open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poliamori

An **poliamori** (hale sa Suanoy na Griegong: πολλοί (*polloí*) 'dakol', asin Latin * amor* 'pagkamoot') iyo an kaugalean na, o kamawotan, romantikong relasyon sa labi sa sarong kapadis sa parehong oras, na may pagtogot sa gabos na kaiba'. An mga tawo na midbid bilang poliamorus posibleng nagtutubod sa bukas na relasyon na may pakaisi na pagmanehar nin pag-imon asin sinasayumahan an punto - de - vista na an sekswal asin relasyonal na eksklusibidad iyo an rekisitos para sa hararom, dusay, halawig na panahon, mamomoton na relasyon. An iba mas gusto na limitaran an saindang sekswal na aktibidad sa mga miembro sana kan grupo, sarong sirradong polyamorous na relasyon na sa parate inaapod na polifidelidad.

An polyamory nagin nang sarong terminong pangkagabsan para sa manlaenlaen na klase nin bakong-monogamous, multi-partner na relasyon, o bakong eksklusibong sekswal o romantikong relasyon. An paggamit kaiyan nagpapabanaag kan mga pagpili asin pilosopiya kan mga indibidwal na kalabot, alagad sa paagi kan paorootrong pagtao nin mga tema o prinsipyo sa buhay, arog baga kan pagkamoot, kadayupotan, pagkaonesto, integridad, pagkapantaypantay, komunikasyon, asin kapanugaan.  Kun minsan pwede ining pagkakaiba sa iba pang porma nin etiko na bakong-monogamiya ta an mga relasyon na imbwelto iyo an mamumuton na relasyon na kabaliktaran kan solamenteng sekswal na relasyon sana.

## Toltolan
Kaldero

An **kaldero** sarong dakulang koron (takure) para sa pagluto o pagpakalakaga sa sarong bukas na kalayo, na may takop asin parateng may nakabitay na korteng arko na pansabit asin/o integral na kapotan. Igwa nin mayaman na historya nin kaldero sa relihiyon, mitolohiya, asin folflore.

## Historya
An mga kaldero posibleng nanompongan gikan sa huring panahon nin Bronze Age - dakulang mga kaldero na may kapasidad na 60-70 litro.

## Toltolan
Adobong kangkong

An **adobong kangkong** komun sa Asyang gulayon na luto, na bisto sa manlainlain na pangaran sa mga tataramon na Asyano. An kangkong (*Ipomoea aquatic*a) ginisa na may manlaenlaen na ibang gulay, rekado, asin kun beses may salak na karne. 

Parati ini mahihiling sa bilog na Subangan, Sur asin Sur-subangan na Asya; Poon sa syuudad nin Sichuan asin lutong Cantonese sa Tsina, sagkod sa Indonesya, Burmese, Cambodian, Filipino, Malaysian, Singaporean, asin syudad nin Vietnamese sa Sur-subangan na Asya; sa syudad nin Sri Lanka asin Bengali sa Timog Asia.

## Toltolan
Liberland

An **Liberland**, na inaapod man na **Talingkas na Republika kan Liberland**, sarong mikronasion sa Habagatan-sirangan na Europa na nagsasabing an sarong dai iniistaran na edipisyo nin pinag - iiwalan na daga sa solnopan na pangpang kan Danube, sa pag - oltanan nin Croatia asin Serbia (na sa literal midbid bilang Gorontalo Siga).

Proklamado ini kan 13 Abril 2015 kan sarong Czech na right-libertarian na politiko asin aktibistang si Vit Jedlička.

An opisyal na website kan Liberland nagsasabi na an nasyon minukna pagkatapos kan nagpapadagos na iriwal sa pag-oltanan nin Croatia asin Serbia. Sono ki Jedlička, an pagpasuruhay na ini nagbunga nin lote sa solnopan kan Danube na dai man hiningako sa arin man na lado.

An parsel nin daga na kinuwestion iyo an 7 km2 (2.7 sq mi) sa lugar, halos kapareho kadakula kan Gibraltar. Iyan pinamamahalaan kan Croatia poon kan Guerra Croatia nin Katalingkasan. An Liberland mayo nin diplomatikong pagmidbid hale sa siisay man na minimidbid na nasyon. An daga mayo nin imprastraktura asin yaon sa baha kan Danube.

## Toltolan
Silvia Dimitrova

Si **Silvia Dimitrova** () sarong Bulgarong pintor. Siya nakasikwit nin lugar sa  School of Applied Arts sa Troyan sa edad na 13. Siya naggradwar kan 1989. Dangan siya nag'adal sa icon painting sa Sofia gastos ni Georgi Tchouchev, sarong master na ikonograpo sa Sofia.

Siya naglkondukta nin mga solong eksibisyon sa Paris, sa Cultural Centre Edmond Rostand, Rueil-Malmaison kan 1997. Kan primabera nin 1999 siya nakontrata ni Downside Abbey na magpintura kan  Icon ni St Benedict, Wells. Sa pagpoon kan taon 2000 si Silvia nagtrabaho bilang artist-in-residence sa Wells Cathedral na may kontrata na pinatahon an Kag'apat na Istasyon nin Krus komo proyekto nin Millennium. Sa parehong taon siya nakasal sa Wells Cathedral, ki Simon Potter, sarong house master sa Downside School, Somerset.  

Siya nagtatrabaho sa tradisyonal na estilo nin icon painting - egg tempera on wood.

## Hilnga man
* Ikono
* Pagpinta
* Downside School
* Bulgaria
* Pleven

## Toltolan

* Alan Ogden *Revelations of Byzantium*, Appendix. April 2001 

## Mga panluwas na takod
* Silvia Dimitrova: Foreword by Ian Courcoux
Pankinàban na Palayogan nin Clark

An **Pankinàban na Palayogan nin Clark** (Ingles: *Clark International Airport*; Kapampangan: *Pangyatung Sulapawan ning Clark*; Filipino: *Paliparang Pandagigdig ng Clark*; IATA: **CRK**, ICAO: **RPLC**), midbid sa apod na **Diosdado Macapagal International Airport** poon 2003 sagkod 2012, sarong internasyonal na aeropuerto na sakop an mga kabtang kan mga syudad nin Angeles asin Mabalacat sa laog kan Clark Freeport Zone sa probinsya nin Pampanga, Filipinas.

Igwa ining sukol na 43.2 na kilometro kwadrado na kadagaan;080.0 km; Sarong tamboan an artikulong ini. 49.7 mi) sa norteng-subangan kan Manila. Pwede ining maabot sa paagi kan Subic-Clark-Tarlac Expressway (SCTEX). An aeropuerto nagseserbi sa Sentral Luzon, Northern Luzon, asin sagkod sa punto, an Metro Manila. An ngaran hali sa dating American Clark Air Base na iyo an pinakadakulang base sa overseas kan Air Force kan Estados Unidos sagkod na ini ipigsara kan 1991 asin ipigtao sa Gobyerno kan Pilipinas. 

An aeropuerto nagibo asin pinapadalagan kan Luzon International Premier Airport Development (LIPAD) Corp., sarong consortium kan JG Summit Holdings, Filinvest Development Corporation, Philippine Airport Ground Support Solution (PAGS) Inc., asin Changi Airports Philippines Pte. Ltd.; Mantang an habagatan na parte kan pasilidad ginagamit kan Philippine Air Force bilang Clark Air Base.

An aeropuerto kapwa nagseserbi nin internasyonal asin domestikong mga biyahe. An aeropuerto natokahan para sa 2021 Prix Versailles [it] awards, na rinerekonoser an pinakamarahay na arkitektura asin mga proyekto sa pagdisenyo sa kinaban, na nakikikompetensia sa Berlin Brandenburg Airport sa Alemania, Atenas International Airport sa Grecia, asin mas dakol pang aeropuerto.

## Toltolan
Konstantin Jovanović

Si **Konstantin Jovanović** (; ; 13 Enero 1849 – 15 Pebrero 1923) sarong Serbyo asin Bulgarong arkitekto na midbid komo iyo an nagtao kan orihinal na desenyo kan mga edipisyo kan Asambliya nin Bulgaria asin kan Asambliya nin Serbia.

## Kaamayi nin buhay
Si Jovanović namundag sa Vienna, kabisera kan Imperyong Austria, sa magurang niyang si Anastas Jovanović, sarong retratista, litograpo na gikan Vratsa (sa modernong Bulgaria), asin superintendente sa korte royal kan Serbia Belgrade sa pamamahala ni Prinsipe Michael. 

Si Konstantin Jovanović nagtapos sa haiskul sa Vienna asin naggradwar sa Zürich Polytechnic sa Switzerland kan 1870 na may onra. Pakagradwar niya, nagbisita siya sa Italya, kun saen siya nag'adal kan arteng Renasimyento Italyano.

## Arkitektura

Si Jovanović nagpoon kan saiyang karera bilang arkitekto sa Vienna, maski ngani siya mas aktibo sa Kahadean nin Serbia asin sa Prinsipalidad nin Bulgaria. Sinasabi na an saiyang estilo arkitektural nagguno nin hararom sa Aleman na arkitektong si Gottfried Semper (1803–1879), kun kiisay siya nag'adal duman sa Zürich.

Si Jovanović nagdatong sa kabisera nin Bulgariya Sofia kan 1880 o 1881 sa alok ni Ministro sa Edukasyon kan Bulgariya na si Konstantin Josef Jireček asin duman nag'estar siya nin pirang taon. An enot na edipisyo kan Sofia High School for Boys, an enot na edipisyo kan Sofia University asin kan Lom na haiskul anas natugdok susog sa saiyang mga desenyo. Si Jovanović iyo man an nagmukna kan pinakaenot na desenyo kan edipisyong Neo-Renasimyentong Asambliya Nasyonal nin Bulgariya, na an konstruksyon nagpoon kan 4 Hunyo 1884.

Sa Serbia, siya aktibo poon mid-1880 abot 1920. An enot niyang mga proyekto sa kabisera nin Serbia  an mga pribadong harong ni abogadong Marko Stojanović asin Dragomir Radulović. Saiya man na pigdesenyo an edipisyo kan orihinal na National Bank of Serbia, saro sa pinakamagayon na ehemplo nin Neo-Renasimyentong arkitektura sa nasyon, basado sa arkitekura kan mga palasyong Italyanong Renasimyento. An edipisyo kan National Bank of Serbia minimirar na iyo an pinakaimportanteng  trabaho ni Jovanović. Si Jovanović nagtao kan orihinal na desenyo para sa Asambliya Nasyonal nin Serbia kan 1891. Kan 1901, saiyang bersyon kan desenyo ni Jovan Ilkić iyo an 
guminana sa kompetisyon kan desenyo arkitektural kan edipisyo.

Maliban kan siya sarong prominenteng arkitekto, si Jovanović artista man, teoriko arkitektural, retratista asin parasurat. Nagadan siya sa Zürich, Switzerland kan 1923.

## Toltolan
Bhagavad Gita

An **Bhagavad Gita** (Sanskrito: श्रीमद्भगवद्गीता, romanisado: śrīmadbhavadgītā, lit. *The Song by God*, parating nagtutukoy sa **Gita**, iyo an 700-verse Hindu scripture na kabtang kan epic *[[Mahabharata]]* (kapitulo 23–40 kan libro 6 kan Mahabharata inaapod na  Bhishma Parva), namukna kan ikaduwang kabangaan kan first millennium BCE asin typical kan Hindu synthesis. Ibinibilang iyan na saro sa banal na mga teksto para sa Hinduismo.

Nakalaag an Gita sa sarong estorya na ginibo nin sarong dialogo sa pag - oltanan ni Pandava prinsipeng Arjuna asin kan saiyang giya asin parakarwahe na si Krishna, an Personalidad nin pamayong dios. Sa kapinonan kan Dharma Yuddha (matanos na guerra) sa pag - oltanan ni Pandavas asin Kauravas, si Arjuna sibot - sibot huli sa problema sa moral asin emosyon asin pagkadesesperar manongod sa kadahasan asin kagadanan na mangyayari sa ralaban tumang sa saiyang paryente. Makangangalas kun talikdan niya an gera, hinahagad niya an konseho ni Krishna, na an simbag asin diskurso iyo an minabilog kan Bhagavad Gita. Si Krishna nagsadol ki Arjuna na "utobon an saiyang Kshatriya (parapakilaban) na obligasyon na suportaran an Dharma" sa paagi ki Karma "daing kaimotan na paghiro. An dialogong Krishna-Arjuna lakop sa dakol na espiritwal na tema, na napahiro an etikong mga problema asin pilosopikong mga isyu na minalampas pa sa guerra na kinahampang ni Arjuna.

Kadakol na komentaryo an isinurat sa Bhagavad Gita na may dakol na laen - laen na punto de vista sa mga kinakaipuhan. Segun sa nagkapira, an Bhagavad Gita isinurat kan dios na si Ganesha, siring kan sinabi sa saiya ni Veda Vyasa. An mga komentaristang Vedanta nagbabasa nin magkakalaen na relasyon sa pag - oltanan kan Sadiri asin Brahman sa teksto: An Advaita Vedanta hinihiling an mayong-dualismo ni Atman (Self) asin si Brahman (bakong literal na Sadiri) bilang iyo an kahulogan kaini'; Si Bhedabheda asin Vishishtadvaita hinihiling si Aman asin si Brahman bilang magkalaen sagkod bakong laen; mantang si Dvaita Venanta naheheling an dualismo ni Atman (Self) asin ni Brahman bilang an kahulogan kaiyan. An eksena kan Gita sa sarong kampo de batalya iniinterpretar bilang talinhaga para sa etiko asin moral na mga pakikipaglaban sa buhay nin tawo.

An Bhagavad Gita nagpepresentar nin sintesis. Mga ideyang Hindu manungod sa dharma, teistikong bhakti, Parma, asin Rāja yogas (nagpapahiling kan mga moksha. An tekstong ini pigkobrehan an Jñāna, Bhakti, Karma, asin Rāja yogas (sa itaas kan ika-6 na kapitulo), pigkoragboan an mga ideya gikan sa pilosopiyang Samkhya-Yoga.

An Bhagavad Gita iyo an pinaka pigsasamba sa gabos na tekstong Hindu, asin igwang kakaibang impluwensyang pan-Hindu. An pangapodan kan Gita para sa daing kaimbod na gibo nagpasabong sa dakul na lider kan hiroan nin pagkaindependiente kan Indya kaiba si Bal Gangadhar Tilak asin Mahatma Gandhi, an huri pinapanungdan ini bilang saiyang "espiritwal na diksyunaryo.."

## Toltolan
Tindahan na sari-sari

An **tindahan na sari-sari** o **sari-sari store**, na iningles na **neighborhood sundry store**, sarong tindahan na simple sana na mahihiling sa Filipinas. An tataramon na *sari-sari* iyo an Tagalog na boot sabihon "manlaenlaen" o "sundry". An siring na mga tindahan igwa nin importanteng lugar sa ekonomiya asin sosyal sa sarong komunidad sa Filipinas asin komun sa mga pagtaraed asin sa mga tinampo. An mga tindahan na sari-sari pinapadalagan nin pamilya-pamilya asin pribadong pagsasadiri na nag'ooperar sa laog kan residensya kan paratinda. An mga paninda naipapahiling sa sarong dakulang screen-covered o metal-barred window sa atubangan kan tindahan. An mga dulse sa mga dulay na recycled, may de latang produkto asin sigarilyo ipinaheheling mantang an panlutong lana, asin an asukar tinitipon sa likod kan tindahan.

Itinatao an prepaid mobile phone. An tindahan na sari-sari nagpupunsionar na may sadit na pondong pansustento, asin sa pangkagabsan dai iyan nag - aalok nin dai nararaot na mga produkto na nangangaipo nin repridyereasyon. An nagkapira na talagang may mga repridyeretor may darang mga soft drink, serbesa, asin mga de boteng tubig.

## Toltolan
Subkultura

An **subkultura** sarong grupo nin mga tawo sa laog nin kultura na laen sa kulturang magurang na kinabibilangan kaiyan, na sa parate pinapagdanay an nagkapirang prinsipyong napundar kaiyan.  An mga subkultura nagpaparambong kan sadiri nindang mga pamantayan. An subkultura kabtang nin sosyedad mantang pinapagdadanay an espesipikong mga karakteristiko kaiyan. Kaiba sa mga halimbawa nin mga subkultura an BDSM, hippies, goths, bikers, punks, skinhead, hip-hoppers, metalheads, asin cosplayers.

An ideya nin mga subkultura pinaoswag sa mga pag-adal sa sosyolohiya asin adalon kultural. An subkultura naiiba sa mga kontrakultura.

## Toltolan
Harigi

An sarong **kolumna** o **harigi** sa arkitektura asin estrukturang inhenyeriya sarong estrukturang elemento na nagpapaabot, sa paagi kan kompresyon, an gabat kan estruktura sa itaas kan iba pang mga elementong estruktura sa ibaba.

Sa ibang pagtaram, an sarong kolumna iyo an *[[miembrong kompresyon]]*.  An terminong kolumna nangorognang aplikado sa dakulang pabilog na suporta (an shaft kan kolumna) na may kabesera asin sarong base o pedestal, na gibo sa gapo, o garo iyo man sana. An sarong sadit na suporta na gibo sa kahoy o metal sa parate inaapod na poste. An mga pagsuportar sa rektangular o iba pang kabtang na mayo sa parate inaapod na mga piyer.

Para sa katuyohan nin enhinyerang pandoros o panlinog, an mga kolumna pwedeng dinisenyo tanganing labanan an nahuring mga pwersa. An ibang myembrong kompresyon parati inaapod na "columns" huli sa mga kaparehong stress na kamugtakan. An mga harigi parateng ginagamit tanganing suportaran an mga beams o arko na diyan nagpapahingalo an itaas na mga kabtang nin lanob o kisame. Sa arkitektura, an "column" inaapod an siring na estruktural na elemento na igwa man nin nagkapirang sukol asin dekoratibong tampok. An sarong kolumna posibleng saro man na dekorasyon na elemento na dai kaipuhan para sa mga katuyohan sa estruktura; dakul na kolum an ginigibo, an buot sabihon parte nin lanob. An sarong halawig na pagkasunod-sunod nin mga kolumna na pigbalihan nin sarong entablature inaapod na colonnade.

## Toltolan
Upanishad

An **Upanishad** (Sanskrito: उपनिषद्, *Upaniṣad*) iyo an huring mga teksto sa Sanskrit na nagtaong basehan basado sa mas huring pilosopiyang Hindu. An mga iyan an pinakadai pa sana nahahaloy na kabtang kan mga Veda, an kagurangguranging mga teksto nin Hinduismo, asin manongod sa meditasyon, pilosopiya, agimadmad, asin kaaraman sa teolohiya; An naenot na mga kabtang kan Vedas may labot sa mga mantra, benediction, ritual, seremonya, asin pag-atang.

Mantang kabilang sa pinakamahalagang mga babasahon sa kasaysayan nin mga relihiyon asin kultura nin India, an Upanishads nagdokumento nin dakol na laen-laen na "seremonya, inkarnasyon, asin esoterikong kaaraman" paghale sa ritualismong Vedic asin ininterpretar sa manlaenlaenaen na paagi sa nahuring komentaryo na mga tradisyon.  Sa gabos na babasahon na Vedic, an Upanishad sana an midbid na marhay, asin an saindang manlaenlaen na ideya, na iniinterpretar sa manlaenlaen na paagi, ipinaisi an nahuring mga tradisyon nin Hinduismo.

An Upanishads kadaklan inaapod na Vedānta. An Vedanta pinaginterpretar bilang "huring mga kapitulo, mga parte kan Veda" asin alternatibo bilang "object, an pinakahalangkaw na katuyohan kan Veda.." An katuyohan kan gabos na Upanishads iyo na siyasaton an klase nin  Ātman (sadiri), asin "bakong pigdirekta an parahapot sa pasiring diyan." Manlaenlaen na ideya manongod sa relasyon ni Atman asin Brahman pwedeng manompongan, asin an huri na mga komentarista naghingoang pag - oyonon an pagkalaenlaen na ini. 1077-1157 CE) Vishisttadvaita (qualified monismo), and Madhvacharya's (1199-1278 CE) Dvaita (dualism).

Mga haros 108 na Upanishads, na an enot na dosena o labi pa iyo an pinakagurang asin pinakamahalaga asin inaapod na prinsipal o pangenot (mukhya) Upanishads. An mga mukhya Upanishads kadaklan yaon sa pantapos na parte kan Brahmanas asin Aranykas asin, sa laog nin mga siglo, tinuom kan lambang henerasyon asin naagi sa berbal na paagi. An mga mukhya Upanishads itinalaga an Komon na Kapanahonan, alagad mayo nin intelektwal na konsekuento sa saindang petsa, o dawa arin an mga pre- o post-Budhist. An Brhadaranyaka pinaghihiling bilang partikularmente na suanoy kan modernong mga iskolar.

Sa natatada pa, an 95 na Upanishads kabtang kan Muktikā kanon, na isinurat poon kan mga huring siglo kan 1st-milennium BCE sagkod kan mga ika - 15 siglo CE. An New Upanishads, lampas pa sa 108 sa canon nin Muktika, nagpadagos na isurat sa amay na modernong panahon, minsan ngani parateng nakikipag - olay sa mga tema na bakong kaoyon kan Veda.

Sa traduksyon kan mga Upanishad kan kapinonan kan ika-19  na siglo pinonan man nindang tawan nin atensyon an mga audience sa Solnopan. An Aleman na pilosopo na si Arthur Schopenhauer naghangang marhay sa mga Upanishad asin inapod iyan na "an pinakakapakipakinabang asin mas halangkaw na pagbasa na... posible sa kinaban.." An modernong panahon na mga Indologo pinag-olayan an mga pagkakaagid kan pundamental na mga ideya sa Upanishads asin mayor na mga pilosopo sa Solnopan.

## Toltolan
Pankinàban na Palayogan nin Mactan–Cebu

An **Pankinàban na Palayogan nin Mactan–Cebu** (Ingles: *Mactan-Cebu International Airport*; Cebuano: *Tugpahanang Pangkalibutan sa Mactan-Sugbo*; Filipino: *Paliliparang Pandagig ng Mactan-Cebu*; IATA: **CEB**, ICAO: **RPVM**) an ikaduwang pinakasibot na internasyonal na aeropuerto sa Filipinas.

Yaon ini sa 797-hectare (1,970-actre) na lugar sa siyudad nin Lapu-Lapu sa Mactan, parte kan Metro Cebu asin nagseserbi sa rehiyon Sentral na Visayas. 

An aeropuerto pinamamayohan kan Mactan-Cebu International Airport An Autoridad asin nagseserbing istaran kan Cebu Pacific, Pan Pacific Airlines, asin Royal Air Philippines.

## Toltolan
Baduy

An mga tawong **Baduy** (kun minsan pigbabaybay bilang **Badui** o **Kanekes**) sarong katutubong etnikong grupo na Sundanes na tubong sur-subangan na parte kan Banten na espesipikalmente sa rehensiyang Lebak sa sulnupan na hemispero kan isla Java sa Indonesya.

## Toltolan
Hagahag

An **hagahag** (Ingles: *ladder*) sarong patindog o nakahurayday na hilera nin tangga.

Igwa nin duwang klase: pusog na hagahag o hagahag na kayang suportaran an sadiring sarig o posibleng patindogon na ibabaw na arog baga nin lanob, asin mga hagahag, arog baga kan mga gibo sa pisi o alumino, na pwedeng ibitay poon sa itaas. 

Sa parati, an pusog na hagahag parati madaling bitbiton, alagad an nagkapirang klase permanenteng nakatakod sa sarong estruktura, edipisyo, o kasangkapan. An mga iyan sa parate gibo sa metal, kahoy, o fiberglass, alagad midbid iyan na gibo sa matagas na plastik. An mga modernong hagahag nasosoksok na pwedeng palipoton o palabaon asin ngani magian sana, parati gibo sa aluminyo.
Panatismo

An **panatismo** (hale sa Latin na adberbo na fānāticē [fren-fānāticus; entusiastiko, ekstatiko;  maringis, panatiko, maisog]) sarong paniniwala o gawi-gawi na may kinaaraman sa bakong kritikal na kaigotan o labi-labing entusiasmo. An fanatiko iyo an sarong tawo na pigsusurog an saiyang pagtubod asin opinyon na may labi-labing tenasidad, siya man an sarong butang entusiastiko o nagmamakulog dapit sa sarong bagay o sarong tawo.

## Toltolan
Ilia Beshkov

Si **Ilia Beshkov Dunov** (; 24 Hulyo 1901 – 23 Enero 1958) sarong  Bulgarong pintor, artista grapika, artista sa komiks, karikaturista, cartoonist, ilustrador, parasurat asin edukador.

## Buhay
Si Beshkov namundag kan 1901 sa Dolni Dabnik, ngonyan ini sarong sadit na sanang banwaan harani sa Pleven sa Probinsya nin Pleven, sa bandang sentral, norte nin Bulgarya. Kan 1918–1920, siya nag'adal sa Faculty of Law of Sofia University asin madalian sanang nagbalik sa sadiring lugar na Dolni Dabnik ta nagtukdo. Kan 1921, siya nag'entra sa pag'adal nin pagpintura sa National Academy of Arts, sa klase ni propesor Nikola Marinov. Naggradwar siya kan taon 1926.

Kan estudyante pa siya, si Beshkov nagpublikar mga karikatura sa *Maskarad*, *Div Dyado*, *Balgaran*, *Starshel* asin sa *Vik* na magasin asin  siya an nagtaong ilustrasyon sa mga isyu kan mga pinapaimprinta sa T. F. Chipev asin Hemus na mga paimprentahan. Poon 1925 asin pasige, siya nakianduyog sa *Pladne* magasin asin sa iba pa. Duwang beses siya naaresto huli sa mga makawala niyang pana'naw sa politika.

Kn 1930, si Beshkov nagin kaapil sa *Narodno Izkustvo* na hiron. Saro siya sa kagmukna kan  bantogan na peryodikong Sturshel (Hornet) kan 1940, asin nagpapublikar igdi nin mga artikulo na dai nagamit anonimong pangaran. Saro sa magayonon niyang karakter sa komiks iyo an 'Spekulanta Maks'.
Kan 1945, nagin siyang tagalektura sa drowing, ilustrasyon asin desenyo sa imprinta sa National Academy of Fine Art; siya napiling propesor na permanentehan kan 1953 asin nagin pamayo kan Department of Graphics abot sa terminong siya nagadan kan 1958 sa Sofia.

An mga karikatura politikal ni Beshkov notado komo may pagsusudo' asin  may hararom na kahulogan.

An mga trabaho niya makatawo, demokratiko, rebolusyonaryo asin pangnasyonal sa sakop. An art gallery sa Pleven ipigngaran saiya sa pag'onra asin kadakulan kan saiyang obra yaon duman nakasaray asin nakadispley.

## Toltolan

* 
* 

## Mga panluwas na takod
*Bulgaria in images
Reima asin Raili Pietilä

Si **Frans Reima Ilmari Pietilä** (25 Agosto 1923 – 26 Agosto 1993) sarong Pines arkitekto asin teoriko. Ginibo niya kadakulan kan trabaho niya na katuwang an saiyang agom na si **Raili Pietilä** (Raili Inkeri Marjatta née Paatelainen, 15 Agosto 1926 – 16 Mayo 2021); pakalihis 1963 gabos na trabaho ninda opisyalmente pigkredito sa mag'agom na sinda "Raili asin Reima Pietilä". Si Reima Pietilä sarong propesor sa arkitektura sa University of Oulu poon 1973 sundo' 1979.

## Galeriya

File:Kaleva Church 4.jpg|Simbahan Kaleva sa Tampere.
Image:Metso 3.JPG|*Metso*, Biblioteka Tampere Centra.
Image:Hervanta4.jpg|Community center complex sa Hervanta, Tampere.
File:Mäntyniemi.JPG|Opisyal na residensya kan Presidente nin Finlandya, *Mäntyniemi*, Helsinki.


## Mga basahon pa
* Broner, Kaisa: *Visions of Architecture: Reima Pietilä and the Meanings of Form. Oku Publishing, Helsinki, 2019. 
* Connah, Roger: *Writing Architecture: Fantomas Fragments Fictions – An Architectural Journey Through the 20th Century*. MIT Press, Cambridge, 2000.
* Norberg-Schulz, Christian: *Nightlands. Nordic Building.* MIT Press, Cambridge, 1997.
* Quantrill, Malcolm: *Reima Pietila: Architecture, Context and Modernism*. Rizzoli, New York, 1985.
* Quantrill, Malcolm & Mäkinen, Matti K.: *The Unmade Bed of Architecture*. Rakennustieto, Helsinki, 2005.
* Quantrill, Malcolm & Pietilä, Reima: *One man's odyssey in search of Finnish architecture: An anthology in honour of Reima Pietilä''. Art Consulting Scandinavia, Helsinki, 1988.

## Mga panluwas na takod
* Reima and Raili Pietiläs architecture in Tampere
* Creativity permitted?
* List of works by Reima and Raili Pietilä at the Dipoli site (in Finnish)
* "The Architects" at the Tampere library site (in Finnish)

## Toltolan
Carlos Amarante

Si **Carlos Luís Ferreira da Cruz Amarante** (Braga, 1748 - Oporto, 1815) sarong importanteng Portuges na inhinyero asin arkitekto.

An ama ni Amarante sarong musiko sa korte kan Obispo nin Braga. Nagpopopn siyang magpapadi algad kan edad 23, nagluwas sa seminaryo asin inagom si Luísa Clara Xavier. Pakatapos kaiyan, siya nagtapsok na sa karera nin pagkainhenyero asin arkitekto.

Sa arte, si Amarante yaon sa transisyon pag'ultan kan peryodong Baroko-Rokoko nin arkitektura sa norte nin Portugal pasiring sa modernong Neoklasikal na arkitektura. Siya naimpluwensyang gayo kan dakulon na mga edipisyong Neoklasikal na Ingles an inspirasyon na tinurugdok sa Oporto durante kan  ika-18ng siglo. An simbahan nin santuaryo nin Bom Jesus do Monte, na natugdok pakaagi nin 1784 sa desenyo ni Amarante, konsideradong saro sa enot na mga simbahan Portuges sa estilong Neoklasikal.

Si Amarante nalulubong sa Simbahan Trindade sa Oporto.

## Trabaho

*Bom Jesus do Monte - Braga
*Populo Church - Braga
*Hospital Church - Braga
*São Gonçalo Bridge over the Tâmega River in Amarante
*Barcas Bridge - Porto
*Rectorate of University of Porto - Porto
*Trindade Church - Porto
*Brejoeira Palace - Monção

## Galeriya

File:Convento do Pópulo - Braga - Portugal (4709722839).jpg|Convento do Pópulo - Braga
File:Fonte Populo.JPG|Fonte do Populo
File:Cloudy (29035131).jpeg|Hospital de São Marcos, Braga
File:Iglesia de la Trinidad, Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 01.JPG|Iglesia de la Trinidad, Oporto
File:Monção-Palácio da Brejoeira-20140911.jpg|Palácio da Brejoeira
File:Palacete dos Vilhenas Coutinhos.JPG|Palacio dos Vilhenas Coutinhos
File:Reitoria Universidade (Porto).JPG|Reitoria Universidade (Porto)
File:Igreja Barqueiros Barcelos.JPG|Igreja Barqueiros Barcelos


## Toltolan
Lista nin mga arkitektong Portuges

An minasunod lista nin mga maoonabihan na mga arkitektong gikan sa nasyon nin Portugal. An listang ini dinamiko asin pwedeng dai makauyon sa anoman na lebel nin pagkasangkap.

*Nadir Afonso (1920–2013)
*Carlos Amarante (1748–1815)
*João Antunes (1642–1712)
*Diogo de Arruda (before 1490–1531)
*Diogo de Boitaca (c. 1460–1528?)
*Cassiano Branco (1897–1970)
*Gonçalo Byrne (b. 1941)
*João Luís Carrilho da Graça (b. 1952)
*Jorge Ferreira Chaves (1920–1981)
*Pancho Guedes (1925–2015)
*Francisco Keil do Amaral (1910–1975)
*Raul Lino (1879–1974)
*José Marques da Silva (1869–1947)
*Maria José Marques da Silva (1914–1996)
*Filipe Oliveira Dias (1963–2014)
*Jacobetty Rosa (1901–1970)
*João Santa-Rita (b. 1960)
*Álvaro Siza (b. 1933), Pritzker Prize winner
*Eduardo Souto de Moura (b.1952), Pritzker Prize winner
*Tomás Taveira (b. 1938)
*Fernando Távora (1923–2005)
*Pedro Nunes Tinoco (d. 1641)

## Hilnga man
* Arkitektura sa Portugal
* Lista nin mga arkitekto
* Lista nin mga Portuges
Bola

An **bola** sarong bagay na bilog (sa parati, spherical, alagad kun beses pwedeng magin ovoid) na may nagkapirang gamit. Piggagamit ini sa karawat nin bola, kun sain minasunod an pagkawat kan kawat an kamugtakan kan bola sa pagsantibá kaini, kinipikal o itinapok kan mga parakawat. An mga bola pwede man na gamiton sa mas simpleng mga aktibidad, arog baga kan pagsalo o pagjuggling. An mga bola na gibo sa matagas na materyales ginagamit sa mga aplikasyon sa inhinyeriya tanganing makatao nin hababang marhay na mga friction bearing, na inaapod na mga ball bearings. An mga armas na black-powder ginagamit an gapo asin mga bolang metal bilang mga projectile. 

Minsan ngani dakol na klase nin bola ngonyan an gibo sa goma, an pormang ini dai aram sa luwas kan Amerika sagkod kan mga pagbiyahe ni Columbus. An mga Kastila iyo an mga enot na Europeo na nakaheling kan mga pag-untol kan gomang bola (minsan ngani solido asin bakong lupos) na ginagamit sa karawat nin bola sa Mesoamerika. An mga bola na ginagamit sa manlainlain na isports sa ibang parte kan kinaban bago si Columbus iyo gibo sa ibang materyales arog kan mga bladders o kublit nin hayop, na linalaogan nin manlainlain na materyales.

Bilang an mga bola iyo an saro sa pinakabantog na spherical na mga bagay sa mga tawo, an tataramon na "ball" pwedeng manonongod sa o naglaladawan nin mga spherical o haros spherical na mga bagay.

An "bola" ginagamit na metaphorical kun minsan sa pagpanongod sa sarong bagay na spherical o spheroid, e.g., armadillos asin sa mga tawong nakabulukon na korting sarong bola, ginigibo an kamaoo na sarong bola.

## Toltolan
Pankinàban na Palayogan nin Bohol–Panglao

An **Pankinàban na Palayogan nin Bohol–Panglao** (Ingles: *Bohol-Panglao International Airport*; Cebuano: *Tugpahanang Pangkalibutanon sa Bohol-Panglao*; Filipino: *Paliliparang Pandaigdigdi ng Bohol-Panglao*; IATA: **TAGA**, ICAO: **RPSP**), na inaapod man na **New Bohol International Airport**, sarong internasyonal na aeropuerto sa Isla nin Panglao sa probinsya nin Bohol, Filipinas. 

An aeropuerto nagbukas kan Nobyembre 28, 2018 pakalihis nin mga dekada nin pagplano asin tolong taon na pagtogdok, na sinalidahan an Tagbilaran Airport tanganing suportaran an nag-orog na pasaherong trapik kan Bohol huli sa turismo. An aeropuerto nagseserbing dalan pasiring sa Tagbilaran asin sa iba pang mayor na lugar nin Bohol para sa mga domestikong biyahero. Ini man an dai pang sarong oras na paglayog pasiring sa Mactan-Cebu International Airport, na sarong dalan pasiring sa sentral Filipinas para sa mga turistang internasyonal

Binansagan bilang pinakainot na eko-airport sa Filipinas asin sa berdeng trangkahan kan nasyon, an aeropuerto nasa 230-hectare (570-acre) na lugar sa Barangay Tawala sa Panglao.

Mantang an aeropuerto nakabugtak sa ley na lakdang bilang sarong internasyonal na aeropuerto, iyan klasipikado bilang Class 1 pangenot na domestikong aeropuerto kan Autoridad Sibil sa Aviation kan Filipinas.

## Toltolan
Diva

An **diva** iyo an katagang Latin para sa sarong diosa. 

Parateng ginagamit iyan na apod sa sarong bantog na babae na may pambihirang talento sa kinaban nin opera, teatro, moda asin popular na musika. Kun manungod sa sarong aktres, an kahulugan kan diva konektadong marhay sa kahulugan kan prima donna. An diva pwede man na ipanongod sa sarong babae, nangorogna sa show business, na may reputasyon sa pagigin temperamental o demanding.

## Toltolan
Alkimiya

An **alkimiya** (gikan sa Arabo: *al-kīmiyā*; gikan sa suanoy na Griyego: χυμεία, *khumeía*) iyo an suanoy na sangay kan natural na pilosopiya, sarong pilosopikal asin protosiyentipikong tradisyon na kaugalian sa kasaysayan kan Tsina, Indya, asin kan kinaban nin mga Muslim, asin sa Europa. Sa porma kaiyan sa Solnopan, an alkimiya enot na pinatotoohan sa nagkapirang pseudegrapikong teksto na isinurat sa Greco-Romanong Ehipto durante kan enot na pirang siglo AD.

An mga alkemista prinobaran na dalisayon, maygurang, asin sangkap an nagkapirang materyales. Komun na mga katuyohan iyo an chrysopoeia, an transmusyon nin "base metal" (e.g., lead) sa "mga nobleng metal" (partikularmente iyo an bulawan); paglalang nin sarong pampalawig nin inmortalidad; asin an paglalang nin mga panacea nakakabulong nin ano man na helang. ... An perpeksyon kan hawak asin kalag nin tawo pinaghunang resulta kan alkimikal na magnum opus ("Great Work"). An ideya na lalangon an gapo kan mga pilosopo konektadong marhay sa gabos na proyektong ini.

An mga alkimistang Islamiko asin Europeo nagkaigwa nin pundamental na laboratoryong mga pamamaagi nin pagpagal, mga teoriya, asin mga termino, na an nagkapira kaiyan ginagamit pa ngonyan. Dai ninda binayaan an pilosopikong ideya sa Suanoy na Griego na an gabos na bagay kompwesto nin apat na elemento, asin may tendensia sindang bantayan an saindang gibohon sa hilom, na sa parate ginagamit an cyphers asin kriptikong simbolismo.  Sa Europa, an ika - 12 siglong mga traduksion kan edad media na Islamikong libro dapit sa siyensiya asin sa pagkadiskobre liwat kan pilosopiyang Aristoteliano nangaki nin nag - ooswag na tradisyon nin alkimiya sa Latin.

An huring tradisyon na ini kan edad media sa alkimiya magkakaigwa nin mahalagang kabtang sa pagtalubo kan amay na modernong siyensiya (partikularmente iyo an kimika asin medisina).

An modernong pag - orolay sa alkimiya sa pankagabsan nabanga sa pagsiyasat sa praktikal na mga aplikasyon kaiyan asin sa esoterikong espiritwal na mga aspekto kaiyan, sa ibong kan mga pagkritika kan mga iskolar na arog ni Eric J. Holmyard asin Marie-Louise von Franz na sinda maninigong saboton bilang kakomplemento. An naenot linalapag kan mga historyador kan pisikal na mga siyensiya, na sinisiyasat an tema sono sa amay na kimika, medisina, asin charlatanismo, asin an pilosopiko asin relihiyosong mga konteksto na diyan nangyari an mga pangyayaring ini.

An mga huring pinagkakainteresan na historyador nin esoterisismo, sikologo, asin nagkapirang pilosopo asin espiritwalista. An tema nagkaigwa man nin nagpapadagos na epekto sa literatura asin arte.

## Toltolan
Pankinàban na Palayogan nin Francisco Bangoy

An **Pankinàban na Palayogan nin Francisco Bangoy** (Ingles: *Francisco Bangoy International Airport*; Cebuano: *Tugpahanang Pangkalibutanon sa Francisco Bangoy*; Filipino: *Paliparang Pandaigdig ng Francisco Bangoy*; IATA: **DVO**, ICAO: **RPMD**), midbid man sa apod na **Pankinàban na Palayogan nin Davao**, an pangenot na aeropuerto na naglilingkod sa Siyudad nin Davao asin sa bilog na Rehiyon Davao sa Filipinas.  

Ini an pinakasibot na aeropuerto sa isla nin Mindanao asin an ikatolong pinakasibot sa Filipinas sunod sa Pankinàban na Palayogan nin Ninoy Aquino sa Metro Manila asin Pankinàban na Palayogan nin Mactan–Cebu sa Syudad nin Lapu-Lapu.

## Toltolan
Ouroboros

An **ouroboros** o **uroboros** iyo an sarong suanoy na simbolo na naglaladawan sa sarong halas o dragon na kinakakan an saiyang sadiring ikog. An mga ouroboros naglaog sa tradisyon kan Solnopan sa paagi kan suanoy na ikonograpiya nin Ehipto asin sa tradisyon nin mahikang Griego. Inadaptar iyan bilang simbolo nin Gnostisismo asin Hermetisismo asin nangorogna sa alkimiya. An terminong iyan kinua sa Suanoy na Griego: ούροβόρος, gikan sa ούρο *oura* 'ikog' dangan -βορός *-boros* -nagkakakan. An ouroboros parati tinatawan kahulogan na simbolo para sa daing sagkod na sikliko o siklo nin buhay, kagadanan, asin pagkamundag liwat; An  skin-sloughing kan halas minasimbolo sa transmigrasyon nin mga kalag. 

An halas na minakagat kan sadiring ikog kaini simbolo nin pagkamainaki sa ibang relihiyon: An ikog simbolong phallic asin an nguso sarong yoniko o garo matris na simbolo.

May nagkapirang halas, arog kan mga rat snake, na midbid na kinakakan an saindang sadiri. Duwang beses na prinobaran nin sarong bihag na halas na tumtomon an saiyang sadiri, na nagadan sa ikaduwang pagprobar. Saro pang layas na rat snake an nakuang hinalon an haros duwa-katulo kan hawak kaini.

## Toltolan
Masaheng yoni

An **masaheng yoni**, na kinua sa katagang *[[Yoni]]*, representasyon kan vulva na nagsisimbolisar sa diosang si Shakti, sarong tipo nin masaheng tantrikong pambilog na hawak.

Pangenot na nakasentro ini sa mga labia, itil, g-spot, uterus, suso, sa anus asin iba pang erogenous na sona.

An masahe hinihiling na nakararahay sa kamatean asin kun minsan ginagamit na paagi nin pagpaginhawa sa tensyon, kulog, o pankagabsan na kasakitan kan putay. May mga doktor na naghingako na nakatatabang na makamit an pertilisasyon, minsan ngani mayo nin sientipikong pagsuportar sa paghihingakong ini. 

An kontraryo sa nagkapirang pagtubod, an katuyohan kan masaheng yoni bako sanang tanganing makamit an orgasmo, minsan ngani iyan parateng nangyayari durante kan masaheng yoni. Posibleng marhay na ini huli sa mas halangkaw na bilang nin nakaranas nin orgasmo durante nin masturbasyon, kun ikokomparar sa sekswal na pagdudurog. Nin huli sa istimulasyon kan vulva, clitoris, g-spot asin kun gusto man an anus build-up, asin pinagsasalak asin danay na istimulasyon sa mga erogenous na sona durante kan pagmasahe, makamit an orgasmo na posible sa paagi kan masaheng yoni.

An masaheng yoni kun beses iinaalok sa regular na masahihan na mga parlor, saka sa mga parlor na nag-espesyalisar sa masaheng tantriko. An masaheng yoni sarong bagong sanga sa laog nin massage therapy, asin basado sa interpretasyon kan mga kaugalian na sekswal kan Taoismo ni Joseph Kramer.

Sa kapoonpooni iyan sarong klase nin mahikang sekso, asin ini medyo iiniba pa man giraray sa masaheng Yoni ngonyan.

## Toltolan
Pankinàban na Palayogan nin Iloilo

An **Pankinàban na Palayogan nin Iloilo** (Ingles: *Iloilo International Airport*, Hiligaynon: *Pangkalibutan nga Hulugpaan sang Iloilo*, Filipino: *Paliparang Pandaigdig ng Iloilo*; IATA: **ILO**, ICAO: **RPVI**), bisto man sa **Iloilo Airport**, asin bilang **Cabatuan Airport**, pakatapos kan munisipyo nin Cabatuan, Iloilo kun saen ini namumugtak, iyo an aeropuerto na nagseserbi sa probinsya nin Iloilo sa Filipinas, kaiba an kabeserang siyudad kaini, an Siyudad nin Iloilo, an rehiyonal na sentro kan rehiyon Sulnopan na Visayas. Binuksan kaini an mga pinto kaini sa komersyal na trapiko kan Hunyo 14, 2007, pakalihis nin sarong dekada nin pagplano asin konstruksyon, na sinalidahan an Mandurriao Airport sa Mandurriao, Siyudad nin Iloilo na labing pitong polong taon nang serbisyo.  Bilang resulta, minana kan bagong aeropuerto an IATA asin ICAO airport code kaini, siring man an posisyon kaini bilang pan-apat na pinakasibot na aeropuerto sa Filipinas, sa sinundan kaini. Sa presente iyan an ikapitong pinakasibot na aeropuerto sa Filipinas kan 2021. Ini an enot na aeropuerto sa Solnopan na Visayas sagkod sa isla nin Panay na itutugdok sa internasyonal na mga pamantayan, asin ibinibilang man iyan na pangenot na agihan pasiring sa rehiyon. Pigklasipikar ini bilang sarong internasyunal na aeropuerto kan Civil Aviation Authority of the Philippines.

An aeropuerto namomogtak sa Cabatuan, Iloilo, 24 kilometro (15 mi) bandang norte-subangan kan Siyudad nin Iloilo sa sarong 188-hektarya (460-acre) lugar na naglakop sa mga Barangay Tabucan, Tiring, Gaub, Duyan-Duyan asin Manguna. An aeropuerto complex binibilog nin saro sanang dalan-padalagan, manlaenlaen na edipisyong administratibo asin pagmantenir, mga pasilidad sa pagsiblag nin ati asin paglinig sa tubig, sarong istasyon na naglilikha nin kuryente, sarong terminal nin cargo, asin mayor na pampasaherong terminal.  An kinamumugtakan kaini sa Tomas Confessor Highway, sarong mayor na tinampo na nag - aagi sa isla, ginigibo an aeropuerto na madaling makua hale sa gabos na parte kan Iloilo asin Panay sa tinampo, mantang an kaharanihan kaiyan pasiring sa presenteng defunct na Panay Railways network na posibleng ikonektar an aeropuerto sa ibang parte kan Panay sa paagi kan riles.

Poon kan ini nagbukas kan 2007, an Pankinàban na Palayogan nin Iloilo iyo an saro sa pinakadakulang aeropuerto na nahaman sa Filipinas. Durante kan inagurasyon kaiyan, an dating Presidente Gloria Macapagal Arroyo nagkomento na an aeropuerto iyo an pinakamagayon asin moderno sa nasyon asin inapod iyan na simbolo nin politikal na kabotan sagkod pagkamaygurang sa ekonomiya.

## Toltolan
Filipe Oliveira Dias

Si **Filipe Oliveira Dias** (Oktobre 16, 1963 &ndash; Oktobre 15, 2014) sarong Portuges na arkitekto. Igwa siyang post-graduate na degree hale sa IUCC (Sevilla, SP), asin saro siyang propesor  sa *Escola Superior de Artes Aplicadas* (ESART), sangang eskwelahan kan Polytechnical Institute of Castelo Branco, poon 2006. Siya saro sa pirming napupublikar na mga arkitekto sa Portugal na namundag sa ika-20ng siglo. An saiyang libro *15 Years of Public Work* napublikar kan Nobyembre 2004 kan Campo das Letras Editorial.

Kan 2004, siya nagawaran nin Home National Institute Prize.

## Trabaho
An mga Filipe Oliveira Dias mauunibahan na mga edipisyo, na gabos yaon sa Portugal, iyo an mga minasunod:

*Central Services of Porto Polytechnical Institute, (1994)
*F Building of Porto Institute of Engineering of Porto Polytechnical Institute, (1998)
*Helena Sá e Costa Theatre, in Porto (1999)
*Central Library of Porto Polytechnical Institute, (2000)
*Vila do Conde/Póvoa de Varzim School of Industry and Management of Porto Polytechnical Institute, (2001)
*Porto Drama and Music School of Porto Polytechnical Institute, (2002)
*Felgueiras School of Technology and Management of Porto Polytechnical Institute, (2003)
*Bragança Theatre, (2004)  
*Vila Real Theatre (2004)
*Mirandela Swimming Pools, (2004)
*Porto Social Home's - Monte de S. João, (2004) (**Prize INH**)

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Official site, sa Ingles, sa Pranses, sa Espanyol asin sa Portuges.
Hade

An **hade** iyo an sarong lalaking poderosong namamayo sa sarong teritoryo. An katumbas na rango kaini iyo an Emperador, Sultan, asin Emir.
Monarkiya

An **monarkiya** (Espanyol: *monarquía*) iyo an sarong porma nin gobyerno na an kahoro-halangkaweng poder iyo an biyo o naturingang ibinubugtak sa sarong indibidwal, an namamayo kan estado, na parating panghabambuhay o sagkod na magbutas, asin "bilog ining isusuhay gikan sa gabos na kaapil kan estado." Inaapod na **monarko** an namamayo sa monarkiya. Ini an karaniwan na porma nin gobyerno sa kinaban kan daan asin katahawan na panahon.

Dating pangkaraniwan na klase nin gobyerno an monarkiya sagkod sa ika-19 siglo, alagad bakong lakop sa presente. Kun saen man ini ginagamit sa presente, parating monarkiyang konstitusyunal an pinapagdanay, kun saen an nagmamantinir an legal asin seremonyal na papel kan monarkiya, alagad limitado o mayong poder pampolitika: sa irarom nin nasusurat o dai nasusurat na saligang batas, an iba man iyo may poder na mamayo.

## Toltolan
Gobyerno

An **gobyerno** iyo an sistema o grupo nin mga tawo na namamayo sa sarong organisadong komunidad, na sa pankagabsan sarong estado.

Kun dapit sa mahiwas na pakahulogan kaiyan, an gobyerno sa parate kompwesto nin mga lehislatura, ehekutibo, asin hudikatura. An gobyerno sarong paagi na an mga palakaw kan organisasyon ipinaootob, siring man bilang sarong mekanismo sa pagdeterminar kan palakaw. Sa dakol na nasyon, an gobyerno igwa nin klase nin konstitusyon, kapahayagan kan namamayong mga prinsipyo asin pilosopiya kaiyan.

Minsan ngani an gabos na klase nin organisasyon an nagkokontrol, an terminong gobyerno parateng may espesipikong ginagamit tanganing apodon an mga 200 na independienteng nasyonal na gobyerno asin subsidiaryong organisasyon.

An mayor na mga klase nin politikal na mga sistema sa modernong kapanahonan mga demokrasya, monarkiya, asin awtoritaryan asin totalitaryanong mga rehimen. Kaiba sa lakop sa kasaysayan na mga klase nin gobyerno an monarkiya, aristokrasya, timokrasya, oligarkiya, demokrasya, teokrasya, asin tiraniya. An mga pormang ini bako pirming eksklusibo, asin an saralak na gobyerno ordinaryo na sana. An pangenot na aspekto kan arin man na pilosopiya nin gobyerno iyo an kun paano nagkakaigwa nin politikal na kapangyarihan, na an duwang pangenot na porma iyo an mga elektoral contest asin hereditaryong pagkakasunod-sunod.
Republika

Ang **republika** (hale sa Latin *res publica* public affair) sarong "estado na kung saan ang kapangyarihan nakadepende sa mga tao o sa saindang mga representante; espesipikong sarong estado na mayong monarkiya" asin saro man na "government, o sistema nin gobyerno, kan siring na estado." Dati (espesyalmente kan ika-17 asin ika-18 siglo) an termino ginamit sa pagpasabot nin sarong estado na may konstitusyon demokratiko o representante, alagad mas bago pa sana ini ginamit man nin autokratiko o diktatoryal na mga estado na dai pinamamahalaan nin sarong monarkiya. Pangenot na ginagamit ini ngonyan sa pagpanongod sa arin man na bakong-monarkikal na estado na pinamamayohan nin sarong elehido o nombradong presidente.

An katagang republika gikan sa Latin na terminong res publica, na literal na nangangahulogan na "pampublikong bagay," "pampublikong urulay," o "pampublikong gibo" asin ginagamit na pang-apod sa estado sa kabilogan. An termino nagmukna kan modernong kahulogan kaiyan mapadapit sa konstitusyon kan suanoy na Republika nin Roma, poon kan pagbagsak kan mga hade kan 509 BC sagkod sa pagpatindog kan Imperyo kan 27 BCE. An konstitusyon na ini nabibisto sa sarong Senado na komponido nin mga mayaman na aristokrata na nagkakapot nin dakulang impluwensiya; An nagkapirang popular na asamblea kan gabos na talingkas na siudadano, na may kapangyarihan na mag - adal nin mga mahistrado asin gumibo nin mga ley; asin an manlaenlaen na klase nin sibil asin politikal na autoridad.

Parateng an sarong republika iyo an saro sanang soberanong estado, alagad igwa man nin mga sub-soberanong estado na inaapod na republika, o igwa nin mga gobyerno na sinasabing republikano sa naturalesa. Halimbawa, an Konstitusyon kan Estados Unidos "naggagarantiya sa lambang Estado sa Unyon na ini nin sarong Republikanong porma nin Gobyerno". An saro pang halimbawa iyo an Unyon Sobyet, na ilinadawan kan saiyang autoritaryo asin labi-labing sentralisadong gobyerno bilang pederasyon nin boluntad na "Mga republikang sosyalista" na may pantay na diretso asin halangkaw na grado nin panlaog na autonomiya.  An Pederasyon nin Rusya saro man na estado na komponido nin parte kan nagkakapirang mga "republika".

## Toltolan
Lehislatura

An **lehislatura** sarong katiriponan na may autoridad na gumibo nin mga ley para sa sarong politikal na entidad na arog baga nin sarong nasyon o syudad. Sa parati, ibang - iba sinda sa ehekutibo asin hudisyal na mga kapangyarihan nin gobyerno.

An mga ley na isinasagibo kan mga lehislatura parateng inaapod na mga panginot na lehislasyon. Dugang pa, an mga lehislatura pwedeng magmasid asin magmaniobra nin namamahalang mga aksyon, na may autoridad na itao an imbweltong badyet.

Inaapod na mga lehislador an mga myembro kan sarong lehislatura. Sa sarong demokrasya, an mga lehislador bantogan na marhay na elehido, minsan ngani bakong direktang eleksyon asin nombramiento kan ehekutibo ginagamit man, partikularmente para sa mga lehislaturang bikameral na nagtatampok nin sarong itaas na kamara.
Sun Wukong

An **Hadeng Ukay** (Ingles: *Monkey King*), bisto man bilang **Sun Wukong** (tradisyunal na Tsino: 孫悟空; Pinasimpleng Tsino: 孙悟 sa Mandarin Chinese, sarong maalamat asin mitikal na persona na bantog na marhay bilang saro sa mayor na mga karakter sa ika - 16 na nobelang Intsik na *[[Journey to the West]]* (tradisyonal na Tsino: 西遊記; Pinasimpleng Tsino: 西游记.

Sa Journey to The West, si Sun Wukong sarong kabalang na namundag hale sa sarong gapo na nagkukua nin lihis sa natural na kapangyarihan sa paagi kan mga kaugalean na Taoismo. Pakatapos na magrebelde tumang sa langit, siya ibinilanggo sa sirong nin sarong bukid kan Budha. Pakalihis nin limang gatos na taon, inibahan niya an mongheng si Tang Sanzang (唐三藏) asin duwa pang disipulo sa pagbiyahe tanganing makabalik sa mga sutrang Budhista hale sa Solnopan (Indya), kun saen nag-eerok si Budha asin an saiyang mga parasunod.

Dakul an kakayahan ni Sun Wukong. Siya may makangangalas na kusog asin nakakasuporta sa gabat kan duwang bukid sa langit sa abaga niya mantang nagdadalagan "sa rikas kan sarong bulalakaw." Siya marikason, nakabiyahe nin 108,000 li (54,000 km, 34,000 mi) sa sarong somersault. Nagkaigwa man si Sun Wukong nin 72 na mga transpormasyon, na nagtutugot na makakua siya nin 72 na daing-siring na kapangyarihan, kaiba na diyan an kakayahan na magtranspormar pasiring sa mga hayop asin sa mga bagay. Siya sarong ekspertong parapakilaban, na kayang daogon an pinakamarahay na mga parapakilaban sa langit. An saiyang buhok may mga kakayahan sa mahika, na kayang gumibo nin mga kopya kan saiyang sadiri o magtranspormar sa manlaenlaen na armas, hayop asin iba pang bagay. Nagpapaheling man siya nin parsyal na abilidad sa pagkontrol nin panahon asin kaya niyang papondohon an mga tawo na may paghirahay na mahika.

## Toltolan