Jane Fonda

Si **Jane Seymour Fonda** (namundag Desyembre 21, 1937) sarong Amerikanang aktres, parasurat, produsyer, aktibista sa pulitika, fitness guru, asin dating modelo. Siya resipyente kan mga onra kabali na diyan an 2 Academy Awards, 2 BAFTA Awards, 4 Golden Globe Awards, sarong Primetime Emmy Award, an  AFI Life Achievement Award, asin an Honorary Golden Lion.

Namundag sa ama niyang aktor na si Henry Fonda asin socialite Frances Ford Seymour, si Fonda enot na nag'entra sa akting sa 1960 Broadway drama *There Was a Little Girl*, na kun saen siya nakakua nin nominasyon para sa Tony Award sa Marayrahay na Tampok na Aktres sa Dula, asin ngapit nagdebut siya sa pelikula parehong taon sa sarong romantikong komedya *[[Tall Story]]*. Siya naglataw nanggad kan mga 1960 huli sa mga pelikulang siring kan *[[Period of Adjustment (film)|Period of Adjustment]]* (1962), *[[Sunday in New York]]* (1963), *[[Cat Ballou]]* (1965), *[[Barefoot in the Park (film)|Barefoot in the Park]]* (1967) asin *[[Barbarella (film)|Barbarella]]* (1968). Enot niyang agom iyo si direktor kan *Barbarella*, si direktor Roger Vadim. Nominadong pitong beses sa Academy Award, nakua niya pinakaenot na nominasyon sa *[[They Shoot Horses, Don't They? (film)|They Shoot Horses, Don't They?]]* (1969) asin dagos nasikwit an duwang Best Actress Oscar kan mga 1970 para sa *[[Klute]]* (1971) asin *[[Coming Home (1978 film)|Coming Home]]* (1978). An mga iba niyang nominasyon iyo an para sa *[[Julia (1977 film)|Julia]]* (1977), *[[The China Syndrome]]* (1979), *[[On Golden Pond (1981 film)|On Golden Pond]]* (1981) asin *[[The Morning After (1986 film)|The Morning After]]* (1986). Mga sunod-asunod na put6ok sa takilya arog kan *[[Fun with Dick and Jane (1977 film)|Fun with Dick and Jane]]* (1977), *[[California Suite (film)|California Suite]]* (1978), *[[The Electric Horseman]]* (1979) asin *[[9 to 5 (film)|9 to 5]]* (1980) nagsostener ki Fonda sa popularidad asin sa takilya, asin ta nasikwit niya an Primetime Emmy Award para sa  performance niya sa 1984 TV pelikulang *[[The Dollmaker]]*.

## Mga pinapelan

Kan 1982, pinaluwas niya an enot na exercise video, *Jane Fonda's Workout*, na nagin pinakamasulong na VHS kan panahon na idto. Ini an enot sa 22 na workout video na ipapaluwas niya sa lawig nin 13 anyos na gabos-gabos nagbenta nin sobra sa 17 milyon na kopya. Nagdibursyo sa ikaduwang agom niyang si Tom Hayden, inagom niya an  bilyonaryong media mogul Ted Turner kan 1991 asin siya nagretiro sa acting,  pakatapos kan sunod-sunod na pelilkulang napogrot sa takilya na an ultimo iyo an *[[Stanley & Iris]]* (1990). Si Fonda diniborsyo si Turner kan 2001 asin nagbalik sa sine kun saen nagputok takilya an 2005 pelikulang *[[Monster-in-Law]]*. Dawa ngani an  *[[Georgia Rule]]* (2007) iyo sana man an pelikula niya kan mga 2000, kaamayi kan 2010 hinimo niyang maibungsod nanggad nin husto an saiyang karera. Surunod na mga pelikula iyo an mga ini, *[[The Butler]]* (2013), *[[This Is Where I Leave You]]* (2014), *[[Youth (2015 film)|Youth]]* (2015), *[[Our Souls at Night (film)|Our Souls at Night]]* (2017) and *[[Book Club (film)|Book Club]]* (2018). Kan 2009, nagbalik siya sa Broadway kun saen nawara siya 49 anyos sa sinabing entablado sa pagbusol kan dulang *[[33 Variations]]* na nagguno saiya nin nominasyon para sa Tony Award para sa Pinakamarayrahay na Aktres sa Dula, manta an paliwatliwat na papel niya sa HBO drama seryeng *[[The Newsroom (U.S. TV series)|The Newsroom]]* (2012–2014) nag'ani para saiya nin duwang Primetime Emmy Award na nominasyon. Nagpaluwas pa man siya nin limang exercise video pag'ultan kan taon 2010 asin 2012. Si Fonda presenteng nagpapapel sa Netflix na orihinal na seryeng *[[Grace and Frankie]]*, na primerong nagluwas kan 2015 asin naggusi saiya  nin mga nominasyon para sa Primetime Emmy Award asin tolong  Screen Actors Guild Awards.

## Aktibista
Si Fonda lataw na gayong aktibista sa politika na barang-barang sa mga kariribokan gibo kan Gerang Byetnam asin ngapit naimbwelto sa adbokasiya para sa mga babae. Siya nahilingan na gayo nin retrato na kun saen siya nakatukaw sa atubangan nin sarong anti-aircraft gun kan Norte Byetnam kan siya magbisita taon 1972 sa Hanoi. Kan panahon na idto, siya nabansagan na "Hanoi Jane". Durante kan panahon na ini, siya na-blaklist sa Hollywood. Siya nagprotesta man kan magputok an Gerang Irak asin laban sa dahas sinasapo kan kababaihan huli ta siya daa sarong femenista. Kan 2005, kaiba si Robin Morgan asin si Gloria Steinem, pinagtogdas an inapod nindang Women's Media Center, sarong organisasyon na an katuyohan ta'wan boses an mga kababaihan sa media paagi nin adbokasiya, training sa liderato asin paggamit kan medya asin paghaman nin mga programa. Si Fonda yaon sa hunta igdi.

## Mga enot na taon

Si **Jane Seymour Fonda** namundag sa Siyudad nin Nweba York kan Desyembre 21, 1937. An mga magurang niya iyo sinda Henry Fonda (1905&ndash;1982), sarong man aktor asin si Frances Ford Brokaw (née Seymour; 1908&ndash;1950), sarong namundag sa Kanada asin socialite. Segun sa ama niya, an apelyido  ninda hale sa sarong apoon na Italyano na sarong imigrante sa Netherlands kan mga 1500. Duman sinda nag'aragom asin an pamilya gamit apelyidong Olandes. Enot na apoon ni Fonda nagdatong sa Nweba York kan 1650. Si Fonda igwa man dugong Ingles, Scot, asin Pranses. Siya ipinangaran sa ikatolong agom ni Henry VIII, Jane Seymour, na kun kiisay siya medyo may harayong relasyon sa parteng ina niya. Siya igwang tugang na lalake, si Peter, na saro man na aktor, asin tugang-sa-ina, si Frances de Villers Brokaw (aka "Pan"), na an aking babae kaini si Pilar Corrias, iyo an kagsadiri kan Pilar Corrias Gallery sa London.

Kan 1950, kan si Fonda edad 12, an saiyang ina naghugot manta na pigbubulong sa Craig House psychiatric hospital sa Beacon, New York. Dangan kaidto an ama ni Fonda inagom an socialite na si Susan Blanchard (namundag 1928), 23 anyos ngohod saiya; an aragoman na ini nagtapos sa diborsyo. Sa edad na 15 si Fonda nagtukdo nin pagbayle sa Fire Island Pines, New York. Si Fonda nag'atender klase sa Greenwich Academy sa Greenwich, Connecticut.

Si Fonda nag'entra sa Emma Willard School sa Troy, New York, asin sa Vassar College sa Poughkeepsie. Bago siya nagaktres, siya sarong model, na duwang beses nagluwas sa *[[Vogue (magazine)|Vogue]]*.

## Karera bilang aktres
### Mga pagpopoon sa karera  (1950–1962)

Kan siya teenager pa, nagkainteres siya sa acting ta pig'iiba siya kan ama niya sa mga pasale. Pagluwas niya sa *Vassar*, nagduman siya sa Paris nin anom na bulan sa pagkuang kurso sa Art.Pagbalik niya sa Amerika nanumpongan niya si Lee Strasberg na iyo pa sana an nagsabi saiya na igwa siyang talento. Ini an nagpahira nanggad sa buhay niya ta iyo na sana pigiisip niya magin aktres siya.

An mga amay niyang trabaho sa entablado kan mga 1950 iyo an nagin pundasyon kan saiyang karera sa pelikula pagsunod nin dekada kan mga 1960. Mala ta siya nakakaduwang pelikula taon-taon pagpoon kan 1960 kan  magluwas an *[[Tall Story]]*, kun saen an papel niya arog kan papel niya sa pasaleng Broadway na saro siyang cheerleader lamag-lamag an sarong basketball star, na kinakawat ni Anthony Perkins. An parati niyang katampad na si Robert Redford nangyari man pinakaenot nagdebut sa pelikulang idto. An nagsurunod kan 1962 iyo an *[[Period of Adjustment (film)|Period of Adjustment]]* asin *[[Walk on the Wild Side (film)|Walk on the Wild Side]]*. An huri kun saen saro siyang pampam, naggusi saiya nin Most Promising Newcomer.

### Pagsisirang (1963–1969)

Kan 1963, si Fonda nagluwas sa *[[Sunday in New York]]*. An *[[Newsday]]* sinambit siyang "pinakawili-wili asin may hustong talento sa gabos na mga bagong-tungang mga aktres". Totoo igwa man nagtuyaw saiya na na sabi kan *[[Harvard Lampoon]]* siya na "pinakamaluyang aktres sa taon" na pinaluwas na kritisismo sa *[[The Chapman Report]]*. An pagputok kan trayumpo sa karera ni Fonda nangyari kan magluwas an pelikula niyang *[[Cat Ballou]]* (1965), kun saen siya sarong maestra nagin sarong kriminal. An komedyang ini Western naghakot nin limang nominasyon sa Oscar, na kun saen si Lee Marvin ginana an "pinakamahusay na aktor" asin an pelikula mismo saro sa sampolong pelikula nagputok sa takilya. Ini daa an nagdara ki Fonda bilang sarong aktres na pwedeng puhunanan asin dai malulugi. Sunod na taon igwa siyang tampok na papel sa *[[The Chase (1966 film)|The Chase]]* katampad ni Robert Redford, sa enot na pelikula nindang nagiiriba sinda, asin kabali an duwang-beses gana sa Oscar na si Marlon Brando. An pelikula naggusi nin umaw sa *[[Variety (magazine)|Variety]]* magasin: "Jane Fonda, bilang agom ni Redford asin piday kan mayaman na oilman si James Fox, matibay na pigkawat an saiyang papel bilang sarong babae." Dangan nagsurunod an mga komedyang *[[Any Wednesday]]* (1966), katampad si Jason Robards asin si Dean Jones, dangan sa *[[Barefoot in the Park (film)|Barefoot in the Park]]* (1967), iyo man kabali si Redford.

Kan 1968, kinawat niya an papel kan nakatitulo sa  science fiction spoof *[[Barbarella (film)|Barbarella]]*, na iyo an nagpapusog sa saiyang imahe bilang sex symbol. Sa ibong na lado, an trahedyang *[[They Shoot Horses, Don't They? (film)|They Shoot Horses, Don't They?]]* (1969) ipinanggana saiya an mga umaw igdi na nagin pagbirik na gayo kan saiyang karera; an *Variety* magasin nagsurat, "Si Fonda, bilang sarong patunod na daing labot, an maisog asin lugadan na aki kan Dust Bowl, nagtao nin dramatikong performance asin iyo an nagtaong personal na focus sa pelikula asin nin poder na nakakatakma' sa emosyon." Dagdag pa, an bantogan na kritiko nin pelikula na si Pauline Kael, sa saiyang rebyu sa *[[The New Yorker|New Yorker]]* kan pelikulang ini, nagtumoy na si Fonda: "[Siya] sarong nakakabihag, alistong nudie cutie ngonyan na mga taon asin ngonyan may tsansa magsulot nin karakter na archetypal. Si Fonda binibiyo talaga an pagpapel niya, bagay na mga aktres paglataw na,  bihirang gibohon. Dai siya ngane nagprobar na magtada' nin pagkapinong gawe arog kan ibang aktres na mabini-bini siring ki Audrey Hepburn, na nagsisirip sa likod nin mga "vulgar" na pagpapel, ngane ipaseguro sato na bako siyang siring kaini. Si Fonda may dakulang tsansa na mailaladawan niya an mga tensyon kan Amerika asin madominar an sarong sinehan ngonyan na mga 70ng dekada arog kan nangyari ki Bette Davis nagibo kan mga dekada 30. " 
Sa saiyang performance, nasikwit niya an New York Film Critics Circle Award for Best Actress asin nakua niya an pinakaenot na nominasyon para sa Oscar bilang pinakamahusay na aktres. Si Fonda nagin nang mapili' sa pagtapos kan dekada, pigsayumahan an  mga nangengenot na papel sa *[[Rosemary's Baby (film)|Rosemary's Baby]]* asin sa *[[Bonnie and Clyde (film)|Bonnie and Clyde]]*.

### Pagbubu'kad asin kritikal na pag'umaw(1970–1979)
Kan mga 70, si Fonda nagpayngotob nanggad sa katakot-takot na pag'umaw saiya bilang mahusay na aktres apesar kan mga gawe-gawe niya dapit sa pagbuntog niya sa aktibismo. Susog ki Hilton Als na sarong parasurat asin kritiko, an mga performance poon sa *They Shoot Horses, Don't They?* "nagbantolin nin bagong klaseng akting: sa primer bes, siya mayong takot na mabiyang saiya an mga paradalan o imbes na mabihag niya na magin kakampi niya. An abilidad ni Fonda na magpatalubo kan saiyang talento iyo an nagpapalaen saiya sa ibang mga performer kan saiyang henerasyon.

Si Fonda nakamit niya pinakaenot na Academy Award for Best Actress kan 1971, kinakawat niya bilang pampam giraray, si Bree Daniels, sa ki Alan J. Pakula na  murder mystery, an *[[Klute]]*. Bago magkamera, si Fonda kinakaulay mga pampam asin mga madam kan putariya. Mga pirang taon pa, nadiskubre ni Fonda na garo "igwang aragoman, an pagdurukotran nin mga kalag kaining karakter asin ako, ining babae na huna ko dai ko pwedeng ikawat ta dai ko naghuhuna na ako pwede man magin sarong pampam. Dai man tanto pala." Sa pagbungsod, an *Klute* nagin sarong kritikal asin komersyal na trayumpo, asin an performance ni Fonda nag'ani saiya nin kahiwsas-hiwas na kabantogan. Si Pauline Kael nagsurat, "Bilang sarong aktres, si [Fonda] may espesyal na dunong na may pagkalisto; pirmi siyang nangengenot sa hiro', asin an marikas niyang lukso -- ining mas masigkat na reaksyon niya -- nagigin siya logod nakawiwiling pagmasdan. An kalidad niyang ini nagigin bentahe sa saiyang pagladawan kan sarong putating sa pelikulang *Klute*. Maray na gayo, ining dakulang papel para saiya, asin siya garo sana natutunaw sa personalidad ni Bree, an pampam, na totalmente mala ta an saiyang performance dalisay na gayo -- bako na logod "acting." Nungka siya natindog sa luwas ni Bree, bilog na ibinubuhos niyang entero an sadiri niya sa papel na ini, pero totoo dai siya nawawara,— bilog na siya may kontrol, asin an paagi niya bakong masamwang. Siya nakaabot sa lebel nin saiyang pag'akting na maski sa haranihan mayong mariraw na pekeng kaisipan asin sa kalye nin sine sa harayo parani saimo, mayo kang mahihiling kundi si Bree talaga, bako si Jane Fonda. Mayo nanggad nin siisayman na hubin na dramatikong aktres na makatampad saiya." Si Roger Ebert kan *[[Chicago Sun-Times]]* pig'umaw man an performance ni Fonda, mala ta nagsuhestyon pa na dapat kuta an pelikula an titulo *Bree*, na ayog sa mayor na karakter igdi: "Ano an yaon ki Jane Fonda na nagigin siyang makawiwiling aktres na pagparamasidan? Siya may kidit na intensidad na higot na gayong napugol sa karakter kan pelikula." Durante kan  1971–1972 awards season, si Fonda nadominar an kategoryang Best Actress sa lambang seremonya kan mayor na awarding; palaen kan saiyang nasikwit na Oscar, nakua niya an enot niyang Golden Globe Award for Best Actress in a Motion Picture - Drama, enot niyang National Society of Film Critics Award for Best Actress asin an ikaduwa niyang New York Film Critics Circle Award for Best Actress.

Sa pag'ultan kan *Klute* kan 1971 asin *[[Fun with Dick and Jane (1977 film)|Fun With Dick and Jane]]* kan 1977, si Fonda mayo mayor na eksito sa mga pelikula niya. Siya nagluwas sa *[[A Doll's House (1973 Losey film)|A Doll's House]]* (1973), *[[Steelyard Blues]]* asin *[[The Blue Bird (1976 film)|The Blue Bird]]* (1976). Sa enot, mga kritiko sabi dai siya  bagay sa papel, alagad an trabaho niya bilang Nora Helmer naumaw, asin ann rebyu sa *The New York Times* nagtaram, "Apesar an pelikulang Losey grabeng kakundian, rekomendado ko huli sa performance ni Fonda. Kan enot, pwede hunaon na ano daw kun kaya niya ta'wan buhay an sarong hale sa harayong panahon; an  boses niya, tono, asin husoy-husoy garo totalmente kontemporaryong marhay. Alagad, pinahiling niya naman na siya saro sa mahusay na aktresa ta, asin tood siya sa panahon kan 1870, sarong residente sa lumang periodong idto asin siring man sa ngonyan." Sa mga komento hale daa saiya ginuno sa interbyu, an iba nagsoboot na siya personalmente binabasol an sitwasyon sa pagkaanggot kan saiyang hayagan na pananaw sa pulitika: "Dai ko masabi na ako binara pero ako piglilihisan." Alagad, sa saiyang 2005 autobiograpiya, *My Life So Far*, pigsikwal niya an simplipikasyon. "An suhestyon na an karera ko naraot huli sa pagkaaktibista laban sa gera, bakong totoo. Anopa, an sakong karera logod naggantad, nagrahay pakatapos kan gera na dai ngane pa nangyari kan enot." Pig'inaan niya an inaako niyang akting huli ta an pagkaaktibista niya sa pulitika nagtaong bagong direksyon sa buhay niya. Sa pagbalik niya sa akting, pinipili niya na sana, an mga papel asin isorya na masabing igwang mga makahulogan na isyu. 

Kan 1972, si Fonda nakuang reporter kaiba si Yves Montand sa *[[Tout Va Bien]]*, na pigdirihe ni Jean-Luc Godard asin Jean-Pierre Gorin. An duwang direktor ginibo an *[[Letter to Jane]]*, kun saen an duwa inubos an sarong oras pig'uulayan an retrato ni Fonda sa sarong  bareta.

### Padagos na pagbenta sa takilya, mga videong pang'ehersisyo, pagretiro (1980–1990)

Kan 1980, si Fonda nagbida sa *[[9 to 5 (film)|9 to 5]]* kaiba si Lily Tomlin asin si Dolly Parton. An pelikula nagputok na gayo sa takilya, mala ta iyo an segundang pinakahalangkaw na nagbentang pelikula sa taon na idto. Si Fonda haloy nang gustong makasaro' sa trabaho an ama niya ta naglaom ini makakaumay sa medyo raot na relasyon ninda. Naotob niya ining kama'wotan na ini kan nabakal niya an screen rights sa dramang *[[On Golden Pond (play)|On Golden Pond]]*, na para sa saindang pagpapel lang igdi. An ama-aki na desmintihan sa istorya kan pelikula nag'aayog na gayo sa nangyayari sa duwang Fonda; sinda an enot na ama-aking tandem na naggusi nin nominasyon sa Oscar sa mga pinagpapelan ninda sa nasabing pelikula. *[[On Golden Pond (1981 film)|On Golden Pond]]*, na kun saen nagbida man an apat-na-beses na ganador sa Oscar si Katharine Hepburn, nagwaras ki Henry Fonda kan iyo-iyong premyo niya, an Academy Award for Best Actor, na si Jane an nagresibi ta may helang na kaidto si ama niya. An ama niya pakalihis limang bulan nagadan na.

Si Fonda sige an pagluwas sa mga tampok na pelikula kan mga taon 1980, na ginana an Emmy Award for Outstanding Lead Actress para sa *[[The Dollmaker]]* (1984), asin sa pagbida sa papel na Dr. Martha Livingston sa *[[Agnes of God (film)|Agnes of God]]* (1985). Sunod na taon, siya nagbida na sarong buratserong aktres asin suspetsadong kaggadan sa 1986 na thriller *[[The Morning After (1986 film)|The Morning After]]*, katampad si Jeff Bridges. Sa pag'andam kan saiyang papel, si Fonda ipigmodelo an  karakter sa starlet na si Gail Russell, na sa edad na 36, nakuang mayo nang buhay sa saiyang apartment, napalibotan nin mga bote nin arak na marayo nang laog. Nagsusurat sa *[[The New Yorker]]*, si Pauline Kael inumaw si Fonda sa performance na nakaagid daa ki Bree sa pelikula niyang *Klute*, garalgal an boses, magaspang an hiro. Sa pagbida niya igdi, siya nanominar sa saro naman na Academy Award for Best Actress.

Tinapos niya an dekada sa pagluwas sa *[[Old Gringo]]*. Nasundan ini kan romantikong dramang *[[Stanley & Iris]]* (1990) kaiba si Robert De Niro, na iyo an pinal niyang pelikula sa laog nin 15 taon. An duwang pelikula pareho dai nagkuro'-kuso' sa takilya. 

Halawig na mga taon si Fonda sige an pagballet ngani esterado pormado an hawak, kundi kan nabari niya an saiyang bitis durante kan nagpepelikula kan *The China Syndrome*, dai na siya nakakapartisipar. Ngane medyo makabawe', siya naglaog sa klase nin aerobics asin ehersisyo sa direksyon ni Leni Cazden. Mala ta an *Leni Workout* nagin *Jane Fonda Workout*, na iyo an nagpoon nin bagong karera saiya, na nag'ayaw pirang taon.Ini an grabeng nakaimpluensya sa kadakul na mga agit-agitan sa pag'ehersisyo kan inapod na baby boomers, na nagdadangadang na an edad sa kagurangan. Kan 1982, si Fonda pinaluwas niya an enot niyang exercise video, tituladong *Jane Fonda's Workout*, na nagtaong inspirasyon igdi iyo an  mabentahon na libro niya, *[[Jane Fonda's Workout Book]]*. An *Jane Fonda's Workout* iyo an nagin masulongon sa benta sa nagsurunod na mga taon, na nakapabakal nin sobra sa sarong milyon na kopya. Dakul logod nagbarakal kan VCR ngane madalan sana an workout niya. An exercise videos pigdirehir asin pigprodyuser ni Sidney Galanty, na nagtabang maako kan paradistribuir si Stuart Karl, kan Karl Home Video sa pagwarak kaini sa merkado. Si Galanty pigprodyusir an enot asin 11 pang mga video. Siya ngapit nagpaluwas pa nin 23 workout exercise video. Si Fonda sa kagabsan nagpaluwas nin limang workout books asin treseng audio program, sundo 1995. Pakalihis nin 15 anyos na mayo pinaluwas, siya nagpaluwas naman nin duwang bagong fitness videos sa DVD kan 2010, na an tinutuyong maabot iyo si medyo mga maedad na.

### Golden Globe Awards

## Pelikula

## Telebisyon

## Mga Dokumentaryo

## Mga video sa pag'ehersisyo

## Toltolan