open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lista nin mga Bise Presidente kan Estados Unidos

Nagkaigwa na nin 47ng Bise Presidente kan Estados Unidos poon ki John Adams sagkod ki Joe Biden.

## Lista
;Parties

### Notes
 Arriving in New York City before President-elect George Washington, Adams was sworn as Vice President nine days before the President
 Died in office
 Resigned from office
 Succeeded to the Presidency upon death or resignation of President
 The only Vice President to be sworn in outside of the United States of America (in Havana, Cuba), with special dispensation from Congress
 Elected on the National Union Party ticket with Republican Abraham Lincoln
 Office of Vice President filled under provisions of 25th Amendment
 Invoked the presidential provision of the 25th Amendment on July 13, 1985, 11:28 a.m. until 7:22 p.m.
 A resident of Texas at the time of his nomination for Vice President, Mr. Cheney changed his voter registration back to Wyoming, where he had served in Congress, to avoid violating the 12th Amendment, which would have prevented the Texas Presidential Electors from casting their electoral votes for both Bush and Cheney
 Invoked the presidential provision of the 25th Amendment on two separate occasions: on June 29, 2002, from 7:09 a.m. to 9:24 a.m, and on July 21, 2007, from 7:16 a.m. to 9:21 a.m.
Senado kan Filipinas

An **Senado kan Filipinas** iyo an halangkaw na kamara kan lehislaturang bikameral kan Filipinas, an Kongreso kan Filipinas. An Pilipinong Senado binibilog nin 24 senador an pinipili kan bilog na paraboto.

An mga senador igwa nin terminong 6 na taon, an kabangâ kan mga ini pinipilì lambang tulong taon tanganing mapadanay na dagosdagos ini. Kan an Senado ipigbalik kan Konstitusyon 1987, an 24 senador na nagkapirilì nagtukaw sagkod 1992. Kan 1992, an mga kandidato para senador na nakagunò kan 12 pinakahalangkaw na bilang nin boto nagtukaw sagkod 1998, mantang an sunod na 12 nagtukaw sagkod kan 1995. Sagkod kaini, lambang senador nagtutukaw nin 6 nang taon.

## Mga myembro ngunyan

#### Komposisyon nin partido

## Mga kwalipikasyon
An mga kwalipikasyon sa pagigin myembro kan Senado nakakaag sa Ika-3ng Seksyon, Artikulo VI kan Konstitusyon 1987 siring kan minasunod:
*Daing siisay man an magigin Senador kun sya bakong namamanwaan na natural na namundag kan Filipinas, asin sa aldaw kan eleksyon, dai mababâ an edad nin 35 taon, nakakabasa asin nakakasurat, sarong rehistradong botante, asin residente kan Filipinas nin dai mababâ sa duwang taon bàgo an aldaw kan eleksyon.

*An edad sa aldaw kan eleksyon yaon sa 35 taon, asin bakô sa aldaw kan proklamasyon kan nanggarana.

*An residensya iyo idtong iniirokan kun sain siya minapulìpulì.

*An mga nakasaysay sa Konstitusyon 1987 eksklusibo sosog sa prinsipyong Latin na *expressio unius est exclusio alterius* na nangangahulogan na an Kongreso kan Filipinas dai na makakadugang nin dagdag na mga kwalipikasyon alagad idto sanang yaon sa Konstitusyon.

## Mga panluwas na takod
*Opisyal na websayt
*Opisyal na websityo kan gobyerno
Gobernador-Heneral kan Filipinas

An **Gobernador-Heneral kan Filipinas** iyo an titulo kan ehekutibong gobyerno kan panahon kolonyal kan Filipinas na pinamahalaan kan Espanya asin kan Estados Unidos poon 1565 sagkod 1946.
Joe Biden

Si **Joseph Robinette Biden Jr.** ( ; namundag Nobyembre 20, 1942) sarong Amerikanong politiko asin siya ngonyan an ika-46 na presidente kan Estados Unidos poon 2020 sundo 2024.. Sarong kaapil sa Partido Demokrata, siya nagsirbe komo ika-47ng Bise Presidente poon 2009 sundo 2017 sa administrasyon ni Barack Obama asin representado an Delaware  sa Senado kan Estados Unidos poon 1973 abot 2009..
Ateneo de Davao na Unibersidad

An **Ateneo de Davao na Unibersidad** (Ingles: *Ateneo de Davao University* o ADDU) sarong pribadong unibersidad sa Filipinas.

## Mga panluwas na takod
*Opisyal na websayt
Siligo

An **** sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Sassari sa rehiyon Sardinia kan Italya.
Igwa ining hiwas na 43,6 km², asin populasyon na 962 (31-12-2008)
Big Ben

An **Big Ben** {Bkl. Dakulang Ben) iyo an arapodan kan dakulang kampana sa relong nakakaag sa itaas kan tore na pinatindog sa may norte-sulnopan na parte kan Palasyo nin Westminster sa London. An inapod na *Dakulang Ben* apat an atubangan na mabasahan nin oras asin nabagting lambang 15 minutos. An tore mismo iyo an ikatolong pinakalangkaw na toreng-relo sa bilog na kinaban na nagsosolong nakatindog.

Natapos mahaman kan 1859, ini naselebrar pa sana kan saiyang anibersaryo kan Mayo 2009. Opisyalmente, an tore mismo inaapod na Toreng-Relo, Palasyo kan Westminster, alagad, kadaklan kan mga tao, kaiba na an yaon sa palibot kan London, simpleng inaapod an tore na "Dakulang Ben".

An kampana mismo nagtitimbang na 13 tonelada. An relo sana, may gabat na mga 5 tonelada. An mga numerong pigura sa lalawgon kan relo may laba na duwang pie, asin nag'ooltan nin 1 pie sa mga gurit kan minuto. An mga takyag kan minuto kaini naglalaba na 14 pie. Nag'abot 13 taon si paghaman kaini asin natapos kan taon 1856. An langkaw kan tore 316 na pie.

An Dakulang Ben na kampana ikaduwa na, ta su enot naraot kan 1856 huli sa salang kalkulasyon. 

An Dakulang Ben saro sa bantogan na bistohan kan London. An iba nagtutubod na nakua an pangaran niya ki Sir Benjamin Hall, si enot na natokahan kan patrabaho kaini.

An kampanang ini orihinalmente hale sa lumang palasyo kan Westminster, asin ini, kun susosogon, tinao sa Dekano ni San Paul ni William III asin bago ibinalik sa Westminster ngane ibitay sa harong niya ngonyan pinagpadagopdopan sa Whitechapel kan 1858. An British Broadcasting Company enot pinabalangibog an malagong na bagting kaini kan Des. 31, 1923, ta igwang ikinaag na mikropono sa alitoktok kan tore na konektado sa Broadcasting House kan BBC.

## Galeriya

* Big-ben-1858.jpg||An ikaduwang kampana (tanga), 1858
* Cleaning Big Ben.jpg|Paglinig kan barayan sa habagatan kan relo, 11 Agosto 2007
* Big Ben Clock Face.jpg|An orasan kan Big Ben, 9 pye(2.7 m) an laba, minutero 14 pye (2.7 m) an laba

## Panluwas na takod

* An Dakulang Ben- http://www.aboutbritain.com/BigBen.htm
Unibersidad kan San Antonio

An **Unibersidad kan San Antonio** o **University of Saint Anthony** (**USANT**) iyo sarong pribado, dae-sektaryano, asin dae-pang-negosyo na edukasyonal na institusyon sa Filipinas. Namokna ini kaidtong 1947 ni Dr. Santiago G. Ortega. An USANT iyo mahihiling sa Syudad nin Iriga sa probinsya nin Camarines Sur, Filipinas. Orihinal na bisto bilang an Akademya nin San Antonio, pigsangat an kamugtakan kaini pasiring sa Unibersidad kaidtong 1973.

## Programang degri na pigtatao

* B.S. Nursing/ Midwifery
* B.S. Marine Transportation
* B.S. Marine Engineering
* B.S. Business Administration
* B.S. Office Administration
* B.S. Hospitality Management
* B.S. Tourism Management
* B.S. Computer Science
* B.S. Accountancy
* B.S. Civil Engineering
* B.S. Architecture
* B.S. Technology
* Bachelor of Secondary Education
* Bachelor of Elementary Education
* B.S. Criminology
* B.A. Psychology
* B.A. Communication Arts
* B.A. Political Science
* B.A. English Language
* Bachelor of Library Information Science

## Sekundarya asin elementaryang paadalan

* Junior asin Senior High School
* Night High School class
* Montessori Grade School

## Graduate School

* Doktor nin Pilosopiya sa Edukasyon Philosophy in Education
* Master nin Arte sa Edukasyon
* Master nin Arte sa Nursing
* Master sa Business Administration
* Master sa Police Administration

## Panluwas na takod

* Opisyal na websityo

## Toltolan
Unibersidad kan Amihanan-subangan na Filipinas

An **Unibersidad kan Amihanan-subangan na Filipinas** (Ingles: *University of Northeartern Philippines*, o UNEP) sarong pribadong unibersidad sa syudad nin Iriga, Camarines Sur.

Namokna an UNEP kaidtong 1948 sa nagligad na Munisipalidad nin Iriga. Kagtogdas kaini an huben na mag-agom na sinda Atty. Felix Ordas- Alfelor Sr. asin Dr. Remedios Rigoroso Alfelor bilang sadit na paadalan asin enot na nahiling sa pig-rerentahan na pagsasadiri sa poblasyon kan banwaan. Dati man ining inapod bilang Mabini Memorial School asin Mabini College.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:UNEP gate.JPG|Panginot na gate kan UNEP
Ladawan:UNEP Facade WTR.jpg|Facade kan UNEP


## Panluwas na takod
* Opisyal na websityo
Adamson na Unibersidad

An **Adamson na Unibersidad** (opisyalmente asin sa Ingles: **Adamson University**, o AdU) sarong pribadong unibersidad sa Filipinas.
Ateneo de Manila na Unibersidad

An **Ateneo de Manila na Unibersidad** (Ingles: *Ateneo de Manila University* o ADMU) sarong pribadong unibersidad sa Filipinas.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt
Sassari

An **Sassari** iyo an kapitolyong ciudad kan Provincia nin Sassari sa rehiyon Sardinia kan Italya. Igwa ining hiwas na 546,08 km², asin populasyon na 130.306 	(31-12-2008).
2008 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon

An **[[2008]] [[Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon]]** iyó an ikalimáng taón kan patiribayán. An paggáwad nin premio kan patiribayán piggíbo kan Septyembre 13 sa St. Vincent de Paul Auditorium kan Holy Rosary Minor Seminary sa Syudad nin Naga. Sarô sa mga nagtúkaw na mga hurado si Jazmin Llana. 

Pangenot na bisita si Kgwd. Bernadette Roco, chairperson kan Committee on Culture and the Arts kan Sangguniang Panglungsod kan Naga.

An minasunód iyó an nanggarána sa manlenlaen na kategorya.

## Rawitdawit
***Enot na premio (Tarabla)**
**1. Sa Partira asin iba pan mga rawitdawit* ni Jonher A. Cañeba kan Ciudad nin Iriga (iyo man an nakakua kan titulong **Parasurat kan Taon**)
**2. Pagbunag nin Paroy asin iba pan rawitdawit* ni Jerome Hipolito kan Calabanga, Camarines Sur
**3. Vertigo* ni Sonny C. Sendon kan Ciudad nin Iriga

***Finalista**
***Isyung Sosyal* ni Ronnel I. Abarientos kan Ocampo, Camarines Sur
***Sirit-sirit Bulong sa Pag-ngirit* ni Filemon Baturiano, Jr.
***Horror asin iba pan mga rawitdawit* ni Raizsa-Daphne A. Benosa
***Kanta kan Dai Nagtutunong na Uran* ni Jaime Jesus Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco
***Pasil-Magduman-Maswerte asin iba pan mga rawitdawit* ni Dan Albert L. Carino kan Calabanga, Camarines Sur
***Langka asin iba pan mga rawitdawit* ni Marcial Dogillo Espinola Ciudad nin Sorsogon
***Iyabe sa Tuninong Nakua sa Pagdakop nin Hangos asin iba pan mga rawitdawit* ni Frederick Maurice S. Lim kan Ciudad nin Tabaco
***Rigmat na Kadikit* ninda Edwin V. Morales kan Canaman, Camarines Sur asin Emmanuel Magistrado
***Nagkapirang Tingog* ni Niño Manaog kan Tinambac, Camarines Sur/Ciudad nin Iloilo
***Apatam* ni Jereco Rebadeo kan Calabanga, Camarines Sur

## Saysay
Daí nin igináwad na premio para sa kategoryang saysáy sa taón na iní.

***Finalista**
***Nata Bukol an Asenso sa Bikol* ni Filemon Baturiano, Jr. kan Ciudad nin Naga
***An Kontemporaryong Bicol: Sarong Pagsirip sa Kulturang Bikolnon* ni Raizsa-Daphne A. Benosa kan Ciudad nin Naga
***Agyat kan Modernong Panahon sa Kulturang Bikolnon* ni Fe Peralta kan Pili, Camarines Sur, Camarines Sur

## Osipon
***Enot na premio**
***Taon nin mga Ayam* ni Juan Escandor, Jr. kan Sorsogon

***Finalista**
***Duwang Bangging Kugos* ni Jaime Jesus Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco
***Padyak* ni Austin John M. Ortinero kan San Jose, Camarines Sur, Camarines Sur

## Dula
***Honorableng Sambit**
***Natad kan Pagtiwala sa Pagkamoot* (1 Akta) ni Richard D. Madrilejos kan Ciudad nin Tabaco

## Masirang na Bituon kan Kabikolan
*Reynaldo Jamoralin - sarong parasurat kan Sorsogon
*Fr. James O'Brien SJ - sarong Irish-Amerikakong iskolar nin Kulturang Bikolnon

## Premio Bibiano Sabino
Ginawádan kan premiong iní an *[[Burak (babasahon)|Burak]]* ni Godofredo Calleja, an pinakamarháy na Bikolanong librong ipinalagdâ sa nakaáging taón.

## Hilingon man
* Tomas Arejola

## Toltolan
Mariano Ponce

Si **Mariano Ponce** (Marso 22 1863- Mayo 23 1918) sarong Pilipinong doktor asin propagandista na nagkampanya sa Espanya na mahira an kamugtakan pulitikal sa Filipinas kan ini sarong kolonya pa kan Espanya.  

Namundag siya sa Baliwag, Bulacan asin an saiyang mga magurang iyo sinda Mariano Ponce asin Maria de los Santos. Nag'adal siya sa elementarya sa Baliwag, nagtapos haiskul sa sarong pribadong eskwelahan, dangan nagtapos nin Batsilyer en Artes sa Colegio de San Juan de Letran. Nag'adal siya nin medisina sa Universidad Central de Madrid sa Espanya.
2005 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon

An **[[2005]] [[Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon]]** iyo an ikaduwang taon kan patiribayan. An paggawad nin premio kan patiribayan piggibo kan Desyembre 17 sa St. Vincent de Paul Auditorium kan Holy Rosary Minor Seminary sa Ciudad nin Naga. Pangenot na bisita si propesor Danton Remoto kan Ateneo de Manila na Unibersidad.

Nagserbeng mga hurado sinda Maria Lilia F. Realubit (2004 Premio Tomas Arejola Lifetime Achievement Awardee) komo tagapamayo, Orfelina O. Tuy asin Lorna Arejola-Billanes.

## Osipon na Pan-aki
Tarabla sa enot na premio sa kategoryang ini an minasunod.
***Enot na premio** 
***Ku Turion si Kulakog* ni Jose Jason L. Chancoco kan Ciudad nin Iriga
***Maputing Agta* ni Sonny C. Sendon kan Ciudad nin Iriga
***Kan Magutom si Buchok* ni H. Francisco V. Peñones, Jr. kan Ciudad nin Iriga

***Finalista**
***Magic Lapis* ni Michelle S. Bayos kan Baao, Camarines Sur
***Duwang Pagsadiri* ni Jaime Jesus Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco
***An Aking Dai Nangingiturogan* ni Kristian S. Cordero kan Ciudad nin Iriga
***Si Atong Natong* ni Maria Francia M. Sales kan Pili, Camarines Sur

## Dula
***Honorableng Sambit**
***Agku Bampira sa Iriga!* ni Jose Jason L. Chancoco kan Ciudad nin Iriga
***Finalista**
***Perla Bakasyonista* ni Rodrigo Boquiron kan Pili, Camarines Sur

## Masirang na Bituon kan Kabikolan
*Godofredo Calleja - sarong parasurat
*Luis Cabalquinto - sarong parasurat

## Hilingon man
* Tomas Arejola

## Toltolan
 

## Hihilngan
* Remoto graces Tomas Arejola Literary Awards
Panyayari ngonyan/2009 Hulyo 13

* Gobierno provincial kan Albay dai pipiriton na mag-ebakwar an mga nag-iistar sa laog kan 6-kilometrong peligrosong zona sa Bulkan Mayon matapos na ipigtaas an Alert Level 2. (''Business Mirror'')
Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon

An **Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon** (PTALB) o **Premyo** dating rehiyonal na patiribayán sa pagsurat nin literatura sa mga tataramon na Bikol na tinugdas kan 2004. Anom na taon ipiggawad an mga premyo sagkod 2009 kan ini nagpahingalò nin duwang taon. Liwat na ipiglansar liwat an patiribayan kan 2016 alagad dai na naipadagos pa.

Igwa nin manlainlain na kategorya an premyo kabali an rawitdawit, saysay, usipón, usipón pan-akì, dulâ na may sarong tagbô, dulâ pan-aki na may sarong tagbô asin nobela. Ipiggagawad man an Parasurat kan Taon asin Masirang na Bitoon kan Kabikolan lambang edisyon kan patiribayán. Ipiggawad sa huring tulong edisyon an Premio Bibiano Sabino para sa pinakamarahay na publikasyon.

Pinadalagan ini kan Arejola Foundation for Social Progress katabang an Naga City Junior Chamber of Commerce and Industry (NCJCCI) sa nainot na limang edisyon. Mantang kan 2012, pinadrinohan an patiribayan kan Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte (NCCA) asin nagin katuwang an Lokal na Gobyerno kan Syudad nin Naga.

Ipinangaran an patiribayán sa Bikolanong propagandistang si Tomas Arejola sa maugmang pagromdom asin pag-onra kan saiyang mga naginibohan asin serbisyo sa banwaan.

## Agi-agi
Nabilog an ideya nin sarong panrehiyon na patiribayan sa pagsurat nin literaturang Bikolnon ni Carlos Arejola kan 2004 matapos an ikaduwang Pagsurat Bikolnon, sarong rehiyonal na tiripon nin mga parasurat asin paratukdô, na ginibo sa Unibersidad nin Aquinas, ngunyan Unibersidad kan Santo Tomas - Legazpi.

## Nanggarana sa Regular na Kategorya

* Mahìbog an teksto - isinurat kan Parasurat kan Taon

## Nanggarana sa Espesyal na Kategorya asin Parasurat kan Taon

* Iginawad an Pinakamarahay-rahay na Libro poon 2008
* Iginawad an Parasurat kan Taon poon 2006

## Toltolan

## Hilingon man
*Lista nin mga pinalista sa Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon‎
*Gawad Obrang Literaturang Bikolnon

## Mga panluwas na takod
* A rebirth of Bicol literature
* Propagandist inspires Bicol literature revival
* Regulacciones sa pagbali
2004 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon

An **[[2004]] [[Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon]]** iyo an enot na taon kan patiribayan. An paggawad nin premio kan patiribayan piggibo kan Septyembre 17 sa St. Vincent de Paul Auditorium kan Holy Rosary Minor Seminary sa Ciudad nin Naga, Filipinas.

Igwang duwang kategorya asin espesyal na premio sa enot na edisyon. Nagserbeng mga hurado sa Rawitdawit sinda Fr. Wilmer Tria, Carlos Briones asin Frank Peñones, Jr., asin sa Osipon sinda Danilo Gerona, Jose Fernando Obias asin Rudy Alano.

## Rawitdawit
An minasunod iyo an nanggarana sa kategoryang ini.

***Enot na premio**
***HALI(Y)A: Pagsantigwar kan mga Yawa kan Banwaan* ni Kristian S. Cordero kan Ciudad nin Iriga
***Finalista**
***Que lugar este kan dayo sa sadiring banwa* ni Jaime Jesus Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco
***Magmata ka na, Uryol* ni Araceli Calomos-Delgado kan Ciudad nin Naga
***Tigsikan #2 asin iba pan rawitdawit* ni Jose Jason Chancoco kan Ciudad nin Iriga
***Magigi Nan Maogmang Lugar an Bilog na Kabikolan* ni Estelito B. Jacob kan Camaligan, Camarines Sur
***Rinagot kan Kalot asin mga Tulang Nagreregla* ni Nery Nuyda Ronatay kan Libon, Albay

## Osipon
Iyo man ini an mga nanggarana sa kategoryang ini.
***Enot na premio**
***Pacto de Sangre* ni Rizaldy M. Manrique kan Ciudad nin Iriga
***Finalista**
***Apat na Uryol* ni Araceli Calomos-Delgado kan Ciudad nin Naga
***Biyaheng Bulan* ni Kristian S. Cordero kan Ciudad nin Iriga
***Ina sa Sakong Daghan* ni Estelito B. Jacob kan Camaligan, Camarines Sur

## Masirang na Bituon kan Kabikolan
An pinakaenot na ginawadan kan espesyal na pagmidmid na ini iyo si Maria Lilia F. Realubit, sarong Bikolanang parasurat asin propesor emiritus kan Unibersidad kan Pilipinas.

## Hilingon man
* Tomas Arejola

## Hihilngan
* *[http://www.bicolmail.com/issue/september30/retired.html Retired UP professor leads 'Premio' honores] * Bicol Mail (Pighúgot 2004-09-30)
* *[http://www.dalityapi.com/2004/09/finalists-to-premio-tomas-para-sa.html Finalists to Premio Tomas para sa Literaturang Bikolnon named] * Dalityapi  (Pighúgot 2004-09-20)
2007 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon

An **2007 [[Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon]]** iyo an ikaapat na taon kan patiribayan. An paggawad nin premio kan patiribayan piggibo kan Septyembre 19 sa St. Vincent de Paul Auditorium kan Holy Rosary Minor Seminary sa Ciudad nin Naga. Pangenot na bisita si  Jesse Robredo, an alkade kan ciudad. Kabali sa mga horado sinda Kristian S. Cordero, Jose Jason L. Chancoco asin Jo Bisuña.

An minasunod iyo an nanggarana sa duwang kategorya.

## Rawitdawit
***Enot na premio** - tabla an duwa
***Antisipasyon asin iba pang mga rawitdawit* ni Victor Dennis T. Nierva kan San Fernando, Camarines Sur, asin
***Ini, an mga buhay ta* ni Jaime Jesus U. Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco

***Finalista**
***Tinalbong ko su Tibabong* ni Ryan B. de los Reyes kan Baao, Camarines Sur
***Mga Tigsik* ni Aida B. Cirujales kan Ciudad nin Naga
***Agbay a Oras Sana* ni Eurely P. Arroyo kan Buhi, Camarines Sur
***Paradakop kan Pangiturugan* ni Marissa Reorizo-Casillan kan Ciudad nin Naga
***Hapiyap kan Kalangitan* ni Jerico Rebadeo kan Calabanga, Camarines Sur
***Rawitdawit Haleng Camaligan* ni Jhonald A. Caballero kan Camaligan, Camarines Sur
***Sa Banal asin sa Mga Tampalasan* ni Adrian V. Remodo kan Lagonoy, Camarines Sur
***Lagatak sa Riles kan Tren* ni Christine P. Cordez kan Milaor, Camarines Sur

## Saysay
***Enot na premio**
***Ringgaw nin Imahinasyon, Kawat sa Pagtukdo* ni Judith Balares-Salamat kan Pili, Camarines Sur (iyo man an nakakua kan titulong **Parasurat kan Taon**)

***Finalista**
***An Dalan nin Pakikisumaro* ni Adrian V. Remodo kan Lagonoy, Camarines Sur

## Osipon
***Honorableng Sambit**
***Abaniko* ni Marissa Reorizo-Casillan kan Ciudad nin Naga
***Finalista**
***An Kris* ni Irene L. Taniegra kan Pili, Camarines Sur

## Masirang na Bituon kan Kabikolan
* Leonor Dy-Liacco - sarong cultural worker asin parasurat kan Ciudad nin Naga
* Abdon M. Balde, Jr. - sarong inhinyerong parasurat Oas, Albay

## Toltolan

## Hilingon man
* Tomas Arejola
1999 Peñafrancia Regional Military Parade Competition

An **1999 [[Peñafrancia Festival|Peñafrancia]] [[Peñafrancia Regional Military Parade Competition|Regional Military Parade Competition]]** piggibo kan Septyembre 17, 1999. Pigbalihan ini nin mangiriba-ibang eskwelahan sa rehiyon Bikol. 

Igwang tolong kategorya an kompetisyon kabali an PMT-1 Mix na igwang 86 partisipantes, PMT-2 Minus na igwang 25, asin ROTC Sponsor and Affiliated Units na igwang 30.

## Resulta

## Mga panluwas na takod
* Mga retrato kan military parade kan 1999
Bubi

An **Bubi** iyo an pangaran ka mga tawo na klasipikado komo sarong grupong etnikong Aprikano na dati iyo an mayoria na nageerok sa Isla kan Bioko (Fernando Poo).

Sinda midbid man sa apod na nalli elumbu Bube, na myembro kan tribung Bantu. Tubo sindang Bioko, Guineyang Ekwatoryal. Alagad, poon kan nagtapos na an pagkakolonya ninda  kan Espanya, luwayluway nagparadikit sinda huli sa *genocide* asin paghubo nin lakopan sa ibang lugar gibo kan grabeng kariribokan asin iriwal  kan  mga tribu-tribu. Resulta kaini, sinda minoriya na sa Isla kan Bioko. An mas dakul na sa Bioko iyo an mga Fernandino, An  mga kapagaraki kan mga binutsan na mga oripon na nakiramas sa mga nagbanwa igding mga dayo haleng British West afreica asin man kan mga myembro kan etnikong grupong Fang, na ini man naghururos igdi hale sa kadagaan kan Guineyang Ekwatoryal.

An banwang Bubi haloy nang dai nagkakapot nin poder pulitikal. Totoo man igwang nagtutukaw ngonyan na mga opisyal na Bubi sa gobyerno arog kan si dating Primer Ministro Miguel Abia Biteo Borico pero maski siring kadakulan sainda mayo nin masyadong poder magin man sa pulitika o sa ekomoniya kan saindang tinubuan na banwaan. Kadaklan kan mga natatadang Bubi sa Islang Bioko tinataram pa man an lenggwaheng Bubi asin dakul man tinataram komo panduwang tataramon an Espanyol.
Ritz Hotel

An **Ritz Hotel** iyo an otel na dati nakamugtak sa pagkantohan kan kalye nin Elias Angeles, Peñafrancia , asin Burgos sa Naga, Camarines Sur (ngonyan ciudad na nin Naga). An mayor na atubangan niya naghahampang sa Elias Angeles. Ini duwang soson (eskalon) asin  pagsasadiri ni Jose Centenera. Nasulo ini kan tyempong Hapon. 

An eksaktong lugar na kaini ngonyan yaon na nakakaag an Crown Hotel na pagsasadiri kan mga Dy, pamilyang iyo man an kagrogaring kan botikang South Star Drug.

## Ginunoan
*Sa laog kan ultimong takop kan: The Bicol Region Directory. Commonwealth Press, Inc. Manila.  Publ. Valentin de Niña Lazarte. vol. I. 1936.
2006 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon

An **2006 [[Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon]]** iyo an ikaduwang taon kan patiribayan. An paggawad nin premio kan patiribayan piggibo kan Septyembre 12 sa Naga City Youth Center sa Ciudad nin Naga. Panginot na bisita si Bienvenido Lumbera.

An minasunod iyo an nanggarana sa manlen-laen na kategorya.

## Rawitdawit
***Enot na premio**
***Karangahan* ni Jaime Jesus U. Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco

***Finalista**
***Mga Rawit-dawit ni Padre Cabalquinto* ni Fr. Philip Francis R. Bersabe kan Ciudad nin Naga
***Folio* ni Victor Dennis T. Nierva kan San Fernando, Camarines Sur
***Dios Marhay na Aldaw* ni Honesto M. Pesimo, Jr. kan Ciudad nin Naga
***An Pirang Aram Ko Manonongod sa Saimong Ngirit* ni Edgar A. Ramores kan Ciudad nin Naga
***Sa Gapo kan Nakaagi* ni Jericho H. Rabadeo kan Calabanga, Camarines Sur
***Aripompon nin Kapapadayawan* ni Otello L. Santiano

## Saysay
***Enot na premio**
***Paghuba sa Magayon* ni Adrian V. Remodo kan Lagonoy, Camarines Sur

***Finalista**
***Bingkay* ni Fr. Philip Francis R. Bersabe kan Ciudad nin Naga
***Pagkahalo-halo saka Hegemonikong Direksyon kana mga Rimang Pang-igin sa PNR Site, Siyudad nin Iriga* ni Jose Jason L. Chancoco kan Ciudad nin Iriga
***An Bikolano* ni Honesto M. Pesimo, Jr. kan Ciudad nin Naga

## Osipon
***Enot na premio**
***Kolor Takla an Agaw-Diklom* ni Edgar A. Ramores kan Ciudad nin Naga (iyo man an nakakua kan titulong **Parasurat kan Taon**)

***Finalista**
***Ibalong 2080* ni Estelito B. Jacob kan Camaligan, Camarines Sur
***Anghel sa Dalipay* ni Austin John M. Ortinero kan Goa, Camarines Sur
***Nagpalta an Dios* ni Otello L. Santiano lan Ciudad nin Naga

## Osipon na Pan-aki
***Enot na premio**
***Sabi ni ‘Pay* ni Nestor Alagbate kan Jose Panganiban, Camarines Sur

***Finalista**
***An Rosas sa Disyerto* ni Jericho H. Rabadeo kan Ciudad nin Naga

## Nobela
***Enot na premio**
***Introibo Ad Altare Dei* ni Carlos O. Aureus kan Ciudad nin Naga

***Finalista**
***Badas ni Satanas* ni Otello L. Santiano kan Ciudad nin Naga

## Masirang na Bituon kan Kabikolan
* Luis Dato - sarong kolumnista, parasurat asin dating alkalde kan Baao, Camarines Sur
* Liberato "Levy" Aureus - sarong kolumnista

## Hilingon man
* Tomas Arejola
Fernando Poo

An **Fernando Poo** (apod man, Fernando Po) o **Bioko **iyo an pinakadakulang purô na sakop kan Guineyang Ekwatoryal na namumugtak sa Aprika Sentral (Ingles: Republic of Equatorial Guinea). Kan an Republikang ini nagin talingkas sa Espanya kan Oktobre 12, 1968, ini pinagpangaranan nang Bioko. Ini nakalugar sa Golpo nin Guinea sa may sulnopan kan kosa nin Aprika.

## Heograpiya
An Fernando Po igwang kahiwasan na 2,017 km2 (779 m.k.). An laba kaini nag-abot 70 km. asin an pabalagbag na lakbang nag-abot na 32 km. Sa ngunyan, igwa ini nin populasyon na 124,000 katawo na binibilog nin mga Bubi, mga Fernandino, mga Kastila asin mga imigrante haleng Muni, Nigerya, asin Kameron.

## Uusipon
An islang Fernado Po nadukayan kan taon 1472 kan eksplorador na si Fernão do Pó, sarong Portuges asin saiyang pigbunyagan asin inapod na Formosa (Magayon) alagad an duminokot na pangaran igdi iyo an pangaran kan Portuges na ini. An kabisera kan Republika yaon igdi sa islang ini namumugtak, an Malabo. An islang ini asin an isla Annobon nagin kolonya kan Portugal alagad kan taon 1778 ipiglito kan Portugal an mga ini, kairiba pa an saradit na mga purô sa palibot asin gabos na deretso komersyal, sa Espanya karibay man an teritoryo sa kontinente kan Amerika. An paglilito napalaman sa Kasundoan sa El Prado na pinagpirmahan na Reyna Maria I kan Portugal asin kan Hadeng Carlos III kan Espanya.

Nabantog na maray an islang ini igdi sa Filipinas asin pigkakatakotan na gayo kan mga Pilipinong naglaban sa gobyerno Espanyol ta ini an inaaponan kan mga Pilipinong rebelde asin mga pigtutubodan na mga kalaban kan Espanya siring kan Quince Martires kan Bikol.
Idi Amin

Si **Idi Amin Dada** (mga 1925-16 Agosto 2003) sarong Ugandanong militar na nagin diktador asin presidente kan Uganda, poon 1971 sagkod 1979. Namundag siya sa Koboko, harani sa probinsya kan West Nile na ngonyan iyo na an lugar kan Uganda. Si Amin nag'ayon sa rehimyento kolonyal kan Britanya, an inaapod na *King's African Rifles*, kan 1946, asin nagin nang Major General dangan Kumander kan enterong Hokbong Uganda. Naagaw niya an poder sa sarong *coup de etat* kan Enero 1971, ki Milton Obote, si nakatukaw na presidente. An saiyang administrasyon notado sa lakopan na abuso kan katanosan pantao, pang'iipit pulitikal, etnikong pamumuho, panggagadan na luwas sa proseso nin ley, asin an pagpapatalsik basta kan mga Asyanong nakaestar sa Uganda. An saiyang politikal na ideolohiya inapod na "Aminismo".

Dai aram nanggad kun pira an ipinagadan bunga kan saiyang maringis na rehimen pero an mga paramasid asin kagbantay kan humano derecho tinataya na ini nag'kakawat poon 100,000 abot 500,000.

## Toltolan


## Panluwas na takod
* Pabisto ki Idi Amin- http://africanhistory.about.com/od/biography/a/bio_amin.htm
Jaime Jesus Borlagdan

Si **Jaime Jesus "Jimple" Uy Borlagdan** (namundag kan Marso 6, 1979 sa Syudad nin Tabaco, Albay) sarong kagubay na Bikolanong parasurat, paratogtog, paratukdô asin premiado kan Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon sa kategoryang rawitdawit asin usipon. Siya man an pinangaranan na Parasurat kan Taon kan 2009. 

Kagsurat siya nin tulong libro, an *MAYNILA: Libro ng Pobya* (1999), *Que lugar este kan dayo sa sadiring banwa* (2009) asin *Suralista* (2010). An usipon niyang *Daramlagon* natàwan nin ikaduwang premio sa Gawad Komisyon ng Wikang Filipino kan 2008. An saiyang rawitdawit na *Karangahan* asin *An istorya ninda, an osipon ta* napublikar sa librong *Sagurong: 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol* (DLSU, 2011). 

Kagtugdas si Borlagdan kan . Kaapil siya kan grupong An Banwa: Kultura buda Artes kan Tabaco Inc. asin kan duwang bandang Krear Bathala budâ Jimple Borlagdan. Sarô siya sa mga fellow sa ika-10ng Ateneo National Writing Workshop kan 2010. 

## Premio Tomas Arejola
Nakua kan saiyang *Karangahan*, asin *Ini, an mga buhay ta* an inot na premio para sa kategoryang Rawitdawit kan 2006 sagkód 2007 kasabay an pagmidbid man sa *Antisipasyon* na sinurat ni Victor Dennis Nierva. Bàgo kaini, nagawadan komo pinalista kan 2004 an saíyang rawitdawit na *Que lugar este kan dayo sa sadiring banwa*, asin kan 2005 an saíyang osipon na pan-aki na *Duwang Pagsadiri*. Kan 2008, parehong finalista man an rawitdawit niyang *Kanta kan Dai Nagtutunong na Uran*, asin osipon na *Duwang Bangging Kugos*.

Sa ika-6 na edisyon kan patiribayan, napilì bilang pinakamarhay na koleksiyon nin rawitdawit an *Hamot kan Narumdom*, asín pinakamarhay na usipon an *Pagsarado*.

Nagluwas an nagkapira sa saiyang mga rawitdawit sa *[[Burak (babasahon)|Burak]]* asin *[[An Tambobong nin Literaturang Bikolnon]]*.

## Kabulig Writers Prize

Ibinungsod kan Kabulig Bikol an sarong premyo sa pagsurat nin literatura kan 2018 na inapod bilang Kabulig Writers Prize. Ginana ini ni Emmanuel Barrameda kan Virac, Catanduanes an premyo sa erotikang rawitdawit. Sa ikaduwang edisyon kaini kun sain pagsurat nin usipon pan-aki an patiribayan, ginana ni Jaime Jesus Borlagdan kan Syudad nin Tabaco an inot na premyo.

## Toltolan


## Mga panluwas na takod
*Blog niya
Jose Jason Chancoco

Si **Jose Jason Llagas Chancoco** sarong kagubay na Bikolanong parasurat. Premyado siya kan Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon sa kategoryang Osipon na Pan-aki kan 2005 asin kan Premio Bibiano Sabino kan 2009 para sa saiyang librong "Pagsasatubuanan: Poetikang Bikolnon" (2008). Sarô siya sa mga panelista sa Juliana Arejola-Fajardo Workshop sa Pagsurat-Bikol kan 2006 asin 2009, siring man sa Saringsing Writers Workshop kan 2011, 2014 asin 2015.

Siya nagsusurat sa Ingles, Filipino asin Iriganon. Siya paratukdô sa literatura asin lenggwahe, editor, tagapalis, PR practitioner asin cultural events organizer. Kan 2013, kabali an saiyang halìpot na usipon na *Tatsian* sa antolohiyang *Hagong: Mga Osipon* na pinakarhay ninda Paz Verdades Santos asin Francisco Peñones, Jr.

## Mga onrang nakamit
Kabali sa nagkapirang onra na an nakamtan ni Chancoco sa lado nin pagsurat iyo an Juliana Arejola-Fajardo Workshop for Bikol Writing Fellow's Achievement Award (2005), Gawad Soc Rodrigo (2007), asin Achievement Award for Literature kan Ateneo de Naga University (2008).

An saiyang mga rawitdawit asin usipon sa iba-ibang tataramon nakaguno nin onra sa manlaen-laen na patiribayan. Siring kaini iyo sa Transition Literary Contest kan pahayagang Philippine Star (ika-1 premio-1999), Maningning Miclat Award for Poetry (sarô sa nakapirilì-2003), Talaang Ginto Gawad Surian sa Tula kan Gantimpalang Collantes (ika-2 Premyo-2004, asin Kagalanggalang na Sambit-2007), Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon (Finalista-2004, Dobleng Ika-1 Premio-2005, Finalista-2006), Homelife Poetry Contest (ika-1 Premyo-2007) asin iba pa.

## Toltolan


## Mga panluwas na takod
*Jose Jason Llagas Chancoco  sa Panitikan.com.ph
*Hagbayon an saiyang blog sa Wordpress
*Hagbayon sa You Tube
Adrian Remodo

Si **Adrian Remodo** (kamundagan: 19 Hulyo 1981) sarong kagubay na Bikolanong parasurat asin premiado kan Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon sa kategoryang Saysay kan 2006, asin kan Filipinas Institute of Translation sa 2008 Salita ng Taon.

Sarô siya sa mga panelista sa Juliana Arejola-Fajardo Workshop sa Pagsurat-Bikol kan 2009. Nagtutukdô si Remodo sa Ateneo de Naga na Unibersidad. 

## Toltolan
Francisco Peñones, Jr.

Si **Higino Francisco "Frank" V. Peñones, Jr.** sarong premyadong kagubay na Bikolanong parasurat asin dating representante kan Sur nin Luzon para sa mga Arteng Panliteratura kan Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte (NCCA). Kagsurat siyang kaapil kan *Ragang Rinaranga* (2006), sarong katiripon kan 52 na mga rawitdawit sa Rinconada Bikol na igwang pagpalis sa Ingles, asin sarô sa mga awtor kan *[[Sinaraysay (libro)|Sinaraysay]]*. Kaiba si Paz Verdades Santos, saindang pinakarhay an librong *Hagong: Mga Osipon* (2013), sarong antolohiya nin mga usipon.

Sarô siya sa mga nairinot na kaapil kan Kabulig Bikol. Saro man siya kan organisasyon pangkultura na Sumaro Bikolnon kun sain siya nagin direktor kaini kan 2010-2011 asin kan grupong nin mga parakurit na Burikbutikan Artists Collective.

Natàwan si Peñones kan 1991 nin CCP Creative Writing Grant for Poetry (Bicol). Ginawadan man siya kan Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon para sa saiyang usipon na pan-akì na *Kan Magutom si Buchok* kan 2004. Siya napilì man bilang sarô sa *Outstanding Bikolano Artists for 2009* (Literary Arts) asin Sumagang Award (Literary Arts).

Sarô siya sa mga panelista sa Juliana Arejola-Fajardo Workshop sa Pagsurat-Bikol siring man sa Saringsing Writers Workshop, an taonan na hunglonan sa pagsurat kan Parasurat Bikolnon.

Nagluwas an nagkapira sa saiyang mga rawitdawit sa *[[Burak (babasahon)|Burak]]* asin *[[An Tambobong nin Literaturang Bikolnon]]*.

Nagtapos si Peñones nin Bachelor of Arts sa Political Science sa Ateneo de Naga kan 1978 asin nagkua an titulong M.A.T.L asin M.F.A kan 2002 dangan 2009. An saiyang pang-akademyang saligsig na *P.I.: Poetry and the imagination* naipublikar bilang libro sa titulong *[[P.I.]] and Cancion nin Tawong Lipod* kan Ateneo de Naga University Press.

## Mga Librong Sinurat
# *[[Ragang Rinaranga]]* (2006) Agnus Press. 
# *[[Sinaraysay (libro)|Sinaraysay: Halo-Halong Blog nin Buhay]]* (2011) 190 pahina.
# *[[P.I.]]* 
#*[[Cancion nin mga Tawong Lipod]]* 

## Pelikula
Si Peñones dating aktor sa Senakulo, sarong dulâ sa tinampo tuyong Semana Santa sa Syudad nin Iriga bàgo nagin aktor sa pelikula. Nagluwas siya sa manlainlain na pelikulang independyenteng iprinodusir siring kan pelikulang *Angustia* (2013) ni Kristian Cordero asin *Posporo* (2013) ni Bernardo Miguel Aguay, Jr. Ipinaluwas sa Teatro Emily sa Syudad nin Naga an *Posporo* sa tabang kan Apolonio B. Sto. Tomas Foundation, Inc.

## Toltolan


## Mga panluwas na takod
*Francisco V. Peñones Jr.  sa Philippine Rural Reconstruction Movement
*Blog niya
Miguel Lukban

Si **Miguel Lukban** (Septyembre 29, 1880 - Oktubre 20, 1940) iyo an pinaka-enot na gobernador kan Camarines Norte (1920)  komo siya nanombrahan sa siring na katongdan kan an probinsyang ini pigsuhay na sa Camarines Sur (Marso 3, 1919). Alagad, kan taon 1925 nagtukaw siya sa parehong katongdan ta siya nanggana sa eleksyon. Kan taon 1931, siya napili bilang Representante na nagtukaw sa ika-9 na Lehislatura kan Filipinas. Kan taon 1934, siya naman naelihir komo gobernador kan probinsya.

An saiyang mga magurang iyo sinda Don Agustin Lukban asin an ikaduwang agom kaini na si Ruperta Agustin Martinez. May limang tugang-sa-ama siya: si Vicente, Justo, Cayetano, Rafaela asin Concepcion.  Naka pag agom siya ng sarong taga Vinzons, Camarines Norte - si Rosario Rayos Balce asin nag ka 11 na aki, sina Anita, Justo, Luz, Francisco, Miguel, Salvador, Antonio, Julian, Manuel, Domingo asin Rosario. 

Namundag siya sa Daet, Camarines Norte. Nagkua siya nin edukasyon sa mga minasunod na eskwelahan: Manila College of Pharmacy, Unibersidad kan Filipinas, Kolehiyo nin Medisina, Unibersidad kan California, Kolehiyo nin Engineering. Nagin siyang residenteng doktor sa St. Paul's Hospital, nagpraktis pribado sa Tayabas, nagin doktor kan Manila Railroad Company, asin nagpraktis man pribado sa Camarines Norte. Pakatapos kaini, nagtapsok na siya sa pulitika.

Sinasabi na dakula an tabang na gayo niya sa saiyang tugang na si Hen. Vicente Lukban sa pagtipon nin mga armas asin tauhan sa nagdadangadang na rebolusyon  sa ronang Bikol kan 1899. 

## Panluwas na takod

* Hayokong na istorya kan Camarines Norte- http://www.wowbicol.com/basic_facts_cam_norte.htm  

## Hilingon man

* Ambos Camarines

## Ginunoan

* Retrato asin hayokong na istorya kan buhay, sinapi sa: The Bicol Region Directory. Commonwealth Press, Inc. Publ. Valentin de Niña Lazarte. 1936. p. 118.

## Toltolan
Piltik na Malanit

Saro sa mga tokdang rawitdawit ni Lorenzo Rosales, (Siling Layas) na pinaluwas niya sa saiyang kolum na tituladong "Piltik na Malanit", sa Sanghiran Nin Bikol:

         
**PARAHA' NA**

: Kan naglihis na Domingo
: na fiesta nin Del Rosario
: nagtiripon sa convento
: kabalakidfan na tao

: Dai kona sabihon pa
: si saindang pag'orogma
: huling igwa nin anyaya
: si Hermano, si Hermana.

: May anyayang pamahawan
: sa gabos na idto duman
: basta daa an pagkakan
: dai magpanganang maray.

: Alagad loba ko sana
: dai ni kinoyog ninda
: ta an katanosan baga
: bako man na "abstenencia".

: Mala ngani' ta nagsabi 
: saro  kan mga lalake
: "ako ngaya napasini
: ta talagang gomogorolpe".

: Igwa pang nagsabi duman
: na sakuyang nadangog man
: ngaya paha' akong maray
: an halanohan ko alang.

: Ngaya haen daw si **Ramon**
: **Olaño**ng Hermano Mayor
: tibaad pa kon patodon
: an alambreng makonoton.

: Oho ngane' totoo man
: na idtong katiriponan
: si gabos na nag'aagrangay
: ta bio daang ayaay.

: An nagluwas na Hermano
: si **Francisco Celebrado**
: maray ini ta seguro
: na may dara nin don Pedro.
  

: Linibot mi an convento
: paghanap mi Domecq Pedro
: an idtoon sanang gayo
: anas na tubig sa grifo.

: Kaya si idtong kadaklan
: na alang si halanohan
: sa lam esa nangatokaw
: si mga lawog mapon'ngaw.

: !Abaa kamo ngaya
: Ramon asin Marcelina!?
: dai nindo aram baga
: na uya kita sa Naga?

: Digdi ngaya aram nindo
: na kon dai nin Don Pedro
: an mga "perfectong" tap
: ma'aanggot na totoo. 

: An ginibo kan kadaklan
: huling paha' sindang maray
: si kakanon na pamahaw
: iyo an pinaghimorangsan.

: Si jamon si mantequilla
: sagkod si queso de bola
: si morkon asin iba pa
: si tinaliwas idto ninda.

: Nin huli sa kabasogan
: ninsi mga parakakan
: igwa na sainda duman
: nin nagtoros nin habayan.

: Bago ko ini taposon
: saindo ko ini sasabihon
: si nagluwas sa eleksyon
: na mga hermano mayor.

: Luminuwas na hermana
: si señora Rosalia
: na iyong gobernadora
: agom kan Gobernador ta.

## Nota

* An titulong "Piltik na Malanit" iyo an pangaran kan kolum ni Siling Layas (Lorenzo Rosales) sa Sanghiran Nin Bikol. Bako ini an mismong titulo kan rawitdawit, ta mayo man siyang ikinaag. Seguro pwede tang pangaranan ini na "PARAHA' NA". 

## Ginunuoan

* Canaman Through The Centuries. Jose V. Barrameda, Jr. (typewritten and bound). 1982. p. 85.
Francisco Celebrado

**Francisco Gavino Celebrado** (Born : June 05, 1901, Nabua Camarines Sur) was a Filipino lawyer and politician. He represented the first district of Camarines Sur at the National Assembly from September 16, 1935 to December 30, 1941.

Assemblyman Celebrado worked for a passage of a bill in the National Assembly separating then ***Barrio Danáwin*** from the town of Ragay to make it a new town. In the later part of the same year, President Manuel L. Quezon through Executive Order No. 56, dated October 5, 1936, proclaimed the barrio as a regular municipality and named ***Del Gallego*** after its founder and benefactor.
Pedro Vera

Si **Pedro T. Vera** (28 Hunyo 1897- ? ) sarong abogado asin pulitikong Bikolano. Nagin siyang Diputado sa ika-8ng Lehislatiba (1928-1931) asin ika-9 na Lehislatiba (1931-1934) kan Filipinas na  pigrerepresentar an Catanduanes.

Siya namundag sa Pandan, Catanduanes.An mga magurang  niya iyo sinda Jose C. Vera asin Apolonia Tanquentic. An saiyang edukasyon kinua sa Manila High School, San Juan de Letran, asin sa Philippine Law School kun saen nakua niya an kurso na Bachiller en Leyes.

An dating Senador na si Jose O. Vera, saiyang tatahon, na siring man namundag sa parehong lugar.

## Panluwas na takod

* Pandan, Catanduanes- http://wapedia.mobi/en/Pandan,_Catanduanes

## Ginunoan

* Retrato asin hayokong na istorya kan buhay, sinapi' sa: The Bicol Region Directory. Commonwealth Press, Inc. Publ. Valentin de Niña Lazarte. 1936. p. 68.
Islas Virgenes nin Estados Unidos

An **Islas Virgenes nin Estados Unidos** (Ingles: *United States Virgin Islands*) sarong nacion sa Amerika nin Sur.
Luis de Leon

Si **Luis N. de Leon** (25 Agosto 1899- ? ) sarong abogado asin pulitikong Bikolano. Siya nagin Diputado kan ika-10ng Lehislatiba kan Filipinas (1934-1935). Pigrepresentar niya an ika-2ng Distrito kan probinsya nin Camarines Sur.

Namundag siya sa Iriga, Camarines Sur asin an saiyang mga magurang iyo sinda Alberto de Leon asin Teodora Naldo. An saiyang naagom iyo si Jovita Manaog,  sarong socxial worker. An mga magurang kan agom iyo sinda Eleuterio Manaog asin Ignacia Caayao.

Nagkua siyang elementarya sa Iriga Elementary School (1915), segundarya sa Camrines Sur High School (1919) asin kan saiyang abogasya sa Philippine Law School (1926). Nakapasar siya sa Bar kan Marso 7, 1927.

Mga iba pang kargong kinaptan: Provincial Fiscal (1948-1949), Cadastral Judge ((1950-1954), CAR Judge (Okt. 1965-Enero 1966).

## Mga onrang nakua

* Certificate of Recognition in the field of Jurisprudence, iginawad kan  CSHS Alumni Association (1965)
* Diploma of Merit, para sa serbisyong marayrahay, iginawad kan Grand Lodge of Free and Accepted Masons of the Philippines (1959)

## Panluwas na takod

* Mga Diputado kan ika-2ng Distrito- http://wapedia.mobi/en/Legislative_districts_of_Camarines_Sur#1.

## Ginunoan

* Retrato asin hayokong na istorya kan buhay, sinapi' sa: The Bicol Region Directory. Commonwealth Press, Inc. Publ. Valentin de Niña Lazarte. 1936. p. 314.
* Dagdag na impormasyon sinapi' sa : Bicol Biographical Encyclopedia. Vol II. Bicol Research and  Publication Center. Alfredo M. Barias. 1969. p. 312.
Mga Amang Kagtogdas

An **Mga Amang Kagtogdas** kan Estados Unidos iyo idtong mga lider pulitikal na nagpirirma sa Pamamahayag nin Katalingkasan kan 1776 o nakadamay man sa Rebolusyon Amerikano sa pag'agaw nin katalingkasan sa kapangyarihan nin Gran Britanya, o siring man idtong mga ka-rapot sa pagpanday asin pag'ama' kan Konstitusyon nin Estados Unidos kan mga taon 1787-1788. Sa mga tataramon na ini, kabali man diyan idtong mga tawong nagpatindog kan bagong gobyerno na sakop kan nasabing Konstitusyon.

Alagad, sa laog kan dakulang aripompon na tinotomoy na "Mga Amang Kagtogdas," igwang duwang mayor na grupo: an mga Kagpirma sa Pamamahayag nin Katalingkasan kan 1776 asin idtong Kagpanday (mga delegado sa Kumbensyon Federal) kan pinaghihimong Konstitusyon kan Estados Unidos.

Dakul man mga historyador tinatawan kahulogan an terminong "Mga Amang Kagtogdas" bilang mas dakulang ripondipon, kairiba na diyan bako sana idtong Kagpirma asin Kagpanday (kan Konstitusyon) kundi idtong mga naimbwelto sa kampanya sa pag'agaw nin Katalingkasan o sa pagmukna asin pagpatindog kan Estados Unidos nin Amerika, magin ini mga pulitiko, mga hurista, mga estadista, mga diplomatiko, mga soldados o mga ordinaryong namamanwaan.

An eminenteng historyador na Amerikano, si Richard B. Morris sa saiyang 1973 na libro tituladong "Seven Who Shaped Our Destiny: The Founding Fathers as Revolutionaries," pinagpili an pitong ini komo mayor na "Mga Amang Kagtogdas": Benjamin Franklin, George Washington, John Adams, Thomas Jefferson, John Jay, James Madison asin si Alexander Hamilton.
Atok

An **Atok** sarong ikaapat na klaseng banwaan sa probinsya nin Benguet, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya
An Atok may dagang kahiwasan na 22,385 na ektarya. Dakulang palna'  kan daga, bukidbukidon. Yaon sa banwaan na ini an pinakahalangkaw na parte kan Sistemang Tinampo kan Filipinas sa 7,400 na pie lampas sa lebel kan dagat.

An Atok natatanga nanggad sa pinakapuso kan probinsya nin Benguet. Sa amnayan, napagdolonan ini kan Kibungan asin Bugulas, sa subangan napapagdolonan ini kan  Kabayan asin kan Bokod, sa solnopan natataidan ini kan Kapangan asin sa habagatan, natataidan kan Tublay.

Huli ta ini an saro sa bukidnon na mga banwaan kan Benguet, parati tinatamaan kan sobrang malipot na panahon, na nagratak nin grabe sa mga gulayon na pananom.

## Agi-agi
An pangaran kan  banwaan naggikan mansana sa *May Patok shi chontog* na boot sabihon *sa alitoktok*.

Kan umaboton an mga Amerikano, pinagmarhay kan Komisyonado kan Filipinas, sa Pagboot Nu. 48 na ibaranga an sub-probinsya nin Benguet sa 19 banwaan: Baguio, La Trinidad, Galiano, Itogon, Tublay, Atok, Kapangan, Balakbak, Palina, Ampusongon, Loo Kabayan, Bugulas, Adaoay, Bokod, Daklan, Sablan, Kibangan asin Ambuklao.

Kan 1909, an banwaan kan Baguio ginibo nang sarong *chartered city* asin an bilang kan mga banwaan kan Benguet nagdikit, pero an Atok dai man nahira an estado.

Kan ika-2ng Gerang Pangkinaban, am Atok nagin lugar nin makuring pagsagupaan kan mga Hokbo nin Komunwelt kakampi kan mga Gerliyang Pilipino asin kan Hokbong Imperyal nin Hapon huli kan dagang kamugtakan kaini sa tinampong Halsema na magayon tambangan sa nagaaraging mga tropang Hapon. An lugar na ini ngonyan inapod nang *Guerilla Saddle* sa may km. 26, sa Caliking, Atok.

## Mga Barangay
An Atok nababanga sa 8 barangay.

* Abiang
* Caliking
* Cattubo
* Naguey
* Paoay
* Pasdong
* Poblacion
* Topdac

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Bakun

An **Bakun** sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Benguet, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya
An Bakun napagdolonan sa amnayan kan banwaan nin Cervantes, Ilocos Sur asin kan banwaan nin Mankayan, sa habagatan kan banwaan nin Kibunagan, sa subangan kan Bugulas asin Mankayan, dangan sa solnopan, kan Sugpon saka kan Alilem kan probinsya nin Ilocos Sur. Harayo ini nin 336 km sa Manila asin harayo man nin 86 km sa Baguio.

## Agi-agi
An Bakun sarong *rancherioa* (sadit na banwaan) kan panahon nin Kastila, parte kan *Commandancia Politico-Militar de Amburayan*. An Ampusongan naman (ngonyan barangay na lang) sarong *rancheria* kan *Commandancia Politico-Militar*  kan Tiagan, distrito nin Benguet. Kan lumaog na an Amerikano, sa pwersa kan Akta Nu. 48, taon 1900, an Komisyonado kan Filipinas  ikinaag an Bakun sa lindong kan  probinsya nin Amburayan asin an Ampusongan sa probinsya kan Benguet. Kan Agosto 13, 1908, an munisipyo kan Bakun asin Ampusongan nagin parte na kan Benguet, na sub-probinsya kan Mt. Province, huli sa pwersa kan Akta Nu. 1876.

## Mga Barangay
An Bakun nababanga sa 7 barangay.

* Ampusongan
* Bagu
* Dalipey
* Gambang
* Kayapa
* Poblacion (Central)
* Sinacbat

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System