Henri de Saint-Simon

Si **Claude Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon** (  ; 17 Oktubre 1760 – 19 Mayo 1825), mas midbid bilang **Henri de Saint-Simon** (  ), sarong Pranses na politikal, ekonomiko asin sosyalistang teorista asin negosyante na an kaisipan nagkaigwa nin dakulang impluwensya sa politika, ekonomiya, sosyolohiya asin pilosopiya nin siyensya . Siya sarong mas hoben na paryente kan bantog na memoirist na Duc de Saint-Simon .

Si Saint-Simon nagmukna nin sarong politikal asin ekonomikong ideolohiya na midbid bilang Saint-Simonianism na nagsasabi na an mga pangangaipo kan sarong *klaseng industriyal*, na inaapod man niyang klaseng trabahador, kaipuhan na midbidon asin otobon tanganing magkaigwa nin sarong epektibong sosyedad asin sarong episyente na ekonomiya.  Bakong arog kan mga konsepto sa laog kan mga industriyalisadong sosyedad nin sarong klaseng trabahador na mga trabahador sana, an konsepto ni Saint-Simon kan huring parte kan ika-18 siglo kan klaseng ini kabali an gabos na tawong nakikikabtang sa nahihiling niyang produktibong trabaho na nakakontribwir sa sosyedad, arog kan mga negosyante, mga manedyer, mga siyentipiko, mga bangkero, asin mga trabahador na manowal, kaiba an iba pang mga trabahador. 

Nagtutubod si Saint-Simon na an pangenot na banta sa mga pangangaipo kan klaseng industriyal iyo an saiyang tinawan nin kahulugan bilang an *klaseng daing gibo* : sarong lebel kan sosyedad na kabali an mga tawong may kakayahan na, imbes na gamiton an saindang trabaho tanganing makinabang an mga orden sosyal asin ekonomiko, mas gusto an saiyang pighihiling na sarong parasitikong buhay nin paglikay sa trabaho.  Idinoon ni Saint-Simon an tolong-pronged na pagmidbid sa mga merito kan indibidwal, sosyal na hirarkiya, asin an mas mahiwas na ekonomiya, arog kan hirarkiya, nakabase sa merito na mga organisasyon nin mga manedyer asin siyentipiko; an mga nasa itaas kan mga hirarkiya iyo an mga paragibo nin desisyon sa gobyerno.  Makusog na pigkritika ni Saint-Simon an anuman na pagpahiwas kan interbensyon kan gobyerno sa ekonomiya na lampas pa sa pagseguro nin produktibong mga kondisyon sa pagtrabaho asin pagbawas kan pagigin daing gibo sa sosyedad; ibinilang niya an interbensyon na lampas pa sa mga ini na sobrang nakakalaog.  Inendorso ni Saint-Simon an ilinadawan kan mga kritiko bilang awtoritaryan o totalitaryong paagi tanganing makamtan an saiyang mga katuyuhan, arog kan pagsabi na an mga nagkokontra sa saiyang mga propuestong reporma dapat na "tratohon na garo mga baka." 

An konseptuwal na pagmidbid ni Saint-Simon sa mga merito kan mahiwas na sosyo-ekonomikong kontribusyon asin an pagbalor kan panahon nin Kaliwanagan kan siyentipikong kaaraman nag-inspirar asin nakaimpluwensya sa utopian na sosyalismo,  an utilitarian na teoristang politikal na si John Stuart Mill,  anarkismo (sa paagi kan kagmukna kaini, si Pierre-Joseph Proud ),  asin Marxlismo — Marxl Si Friedrich Engels pigbisto si Saint-Simon bilang sarong inspirasyon para sa saindang mga ideya asin pigklasipikar siya sa mga utopian na sosyalista.  An mga pananaw ni Saint-Simon nakaimpluwensya man sa sosyologo asin ekonomista kan ika-20 siglo na si Thorstein Veblen, kaiba an pagmukna ni Veblen kan institusyonal na ekonomiya na kabali an mga prominenteng ekonomista bilang mga parasunod. 

## Biograpiya

### Mga enot na taon
Si Henri de Saint-Simon namundag sa Paris bilang sarong Pranses na aristokrata, an aking lalaki ni Balthazar Henri de Rouvroy de Saint-Simon, Marquis de Sandricourt (1721-1783) asin an saiyang agom asin pinsan, si Blanche Isabelle de Rouvroy de Saint-Simon (b. 1737), lady of Mariwae- Lady of Saint-Simon Savoy, Kondesa kan Provence . An pinsan kan saiyang lolo iyo an Duke kan Saint-Simon .  An saiyang nguhod na tugang na babae na si Marie Louise de Rouvroy de Saint-Simon (1763-1834) iyo an panugangan ni Prinsesa Maria Christina kan Saxony, Dowager Princess kan Carignano .

Poon kan siya hoben pa, si Saint-Simon ambisyoso nanggad. Pinagbotan niya an saiyang valet na pukawon siya kada aga na may, "Girumdoma, monsieur le comte, na igwa ka nin darakulang bagay na dapat gibohon."  Kabali sa saiyang mga enot na plano iyo an pagkonektar kan kadagatan Atlantiko asin Pasipiko sa paagi nin sarong kanal, asin an saro pa iyo an pagtogdok nin sarong kanal hale sa Madrid pasiring sa dagat. 

Durante kan Rebolusyon Amerikano, si Saint-Simon nag'ayon sa mga Amerikano, na nagtutubod na an saindang rebolusyon nagsenyas kan kapinunan kan sarong bagong panahon.  Nakipaglaban siya kaiba an Marquis de Lafayette sa pag'oltan kan 1779 asin 1783,  asin nagpartisipar sa pagsalikop kan Yorktown sa irarom kan pagboot ni Heneral George Washington .  Si Saint-Simon nadakop asin napreso kan mga pwersa kan Britanya sa katapusan kan saiyang serbisyo, asin kan siya makaluwas, nagbalik sa Pransya tanganing mag-adal nin inhenyeriya asin hydraulics sa Ecole de Mézières . 

Sa kapinunan kan Rebolusyon Pranses kan 1789, marikas na inendorso ni Saint-Simon an mga rebolusyonaryong ideyal nin katalingkasan, pagkakapantay-pantay asin pagkatugang . Kan mga enot na taon kan rebolusyon, idinusay ni Saint-Simon an saiyang sadiri sa pag-organisar nin sarong dakulang estrukturang industriyal tanganing makatogdok nin sarong siyentipikong eskwelahan nin pagpapauswag. Kaipuhan niyang magtipon nin pondo tanganing maabot an saiyang mga obheto, na ginibo niya sa paagi nin pag-espekulasyon sa daga. Nagin posible sana ini sa enot na pirang taon kan rebolusyon huli sa nagdadakulang pagkabakong marigon kan kamugtakan sa politika sa Pransia, na nag-ulang saiya sa pagpadagos kan saiyang mga aktibidad pinansyal asin talagang nagbugtak sa peligro kan saiyang buhay. Si Saint-Simon asin Talleyrand nagplano na magganansia sa panahon kan Terror sa paagi nin pagbakal kan Katedral kan Notre-Dame, paghale kan metal sa atop kaini, asin pagpabakal kan metal para sa scrap. Si Saint-Simon nabilanggo huli sa pagduda na nakikikabtang sa mga aktibidad na kontra-rebolusyonaryo. Pinaluwas siya kan 1794 sa katapusan kan Teror.  Pagkatapos niyang mabawi an saiyang katalingkasan, si Saint-Simon nanompongan an saiyang sadiri na mayaman na gayo huli sa pagluya kan halaga kan kwarta, alagad an saiyang kayamanan hinabon kan saiyang kasosyo sa negosyo. Poon kaidto nagdesisyon siyang idusay an saiyang sadiri sa mga pag-aadal asin pagsiyasat sa politika. Pagkatapos kan pagmukna kan Ecole Polytechnique kan 1794, sarong eskwelahan na pigmukna tanganing sanayon an mga hoben na lalaki sa mga arte nin siyensya asin industriya asin pinondohan kan estado, si Saint-Simon nagin imbuelto sa bagong eskwelahan. 

### Buhay bilang sarong nagtatrabahong adulto

Kan siya haros 40 anyos na siya nag-agi sa manlaen-laen na kurso nin pag-adal asin eksperimento tanganing padakulaon asin linawon an saiyang paghiling sa mga bagay. Saro sa mga eksperimentong ini iyo an sarong bakong maogmang kasal kan 1801 ki Alexandrine-Sophie Goury de Champgrand, na ginibo tanganing magkaigwa siya nin sarong literary salon . Pakalihis nin sarong taon, an kasal nawara sa paagi nin pag-oyon kan lambang saro. An resulta kan saiyang mga eksperimento iyo na siya nanompongan na siya biyong dukha, asin nabuhay sa kadukhaan sa natatada niyang buhay. An enot sa saiyang kadakol na mga sinurat, kadaklan siyentipiko asin politikal, iyo *an Lettres d'un habitant de Genève*, na nagluwas kan 1802. Sa enot na obrang ini, nangapudan siya para sa pagmukna nin sarong relihiyon nin siyensya na si Isaac Newton bilang sarong santo. 

An pinakaenot na mga publikasyon ni Saint-Simon, arog kan saiyang *Introduction aux travaux scientifices du XIXe siècle (Introduksyon sa mga siyentipikong diskobremiento kan ika-19 siglo* (1803) asin an saiyang *Mémoire sur la science de l'homme (Mga nota sa pag-adal kan tawo)* (1813), (an huri sarong eulohiya ni Nata ), tanganing ipaheling an saiyang siyensya bilang paagi tanganing mabuhay liwat an sosyedad.

Pirang taon sa saiyang karera sa pagsurat, nanompongan ni Saint-Simon an saiyang sadiri na naraot asin napiritan na magtrabaho para sa kabuhayan. Pakatapos nin pirang pagprobar na mabawi an saiyang kuwarta sa saiyang dating kapadis, nakaresibe siya nin pinansiyal na suporta gikan ki Diard, sarong dating empleyado, asin nakapagpublikar kan 1807 kan saiyang ikaduwang libro, *Introduction aux travaux scientifices du XIX siècle* . Nagadan si Diard kan 1810 asin si Saint-Simon nanompongan giraray an saiyang sadiri na dukha, asin sa pagkakataon na ini nasa maluyang salud man. Ipinadara siya sa sarong sanatorium kan 1813, alagad sa pinansiyal na tabang kan mga paryentes, nagkaigwa siya nin panahon na mabawi an saiyang salud asin magkaigwa nin intelektuwal na pagmidbid sa Europa. Kan Pebrero 1821 nagluwas *an Du système industriel*, asin kan 1823–1824 *Catéchisme des industriels* . 

Kan mga 1814 isinurat niya an essay na "On Reconstruction of the European Community" asin ipinadara ini sa Kongreso kan Vienna . Nagproponer siya nin sarong kahadean sa Europa, na nagtutugdok sa Pransya asin sa Reino Unido. 

Sa saiyang huring dekada, si Saint-Simon nagkonsentrar sa mga tema nin ekonomiya politikal . Kaiba si Auguste Comte, (kaidto sarong tin-edyer pa sana), si Saint-Simon nagproyekto nin sarong sosyedad na minalampas sa mga pagbabago kan Rebolusyon Pranses, kun saen an siyensya asin industriya kukuanon an moral asin temporal na kapangyarihan kan teokrasya kan edad media.  Alagad sa saiyang huring obra, *Le Nouveau Christianisme (An Bagong Kristiyanismo)* (1825), si Saint-Simon nagbalik sa mas tradisyonal na mga ideya nin pagbago kan sosyedad sa paagi nin Kristiyanong pagkamoot sa tugang . Nagadan siya dai nahaloy pakapublikar kaini. 

### Pagprobar na maghugot

Kan Marso 9, 1823, nadisganar sa kawaran nin mga resulta kan saiyang pagsurat (naglaom siya na magiyahan kaini an sosyedad pasiring sa pag-uswag kan sosyedad), nagprobar siyang maghugot huli sa pagkadesesperar.  Makangangalas, binadil niya an saiyang sadiri sa payo nin anom na beses na dai nagin mapanggana, na nawara an saiyang paghiling sa sarong mata. 

### Kagadanan
Nagadan siya kan 19 Mayo 1825 asin ilinubong sa Le Père Lachaise Cemetery sa Paris, Pransya.

## Mga Ideya

### Industriyalismo

Kan 1817 si Saint-Simon nagpublikar nin sarong manifesto na inaapod na "Deklarasyon nin mga Prinsipyo" sa saiyang obra na may titulong *L'Industrie* ("Industriya").  An deklarasyon manungod sa mga prinsipyo nin sarong ideolohiya na inaapod na industriyalismo na nag-aapod para sa pagmukna nin sarong industriyal na sosyedad na pinangenotan nin mga tawo sa laog kan saiyang tinawan nin kahulugan bilang an klaseng industriyal.  An klaseng industriyal, na inaapod man na klaseng trabahador, tinawan nin kahulugan na kabali an gabos na tawong nakikikabtang sa produktibong trabaho na nakakontribwir sa sosyedad, na pigduduon an mga siyentipiko asin industriyalista, alagad kabali an mga inhenyero, negosyante, manedyer, bangkero, mga trabahador sa kamot, asin iba pa. 

Sinabi ni Saint-Simon na an pangenot na banta sa mga pangangaipo kan klaseng industriyal iyo an saro pang klaseng inaapod niyang klaseng idling, na kabali an mga tawong may kakayahan na mas gustong magin parasitiko asin makinabang sa trabaho kan iba mantang naghihingoang likayan an paggibo nin trabaho.  Nahiling niya an ginikanan kan parasitikong aktibidad na ini kan mga tamad sa kun ano an saiyang pighihiling na natural na katamaran kan katawohan.  Nagtutubod siya na an mga pangenot na papel kan gobyerno sa ekonomiya iyo an pagseguro na an produktibong aktibidad sa ekonomiya dai nauulang asin tanganing mabawasan an pagigin daing gibo sa sosyedad. 

Sa Deklarasyon, makusog na pigkritika ni Saint-Simon an anuman na pagpahiwas kan interbensyon kan gobyerno sa ekonomiya na lampas pa sa duwang pangenot na papel sa ekonomiya, na nagsasabi na kun an gobyerno minalampas sa mga papel na ini, ini nagigin sarong "tiranikong kaiwal kan industriya" asin na an ekonomiya industriyal mababa bilang resulta kan siring na sobrang interbensyon kan gobyerno.  Idinoon ni Saint-Simon an pangangaipo para sa pagmidbid kan merito kan indibidwal asin an pangangaipo para sa hirarkiya nin merito sa sosyedad asin sa ekonomiya, arog kan sosyedad na igwa nin hirarkiya na mga organisasyon na nakabase sa merito nin mga manedyer asin mga siyentipiko tanganing magin mga paragibo nin desisyon sa gobyerno.  An saiyang mga pananaw radikal para sa saiyang panahon. Nagtogdok siya sa mga ideya kan Kaliwanagan na nag-agyat sa doktrina kan simbahan asin sa mas lumang rehimen sa ideya nin pag-uswag gikan sa industriya asin siyensya 

## Mga gibo
Si Saint-Simon nagsurat nin manlaen-laen na istorya kan saiyang mga pananaw:

* *Lettres d'un habitant de Genève à ses contemporains* (1803)
* *[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k83331f An reorganisasyon kan sosyedad europa]* (1814)
* *L'Industrie* (1816–1817)
* *Le Politique* (1819)
* *L'Organisateur* (1819–1820)
* *Du système industriel* (1822)
* *Catéchisme des industriels* (1823–1824)
* *Nouveau Christianisme* (1825)
* Sarong edisyon kan mga obra ni Saint-Simon asin Enfantin an ipinublikar kan mga nakaligtas sa sekta (47 vols., Paris, 1865–1878).

## Toltolan