open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pumpuang Duangjan

Si **Pumpuang Duangjan** () (Agosto 4, 1961 – Hunyo 13, 1992) sarong aktres sa nasyon na Tailandya. 

## Diskograpiya
* *Nak Rong Baan Nok* (นักร้องบ้านนอก)
* *Noo Mai Roo* (หนูไม่เอา)
* *Kho Hai Ruai* (ขอให้รวย)
* *Som Tam* (ส้มตำ)
* *Nad Phop Na Ampoer* (นัดพบหน้าอำเภอ)
* *Take Ka Tan Phook Bo* (ตั๊กแตนผูกโบว์)
* *Anitja Tinger* (อนิจจาทิงเจอร์)
* *Aai Saang Neon* (อายแสงนีออน)

## Pilmograpiya
* 1984 – *Chee* (ชี)
* 1984 – *Nang Sao Ka Thi Sod* (นางสาวกะทิสด)
* 1984 – *Khoe Thot Tee Thee Rak* (ขอโทษที ที่รัก)
* 1984 – *Jong Ang Pangad* (จงอางผงาด)
* 1985 – *Thee Rak Ter Yoo Nai* (ที่รัก เธออยู่ไหน)
* 1986 – *Mue Puen Khon Mai* (มือปืนคนใหม่)
* 1987 – *Sanae Nak Rong* (เสน่ห์นักร้อง)
* 1987 – *Chaloey Rak* (เชลยรัก)
* 1987 – *Pleng Rak Phleng Puen* (เพลงรัก เพลงปืน)
* 1988 – *Phet Payak Rat* (เพชรพยัคฆราช)

## Mga toltolan
Anacardiaceae

### Mga genera

## Bibliograpiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , in 
* 
*

## Panluwas na takod
*Tree of Life: Anacardiaceae 
*Anacardiaceae and Burseraceae research 
*Anacardiaceae in Topwalks
*Anacardiaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants.
*Family Anacardiaceae  - Flowers in Israel
*Anacardiaceae of Chile,  by Chileflora
*Anacardiaceae in BoDD &#8211; Botanical Dermatology Database
*Anacardiaceae at Flickr
*Tianlu Min & Anders Barfod. Anacardiaceae at Flora of China, 2008 
** pdf
Cucumis

***Cucumis*** genus kan tanom sa pamilyang Cucurbitaceae kun sain kasali an pepino (*Cucumis sativus*), muskmelons (*Cucumis melo*, asin cantaloupe, asin honeydew), ang horned melon (*[[Cucumis metuliferus]]*), pati an West Indian gherkin (*[[Cucumis anguria]]*).

Igwang 30 espesye sa Aprikaa, asin 25 sa  India, Southeast Asia, asin Australia.
## Bibliograpiya
* Ghebretinsae, A. G., Thulin, M. & Barber, J. C. (2007). Relationships of cucumbers and melons unraveled: molecular phylogenetics of *Cucumis* and related genera (Benincaseae, Cucurbitaceae). *American Journal of Botany* 94(7): 1256–1266.
* 
* Sebastian, P. M., H. Schaefer, I. R. H. Telford, and S. S. Renner. 2010. Cucumber and melon have their wild progenitors in India, and the sister species of Cucumis melo is from Australia" *Proceedings of the National Academy of Sciences* 107(32)  14269–14273 (online)
* Telford, I. R. H., P. M. Sebastian, J. J. Bruhl, and S. S. Renner. 2011. Cucumis (Cucurbitaceae) in Australia and eastern Malesia, including newly recognized species and the sister species to C. melo. Systematic Botany 36(2): 376-389 (online)
* 

## Mga toltolan

## Panluwas na takod
* Multilingual taxonomic information at the University of Melbourne
Everipedia

An **Everipedia** () sarong on-line na ensiklopedya na batay sa wiki. Ini namukna kan Desyembre 2014 asin an sityo kaini pigbungsod kan Enero 2015 bilang sarong "sanga" kan Wikipedia. Rogaring kan Everipedia, Inc., ini sarong kompanyang pang-negosyo namumugtak sa Westwood, Los Angeles, California. Sinasabing an kadaklan  kan mga artikulo kaini mga kopya mansana kan mga napapalaman sa Wikipedya kan ini ultimong sini'rip kan Oktobre 2017. An kagtogdas kan Everipedia iyo sinda Sam Kazemian, Travis Moore, Kedar Iyer asin si Mahbod Moghadam gabos mga alumni sa University of California, Los Angeles UCLA 

An pangaran na "Everipedia" hale sa pinagdukot na duwang kataga, an "everything" (arinman) asin "ensiklopedya".

An kaibahan na mayor kaini sa Wikipedya iyo, enot,  ta an kompanya naggagamit kan inapod na "EOS blockchain technology" ngarig ini dai mabangga' asin mabagat kan ibang mga nasyon asin, ikaduwa, ini nagtataong token o tandan paagi nin crypto currency inapod na IQ ngane dumakol asin magtaba an laman kan ensiklopedya.

Susog sa kagtogdas kaini, "An Everipedia iyo an sunod na entablado sa ebolusyon kan internet 
- samuyang sinararo an pinakamagayon na kabtang kan Wikipedia, Reddit, asin Google sa sarong binunyog asin tandayagan na ensiklopidya nin kaaraman nin tawo na madaling hanapon. Enot samong himohon an bagay na pig-ngata' asin dai nagibo kan Wikipedia: sarong plataporma na bukas nanggad para kiisayman - asin bako sanang sa magkapirang ribong editor - na makaka'ambag nin teks, toltolan, mga imahe asin video para sa mas mayaman na eksperensya sa ensiklopidya."
Mahbod Moghadam Founder @ Everipedia

Si Kazemian, saro sa kabakas, nagsabi na igwa nang 7,000 na taga'ambag asin taga-edit sa websityo asin maski mayo man nin hunta nin mga editor o algorithm sa pagrebyu kan lambang pahina na napupublikar, mismo an mga paragamit iyo an nag'papakaray asin nagbabantay bilang mga editor sa anoman na mga makaduda asin dai suportadong mga artikulo. Alagad, an kaibahan sa Wikipedia, ini inaako mga artikulo manongod sa kun siisayman na maski bako man ngani popular o maoonabihan na mga personalidad.

## Toltolan
Sistema nin Panlunad na Magian na Riles kan Manila

An **Sistema nin Panlunad na Magian na Riles kan Manila** (Tagalog: **Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila**;Ingles: *Manila Light Rail Transit System*) iyo an pangenot na pangkalakhang sistema kan transportasyong agihang-riles na nagseserbi sa Kadakulaan na Maynila sa Filipinas. Igwang duwang linya an LRTA: an LRT-1, na pigaapod na bilang Linyang Dilaw, asin an MRT-2, na pig-aapod na bilang Linyang Murado.

## Toltolan
Estasyon kan Santolan (Ika-2ng linya)

An **Estasyon kan Santolan** o **Himpilan kan Santolan** iyo an saro sa himpilan sa Linyang Asul kan sistemang Magaan na Riles Pambalyo kan Manila (MRT-2). Saro an himpilang Santolan sa kadakol na mga estasyong nakasakat sa daga. Nagsisirbi an estasyon para sa mga Syudad kan Pasig asin Marikina pati na man sa harani na probinsya nin Rizal. Ipinangaran ini sa haraning dalan asin distrito kun sain an estasyon na Santolan.

## Mga takod na pantransportasyon
Igwang mga bus, dyip, taksi, asin traysikel na pwedeng masakayan sa irarom kan estasyon.

## Balangkas kan estasyon


File:MRT2SantolanStationPlatform2.jpg|Batalan ng estasyon
File:MRT-2 Tracks Santolan 11.jpg|An riles
File:MRT-2 Tracks Santolan 12.jpg|Ta'nawon kan syudad gikan sa estasyon
File:View of Marcos Highway from MRT-2 Santolan Station.jpg|Ta'nawon kan SM City Marikina gikan sa estasyon
File:MRT-2 Inauguration Plate.jpg|Plaka nin Inagurasyon


## Mga panluwas na takod
* 
* Websityo kan LRTA
Estasyon kan Katipunan (Ika-2ng linya)

An **Estasyon nin Katipunan** o **Himpilang Katipunan** sarong estasyon sa Linyang Asul kan sistemang Magian na Riles Pambalyo kan Manila (MRT-2). Ini lang an estasyon sa linya na nakamugtak sa irarom kan daga. Nagsisirbi an estasyon para sa Loyola Heights sa Syudad nin Quezon asin ipinangaran gikan sa Abenida Katipunan. Nakua kan abenida an pangaran kaini gikan sa Katipunan.

Nagsisirbi an estasyong Katipunan bilang pansampulong estasyon para sa mga treng MRT-2 na paduman sa Santolan asin bilang pangaduwang estasyon para sa mga treng paduman sa Recto. Huli ta kataid kaini an Abenida Katipunan, harani ini sa mga paadalan o eskwelahan na arog kan Unibersidad nin Ateneo kan Manila asin Kolehiyo nin Miriam na medyo hara-harayo man sa estasyon. Nagbababa man sa estasyong Katipunan an mga taong paduman sa Unibersidad kan Filipinas sa Diliman, na medyo harayo-rayo man gikan sa estasyon.

## Mga pangpanlalakbay na takod
Igwang mga bus, dyip, taksi, asin mga traysikel na pwedeng sakayan tanganing ikuton an Abenida Katipunan.

## Balangkas kan estasyon

## Mga panluwas na takod
* 
* Websityo kan LRTA
Estasyon kan Pier 4

An **Estasyon kan Pier 4** o **Himpilang Pier 4** iyo an saro sa pigpaplanong dagdag na estasyon sa sulnupan sa Linyang Asul kan sistemang Magian na Riles Panbalyo kan Manila (MRT-2). Pag pinatindog ini, iyo ini an pampito sa himpilan sa linya na yaon sa Syudad nin Manila. Magsisirbi an himpilan para sa Tondo sa Syudad nin Manila asin ipinangaran poon Ika-4 na pier sa Amihanan Pankinaban na Pier kan Manila.

## Mga panluwas na takod
* 
* Websityo kan LRTA
Instituto Cervantes

An **Instituto Cervantes** sarong lakop-kinaban na kasararoan minukna kan gobyerno espanyol  kan taon 1991. Bakong pang-negosyo kundi ini tinogdas nanggad sa katuyohan na anduyogan an pag'adal asin pagtukdo' kan Lenggwahe Espanyol asin kan kultura. An Instituto iyo na an pinakadakulang ahensya kan gobyerno Espanyol sa siring na pagsisibot sa kultura. Ini ipig-ngaran ki Miguel de Cervantes (1547–1616), an autor kan *[[Don Quixote]]* na iyo an saro sa pinakalataw asin importanteng pigura sa literaturang Espanyol.

## Toltolan
Antigua

**Antigua** (/ænˈtiːɡ(w)ə/ ), midbid man na **Waladli** o **Wadadli** kan mga nkaistar, sarong isla sa West Indies. Saro sa mga isla sa  Leeward sa rehiyon nin  Caribbean asin pangenot na isla sa nasyon kan Antigua and Barbuda. Naging independyenting nasyon an Antigua asin Barbuda sa irarom kan Commonwealth of Nations kan Nobyembre 1, 1981.

*Antigua*  nangangahulugan na  "suanoy" sa Espanyol sunod sa  icon sa Seville Cathedral, "Santa Maria de la Antigua" — St. Mary of the Old Cathedral. An ngaran na *Waladli* hali sa katutubong nakaistar. An isla igwang sukol ma jaros 87 km (54 mi) asin lawak na 281 km2 (108 sq mi). An populasyon kaini nasa  80,161 (kan 2011 Census). An ekonomiya nagdedepende sa turismo, asin agrikultura  sa merkado.

## Mga toltolan
Javier Galván Guijo

Si **Javier Galván Guijo**  (namundag, Nob. 15, 1956),    sarong Espanyol na arkitekto. Siya nagtapos sa Javier Galván Guijo sa Madrid Technical High School of Architecture (1980) asin saiyang nakua an saiyang doktorado sa nasabing institusyon (2004). Sa pag'ultan kaini, saiya man nakua an saiyang Master degree sa Architechtonic Intervention and Restoration sa Madrid High Centre of Architecture (1991)

Mayong agom, si Galván nagin direktor sa Rabat Instituto Cervantes poon kan Oktubre 2014 asin siya an coordinator sa Maghreb Instituto Cervantes center. Sa pag'ultan kan 2012 asin 2014 siya Direktor kan Technical Staff sa Madrid Instituto Cervantes, Sektretaryo Heneral sa Manila Instituto Cervantes (2001-2006), asin kan Oran Instituto Cervantes sa pag'ultan kan mga taon 2008 saka 2012.

Sobra sa 30 publikasyon an saiyang pinapublikar asin labing sanggatos na mga kurso asin lektura an saiyang kinondukta asin pinagpartisiparan na dapit sa architechtonic asin urban heritage, asin man may relasyon sa kultura saka sa lenggwaheng Espanyol.

## Mga tinataram

Siya matalasay sa pagtaram Ingles, Pranses asin Arabo. 

## Mga publikasyon

*Galván, Javier. “La arquitectura filhispana como síntesis de culturas.” In Filipinas, puerta de Oriente: de Legazpi a Malaspina, sa pagpakarhay ni Alfredo J. Morales, 83–94. San Sebastián-Manila: SEACEX, 2003. 
*Galván, Javier. “La Fundación de Manila y su trazado urbanístico.” In España y el Pacífico: Legazpi, sa pagpakarhay ni Leoncio Cabrero Fernández, 149–164. Madrid: SECC, 2004a. 
*Galván, Javier. “Variables características de la arquitectura filhispana.” In España y el Pacífico: Legazpi, sa pagpakarhay ni Leoncio Cabrero Fernández, 399–418. Madrid: SECC, 2004b.  

## Mga gawad

* Presidential Order of Merit, iginawad ni Pres. Gloria Arroyo kan Filipinas (2006)
* Doktorado honoraryo sa Humanidades kan  Aquinas University sa Albay, Filipinas (2005).
* Cross of the Order of Isabel la Católica, iginawad kan Hade nin Espanya. King of Spain (1999)
 
## Toltolan
Bagyong Hagibis

Piggagamit an pangaran na **Hagibis** (*ha-GI-bis*, ]) para pangaranan an mga bagyo sa kasulnupang norte kan Kadagatang Pasipiko. Pigkokontibuwer an pangaran sa Filipinas asin an boot sabihon kaini, "karikas" o "katulin."
* Bagyong Hagibis (2002) (T0203, 05W)- sarong makusugon na maray na bagyo na dae man nakaapektar sa kadagaan
* Bagyong Hagibis (2007) (T0724, 23W, Lando) – saro sa huring baagyo sa kasagsagan kan panahon kan 2007.
* Tropikal na bagyong Hagibis (2014) (T1407, 07W) – naporma kan amay na Habagat kan 2014.
* Bagyong Hagibis (2019) (T1919, 20W) – bagyo na tuminama sa Rehiyon Kantō kan Nasyon na Hapon na saro sa pinakamakusog na bagyo na nagtama sa lugar.
Bagyong Hagibis (2019)

Saro an Bagyong Hagibis sa pinakadakula asin pinakamakusog na bagyo na pigkokonsiderar na pinaka mapandistruso na bagyo na nagtama sa Rehiyon Kantō kan Hapon poon pa kadtong Ida kan 1958. Nagkawsa si Hagibis nin kadagdagang mga epekto sa Hapon, matapos na makulgan kan Faxai an parehas na rehiyon, sarong bulan bago.
Colosseum

An **Colosseum** o **Coliseum** (/ˌkɒləˈsiːəm/ KOL-ə-SEE-əm), na midbid man sa apod na **Ampiteatro Flaviano** (Latin: *Amphitheatrum Flavium*; Italyano: *Anfiteatro Flavio* [aɱfiteˈaːtro ˈflaːvjo] o *Colosseo* [kolosˈsɛːo]), sarong oval na tite namumugtak sa sentro kan siyudad nin Roma, Italya. Tinugdok gibo sa travertine limestone, tuff (gapong bulkaniko), asin konkretong ladrillo, ini na an pinakadakulang ampiteatro sa kinaban romano, mala ta ini nagsusukol na 620 por 513 pye (190 por 155 metro) Igdi nakakalaog an mga 50,000 paradalan. An Colosseum nakakaag mga bandang subangan kan Roman Forum. Konstruksyon kaini nagpoon sa panahon ni emperador Vespasian kan AD 72 asin nakumpleto kan AD 80 sa panahon na kan saiyang karibay asin kagmana na si Titus. Mga pighira sa pakagibo kaini nangyari sa panahon ni Domitian (81–96). An tolong emperador na ini iyo an inapod na dinastiyang Flaviano asin pinangaranan an ampiteatro sa Latin huli sa pangaran kan pamilya ninda na sa Latin, Flavius.

An nagdadaralan sa ampiteatro ginagaom na yaon sa pag'ultan kan 50,000 abot 80,000 katawo durante kan mga panahon na ini nag'aagi sa mga magkapirang paghihira sa lawig kan pirang siglo asin mga tinatantya na napapano ini nin kasyahan abot sa 65,000 katawo. An ampiteatro ginagamit sa mga patiribayan kan mga inapod na 'gladiator' asin kan mga pampublikong dalanon siring kan mga sagin batalya sa dagat, pagbabatong nin mga layas na hayop, mga pagbibitay kan mga kondenado, mga pasali kan mga nakaaging bantogan na ralaban, o kan mga drama guno sa mga klasikong mitolohiya. An ampiteatro alagad pinundo nang lugar na aling-alingan kan kaamayan kan tiempo medieval. Ngapit ini ginamit sa paghaharongan, mga worksiyap, estaran kan mga orden relihiyoso, bilang moog, o kotkotan sa pag-quarry asin nagin pa ngani santuario kan mga Kristiyano.

## Galeriya

Giovanni Paolo Panini - View of the Colosseum - Walters 372367.jpg|Pinta ni Panini(1747)
Cole Thomas Interior of the Colosseum Rome 1832.jpg|Interior kan Koloseo(1832)
Coliseo, Roma, Italia, 2022-09-15, DD 42.jpg|Koloseo, hitsura sa wala asin sa too (2008)
Map of downtown Rome during the Roman Empire large.png|Mapa pinapahiling nalulugaran kan Koliseo
Coliseo, Roma, Italia, 2022-09-15, DD 86.jpg|Mga pigtutukawan sa laog
Colloseum through the city street.jpg|Koliseo ta'naw sa sentro kan siyudad

## Toltolan
Tataramon na Orang Kanaq

An **tataramon na Orang Kanaq** sa mga tataramon na Malay nin Aborhinal asin nagugrupo ini sa irarom kan pamilya nin tataramon na Austronesyo. Pigtataram ini kan mga Orang Kanaq, na kun sain saro sa 19 na mga grupo nin Orang Asli an nag-eerok sa Peninsular Malaysia. 

Barayti an kan Malay an Orang Kanaq na kun sain distinto ini sa mga diyalekto na pigtataram kan mga etnikong mga Malayo na haraning nag-eerok sa sainda. An gabos na mga miyembro kan teibing Orang Kanaq an kayang masabu'tan an tataramon. Alagad, dakulaon an naging impluwensya kan tataramon na Malay sa leksikon kan tataramon.

## Hilingon man
*Orang Asli
*Mga tataramon na Austronesyo
*Mga tataramon na Malay
*Mga Aborihinal na tataramon na Malay

## Mga toltolan


## Mababasa pa lalo
*bin Abdul, Omar, 1978. *The Orang Kanaq of southeastern Johor: a preliminary ethnography* (No. 7). Social Anthropology Section, School of Comparative Social Sciences, Universiti Sains Malaysia.
*bin Abdul, Omar. 1985. "The Diversified Economy of the Orang Kanaq of Southeastern Johor, Malaysia." *Contributions to Southeast Asian Ethnography* 4: 31–74.
Antonio Carpio

Si **Antonio Tirol Carpio** (namundag, Oktobre 26, 1949) iyo dating Senior Associate Justice asin sa apat na beses nagin temporaryong Chief Justice kan Korte Suprema kan Filipinas. Siya nagsumpa na myembro kan Korte Suprema ki Presidente Gloria Macapagal Arroyo kan Oktobre 26, 2001.

Nagretiro si Carpio kan Oktobre 26, 2019 sa saiyang katongdan..

## Rekord

Sarong mahigoson na jurist na respetadong gayo, siya matalikod sa saiyang kargo na nagpirma sa 935 desisyon, 79 dai-pag'uyon na opinon, 30 nag'aampuyon na opinion, 13 nasusuway na opinon, asin 4 na sabay nakiki-uyon asin nakiki-suway na opinyon sa lawig kan saiyang panahon nin haros 2 dekadang pagtukaw sa Korte Suprema.
## Toltolan
Rehensiyang Parigi Moutong

An **Rehensiyang Parigi Moutong** sarong rehensiya kan Sentral Sulawesi, Probinsya nin Indonesya. Minabagtas an prinsipal na banwa sa Parigi.

## Administrasyon
Nababangâ an Rehensiyang Parigi Moutong sa duwampulong mga distrito (*kecamatan*) kan 2010, nakatabulata sa irarom sa heograpikal na pagkasunod-sunod na may lugar ninda asin Sensus nin populasyon ninda kan 2010.

## Mga toltolan
Iskriturang Dunging

An **Iskriturang Dunging** sarong silabarikong iskriturang piggagamit tanganing maisurat an tataramon na Iban kan Borneo. Pig-imbento ini kan 1947 kan katukayo o kapangaran man sana na si Dunging anak Gunggu (1904-1985), na pigrebisa an orihinal na 77 na mga silabaryo paduman sa 59 kan 1962. Dai ini masyadong pigparagamit sagkod kan pinunan na ipabalangibog ni Dr. Bromeley Philip kan Universiti Teknologi MARA an iskritura utro.

Kan 2010, sa pagpapalawig kan gibuhon ni Dunging, pigbuo ni Dr Bromeley Philip kan Universiti Teknologi MARA (UiTM) kan Sarawak an mga font kan kompyuter para sa alpabetong Iban, na pig-aapod na LaserIban. An saiyang layunon iyo an tanganing makatabang na mamantinir an alpabeto kan Iban sa digital na porma sa modernong kinaban. Magagamit an LaserIban para sa mga kompyuter nin Windows dangan Macintosh asin ganap na katugma an cross-platform.

## Mga toltolan
Tataramon na Mandar

An **Mandar** (bisto man sa Andian, Manjar, Mandharsche) sarong tataramon na Austronesyo na pinagtataram kan mga etnikong grupo nin Mandar na nag-eerok sa probinsiyang Sulnupa na Sulawesi kan Indonesya, nangurog na sa baybayon kan Majene asin Polewali Mandar, siring man sa nagkapirang lugar sa isla kan Distritong Pangkep (bisto man sa Kapuroan nin Spermonde) asin Ujung Lero, sarong sadit na rawis harani sa Pare-Pare).

Nakasurat ini sa Iskriturang Lontara.

Kaano-ano kan mga Mandar an iba pang mga mga grupo na nag-eerok sa Habagatan na Sulawesi: Bugis, Makassar, asin Toraja.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
* alpabetong Mandar asin an pagsasayod kaini sa *Omniglot*
*https://symbl.cc/en/unicode/blocks/buginese/
N'Djamena

An **N’Djamena** (/əndʒɑːˈmeɪnɑː/; French: N'Djaména, tinataram [n(ə)dʒa.me.na]; Arabic: انجمينا‎ *Injamīnā*) an kapitolyo asin pinakadakulang syudad sa Chad. An daungan sa Chari River, harani sa  Logone River, nakahampang ini sa centro nin Cameroonian sa Kousséri, na an syudad nakakonekta sa tulay. Ini sarong espesyal na batas rehiyon, na igwang 10 distrito o *arrondissements*. Ini an merkado nin hayop, asin, ubas asin bagas. Karne, sira asin pagproseso nin gapas an enot sa mga industriya, asin an syudad padagos na nagsisirbing sentro nin ekonomiya sa Chad. 

## Mga toltolan
Tataramon na Pannei

An **tataramon na Pannei** sarong tataramon na Austronesyo kan Sulawesi, Indonesya. Haros nasasabutan ini sa iba pang mga tataramon na Pitu Ulunna Salu.

## Toltolan
Tataramon na Pekal

An **Pekal** sarong tataramon na Malayiko na pinagtataram kan haros 30,000 katawo sa isla kan Sumatra sa Indonesya, mas partikular sa Rehensiyang Mukomuko sa Probinsya nin Bengkulu. Dae dapat ini ikaribong sa tataramon/diyalekto nin Mukomuko na mas harani na natatakod alagad naiiba sa Pekal. Igwa man ining dakulang impluwensya gikan sa tataramon na Rejang, na siyang pinakapang-urulayang tataramon sa probinsya.

## Pagkokomparar

## Mga toltolan
Tataramon na Selayar

An **Selayar** o **Selayares** sarong tataramon na Malayo-Polinesyo na pinagtataram kan haros 100,000 katawo sa isla kan Selayar sa probinsyang Habagatang Sulawesi, Indonesya.

### Mga patanog

Pinapalawig an mga patanog pag nai-stress sa sarong bukas na silaba.

#### Pagsasanasal
Pinapalawig an pagsasanasal puon sa mga katanog na nasal paduman sa mga minasunod na mga patanog, nagpapadagos sagkod mabagat ini kan sarong raot na intonasyon o sarong katanog kaysa sa glottal stop:
: "Nagtiris saiya an ido."
: "Nagtiris saiya an tagaw, asin nag-udo an ido saiya."

## Mga toltolan
J

An **J** (o j) iyo an ikasampulong letra kan alpabetong Latin , na piggagamit sa modernong alpabetong Ingles , an mga alpabeto kan iba pang mga tataramon sa solnopan na Europa asin iba pa sa bilog na kinaban. An ordinaryong pangaran kaini sa Ingles iyo an jay (pigbabalangibog na /ˈdʒeɪ/ ⓘ), na may dai nang gayong uso na variant na jy /ˈdʒaɪ/.

## Toltolan


## Panluwas na takod

* 
* 
*
Alpabetong Filipino

An **makabagong alpabetong Filipino** (o mas bisto bílang **alpabetong Filipino**) iyo an alpabeto kan tataramon na Filipino, an nasyunal na tataramon kan Filipinas asin saro sa mga opisyal na tataramon kan nasyon kaiba an Ingles. Pigbubuo an modernong alpabetong Filipino nin 28 letra kabali an 26 letrang payak kan alpabetong Latino na ISO, an *Ññ* kan tataramon na Espanyol asin an *NGng* kan Tagalog. Saro ining tataramon na Austronesyo. Sa ngunyan, pwedeng gamiton an makabagong alpabetong Filipino bílang alpabeto kan mga katutubong tataramon sa Filipinas kaiba na an tataramon na Tsabakano na sarong kreyoleng gikan sa tataramon na Kastila.

## Alpabeto

## Hilnga man
*Alpabetong Abakada

## Mga panluwas na takod
*Websityo sa Komisyon kan tataramon na Filipino 
*Wiki kan Komisyon kan tataramon na Filipino
Tataramon na Bentong

An **Bentong** sarong tataramon na Austronesyo kan Sulawesi, Indonesya, na kaano-ano kaini an Makassar.

## Mga toltolan
Tataramon na Abui

An **Abui** sarong tataramon na bakong-Austronesyo kan Kapuruang Alor. Ipinagtataram ini sa katahawang parte kan Isla nin Alor sa Subangan nin Indonesya, probinsiya nin Subangan na Nusa Tenggara (NTT) kan mga Abui. An katutubong pangaran kaini sa diyalektong Takalelang iyo an *Abui tanga* na kun an panliteral na boot sabihon iyo an 'tataramon nin bukid'.

## Mga nota

## Mga panluwas na takod

* 
* 
* Abui basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
* Alor–Pantar Languages: Origins and Theorectical impact (hosted by Leiden University)
* Alor–Pantar Languages: Origins and Theorectical impact (EUROBABEL project website)
* Dangugon an sarong halimbawa nin Abui gikan sa Global Recordings Network
Akademiya nin mga Tataramon na Bisaya kan Samar asin Leyte

An **Akademiya nin mga tataramon na Bisaya kan Samar asin Leyte** (Waray-Waray: *Sanghiran san Binisaya ha Samar ug Leyte*; Sinugboanon: Akademiya sa Binisaya sa Samar ug Leyte o Akademiya sa Pinulongang Bisaya sa Samar ug Leyte)  sarong akademiya nin tataramon, sa ngunyan, dai na ini aktibo, pigpromitir asin pigtugdas ini sa Filipinas kadtong 1909 ni Norberto Romuáldez
Grabe an pagmamalasakit kan mga parasurat asin mga lingguwista sa pagpapamantinir, regulation asin pagpapaurog o pagpropromotir kan saindang nagimatang dila asin iba pang kapalibutan.

Nin huli digdi, naipublikar an manlainlain na mga gramatika gikan sa Samareño dangan mga  akdang panliteratura o teknikal sa o tungkol sa tataramon na Filipino na ini, na igwang halos 3 milyong nagtataram asin pirmi na ini piggagamit kan pamilya sa ngunyan.

## Mga miyembro
* Norberto Romuáldez
* Iluminado Lucente
* Eduardo Makabenta
* Vicente I. de Veyra

## Mga toltolan

## Hilngon man
*Academia Bicolana
*Sanghiran nin Bikol
*Parasurat Bikolnon
Kampo Lukban

An  **Kampo Heneral Vicente Lukban** (CGVL) o **Kampo Lukban** sarong militar na punong-tanggapan kan Armed Forces of the Philippines (AFP) asin an kinamumugtak kaini sa syudad nin Catbalogan sa Filipinas. Nakamugtak ini sa Pan-Philippine Highway sa Brgy Maulong. Ipigpangaran an base militar sa sarong Pilipinong Heneral nin Militar na si Vicente Lukbán, sarong Pilipinong opisyal sa mga tauhan ni Emilio Aguinaldo sa panahon kan Rebolusyong Pilipino asin lider kan politiko-militar kan Samar asijn Leyte sa panahon kan Gerang Pilipinas-Estados Unidos.

## Uusipon
Pigtugdas an **Kampo Lukban** kan Agosto 1, 1988 tanganing magsirbi bilang punong-tanggapan kan Ika-8ng Dibisyon nin Impanterya kan Suldados kan Filipinas na opisyalmenteng bistado sa *Dibisyong Stormtroopers*.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*Puwersas Armadas kan Filipinas
Norberto Romuáldez

Si **Norberto Romuáldez y López** (Ika-6 nin Hunyo 1875 - Ika-4 nin Nobyembre 1941) (parating pig-aapod na **Norberto Romuáldez, Sr.** tanganing dai makaribong sa saiyang aki na kapangaran niya) sarong Pilipinong parasurat, politiko, hukom, asin mambabatas. Siya an enot na Romuáldez na nakaguno nin nasyunal na kasikatan, asin pinagkokonsiderar na "Ama kan Ley manongod sa Nasyunal na tataramon."

## Biograpiya
Tiyuhon siya kan kadtong Enot na Ginang Imelda Marcos, an aki na babae kan saiyang bunsong tugang na si Vicente Orestes.  Nagdakula si Romuáldez sa Leyte asin naguno niya an enot na katindugan bilang parasurat sa tataramon na Waray-Waray.  An *An Pagtabang ni San Miguel* (An Pagtabang ni San Miguel) an enot niyang sarsuwelang Waray.

Kadtong 1908, pig-surat ni Romuáldez an *Bisayan Grammar and Notes on Bisayan Rhetoric and Poetic and Filipino Dialectology* (Balanghayang Bisaya asin mga Nota manongod sa Retorikang Bisaya asin Poetika at Diyalektolohiyang Filipino), sarong balanghayan manongod sa tataramon na Waray-Waray.  Kan suminunod na taon, kan 1909, pigtugdas niya an  *[[:war:Sanghiran san Binisaya|Sanghiran san Binisaya]] ha Samar ug Leyte* (Akademya kan tataramon na Bisaya kan Samar asin Leyte) para sa obhetibong  maitaguyod asin pasulungin pa an kadunungan asin kaaraman sa tatatamon na Waray-Waray.  Bihasa man si Romuáldez  sa iba pang mga tataramon arog kan Kastila, Ingles, asin Sugbo.

Nanlingkuran si Romuáldez bilang Kaibang Hukom kanKataas-taasang Hukuman ng Pilipinas kadtong panahon kan mga Amerikano.  Nakisaro man siya sa Konstitusyonal na Kumbensiyon kan 1934 asin 1935 na nagresulta nin Konstitusyon kan Komonwelt kan Pilipinas kadtong 1935.

Nagadan si Romuáldez kan 1941 nin huli ta sa saiyang dai pigsasabi na kamatian.

## Mga Suraton

### Pangtataramon

* *Bisayan Grammar* (Balanghayang Bisaya)

### Dula

* *An Pagtabang ni San Miguel* (An Pagtabang ni San Miguel)
* *An Anak han Manaranggot* (An Aki kan Paratuba)

## Mga toltolan

## Hilingon man

* Lope K. Santos
Katedral nin San Juan Evangelista (Hong Kong)

An **Katedral nin San Juan Ebanghelista** iyo an simbahan na katedral kan Diosesis kan Isla nin Hong Kong, asin magurang na simbahan kan Probinsya kan Hong Kong asin Macao. Digdi nagtutukaw an Arsobispo kan Hong Kong.

Sa Garden Road, Sentral, an Katedral namumugtak sa tahaw kan Bank of China Tower, HSBC Building, Legislative Council Building, Former Central Government Offices, asin Korte kan Apela Pinal.

Saro an Katedral nin San Juan Evangelista sa limang katedral sa Hong Kong. An iba pa iyo an Holy Trinity Cathedral (Anglikano), All Saints' Cathedral (Anglikano), St Luke Orthodox Cathedral (Eastern Orthodox), asin an Katedral kan Imaculada Concepcion (Romano Katoliko).

## Uusipon

Ginibo an pinakainot na misa sa Katedral nin San Juan Evangelista kan 11 Marso 1849.

Kan 8 Desyembre 1941, an aldaw matapos atakehon kan mga Hapon an Pearl Harbor, sainda man na inatake an Hong Kong. Pasko nin aga kan 1941, si Reverendo Alaric P. Rose nagmisa sa Katedral na inatendiran nin sanggatos na tawo mantang padagos an pagbomba sa isla.

Kan panahon kan Pananakop kan Hapon sa Hong Kong, ginibong ining klub para sa mga Hapon. Dakol sa mga dekorasyon digdi an hinali kabali an mga orihinal na stained glass windows, na ginibo pa kan kompanyang William Morris.

Kan 1981, si Peter Kwong nagin pinakainot na Tsinong Obispo kan Hong Kong.

Kan 5 Hunyo 2012, nagkaigwang misa nin pasasalamat digdi para sa Diamond Jubilee ni Elizabeth II.

## Arkitektura
Ini an pinakalumang asin nakatindog pang edipisyong panrelihiyosong igwang desenyong pang-arkitekurang Sulnopan sa Hong Kong, asin an pinakagurang na Anglikanong simbahan sa Harayong Subangan.

Inideklarar ining sarong monumento kan Hong Kong taon 1996.

## Pagromdom kan Gyera
Kataid kan katedral iyo an sarong dakulang Memorial Cross o Krus nin Pagromdom, na ibiniklad sa publiko ni Gobernador Sir Reginald Stubbs kan 921 bilang pagromdom kan mga soldador na nagadan sa Enot na Guerra Mundial. Kan panahon nin okupasyon kan mga Hapon, an krus ibinaba sa sarong patindog na hariging gibo sa granite. Kan 1952, sinanglian ini nin sarong krus na Celtic, na igwa nin dugang na ukit tanganing giromdomon idtong nagkagaradan sa duwang Guerra Mundial. An orihinal na bronseng tabla na igwa nin mga pangaran kan nagkagaradan kan Enot na Gyerra Mundial namumugtak sa laog kan katedral sa Kapilya nin San Miguel.

Lambang taon an mga dating myembro kan British Army minagibo nin sarong atang na seremonya sa Memorial Cross.

Kataid kan Memorial Cross iyo an sarong lapida na nakatahob sa lulubngan ni Private Ronald Douglas Maxwell, na nagadan sa Wan Chai tulong alaw bago an untok purutokan o ceasefire. Ini sana an lulubngan sa laog kan katedral, asin ipinagrehistro sa Commonwealth War Graves Commission.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* Opisyal na websityo kan Katedral nin San Juan Evangelista
* Hong Kong Sheng Kung Hui
* CWGC: St John's Cathedral Grounds
Pankinàban na Palayogan nin Hong Kong

An **Pankinàban na Palayogan nin Hong Kong** (Ingles: *Hong Kong International Airpor*t)  iyo an mayor na aeropwerto sa Hong Kong, tinugdok sa tinambakan na daga nin isla nin Chek Lap Kok. An aeropwerto midbid man na ) tanganig mapalaen ini sa sinundan, dating Kai Tak Airport.

Nagpuon an operasyon kaini kan 1998, an Chek Lap Kok Airport iyo an importanteng rehiyonal na sentro nin trans-shipment, pampasaherong dinudumanan dangan agihan nin mga destinasyon sa China (igwang 45 na mga destinasyon) asin iba pang parte nin Asya. An aeropwerto an pinakasibot na agihan nin cargo asin saro sa pinakasibot na pampasaherong aeropwerto sa bilong na kinaban Ini man an saro sa pinakadakulang pampasaherong edipisyong terminal (pinakadakula na binuksan).

An aeropwerto pinapadalagan kan Airport Authority Hong Kong 24 oras kada aldaw asin an mayor na tagbuan sa Cathay Pacific (iyo na an flag carrier kan Hong Kong), Cathay Dragon, Hong Kong Airlines, HK Express asin Air Hong Kong (cargo carrier). Ini an saro sa mga tagbuan kan Oneworld alliance, asin saro sa mga tagbuan nin cargo kan Asia-Pacific sa UPS Airlines. Ini an syudad kan dakol na mga kompanya nin eroplano arog kan China Airlines asin China Eastern Airlines. Singapore Airlines, Ethiopian Airlines dangan Air India na ginagamit an Hong Kong na stopover sa mga byahe.

## Toltolan
Bukid Iwaki

An  sarong estratobulkan na nakapamugtak sa sulnupan nin Prepekturang Aomori, Tohoku, Hapon. Bisto man ini minsan sa Tsugaru-Fuji huli ta sa saiyang hulma. Nalista an bukid bilang saro sa 100 na Bantog na Kabukidan kan Hapon sa sarong 1964 na libro kan mountaineer/awtor na si Kyūya Fukada. Nakamugtak an bukid asin an napapalibutan kaini sa hangganan kan Tsugaru Quasi-National Park.

## Henolohiya
An Mount Iwaki sarong medyo simetriko andesitikong estratobulkan, naglalangkaw sa relatibong pagsusuway gikan sa mga kapatagab sa base kan Rawis nin Tsugaru. Duwang kilometro kalawig an rukrok na bunganga kaini asin igwa ining tolong mga simboryo nin nagkakalakagang laboy o lava dome sa sulnupan asin habagatang gilidan. An bukid madalas na aktibo sa mga makasaysayang panahon, na igwang madalas na aktibidad na pigbubuo nin haros sararadit sagkod katamtaman mga preatikong pagputok sa kasagsagan kan Panahon nin Edo. An huring aram na pagtuga kan Bukid kadtong ika-23 nin Marso 1863. Namamantinir an Unibersidad nin Hirosaki nin sarong obserbatoryo na igwang 18 mga istasyon nin telemetering sa bukid poon pa kadtong 1981.

## Pagsakat sa Bukid Iwaki

Maaabot sana an rukrok na may 1625 metros, sa paagi sana kan pagtukad, alagad nakadepende an laba kan tutukadon sa ruta na aagihan.  Poon sa , pigtatantyang apat na oras an pagtukad pataas.  Mappon an trail sa laog kan dambana, bago an dakulang trangkahan sa wala.  An pinakamadali asin mas bistong ruta pigsusunod an Tsugaru Iwaki Skyline, sarong tol na dalan, sagkod sa sarong pag-angat. Nagpupuon an Linyang-langit sa Ikaatolong ruta nin Prepekturang Aomori sa SW na parte kan Bukid Iwaki. Sa puro kan tinampo, igwang pag-angat nin tukawan. Poon sa tuktok kan pang-angat na tukawan sagkod sa rukrok naghahaloy nin haros 30-40 minuto para sa paglakaw.

## Pagpaduman
Arog kan Aomori, an pinakamadaling paagi tanganing mgakaduman sa Bukid Iwaki sa paagi kan awto. Mas hababa an bukid sa  gikan Hirosaki, na igwang Highway 3 sa habagatan asin sa sulnupan dangan an Highway 30 sa subangan asin amihanan. Bilang kahalili, nagdadalagan an mga bus gikan sa Hirosaki sagkod sa base kan bukid.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod

*   - Ahensiya nin Meteorolohikal kan Hapon
* Iwakisan - Smithsonian Institution: Global Volcanism Program
Emperador Daoguang

Si **Emperador Daoguang** (16 Septyembre 1782 – 26 Pebrero 1850, Tsino：道光) iyo an ika-walong Emperador kan dinastiya Qing, asin iyo an ika-anom na emperador Qing na namoon sa kahiwasan kan Tsina, nagtukaw poon 1820 abot 1850. Sinasabi na an saiyang pamomoon pano nin ribok "eksternal na mga pangyayaring mararaot asin internal na rebelyon," mala ta kan panahon na ini nagputok an Enot na Gerang Apyan, asin  pagpoon magbungkaras an Rebelyon Taiping na iyo haros an ikarumpag kan dinastiya. An historyador na si Jonathan Spence ipigladawan si Emperador Daoguang na "sarong may maray na boot alagad inutil na persona" na an ginibo sana magparapaorog sa mga opisyales na igwang mga pananaw na purista alagad mayo man nin pakaaram sa mga problema sa luwas asin sa laog na apektadong maray an dinastiya."

## Toltolan
Coco Martin

Si **Rodel Pacheco Nacianceno** (namundag Nobyembre 1, 1981), midbid sa propesyon bilang si **Coco Martin** (), iyo an Pilipinong aktor, direktor, produyser asin screenwriter. Midbid siya sa pagganap bilang pangenot na papel sa serye sa telebisyon, siring kan *[[Minsan Lang Kita Iibigin]]*, *[[Walang Hanggan (2012 TV series)|Walang Hanggan]]*, *[[Ikaw Lamang]]*, *[[Juan dela Cruz (TV series)|Juan dela Cruz]]*, *[[Ang Probinsyano|FPJ's Ang Probinsyano]]* asin *[[Batang Quiapo (TV series)|FPJ's Batang Quiapo]]*.

Na an saiyang karera uminabot nin duwang dekada, naresibe ni Martin an manlaenlaen na accolades, kabali an 2 FAMAS Awards, 2 Gawad Urian Awards asin 3 Golden Screen Awards. As of 2021, Nagkita si Martin nin 2.3 bilyon sa box-office, ginibo siyang saro sa top earning actors kan huring sampolong taon. Sa ika-34 na Gawad Urian Awards, minidbid siya bilang "Actor of the Decade". Minidbid man siya bilang an pinakaginawadan na aktor kan saiyang henerasyon, na igwa nin 119 na gawad asin pagmidbid asin 40 nominasyon gikan sa manlaenlaen na award-giving bodies poon kaidtong 2006.

## Toltolan
Wikipedyang Aseri

An **Wikipedyang Aseri** () sarong edisyon nin Wikipedya sa tataramon na Aseri asin binukasan ini kaidtong Enero 2002. Ngunyan na na mga artikulo an wikipedyang Aseri asin igwa man ining mga rehistradong paragamit, asin man igwa nin mga paragamit na tagapangasiwa.

## Uusipon

Kan 2010, naipublikar ninda Rasim Aliguliyev asin an senyor na siyentista na si Irada Alakbarova an mga libro na wikipedyang Aserbayhano. The book edited by Alovsat Aliyev.

## Toltolan
Palihang SWK-CBSUA sa Malikhaing Pagsulat

An **Palihang SWK-CBSUA sa Malikhaing Pagsulat** sarong taonan na hunglonan nin pagsurat na pinapadrinohan kan Pangrehiyong Sentro ng Wika at Kultura (SWK), sarong opisina kan Komisyon sa Wikang Filipino sa Sentral na Bikolnon na Unibersidad nin Estado kan Agrikultura (CBSUA) sa Pili, Camarines Sur. Tinugdas an hunglonan kan 2016 bilang parte kan Pintakasi kan Literaturang Bikolnon.

Bukas an hunglonan sa mga parasurat sa tataramon na Bikol asin tataramon na Tagalog/Filipino. Kabali sa inot na grupo nin mga katood na parasurat iyo si Aurora A. Año, Gilmar Baran, Danny Boy Nacario, Nicky Gem Rivera, Bryan Cariaga, Georgina D.S. Claveria, Rizalyn Sahagun, Michael Sales, Christine Uy, Krizelle Infante, asin Kate Closa Gomez. Nagin panelista digdi si Carlos Arejola, Eilyn Nidea, Jerome Hipolito, asin Juan Escandor, Jr.

Pinamamayohan ni Lourdes S. Bascuña bilang direktor an Panrehiyong Sentro ng Wika at Kultura.

## Toltolan

## Hilnga man
*CBSUA Writers Workshop
Bulkan Kaimondake

An , o **Bukid Kaimon**, sarong *undissected* na bulkan – nilalaog ini nin mga basal na estratobulkan asin sarong sadit na katahawang bulkan, parte ini kan Ibusuki field – na kun sain naglalangkaw ini sa langkaw kan 924 metro sa ibabaw kan lebel ni dagat harani sa syudad nin Ibusuki sa habagatan kan Kyūshū, Hapon. an huring pagtuga kaini nangyari kan 885. Minsan pigtutukoy an Kaimondake bilang "an Fuji kan Satsuma".

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Aerial Photo of Kaimondake.jpg|An pan-ereng ladawan kan Kaimondake
File:Ibusuki Volcanoes.jpg|An Danaw nin Ikeda (tahaw na wala) asin Bukid Kaimon (tuo) 
File:Kaimondake 1 Ribbon.jpg|Nahihiuling sa tren nin Linya nin JR Ibusuki Makurazaki


## Hilingon man
* Prepekturang Kagoshima

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* Kaimondake - Ahensya nin Meteorolohikal kan Hapon 
*  - Ahensya nin Meteorolohikal kan Hapon 
*
Shōgun

An **Shogun** (Hapones: 将軍, romanisado: shōgun, sinayod na [ɕoːɡɯɴ] (listen)), officialmente Sei-i Taishōgun (征夷大将軍, "Commander-in-Chief kan Ekspedisyonaryong Pwersa Tumang sa Barbarians"),  iyo an pigbibistong diktador militar kan Hapon kaidtong panahaon sa tahaw kan mga taon na 1185 hasta 1868. Sinda ipiglalaag sa pwesto kan mga Emperador, na pirmi ngani sindang naipapamugtak bilang mga de facto na tagapagpadalagan kan nasyon. Alagad kan panahon na kan Kamakura, sinda igwa nin kapangyarihan sa estado. Lain man igdi an kapangyarihan sa gobyerno. An pwestong ini haros pirmi na ipigpapasa sa paagi nin pagpapamana kan mas gurang na henerasyon nin pamilya. Alagad, sa lawig kan nag aging panahon, nagkaigwa naman nin pagkakataon na makakapot nin pwesto an ibang mga pamilya. 

An Shogun, halipot na termino para sa tataramon na , sarong halangkaw na titulong militar hali sa peryodong Heian. Kan si Minamoto no Yoritomo nagkaigwa nin politikal na kapangyarihan sa Hapon kan 1185, an titulo ipigbwelta tangani magin regular an posisyon. Iyo man idto an nagin basehan tangani na magin pormal na posisyon an pagigin shogun.

An mga opisyal na shogun kolektibong pigmimidbid bilang bakufu o *tent government.* Sinda an minagibo kan aktwal na mga trabaho kan administrasyon mantang an Imperyal na korte iyo man giraray an igwang nominal nin autoridad. An tent iyo an minasimbolo kan parte kan shogun bilang sarong komander pangmilitar. Alagad ini ngani temporalmente man sana. Anupaman, an institusyon na ini pigbibisto bilang shogunate. Naglawig ini nin 700 sana asin narumpag kan panahon na pigtao ni Tokugawa Yoshinobu ki Emperador Meiji kan 1867 bilang parte kan restorasyon sa peryodo kan Meiji.

## Toltolan
Frank Caliendo

Si **Franklin** "**Frank**" **Caliendo, Jr.** (Chicago, Enero 19, 1974) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Frank Caliendo
Fred Rogers

Si **Frederick McFeely** "**Fred**" **Rogers** (Latrobe, Marso 20, 1928 – Pittsburgh, Pebrero 27, 2003) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Fred Rogers
Dinastiyang Kanva

An **Dinastiyang Kanva** o **Kanvayana** hali sa Dinastiyang Brahmin na nagribay sa Dinastiyang Shunga sa mga parte kan sirangan asin sentrong Indya, asin pinadalagan poon 75 BCE hasta 30 BCE.

Dawa an mga Puranikong literatura nagsasabi na an Dinastiyang Kanva pinadalagan kan Magadha (sa sirangang Indya), an saindang mga sensilyo enot na nahiling sa palibot kan Vidisha sa sentrong Indya, kun sain haen an kapitolyo kan mga lider kan Shunga.

An huring lider kan Dinastiyang Shunga, Devabhuti, niribayan kan saiyang ministro na si Vasudeva, an nagtindog kan Dinastiyang Kanva kan 75 BC. An tagapadalagan kan Kanva tinugutan an mga hade kan Dinastiyang Shunga na padagos na mamuno sa saindang pagsasadiri. Igwa nin apat na lider an Kanva. Base sa Puranas, an dinastiyang ini tinapos kan mga Satavahanas.


## Hinalian
Si Vasudeva Kanva ginadan si Devabhuti kan Dinastiyang Shunga asin tinindog an Dinastiyang Kanva.

## Mga tagapadalagan
An enot na naghade sa Dinastiyang Kanva, iyo si Vasudeva. Sinundan kan saiyang aki na si Bhumimitra. An mga sensilyong igwang ngaran ni Bhumimitra nadiskubre sa kahadean kan Panchala. An mga kobreng sensilyo na igwang "Kanvasya" nahiling man sa Vidisha, asin sa Kaushambi sa kahadean kan Vatsa. Si Bhumimitra nagmuno sa laog kan katorseng taon asin sinundan man kan saiyang aki na si Narayana. Si Narayana, namuno nin doseng taon. Sinundan man siya kan saiyang aki na si Shusharman, an huring hade kan Dinastiyang Kanva.

* Vasudeva (c. 75 – c. 66 BCE)
* Bhumimitra (c. 66 – c. 52 BCE)
* Narayana (c. 52 – c. 40 BCE)
* Susarman (c. 40 – c. 30 BCE)

## Pagsunod
An huring hade kan dinastiyang Kanva nagadan ni Balipuccha, an nagtindog kan Dinastiyang Andhra.


## Pagkatapos kan Dinastiya
An pagkadaog kan Dinastiyang Kanva kan Dinastiyang Satavahana sarong lokal na pangyayari sa Sentrong Indiya. An mga numismatiko asin epigrapikong mga ebidensiya nagsasabi na an Magadha hali sa liderato kan Dinastiyang Mitra kan Kaushambi hali sa ika-1 siglo kan BCE hasta ika-2 siglo kan CE. 

## Toltolan

### Mga Ginunuan
* Raychaudhuri, Hemchandra (2006), Political History of Ancient India, Cosmo Publications, 
* Thapar, Romila (2013), The Past Before Us, Harvard University Press,
Dinastiyang Deva (Saketa)

An **Dinastiyang Deva** kan Saketa, sarong dinastiya kan mga hade na namuno sa syudad kan  Ayodhya, Kosala, sa India poon kan ika-2 siglo BCE hasta ika-1 siglo BCE.

## Historiyang Politikal
Limang hade kan Deva an mahihiling sa saindang mga sensilyo: Mula-deva, Vayu-deva, Vishakha-deva, Patha-deva, and Dhana-deva. Asin sarong hade man pinatotoohan kan saron ika-1 siglo BCE Inskripsiyong Ayodhya kan saiyang aki na si Dhanadeva.

Pagkatapos kan pagkadaog kan Emperyong Maurya, an Saketa (modernong Ayodhya) masasabing napasairarom kan tagapagpadalagan na hali sa Shunga na si Pushyamitra. Saro sa mga interpretasyon kan mga inskripsiyon ni Dhanadeva nagsasabi na si Pushyamitra itinalaga bilang gobernador kan Saketa.  Huli igdi, masasabi na an mga Devas namuno bilang mga vassal kan Shunga. Igwa man ibang interpretasyon na nagsasabi na an mga Deva, namuno nin may soberanya asin kinonsiderar an saindang mga sadiri na lehitimong tagapagmana kan mga Shunga.

An *[[Yuga Purana]]* sinambit an Saketa bilang istaran kan gobernador, asin pinaliwanag ini na inatake kan mga pwersang Griyego, Mathuras asin Panchalas. An Patanjali's commentary sa Panini nagiistorya man kan Griyegong pagsakop sa Saketa. An *[[Yuga Purana]]* nagsasabi na an Saketa pinamunuan nin pitong makapangyarihan na hade pagkatpos na maghali an mga Griyego. An *Vayu Purana* asin an *Brahmanda Purana* nagsasbi na an pitong makapangyarihan na mha hade nagpadalagan sa kapitolyo kan Kosala. An mga hade na ini pareho kan mga hade sa Deva: Si Dhanadeva pinabisto bilang hade kan Kosalsa (*Kosaladhipati*) sa saiyang inskripsiyon.

An Dinastiyang Deva niribayan kan Dinastiyang Datta sa katapusan kan ika-1 siglo BCE, na niribayan man kan Dinastiyang Mitra kan ika-1 asin ika-2 siglo CE, na nagpadalagan man kan Mathura. Sinasabi na an mga Indo-Scythian Northern Satraps an nagribay sa mga lokal na mga hade, hanggang sa pag-abot kan Emperyong Kushan.

## Mga Hade
Base sa identipikasyon ni Mitradeva bilang hade kan Deva, si Hans T. Bakker, nagtao nin lista kan mga hade kan Deva:

# Muladeva (vassal ni Pushyamitra sa Saketa)
# Mitradeva (contemporaryo kan Vasumitra)
# Vayu-deva
# Patha-deva
# Phalgudeva
# Dhanadeva
# Vishakhadeva

## Toltolan

### Bibliograpiya

* 
* 
* 

* 
* 
*
Dinastiyang Deva

An **Dinastiyang Deva**  (c. ika-12 – 13 siglo) sarong dinastiyang Hindu na magpoon sa rehiyong Bengal kan subkontinenteng Indiano. An dinastiya pinadalagan kan sirangang Bengal pagkatapos kan Dinastiyang Sena. An kapitolyo kan dinastiya, Bikrampur, sa ngunyan Distrito kan Munshiganj kan Banglades.

Ang dinastiyang Hindu Vaishnava naiiba sa nainot na Budistang Dabnyawatti dinastiya kan (ika-8 hanggang ika-9 na siglo) kan Samatata, an kapitolyo Danyawatti. Apat na tagapadalagan kan dinastiya an nabisto hali sa mga inskripsiyon: Shantideva, Viradeva, Anandadeva and Bhavadeva. 

An paghade kan mga Deva sarong peryodo nin katoninongan, kauswagan asin pagtalubo, asin inaapod na "Golden Age". 

## Mga Hade
An mga primerong ginikanan kan historiya kan dinastiyang ini iyo an tulong kobreng inskripsiyon kan Damodaradeva pinaluwas kan mga taon na 1156, 1158 asin 1165 sa Panahon kan Saka, an pang-apat, pang-anom asin pang-treseng taon kan saiyang pagiging hade. An inot na tagapagpadalagan kan dinastiyang ini si Purushottamadeva, hali sa pagiging pinuno kan tribo (garamani). An saiyang aki na si Madhumathana o Madhusudanadeva, an inot na independenteng tagapamuno kan dinastiyang ini, nakakua kan titulong *nripati*. Sinundan man kan saiyang aki na si Vasudeva, asin si Vasudeva sinundan man kan saiyang aki na si Damodaradeva. Si Damodaradeva (namuno kan 1231-12-43) an pinakamakapangyarihan na tagapadalagan kan dinastiyang ini. Igwa siyang titulo na *Ariraja-Chanura-Madhava-Sakala-Bhupati-Chakravarti*. An mga ebidensiyang inskripsyonal nagpapahiling na ang kahadean na ini nag-abot pa sa presenteng panahon sa rehiyon kan Comilla-Noakhali-Chittagong. Si *Ariraja-Danuja-Madhava* Dasharathadeva, sarong modernong tagapadalagan pinalwaig an pigsasakopan hanggang Bikrampur asin ini ginibong kapitolyo. 

## Hilingon man

* Emperyong Pala
* Historiya kan Bengal
* Historiya kan Indya

## Toltolan
Inskripsiyon na Ayodhya ni Dhana

An **Inskripsiyon na Ayodhya ni Dhana** sarong inskripsiyon sa gapo na hali sa hadeng Hindu Deva na si Dhana o Dhana–deva kan ika-1 siglo BCE. Namuno siya hali sa syudad kan Ayodhya, Kosala, sa India. An saiyang ngaran nakua sa mga antigong sensilyo asin inskripsiyon. Base ki P.L. Gupta, saro siya sa kinseng hade na nagpadalagan kan Ayodhya sa pagitan kan 130 BCE asin 158 CE, kun sain an saindang mga sensilyo nakua: Muladeva, Vayudeva, Vishakadeva, Dhanadeva, Ajavarman, Sanghamirta, Vijayamitra, Satyamitra, Devamitra asin Aryamitra. 

Uyon ki D.C. Sircar, base sa mga epigrapikong ebidensiya, an inskripsiyon naisurat sa taon na ika-1 siglo CE. An raot na inskripsiyon nabisto huli sa pagsambit kani ki Heneral Pushyamitra asin sa saiyang inapo na si *Dhana–,* asin an saiyang paggamit nin kabayong Ashvamedha para mapadakula an saiyang emperyo, asin pagpagibo nin sadiring templo.

## Inskripsiyong Sunga gikan sa  Ayodhya
An inskripsiyong Ayodhya kan dinastiyang Sunga nakua ni Babu Jagannath Das Ratnakara sa monsteryo kan Ranopali sa Ayodhya. An inskripsiyon nasa lengguwaheng Sanskrit, nakasurat sa tekstong Brahmi, asin an gapo nakua sa entrada kan *samadhi* (memoryal)kan Baba Sangat Bakhsh, kan mga Udasi Sikhs. Sinususog kan mga Udasi an saindang lahi sa pinakagurang na aki ni Guru Nanak. An monumento kan samadhi yaon sa laog kan monasteryo kan Ranopali kan mga Udasi Sampradaya, inaapod man na  Shri Udasin Rishi Ashram. Tinutubodan na ini tinindog sa panahon ni Nawab Shuja-ud-daula, asin an gapo hali sa mga guho kan nasabing panahon.

Uyon ki Kunal Kishore, an inskripsiyon dai masasabing  Sanskrit. Alagad an ibang mga iskolar dai nag-uyon asin sinabi na kun hahalion an dikit na sala sa pagkasurat kan inskripsiyon, ini maaapod na Sanskrit.

### Inskripsiyon
An nadiskubreng inskripsiyon raot na asin dai kumpleto. An nakakaag:

1. Kosal-adhipena dvir-asvamedha-yajinah senapateh Pushyamitrasya shashthena Kausiki-putrena Dhana
2. Dharmarajna pituh Phalgudevasya ketanam karitam


– Inskripsiyong Ayodyha kan Dinastiyang Shunga, Ika-1 siglo BCE – ika-1 siglo CE


### Translasyon
Sahni – sarong iskolar na Sanskrit, dinakit-taramon ini sa Ingles bilang:

### Importansya
An inskripsiyong Sunga, halipot sana alagad nakua nin dakul na debate. An mga iskolar dai nagkakasundo kun pano ipapaliwanag an *Pushyamitrasya shashthena*. Sa literal na aspeto ini nangangahulugan na "ika-anom ni Pushyamitra," na pwedeng ipaliwanag bilang "ika-anom na aki ni Pushyamitra" o "ika-anom na inapo ni Pushyamitra." An enot na interpretasyon mangangahulugan na si Dhana nabuhay kan amay na ika-1 siglo BCE, asin an huri boot sabihon, si Dhana harayong makuapo asin nabuhay kan  ika-1 siglo kan CE.

## Hilingon man

* Chandragupta Maurya
* Inskripsiyong Hathibada Ghosundi
* Inskripsiyong Nanaghat
* Sekta kan Sikismo

## Toltolan