Apat na Nobleng Katotoohan

Sa Budismo, an **Apat na Nobleng Katotoohan** (Sanskrit: catvāri āryasatyāni; Pali: cattāri ariyasaccāni; "An apat na Arya satya") iyo an "mga katotoohan kan mga Noble," mga katotoohan o mga realidad para sa "mga maninigo sa espiritwal." An mga katotoohan iyo an: 

* *[[dukkha]]* (literally "pagsakit"; digdi "unsatisfactoriness") iyo an innate karakteristiko nin eksistensya sa kinaban nin *[[samsara]]*;
**samudaya* (ginikanan, pagsirang, kombersasyon; 'kawsa'): *dukkha* nagsirang o nagpapadagos kaiba an *[[taṇhā]]* ("craving, kamawotan o attachment, lit. "paha"). While *taṇhā* is traditionally interpreted in western languages as the 'cause' of *dukkha*, *tanha* can also be seen as the factor tying us to *dukkha*, or as a response to *dukkha*, trying to escape it; 
**[[nirodha]]* (cessation, kataposan, confinement): an *dukkha* pwedeng taposon o iluom sa paagi kan renouncement o pagbutas sa *taṇhā*;  the confinement of *taṇhā* releases the excessive bind of *dukkha*;
**[[Buddhist paths to awakening|magga]]* (path, Noble Eightfold Path) iyo an dalan pasiring sa confinement kan *tanha* asin *dukkha*.

An apat na katotoohan minalataw sa dakol na porma nin gramatikal sa suanoy na mga tekstong Budhista, asin tradisyonal na ipinamimidbid bilang an enot na katokdoan na itinao kan Budha. Mantang parateng inaapod an saro sa pinakamahalagang mga katokdoan sa Budhismo,  an mga iyan pareho may simbolikong pagpunsionar asin propositional. An mga katotoohan nagrerepresentar sa pagmata asin pagkatalingkas kan Budha, asin sa potensyal para sa saiyang mga parasunod nakaabot sa katalingkasan asin katalingkasan na kapareho kan ginibo niya.

Bilang proposisyon, an apat na katotoohan kontra sa eksaktong pakahulogan, alagad nanonongod asin nagpapahayag kan pundamental na orientasyon nin Budhismo:  An dai binabantayan na komunikasyon nagbubunga nin pagmawot asin pangangapot sa mga estado asin bagay, na dukkha, an pagmawot na ini nakaolang sa sato sa [sāra,] "dai kayang panigoan," parateng nag - iinterpretar bilang daing katapusan na siklo nin pagkamundag, magpoon kan panahon na iyan.

An pagpunsionar kan apat na katotoohan, asin kan saindang halaga, sa nag-aging panahon asin an tradisyon na Budhista luway - luway na minidbid iyan bilang an enot na katokdoan ni Budha. An tradisyon na ini naestablisar kan an prajna, o "napapalaen na pakarorop," nagkaigwa nin prominenteng lugar sa mga sutra, asin an apat na katotoohan nagrerepresentar sa pakarorop na ini, bilang kabtang kan kaliwanagan. An "na igwa nin prominenteng lugar sa sutra, asin an apat na katotoohan nagrerepresentar sa pakarorop na ini nagrerepresentar sa sarong kabtang kan kaliwanagan, bilang kabtang kan kaliwanagan kan Budha.

An apat na katotoohan nagkaigwa nin pangenot na importansya sa tradisyon kan Theravada sa Budhismo kan mga ika - 5 siglo CE, na nagsasabi na an pakarorop sa apat na katotoohan iyo an pagkatalingkas sa sadiri kaiyan. An mga iyan bakong gayong prominente sa tradisyon nin Mahayana, na minamansay an mas halangkaw na mga katuyohan nin pakarorop sa saldang, kadaihan nin halaga, asin pagsunod sa mga pag - oswag sa Bodhisatttva bilang pangenot na mga elemento sa saindang mga katokdoan asin kaugalean. An tradisyon na Mahayana nag-interpretar giraray nin apat na katotoohan kun beses sa pagigin lakop sa kinaban."

## Toltolan