Tetramorph

An **tetramorph** sarong simbolikong kaayusan nin apat na magkakaibang elemento, o kombinasyon nin apat na magkakasuway na mga elemento sa sarong yunit. An termino kinua sa Griegong *tetra*, na nangangahulogan apat, asin *morp*, na nangangahulugang porma o korte. 

An tataramon gikan sa Griyego para sa "apat na porma" o "mga porma". Sa paggamit kan Ingles, an lambang simbolo pwedeng iladawan bilang sarong tetramorph sa singular, asin sarong grupo bilang "an mga tetramorph", alagad parati sana sa mga konteksto kun saen an apat kabali. An mga tetramorph lakop na lakop sa arte kan Amay na Edad Media, orog na sa mga librong may liwanag na Ebanghelyo, alagad nagdadanay na lakop sa arte relihiyoso sagkod sa presenteng aldaw.

Sa Kristianong arte, an tetramorph iyo an pagsasaro kan mga simbolo kan Apat na Ebanghelista, na kinua sa apat na nabubuhay na linalang sa Libro ni Ezequiel, pasiring sa sarong pigura o mas parate, grupo nin apat na pigurin. An kada saro sa apat na Evangeliista asosyado sa saro kan nabubuhay na mga linalang, na parateng ipinaheheling paagi sa mga pakpak. An pinakakomun na kasararoan, alagad bako an orihinal o iyo sana, iyo ini: Marcos na Hade, Leon; Lucas na hamak na Lingkod, Ox; Mateo Aki nin Tawo, Lalaki; asin Juan Agila. Sa Kristianong arte asin ladawan, an Mga retratong Ebanghelista parateng may kaibang tetramorphs, o an mga simbolo sana na ginagamit tanganing irepresentar iyan. An mga retratong abanghelista na naglaladawan sa sainda sa saindang porma nin tawo parateng inaakompanyaran kan simbolikong linalang ninda, asin Si Cristo sa Kamahalan parateng ipinahehelMga retratong Ebanghelista na simbolo.

## Mga Ginikanan

An mga imahe nin mga pag-iriba kan manlaen-laen na elemento sa sarong simbolo iyo an orihinal na ginamit kan mga Suanoy na Ehipto, mga Asirio, asin mga Griyego. An imahe kan esfinx, na nakua sa Ehipto asin Babilonya, naglaladawan kan hawak nin sarong leon asin payo nin sarong tawo, mantang an mga harpia sa mitolohiyang Griyego nagpapahiling nin mga babaeng tawo na garo gamgam.

## An buhay na mga linalang ni Ezequiel
Si propeta Ezekiel nabuhay sa tahaw kan mga Hudiyo na nadistiero sa Babilonya kan ika-6 na siglo BC. An mga linalang sa saiyang bisyon, na dian hale an mga imahen kan tetramorpo, nagpapagirumdom kan suanoy na arte kan Asiria. 

An mga hayop na asosyado sa Kristiyanong tetramorpo naggigikan sa mga simbolo kan Babilonya kan apat na nakapirming senyales kan zodiac: an baka na nagrerepresentar sa Taurus ; an leon na nagrerepresentar ki Leo ; an agila na nagrerepresentar ki Scorpio ; an tawo o anghel na nagrerepresentar ki Aquarius . Sa astrolohiya kan Solnopan, an apat na simbolo konektado sa mga elemento kan, sunod-sunod na Kinaban, Kalayo, Tubig, asin Aire. &#x5B; **' &#x5D;</sup> An mga linalang kan Kristiyanong tetramorpo lakop man sa mitolohiya [[Egyptian mythology|kan Ehipto]], [[Mitolohiyang Griyego|Griego]], asin Asiria. An mga enot na Kristiyano nag-ampon kan simbolismong ini asin pig-adaptar ini para sa apat na Ebanghelista  bilang an tetramorph, na enot na naglataw sa arte Kristiyano kan ika-5 siglo,  alagad an interpretatibong ginikanan gikan ki [[Irenaeus]] kan ika-2 siglo.

An mga elemento kan Kristiyanong tetramorpo enot na naglataw sa bisyon ni Ezequiel, na naglaladawan kan apat na linalang mantang sinda naglataw saiya sa sarong bisyon:

== An apat na ebanghelista bilang apat na buhay na linalang ==

An asosasyon kan apat na buhay na linalang sa apat na ebanghelista nagpoon ki Ireneo kan ika-2 siglo. An interpretasyon kan lambang linalang nagkakaiba-iba sa kasaysayan kan simbahan. An pinaka-komun na interpretasyon, na enot na itinao ni [[Victorinus of Pettau|Victorinus]] asin inadaptar ni [[Jerome|Jeronimo]], [[Papa Gregorio I|San Gregorio]], asin kan [[Book of Kells|Libro ni Kells]], iyo na an tawo iyo si Mateo, an leon na si Marcos, an baka na si Lucas, asin an agila na si Juan. An mga linalang kan tetramorph, arog kan apat na ebanghelyo kan mga Ebanghelista, nagrerepresentar nin apat na aspeto ni Cristo.

Malinaw sa lamesa na an manlaen-laen na mga plano nin interpretasyon sinunod sa kasaysayan kan simbahan. An limang mayor na mga iskema pinagsumaryo sa ibaba na may sarong representanteng proponente asin rason. An itinaong rason parati may koneksyon sa kun pano nagpopoon an lambang Ebanghelyo, mga mayor na tema sa lambang Ebanghelyo, o an aspeto ni Cristo na pigduduon sa lambang Ebanghelyo.

**1st scheme—Irenaeus**

An lalaki iyo si Mateo, nin huli ta an saiyang Evangelio nagpopoon sa henealohiya ni Jesus; an leon iyo si Juan, nin huli ta an saiyang Ebanghelyo nagpopoon na pano nin kumpiyansa; an baka iyo si Lucas, huli ta an saiyang Ebanghelyo nagpopoon sa saserdoteng atang; asin an agila iyo si Marcos, nin huli ta an saiyang Ebanghelyo nagpopoon sa propesiya ni Isaias. Si Ireneo an nagpoon kan koneksyon na ini sa pag-ultanan kan apat na buhay na linalang asin kan apat na ebanghelista huli ta naghahanap siya nin simbag sa hapot na "Taano ta apat na Ebanghelyo?"

**ika-2ng iskema (pinaka-komon)—Jerome**

An rason na itinao para sa planong ini iyo kun pano nagpopoon an lambang istorya kan Ebanghelyo. Si Mateo an tawo huli ta nagpoon siya sa sarong henealohiya; Si Marcos iyo an leon, na nag-uungal sa disyerto na may makahula na kapangyarihan; Si Lucas iyo an baka, huli ta nagpoon siya sa pag-atang sa templo; asin si Juan iyo an agila, na naglalayog pasiring sa langit siring sa banal na Tataramon. Kaipuhan na sabihon na sa sarong punto, kan an igo nang mga awtoridad sa pag-interpretar sa simbahan nagsuporta sa planong ini, kadaklan sa mga nagsunod dai na sana nagsunod sa saindang awtoridad.

**Ika-3ng plano—Agustin**

An leon iyo si Mateo, huli ta an Ebanghelyo ni Mateo naglaladawan ki Cristo na karakter na hade, siya na naggikan sa tribu ni Juda; an baka iyo si Lucas, nin huli ta si Cristo ipinahiling sa saiyang pagkapadi; an lalaki iyo si Marcos, huli sa pagkatawo ni Cristo na ipinahiling sa Ebanghelyong iyan na nakasentro sa mga bagay na ginibo kan lalaki; asin an agila iyo si Juan, huli ta an misteryo kan Tataramon minasakat sa langit. Si Agustin naghale sa plano ni Jeronimo na nagsasabi, "An huring pormulasyon na ini nakasentro sana sa mga kapinunan kan mga libro asin bako sa kabilogan na plano kan mga ebanghelista, na iyo an dapat kutanang mas lubos na siniyasat." 

**Ika-4 na iskema—Jamieson-Fausset-Brown**

An leon iyo si Mateo, huli ta piglaladawan ni Mateo an Kagurangnan na si Jesus bilang an Hade; an baka iyo si Marcos, huli ta ilinaladawan Siya ni Marcos bilang sarong surugoon; an lalaki iyo si Lucas, huli ta ilinaladawan Siya ni Lucas bilang sarong perpekto, tunay na tawo; an agila iyo si Juan, huli ta ilinaladawan Siya ni Juan bilang Dios. An paghiling na ini pigkukua an mga linalang bilang mga simbolo kan "bakong an personal na karakter kan mga Ebanghelista, kundi an manlaen-laen na aspeto ni Cristo... na iprinesentar ninda nin nagkapirang beses." 

**Ika-5 na iskema—Aimee Semple McPherson*'

An Agila iyo si Mateo, na nagpresentar ki Jesus bilang an Hade na madali nang magbalik tanganing hanapon an saiyang banwaan, si Jesus Mabalik; an baka iyo si Lucas, kun saen ipinapahiling niya si Jesus bilang an nagtitios na surugoon na nagdara kan satong helang, si Jesus Healing; An Lalawgon nin Tawo (na nagrerepresentar ki Marcos) nagpepresentar ki Jesus bilang an perpektong tawo na nagdigdi tanganing iligtas kita, si Jesus Nagliligtas; An Leon iyo si Juan iprinesentar si Jesus bilang an Bautisador sa Espiritu Santo.

== An tetramorph sa arte ==

=== Representasyon asin simbolismo sa Kristiyanismo ===

An mga linalang kan tetramorph, siring sa saindang paglataw sa saindang mga pormang hayop, kadaklan ipinapahiling bilang mga pigura na may pakpak. An mga pakpak, sarong suanoy na simbolo nin pagka-Dios, nagrerepresentar kan pagka-Dios kan mga Ebanghelista, an pagka-Dios ni Cristo, asin an mga birtud na kaipuhan para sa kaligtasan kan mga Kristiyano.  Manungod sa paglaladawan ki San Marcos partikularmente, an paggamit nin mga pakpak iyo an nagpapalaen saiya sa mga imahe ni San Jeronimo, na konektado man sa imahe nin sarong leon. 

An perpektong hawak nin tawo ni Kristo orihinal na pigrerepresentar bilang sarong tawong may pakpak, asin kan huri pig-adaptar para ki San Mateo tanganing simbolohon an pagkatawo ni Kristo.  Sa konteksto kan mga tetramorph, an tawong may pakpak nagpapahiling kan pagkatawo asin rason ni Cristo, siring man an pagkasaysay ni Mateo manungod sa [[Incarnation (Christianity)|Pagkatawo ni Cristo]] .  An leon ni San Marcos nagrerepresentar nin kusog nin boot, pagkabuhay-liwat, asin pagkahade, kasabay kan tema ni Kristo bilang hade sa ebanghelyo ni Marcos. Iyan man iniinterpretar bilang an [[Lion of Judah|Leon nin Juda]] bilang pagsambit sa makahadeng linahe ni Cristo.  An baka, o toro, sarong suanoy na Kristiyanong simbolo nin pagtubos asin buhay sa paagi nin sakripisyo,  na nagpapahiling kan mga rekord ni Lucas ki Kristo bilang sarong padi asin an saiyang ultimong sakripisyo para sa futuro kan katawohan. An agila nagrerepresentar sa kalangitan, kalangitan, asin sa espiritu nin tawo, na kapareho kan banal na naturalesa ni Cristo. 

Sa saindang pinakaenot na paglataw, an mga Ebanghelista ilinadawan sa saindang mga pormang tawo na an lambang saro may balumbon o libro tanganing irepresentar an mga Ebanghelyo. Kan ika-5 siglo, an mga imahe kan mga Ebanghelista nag-evolve pasiring sa saindang kanya-kanyang tetramorph.  Kan huring mga Edad Media, an tetramorph sa porma nin mga linalang dai na gayong parating ginagamit. Imbes, an mga Ebanghelista parating ipinapahiling sa saindang mga pormang tawo na kaiba an saindang mga simbolikong linalang, o bilang mga tawo na may payo nin mga hayop. 

Sa mga imahen kun saen an mga linalang nakapalibot ki Cristo, an tawong may pakpak asin an agila parateng ilinaladawan sa gilid ni Cristo, na an leon asin an baka nakaposisyon sa mas hababa sa saiyang mga bitis, na an tawo nasa too ni Cristo, na naeenot sa agila, asin an leon nasa wala kan baka. An mga posisyon na ini nagpapahiling kan [[Great chain of being|dakulang kadena nin pagkatawo]] kan edad media. 

== Mga Reperensya ==

# Whittick, Arnold. *Symbols, Signs, and their Meaning*. Leonard Hill Ltd, 1960, p. 134.
# ”Four Evangelists (Tetramorphs)”. *Symboldictionary*. http://symboldictionary.net/?p=486
# Clement, Clara Erskine. *Saints in Art*. Gale Research Company, 1974, p. 34.
#  | [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101074938968&seq=58 Greek and Latin versions (ed. Harvey, vol. 2, p. 46-50])
# Cf. Armstrong, J. J., "Victorinus of Pettau as the author of the 'Canon Muratori'": «Irenaeus  and Victorinus each  associate  John with  the  lion,  Matthew  with  the man,  Luke  with  the  calf,  and Mark with  the eagle.»
# Jerome, *Commentary on Matthew*, trans. Thomas P. Scheck. Fathers of the Church, vol. 17 (Catholic University of America Press, 2008.), 55.
# *Synopsis scripturae sacrae* (PG 28.432.39-51)
# Gregory the Great, *Homilies on the Book of the Prophet Ezekiel*, trans. Theodosia Tomkinson, 2nd ed. (Etna, CA: Center for Traditionalist Orthodox Studies, 2008), 73-74: "For the Only-Begotten Son of God himself truly became man; he deigned to die like an ox at sacrifice for our salvation; he, through the virtue of his fortitude, rose as a lion.... Furthermore, ascending to heaven after his resurrection, he was borne aloft to the heights like an eagle. He is therefore wholly within us at the same time, who became a man in being born, an ox in dying, a lion in rising again, and an eagle in ascending to the heavens."
# 
# Jamieson, Robert, A. R. Fausset, and David Brown. *Commentary Critical and Explanatory on the Old and New Testaments,* Vol. 2. (New York: S.S. Scranton, 1873), 565. [https://archive.org/details/commentarycritic00jami/page/564/mode/2up?view=theater Online].
# Watchman Nee, Collected Works of Watchman Nee, vol. 54 (1948; Anaheim: Living Stream Ministry, 1994) p. 119
# *Expository Notes on Ezekiel the Prophet*, ch. 1
# Scofield Reference Bible (New York: Oxford University Press, 1967), p. 838. Note: an interpretation of the four living creatures did not appear in the original two editions (1909, 1917).
# Augustine, *Agreement among the Evangelists*, I,6,9
# Jamieson-Fausset-Brown, *Commentary*, 565: "The Fathers identified them with the four Gospels, Matthew the lion, Mark the ox, Luke the man, John the eagle: these symbols, thus viewed, express not the personal character of the Evangelists, but the manifold aspect of *Christ* in relation to the world… presented by them severally: the lion expressing *royalty*, as Matthew gives prominence to this feature of Christ; the ox, *laborious endurance*, Christ's prominent characteristic in Mark; man, *brotherly sympathy* with the whole race of man, Christ's prominent feature in Luke; the eagle, *soaring majesty*, prominent in John's description of Christ as the Divine Word… The redeemed election-Church similarly, when in and through Christ (with whom she shall reign) she realizes the ideal of man, shall combine in herself human perfections having a fourfold aspect: (1) kingly righteousness with hatred of evil and judicial equity, answering to the 'lion'; (2) laborious diligence in every duty, the 'ox'; (3) human sympathy, the 'man'; (4) the contemplation of heavenly truth, the 'eagle.'"
# Male, Emile. *The Gothic Image: Religious Art in France of the Thirteenth Century*. HarperCollins, 1913, pp. 35-7.
# Clement, Clara Erskine. *Saints in Art*. Gale Research Company, 1974, p. 48.
# Charbonneau-Lassay, Louis. *The Symbolic Animals of Christianity*. Stuart & Watkins, 1970.
# Schuetz-Miller, Mardith K. “Survival of Early Christian Symbolism in Monastic Churches of New Spain and Visions of the Millennial Kingdom”. *Journal of the Southwest''. 42.4 (2000): 763-800. Print.
#