open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Walter Gropius

Si **Walter Adolph Georg Gropius** (18 Mayo 1883 – 5 Hulyo 1969) sarong arkitektong Aleman-Amerikano asin iyo an kagtogdas kan inapod na Eskwela Bauhaus, asin kadurungan sinda Ludwig Mies van der Rohe, Le Corbusier saka si Frank Lloyd Wright, iyo an hinihiling na pinakaenot na nagmukna kan inaapod na arkitekturang modernista.

## Edipisyong pili

* 1910–11 the Fagus Factory, Alfeld an der Leine, Alemanya
* 1914 Mga edipisyo asin opisina sa Eksibisyon Werkbund, 1914, Cologne, Alemanya
* 1921 Sommerfeld House, Berlin, Alemanya, pigdesenyo para ki Adolf Sommerfeld
* 1922 entrng pankompetisyon para sa Chicago Tribune Tower 
* 1925–32 Bauhaus Eskwelahan asin Paghaharong kan mga Paratokdo, Dessau, Alemanya
* 1936 Village College, Impington, Cambridge, Inglatyera
* 1936 66 Old Church Street, Chelsea, London, Inglatyera
* 1937 The Gropius House, Lincoln, Massachusetts, E.U.
* 1939 Waldenmark, Wrightstown Township, Pennsylvania (katuwang,h Marcel Breuer)
* 1942–44 Aluminum City Terrace, proyektong paghaharong, New Kensington, Pennsylvania, E.U.
* 1949–50 Harvard Graduate Center, Cambridge, Massachusetts, E.U. (The Architects' Collaborative)
* 1957–60 University of Baghdad, Baghdad, Irak
* 1963–66 John F. Kennedy Federal Office Building, Boston, Massachusetts, E.U.
* 1948 Peter Thacher Junior High School,
* 1957–59 Dr. and Mrs. Carl Murchison House, Provincetown, Massachusetts, E.U. (The Architects' Collaborative)
* 1958–63 Pan Am Building (ngonyan, Metlife Building), New York, katuwang si Pietro Belluschi asin mga arkitekto sa proyektong Emery Roth & Sons
* 1957 Interbau Apartment blocks, Hansaviertel, Berlin, Alemanya, pigturuwangan kan  The Architects' Collaborative asin Wils Ebert
* 1960 Temple Oheb Shalom (Baltimore, Maryland)
* 1960 the Gropiusstadt building complex, Berlin, Alemanya
* 1961 An nagkamit-gawad Wayland High School, Wayland, Massachusetts, E.U. (ginaba, 2012)
* 1959–61 [Embahada] kan E.U.], [Athens, Gresya (turuwang kan The Architects' Collaborative asin kan si arkitektong kahadoy na si Pericles A. Sakellarios)
* 1968 Glass Cathedral, Thomas Glassworks, Amberg
* 1967–69 Tower East, Shaker Heights, Ohio, ini an ultimong mayor na proyekto ni Gropius.
* 1968-70 Huntington Museum of Art, Huntington, West Virginia, E.U. Pinaghiwas na desenyo ni Gropius na dai hinira an orihinal na estruktura.  Ini sana an museong arteng Amerikano na nahaman pinagbatay sa desensyo Gropius.
* 1973–80 Porto Carras, sa Chalkidiki, Gresya, tinogdok pustoma gamit mga desenyong Gropius,  ini an saro sa dakulaon na resort sa Europa.

An edipisyo sa Niederkirchnerstraße, Berlin, na inapod Gropius-Haus ipigngaran sa saiyang apoon na si Martin Gropius, asin bakong kasaro sa mga desensyong sinasabing Bauhaus.

## Toltolan
Heini Klopfer

Si **Heini Klopfer** (3 Abril 1918 sa Oberstdorf – 18 Nobyembre 1968) sarong Aleman na ski jumper asin arkitekto.

Sa edad na 17, si Klopfer napili para sa pag'ensayo para sa Olimpikong Tig-lipot 1936alagad dai naka'asba. Pakatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, si Klopfer, si Sepp Weiler asin si Toni Brutscher nabantog bilang Oberstdorf Jumping Trio. Nagpoon siyang maggibo kan mga paluksohan sa dalaganan kan ski. Si Kopfler iyo an nagin konsultahan kan sobra sa 200 na paluksohan ski. An mga desensyo niya ginamit man sa mga Olimpikong paluksohan sa pag'ultan kan taon 1960 asin 1976 asin ta siya nagdesenyo pa ngane kan si rekonstruksyon kan Holmenkollbakken sa Oslo. Siya man an komisyoner teknikal sa ski'ing paluksohan para sa International Ski Federation. Siya nagadan atake sa puso sa edad na 50. Kan 1970, an Heini-Klopfer-Skiflugschanze sa Obserstdorf, saro sa marayrahay na buklod pang-ski, inginaran saiya.

## Toltolan
Josef Hempelmann

Si **Josef Hempelmann** (26 Septyembre 1893 – 27 Abril 1967) sarong Aleman na arkitekto asin pulitiko na myembro sa partido pulitikang  German Christian Democratic Union. Siya nagin alkalde kan Lohne sa pag'ultan kan 1946 asin 1950.

## Toltolan
Joseph Furttenbach

Si **Joseph Furttenbach** an Matua (30 Desyembre 1591 &ndash; 17 Enero 1667) sarong Aleman na arkitekto, matematiko, inhenyero, asin diarista.

## Biograpiya

Si Joseph Furttenbach namundag sa Leutkirch, Alemanya kan Desyembre 30, 1400.  Poon 1607/08 abot 1620 siya nag'estar sa Italya, orog na sa Milan, Genoa asin Florence. Duman siya nagin nobatong komersyante sa irarom nin superbisyon kan saiyang mga tatahon. Laen pa kayan, siya nag'adal enhinyero, arkitektura militar, asin nagkaigwang interes sa teatro asin pagdesenyo sa entablado manta na yaon siya sa pagbyahe.  Paagi kan saiyang mga paglilibot, naggibo siya nin mga detalyadong deskripsyon kan mga edipisyong pinagkawilihan niya patin na kan mga kapiyestahan, mga prusisyon, asin mga dramatikong pasale. Sa tolo niyang mga libro, siya nagsurat kan mga paglaladawan kan mga scenery asin pag'iilaw sa teatro. Segunda sana siya ki Nicola Sabbatini bilang igwang sobra kahiwas na pag'oonambit kan mga praktis sa likod kan entablado durante kan panahon nin Renaissance.

Pakatapos kan saiyang paghaloy sa Italya, siya  buminalik sa Alemanya asin nag'erok na sa Ulm.  Duman nagkaigwa siya nin matryumpong karera komo sarong arkitekto asin enhinyero. Nagdedesenyo siya duman nin mga ospital, sistema sa aguas potables, sarong eskwelahan, sarong teatro, asin mga paghaharong.  Kahaloyi, siya nanombrahan komo akitekto nin syudad kan Ulm, nagsurat mga libro, asin naglingkod sa konseho. Sinasabing an saiyang aparador na saray an mga kotikoti saro sa bantogan sa Alemanya. Sarong Luterano, si Furttenbach importanteng tulay sa pag'oltan kan Italyang Baroque asin kan Habagatan Alemanya.

## Mga panluwas na takod
*https://www.pinterest.com/pin/504825439456447621/Pinterest. Kinua 25-9-16.

## Toltolan
Le Corbusier

Si **Charles-Édouard Jeanneret-Gris**, na bantog sa bansag na **Le Corbusier** ( Oktobre 6, 1887 – Agosto 27, 1965), sarong Swiso-Pranses na arkitekto, paradesenyo, pintor, urban planner, parasurat, asin saro sa kagporoon kan inaapod na arkitekturang moderno.  Siya namundag sa Switzerland asin nagin namamanwaan na Pranses kan 1930. An saiyang karera naglawig nin limang dekada, kun saen an saiyang mga pinagdesenyong mga edipisyo lakop sa Europa, Indya, asin sa Amerika.

Igot na mapagantad an mga kamugtakan kan mga residente sa piriot na syudad, si Le Corbusier maimpluensya asin masibot na gayo sa urban planning, asin siya saro sa kagporoon na kagmukna kan *[[Congrès International d'Architecture Moderne|Congrès international d'architecture moderne]]* (CIAM). Si Corbusier iyo an naghanda kan master plan para sa syudad nin Chandigarh sa India, asin may kontribusyon sa magkapirang desensyo nin mga edipisyo duman.

## Mga obra

* 1923: Villa La Roche, Paris
* 1925: Villa Jeanneret, Paris
* 1928: Villa Savoye, Poissy-sur-Seine, Pransya
* 1929: Cité du Refuge, Armée du Salut, Paris, Pransya
* 1931: Palace of the Soviets, Moscow, USSR (proyekto, dai inako))
* 1931: Immeuble Clarté, Geneva, Switzerland
* 1933: Tsentrosoyuz, Moscow, USSR
* 1947–1952: Unité d'Habitation, Marseille, Pransya
* 1949–1952: United Nations headquarters, New York City (konsultant)
* 1949–1953: Curutchet House, La Plata, Argentina (pamayo sa proyekto: Amancio Williams )
* 1950–1954: Chapelle Notre Dame du Haut, Ronchamp, Pransya
* 1951: Maisons Jaoul, Neuilly-sur-Seine, Pransya
* 1951: Buildings in Ahmedabad, Indya
** 1951: Sanskar Kendra na Museo, Ahmedabad
** 1951: ATMA House
** 1951: Villa Sarabhai, Ahmedabad
** 1951: Villa Shodhan, Ahmedabad
* 1952: Unité d'Habitation of Nantes-Rezé, Nantes, Pransya
* 1952–1959: Buildings in Chandigarh, Indya
** 1952: Palace of Justice
** 1952: Museum and Gallery of Art
** 1953: Secretariat Building
** 1953: Governor's Palace
** 1955: Palace of Assembly
** 1959: Government College of Art (GCA) and the Chandigarh College of Architecture(CCA)
* 1957: Maison du Brésil, Cité Universitaire, Paris
* 1957–1960: Sainte Marie de La Tourette, harani sa Lyon, France (katuwang, Iannis Xenakis)
* 1957: Unité d'Habitation of Berlin-Charlottenburg, Flatowallee 16, Berlin
* 1962: Carpenter Center for the Visual Arts sa Harvard University, Cambridge, Massachusetts 
* 1964–1969: Firminy-Vert
** 1964: Unité d'Habitation of Firminy, Pransya
** 1965: Maison de la culture de Firminy-Vert
* 1967: Heidi Weber Museum (Centre Le Corbusier), Zürich, Switzerland

## Toltolan
Jürgen Kröger

Si **Jürgen Kröger** (16 Nobyembre 1856 sa Haale, Alemanya – 27 Pebrero 1928 sa Aukrug) sarong arkitektong Aleman, aktibo poon 1880 sundo 1920. May titulo siyang "(kaiserlicher) Baurat" kan 1908, asin tagatokdo sa arkitektura ki Emperador Wilhelm II.  Si Kröger notado kan saiyang mga konstruksyon kan mga edipisyo nin simbahan protestante. An poetang si Timm Kröger saiyang tatahon.

## Biograpiya
Si Kröger nagpoon kan saiyang pag'ensayo kan 1873 sa eskwelahan Göttsche, sarong adalan nin mga panday sa Hohenwestedt. siya nakapasar kan saiyang arkitekturang kurso na may onra kan 1880 sa sarong eskwelahan sa Eckernförde.  Dangan siya nagtrabaho bilang espesyalista sa konstruksyon sa dibisyon konstruksyon kan Departamento sa Gera sa Altona, Hamburg.  Kan 1882, siya nakua na magtrabaho sa opisina kan si bantogan na arkitektong si Johannes Otzen duman sa Berlin. Kan 1988 si Kröger nagsadiri na asin primeramented an mga pigtogdok niya mga simbahan kan Protestante, orog nang sa istilong neogothic kan mga nagsurunod na dekada. An saiyang pinakadakulang kahamanan kabali an Gare de Metz-Ville. Sa inagurasyon kaini kan 17 Agosto 1908, si Kaiser Wilhelm II pignombrahan siyang "(kaiserlicher) Baurat".

## Mga obrang pili


File:Michaeliskirche-bremen.jpg|St. Michaelis Kirche sa Bremen
File:Aukrug kirchturm.JPG|Kirchturm sa Aukrug-Innien
File:Grazer Platz Nathanaelkirche.JPG|Nathanaelkirche sa Berlin
File:09011751 Berlin-Tegel, Alt-Tegel 003.jpg|Evangelische Kirche Alt-Tegel sa Berlin
File:Metz - Gare - 8.jpg|Bahnhof sa Metz
File:Metz - La Poste.JPG|Hotel Metz sa Metz
Albert Geutebrück

Si **Albert Geutebrück** (6 Enero 1801 sa Gotha - 13 Marso 1868 sa Graz, Steiermark) sarong Neoklasikong arkitekto na Aleman. Siya aktibo sa  Leipzig, kun saen an mga trabaho niya kaiba an Augusteum.

## Toltolan
Salog Tamesis

An  **Salog Tamesis** o Salog Thames (sayod:/ˈtɛmz/) sarong salog na nabulos baktas sa Habagatan nin Inglatierra. Ini na an pinakahalaba na salog sa Inglatierra asin ikaduwang pinakahalaba sa bilog na Reyna Unido, sunod sa Salog Severn. Manta' na ini nababantog huli ta nabulos sa pagtangaan kan syudad nin London, ini naagi man sa ibang mga banwaan asin mga syudad, kabali na an Oxford, Reading, Henley-on-Thames asin Windsor.
Sa lumang pag'apodan kan salog, an parteng naabot sa Teddington Lock sa sud-solnopan nin London, na iyo an kabtang pailawod kan salog inapod na Tideway, asin man an parte kan salog naagi asin nabaktas sa Oxford, inaapod poon pa kaidto na Isis. May labang 215 milya (346 km), an Salog Tamesis pairaya sa Thames Head sa Gloucestershire asin nabulos pailawod pasiring Dagat Amnayan paagi sa Dakulang London (Greater London). An pagtignarakul kaini nasundo Teddington Lock asin nagoob asin nahubas nin 7 metro (23 pye). Naagi sa pinakang'alang na parte kan kadagaan nin Britanya, asin palibhasa pigkukuan pa nin tubig inomon, sinasabing an pagwa'wa' kan Tamesis hababa maski ngane an salog totoong halawig asin  halakbang. An Salog Severn may wa'wa' doble sa Tamesis maski ngane may sadit na patetean. Sa Scotland daa an Tay sobrang doble an pagwa'wa' hale sa patetean na 60% mas sadit.

## Toltolan
Palasyo nin Westminster

An **Palasyo nin Westminster** iyo an taragboan kan Harong nin Commons asin Harong nin Lords, an duwang harong nin Parlamento kan Reyna Unido. Kumon na inaapod na Harong nin Parlamento huli sa mga okupante igdi, ini sinasabi man na 'Puso nin Pulitikang Briton'.  An Palasyo naglulugar sa bandang amnayan kan Salog Tamesis sa Syudad nin Westminster, sa sentral na parte kan Londres. An pangaran kaini ginuno sa kataid na Westminster Abbey, ini pwedeng natutungdan an duwang estruktura: an edipisyo medieval na naradas sa kasulo kan 1834, o an kasangle kaini na Bagong Palasyo na nagtitindog sa presente. Para sa tuyong seremonyal, an palasyo retenido an orihinal na istilo asin status bilang residensya real asin pagrorogaring kan Korona.

An enot na palasyo real tinogdok sa lugar kan ika-11ng Siglo asin an Westminster iyo an residensya mayor kan mga Hade nin Inglatierra sagkod na ini nasulo haros gabos kan complex kan 1512. Dangan ini nagsirbeng harong kan Parlamento nin Inglatierra na kun saen nagtitiripon poon pa kan ika-13ng Siglo, asin ini man tukawan kan Korte Real nin Hustisya, na yaon sa Westminster Hall. Kan 1834, an mas grabeng karaba rinadas an pinatindog-liwat na mga Harong nin Parlamento, asin an estruktura medieval lamang an natada iyo an Westminster Hall, an Cloister of St. Stephen's, an Chapel of St. Mary Undercroft asin an Jewel Tower. 

## Toltolan
Maximilian Emil Hehl

Si **Maximilian Emil Hehl** (namundag Septyembre 17, 1861 sa Kassel &ndash; Agosto 27, 1916 sa São Paulo) sarong arkitektong Aleman, inhenyero na aktibo sa Brasil.

Aki ninda Johannes Hehl, direktor kan Kassel Polytechnic College, asin ni Carolin Wolff Hehl, siya nag'adal inhenyero sa Unibersidad nin Hanover. Kan 1888, naghubo' sa Brasil ta magtrabaho sa konstruksyon sa perokaril sa Minas Gerais.  Dangan kaidto nagpasiring siyang São Paulo kun saen, kan 1898, siya nagin propesor sa Unibersidad nin São Paulo, Polytechnic School.
 
An saiyang mayor na proyekto iyo an pagtogdok bagong edipisyo para sa São Paulo Cathedral na saiyang pigmukna sa istilong arkitektura na Neo-Gothic. Nagadan siya bago matapos ini. Saiya man an nagdesnyo kan Katedral nin Santos asin siring man an Simbahan Consolação sa São Paulo, pareho sa istilong Neo-Gothic.

## Toltolan
Boris Banozic

Si **Boris Banozic** (namundag 1969) nag'adal arlkitektura sa  Munich, dangan sa Städelschule, Frankfurt sa klase ni Enric Miralles asin ni Peter Cook. Poon 2001 siya nagsadiri sa pagpraktis arkitektura asin bilang scenographer, orog na sa lantad nin interior design.  

## Mga panluwas na takod
* banozic architecture/scenography
* Architizer
* FRAME
* iF communication design award 2011
* Badische Zeitung - Der gesprengte Stern
* iF communication design award 2006

## Toltolan
Konzerthaus Berlin

An **Konzerthaus Berlin** sarong bidang pangkonsyerto namomogtak sa Gendarmenmarkt square sa distrito kan sentral Mitte nin Berlin kun saen nakakaag an orkestrang Aleman, an Konzerthausorchester Berlin. Tinogdok bilang teatro poon 1818 abot 1821 sa irarom kan pangaran na Schauspielhaus Berlin, ngapit inapod man na Theater am Gendarmenmarkt asin Komödie, an gamit kaini nasangle sa sarong bidang konsyerto pakatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban asin sinanglean an pangaran kaini sa kun ano na ngonyan poon kan taon 1994.

## Mga panluwas na takod

* https://www.facebook.com/KonzerthausBerlinFacebook account.Kinua 28-9-16.

## Toltolan
Hermann Gemmel

Si **Hermann Johann Ernst Gemmel** (28 Nobyembre 1813 &ndash; 22 Marso 1868) sarong arkitektong Aleman, pintor, asin paratokdo sa arte sa  Kunstakademie Königsberg.

Si Hermann Gemmel namundag sa Barciany, Polako (dati, Barten sa East Prussia) sa 1813. Nag'adal siya nin pagpinta ki Karl Eduard Biermann, Wilhelm Schirmer, asin ki Franz Krüger sa Academy of Arts, Berlin, asin nag'espesyalista sa arkitekturang pintura, haros dapit sa mga tanawon sa Alemanya asin Italya. Nagin siyang propesor kan 1855 sa perspective asin arkitektura sa Kunstakademie Königsberg. Siya nagadan kan 1868 sa Königsberg.

## Notes
Richard Ermisch

Si **Georg Friedrich Richard Ermisch** (17 Hunyo 1885, Halle an der Saale, Saxony-Anhalt&nbsp;– 7 Desyembre 1960, Berlin) sarong arkitektong Aleman, pintor, asin graphic designer. Poon 1903 abot 1906, siya nag'adal sa 'Königliche Preußische Baugewerkschule' sa Erfurt. Sa dikit na panahon, siya nagtrabaho ki Karl Doflein sa Berlin, asin poon 1907 abot 1922 sa opisina sa munisipyo dapit sa konstruksyon kan Charlottenburg, na sarong independienteng syudad hanggan 1920. Dangan kaidto siya naempleo sa opisina sa konstruksyon sa Berlin sagkod sa pagretiro niya kan 1950.  Sa pag'oltan kaini, siya nagin *Baurat* (building control office surveyor) kan 1921, *Oberbaurat* kan 1929, dangan *Magistratsbaurat* asin pinalmente *Stadtbaudirektor*, pamayo kan opisina sa Berlin dapit sa konstruksyon.

An saiyang mga maonambitan na mga edipisyo iyo idtong mayor na edipisyo na an tangkaan nag'atubang sa prenterang natad kan 1936 asin an Strandbad Wannsee, katuwang si arkitekto Martin Wagner, kan 1929–1930, kun saen nagdesenyo siya nin taytay na harababang mga edipisyo na garo nabutwa sa mga buru-buklod na baybay. Iba pang mga edipisyo kairiba an mga proyekto nin pagharongon sa Spandau asin an Tiergarten na munisipyo kan 1935–1936. Pakagera, siya kaiba si Karl Bonatz pigpresentar an plano sa rekonstruksyon kan Berlin.

## Galeriya

File:Spandau zeppelinstr.jpg|Proyekto pagharongon, Zeppelinstraße, Spandau, 1926/27
File:Siedlung 5 Birkenwäldchen Berlin.JPG|Siedlung Birkenwäldchen, residensyang lugar sa Berlin-Wilhelmstadt, 1926/28
File:Strandbad Berlin-Wannsee vom See 04-2015.jpg|Strandbad Wannsee, 1929/30
File:Rathaus_Tiergarten.jpg|Munisipyo kan Tiergarten, 1935/36
File:Berlin Messe.jpg|Messe Berlin: Mayor na edipisyo na may tangkaan na bidang, 1935/37


## Toltolan
Franz Christian Gau

Si **Franz Christian Gau** (nmdg., Cologne, 15 Hunyo 1790; ngdn. Paris, Enero, 1854) sarong arkitektong Aleman asin arkeologo.
 
Taon 1809, skiya naglaog sa Académie des Beaux-Arts, Paris, asin siya kan 1815 binisita an Italya asin Sicily. Kan 1817 nagpasiring siya sa Nubia, asin manta na yaon siya duman naggibo siyang mga sukol asin drawing kan gabos na mga importanteng monumento sa nasyon na idto. An saiyang ambisyon kaya makagibong obra na magigin suplemento kan dakulang obra kan ekspidisyon Pranses duman sa Ehipto. An resulta kan saiyang kapagalan pinaluwas sa sarong folio (Stuttgart asin Paris, 1822), tituladong *Antiquitiés de la Nubie ou monuments inédits des bords du Nil, situés entre la premiére et la seconde cataracte, dessinés et mesurés in 1819*. Ini binibilog nin 68 plaka, nin mga plano, seksyon asin patanaw, asin ini hiniling na masasarigan. An sunod niyang publikasyon iyo an pagsangkap kan obra ni Mazois manongod kan rugba nin Pompeii. 

Kan 1825 si Gau nagin naturalisadong Pranses, asin ngapit pignombrahan bilang Arkitekto kan Syudad nin Paris. Saiyang pinamayohan an proyektong paghirahay kan mga simbahan nin Saint-Julien-le-Pauvre, asin kan Saint-Séverin. Siya man an nagtogdok kan Preso nin La Roquette, etc. Sa saiyang pangaran, natakod an pagkabuhay liwat kan arkitekturang Gothic sa Paris, huli ta pigpo'nan niya kan 1846 an pagpatindog kan Simbahan nin Sainte-Clotilde. Ini daa an primerong modernong simbahan pinatindog sa kabesera sa siring na istilo. Helang nagpirit saiya na butsan an proyekto, asin ta siya nagadan dai pa natatapos an trabaho.

Si Gau mentor ki Gottfried Semper.

## Ginunuan
* The entry cites:
***Imperial Dict. Univ. Biog.*; 
**Michaud, *Biog. Univ.*

## Toltolan
Georg Andreas Böckler

Si Georg Andreas Böckler (ca. 1617 – 21 Pebrero 1687) sarong arkitektong Aleman, inhenyero, asin siya an nagsurat kan librong "Architectura Curiosa Nova" (1664) asin kan librong  "Theatrum Machinarum Novum" (1661).

Namundag sa Cronheim,siya sarong arkitekto sa syudad nin Nuremberg asin nag'espesyalista sa arkitekturang hydraulic. *Architectura Curiosa Nova* an saiyang importanteng gayong sinurat na libro. Ini libro manongod sa teoriya asin aplikasyon kan hidrodinamika sa mga pig'iinoman na fountain, sumpit asin pambaribi sa hardin na dakul mga iba-ibang desenyo sa mga fountain na solong nakatindog. An ika-apat na kabtang kan libro iyo an mga desenyo para sa grotto, mga hardin asin mga kamalig. Kan 1661, si Böckler nagsurat kan  *Theatrum Machinarum Novum*, sarong importanteng trabaho dapit sa mga windmill, bomba asin iba pang mga makina hidroliko. Si Böckler nagadan sa Ansbach.

## Mga panluwas na takod

*Websityo may mga ilustrasyon kan mga fountain sa "Architecturea Curiosa Nova, Pars Tertia"
*Online na teksto kan Theatrum machinarum novum
* Mga libro on-line yaon sa websityo Architectura: http://architectura.cesr.univ-tours.fr/Traite/Auteur/Bockler.asp?param=en 
* http://www.theatra.de/repertorium/ed000028.pdf 

## Toltolan
Heinrich Küster

Si **Wilhelm E. Heinrich Küster** (16 Agosto 1870 sa Hanover, 1 Hulyo 1956 sa Görlitz) sarong arkitektong Aleman, asin opisyal sa banwaan (1909-1933 bilang Stadtbaurat sa Görlitz).
Pakatapos kan saiyang adal sa arkitektura (1890-1895) sa sarong eskwelahan teknikal sa Hanover siya nagtrabaho sa Elberfeld (abot 1899), dangan kan  1905 sa Oberhausen, 1905-1908 sa Breslau (Wrocław), poon 1909 sa Görlitz. Siya an nagdesenyo kan saodan na Market Hall kan Wroclaw, pag'oltan kan taon 1906-1908, katuwang si Richard Pluddemann.

## Mga babasahon
Encyklopedia Wrocławia, Wrocław, Wydawnictwo Dolnośląskie, 2000, p. 436 (Polako)
Karin Roth, Wohnungsbau in Görlitz zwischen den Weltkriegen [in:] Ines-Ulrike Rudolph, Susanne Jaeger: Görlitz-Zgorzelec. Strategien ohne Grenzen 2007, p. 90-96 (Aleman)

## Toltolan
Peter Joseph Krahe

Si **Peter Joseph Krahe** (8 Abril 1758, Mannheim - 7 Oktobre 1840, Braunschweig) sarong arkitektong Aleman. Siya instrumental sa paghira kan mga lumang pader kan syudad asin mga kuta' kan  Braunschweig na nangagin serye nin mga parke asin mga dayan-dayanan pampubliko.

## Buhay

Siya aki kan si bantogan na pintor historikal na si Lambert Krahe. Kan 1775, nagin siyang estudyante sa Kunstakademie Düsseldorf, na an saiyang ama nagtabang sa pagtogdas. Sa edad na 22, nagin siyang iyo an pinakahubin na propesor kan Akademya. Huli sa sarong grant ni Elector Karl Theodor kan 1782,nakapasiring siya sa Roma na mag'adal. Pagbalik niya, nagpoon na saiyang magpraktis komo arkitekto. Mga taon 1785 asin 1786 nag'estar siya sa Italya kun saen siya nagin propesor honorario sa Accademia di Belle Arti di Firenze. An enot niyang proyekto sa arkitektura iyo an sarong teatro sa Koblenz, na pigkomisyon ni Elector Clemens Wenzeslaus nin Saxony asin nahaman kan 1787. Siya nanombrahan Direktor kan City Planning Board duman kan 1790, alagad an posisyon winara kan 1795  kan an lugar sinakop kan Hokbong Pranses. Dangan siya nag'aplay sa pwestong Court Architect sa Hanover, alagad ini sinakyada asin sinakop man kan Hokbong Pranses. Resulta kaini, napiritan siyang mag'ako kun ano-ano na sanang trabaho, maski ngane pagkolekta nin buhis.

## Mga babasahon

* Reinhard Dorn: *Peter Joseph Krahe.*:
** Vol. 1 *Studienjahre in Düsseldorf und Rom 1178-1786.* Braunschweig 1969.
** Vol. 2 *Bauten und Projekte in Düsseldorf, Koblenz, Hannover und Braunschweig 1787-1806.* Braunschweig 1971.
** Vol 3 *Bauten und Projekte im Königreich Westfalen und im Herzogtum Braunschweig 1808-1837.* Edited by Elisabeth Spitzbart. Deutscher Kunstverlag, Munich, Berlin, 1999.
* Jürgen Hodemacher: *Braunschweigs Straßen – ihre Namen und ihre Geschichten.* Vol. 2: *Zwischen Okergraben und Stadtring.* Cremlingen 1996.
* Ulrich Knufinke, Simon Paulus: *Peter Joseph Krahe. Wegweiser zum Klassizismus in Braunschweig und Umgebung.* Braunschweig 2008.

## Toltolan
Adolf Lohse

Si **Adolf (Hermann) Lohse** (30 Agosto 1807 sa Berlin – 15 Enero 1867) sarong Prusong *master builder* asin arkitekto. Siya estudyante ni Karl Friedrich Schinkel asin saro sa proyekto niya iyo an Schloss Albrechtsberg sa Dresden.
## Toltolan
Max Berg

Si **Max Berg** (17 Abril 1870 – 22 Enero 1947) sarong arkitektong Aleman asin urban planner.

Si Berg namundag sa Stettin (Ngonyan Szczecin, Polako) na dati-Aleman, parte kan Pomerania. Nag'adal siya sa Technical University in Charlottenburg, kun saen natukdoan ni Carl Schäfer, sarong arkitektong mas suno an arkitekturang Gothic.  Si Berg natukdoan man ni Franz Adickes (1846–1915), sarong prominenteng urban planner.

Kan 1909 si Berg nanombrahan bilang hepeng opisyal sa konstruksyon sa Breslau (ngonyan Wrocław, Polako), sa dati-Aleman na Silesia.  An saro sa orog na naoonambitan na ambag niya sa arkitektura iyo an Jahrhunderthalle (Centennial Hall) na tinogodok sa pag'oltan kan taon 1911 asin 1913 bilang parte kan serye nin mga trabaho sa pagkomemorar kan ika-100 na anibersaryo kan 1813 Gera sa Pagtalingkas kontra ki Napoleon Bonaparte.  An An Bidang sarong importanteng tandaan kan pinapusog-na-konkretong-edipisyo Europeo, nakayang magtagal sa Ikaduwang Gerang Pankinaban asin kan 2006 pigdeklarang World Heritage Site.

Iba pang obra niya sa Breslau (Wrocław) kabali an saodan (sarong dakulaon na konkretong estruktura na may matabilog na mga arko alagad naghitsurang tradisyonal sa panluwas), asin an sarong edipisyong pang'opisina sa sur-solnopan na banda kan plasa.

Kan 1925, taon na binutsan niya an saiyang karera sa arkitektura a pabor kan Kristiyanong mistisismo, si Berg naghubo' sa Berlin dangan sa Baden-Baden, kun saen duman na siya nagadan kan 1947, edad 76.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* biography

## Toltolan
Atol

An  **Atol** o **guling-guling** (Cornu aspersum) Ingles, garden snail; (Oxychilus cellarius) Ingles, cellar snail) mga hayop na may tibulaka na kun saen an parteng malomoy ninda, kaiba an saindang payo, pwedeng umulnok sa saindang ineestaran na tibulaka o karakas. An tibulaka ninda parati pormang paitok na garo binalisongsong, asin an hayop na ini napipisan sa klase Gastropoda, sa lindong kan mollusca. Kadakul an hitsura nin atol asin ini makukua asin mahihiling sa kadagaan, sa tubig na tabang asin sa kadagatan.

## Mga pasabot

Duwang klase an atol, igwang nahangos paagi kan baga', napipisan sinda sa grupong Pulmonata asin igiwang nahangos paagi sa hasang, yaon sa inaapod na grupong polyphyletic. Alagad, an duwang grupong ini nagtalubo sa lawig kan panahon na an ibang may hasang nabubuhay sa daga asin an ibang may baga, nabubuhay sa tubig-tabang. Igwa nganing mga atol na may baga pero nag'eestar sa tubig askad nin dagat. An atol makukua sa mahiwas na kamugtakan nin kapalibutan, ini makukua sa mga kali, sa mga salog arog kan tabagwang, sa desyerto, o sa hararom na libtong nin dagat. Totoo, mas pamilyar sa tawo an mga atol na yaon sana sa daga, pero mas dakul ngani an mga species  nin atol na nabubuhay sa tubig, magin man yan tabang o askad.

## Bilang kakanon

Sa gisong Pranses, an atol sinisirbe sa inaapod na Escargot à la Bourguignonne. An praktis sa pagkultura nin atol komo pagkakan inaapod na helikultura. Sa pagpatalubo sainda, an mga atol sinasaray sa madiklom na lugar, sa langoban na alambre na may hapin na uhot o alang na kahoy. Sa tig-uran, an mga atol nabutwa sa saindang pagturog asin nagbubuga kan saindang laway sa mga uhot o kahoy na hapin. Kumbaga, ini sinasabing 'pigpapatiga'. Pakatapos kaini pagpatiga, ini inaandam na sa pagluto. An laman kaini kun naluto na, medyo may kakunotan na diit. An ibang mga species kan atol nagsisirbeng gayong kakanon asin kuanan nin protina kan mga nagtitirios na mga komunidad. Kadakul na klaseng atol ginagamit panlinig sa mga basura sa agrikultura ta ini maski ano na sanang ngingorotngot arog kan naglalapang mga dahon sa pawa nin kababatagan. Sa ibang nasyon, an higanteng atol Aprikano pigpapadakul pangkomersyal bilang pagkakan. 

Mga iba-ibang atol, sa daga, sa tabang, sa askad, gabos ini pagkakan sa kadakul na mga nasyon arog kan Espanya, Filipinas, Moroko, Nigeria, Algeria, Cameroon, Pransya, Italya, Portugal, Gresya, Bulgaria, Belgium, Byetnam, Laos, Kambodya, Cyprus, Ghana, Malta, Terai nin Nepal, Tsina, Indya, asin ibang parte kan Estados Unidos. Sa ibang parte, an atol prinipritos arog kan 'satay' kan Indonesya. An iba, kinakakan an sugok kan atol na arog kan  pagkakan kan caviar (linutong piga nin sira).

## Galeriya

Cooked snails.JPG|Linuto na mga atol
Snail-wiki-120-Zachi-Evenor.jpg|Atol makukua sa hardin, Helix aspersa 
Mochesnail.jpg|Atol piglabra sa sarong Daod, Moche, 200 AD, Larco Museum Collection, Lima, Peru
Ile des Pins snails cooked.jpg|Bulime linuto sa mantikilya sa Ile des Pins, New Caledonia, species Placostylus fibratus


## Toltolan
Hasang

An **hasang**  sarong organong respiratoryo makukua sa mga pantubig na mga organismo na nahigop nin oksihenong natunaw sa tubig asin napaolsit nin carbon dioxide. An hasang nin ibang mga species arog kan umang nakapatood na an saindang paghangos pwede sa ibabaw kan daga  basta namamasa' pa. An mikrospikong estruktura kan hasang saro nang mahiwas na kalakbangan para sa eksternal na kapalibutan.

Dakul man na mga mikrospikong mga pandagat na hayop nasaromsom nin hustong oksiheno paagi kan entero nindang kahawakan kaya nakakahangos nin husto maski mayong hasang. Alagad, an mas kumplikadong mga pantubig na mga organismo kaipuhan an mga hasang. 

An  mga hasang binibilog nin mga pinong-pinong awat nin tisyu, nagsasaranga o mga bungot-bungot na mga rulukot na tablang ibabaw ngane magdugang an kaibabawan niyang panghigop oksiheno. Kaipuhan nanggad an halakbang na kaibabawan orog na ta mas dikit an tunaw na oksiheno sa tubig kumpara sa ayre. An sarong kubikong metro nin ayre igwang 250ng gramo nin oksehino sa tamang kundisyon nin temperatura asin presyon. An konsentrasyon nin oksiheno sa tubig mas hababa sa ayre asin nagtutunaw mas luhay-luhay. Sa ta'bang na tubig an tunaw na oksiheno mga 8&nbsp;cm3/L kumpara sa ayre ta ini 210&nbsp;cm3/L. An tubig daa mas dusok 777 na beses kisa sa ayre asin 100 beses na mas malamulot. An oksiheno may ratang diffusion sa ayre 10,000 na beses kisa sa tubig. An paggamit nin baga' na iyong nahale sa oksiheno na bako man eficienteng husto na makasostener nin buhay, 
 an pagribayan nin gas sige-sige sana asin an sarong direksyon paglaog kan tubig iyo an napugol na dai magkilpi' an hasang na iyo an nangyayari kun an sira hinale sa tubig.."

An mga awat-awat asin mga lukot-lukot o tipig kan  hasang naglalaman nin dugo o coelomic fluid, na kun saen nagriribayan an mga gas lagbas sa mahimpison na mga lanob kaini. An dugo dinadara an oksiheno sa iba-ibang parte kan  hawak. An carbon dioxide man  naagi haleng dugo lagbas sa manipis na tisyu kan hasang pasiring sa tubig. An mga hasang o garo-hasang na mga organo, nalulugar sa iba-ibang parte kan hawak, nakukua sa mga manlaen-laen na grupo nin mga pantubig na hayop, kabali na diyan an mga mollusk, mga crustacean, insekto, sira asin  mga amphibian.

## Mga panluwas na takod

* http://earthguide.ucsd.edu/fishes/kinds/pop_parts_gills.html usd.edu.Close-up on Gills.Kinua 8-10-16.

## Toltolan
Drone

An **mayong-pilotong pang-ayreng behikulo** (Ingles: *unmanned aerial vehicle*), pinakabistado bilang **drone**, sarong aircraft na dai pigkokontrol nin sarong pilotong nakasakay.

An drone pwedeng may natatakod na kompyuter na naasikaso sa mga hiro kan duros asin kan  presyon nin ayre. Minsan ini nakaprograma sa partikular na puntarya. Alagad, mga importanteng desisyon sa paglayog kaini asin sa tuyong gigibohon kaini kinokontrol kan mga operador sa ibaba. 

An darakulang drone parati ginagamit kan pwersa militar, halimbawa sa pagbataw o pag'espiya o sa laban na dai kinakaipo an soldados. An iba man kaini nakaprograma na rataon. Totoo, an mga drone ginagamit man kan sibilyan sa pagsigbo nin kalayo, sa  pagretrato o sa pagwarak nin mga bagay sa mahiwas na lugar o paghatod nin paninda. An mga drone ginigibo sa iba-ibang sukol: may lakbang kan pakpak na pirang sentimetro sana o naabot man nin 60 metro (200 pye) arog na kan sakayan na eroplano. Kun an ibang desenyo kan drone mayong pinag'iba aa hitsura kan ordinaryong eroplano, an aling-alingan na mga drone may apat na elise sa ekis na estruktura. Alagad, igwa man arog kaining drone na an elise tolo sa triangulong estruktura, pero igwang naabot anom asin walong elise para ngane para duman sa pagtrabahong magagabat. An distansya kan drone na pwedeng ibyahe naabot na 100 na kilometro asin pirang oras na layog. An saradit na drone halawig na an 1 kilometrong layog asin mga 25 minuto sana an tagal sa ayre.

## Panluwas na takod

### Padagos na pagbasa
* 
* Hill, J., & Rogers, A. (2014). *The rise of the drones: From The Great War to Gaza*. *Vancouver Island University Arts & Humanities Colloquium Series*.
* Rogers, A., & Hill, J. (2014). *[https://books.google.com/books?id=fMQtBgAAQBAJ&pg=PT7 Unmanned: Drone warfare and global security]*. Between the Lines. 
* How Intelligent Drones Are Shaping the Future of Warfare, *Rolling Stone Magazine*

## Toltolan
Huell Howser

Si **Huell Burnley Howser** (Gallatin, Oktobre 18, 1945 – Palm Springs, Enero 7, 2013) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Huell Howser
Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff

si Hans **Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff** (17 Pebrero 1699 – 16 Septyembre 1753) sarong pintor asin arkitekto sa Prussia.

## Toltolan
Martin Elsaesser

Si **Martin Elsaesser** (Mayo 28, 1884 – Agosto 5, 1957) sarong arkitektong Aleman asin propesor sa arkitektura. Bantog siya sa mga simbahan na saiyang pinatogdok. Namundag siya sa Tübingen, Alemanya kan 28 Mayo 1884 asin nagadan sa Stuttgart, 5 Agosto 1957.

## Mga panluwas na takod

* 
* 
* 
* 
* 
* Martin-Elsaesser-Kirchen
* Biyograpiya ni Martin Elsaesser
* Martin-Elsaesser-Stiftung
* Fotografische Sammlung zum Neuen Frankfurt von Matthias Matzak mit zahlreichen Abbildungen der Bauten von Martin Elsaesser.
* Großmarkthalle Frankfurt am Main 

## Toltolan
Paul Bonatz

Si **Paul Bonatz** (6 Desyembre 1877 – 20 Desyembre 1956) sarong arkitektong Aleman, myembro kan Stuttgart School asin  propesor sa technical university sa syudad na ini durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban asin poon 1954 sagkod na siya magadan. Nagtrabaho siya sa iba-ibang istilo pero parati sa istilong simpleng neo-Romanesque, asin siya nagdesenyo nin mga importanting mga edipisyong pampubliko, panahon kan Republikang Weimar asin kan panahon nin Third Reich, kabali an mga mayor na tulay para sa mga bagong autobahn. Kan 1943 nagpasiring siyang Turkey, kun saen nagdesenyo siyang magkapirang edipisyo, dangan nagbalik siyang  Stuttgart kan 1954.

## Toltolan
Karl Friedrich Schinkel

Si **Karl Friedrich Schinkel** (13 Marso 1781 – 9 Oktobre 1841) sarong Prusianong arkitekto, city planner, pintor na nadesensyo man nin mga sa mwebles asin sa mga entablado. Si Schinkel iyo an saro sa pinakaprominenteng arkitekto sa Alemanya asin siya nadensenyo kan pareho neoclassical asin neogothic na mga edipisyo. Hepe kan patrabaho kan departamento kan Estado prusiano asin arkiteikto kan pamilya real, siya nagdara nin dakulang impluensya sa modernong hiro nin arkitektura. 

## Biograpiya

Si Schinkel namundag sa Neuruppin, Margraviate nin Brandenburg. Kan siya anom pa lang, an ama niya nagadan sa karaba nin Neurippin kan 1787. Nagin siyang estudyante ni arkitektong Friedrich Gilly (1772–1800) asin kan ama kaini na si David Gilly, sa Berlin. Pagbalik niya sa Berlin hale sa enot niyang biyahe sa Italya kan 1805, nagpoon siyang maghanapbuhay paagi sa pagpinta. Para sa pagtrabaho sa entablado, siya nagmukna kan 1816 nin kurtinang backdrop sa pagpasale sa "Königin der Nacht" na may mga pinturang bitoon para sa opera ni Wolfgang Amadeus Mozart na  The Magic Flute, na pirmi nganeng nasasambit sa mga modernong produksyon kan bantogan na piyesang ini ni Mozart. Kan saiyang nahiling an pinturang titulado na  Wanderer above the Sea of Fog  na ginibo ni Caspar David Friedrich, nasabi niya na dai niya kaya an siring na kagayon na pagpintura, kaya siya nag'atubang na sa pagsibot sa arkitektura.  Pagkadaog ki Napoleon Bonaparte, si Schinkel pinag'asikaso an pagtogdok kan Prussian Building Commission. Sa katongdan na ini, siya bako sanang responsable sa paghira kan hitsura kan lumang Berlin na magin kabesera representante kan enterong Prussia kundi namahala siya kan mga proyekto sa mas mahiwas na teritoryo kan Prusya poon Rhineland sa solnopan abot sa Königsberg sa bandang subangan arog kan Simbahan nin Bagong Altstadt.

Poon 1808 abot 1817 si Schinkel pighirahay asin binarago an Schloss Rosenau, Coburg, sa istilong Gothic Revival.

## Mga pintura asin mga ginuhit


File:Karl Friedrich Schinkel Gotischer Dom am Wasser.tif|Gothic Katedral sa may Tubig

File:Karl Friedrich Schinkel - Stage set for Mozart's Magic Flute - WGA21001.jpg|Entablado ni Karl Friedrich Schinkel para ki Mozart na Magic Flute
File:Karl Friedrich Schinkel Allegorie auf Beuth, den Pegasus reitend, 1837.tif|Christian Peter Wilhelm Beuth asin alegoryang industrial para sa Prusyanong pagbabago

File:1815 Schinkel Mittelalterliche Stadt an einem Fluss anagoria.JPG|Syudad medieval sa may salog
File:Karl Friedrich Schinkel - The Gate in the Rocks - WGA20999.jpg|Arkong Gapo
File:1813 Schinkel Blick auf den Mont Blanc anagoria.JPG|Tanawon kan Mont Blanc
 File:Karl Friedrich Schinkel - Der Morgen - Google Art Project.jpg| Aga


## Mga Edipisyo

File:Konzerths_3a.jpg|Konzerthaus, Berlin
File:Berlin altes Museum und Lustgarten um 1900.jpg|Altes Museum
File:Berlin - Friedrichswerdersche Kirche, 2006 1.jpg|Friedrichswerdersche Kirche 
File:Pc 150036 Nikolaikirche.jpg|Potsdam Nikolaikirche
File:Alexander Nevsky chapel, Peterhof, Schinkel.JPG|Alexander Nevsky chapel, Peterhof, Russia
File:Schloss Stolzenfels 01 Koblenz 2015.jpg|Schloss Stolzenfels



## Toltolan
Jerry Lewis

Si **Joseph Levitch** (New Jersey, Marso 16, 1926 - 20 Agosto 2017) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga susugan

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Jerry Lewis
Ibaloi

An **Ibaloi** sarong grupo etniko-lingwistiko na nag'eerok sa bandang sur-subangan kan Benguet, sakop kan subdibisyon pulitikal na inapod Cordillera Administrative Region. An tribu tiripon haros sa  Kabayan, Bukod, Tuba, Itogon, Tublay, La Trinidad, Sablan, asin Atok. Sinda inaapod man na 'Benguet'. An tataramon ninda nakaagid sa lenggwaheng Pangasinan, an tataramon sa Probinsya nin Pangasinan asin napipisan sa Malayo-Polysianong sanga kan pamilyang lenggwahe nin Austronesiano. An mga Ibaloi may kapu'sawan sa kutis, may taas na apat abot limang pye. Pag'oma an mayor na hanapbuhay, sinda nagpapatubo nin paroy, nag'aataman nin baka, orig, asin manok bilang pigkasibotasn sa aro-aldaw. An dakul man sainda nagtratrabaho sa mga minahan nin bulawan asin pirak kan Benguet. 

An saindang mga kustombre, tradisyon, kaugalean asin mga pagtubod nakaka'agid duman sa Kankaneys alagad an saindang tataramon iba man asin mas agid sa dilang Pangasinan. Dakul naman sainda an nakiramas sa kabilogan kan kulturang Filipino. Sinda an saro sa etnikong grupo na nagkukultibar nin paroy sa tinangga-tanggang umahan sa kabukiran kan amnayan na parte kan Filipinas.  An mga Ibaloi nagpapraktis kan inaapod na mummification, kun saen an proseso kaini pinapaagonan an bangkay nin pirang bulan ngane hustong maagil na siring na paaging ini haloy malapa' an mga organo internal pati an mga tatu' kaini da mapara'. Dangan an bangkay na inagonan tiniti'mos sa pankol, an batang kan kahoy na ginuang sa katahawan kaini. An mga ataul na ini sinasaray asin tinatago sa mga lungib na tinutubod kan mga Ibaloi na sagradong lugar.

## Toltolan
Ankh

An **ankh** (/ˈæŋk/ or /ˈɑːŋk/; Ehipto: IPA: [ʕaːnax]; U+2625 ☥ or U+132F9 𓋹), simbolong pigrerepresentar "buhay" o hinangos nin buhay, o susi kan Nilo, crux ansata (Latin, sarong krus na may kakaptan). An mga diyos-diyos kan Ehipto parati pinapahiling may darang ankh nakasulok sa moro' o may pugol kaini sa lambang kamot, o may kapot nin siring sa duwang kamot na nakakurumo' sa daghan. Haros pirmi ining nakakaptan o kataid nin diyos-diyos sa panteon nin Ehipto asin man sa mga representasyon kan Faraon. Ini tinutubod na simbolo nin antigong pluralismo relihiyoso kun saen an gabos na mga sekta inaako' an sarong komun na istorya nin buhay na eternal asin masabi pa na ini an literal na kahulogan kan simbolo.

An simbolong ankh lakop-lakop nanggad mala ta  nakukua sa mga kinotkot, bako sanang sa ehipto, kundi sa harayong Mesopatamia asin Persya asin patin sa selyo kan hadeng biblikal na si Hezekiah.

## Toltolan

Kategorya":Mga mitolohiya nin ehipto
Bob Hoskins

Si **Robert William** "**Bob**" **Hoskins, Jr.** (Bury St Edmunds, Oktobre 26, 1942) dating sarong Briton entertainer.
Kalibangbang

An **kalibangbang** (Ingles: *butterfly*) iyo mga insekto napipisan sa klase *Rhopalocera* na yaon sa order nin *Lepidoptera,* asin yaon man sa lindong kaini an mga kulagbaw. An mga gurang nang kalibangbang parati igwang haralakbang asin mararaborab na mga pakpak nag-iba-iba an mga kolor asin hiling-hiling pagkupa-kupa ninda sa paglayog. 

An grupo kan mga insektong ini binibilog an superpamilyang Papilionoidea, na igdi sakop pa an duwang saradit na grupo, an superpamilyang Hesperioidea asin an garo-kalibangbang na mga kulagbaw, an superpamilyang Hedyloidea. An mga fossil kan kalibangbang nakukua pa sa edad na nagsibog sa periodong Palaeocene, mga 56 milyon taon pabalik sa panahon.

Kadaklan kan mga kalibangbang parakakan dahon pero igwa man magkapira na nakakan mga sugok kan tanga o mga insektong saradit.

## Mga panluwas na takod

* Papilionoidea on the Tree of Life 
* 
* Rhopalocera sa insectoid.info

### Pangrehiyonal na mga lista
* Norteng Amerika
* Aprika: Ghana  
* Asya: Singapura Israel  Indo-Tsina Sulawesi (Sur-subangang Sulawesi) Turkey
Antoon Postma

Si **Antoon Postma** (28 Marso 1929 – 22 Oktobre 2016) sarong Olandes na antropologo asin lingwista na uminagom sa tribu kan mga Hanunuo, sarong tribung Mangyan sa sur-solnopan nin Mindoro, Filipinas. Siya bantog bilang iyo an pinakaenot na nakasukit kan tunay na sinasabi sa Mga Guhit sa Gahing Tangso nin Laguna asin bilang iyo an nagdokumentar kan kalingking-Hanunuo, bagay na nagtaong dalan sa pagkasaray kaini. Siya dating sarong pading misionero kan Society of the Divine Word kan nagduman sa Mindoro. 

An naagom niya iyo si Yam-ay Insik, sarong Hanunuo, asin igwa sindang apat na aki: si Anya, Sagamsang, Yangan asin Ambay.
## Mga panluwas na takod

* http://newsinfo.inquirer.net/736990/mangyan-dutch-is-a-culture-bearer Mangyan Dutch is a culture bearer. Kinua 28-10-16.
## Toltolan
Tolong Madunong na Ukay

An **Tolong Madunong na Ukay** (o, **Tolong Madunong na Kabalang**) (sa Hapon: 三猿 Hepburn: san'en o sanzaru?, pwede-man, 三匹の猿 sanbiki no saru, literamente, "tolong kabalang"), na may beses inaapod man na, an tolong mistikong ukay, sarong ariwagang paglalaladawan. An tolong pag'iriba ubod na tinutungkosan an prinsipyong "mayong nahihiling na karara'tan, mayong nadadangog na karara'tan, mayong tinataram na karara'tan". An tolong kabalang iyo sinda sa Mizaru, tinatahoban an mata, kaya mayong nahihiling na karara'tan; Kikazaru, tinatakpan an mga talinga, kaya mayong nadadangog na karara'tan, asin si Iwazaru, tahob an tikom na ngimot, na dai nagtataram nin anoman na ikakaraot.

Kadakul na pakahulogan an tinotongod sa mga kabalang asin sa ariwaga, na saro pa ngane iyo an manonongod ini sa marayrahay na pag'iisip, pagtataram asin paggawe. Sa kinaban Solnopan, an panaramtaram na ini dapit duman sa mga tawo na pinipirongan na sana an mga karara'tan na yaon sa palibot niya. 

Sa luwas daa kan Hapon, an mga pangaran kan mga ukay pinahalnas na iyo sinda, Mizaru, Mikazaru asin Mazaru, an ultimong duwa hayag na salang pag'arog kan  mga orihinal na pangaran sa Hapon.
Moulin Rouge

An **Moulin Rouge** (Pagsayod sa Pranses: ​[mu.lɛ̃ ʁuʒ], Pranses kan  "Pulang molino") sarong kabaret sa Paris, Pransya.

An orihinal na harong kaini na natomtom kan 1915, pigtogdas kan magbakas na Charles Zidler asin Joseph Oller kan 6 Oktobre 1889. Harani sa  Montmartre sa distrito nin Pigalle sa Paris na namomogtak sa Boulevard de Clichy sa ika-18ng  arrondissement, ini tanda huli sa pulang elise nin molino sa may atop kaini. 

An Moulin Rouge bantog asin nagin nang sarong padumanan nin mga turista. Bantog ini huli ta igdi nag'uso nanggad an bayling can-can, sarong klaseng bayle na an nagpapoon magpabantog iyo idtong mga babaeng paraaling sa lugar na ini kun saen an bayle may mga ikad-ikad na marigsok, nagsusugot sa mga paradalan na lalake. Kahaloyi, an bayle nagin nang pormal na dalanon musikal na tinutuyo na kan kadakul na mga turista asin bisita hale pa sa iba-ibang parte kan kinaban. An dekorasyon asin mga samno sa klab haros iyo pa asin arog pa kan lumang harong niya kan mga enot na taon. 

## Galeriya



Moulin Rouge 1912.jpg|Moulin Rouge,1900 
Moulin Rouge 1912.jpg|Moulin Rouge, 1912
Paris 1914 Moulin Rouge.jpg|Moulin Rouge,1914 
Bundesarchiv Bild 102-08301, Paris, Moulin Rouges.jpg|Moulin Rouge, 1929
Moulin Rouge, 17 April 2011.jpg|Moulin Rouge 2011
Moulin Rouge sa aldaw.jpg|thumb|Moulin Rouge, 2015


## Panluwas na takod

* Opisyal na websityo nin Moulin Rouge sa Ingles
* Opisyal na websityo nin Moulin Rouge sa Pranses
* Moulin Rouge - 42 Early Postcards sa CPArama
* La danseuse du Moulin leshumanites Art+CultureDéveloppement
* História do Moulin Rouge
* Moulin Rouge sa Times Square - New York Post
* Les 125 ans du Moulin Rouge - Radio France Internationale

## Toltolan
Mayong kurô an lubot

An  **mayong kurô an lubot** sarong ariwaga. Boot sabihon an tawong pigsusuba-subahan dai tataong magresibi kan suba asin madaling maanggot daw ngane mga sugot sana man saiya. Iyo man ini idtong mga tawong nasaboot tolos kun anoman na tuyaw na pasuba siya na an pinapatamaan o pinapadaprigan.

## Mga panluwas na takod

* http://www.webmd.com/balance/features/are-you-too-sensitive Are you sensitive? Kinua 02-2-16.
Dama Nin Tataramon

An ***Dama Nin Tataramon*** sarong kawat nin tataramon na inspirasyon kan kawat na *Scrabble* sa tataramon na Bikol. 

Taon 2011 kan pinonan hamanon ninda Irvin Sto. Tomas asin Edna Campana an kawat sagkod na mabilog ini. Inot ining kinawat kan Agosto 20, 2014 sa taonan na *[[Padurunongan (Canaman, Camarines Sur)|Padurunongan]]* kan mga eskwela sa elementarya sa banwaan nin Canaman, Camarines Sur. Gigibohon man an *1st Dama Nin Tataramon Open Invitational* poon sa Nobyembre 5 - 30, 2016 sa Syudad nin Naga bilang aktibidad kan Parasurat Bikolnon sa pakikipagtabangan kan lokal na gobyerno kan Syudad nin Naga. Bukas an kompetisyon sa tulong kategorya: *Open*, *College* asin *High School*. 

## Dalagan kan kawat

Minapoon an kawat sa pamanohan kun sain maiinot an parakawat na igwang nabunot na pyesa na naiinot sa alpabetong Bikol. An lambang pyesa na nagamit sa tirang tataramon, asin an iba pang tataramon na nahaman huli kan tirang ini, iyo an mga bibilangon na mga puntos. Natatapos an kawat kun igwa na nin parakawat na nakaubos kan saiyang mga pyesa asin dai na nin natatadâ pang pyesa sa bunotan. Siring man, natatapos an kawat kun mayò na nin pyesa sa bunotan asin magpalihis nin turno an gabos na mga parakawat.  

#### Mga reperensya
Gamit bilang reperensya sa ispeling an *[[Antabay sa Ortograpiya nin Bikol Sentral]]* (Parasurat Bikolnon, 2012) mantang sa bokabularyo iyo an *Bikol-English Dictionary / Diksionariong Bikol-Ingles* (2007) ni Malcolm Warren Mintz asin *Daratangan na Olay* (Other Option Promotions, 2012) ni Jerry Escoto Adrados. 

## Dokumentasyon
Siring kan Ahedres o Chess, an *Dama Nin Tataramon* naggagamit nin sistema sa pagguhit kan mga tira. An mga raya kinakaagan nin bilang 1-15, asin an mga balagbag A-R, arog kan yaon sa ibaba. An lambang kwadrado igwang lain na lugar, kun kaya an kwadrado na yaon sa pinakawalang gampi sa itaas iyo an A1 mantang an yaon sa tahaw iyo an I8.

An mga tira ipigsusurat sa pormang "TATARAMON xy +iskor" kun sain an TATARAMON iyo an tirang tataramon, xy an lokasyon sa tabla kan inot na letra kan tirang tataramon asin an iskor iyo an puntos. Kun an tirang tataramon pahigda, an bilang kan raya maiinot sa letra kan balagbag, mantang kun an tirang tataramon pabalagbag an basa, an letra kan balagbag maiinot sa bilang kan raya. Gabos na letra (maliban sa blangko) are saradit an gamit na letra. Dangan, kun an sarong tataramon ginamit sa saro o dakol na letra, an mga letra na ginamit na ipiglalaog sa ( ). Halimbawa, ang inot na mga tirang tataramon siring ipinapahiling sa ibaba:

*ngaRan 8D +18
*k(a)nta E7 +12
 

## Pag-adal
Pinag-adalan ninda Mark Louie S. Necerio, Nicol S. Alto asin Jeannette A. Asoro an kawat na ini bilang parte kan kursong Batsilyer kan Edukasyon Sekondarya sa Central Bicol State University of Agriculture kan 2018.

## Toltolan

## Hihilngan
*Sto. Tomas, Irvin P. *DAMA NIN TATARAMON* (Parasurat Bikolnon, 2016) Syudad nin Naga

## Panluwas na Takod
*Dama nin Tataramon Pahina sa Facebook