobar na kumbinsiron an mga natatadang Hapon na magsuko. Kan ika-13 nin Abril an huring paradepensa nagadan asin an kuta nabawi.

An Fort Drum nabawi sa kaparehong paagi kan 13 Abril 1945, gamit an Landing Ship Medium (LSM) na pigbago na may tulay tanganing an mga tropa makadalagan hale sa barko pasiring sa itaas na kubyerta kan kuta. An Kompanya F kan Ika-151 na Impantriya asin sarong detatsment kan Ika-113 Batalyon nin Labanan ka. Inhinyero nagpartisipar. Labing  nin gasolina an pigbomba pasiring sa kuta sa paagi nin Landing Craft Mechanized (LCM), kaiba an mga singil sa demolisyon na nagkakantidad nin 600 na libra nin TNT. An inot na pagsabog maluya, alagad pakalihis nin sampulong minuto an naglalaad na gatong garo baga nagsindi nin sarong magasin nin bala, asin an kuta nagputok. An mga segundaryong pagsabog asin init gikan sa mga kasulo nakaulang sa paglaog sa kuta sagkod kan 18 Abril. 69 na gadan na Hapon an nabilang.

An Fort Frank sa Isla nin Carabao sinalakay kan 16 Abril kan Inot na Batalyon. kan Ika-151 na Impantriya asin Co. C kan Ika-113 Batalyon nin Labanan kan Inhinyero. Alagad, an mga Hapon nakadulag pasiring sa kadagaan.

## Hilingon man
* Kasaysayan nin militar ng Filipinas
* Kasaysayan militar kan Estados Unidos
* Depensa sa baybayon sa Estados Unidos
* Korpo nin Artilerya sa Baybayon kan Hokbo kan Estados Unidos
* Base Hokbong-dagat kan Manila

## Mga toltolan

* 
* Gaines, William C., Coast Artillery Organizational History, 1917-1950, ''Coast Defense Journal'', vol. 23, issue 2
* 
* 
* 
* 

## Mga panluwas na takod
* Fort Drum:Concrete Barkong panggera kan Filipinas
* websityo kan Iribahan nin Pangkasaysayan kan Corregidor
* Mga asignasyon sa Baterya nin Artilerya sa Baybayon sa Filipinas sa Corregidor.org
* Mga Kuta sa Pilipinas sa American Forts Network
* Nakaligtas sa mga armas kan artilerya sa baybayon kan Amerika sa Coast Defense Study Group (PDF)
* Mga Depensa sa Pantalan kan Sola nin Manila asin Subic sa Grupo nin Pag-aadal sa Depensa sa Baybayon
* Mga mapa kan mga kuta kan Estados Unidos sa Pilipinas sa Grupo nin Pag-aadal sa Depensa sa Baybayon