open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Balaw

An **balaw** (Ingles, krill. Acetes sibogae, Hansen 1919) sarong klaseng kapirino-pinong pasayan napipisan sa pamilyang *Sergestidae*. Iyo ini an ginigibong dinailan, na pikpikan sa pagkakan o kasalak sa mga lutoon arog kan ginutaan na santol.

An mga balaw yaon sa hababang tangga kan inapod na *food chain*. An pagkakan man kaini an mga phytoplankton, alagad ini man an mayor na pagkakan kan mas darakulang mga hayop dagat. Sinasabi na sa Habagatan Dagat, sarong species an Antarctic krill, *Euphausia superba*, binibilog nin gabat na 379,000,000 tonelada, na ini sa mga species igwa nin pinakadakulang total nin biomass. Sobra sa kabanga kaining biomass kinakakan kan mga balyena, seals, penguin, pusit, asin kan manlaen-laen pang mga ibang sira. An ibang mga species kaini nabyahe sa hababaw kan dagat kun banggi, na iyo man nagigin pagkakan kan mga naglalangoy sa babaw kan dagat asin pagladop sa kantil kun aldaw iyo man an nagigin pagkakan kan mga hayop dagat nag'eestar sa mga bandang hararom kan dagat

An balaw pigdadakop pangkomersyal sa Habagatan Dagat, sa Hapon asin maski sa Filipinas. An total na ani sa kinaban naabot sa 150,000–200,000&nbsp;tonnes taon-taon, kadaklan hale sa Dagat Scotia. Kadaklan kan dakop ginagamit sa aquaculture asin pambahog sa mga aquarium, bilang mga paon sa inaapod na sport fishing asin sa industriya nin parmaseutika. Sa Hapon, sa Filipinas asin sa Rusya, an balaw pangkonsumo nin mga konsumidor asin apod sa Hapon   . Kinakakan ini sa Espanya asin Filipinas na inaapod na *camarones*. Sa Filipinas, an balaw inaapod man na *alamang hipon* (Tagalog) asin nagigibong pastang may askad na an apod dinailan o bagoong.

## Toltolan
Dmitry Muratov

Si **Dmitry Andreyevich Muratov** (Ruso: Дмитрий Андреевич Муратов, namundag 30 Oktobre 1961) sarong Rusong peryodista, tagapresenta sa telebisyon asin  pamayong editor kan perydikong Ruso na *[[Novaya Gazeta]]*.Siya ginawadan kan 2021 Premyo Nobel sa Katoninongan kaiba si Maria Ressa huli sa "saindang paghingowa na mabantayan an talingkas na pagpahayag na iyo an kondisyon  para sa demokrasya asin danay na katoninongan."

## Toltolan
Maria Ressa

Si **Maria Angelita Ressa** (, namundag Oktobre 2, 1963) sarong Filipino-Amerikanong peryodista asin autor, an kapwa-kagtugdas asin CEO kan Rappler, asin siya an pinakaenot na Filipino nagawaran kan Premyo Nobel. Bago kaini, siya nagtrabaho sa CNN nin haros duwang dekada komo reporter-imbestigador. 

Si Ressa napabali sa *[[Time (magasin)|Time]]* komo Persona kan Taon 2018 bilang saro sa magkapirang mga peryodista sa kinaban na naglalaban sa paglakop nin mga pekeng bareta. Kan Pebrero 13, 2019, siya inaresto kan autoridad huli sa kargong cyberlibel huli sa akusasyon na an Rappler nagpublikar nin palsong bareta dapit sa negosyanteng  Wilfredo Keng. Kan Hunyo 15, 2020, an korte sa Manila natanto na siya guilty sa cyberlibel sa ri'gon kan kontrobersyal na Anti-Cybercrime law,, sarong bagay na pigkondenar kan mga human rights na grupo asin kan mga peryodista na ini paglapastangan sa pagkatalingkas kan prensa. Huli ta siya hayag na kritiko kan Presidente nin Filipinas na si Rodrigo Duterte, an pag'aresto asin paghukom saiyang may paninimbagan, pighihiling kan oposisyon asin kan komunidad internasyonal na politikal an motibo sa aksyon kan gobyernong Duterte. Si Ressa saro sa 25ng personalidad sa Information and Democracy Commission na pigbungsod kan inaapod na Reporters Without Borders.

## Toltolan
Rajo Laurel

Si **Rajo Laurel** sarong Pilipinong negosyante asin tagadisenyo nin mga gubing. Siya matuang aki gikan sa sarong prominenteng pamilya nin mga politiko alagad ipinadagos an saiyang pangaturogan nganing magin sarong *couturier*. Siya napoon kan saiyang sadiring istilo sa moda kan 1993 na igwa sanang sarong sastre. Kan 1995, an negosyo niya taonan na nagganar nin $11,000.

Igwa siya nin maabot sa 639,000 na tagasunod sa Twitter.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Rajo Laurel Shop
* Rajo Laurel sa Twitter
Asami Tano

Si **Asami Tano** (田野 アサミ, *Tano Asami*, namundag kan 12 Pebrero 1987) sarong aktres na Hapones siring man aktres sa boses, asin dating parakanta gikan saHyōgo Prefecture, Hapon. Siya kaapil kan with Amuse Inc. Si Tano dating kabali sa girl group na Boystyle poon 2001 sagkod 2007. An saiyang karera sa pag-arte sa boses nagpoon sa*[[Toriko |Toriko]]* kan 2011, asin siya nagluwas sa nagkapirang anime siring kan *[[Mas Dakulang PrePure |Smile PreCure]]*, *Francesca*, *[[Pagkamoot na Buhay! Sunshine! |Love Live! Sunshine!!]]*, asin *[[Zombie Land Saga |Zombie Land Saga]]*. Siya naitampok man sa mga produksyon pangteatro kan *[[Mana 3: An Gusto na Mas Sarade |Persona 3: The Weird Masquerade]]*, *[[Persona 4 Arena |Persona 4 Arena]]*, *[[Blue Exorcista |Blue Exorcist]]*, *[[An Basketbol ni Kuroko |Kuroko's Basketball]]*, and *[[An Pitong Gadan na Kasalan (manga) |The Seven Deadly Sins]]*.

## Biograpiya
Siya dating miyembro kan grupong idolo na BOYSTYLE.

Kan 2011, an saiyang pinakainot na papel iyo sa Toriko, kun sain siya an nagtaong boses sa karakter na an pangaran Rin. Kan 2012, saiyang ipinahayag an Akine Hino/Cure Sunny sa Smile PreCure!, an ikasiyam na season kan Pretty Cure franchise; Sa sarong interbyu pakalihis nin duwang taon, ilinadawan ni Tano na idto iyo an kapinonan kan saiyang karera sa pag-arte. Kan 2018, nagganap siya bilang Pretty Cure kaiba an iba pang limangpulo-apat na Pretty Cures sa pagbalyo nin pelikulang *Hugtto!* *PreCure Futari wa Pretty Cure: Gabos na Stars Memories*, na pinagsertipikar bilang igwa kan "Most Magic Warriors in a Anime Film" kan Guinness World Records

## Toltolan
Alexi Navalny

Si **Alexe Anatolievich Navalny** (namundag 4 Hunyo 1976 - 16 Pebrero 2024) sarong Rusong lider sa oposisyon, abogado, asin anti-kuropsyon na aktibista. Nagin siya prominente sa kinaban kan siya nag'organisar nin mga demonstrasyon kontra sa gobyerno asin kan siya nagdalagan sa opisyo sa tuyong pagtulod nin mga reporma kontra sa  korupsyon sa Rusya, asin sa pagkontra man ki Presidente Vladimir Putin saka kan gobyerno kaini. Si Navalny naladawan na iyo an "kinakatakotan na gayo ni Vladimir Putin" sabi kan The Wall Street Journal. Si Putin piglikayan na dai direkta masambit an saiyang pangaran. Si Navalny dati myembro kan Russian Opposition Coordination Council. Siya lider man kan Rusya kan Mag'aaboton na partido asin kagtugdas kan Pundasyon laban Korupsyon (FBK).                                                                                                                                                                 

## Kagadanan asin legasiya

Kan 16 Pebrero 2024, an Federal Penitentiary Service nag'anunsyo na si Navalny nagadan sa preso sa Yamalo-Nenets nin Western Siberia pakatapos kan aga na maglakawlakaw asin magsabing maraot an mate. Pig'osip na siya nagadan kan 14:17 Yekaterinburg Time. An anunsyo sa preso nagsasabi na "Gabos na medyos ginibo ngani siya maligtas alagad mayong binungang marahay na resulta... An mga paramediko pigpatunayan an pagkagadan kan presong si Navalny." Si Kira Yarmysh, an parataram ni Navalny, pigkumpirmar an kagadanan niya sa pagkasunod na aldaw, asin pighurot na ibalik an hawak niya sa pamilya. Bago pa siya kan siya magadan, si Navalny nagpahiling sa hospital ta nagrereklamo huli sa malnourishment asin ibgang mga mate-mate resulta kan maltrato saiya sa preso. An saiyang bangkay ibinalik sa saiyang ina kan 24 Pebrero 2024. Kan 27 Pebrero 2024, si Vasily Dubkov, abogado ni Navalny, madalian pigdetenir sa Moscow huli soboot sa paglapas kan inapod na "public order", ining lakdang na ini bilang parte kan padagos na pagpersegir sa mga kakampi ni Navalny asin kan Anti-Corruption Foundation kan mga otoridad na Ruso.

## Toltolan
Elu

An **Eḷu**, iyo man an **Hela** o **Helu**, sarong tataramon na Katahawan na Indo-Aryan o Prakrit kan ikatolong siglo BKE. Ini an ginikanan kan mga tataramon na Sinhala asin Dhivehi.  
Sinabi ni R. C. Childers, sa saiyang *Talaaldawan kan [[Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|Royal Asiatic Society]]*, na: 
An iskolar na Pali na si Thomas William Rhys Davids tinutukdo an Eḷu bilang "an Prakrit kan Ceylon".

An Hela Havula iyo an modernong organisasyon nin literarya kan Sri Lanka na nagtutulod kan paggamit nin mga termino na Eḷu sa mga Sanskritismo. Minatukdo minsan an Eḷu sa modernong Sinhala bilang *amisra*, Sinhala para sa "daing halo".

An sarong tampok kan Eḷu iyo an kagustuhan kaini para sa mga haraliputon na patanog, pagkawara kan aspirasyon asin an pagbabawas kan mga tambalang katanog na pirming mahihiling sa ibang mga Prakrit na arog kan Pali.

## Pagkukumpara kan Eḷu sa Pali asin Sanskrit
Bilang sarong Prakrit, haraning magkaano-ano an Eḷu sa iba pang mga Prakrit arog kan Pali. Sa totoo sana, sarong dakulaon na proporsyon kan mga tangkay-taga kan Eḷu an pararehas sa porma sa Pali. An mga koneksyon, sakto na midbid na pasil na nabalyo sa Eḷu an mga teknikal na termino gikan sa Pali asin Sanskrit sa paagi kan sarong latag nin nakatoodan na ponolohikal na mga pagbabago nin porma. Nin huli ta sa pagwarak kan mga pagbabagong ini, bako pirming posible na sabihon kung an sarong itinao na kataga kan Eḷu, parte kan gurang na leksikon na Prakrit, o sarong binagong pagsubli gikan sa Sanskrit.

### Mga patanog asin mga diptonggo
* An Sanskrit na *ai* asin *au* parati na namomonoptonggo sa Eḷu  na *e* asin *o*, susog sa pagkakasambit
::Halimbawa: *maitrī* → *met*, *auṣadha* → *osada*
*An Sanskrit na *avi* nagiging Eḷu na *e* (i.e. *avi* → *ai* → *e*)
:: Halimbawa: *sthavira* → *thera*

### Pagbabago nin mga tanog
* An inisyal na *ca* sa Sanskrit asin Pali nagiging *s* o *h*
:: Halimbawa: *canda* → *sa<sup>n</sup>da*, *ha<sup>n</sup>da*
* An *P* kun dai nahahali nagiging *v*
:: Halimbawa: *rūpa* → *ruva*, *dīpa* → *diva*
* Ang mga sibilante kan Sanskrit na *ś*, *ṣ*, asin *s* pigsasaro na arog kan Eḷu na *s*
:: Halimbawa: *śaraṇa* → *saraṇa*, *doṣa* → *dosa*
* An Sanskrit na *kti* nagiging *ti* o *vi*
:: Halimbawa: *bhakti* → *bätiya*, *shakti* → *saviya*

### Mga tambalan na katanog

Sa kapinunan kan sarong kataga sarong solong kakatanog an mawawalat
:: Halimbawa: *dharma* → *dahama*
:: Halimbawa: *prāna* → *pana*

Sa katahawan kan sarong kataga dai mayo nin grupo an igwang malagpas sa sarong katanog
:: Halimbawa: *artha* → *aruta*
:: Halimbawa: *danta* → *data*

## Lista kan mga kataga na Elu na may mga katambad na Sanskrit asin ''Pali''

## Mga gunuan

## Hilingon man
*Uusipon nin linguwistika kan pang-irarom na kontinente nin Indyano
How Green Was My Valley (pelikula)

An **How Green Was My Valley **(1941) sarong adaptation na pelikula kan bantog na nobelang How Green Was My Valley ni Richard Llewellyn kan 1939.
Erdman Penner

Si Erdman Penner (January 17, 1905 - November 10, 1956) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses, prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo. screenwriter and producer, Layout known for his work with Walt Disney, including writing the screenplays for *[[Cinderella (1950 film)|Cinderella]]*, *[[Sleeping Beauty (1959 film)|Sleeping Beauty]]*, *[[Lady and the Tramp]]* among others. He was hired by Walt Disney Productions in 1935, where he wrote and adapted stories for *[[Pinocchio (1940 film)|Pinocchio]]*, *Fantasia*, *[[Dumbo]]*, *Cinderella*, *[[Alice in Wonderland (1951 film)|Alice in Wonderland]]* and others.

## Filmography
Yuumi Shida

Si **Yuumi Shida** (志田 友美, Shida Yūmi, namundag kan Pebrero 11, 1997, sa Ichinoseki, Iwate Prefecture, Japan) sarong modelo asin aktres na Hapon na kaapil sa Tambourine Artists. Siya urog na midbid huli sa saiyang pagganap bilang Mai Takatsukasa/Maiden of Fate, an bida sa seryeng Kamen Rider na Kamen Rider Gaim.                                                                                                                                                                                                                                    

Kan 2008, si Shida nanggana sa ika-16 na Pichimo Audition Grand Prize. Siya ipinamidbid sa dramang pantelebisyon na *Triangle*. Kan Hunyo 2012, si Shida nagin myembro kan iniidolong grupong Yumemiru Adolescence. Abril kan 2013, siya naggradwar sa *Pichi Lemon* asin kan Mayo 1, 2013, si Shida nagin eksklusibong modelo sa pang-Hunyong edisyon kan *Popteen*. An saiyang inot na solo photo book na *Yuumi* ipinaluwas kan Setyembre 22, 2014. Bilang Mai Takatsukasa, si Shida nagkanta sa saiyang pinakainot na single "Lights of My Wish" kan Abril 22, 2015.

Nagtapos siya sa *Yumemiru Adolescence* kan Desyembre 20, 2019 asin an saiyang inot na photobook matapos maghali sa grupong RESTART ipinaluwas kan Mayo 12, 2021.

Kan Hunyo 30, 2021, saiyang pinagbareta sa Twitter na naghali na siya sa *Tambourine Artists* huli ta nagpaso na an kontrata niya digdi. 

## Diskograpiya

### Singles

## Pelikulohiya

### Seryeng pantelebisyon

### Pelikula

### Mga kawat

## Bibliograpiya

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na profile sa Tambourine Artists  (Hapon)
* Opisyal na profile sa Pichi Lemon  (Hapon)
*
DWVV-AM

An **DWVV** (1476 AM) sarong istasyon nin radyo kagsadiri kan Verallo Family. Nakamugtak an eatudyo kan estasyon sa Masbate City
The Reluctant Dragon (pelikula)

An **The Reluctant Dragon** sarong pig-animar na pelikula kan Amerikano kan 1941. Ini pigprodyuser kan Walt Disney Productions asin ipinagpaluwas sa RKO Radio Pictures.
Presidente kan Nepal

An **presidente kan Nepal** () iyo an pamayo kan estado kan Nepal asin man Pamayong Hepe kan Hokbong Nepali.

An presidente direktamente pinipili kan sarong grupo elektoral kan Parlamento Federal nin Nepal asin kan mga asambliya probinsyal kan lambang probinsya kan Nepa na binibilog nin pitong probinsya asin an mga pamayo igdi direktang inielihir kan elektorado.

An opisyong ini pigmukna kan Mayo 2008 kan an nasyon na ini pigdeklarang sarong republika. An pinakaenot na presidente kan Nepal iyo si Ram Baran Yadav. An presidenteng presente iyo si Ram Chandra Poudel, na siya enot naelihir kan Marso 2023. An presidente pormalmenteng inaapod na "The Right Honourable" ().

## Toltolan
Dalan nin Seda

An **Dalan nin Seda** (Ingles: *Silk Road*; ) iyo sarong katiripunan nin mga rutang pangnegosyo na nagsusugpon sa Subangan asin Solnopan, poon sa ikaduwang siglo BCE sundo sa ika-18 na siglo CE. Ini an tahaw sa ekonomiko, kultural, politikal, asin relihiyosong interaksyon sa mga naaagihang rehiyon. “An Dalan nin Seda” harus dapit sa nagkapirang mga pangdagang ruta, pero pwede man na dapit sa pangdagat na ruta na nagsusugpon sa Subangang Asya asin Sur-subangang Asya kaiba an Sur na Asya, Persya, an Arabyanong Rawis, an Haraning Subangan, Subangang Aprika, asin Sur na Europa.

Naguno kan Dalan nin Seda an ngaran kaini sa lukratibong negosyo sa seda na nagpoon sa Dinastiyang Han sa Tsina (207 BCE–220 CE). Mga 114 BCE kan an Dinastiyang Han nagpahiwas sa seksyon kaini sa Sentral Asya kan pangnegosyong ruta kan Dalan nin Seda. An pagpapahiwas iyo partidang pinamayohan kan mga misyon asin eksplorasyon kan Tsinong imperyal na envoy na si Zhang Qian, asin partidang nabilog sa mga serye nin militaryong pagsakop. An mga Tsino nagkaigwa nin dakulang interes sa pagsiguro sa seguridad kan mga produktong saindang pinapabakal; pinahiwas ninda an Dakulang Pader kan Tsina para maprotektahana an rutang pangnegosyo.

Nagkaigwa an Dalan nin Sena nin signipikong pagganap sa pag-uswag kan mga sibilisasyonsa Tsina, Korea, Hapon, an subkontinenteng Indyano, Iran, Europa, an Horn kan Aprika asin Arabya, an pagbukas kan halabang-distansyang politikal asin ekonomikong relasyon sa tahaw kan mga nasambit na sibilisasyon. Maski ngani na seda an mayor na bagay na pigeeksport gikan sa Tsina para sa negosyo, nagkapirang mga bakalon asin ideya an napagribayan, kabali na an mga relihiyon (urog na an Budismo), sinkretikong pilosopiya, siyentipikong pagkadiskobre, asin mga teknolohiya arug kan papel asin pulbura nin badil. Kaya an Dalan nin Seda iyo bako sanang ruta para sa kultura pero iyo man sa ekonomikang tuyo sa mga sibilisasyong naggamit kaini. An mga kahelangan, pinakanotable an salot, naglakop man sa Dalan nin Seda.

Sa presenteng panahon, an negosyon sa Dalan nin Seda nangyayari sa daga asin sa dagat. Igwa nin nagkapirang mga proyekto na yaon sa irarom kan ngarang “Bagong Dalan nin Seda” para mapahiwas an imprastrukturang transportasyon sa lugar nin mga historikong ruta nin negosyo. An pinakabistado siguro iyo an Tsinong Belt and Road Initiative (BRI).Kan Hunyo 2014, an UNESCO pigdesigna an Chang'an-Tianshan na koridor kan Dalan nin Seda bilang sarong Pankinában na Pamanang Lugar. An porsyon sa Indya iyo yaon sa lista nin tentatibong sityo.

## Panluwas na takod

* Silk Road Atlas (University of Washington)
* ''The Silk Road'', sarong historikal na pagtanaw ni Oliver Wild
* ''The Silk Road Journal'', sarong libreng yayaong pang-iskolar na journal na pinapadalagan ni Daniel Waugh
* ''The New Silk Road'' – sarong lektura ni Paul Lacourbe sa TEDxDanubia 2013
* Escobar, Pepe (February 2015). *[http://www.tomdispatch.com/post/175959/tomgram%3A_pepe_escobar%2C_inside_china%27s_%22new_normal%22/ Year of the Sheep, Century of the Dragon? New Silk Roads and the Chinese Vision of a Brave New (Trade) World],* sarong sanayday sa Tom Dispatch

## Toltolan
Chinese Basketball Association

An **Chinese Basketball Association** o **Asosasyong Basketbol kan Tsina** (), harus pigpapalupot bilang **CBA**, iyo an pinakahalangkaw na propesyonal na panglalaking liga nin basketbol sa Tsina. Ini man an pigbibistadong pinakadakulang propesyonal na panglalaking liga nin basketbol sa Asya.

An liga iyo harus nabibisto kan mga paradalan bilang an CBA, asin an akronimo na ini iyo nagagamit man sa Tsino sa regular na basehan. An CBA dae dapat ikaribong sa National Basketball League (NBL), na iyo an mas sadit na propesyonal na liga. Igwa man nin Women's Chinese Basketball Association (WCBA).

An CBA nagpoon sanang magkawat sa 1995&ndash;96 season. An liga dae dapat ikaribong sa Chinese Basketball Association (organisasyon), na naitogdas kaidtong Hunyo 1956 asin pigrerepresenta an nasyon sa mga bagay na kaiba an namamayong lawas sa isports, an FIBA. An basketbol sa Tsina iyo presenteng pigpapadalagan kan **Chinese Basketball Management Center**.

## Mga presenteng koponan

## Mga notableng nagkawat sa liga
Nagkapirang mga Tsinong parakawat na nagkawat sa CBA sa kapinunan kan saindang karera — kabali si Wang Zhizhi, Mengke Bateer, Yao Ming, Yi Jianlian, Sun Yue, asin Zhou Qi — an nagkawat man sa National Basketball Association (NBA). An iba arug ninda Xue Yuyang asin Wang Zhelin iyo napili sa draft, pero dae nakakawat sa NBA.

Limitado sanang bilang nin dayuhang parakawat an pigtutugutan sa lambang koponan sa CBA. An mga notableng import iyo kabali an mga nagligad na NBA All-Stars na sinda Stephon Marbury, Tracy McGrady, Gilbert Arenas, Steve Francis, asin Metta World Peace — pati naman an nagkapirang mga beterano sa NBA na dagos magigin CBA All-Stars — sinda Michael Beasley, Aaron Brooks, Jimmer Fredette, Al Harrington, Lester Hudson, Kenyon Martin, Randolph Morris, Shavlik Randolph, Jeremy Lin asin J.R. Smith.

## Politika
Kan Oktubre 4, 2019, an general manager kan Houston Rockets na si Daryl Morey nag-isyu nin sarong tweet bilang suporta sa protesta sa Hong Kong kan 2019–2020. An tweet ni Morey nagresulta sa suspensyon kan Chinese Basketball Association dapit sa relasyon kaini sa Houston Rockets asin an paghali kan gabos na kawat sa NBA sa China Central Television poon sa iskedyul kan brodkast kaini sundo sa mga masunod na paisi.

## Panluwas na takod
* Opisyal na websityo kan CBA (sa Tsino)
* An CBA sa Asia-Basket.com

## Toltolan
Lotay Tshering

Si **Lotay Tshering** (;  , namundag 10 Mayo 1969) sarong politiko asin medikong Bhutanese  na iyo ngonyan an presenteng Primer Ministro nin Bhutan, asin yaon sa opisyo poon pa kan 7 Nobyembre 2018. Siya iyo man an presidente kan Druk Nyamrup Tshogpa poon pa 14 Mayo 2018.

## Kaamayi kan buhay asin edukasyon
Si Tshering namundag kan 10 May 1969, sa sarong daing-sukat na pamilya. Siya gikan sa baryo nin Dalukha, Mewang Gewog, Thimpu.

Nakua niya an saiyang enot na edukasyon sa Punakha High School asin naggradwar sa Sherubtse College. Dangan siya nagtapos sa Mymensingh Medical College na ini yaon sakop kan University of Dhaka, Bangladesh asin saiyang naresibi an degree nin MBBS kan 2001. Saiyang tinapos an adal niya sa post-graduation sa surgery sa Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University sa Dhaka, Bangladesh. Kan 2007, siya nag'adal nin Urology sa Medical College of Wisconsin, sa USA, sa irarom nin fellowship ginawad saiya kan World Health Organisation. Pagbalik niya sa Bhutan, siya sana an nagpapraktis`na may toltol na adal bilang urologist sa Bhutan. Kan 2010, nakua niya an fellowship sa Endourology sa Singapore General Hospital, Singapur, asin sa Okayama University, sa Hapon. Nakakua pa siya nin Master of Business Administration na degree sa University of Canberra, Australya kan 2014.

## Toltolan
Tataramon na Äynu

An **tataramon na Äynu** iyo an sarong kriptolekto na Turkiko na ipinagtataram sa Kasulnopan na nasyon na Tsina. Kabali an tataramon sa Karluk asin itinuturing na sarong diyalekto kan tataramon na Uyghur. Inaapod ini kan pirang mga linguwista nin tataramon na halo, nin huli ta sa pagkakaigwa kaini nin kadaklan nin gramatikang Turkiko, esensyalmente an tataramon na Yugur (harani sa Gurang na Uyghur), alagad an leksikon kaini igwa nin sarong dakulaon na proporsyon nin panginot na Iranyano kung pagbabasehan an mga nilalaog na bokabularyo kaini sa tataramon. Samakatuwid, parating naitatakod an tataramon na ini sa grupo kan mga Iranyano sa pamilya nin mga tataramon kan Indo-Europyano.

An ibang mga linguwista nakikipag-iwalan na dai kaini nasusustehiran an mga teknikal na pangangaipuhan kan sarong halo-halong tataramon. Ipigtataram ini kan mga Äynu, sarong nomadikong mga tawo, na piggagamit ini tanganing mamantinir an saindang komunikasyon na sekreto gikan sa mga tagaluwas.

## Pangaran kan tataramon
Midbid an tataramon sa kadakol na manlainlain na mga baybay, kabali digdi an **Abdal**, **Aini**, **Ainu**, **Ayni**, **Aynu**, **Eyni** asin **Eynu**. An baybay na *Abdal* (ئابدال) parating ginagamit sa mga mapagkukuanan nin Uyghur. An mga gunuan nin Ruso naggagamit nin *Eynu*, *Aynu*, *Abdal* (Эйну, Айну, Абдал) asin an mga Intsik naggagamit nin pagbaybay na *Ainu*. An mga Äynu  pig-aapod ninda an saindang tataramon na ***Äynú*** (ئەينۇ, ).

## Pagheheras nin Heograpiko
Pigtataram an Äynu sa Kasulnopan na Tsina kasabay kan mga Muslim na Alevi sa Xinjiang sa gilid kan Disyerto nin Taklimakan sa Basin nin Tarim.

## Paggamit bilang sekretong tataramon
Bilingwal an gabos na Einu ; nanunudan ninda an tataramon na Uyghur dawa sa pagkaaki, na piggagamit ninda sa anuman na panluwas na pakikipag-takudan.

An mga natatadang mga parataram kan Äynu iyo an mga adultong kalalakihan, na nahiling na nagtataram kaini sa luwas kan saindang iniirokan tanganing magkipag-ulayan nin dai nasasabutan kan iba. Pigtataram an Uyghur sa mga tagaluwas na dai nagtataram nin Äynu asin sa harong pag dai na ini kaipuhanan na itago an pagtaram.

## Palatanugan

Gikan sa ponolohikal asin punto de vista kan gramatika, akmang akma an tataramon na Aynu sa diyalektong Uyghur, kung sain ini isinasaalang-alang sa sarong pagkakataon. Parati, halimbawa, tultol na na paghihiras nin mga indicator na sinubli gikan sa Uyghur: .lar / .ler (plural), .da / .de / .ta / .te (lokatibo), .raq / .rek (comparative degree), atbp. [Lee-Smith 1996b: 856], cf.:

### Mga katanog

### Mga patanog

## Mga pabilang
An mga pabilang kan Äynu sinublian gikan sa Persyano:

## Mga tala

## Mga toltolan

* 
* 
* 
* 

## Mga panluwas na takod
* Mga pabilang sa Äynu
KP Sharma Oli

Si **Khadga Prasad Sharma Oli** (, ; namundag 22 Pebrero 1952) sarong politiko asin dating Primer Ministro kan Nepal. Siya nagsirbe nin tolong termino komo primer ministro poon 11 Oktobre 2015 abot 3 Agosto 2016, poon 15 Febrero 2018 abot 13 Mayo 2021 bilang pinakaenot na elehidong primer ministro sa irarom kan bagong konstitusyon, asin poon 13 Mayo 2021 sundo 13 Hulyo 2021.

## Toltolan
Triangulo nin Gasang

An **Triangulo nin Gasang** o **Coral Triangle (CT)** iyo sarong harus triangulong lugar sa tropikong katubigan sa palibot kan Indonesia, Malaysia, Papua New Guinea, an Filipinas, an Solomon Islands asin Timor-Leste. An kahiwasan na ini igwa nin dae mababa sa 500 na espesye nin mga bahura nin gasang sa lambang ekorehiyon. An Coral Triangle iyo mahihiling sa tahaw kan mga Kadagatan nin Pasipiko asin Indio asin minasakop sa mga porsyon kan duwang biyoheograpikong rehiyon: an Rehiyong Indonesya-Filipinas, asin an Harayong Habagatan-solnopang Pasipikong Rehiyon. 

Bilang saro sa walong mayor na sonang bahura nin gasang sa kinaban, an Coral Triangle iyo pigbibistado bilang sarong pankinabang sentro nin marinong biyodibersidad asin pankinabang prayoridad para sa konserbasyon. An biyolohikal na gunuan kaini an naghihimo sa kaini bilang pankinabang hotspot nin marinong biyodibersidad. Bistado bilang an "Amasona nin mga daga" (bilang analohiya sa Amasonang kadlagan sa Habagatang Amerika), pigsasakop kaini an  nin katubigan sa dagat. Yaon digdi an lagpas sa 76% kan pankinabang hababaw na bahura nin gasang na mga espesye, 37% kan mga espesye nin sira sa bahura, 50% kan mga espesye nin razor clam, anom sa laog nin pitong pankinabang espesye nin mga pawikan, asin an pinakadakulang kadlagan nin bakawan sa kinaban. Kan 2014, an Asian Development Bank (ADB) nagreport na an gross domestic product kan marinong ekosistema sa Coral Triangle iyo harus $1.2 trilyon kada taon asin minatao nin pagkakan sa lagpas 120 milyong katawo. Segun sa Coral Triangle Knowledge Network,an rehiyon sa kada taon minatao nin harus $3 bilyon sa foreign exchange income gikan sa mga sirang eksport, asin lain pang $3 bilyon gikan sa coastal tourism revenues.

An World Wide Fund for Nature pigkokonsidera an rehiyon na itoktok na prayoridad para sa marinong konserbasyon, asin iyo pigsisimbagan an ekolohikal na banta sa rehiyon sa paagi kan Coral Triangle Program kaini, na piglunsar kan 2007. An sentro kan biyodibersidad sa Triangulo iyo an Verde Island Passage sa Filipinas. An solamenteng bahura nin gasang na kahiwasan sa rehiyon na pigdeklara bilang sarong UNESCO World Heritage Site iyo an Tubbataha Reef Natural Park sa Filipinas.

## Midya
An dokumentaryong pelikula kan 2013 na *[[Journey to the South Pacific]]* pig-iistorya an konserbasyon kan Coral Triangle sa likod kan pagbuhay sa mga isla.

## Panluwas na takod
* Coral Triangle Knowledge Network
* Coral Triangle Initiative, main site
* Coral Triangle Photo Expedition Blog
* The Nature Conservancy - Coral Triangle Center
* WWF Coral Triangle Programme - international website
* WWF Coral Triangle Programme - US website
* The biodiversity in the coral triangle of Indonesia | Why could develop so many species in Indonesia? (engl.)

## Toltolan
Suplementong Kana

An **Suplementong Kana** iyo an sarong bloke nin unikodigo na naglalaog nin sarong laos na mga karakter na katakana asin 255 na mga karakter nin hentaigana (bakong estandarteng Hiragana). Sa kadugangan, naka inkodigo an hentaigana sa bloke nin Pinalawig na Kana-A.

## Nakarekord na mga karakter

## Bloke
Mahihiling sa ibaba an mga suplemento nin Kana sa Tsart.

## Historya
Itinatala kan mga minasunod na dokumentong natatakod sa Unikodigo an obheto asin proseso nin pagtukoy kan mga partikular na karakter sa bloke nin Suplementong Kana: 

## Hilingon man
* Hiragana (bloke nin Unikodigo)
* Katakana (bloke nin Unikodigo)
* Pinalawig na Kana-A (bloke nin Unikodigo)
* Pinalawig na Kana-B (bloke nin Unikodigo)
* Pinalawig na Sadit na Kana (bloke nin Unikodigo)

## Mga toltolan
Moda sa Habagatan na Korea

Kan mga nakaaging taon, **an moda sa [[Habagatan na Korea]]** nagbago nin huli sa impluwensya nin kultura nin Solnopan, yaman asin sa social media pati na an paglago nin ekonomiya.

Dawa igwa nin mga impluwensya, an moda sa South Korean igwang natatanging istilo na nakaimpluwensya sa kinaban. An istilo sa South Korea midbid sa pagiging expressive asin sense of individuality, na mayo sa North Korea.

An Korean Wave (an pag-aprisyar sa kultura nin South Korea) nagpuon makaapekto sa moda sa kinaban. Halimbawa, an mga sikat na artista sa Korea nagluluwas na sa darakulang syudad sa New York. Si Euny Hong, sarong mamamahayag asin parasurat, naghula na ini makakaabot sa kinaban.

Kan 2021, an mga tatak sa modang pang koreano nagganar nin pagmidbid sa ibang nasyon sa pakikiiba sa mga sikat na Korean pop idols asin mga artista. Ini mahihiling sa mga  korean streetwear brands na para sa mga huben halimbawa, an Fila Korea tinalaga an BTS bilang modelo kan 2019, an ambassador kan Guess Korea na si Suzy Bae asin modelong si Acme de la vie (ADLV)  sikat na sa K-pop idol sa grupong Twice.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Hanbok (female and male).jpg|Hanbok,an tradisyunal na bado kan mga Koreano
Ladawan:Korea-Busan-Beomeosa-04.jpg|Hanbok


## Hilingon man

* Hanbok
* Hanfu
* Kimono

## Panluwas na takod

* A rare look at North Korean fashion

## Mga toltolan
Glenn Chong

Si **Glenn Ang Chong** (namundag Hulyo 12, 1974) sarong Filipinong politiko, abogado asin accountant. Siya naelihir na myembro kan Kamara de Representante, nagrerepresentar kan Solong Distrito nin Biliran. Saiya ining kinaptan nin tolong (3) taon bago siya nadaog sa re-eleksyon ni Rogelio J. Espina, an kakambal na tugang ni Gerardo Espina, Sr.

## Buhay Personal

Si Chong namundag kan Hulyo 12, 1974 sa Naval, Biliran. Siya sarong abogado asin accountant. Nagawaran siya  nin Doctor of Humanities *(Honoris Causa)* na degree kan University of San Carlos.

### Karera sa Politika
Dugong sino-filipino, siya guminana sa eleksyon kan 2007 sa pagkarepresentante kan nadaog niya si dating nakatukaw na Representante na iyo si Gerardo Espina Sr., na an huri kapot an pwesto poon 1995 sundo 2004, asin siya pa sana an nagin representante na bakong hale sa political clan kan mga Espina. Pighingowa niya kuta makabalik sa siring na katongdan kan 2010 asin 2013 alagad sa duwang laban siya nadaog ni Rogelio Espina. Siya nagdalagan sa irarom kan partidong Lakas-Kampi asin PMP.

Si Chong nagin man kandidato para senador kan 2019 Eleksyon heneral sa Filipinas alagad dai man siya nakaluwas.

## Hinipa
An ama ni Glenn A. Chong, na si Charlie, pinaghipa' alagad dai man nakulgan, sa atubangan lang kan harong kaini sa Biliran kan Hunyo 7, 2008. An duwa niyang bantay iyo an nagadan sa pagtambang asin saro pa naerido. Apat na armadong lalake, an saro pulis nagngangaran "Saul" imbwelto soboot sa panhihipa'. Sabi ni Chong an mga kaiwal niya sa politika iyo an may pakana' sa panghihipa ta an ama niya nagsa'ngat nin kaso nin graft kontra sa Gobernador nin Biliran na si Rogelio Espina sa Ombudsman.

Si Richard Red Santillan, an close-in aide ni Chong, tinambangan man. kan Desyembre 9, 2018. An saiyang bangkay nadukayan sunod na aldaw. Tolong pulong labot nin bala an nabilang sa kotse ni Chong, na iyo an pigmamaneho ni Santillan kan siya hipaon sa dalan. Si Abogado Chong sarong maribok asin hayag-hayagan na kritiko kan Smartmatic asin maski ngani kan Commission on Elections (COMELEC), asin siya nagtestigo sa mga bista kan Senado asin Kongreso dapit sa darayaan sa eleksyon. An Public Attorney's Office (PAO) masangat nin kaso sa mga pulis na naimbwelto sa insidente ta soboot an imbestigasyon forensic sa hawak ni Santillan  nagpapahiling na siya may 68 mga lugad resulta kan pananaksak asin 18 tama nin bala na risang si Santillan kinadog na husto ngona bago sinasabi soboot nabadil sa laog kan kotse.

## Toltolan
Chiaki Ito

Si  sarong Hapones na parakanta, aktres, parabayle, modelo asin dating myembro kan grupong AAA.

## Filmography

### Drama

### Anime

### Syere nin impormasyon

### Mga pelikula

### Magasin

### Internet distribution

### Events

### PC software

## Mga produkto

## Musika

## Books

### Libro nin ladawan

## Toltolan
Glosaryo kan mga katagang Hapones na gikan sa Olandes

Nagpuon na nag-uswag an **mga katagang Hapones na gikan sa Olandes** kan nagpapuon nin kalakalan an Kompanya nin Subangan na Indya kan Olandes sa Hapon gikan sa  pabrika kan Hirado kadtong 1609. Kan 1640, inilipat an mga Olandes sa Dejima, asin poon kadto sagkod kan 1854 namamantinir na mga Kasulnopan sana an tinutugutan na makalaog sa Hapon, kadtong panahon nin pagsasaro kan Hapon na *[[sakoku]]*.

Kadakol na ribayan an nangyari, na humahantong sa sarong sangay kan pag-aadal nin Kasulnopan sa hapon na bisto sa *[[rangaku]]* (蘭学), o "pag-aadal nin Olandes", kung sain an  sa *rangaku* gikan sa *Oranda*, an kataga nin Hapon para aa Holandya; *gaku* (学) gikan sa Sino-Hapin na an boot sabihon "pag-aadal". Sa proseso, kadakol na termino an pinapusog gikan sa Olades pasiring sa tataramon na Hapon. Sa sarong punto, dai malagpas sa 3,000na kataga an naisip na piggamit, lalo na sa mga lado nin teknikal asin siyentipikong bokabularyo. Dai malagpas sa 160na arog kaito na mga kataga na hali sa Olandes an namamantinir na piggagamit ngunyan sa Ordinaryong hapon. 

## Mga lista kan mga katagang Hapones na gikan sa Olandes
Maririparo an mga katagang medikal sa Hapon. Nin huli ta sa mga gibuhon kan Aleman na parabulong asin botanista na si Von Siebold, na naggugol nin halawig na panahon sa Hapon kadtong 1920s.

An orihinal na mga katagang Olandes na nagtatapos sa sarong katanog sa Hapon igwang patanog sa puro, kadaklan "u". Nin huli ta an mga pantig kan mga kataganga Hapon pirming nagtatapos sa patanog, apwera na sana sa mga pantig na may "n" sa puro. Dai man aram kan Hapones an dobleng katanog. Kaya lugod an katagang Olandes na matroos nagresulta sa madorosu.

}) nabawasan an paggamit sa mga partikular na termino e.g. Hakata Dontaku.
|-
|doronken
|ドロンケン
|dronken
|nakainom
|nakainom
|dai na piggagamit
|-
|ekisu
|エキス
|extract
|katas 
|katas 
|Pinalipot sa エキストラクト (*ekisutorakuto*).
|-
|erekishiteito
|エレキシテイト
|
|elektrisidad
|elektrisidad 
|Dai na piggagamit, niribayan na kan .
|-
|erekiteru
|エレキテル
|*corruption of* 
|electricity
|elektrisidad
|Sarong tipo nin elektrostatikong dyeneretor na piggagamit para sa mga eksperimento nin elektrisidad kan ika18 na siglo.
|-
|ēteru
|エーテル
|ether
|eter 
|eter, Aether
|Gikan sa Griyego, sa paagi nin Olandes.
Pigsasayod an "Ethernet" na *īsanetto* gikan sa Ingles.
|-
|garasu
|ガラス, 硝子
|glas
|salming (kan bintana)
|salming (sa materyal)
|
|-
|gasu
|ガス, 瓦斯
|gas 
|gas
|gas
|
|-
|giyaman
|ギヤマン
|diamant
|dyamante 
|dyamante,
salming (sa materyal)
|dai na piggagamit.
Gikan sa Griyego, sa paagi nin Olandes.
|-
|gomu
|ゴム
|gom, gum
|goma 
|goma 
|
|-
|gorofukuren
|ゴロフクレン, 呉絽服連
|grofgrein
|*[[grosgrain]]*
|*[[grosgrain]]*
|dai na piggagamit
|-
|hamu
|ハム
|ham
|ham 
|ham 
|
|-
|handon
|半ドン, ハンドン
|dag 
|Domingo
|kabangang-aldaw; holiday; bakasyon
|Tambal kan Hapon  (kabanga) asin  (

## Mababasa pa lalo
*  (PDF) - Originally in *[[Lingua (journal)|Lingua]]* 12 (1963): pp. 341–88.

## Mga panluwas na takod
* Arin sa mga kataga nin hapon an gikan sa Olandes
Binakol

An **Binakol** (siring man binakel, binakael, binakul) (sa literal na pakahulogan, pabilog) saring klase nin tradisyonal na disenyo nin paghabol sa Filipinas. An paulit-ulit na disenyo igwa nin taranos na linya pinaghabol asin ini nagkakaigwa nin ilusyon na garo pakurba. Siring man, nagkakaigwa nin pagmating naghihiro an disenyo kaini. Heometriko an mga disenyo kaini asin minataong representasyon. An paagi ni pahaman kaini nagin bantog kan ika-19ng siglo, kun suarin an Filipinas yaon sa irarom kan pamamahala kan Estados Unidos, asin an mga museo sa Amerika nagtipon kan manlainlain na tradisyonal na telang Pilipino.

An paulit-ulit na disenyo kan Binakol igwa nin duwang bloke nin paghabol kun kaya ini igwa nin tig-ibong na disenyo, alagad magkabaliktadan an kolor.

## Kultura
Inspirasyon kan paghabol na binakol an nobelang "Aliasing" ni Mara Coson.

## Hilnga man

* Op art
* Inabel
* T'nalak

## Toltolan
Tradisyunal na pagbado nin mga Thai

An **tradisyunal na pagbado nin mga Thai** inaapod na *chut thai* (), na igwang literal na kahulugan na 'badong Thai'. Ini pwede suluton kan lalaki, babayi asin mga aki. An *Chut thai* sa kababaihan igwang *[[pha nung]]* o *[[pha chung hang]]*, blusa asin *[[pha biang]]*. An mga taga Northern asin northeastern na mga kababaihan pwedeng magsulot nin *[[Sinh (clothing)|pha sin]] imbes na*  *pha nung* asin *pha chung hang* na pwedeng blusa o *[[suea pat]]*. An *Chut thai* para sa kalalakihan igwang *pha chung hang* o pantalon, Raj pattern shirt, na igwang opsyunal na puting medyas na hanggang tuhod asin *pha biang*. An *Chut Thai* para sa mga taga norte na mga kalalakihan igwang *[[Thai fisherman pants|kangkeng sado]]*, puting Manchu-styled jacket, minsan  *[[khian hua]]*. Sa mga pormal na mga okasyon, an mga tao pwedeng sumulor nin formal Thai national costume.                                                                                                                                                                     

## Uusipon
Sa historikal, parehas an lalaki asin babaying Thai  pwede magsulot nin bahag na inaapod na *[[Chong kraben|pha chung hang]]*.An mga lalaki sinusulot an pha chung hang para matahuban an abayan hanggang sa hita, an mga kababihan man sinusulot ini puon sa beywang hanggang sa lampas tuhod. 

## Hilingon man

* Xout lao
* Hanbok
*Hanfu
*Kimono

## Toltolan

## Magbasa pa lalo

* Conway, Susan, and Mūnnithi Čhēm ʻĒt Dapbœ̄nyū Thō̜msan. Power dressing: Lanna Shan Siam 19th century court dress. Bangkok: James H.W. Thompson Foundation, 2003.
* Conway, Susan. *Thai Textiles*. London: British Museum Press, 1992.
* Lu, Sylvia. *Handwoven Textiles of South-East Asia*. Singapore: Oxford University Press, 1988.
* Meanmas, Chavalit. *Costumes in ASEAN*. Thailand: The National ASEAN Committee on Culture and Information of Thailand, 2000.
* Wee, C. J. Wan. *Local cultures and the "new Asia": The State, Culture, and Capitalism in Southeast Asia.* Singapore: Institute of Southeast Asian Studies, 2002.

## Mga panluwas na takod

* Traditional Thai Hairstyles
* Queen Sirikit Museum of Textiles 
* Traditional Thai Costumes 
* Thai National Costume 
* The Formal Thai National Costume 
* Thai National Costume in Thailand
Laozi

Si **Lao Tzu** (), ginuguhit man **Laozi** (; , ; komun na pinapalis na "Gurang na Apo") asin **Lao-Tze** (), sarong suanoy asin gurangan na pilosopong Tsino asin parasurat. Siya an pigtutubod na kagsurat kan *[[Tao Te Ching]]*, kagtugdas kan pilosopiyang Taoismo, asin saro siyang diyos-diyos sa relihiyon na Taoismo asin sa mga tradisyonal na Tsinong relihiyon.

Sarong pigura na soboot sa leyenda guminikan, si Lao Tzu piglaladawan parati komo sarong ika-6 na siglong kontemporaryo ni Confucius sa inapod na Tigburakan asin Tigtarataan na Panahon. An ibang modernong historyador, alagad, konsiderado siyang nabuhay durante kan Peryodong Paggera nin mga Estado kan ika-4 na siglo, BC. Sarong pigurang sentral sa Kulturang Tsino, si Laozi hinihingako kan mga emperador kan Dinastiyang Tang asin kan mga kabanwang kadugo daa siya na dara an apelyidong Li. An trabaho ni Laozi inaako pareho kan mga magkapirang mga anti-autoritariyanong mga mobimyento asin kan Tsinong Legalismo.

## Toltolan
Mga tataramon na Haponiko

An **Haponiko** o **Hapon–Ryukyuano** sarong pamilya nin tataramon na binibilog nin Hapon, pigtataram sa mga panginot na isla kan nasyon na Hapon, asin an mga tataramon na Ryukyuano, ipigtataram sa mga isla nin Ryukyu. Pangkagabsan na inaako an pamilya kan mga linguwista, asin makabuluhang pag-uswag an nahimo sa pagtugdas giraray kan proto-tataramon. Ipinahihimati kan pagtugdas giraray an pagsuway sa tanga kan gabos na diyalekto kan Hapon asin gabos na klase kan Ryukyuano, siguro bago an ika-7 siglo. Kaiba man an Tataramon na Hachijō, na ipigtataram sa mga Isla nin Izu, alagad an posisyon kaini sa laog kan pamilya, bakong malinaw.

Nagtutubod an kadaklan sa mga iskolar na pigdara an Hapon sa Kaiislahan na Hapon gikan sa Rawis nin Korea kaiba an kulturang Yayoi kadtong 1st millennium BC. Igwang pirang pira-pirasong ebidensya na nagsusuhestyon na pigtataram pa nanggad an mga tataramon na Hapones sa tahaw asin habagatan na parte kan Rawis nin Korea (hilingon an Peninsular na Haponiko) sa mga inot na siglo AD.

Ipigsuhestyon an mga posibleng henetikong relasyon sa kadakol na iba pang mga pamilya nin tataramon, kadaklan sa sistematikong igwa nin Koryaniko, alagad mayo pa man nanggad na siguradong maipahiling.

## Proto-Haponiko

Naipakarahay giraray an proto-tataramon kan pamilya sa paagi kan paggamit nin kumbinasyon na panlaog na pagpapakarahay giraray gikan sa Gurang na Hapon asin sa paagi kan paglalapat kan paagi nin kompiratibo sa Gurang na Hapon (kaiba an mga kasubangan na mga diyalekto) asin an Ryukyuano. Ginibo an mga panginot na rekonstruksyon kadtong ika-20 siglo ni Samuel Elmo Martin asin Shirō Hattori.

Ordinaryong Polisilabiko an mga kataga na Proto-Haponiko, na igwang mga pantig na may pormang (C)V. Karaniwan na napag-uuyunan an minasunod na imbentaryo nin katanog kan Proto-Haponiko, apwera na an pirang iskolar na nangangatwiran para sa mga pagpundo nin pagboses na  asin  imbes na mga dadausdos na  asin :

An Gurang na Hapon igwang tankg na mga katanog na *b*, *d*, *z* asin *g*, na dawa nuarin man dai nangyari na kataga-sa poon, na nagpoon sa mga kumpol nin mga pangdungo asin daing boses na mga katanog pagkatapos kan pagkawara kan sarong nangingiaram na patanog.

Kadaklan sa mga kag-mukna, nag-aako nin anim na Proto-Haponiko na patanog:

An pirang mga kagmuknâ, nagsusuhestyon man nin halangkaw na tahaw na patanog .
An mga mid vowel na  asin  inilangkaw sa *i* asin *u* susog sa pagkakasambit sa Gurang na Hapon, apwera sa pinalyang kataga.
Nagbutwa an iba pang mga Gurang na Hapon na patanog gikan sa mga pagkakasunud-sunod kan mga Proto-Haponiko na patanog.

Dapat na bilugon giraray an karaniwang inaako na an sarong leksikal na [pitch accent] para sa Proto-Haponiko, alagad kontrobersyal an eksaktong porma kaini.

== Mga tala ==


== Mga toltolan ==


=== Mga gibong sinambit ===

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


== Kadagdagan na pagbabasa ==

* 


== Mga panluwas na takod ==
* [https://www.ninjal.ac.jp/english/database/ Databases] kan linggwistikang diyalektikal asin historikal sa [Nasyunal na Instituto para sa tataramon na Hapon asin Linggwistika
Malong

An **malong** sarong tradisyonal na Pilipinong pa-rektangulo o baga tubong gubing na itinatapis na may iba-ibang heometriko o disenyong okir. An malong tradisyonal na ginagamit na gubing kan mga lalaki sagkod mga babae kan kadakol na etnikong grupo sa Mindanao asin mga parte kan Arkipelagong Sulu. An mga ini itinatapis sa habayan o daghan asin ipinapairarom an puro, siring man ginagamit nin pahang igwa nin mga burloloy o iba pang materyal asin iba pang tela. Ipinapatos man sa hawak an sobrang tela sa sarong abaga. An mga ini tradisyonal na hinabol, na an mga paulit-ulit na disenyo parati napapalain sa sarong partikular na grupong etniko. Alagad, an modernong malong parati makinaryang panghabol o imported pa ngani, na may mga paulit-ulit na disenyo na nag-aayog sa mga tradisyonal na lokal na disenyo.

## Pagladawan
Gibo an mga hinabol na malong kan mga Maranao, Maguindanao, asin T'boli gamit an tradisyonal na paagi. An estilo kan malong nagpapahiling kan ginikanan kan saindan tribo arog baga kan *malong landap* kan mga Maranao. Sarong pambihirang marhay na mga disenyo asin estilo an ipinapahiling sa kun sain gikan an mga paradisenyo kaini, halimbawa, an *malong rawatan* na ginigibo kan pipira na sanang parahabol na mga Maranao sa Lanao del Sur, Mindanao. An mga tradisyonal na malong mahal an halaga asin an mga ini ginagamit sana sa mga tiripon asin espesyal na okasyon tanganing ipahiling an sosyal asin ekonomikong kamugtakan kan nagsusulot. Minsan ngani an mga modernong malong gibo sa gapas asin mga tursidong lurex asin an nagkapirang modernong hinabol na malong gibo na baratong klaseng telang rayon tanganing mapababa an gastos sa paghaman kaini asin ipasa sa konsumidor an bilog na halaga nin produksyon. Manlainlain an grado nin tursidong gapas, asin an presyo kan malong napapababa man gamit an hababang klase nin materyal o sa paagi nin sinapoting paghabol resulta an bakong pinong pakagibo kaini.

## Gamit

An malon pwedeng magserbe bilang palda para sa mga lalaki sagkod mga babae, sarong turban, Niqab, Hijab, sarong gubing, tamong, sarong panlipod, kobrekama, hamak, banig sa pamibi, asin iba pang katuyohan. An bagong mamundag pinatos nin malong, asin mantang siya nagdadakula an pidasong ini nin tela nagigin kabtang kan saiyang pan-aroaldaw na buhay. Sa saiyang kagadanan, kinakaagan man siya nin malong. Sa tahaw kan tradisyonal na mga tribo, an malong ginagamit sa pan-aroaldaw na buhay. Dawa sa mga lugar na an mga tawo nagsusulot nin badong pang-Sulnupan, an malong iyo an komun na ginagamit na panturog. An malong ginagamit man sa darakulang kapiyestahan, ini ginagamit ninda sa pagtaong respeto. Duwa an pigrerepresentar sa Museo Ayala: an "malong a andon" sa wala, asin an "malong a landap".

## Reperensya
* *From the Rainbow's Varied Hue: Textiles of the Southern Philippines.*  (1998).  Edited by Roy W. Hamilton. Fowler Museum of Cultural History, University of California at Los Angeles.
Pagkarahay Art Festival

An **Pagkarahay Art Festival** sarong tiripon nin manlainlain na lokal na artista biswal, pintor, iskultor, musikero, parasurat asin iba sa Camarines Sur, Bikol na pinonan kan 2018. An tiripon pinapadalagan kan Kintab Artists Group katuwang an lokal na gobyerno sagkod iba pang organisasyon, asin pinapadrinohan kan Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte (NCCA). Tampok sa tiripon an pagpinta nin mural, patiribayan sa arte biswal, seminar, mga karawat, konsyerto, asin iba pa.

Taon 2017 kan inorganisar kan Artletics Inc. an Paghilom Arts Camp and Festival na ginibo sa Union Theological Seminary sa Dasmariñas, Cavite. An art festival dinara sa Camarines Sur kan 2018 kun sain inapod ining Pagkarahay Arts Camp and Festival asin ginibo an pinakainot na tiripon sa Central Bicol State University of Agriculture sa Pili, Camarines Sur. An ikaduwang tiripon na ginibo sa Minalabac, Camarines Sur nagkaigwa nin temang "Pagkarahay: Isip, Lawas, Kalag (Healing: Mind, Body & Soul)" kun sain nakatuwang kan Kintab Artists Group an lokal na gobyerno. Ginibo sa tiripon an serye nin webinar sa paagi kan Zoom asin live streaming sa Facebook huli sa pandemya.

## Kataytayan nin mga ladawan

Installation art at Pagkarahay Arts Festival 2018.jpg| Art installation sa Pagkarahay Art Festival (2018)
Lan Borlagdatan sketches Irvin Sto. Tomas at Pagkarahay Arts Festival 2018.jpg|Si Lan Borlagdatan mantang nagkukurit kan 2018 
Pagkarahay Art Festival II 16.jpg|Patiribayan sa pagpinta sa Pagkarahay 2
Pagkarahay Art Festival II 01.jpg|Art installation (Marso 2021)
Pagkarahay Art Festival II 38.jpg|Si Niño Apostol asin an saiyang obra sa Pagkarahay 2

 
## Hilnga man
* Pagsurat Bikolnon

## Toltolan