open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pako (paratakod)

Sa mga pagibo gikan sa kahoy asin pagpundar, an **pako** sarong sadit na bagay na gibo sa metal (o kahoy, inaapod na pako nin kahoy o "trunnel") na ginagamit bilang pag takod, bilang patok sa pagsabit nin sarong bagay, o minsan bilang dekorasyon.  Minsan parating an mga pako igwa nin matarom na poro sa sarong poro asin patag na payo sa ibong na poro, alagad igwa man ning mga pako na mayong payo.  An mga pako gibo sa manlaen-laen na porma para sa mga espesyalisadong katuyuhan. An pinaka-komun iyo an sarong *pako na alambre* .  An ibang klase nin pakoko kabali an *mga aspili*, *tack*, **, *tarom*, asin *cleats .*

An mga pako parati na pigtutulod sa laog kan trabaho sa paagi nin martilyo o padil nin pako . An pako nagkakapot kan mga materyales sa paagi nin pagsagara sa direksyon kan ehe asin kusog nin paggupit sa gilid. An poro kan pako minsan man pigtitiko o *balagbag* pagkatapos maitadom tanganing dai magtukal.
Trinidad Tarrosa-Subido

**Si Trinidad Tarrosa-Subido** (14 Hunyo 1912 – 7 Pebrero 1994  ) sarong Pilipinang linggwista, parasurat, asin pararawitdawit na nagsurat manungod sa eksperyensya kan babaeng Filipina sa paggamit kan tataramon na Ingles  siring asin pagkatapos kan panahon kolonyal kan Amerika sa Pilipinas . Nagsurat siya sa irarom nin dakul na pangaran, kun minsan ginagamit an saiyang bilog na pangaran na Trinidad Tarrosa-Subido, Tarrosa Subido, Trinidad L. Tarrosa, TL Tarrosa, asin ginagamit pa ngani an pangaran na Eloisa.
Gina Marissa Tagasa-Gil

**Si Gina Marissa Tagasa** sarong Pilipinang parasurat sa telebisyon asin parasurat sa pelikula . Siya sarong dating residenting parasurat para sa ABS-CBN Corporation asin sa presente, sarong residenting parasurat para sa GMA Network .
Halina Perez

**Si Vanessa May-Anne D. Uri**,  nabisto man sa pangaran na **Halina Perez** (Disyembre 11, 1981 – Marso 4, 2004), sarong Filipinang aktres.

## Buhay asin karera
Si Perez inaki si Vanessa Mayo-Anne Uri. Kan siya kuatro anyos, an saiyang ama duwang beses na napreso na nagin dalan kan pagsuwayan kan saiyang mga magurang. Pigsasakat kan saiyang ama an saindang harong pag nagkakadroga siya. Naggradwar sia sa Sta. Maria Academy School sa Santa Maria, Laguna. Si Perez nagluwas sa erotikong mga thriller asin komedya. Mga notableng kredito kabali an *Kiskisan* (2003), *Kasiping* (halì ki Diana Zubiri) (2002), *Balat Sibuyas* (2002), Amorseko: Damong Ligayo (2001) asin Ikapiton Gloria (2001).

Kan Marso 4, 2004, si Perez naglaog sa pagbukas kan sarong tindahan nin mga retratong Konica duman sa Legazpi, Albay. Sa saindang pag-agi sa Manila, an saindang van nakibanggaan nin sarong payong de trak igdi sa bandang Quezon-Camarines Norte. Si Perez's namamahala, si Isah Munio, nagadan sa eksena, mantang an drayber kan van nagadan pakatapos nin operaran. Si Perez nagbari an saiyang liog kan magbagsak alagad naghahangos pa kan an mga parasalbar pigtangkas siya paluwas sa pagkaraot. Nagadan siya kan panahon na umabot sya sa Distrito nin Tagkawayan duman sa Dayawan, Quezon. Nakaligtas an natatadang apat na biktima. Perez ilinubong sa Santa Maria Catholic Cemetery sa saiyang ginikanan na banwaan na Santa Maria, Laguna.

## Pilmograpiya

### Mga pelikula

## Reperensya
Paz Latorena

Si Paz M. Latorena (pseudonym, Mina Lys; Enero 17, 1908 – Oktubre 19, 1953) iyo an saro sa mga bantog na paragsurat kan primera henerasyon kan mga Pilipinong paragsurat sa Ingles, sa larangan kan literatura asin edukasyon. Siya sarong makata, editor, awtor, asin maestra.

## Biograpiya
Si Paz Manguera Latorena ipinanganak kan Enero 17, 1908 sa Boac, Marinduque. Siya an pinakamatanda sa sampulong aki ninda Magda Manguera asin Ricardo Latorena.

Tinapos niya an elementarya asin sekundaryang edukasyon sa St. Scholastica’s College sa Manila asin sa Manila South High School (na ngunyan iyo an Araullo High School). Kan 1926, nagkuha siya nin kursong Edukasyon sa University of the Philippines (UP) sa Manila kun saen nag-atender man siya nin klase sa pagsurat nin short story sa idalom ni Paz Márquez-Benítez.

Kan 1927, nakatanggap si Latorena nin imbitasyon hale ki Benitez na magsurat nin sarong kolum para sa Philippines Herald Magazine, kun saen si Benitez an literary editor. Kan siring man na taon, si Latorena, kaibahan an iba pang campus writers, nagtukod kan UP Writers’ Club. An publikasyon kan UP Writers’ Club na *The Literary Apprentice* naglathala man nin sarong short story ni Latorena na may pamagat na “A Christmas Tale.”

Nagsurat man si Latorena nin mga tula sa ngaran na Mina Lys bilang pseudonym, na siring ki Tanlayco, may “romantikong kahulogan” para sa sakuyang panahon bilang sarong batang paragsurat.

Bago matapos an taon, nagdaog siya nin ikatlong premyo sa Roll of Honor ni Jose Garcia Villa para sa Best Stories of 1927 para sa saiyang istorya na “The Small Key.”

Para sa saiyang huring taon sa kolehiyo kan 1927, nagbalhin si Latorena sa UST tanganing taposon an saiyang digri sa Edukasyon. Nagin siyang literary editor kan Varsitarian asin nagpublikar nin saiyang mga tula na “Insight” asin “My Last Song” sa idalom kan saiyang nom de plume na Mina Lys.

Sa halipot na panahon, nakua niya an saiyang masteral asin doctoral na digri mantang nagtutukdo nin mga kurso sa literatura sa UST. Kan 1934, an saiyang doctoral dissertation na “Philippine Literature in English: Old Voices and New” nakatanggap kan pinakataas na grado na sobresaliente.

An mga dating estudyante ni Latorena kabilang sina F. Sionil Jose, Nita Umali, Genoveva Edroza Matute, Zeneida Amador, Ophelia Dimalanta asin Alice Colet-Villadolid, para magbanggit nin pira.

## Mga Reperensya

#
Camille Villar

**Si Camille Aguilar Villar-Genuino** namundag kan Enero 25, 1985 sarong Pilipinong pulitiko na nagtukaw bilang senador kan Pilipinas poon pa kan 2025 . Dati siyang nagserbi bilang representante sa distrito kan Las Piñas poon 2019 sagkod 2025 asin bilang depudado parataram poon 2022 sagkod 2025, na dati nang nagkapot kan posisyon poon 2021 sagkod 2022. Siya an pinakaaki na senador kan ika-baynteng Kongreso .
Dottie Ardina

## Karera
Si Ardina naka risebe nin grabeng sa  amateur tournament sa Asya asin nagrepresentar sa Pilipinas sa Espirito Santo Trophy (World Amateur Team Championships) kang 2006 asin 2010. An saiyang pagluwas kan 2006, sa edad na 12, iyo an naging pinaka aki na parakawat na nakipag laban sa World Amateur Team Championships. 

Si Ardina nagin propesyonal kan 2013.

Si Ardina nagkaraw  sa Symetra Tour siring  pa kan 2014.  An saiyang pinakamatibay na pag gradwar  sa Symetra Tour iyo an sarong parehas para sa ika-2 sa 2015 Four Winds Invitational.  Nagkawat man siya sa LPGA Tour kan 2014. 

Kan 2014 man, siya  nanggana sa Thailand Singha-Sat LPGA kampyeonato. 

Si Ardina nakakualipikar para sa 2016 Summer Olympics sa Rio de Janeiro. Alagad sa primero pighona na siya makikipaglaban, sa kahurihurihi pig deklara niya na dai siya makakalaban dahil  sa epidemya kan 2015-16 na Zika virus .   Saka siya makukua para sa 2024 Summer Olympics sa Paris. 

## An amateur nanggana
*an listahan na ini tibaad bakong kumpleto*

* 2010 Southern Ladies, Karambunai Open
* 2011 Queen Sirikit Cup, Truevisions International Junior, Philippine Closed Match Play, Malaysian Junior Open, Singha Thailand Open
* 2012 RSGC AmBank Junior Amateur Open, WWWExpress-DHL National Amateur, Philippine Amateur Championship (Closed), Taiwan Amateur, Penang Amateur, SICC DBS Junior Invitational
* 2013 Philippine Amateur Open, WWWExpress-DHL Amateur, TrueVisions International Junior # 12

Gikanan: 

## Propesyonal na nanggana (3)

### WPGA Tour of Australasia nanggana (1)

* 2020 (1) Ballarat Icons Pro-Am

### An Thai LPGA Tour nanggana (1)

* 2014 (1) Ika-3 Singha-SAT Thai LPGA Championship

## Mga resulta sa mga mayor sa LPGA
*An mga resulta bakong sa kronolohikal na pagkasunod-sunod.*

CUT = dai nakaabot sa kabanga kan pagputol NT = mayong torneo T = nakabugkos

## Mga pagluwas sa koponan

* Espirito Santo Trophy (representing the Philippines): 2006, 2010, 2012

## Mga Reperensya
Janine Teñoso

**Si Janine Kris Teñoso** (namundag kan Enero 11, 1999), bisto man sa pangaran na **Janine**, sarong Filipinong parakanta asin parasurat nin kanta. Nagin bantog siya kan siya nagin finalist sa kompetisyon sa pagkanta *na Born to Be a Star* kan 2016, asin kan huri nakua an saiyang popularidad sa paagi kan saiyang sadiring cover version kan hit kan Itchyworms na "Di Na Muli" gikan sa *Sid and Aya* soundtrack kan 2017. 

Sa presente, yaon siya sa irarom kan pamamahala kan Viva Artists Agency.

## Amay na buhay
Si Janine Kris Teñoso namundag kan Enero 11, 1999, sa Manila, Filipinas .  Pinunan niya an saiyang pakikilabot sa musika sa paagi kan ministeryo nin pagsamba kan saiyang simbahan, kun saen nagpoon siyang magsurat nin mga kanta asin magtugtog sa mga aktibidad sa musika kan simbahan. 

## Karera
Sinurat niya an saiyang enot na kanta na "Fall", kan siya 17 anyos. Kan mga huring taon, nagpartisipar siya sa manlaen-laen na kompetisyon sa pagkanta kan siya nasa hayskul. 

Kan huri, nagayon siya sa reality singing competition *na Born to Be a Star* bilang sarong partisipante asin kan huri naging sarong finalist kan 2016.  Pagkatapos, siya nagpirma sa Viva Entertainment .

Kan 2017, an saiyang popularidad naglangkaw kan siya napili na magkanta nin sarong cover version kan " 214 " kan Rivermaya bilang opisyal na kanta kan pelikula *na 100 Tula Para Kay Stella* . Sinundan ini kan cover version kan 2016 PhilPop Awards winning song na "Di Na Muli" para sa pelikula na *Sid &amp;amp; Aya: Not a Love Story* . 

Kan 2023, nakibunyog siya sa pop rock band na Cup of Joe para sa sikat na kanta na "Tingin". Ini kan huri naglaog sa Top 10 sa *Billboard Philippines *' Top Philippine Songs chart. 

Kan 2024, pinaluwas niya an saiyang debut extended play (EP) *Apat na Buwan*, na nagtatampok kan pangenot na kanta na may parehong titulo. 

## Diskograpiya

### Pinalawig na mga dula

### Mga Kanta

* "Fall"
* "214"
* "Di Na Muli"
* "Tingin" 
* "Apat na Buwan"

## Toltolan
Princess Schuck

**Princess Schuck** (; pinangaki kan Setyembre 23, 1987) sarong Pilipinong kaidto aktres.

## Karera
Si Schuck nagpoon bilang sarong aki na aktres asin saro sa mga aki na cast kan kan ABS-CBN na TV. [ 3 ]

Kan 1996, nagsali siya sa serye nin TV *Pamilya Zaragoza* asin nagluwas sa Star Magic gabos-bituon anibersaryo na pelikulang Ang TV pelikula: An Adarna Pamamasyar.

Pakalihis nin sarong taon, nagluwas siya bilang si Camille sa "Habo ko sa mga Lalaki, Habo ko sa mga Babayi" sarong espesyal na dakol nin episodio kan antolohiyang serye na mga Laad.[4]

Si Schuck parte kan ika-siyam na gruponin mga aktor na piglansar kan ABS-CBN kan 2000. Itinampok kaini an pag-introdusir kan mga dating mga aktor na aki na si Alwyn Uytingco, Hazel Ann Mendoza, Janus del Prado, Rex Agoncillo asin siya mismo asin sa maarabot  na aktor.[5]

Kan 2001, si Schuck nakakua nin Pinakamarahay Solong Pagsagibo paagi sa Aktres award kan ika-16 na Kampeonato sa PiMPC Star Awards para sa Television huli sa saiyang hitsura sa sarong pangyayari sa Pira-pirasong Pangarap.[6]

Kanso 2006, si Schuck nagbutwa bilang Kurong sa Marina!, pinsan ni Valerie Garcia Bangs.[7]

## Personal na buhay
Si Schuck an pinakamatuang aki asin aking babae ni Hans Schuck asin Gina Carreon. [ 8 ] Igwa siyang apat na aking tugang; magtugang na si Hans Erard, Prinsipe Justin asin Hadeng Matthew asin an tugang na aktres na si Empress Schuck . [ 9 ] 

## Pilmograpiya

### Sa telebisyon

## Reperensya

## Panluwas na mga link

* Princess Schuckan nasa likodIMDb
Kylie Padilla

**Kylie Nicole Sicangco Padilla** (  ; namundag 25 Enero 1993) sarong Filipinang aktres, parakanta asin modelo. Aki siya kan aktor na si Robin Padilla asin Liezl Sicangco. Siya ngonyan sarong eksklusibong artista kan GMA Network .

## Amay na buhay
Si Kylie Nicole Sicangco Padilla namundag sa Angeles, Pampanga, aki kan Pilipinong aktor na si Robin Padilla asin Liezl Sicangco. Poon sa edad na pito, nag-adal siya sa Queensland, Australia kan siya nag-elementarya.  Siya nagin sarong Muay Thai kan 2008 pagkatapos na an saiyang pamilya nagbalik sa nasyon.  Dawa ngani pinadakula sa pagtubod kan mga Saksi ni Jehova, siya naggigibo nin Islam poon pa kan Abril 1998, haros sarong dekada bago maglaog sa pag-arte, sa ibong kan pagigin bakong debotong Muslim .  

## Karera
Si Padilla sarong bitoon sa kapot kan GMA Network . An saiyang mga padalan sa telibisyon kaayun an *Joaquin Bordado*, *Blusang Itim*, *The Good Daughter* asin *Adarna* . Siya nakakua bilang Pinakamarahay na Bagong Babaeng Personalidad (kapareho ki Patricia Gayod) sa ika-22 na PMPC Star Awards para sa Telebisyon kan nakaaging 2008 para sa saiyang pag-arte sa *Joaquin Bordado* . 

Nagi siyang sarong pangaran sa istaran huli sa saiyang karakter sa pantasya-drama reboot kan *Encantadia* kun saen pigladawan niya an bistado, kontrobersyal, asin pinaka-pinagpangadyi na karakter na pinakabago, si Sang'gre Amihan .

## Personal na buhay
Si Padilla naagom an aktor na si Aljur Abrenica kan Enero 2017,  na igwa siyang aking lalaki na namundag kan ikaapat na aldaw kan Agosto 2017.  An duwa nagpoon na magkabistohan kan 2011 sagkod na sinda nagsuhayan kan 2014.  Naghilingan utro sinda kan Setyembre 2016.  Nagsarong puso sinda kan Disyembre 2018. 

Kan Disyembre 2019, nangaki si Padilla kan saiyang ikaduwang aki  Alagad, an mag-agom nagsuwayan kan Abril 2021.  Si Padilla kan huri namusang ki JM de Guzman, dawa ngani pigdaehan niya an mga musang nin pag-ilusyonan ninda.  Dinaehan man niya an pagkakadamay ni de Guzman sa pagsuhayan ninda ni Abrenica. 

Pinagtaraman nia an saiyang mga kadipisilan asin kasakitan bilang sarong nagsosolong ina, nagtatrabahong ina.  

## Filmography

### Sine

### Serye sa telebisyon

### Mga palabas sa telebisyon

## Diskograpiya

* *Mga Panahon* (2014)

## Mga Komersyal

### Mga Pag-endorso

* Marikina Shoe Exchange (MSE) 
* Watsons Philippines 

## Mga panluwas na sumpay
 

* Kylie Padilla at IMDb
Viy Cortez

Si Viy Cortez-Velasquez (namundag kan Hulyo 23, 1996) sarong Filipino na YouTuber asin entreprenyor. Siya kilala sa mga lifestyle vlog, mukbang, mga pawakawat na masasakit, asin suba, asin mga travel video sa YouTube. Siya an agom ni Cong TV asin miembro kan content creator collective na Team Payaman. Naibilang siya bilang saro sa mga top YouTube personalities sa Filipinas kan 2020.

Kan 2015, si Cortez nagtrabaho bilang sarong ahente nin awto kan mamidbid niya an saiyang nobyo kaidto, si Cong TV, na sarong nag pupuon maging sarong vlogger nin laog kan panahon na ito.   Sa kahurihurihi nagpoon siyang magluwas sa saiyang mga vlog, dawa ngani sa primero nagpahiling siya nin pagkamasusupgon sa kamera. Kan Setyembre 2017, si Cortez naglansar kan saiyang sadiring YouTube channel, na nag-upload kan saiyang enot na video na may titulong 'Spicy Noodles Challenge with Cong & Junnie Boy'.  Ini an nagmarka kan kapinunan kan saiyang karera sa paggibo nin laog, na naghiwas sa pag bali ning mga masasakit na kawat, asin mga vlog sa pagbiyahe, mga prank,  asin iba pang laog sa estilo nin pamumuhay. An saiyang karera nagkaigwa nin dakulang traksyon kan 2020 sa paglangkaw kan popularidad kan Team Payaman, sarong kolektibong paragibo nin laog na kun saen siya sarong pangenot na miyembro. Kan Oktubre 2020, siya nagin sarong embahador kan tatak para sa Ever Bilena .  Sa bilog niyang karera, siya nagpursige nin dakul na mga negosyo na minasakop sa mga industriya nin kosmetiko, gubing, asin kakanon, na sunod na nagmukna kan saiyang sadiring kompanya, an ViyLine.  

Si Viy Cortez namundag kan Hulyo 23, 1996, sa San Pedro, Laguna, asin igwa nin duwang tugang na babae. 

Kan Disyembre 12, 2020, naaraman ni Cortez na bados siya;  nagpoon siyang makaeksperyensya nin pagdugo kan Disyembre 18. Sa saiyang YouTube vlog na may titulong 'Blessing', pigbuyagyag niya na siya nagkaigwa nin pagkakulgan na iyo daa an saindang enot na aki ki Cong TV .   Pakalihis nin sarong taon, kan Disyembre 2021, pig-anunsyo niya sa paagi kan saiyang YouTube vlog na siya naglalaom nin sarong aki.  Kan Hulyo 2025, ipinangaki niya an panganay niya asin ni Cong TV.   

## Mga Reperensya
Suyen

## Suyen

Sa edad na 21 anyos pa sana, si **Juliana Suyen Pintor** marikas na nagin saro sa mga pinaka-akit na bagong pangaran sa eksena nin indie rock sa Pilipinas. Sa saiyang debut EP na *Suyen Imnida*, nakagibo siya nin espasyo na naghahalo nin enerhiya nin pagkahoben, asin hilaw na emosyon.

Para sa kadaklan na nasa edad na 20, an 2025 garo baga nakakapagabat sa mga responsibilidad asin kadaihan nin kasegurohan. Ipinapaagi ni **Suyen** an pangigipit na iyan sa saiyang musika, na ginagamit an saiyang pulang gitara bilang armas asin pailihan. An saiyang EP nagseserbing timestamp kan saiyang mga emosyon bilang hoben na adulto, na pano nin indie rock grit.

Hinahangaan na kan rinibong mga indie fans asin minimidbid kan mga beterano, an pagbaklay ni **Suyen** nagpopoon pa sana. An *Suyen Imnida* tibaad iyo an saiyang enot na mayor na lakdang, alagad ini sarong maisog na lakdang—nagbubukas nin mga pinto sa mga kolaborasyon, pagtalubo, asin sarong ngapit kun saen an saiyang boses padagos na nag-aayon sa sarong henerasyon na nag-aagi sa kariribokan kan saindang mga 20 anyos.

### Debut EP: Suyen Imnida

Pinaluwas sa irarom kan sub-label kan PolyEast Records na Filtered Music, an *Suyen Imnida* sarong anom na track na koleksyon na nag-eeksplorar kan mga tema kan teenage punk, hoben na pagkamoot, asin an mga pangigipit kan amay na pagkaadulto. An titulo kan kanta iyo an saiyang personal na introduksiyon, na nagpapahiling kan saiyang pagkatawo, asin mga hilig.

**Kabali sa mga tampok:**

*“Bente”* 

*“Tampo”* 

*“Teka Lang! (looper machine)”* 

*“Something ‘bout U”* 

Pigprodusir ni Zild Benitez (IV of Spades) asin tabang ni Sam Marquez (One Click Straight), an EP nagkukua kan kaogmahan ni **Suyen**, dawa ngani an mga kritiko nagsasabi nin paminsan-minsan na mga dai pagkakapareho sa paghalo. Minsan siring, an rekord pig-omaw bilang saro sa mga pambihirang pagluwas kan 2025.

### buhay na pasundayag

Si **Suyen** hayag na nagpahayag nin paghanga sa mga lokal na rock icon arog na **Sandwich**, na an impluwensya namamatian sa saiyang tanog. Nakipagtabangan na siya sa sainda, na pigtutugtog an socially charged track na "*Basura*" na live sa Wish 107.5 Bus.

**An saiyang mga pagganap nagpahiling man kan saiyang pagkadakol nin kakayahan:**

“Katabi”

"Basura" (kaiba an Sandwich)

### Toltolan
Rosa Sevilla de Alvero

**Si Rosa Sevilla de Alvero** (namundag na **Rosa Lucia Sevilla y Tolentino** ; Marso 4, 1879 – Mayo 11, 1954) sarong Filipinong aktibista, edukador, asin peryodista na nag-aadbokasiya para sa pagboto kan mga kababaihan sa Filipinas. 

## Biograpiya
Si Sevilla namundag kan Marso 4, 1879, sa Tondo, Manila, ki Ambrosio Sevilla, sarong sarhento kan Hukbong Español, asin ki Silvina Tolentino y Rafael, kaagom nin rebolusyonaryo asin dramaturgo na si Aurelio Tolentino. Siya nagdakula kaiba an saiyang tia na si Tolentino na pirming nag-aanyaya nin mga nasyonalista asin intelektwal na nagtataban sa tinatawag ninda na “kolonyal na edukasyon” sa saindang harong. Nag-adal siya para maging maestra, asin nagtapos bilang “maestra superior” sa Assumption College. Paglaog, siya nagin pinakaenot na dekana na babae sa Universidad de Santo Tomas, asin nagtukod kan Instituto de Mujeres (ngonian Rosa Sevilla Memorial School) kan Hulyo 15, 1900.

Si Sevilla parte kan editoryal kan peryodiko ni Antonio Luna, *an La Independencia* asin nagsurat man nin mga obra sa tataramon na Espanyol arog kan *La Mejor*, *El Sueno del Poeta*, asin *Prisonera de Amor* . 

Kan mga enot na taon kan kolonyal na panahon kan Amerika, tinogdas niya an Instituto de Mujeres sa Manila sa edad na 21, na nagin saro sa pinakaenot na eskwelahan para sa mga babae sa Filipinas.  An institusyon nagtao nin kurikulum sa mga kababaihan na makakatabang sainda na mag-andam "tanganing magsirbi sa Dios asin sa nasyon" na nagtatao sainda nin alternatibo sa mga eskwelahan na pinapadalagan kan mga Amerikano na kadaklan nagbabawal sa pagtukdo nin relihiyon, siring man sa mga asignatura sa tataramon sa Espanyol asin mga katutubong tataramon. 

Kan huri, sa edad na 30 anyos, nangenot siya sa sarong hiron kan 1916 para sa mga kababaihan na Pilipino tanganing maseguro an deretso sa pagboto, na iyo an nagtogdas kan Liga Nacional de Damas Filipinas. Kan 1937 kan an mga babae nakakua nin deretso pagkatapos nin sarong reperendum . 

Si Sevilla nagtrabaho man sa larangan nin peryodismo, kun saen siya nagin editor para sa aroaldaw na Espanyol *na La Vanguardia*, asin nagmukna *kan The Woman's Outlook*, sarong magasin na ipinublikar kan General Federation of Women's Clubs of the Philippines. 

Nagadan siya kan Mayo 11, 1954, sa edad na 75 anyos. 

## Personal na buhay
Inagom niya si Emilio Alvero, sarong artista. 

## Mga Premyo

*  Presidential Medal of Merit: July 4, 1948
*  Queen Isabella II of Spain Award: 1948

## Pag-omaw
Kan Marso 4, 2021, pigselebrar kan Google an saiyang ika-142 na kumpleanyo sa paagi nin Google Doodle .  Sarong tinampo sa Loyola Heights, Syudad nin Quezon, Filipinas an ipinangaran sa saiyang pagromdom.
Autumn Durald Arkapaw

Si Autumn Cheyenne Durald Arkapaw (née Durald; namundag Disyembre 14, 1979) sarong American cinematographer. Para sa saiyang obra sa pelikulang *Sinners* (2025), siya an enot na babayi nin kolor na na-nominar, asin enot na babayi na nagdaog, nin Academy Award para sa Best Cinematography. Sa telebisyon, naka-kuang siya nin nominasyon sa Primetime Creative Arts Emmy Awards para sa Outstanding Cinematography huli sa saiyang trabaho sa episode na “Lamentis” (2021) kan *Loki*

## Maagang buhay asin edukasyon
Si Arkapaw namundag bilang Autumn Cheyenne Durald sa Oxnard, California, nagdakula sa San Francisco Bay Area, asin may lahing Filipino sa parte kan ina niya asin Black Creole sa parte kan ama niya. An parte nin pamilya niyang Filipino Katoliko. Pinahayag niya na an saiyang lolo sa ina, si Guillermo Pagan Bautista gikan Pampanga, sarong resistance fighter durante kan Japanese occupation sa Filipinas asin survivor kan Bataan Death March,  "the most important man in my life" asin "one of the biggest influences on my childhood and my family".May tattoo siya nin inisyal kan lolo niya, naka-Baybayin script, sa saiyang pulsuhan.

Si Arkapaw nagtapos sa San Ramon Valley High School sa Danville, California kan 1997. Nagtapos siya kan 2002 sa Loyola Marymount University kun sain nag-adal siya nin art history. Kan 2009, nagtapos siya sa programa nin cinematography sa AFI Conservatory.

## Karera
Pagkatapos niya magtapos sa kolehiyo, si Arkapaw nagtrabaho muna sa advertising asin pagkatapos nagin camera assistant sa mga pelikula. Kan 2019, inimbitahan siya na magin miembro kan Cinematographers Branch nin Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Kan 2022, nagin miembro man siya nin American Society of Cinematographers.

Si Arkapaw nag-shoot kan pelikulang *Sinners* (2025) gamit an 65 mm film na kombinasyon nin IMAX 15-perf asin Ultra Panavision 70 cameras, kun sain siya an enot na babayi na director of photography na nag-shoot nin pelikula gamit an large format IMAX film. Para sa saiyang trabaho sa *Sinners*, siya an enot na babayi nin kolor (Filipino asin Black Creole an lahi niya) na na-nominar para sa Academy Award for Best Cinematography. Nagdaog siya kan award sa ika-98 na Academy Awards, nagin enot na babayi cinematographer, enot na Black, asin enot na Filipino na nagdaog sa kategorya.

## Personal na buhay
Si Arkapaw nagkasal ki Australian cinematographer na si Adam Arkapaw kan 2015. May sarong aki sinda.

## Mga pelikula

### Pelikula

### Telibesyon

### Music videos

## Mga parangal

### Parangal asin nominasyon

### Mga listahan na artikulo

## Reperensya
Mazel Paris Alegado

Si **Mazel Paris Alegado** (namundág 2013/2014) sarong Filipino na skateboarder. Siya pinaka-kilala sa pagkadaug nin ginto na medalya sa women's park skateboarding event sa 2025 Southeast Asian Games. Sa edad na 11, siya nagin pinaka-batang Filipino atleta na nagdaug nin ginto na medalya sa kasaysayan kan Southeast Asian Games. Antes kaini, nirepresentar niya an Filipinas sa 2022 Asian Games, kun saen siya an pinaka-batang delegado kan nasyon.

## Buhay
Si Mazel Paris Alegado namundág mga bandang 2013 o 2014. Siya naka-base sa California, Estados Unidos, partikular sa Fontana. Nag puon siya sa skateboarding sa edad na lima. Nagka-interes siya sa sport matapos niyang makita an kuya niyang nag-skateboard sa harong nin pinsan, asin naghingyo siya na magtry. An saiyang ina, si Pauline Cristianne Constantino, enot na nag-enroll saiya sa ballet asin cheerleading, pero sinuportaran an pagbalyo niya sa skateboarding matapos makita an saiyang dedikasyon. Si Alegado nag-eensayo sa Estados Unidos asin nagbiyahe man sa Portugal para sa preparasyon sa training.

## Karera

### 2023–2024: Mga enot na kompetisyon
Kan Setyembre 2023, si Alegado nakipagkumpetensya sa ika-19 na Asian Games na ginibo sa Hangzhou, Tsina.  Sa edad na siyam na taon, siya an pinakahoben na miyembro kan koponan nasyonal kan Filipinas.  Nakakualipikar siya para sa women's park final, kun saen siya nakatapos sa ikapitong pwesto na may marka na 52.85. 

Kan Enero 2024, nagpartisipar siya sa California Amateur Skate League (CASL) National Championship.  Siya an nanggana kan bulawan na medalya sa kategoryang Girl Park Open Advanced na may marka na 86 puntos.  Nadaog niya an mga Amerikanong kakompetensya sa huring hugna kan pangyayari. 

### 2025: Bulawan sa Southeast Asian Games
Kan Hunyo 2025, si Alegado nakaabante sa quarterfinals kan World Skateboarding Tour na ginibo sa Ostia, Italya.  Natapos niya an ika-24 sa Women's Open standings na may total na marka na 65.20.  Kan Nobyembre 2025, nanggana siya nin enot na pwesto sa 2025 Skate Women's Bowl Open Pro Finals sa Encinitas, California . 

Si Alegado nagrepresentar kan Filipinas sa ika-33 na Southeast Asian Games sa Thailand kan Disyembre 2025.  Nakipagkumpetensya siya sa women's extreme skateboarding park event na ginibo sa SAT Extreme Sports Park sa Bangkok .  Siya an nanggana kan bulawan na medalya na may marka na 79.72.  An saiyang ka-team, an 11-anyos na si Elizabeth Amador, nanggana kan medalyang plata, mantang si Freya Sariya Brown kan Thailand an nagkua kan bronse. 

Sa kapangganahan na ini, nakabugtak si Alegado nin rekord bilang pinakahuben na Filipinong gold medalist sa historya kan SEA Games.  Siya 11 anyos kan panahon kan kapangganahan.  An saiyang coach sa event iyo si Jericho Francisco Jr., na nanggana man nin bulawan na medalya sa skateboarding event kan mga lalaki.
Skye Chua

Si Charmaine Skye Chua (pinanganak kan Hunyo 18, 2003) iyo an Filipina na figure skater asin aktres.

Si Charmaine Skye Chua namundag sa San Juan, Metro Manila kan Hunyo 18, 2003 ki Smith asin Cherrie Chua.    Nagpoon siya nin figure skating sa edad na siete sa SM Mall of Asia skating rink sa Pasay . Padagos siyang nag-skate mantang nag-aadal sa St. Jude Catholic School . Sa kolehiyo, si Chua naglaog sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman (UPD) na nagkukua nin kurso sa siyensya nin isports mantang namamahala kan saiyang mga karera sa figure skating asin pag-arte. 

Nag-partisipar si Chua sa saiyang syahan na kompetisyon sa edad na 10. Nag-apil siya sa mga torneo na gin-sanction kan International Skating Institute (ISI), kun saen an saiyang syahan amo an Skate Manila, kun saen nakakuha siya nin marhay na gold medals.[1]

Nag-debut siya sa Philippine Figure Skating Championships hadton 2017 asin nagdaog nin gold sa advanced novice category.[1]

Si Chua nagpartisipar sa 2025 Winter World University Games sa Turin, Italya .   Natapos niya na may 26.69 puntos sa halipot na programa na nagbugtak sa ika-32 na pwesto. Dai siya nakaabante sa libreng programa. 

Nag-skate siya sa 2025 Asian Open Figure Skating Trophy . 

Pagkatapos mag-enroll sa kolehiyo, nagin aktres man si Chua asin nagka-affiliate sa GMA Network pinaagi sa Sparkle GMA Artist Center.[1] Nag-debut siya sa Hearts on Ice, isang 2023 na television series tungkol sa figure skating, kun saen ginportray niya an karakter na Sonja Limjoco.[2][3] Nagpakita man siya sa Black Rider asin Pulang Araw.[2]

Si Chua naging muse para sa NorthPort Batang Pier hadton 2024–25 na season kan Philippine Basketball Association.[1]
Ramona Diaz

**Si Ramona S. Diaz sarong Filipino-American na documentary film director asin producer na mas kilala sa pag-gibo nin “character-driven documentaries.” An mga bantog niyang obra naglalakip kan pelikulang ''Don’t Stop Believin’: Everyman’s Journey'' (2012), na nag-feature sa banda na Journey asin sa bago nilang lead vocalist na si Arnel Pineda, kun sain nagdaog ini nin Audience Award para sa 2013–2014 season kan PBS’s ''Independent Lens''; asin an pelikulang ''Imelda'' (2003), manungod sa buhay ni Imelda Marcos, dating First Lady kan Filipinas.**

**Tulo sa mga pelikula ni Diaz an naipakita sa Sundance Film Festival: ''Imelda'', sarong biographical documentary manungod sa mga simula ni Imelda bilang beauty contest winner hasta sa pagiging asawa nin politiko na nagin Presidente kan Filipinas, si Ferdinand Marcos; ''Motherland'', sarong documentary na naka-set sa sarong sobra-sobra asin kulang sa resources na maternity hospital sa Manila; asin pinaka-latest an ''A Thousand Cuts'', sarong profile ni Nobel laureate Maria Ressa, sarong journalist na nagtratrabaho sa Filipinas, na pinaluwas kan 2020. An ''Motherland'' naka-kuang Special Jury Award sa Sundance kan 2017 asin nag-premiere man sa Berlin International Film Festival sa parehong taon. Si Diaz nagserbi bilang Documentary Competition Juror sa 2023 Sundance Film Festival.**

**An pinaka-bagong feature documentary ni Diaz, ''And So It Begins'', pinili na mag-premiere sa 2024 Sundance Film Festival asin pinili man kan Film Academy of the Philippines bilang entry kan Filipinas para sa ika-97 na Academy Awards.**

Kan 2019, si Diaz naka-kuang United States Artists (USA) Fellowship.

## Mga pelikula

* 1997 *Spirits Rising*
* 2003 *Imelda*
* 2011 *Give Up Tomorrow* (as Executive Producer)
* 2011 *The Learning* (episode in P.O.V.)
* 2013 *Don't Stop Believin': Everyman's Journey* (episode in Independent Lens)
* 2017 *Motherland*
* 2020 *A Thousand Cuts*
* 2024 *And So It Begins*

## Mga Premyo

## Repesensya
Bianca Gotuaco

**Si Bianca Gotuaco** (namundag kan 22 Hulyo 1997) sarong Filipinong recurve archer . Nag-aadal siya ngonyan sa Columbia University asin miyembro kan archery team kan unibersidad. 

Nagsugod si Gotuaco mag-archery kan 2006 asin nagkaigwa nin international debut kan 2009 sa Youth World Archery Championships sa Odgen, kun sain nagkompitir siya sa individual cadet recurve. Taon 2013, nagkompitir siya liwat sa Youth World Archery Championships sa Wuxi.

Kan 2014, si Gotuaco an nagrepresentar kan Filipinas sa 2014 Nanjing Youth Olympic Games sa archery. 

Nagkompitir siya sa individual asin team recurve na event sa 2015 World Archery Championships sa Copenhagen, Denmark.

Si Gotuaco tinawan nin mga onra sa All-American sa recurve kan 2016 asin 2017, na ginibo siyang parte kan Collegiate Archery Program All-American Team .   Naresibe niya an saiyang pinakaenot na National Title sa kolehiyo sa paagi nin pagkua kan bulawan na medalya sa 2017 National Outdoor Collegiate Archery Championships pagkatapos na daogon an saiyang ka-team na si Christine Kim. An Columbia Lions nagkua man kan bulawan sa recurve team event laban sa Texas A&amp;amp;M .
Bea borres

## '''Bea Borres'''

Isabela Maria Dela Pasion Borres (namundag Enero 2, 2003) sarong Filipina na aktres, social media influencer, YouTuber, asin digital creator. Kilala siya sa mga lifestyle, beauty, asin comedic na content sa TikTok, Instagram, asin YouTube, kasabay kan mga pag-apod niya sa mga proyekto sa telebisyon sa Filipinas.

## '''Maagang Kabuwasan asin Edukasyon'''
Namundag si Borres sa Filipinas kan Enero 2, 2003. Nagpoon siya sa social media bilang teenager, na nagdara nin atensyon sa Instagram asin TikTok posts na nagkaigwa nin appeal sa mga kabataan asin Gen Z audiences.

## '''Karera'''
### Social Media
*Nagka-popularidad si Borres kan 2018 sa paagi nin TikTok skits asin Instagram lifestyle posts.

*Igwa siya nin lampas 450,000 YouTube subscribers asin 750,000 Instagram followers, kun sain nagpo-produce siya nin vlogs, makeup tutorials, asin comedic skits.

### Pag-arte
*Nag-apod siya sa ABS-CBN’s Kadenang Ginto, na nagmarka kan transisyon niya gikan social media personality pasiring sa telebisyon bilang aktres.
*Naka-apod man siya sa iba pang online collaborations asin digital campaigns.

### Personal na Buhay
*Sa 2026, si Borres igwa nin edad na 23 taon.

*Nagin ina siya sa aga pa, asin pinaghiras niya an mga eksperyensya sa “momfluencer” vlogs na nagkaigwa nin milyon-milyon na views.
*Padagos siyang aktibo sa digital content creation asin mga proyekto sa pag-arte.

### Pagkabisto
*Kilala si Borres sa saiyang relatable na personalidad asin Gen Z appeal, na nagtabang saiya na magtukdo nin marikas na following across multiple platforms.

*Itinuturing siya bilang sarong rising digital creator sa Filipinas, na nagba-balance kan karera bilang influencer asin aktres.

## 
## '''Reperensya'''
Akter, N. (2026, February 16). Bea Borres Biography, Age, Husband, Career & Personal Life, Facts in 2026. CelebsWiki. 

Ayuba, H. (2025, June 9). Bea Borres Biography: Age, height, net worth, parents, siblings, career, YouTube, acting, Instagram, boyfriend. TheCityCeleb. 

Arianna, & Arianna. (2026, March 10). Bea Borres Age 2026: Bio, Family, Husband, daughter, Career & Net Worth. Luascatering.
Genoveva Matute

**Si Genoveva Dizon Edroza-Matute** (Enero 3, 1915 - Marso 21, 2009) sarong Pilipinang parasurat. Kan 1951, siya an nakakua kan primerong Palanca Award para sa Halipot na Osipon sa Filipino, para sa "Kuwento ni Mabuti", na iyo an pinaka-bistong na bakong halaba na estorya sa tataramon na Tagalog .   

## Amay na buhay
Pinangaki siya sa Manila kan Enero 3, 1915, aki ni Anastacio Edroza asin Maria Magdalena Dizon. Si Matute iyo an tagagibo kan bistong programa sa radyo asin telebisyon, "An Istorya kan mga lalaki", sa 50s.

## Buhay sa edukasyon
Nagklase siya sa Manila North High School na ngonyan Arellano High School, Philippine Normal School, (na ngonyan Unibersidad nin Pilipino na Normal), asin an Universidad kan Santo Tomas. Nagtukdo siya nin 46 na taon sa Cecilio Apostol Elementary School asin Arellano High School, asin nagserbing tukawan kan Departamento nin Pilipinas  na dating Philippine Normal College.

## Karera
An iba niyang halipot na istorya iyo an "Leave-taking" asin "Landa kan Bitter", pigpabasa sa mga tao sa Manila Post Sunday Magazine asin sa mga bulanan na Post. Nanggad natawan siyang gayo kan saiyang mga ideya sa paghiling kan sikolohiya asin kan sa iyang naagihan sa pagtokdo, arog na nangad kan "Eight Years," an "Noche Buena," "An Istorya Kan Marahay",o Ang Kuwento ni Mabuti asin "Saling Puso nin Sarong Aki". An Saiyang hanggad ay iyo ang magpublikar nin haralipot na istorya asin komposisyon sa "I Am Voice" kan 1952. Nagkapira sa mga minasunod na koleksyon yaon sa Short Stories 1939-1992; Sa Shadow nin ENSA asin Iba Pang Istorya, asin an Tingog nin Pagmate. Ipinublikar man niya an saiyang agom sa mga Kapanapalibutan kan Filipinas sa Mga Libro: Stories, Bisaya, Karawat kan 1992.

## Mga Premyo
An saiyang mga ginibo asin kusog asin determinasyon sa pagtukdo nabisto sa Don Carlos Palanca Memorial Awards 1950s - 1960; Outstanding PNS-PNC Alumna Award kan 1966; Manila Arts and Culture Award kan 1967; Balagtas National Student Award of the Philippine Writers' Union kan 1988; asin an CCCP Award for the Artes kan 1992.

## Kagadanan
Namaaram siya sa edad na 94 kan Marso 21, 2009, mantang siya naghihingalo. Ilinubong siya sa Manila North Cemetery.

## Pag-omaw
Kan Enero 3, 2020, pigtawan ni Google an saiyang ika- 105 kumpleanyo nin pag-omaw na may Google Doodle.

## Mga Reperensya
"Genoveva E. Matute, Tagalog writer; 94". Philippine Daily Inquirer. 2009-03-24. http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20090324-195862/Genoveva-E-Matute-Tagalog-writer-94.
"Genoveva Matute's 105th Birthday". www.google.com. Retrieved 2020-01-03.
"The Major Collections Filipino Writers in Filipino: Genoveva Edroza-Matute". Ateneo De Manila University Rizal Library. Retrieved 2020-01-03.
Armine Rhea Mendoza

Si **Armine Rhea Mendoza** saro sa mga pinakaprolipikong parasurat nin kontemporanyong nobelang romansa sa Tagalog sa Filipinas . Gamit an pseudonym **na Camilla**, na inadaptar ni Mendoza gikan sa sarong babaeng parapakilaban sa *[[Iliada|Iliad]]* (hilingon man an *Aeneid* ), si Mendoza nagsurat para sa Precious Heart Romances (PHR), an tatak nin mga pocketbook na Tagalog na ipinublikar kan Precious Pages Corporation poon pa kan 1992. Siya sarong parasurat nin magasin asin parasurat nin nobelang romansa bago nagsurat nin sarong bilog na panahon na nobelang romansa kapasidad.

Si **Armine Rhea Mendoza** ay saro sa mga pinakaprolipikong parasurat ninkontemporanyong nobelang romansa sa Tagalog sa Filipinas . Gamit ang pseudonym **na Camilla**, na inadaptar ni Mendoza hali  sa sarong babaeng parapakilaban sa *[[Iliada|Iliad]]* (hilingon man an *Aeneid* ), si Mendoza ay nagsurat para sa Precious Heart Romances (PHR), ang Tagalog pocketbooks brand na ipinublikar kan Precious Pages Corporation poon pa kang 1992. Siya ay sarong para-surat asin editor ning magasin bago siya nagsurat nin popular na nobelang romantiko sa sarong bilog na panahon na kapasidad.

## Biograpiya
Si Mendoza nag'adal sa Ateneo de Manila University asin sa De La Salle University . 

Sarong produktibong manunurat kan genre na romansa, si Mendoza nakakagibo nin mga trenta na manuskrito kada taon. An saiyang karera sa pagsurat nin nobelang romansa naimpluwensiyahan asin napasugdan kan saiyang tiyahin na si Nanay Binya. Nanghiram si Mendoza kan koleksyon kan saiyang tiyahin nin mga librong romansa sa Tagalog na iniluwas kan dekada 1990 agud pag-adalan an estilo kan popular na pagsurat nin romansa. An mga karakter sa saiyang mga librong romansa kaipuhan si Karen Kerengkeng, sarong babaeng pangunahing tauhan.

## Hilingon man

* Lualhati Bautista
* Edgardo Reyes
* Maria Teresa Cruz San Diego
* Babes Cajayon

## Mga Reperensya
Socorro Ramos

**Si Maria Socorro Cancio Ramos** (ipinangaki kan 23 Setyembre 1923) sarong Filipinang negosyante. Siya an may kagsadiri kan National Book Store, an pinakadakulang kompanya nin tindahan nin libro sa Pilipinas.

## Biograpiya
Si Maria Socorro Cancio Ramos inaki kan 23 Setyembre 1923 sa Santa Cruz, Laguna . Nagdakula siya sa sarong mayamang pamilya  nin mga negosyante, nagpoon siyang magtabang sa tindahan kan saiyang mga magurang asin sa tindahan kan saiyang lola kan siya hoben. Pagkatapos niya pagklase sa Arellano High School,  nagtrabaho siya bilang sarong bantay sa Ramos Goodwill Book Store. An tugang ni Socorro na si Manuel nakaagom nin saro sa mga aking babaye kan pamilyang Ramos, na nag gibong paagi tangarig magbukas nin sarong bagong tindahan nin libro sa Kalye Escolta kan taon 1940, na namumugtak sa ibabang eskalon kan Panciteria National. Si José Ramos an ibinugtak na mamayo asin inalok si Socorro na magtrabaho para saiya. An tindahan inaapod na National Book Store. Sa ibong kan pagdai kan saiyang pamilya, si Socorro nagpakasal ki José dai nahaloy pakatapos.

Durante kan pananakop kan mga Hapon, kadakol sa mga libro kan Amerikano an nakatago asin an mag-parades nagpapabakal nin mga gamit sa opisina, sabon, asin mga tsinelas. Alagad, kan Laban sa Manila kan 1945, an saindang tindahan nasulo asin kinaipuhan nindang magpoon giraray sa pagtipon nin mga natatagong libro.  Makalihis an tolong taon, nag-abot giraray an kalamidad na rinaot an itinogdok  na tindahan. An tindahan sa bagong lokasyon kaini sa Rizal Avenue nagaba man. Miski arog kani, an National Book Store itinogdok giraray, ngonyan na may papag.  

Sa pag'agi kan panahon, an tindahan nagparadkula. Binuksan an mga bagong tindahan sa intersesyon kan tolong aki ni Socorro asin Jose. An kompanya nagin sarong tunay na negosyo kan pamilya asin nagdakula na magin sarong kompanya nin mga tindahan nin libro na may mga warak na tindahan sa bilog na nasyon. Kan taon 1990, an kompanya igwa nin mga 50 tindahan sa manlaenlaen na lugar. Pakalihis nin beynte taon, igwa nang 145. An National Book Store nagin pinakadakulang kompanya nin tindahan nin libro sa Pilipinas asin saro sa pinakadakulang kumpanya sa industriya nin tingi-tingi sa Pilipinas. 

Si Ramos nag-100 anyos kan Setyembre 2023. 

## Mga premyo asin pagmidbid
Cendy Asusano

**Si Cendy Lovendino Asusano**  (ipinangaki kan Abril 7, 1990) sarong babaeng Pilipina na para-atleta na nagsasali sa pag'apon nin garod . 

## Karera
Si Asusano nagsali sa ASEAN Para Games kun saen siya nakikipaglaban sa shot put asin discus throw . Nagsali siya sa 2017 na edisyon kan kompetisyon sa Southeast Asia.    Sa edisyon kan 2022, nakakua siya nin duwang bulawan na medalya sa pag-apon nin javelin asin shot put, alagad nahali sa laban kan pag-apon nin discus huli sa  tugak na strap.  Nag uli siya nin may duwang bulawan asin sarong bronse sa 2023 na edisyon .  

Natapos niya sa ikaapat na pwesto an pag-apon nin bangkaw sa 2024 World Para Athletics Championships sa Kobe, Hapon. 

Si Asusano nag ikaapat na pwesto sa 2024 Summer Paralympics sa Paris. Nag-apon siya nin distansyang 15.05 metros na nagmukna nin sarong bagong istorya sa saiyang personal na buhay. 

## Personal na buhay
Si Asusano taga Donsol, Sorsogon na nagin residente kan Pasig .  Nag gagamit siya nin silyang de rueda.  Kan 2017, si Asusano nagkaigwa nin sarong aking babae ki Juanito Mingarine na sarong nasyonal na parakawat nin basketbol sa silyang de rueda . 

## Mga Reperensya
Rowena Tiempo Torrevillas

**Si Rowena Tiempo Torrevillas** (namundag na Rowena Lopez Tiempo; Hunyo 13, 1951)  (namundag bilang Rowena Lopez Tiempo; Hunyo 13, 1951) sarong Filipinang pararawit, parasurat nin piksyon, asin parasalaysay. 

## Personal na buhay asin edukasyon

Siya namundag sa mga parasurat na sinda Edilberto K. Tiempo asin Edith L. Tiempo sa Dumaguete, Pilipinas. Nakatapos si Torrevillas nin Batsilyer (bachelor's degree) kan 1971, asin Masterado (master's degree) kan 1978, na parehong sa kursong *Creative Writing*. Nakua man niya an saiyang PhD sa Literatura sa Ingles, gabos gikan sa  Silliman University .  Naagom niya an *multimedia artist* na si Lemuel Torrevillas  Naagom niya an *multimedia artist* na si Lemuel Torrevillas  .

## Karera
Si Torrevillas nagtrabaho para sa International Writing Program (IWP) bilang associate program coordinator. Nagtrabaho siya para sa departamento nin Ingles kan Unibersidad kan Iowa bilang sarong adjunct faculty member.  Si Torrevillas iyo man an nagin direktor-sa-residensya kan Silliman National Writer's Workshop. 

## Mga Premyo

* An Palanca Award
** 1977 - Ikaduwang Premyo: *Prodigal Season* 
** 1978 - Ikaduwang Premyo: *Domingong Aga* 
** 1979 - Enot na Premyo: *Sa Likod kan Pako* 
** 1980 - Enot na Premyo: *An Bunga kan Ubas* 
** 1983 -Enot na Premyo: *Seeress asin Voyager* 

## Mga gibo

* *Paglupad sa Kansas: Personal na mga Pananaw* (1999)
* *An mga Gypsies sa Dagat Nagdadanay* (1999)
* *An Kinaban Nag-abot sa Iowa*
* *Sa mga Willow asin Iba pang mga Istorya* (1980)
* *Mga Sakramento sa Bukid* (1991)
* *Mga Pankagabsan na Pangarap*
* *Tolong Beses Tolo: Tolong Genre kan Tolong Henerasyon nin mga Babaeng Tiempo*
* *An Roadrunner*

## Mga Reperensya

## Dugang na pagbasa

* "Annibersaryo kan Pilipino Writing Workshop Pigselebrar an mga CLAS Ties." Mga Serbisyo sa Bareta kan Unibersidad kan Iowa. Unibersidad kan Iowa, 6 Hulyo 2011. Web. 15 Okt. 2014. .
* "Pag-aadal sa Pilipinas."
Marites Burce

**Si Marites Domingo Burce** ipinangaki kan Agosto 15, 1975) sarong babaeng Pilipino na para-atleta na naglaban sa 2012 Summer Paralympics sa London . Huli kan saiyang diperensya na dara kan polio, nag gagamit siya nin silyang de rueda  .   Nakikipakompetensya siya sa pag-apon nin discus, pag-apon nin bangkaw asin pag-apon nin shot put sa irarom kan klasipikasyon na F54 . Nagbali man siya sa 2011 ASEAN Paragames kun saen nakakua siya nin duwang bulawan na medalya. 

Si Burce enot na nagbali sa para-track asin field kan 2005 sa Manila . Nagpoon siyang maglaban para magpresentar kan Pilipinas sa internasyonal na laban pakalihis nin tolong taon. 

Si Burce nag-adal sa Trinity University of Asia sa Quezon City . Nagtrabaho siya sa Tahanang Walang Hagdanan sa Rizal, sarong organisasyon para sa mga may diperensya, bilang sarong paratukdo asin nagin sarong parakoordinar nin proyekto.
Tita Duran

Si **Tita Duran** (namundag si **Teresita Rigo Durango** kan Setyembre 30, 1928 - Abril 27, 1990) sarong Filipinang aktres na an karera nag'abot nin labing duwang dekada. Nginaranan siya na the most popular child star of Pre-war Philippine cinema. Pagkatapos kan gera, nakamit niya an padagos na kapangganahan bilang sarong romantikong bida sa mga drama musikal kaiba an pirming on-screen partner na si Pancho Magalona. Kan 1987, tinawan si Duran nin Lifetime Achievement Award kan Film Academy of the Philippines.

## Karera
Nagganap si duran bilang sarong walong taon na aki na binayaan kan saiyang ina sa drama nin pampamilya kan 1936, *Awit ng mga Ulila* (The Songs of the Orphans).

Kan 1938, an Sampaguita Pictures nag-cast si Duran bilang sarong makapahibi na pelikula na may titulong *Inang Mahal* (Dear Mother). An ikaduwang pelikula niya para sa Sampaguita Pictures iyo *an Ang Magsasampaguita* (The Sampaguita Vendor).

Naggibo si Duran nin duwang pelikula para sa LVN Pictures: *Pangarap* (Dream) asin *Sawing Gantimpala* (Lost Prize), parehas ini nin 1940.

Pagkatapos kan World War II, nagbalik siya sa Sampaguita Pictures. Yaon siya sa sarong pelikula nin gera kaiba si Carmen Rosales na may titulong *Guerilyera*, asin nag-typecast sa kadakol na mga pelikulang musikal na ipinares sa nagkapira sa mga pinakamarahay na aktor kan Sampaguita. An saiyang huring pelikula sa Sampaguita Pictures iyo *an Isang Halik Mo, Pancho* (One Kiss From You, Pancho). Ginibo niya *an Maria Went to Town* para sa Deegar Cinema, Inc. An saiyang karera kapareho kan ki Shirley Temple kan Hollywood.

## Personal na buhay
Nagpakasal si Duran ki Pancho Magalona kan Oktubre 2, 1948. Siya an ina ni Francis Magalona asin lola ni Maxene Magalona.

Si Duran an enot na pinsan, na minsan hinale, kan parakanta asin personalidad sa telebisyon, si Regine Velasquez, nin huli ta an ama ni Velasquez iyo an enot na pinsan ni Duran.

## Kagadanan
Si Tita Duran nagadan kan Abril 27, 1990 sa Manila, Philippines.

## Mga Reperensya

## Mga panluwas na sumpay

 at IMDb
Maria Valentina Plaza

Si **Maria Valentina Galido Plaza** (namundag kan Hunyo 1, 1967) sarong Pilipinong pulitko na nagsirbe bilang gobernador asin representante kan inot na distrito kan probinsya nin Agusan del Sur. Siya man an ikaduwang babaeng gobernador kan probinsya.

## Amay na buhay asin edukasyon
Aki si Plaza kan mga dating gobernador na si Democrito Plaza asin Valentina Plaza. Tugang man siya ni dating gobernador na si Eddiebong Plaza asin kan dating kongresista na si Rodolfo "Ompong" Plaza. Nagtapos siya sa University of the Philippines Los Baños na may degree sa agrikultural nin negosyo.

## Karera sa politika

### Gobernador
Maski neophyte pa, kan 2007, pinili ni Plaza na magdalagan bilang sarong gobernador kan Agusan del Sur sa tabang kan saiyang tugang na si Eddiebong Plaza. Nanggana siya bilang ikaduwang babaeng gobernador sunod sa saiyang ina.

### Kongresista
Kan eleksyon kan 2010, napili si Plaza bilang pinakaenot na representante kan bagong pigmukna na 1st district kan probinsya nin Agusan del Sur.

## Mga Susugan

## Mga panluwas na sumpay