open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manola Brunet

Si **Manola Brunet India** (namundag kan 1955 sa Cariñena) sarong geograpong Kastila na nag - iispisyalisar sa klima. Poon kan Abril 2018, pinanginutan nya an Climatology Commission of the World Meteorological Organization, bilang an inot na babayi na nanginot sa komisyon.

## Buhay
Nag-gradwar sya sa Unibersidad nin Barcelona. Saro syang propesor sa Unibersidad nin Barcelona.

Saro syang propesor sa Climatology sa Unibersidad nin Rovira i Virgili University asin direktor kan Sentro Para sa Climate Change.

## Mga nahaman
Dr Brunet is an international expert in instrumental climate reconstruction and analysis at different spatio-temporal scales. She has conducted pioneering analysis of the long-term change to air temperature in peninsular Spain as well as assessed the change in climatic extremes regionally and globally. Her 20-year involvement in the global climate monitoring work of the WMO Commission for Climatology has culminated in her recent election as President of the Commission, the first woman to hold this post in its nearly 90-year history. Dr Brunet is further involved in capacity development activities as instructor of regional workshops aimed at promoting data exchange and improving the understanding of the global change in climate extremes. 

Si Dr. Brunet sarong internasyunal na eksperto sa instrumental na rekonstruksyon kan klima asin pag-intindi kan manlain-lain na spatio-temporal na mga sukol. Nagkondusir man sya nin nanginginot na pag-intindi sa halabang termino kan pagbabago sa temperaturang duros sa peninsular na Espanya asin man pagtimbang kan pagbabago sa klimaktong mga parte sa pan-rehiyonal asin pan-kinaban. An saiyang nasa 20-taon na pagkaka-imbwekto sa global na pagsiyasat kan klima sa WMO Komisyon para sa Klimatolohiya nag-bunga man sa saiyang kapangganahan sa Komisyon, an primerong babayi na magkapot kan pwesto sa 90 taon kaining kasaysayan. Si Dr. Brunet nagi pa man embwelto sa pagpatalubo na mga aktibidad asin nagin instruktor sa pan-rehiyonal na mga palihan na  igwa nin katuyohan na itulod an pagriribayan kan impormasyon asin an pagpakarhay kan pagkakaintindi sa global na pagbabago sa mga klimang parte. 

## Mga reperensya
Kate Marvel

Si **Kate Marvel** sarong sientista sa klima asin parasurat sa siensia na nakaistar sa syudad nin Nueva York.ה. Sya sarong Associate Research Scientist sa NASA Godard Institute for Studies asin Columbia Engineering's Department of Applied Physics and Mathematics, asin regular na nagsusurat para sa Scientific American sa saiyang column na "Hot Planet." 

## Edukasyon asin amay na karera
Si Marvel nagklase sa Unibersidad kan California sa Berkeley kun sain nya naresibe an Batsiler sa Arte sa pisika asin astronomiya kan 2003. Naresibe nya man an saiyang PhD kan 2008 sa teoretikal na pisika sa Unibersidad kan Cambridge bilang iskolar kan Gates asin myembro kan Trinity College. Sunod sa saiyang PhD, tinawan nyang atensyon an siensyang pan-klima asin enerhiya bilang Postdoctoral Science Fellow sa Center for International Security and Cooperation sa Stanford University dangan sa  arnegie Institution for Science sa Department of Global Ecology . Pigpadagos nya sana an direksyon na idto hasta sa nakua niya an pagigin postdoctoral na fellow sa Lawrence Livermore National Laboratory bago nag-ayon sa research faculty kan NASA Goddard Institute for Space Studies asin sa  Columbia University. 

## Pampublikong pagka-embwelto
Si Marvel sarong parakomunikar sa siensia na an mga paghihingowa nakasentro sa pagkomunikar manungod sa mga epekto nin pagbabago sa klima. Sya nagin bisita sa popular na siensia na ipinahihiling arog sa Startalk asin BRIC Arts Media TV, na nagtataram manungod sa saiyang abilidad sa klima asin sa pangangaipo na humiro susog sa klima. Nagtaram man sya manungod sa saiyang dalan pasiring sa pagigin sientista. Nagluwas man si Marvel sa TED Main Stage, na nagtatao nin pahayag sa 2017 TED manungod sa dobleng epekto nin mga panganuron sa pag - init kan globo.

 

## Panluwas na mga link

* Mga kotasyon na konektado sa Kate Marvel sa Wikiquote.
* An Kate Marvel sa Twitter

## Mga Toltolan
Anne M. Thompson

Si Anne M. Thompson sarong Amerikanong sientista, na nag - espesyalisar sa kimika nin atmospera asin klima. An saiyang gibuhon nakasentro sa kun pano binago kan mga aktibidad nin tawo an kimika kan atmospera, klima, asin an kapasidad kan daga sa pag - oksiheno. " Si Thompson inilihir bilang fellow kan  American Meteorlohikong Sosyedad, Amerikanong Unyon Geophysical, asin AAAS. Myembro sya ngunyan kan NASA's Health and Air Quality Science Team.

## Kaamayi kan buhay asin edukasyon
Si Thompson namundag sa Pennsylvania, alagad an kadaklan sa saiyang pagkahoben nangyari sa Estado nin Nueva Jersey asin Nueva York. Nag-gradwar sya sa Chatham Town School sa New Jersey.  Naresibi nya an  saiyang Batsiler sa chemistry hali sa Unibersidad nin Princeton kan 1972 dangan kinua nya an saiyang Ph.D. sa Pisikal na Chemistry  sa Bryn Mawr College kan 1978. 

## Mga publikasyon
Si Thomson nagpublikar nin ginatos na mga siyentipikong artikulo asin naunambitan nin nasa haros 18,000 beses. An saiyang artikulong "The Oxidizing Capacity of the Earth's Atmosphere: Probable Past and Future Changes"  napublikar sa Science kan 1992, asin napabago an satuyang pagkaintindi sa kemika kan atmospera. An saiyang nasa trenta-taon na karera sa pagsaliksik, nagbali nin magkakapirang mga tema in-koneksyon sa biospera-atmospera o kaya man sa interaksyon kan kadagatan sa atmospera. 

## Mga gawad

* Fellow, sa American Meteorological Society (AMS)
* Fellow, sa American Association para  sa Advancement of Sciences (AAAS), 2002
* Fellow, sa American Geophysical Union (AGU), 2003
* An  SHADOZ research team guminana nin NASA honor award para sa group achievement, 2004
* World Meteorological Organization (WMO) asin an  United Nations Environment Programme (UNEP) nagpadara ki Thomson nin surat sa pagmidbid kan saiyang kontribusyon sa IPCC 
* sent Thompson a recognition letter for her Nobel peace prize winning report, 2007
* 

## Mga reperensya
Mary Jackson (inhinyero)

Si **Mary Jackson** (née **Winston**, Abril 9, 1921 – Pebrero 11, 2005) iyo sarong Amerikanong matematiko asin aeroespasyong inhinyero sa National Advisory Committee for Aeronautics (NACA), na kaidtong 1958 iyo pigribayan kan National Aeronautics and Space Administration (NASA). Nagtrabaho siya sa Langley Research Center sa Hampton, Virginia, sa mayorya kan saiyang karera. Nagpoon siya bilang parakompyut sa segregadong dibisyon nin West Area Computing kan 1951. Nagkua man siya nin mga halangkaw na pang-inhinyeriyang klase, asin kan 1958 iyo nagin pinakaenot na itom na babaying inhinyero kan NASA.

Pagkatapos nin 34 na taon sa NASA, si Jackson iyo naguno an pinakasenyor na yayaong inhinyerong titulo. Narealisar niya na dae siya makakakua nin mga promosyon nin dae nagigin sarong superbisor. Pig-ako niya an sarong demosyon para magin manager sa parehas na Federal Women's Program, sa NASA Office of Equal Opportunity Programs asin sa Affirmative Action Program. Sa pagganap na ini, nagtrabaho siya para impluwensyahan an pag-ako asin promosyon nin mga babayi sa karera nin siyensya, inhenyeriya, asin matematika sa NASA.

An buhay ni Jackson iyo naitampok sa bakong-piksyon na librong *Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race* kan 2016. Saro siya sa tolong bida sa *Hidden Figures*, an adaptasyong pelikula na pigluwas kan kaparehong taon.

Kan 2019, si Jackson piggawadan nin Congressional Gold Medal. Kan 2020 an pamayong kwarterya sa Washington, D.C. kan NASA iyo liwat pigpangaranan bilang Mary W. Jackson NASA Headquarters. An NASA iyo nagkaigwa nin sarong birtwal na seremonya sa pagngaran.

## Panluwas na takod

*
*Mary Winston Jackson sa Find a Grave

## Toltolan
Gabriele C. Hegerl

Si Gabriele Clarisssa Hegerl FRSE (namundag kan Enero 9, 1962) sarong Propesor kan System Science sa Unibersidad nin Edinburgh School of Geociences. Bago pa kan 2007, nag - research sya sa Texas A&MM University asin sa Duke University's Nicholas School of the Environment. Sa panahon na iyan nagkua sya nin mga posisyon na manginot sa Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) Fourth and Fifth Assessment Report.

## Edukasyon
Si Hegerl nag - adal sa Ludwig Maximilian University of Munich kun sain tinawan sia nin PhD kan 1991 kun sain an saiyang teorya naggamit nin numerikong solusyon kan Unibersidad nin Navier-Stoches gamit an kodisyon sa mga sunduan.

## Pagsiyasat asin karera
An pagsiyasat ni Hegerl sa natural na pagkalain-lain nin klima asin mga pagbabago sa klima huli sa natural asin anthropo-genikong mga pagliliwat sa pagpirit (arog baga nin mainit na tambobong, klimang mga epekto nin pagtuga nin bulkan asin mga pagliliwat sa solar radyasyon). Si Hegerl nag-giya man nin midbid na marhay na pagsiyasat sa pagdistribwir kan modernong klima na liwaton an anthropo-genikong pagluwas nin gas. 

### Mga Onra asin Gawad
Kan 2013, naelihir sya bilang Fellow of the Royal Society of Edinburgh (FRSE) asin kan 2017, inelihir sya bilang sarong Fellow of the Royal Society (PRS). Kan 2018, ginibo siyang kagalang - galang na Doktor kan Siyensya ni Leeds University. Kan 2016, nanggana si Propesor Hegerl sa Hans Sigrist Prize "or her groundbreaking scientific work in this year’s prize field, 'The Human Fingerprint on the Earth System"

## Mga reperensya
Kamagong

An **kamagong** o ***Diospyros blancoi*** A.DC. (Mga kapareho: Diospyros Philippinensis (Desr.); Diospyros discolor), sarong klaseng tinanom na nagkakahoy. Inaapod man ini nin *mabolo*. Sa Ingles, naapod man ining *velvet apple*, *velvet persimmon*, tinanom na yaon sa genus na *[[Diospyros]]* kan pamilyang ebony. An bunga kaini patos nin  garo pinong barahibo, kolor malapulang kayumanggi, asin magatol sa duta. An hinog kaini may laman na malomhok, kolor rosa-rosa na sa kagat asin namit nakaagid sa plum. Nagtutubong natural ini sa Filipinas,.

## Pagkultibar

Iini sarong tropikal na tinanom na matubang magtubo sa maski anong klaseng daga, poon sa lebel kan dagat abot 2,400 na pye sa lan gkaw kan dagat. An pisog kaini tinatanom pag'ultan 30 abot 45 pye an agwat. Kaipohan kaini tubig uran sa kalawigan  kan taon. Kun pisog an itanom, naabot 6 o 7 an halat bago magbunga, alagad an pananom na an ginamit na tinaldok mga sanga  nabunga tolos sa laog nin 3 o 4 na taon.

An mga bunga kaini nagkakaiba-iba sa hitsura, sa porma, sa kolor, sa pagkamabuhok asin sa namit. Ini bagay na nagpapatotoo na ini may pagkalaen-laen sa genetic variation. Igwa man ining cultivar na mayong pisog na orog pigkakagustohan ta an pisog kaini logod darakula asin nakakapano sa bunga.

## Pasagi

An batang kan kamagong dusok asin matagas na gayo, asin magayon sa hitsura ta maitom. Arog kan mga matagas na pasagi', ini naapod man na "iron wood" huli sa pagkahigot kan supat kaini asin  pagkatagas.

An pasagi' kaini parati inuusar sa konstruksyon nin mga harong siring kan sa salog, poste, harigi, pintoan, asin bintana. An  mga haman na muwebles o mga dekorasyon pinageeksportar alagad kaipohan may toltol na dokumento. An kamagong popular man na gibohon na bokken o eskrima sticks.


File:Mabolo.jpg|Burak nin kamagong
Image:Diospyros_blancoi.jpg|Binaak na bunga
File:Velvet apple (Diospyros discolor) seeds.jpg|pisog nin kamagong
Image: Diosp blancoi F 070311 055 ipb.jpg|Bunga asin mga dahon
image:Starr_980601-4322_Diospyros_discolor.jpg|Mga kamagong na hubin pa
image:Diosp blancoi L 070311 075 ipb.jpg|Dahon kan kamagong
Image:Diosp blancoi L 070311 072 ipb.jpg|Dahon na may mga ogbos
File:Jf6720San Nicolas, Betis, Guagua, Pampangafvf 15.JPG|Kamagong sa Guagua, Pampanga
File:Kamagong (Ironwood) Chair.jpg|Tukawan gibo sa kamagong


## Toltolan
Kirsten Zickfeld

Si Kirsten Zickfeld sarong Aleman na pisiko sa klima na basado ngunyan sa Canada. Saro sya sa mga awtor kan United Nations' Intergovernmental Panel on Climate Change, asin saro sya sa mga awtor sa Intergovernmental Panel on Climate Change's (IPCC) Special Report on Global Warming of 1.5 °C (SR15).

Nakumpleto ni Zickfield an saiyang Master of Science degree sa physics sa Free University of Berlin in 1998, dangan nasundan kan pagka-doktor sa pisika sa University of Potsdam kan 2004.

## Karera sa Pagsiyasat
Natapos ni Zicfel an sarong Master nin Siensia sa pisika sa Unibersidad nin Free Unibersidad nin Berlin kan 1998, na sinundan nin sarong doktorado sa pisika sa Unibersidad nin Potsdam kan 2004. Pakalihis kaiyan, si Zickfield naggibo nin pag - research sa Potsdam Institute for Clima Impact Research, an Unibersidad nin Victoria asin an Canadian Sentro para sa Climate Modeling and Analysis.

## Piniling bibliograpiya

* Mateo, H. Damon, Nathan P. Gillett, Peter Attt, asin Kirsten Zicfel. " An kadakulan kan pag - init kan globo sa maluhong mga  karbon. " Natural. 2009.
* Eby, M., K. Zicfeld, A. Montenegro, D. Archer, K. J. Missner, asin A. J. Weaver. " Nagliliwat an panahon nin antropograpikong klima: Milenyal na mga timbangan nin potensyal na CO2 asin panluwas na temperatura. " Journal na taga Clivia. Journal of Clivi.
* Ziceld, Kirsten, Michael Eby, H. Damon Mateos, asin Andres J. Weaver. " Pag - introdusir nin mga punteriya  sa pag - imbento tanganing inaan an peligro nin  pagbabago sa klima. " Mga Kabtang kan Akademya Nasyonal nin mga Siensia. Mga Produksyon kan Nasyonal na Akademya nin mga Siensia
* Gillett, Nathan P., Vivek K. Arora, Kirsten Zicfeld, Shawn Marshall, asin William J. Merryfield. " Nagliliwat an kamugtakan pakatapos nin biyong pagpalabilabi sa carbon dioxide carbon. " Natural na Geoscience. 2011.

## Mga reperensya
Mikiko Kainuma

Si **Mikiko Kainuma **(甲斐沼 美紀子) (namundag kan 1950) sarong Japanese climatologist sa Japan Advanced Institute of Science and Technology. Midbid sya sa saiyang trabaho sa pagbabago kan klima asin mga polisiya sa klima. Sya man an nanginginot na Hapon na awtor kan 4th and 5th IPCC assessment reports.

## Karera
Naresibi ni Kainuma an saiyang B.S., M.S., asin Ph.D. bilang aplikasyon kan matematika asin pisika hali sa Unibersidad nin Kyoto, Hapon. Poon kan 1977, nagtrabaho sya sa polusyon sa aire asin klima sa Institusyon Nasyonal na Institusyon Para sa Environmental Studies (NIES), kun sain sa presente sya an Namomoon sa Klimang Policy Assessment Research Section. Sya an panginot na awtor sa Fourth and Fifth Assessment Report of the United Nations Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).

Kaiba sa saiyang mga proyekto an Asia-Paciific Integrated Model (AIM) asin an Integrated Environmental Assessment sub-project of Asia-Pacific Environmental Innovation Project (APEIS).

## Panginot na mga publikasyon

* R. H. Mossu. An suminunod na henerasyon nin mga senaryo para sa klima liniwat an pagsiyasat asin paghusgar. Sa: Naturalesa. Banda 463, Nr. 7282, 2010, S. 747,doui: 10.138/nature0823. 10.138/natural0823
* Si M. Kainuma, Y. Matsuoka un T. Morita (Hrg.): Hinokoman sa klima: Asia-Pakapakipag - ulay: An Asia-pasipiko nag - iribanan nin modelo. Springer Science & Business Media, 2011, ISBN 978434316790.
* D. P. Van Vuuren u. a.: An representante nagkokonsentrar: An representasyon nagdadalagan: sarong sumaryo. Sa: Pagbago sa kulminasyon. Banda 109, Nr. 1-2, 2011, S. 5,doi: 10.1007/s1054-011-0148-z.ː.doi: 10.1007/s1054-011-0148-z

## Mga Susugan
Nana Klutse

Si **Nana Ama Browne Klutse** nag - aadal nin mga dinamika sa klima kan Solnopan na Aprika. An saiyang isinurat nakasentro sa siensia sa klima asin an pag - uswag ispesipiko sa Monsoon sa Aprika. Siya an mayor na paradiskurso sa Departamento nin Pisiko, Unibersidad nin Ghana. Kan nakaagi, pig-manehar nya an Remote Sensing and Climate Centre. Si Dr.Klutse sarong Climate Science Fellow kan African Institute for Mathematical Sciences asin sarong panginot na awtor na nakakontribuwir sa IPCC Sixth Assessment Report (AR6). Aktibo man nyang ineenkaminar an mga aking babae sa Ghana na konsideraron an mga karera sa siensia asin sinusuportaran an mga pag - uswag sa edukasyon sa siensia sa nasyon.

## Propesyonal na karera
Si Dr. Klutse nagtrabaho sa Ghana Space Science and Technology Institute of the Ghana Atomic Energy Commission bilang sarong senyor na sientista sa pagsiyasat poon 2016 sagkod 2018. Bago kaini, sya nagin bisita sa West African Science Service Centre on Climate and Adapted Land Use (WASCAL) sa Akure, Nigeria..

## Politika
Si Dr. Klutse aktibo man sa politika bilang myembro kan Kongreso Demokratiko kan Nasyon.

## Mga Toltolan
Caroline C. Ummenhofer

Si **Caroline C. Umenhofer** sarong oseanograpo sa Woods Hole Oceanographic Institusyon kun sain pinag - aadalan nya an labi - labing mga pangyayari sa panahon na may partikular na pokus sa Indian Ocean. Naghihingowa si Umenhofer na ikonektar an saiyang mga nadiskubre manungod sa paghula nin kadakol na pangyayari sa panahon asin presipitasyon tangani makatabang sa mga nasyon na naapektaran.

## Amay na Pagkaniaki asin edukasyon
Namundag si Umenhofer sa Freiburg, Alemania. Kan 2003, nag-gradwar sya sa Batsiler nin siensia sa Unibersidad nin Wales, Banger, UK, kun sain nag-ganap sya sa Joint Honours sa Pisikal na Oceanograpiya asin Marine Biology. Ummenhofer an saiyang PhD in Applikadong Matematika sa The Unibersidad nin New South Wales (UNSW), Sydney, Australia.[1] An Unibersidad nin New South Wales. Si Umenhofer nagsurat nin teoriya manungod sa "Southern Hemisphere Regional Precipitation and Climate Variability: Extremes, Trends and Predictability, "na nanggana sa Uwe Radok Award kan Meteorlohiko asin Oceanograpikong Sosyedad sa kategoriya kan siensiang atmospera/ocean/climate science.

### Mga piling publikasyon

* 
* 
* 

## Gawad asin onra

* Uwe Radok Award kan Sosyedad sa Meteorolohiya Asin Oseano sa Australia (2008).
* An Humbolt Research Felloward von Humbolt Foundation, Bonn, Alemania (2014). Alejandro von Humbolt Foundation.
* James B. Macelwane Medal kan American Geophysical Unyon (2018). James B. Macelwane 

 

## Panluwas na mga link

* Ummenhofer Labs
## Mga reperensya
Pimchanok Luevisadpaibul

Si **Pimchanok Luevisadpaibul** (; namondag kan 30 Septembre 1992), may gaha na **Baifern** (; *lit.* "Dahon nin Fern"), iyo sarong Thai na aktres asin modelo. Nabisto siyang maray sa saiyang pagganap bilang si Nam sa pelikulang *Crazy Little Thing Called Love* kaidtong 2010. An pelikula pigsasabing suminikat na lang bigla maski ngani dae puminatok kan enot. Katambal niya digdi si Mario Maurer. Saro na siyang *freelance* na aktres poon kan 2016.

## Pilmograpiya

### Pelikula

### Mga serye sa telebisyon

### Pagluwas sa mga music video

### Adbertismo

## Mga gawad asin nominasyon

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* 
*
Masaker sa Palimbang

An **Masaker sa Malisbong Masjid**, na inapod man na **Masaker sa Palimbang**, sarong pagtigbak nin sarong pulutong nin mga Muslim Moros kan mga yunit nin Militar kan Pilipinas kadtong Setyembre 24, 1974, sa baryo na baybayon kan Malisbong sa Palimbang , Sultan Kudarat, Mindanao.   Nagsasabi an mga account na natipon kan Moro Women Center sa General Santos City na 1,500 lalaki na Moros na igwang edad 11-70 an natigbak sa laog kan sarong moske, 3,000 mga kababayihan asin aki na igwang edad na 9-60 an nakakulong - kaiba an mga kababayihan na nilugusan - asin 300 na harong an naragba kan pwersa nin gobyerno.  Nangyari an masaker duwang taon matapos ideklara ni Ferdinand Marcos an ley militar kadtong Setyembre 1972.

Nagpoon an masaker pagkatapos kan inot na apat na aldaw kan pagselebrar kan Ramadan kun sai nag-abot an mga miyembro kan Suldados kan Pilipinas asin pigdakop an mga opisyal nin barangay officials kaiba an 1,000 lain pang mga Muslim. Sa laog kan lagpas sa sarong bulan, ginaradan kan militar an mga nag-iirok sa lugar. Ipigpapahiling kan mga patotoo na piggibo an mga biktima na hubaan asin pinakalot kan saindang sadiring lubungan bago piggadan kan putok nin badil.

## Mga toltolan
Martine Rebetez

Si **Martin Rebetez  **sarong Suizong klimatologo. Saro syang propesor sa Unibersidad nin Neuchâtel.

## Biograpiya
Pinag - adalan ni Rebetez an geograpiya asin klimolohiya sa Unibersidad nin Lausanne, Zurich asin Salford puon 1979 sagkod 1985. Naresibi nya an saiyang pagka-doktor poon 1987 sagkod 1992 sa Unibersidad nin Lausanne asin kan huri 

nagin empleyado sa University of Freiburg dangan sa  University of Neuchâtel. Poon kan 2006, sya nagin parasiyasat sa Institusyon Para sa Federal Research Institute for Forests, Snow and Landscape (WSL) asin poon kan 2017 bilang propesor sa Unibersidad nin Neuchtel.

## Mga Gibo
An sientipikong isinurat ni Rebetez manunungod sa pagbabago sa klima, nangorog na sa Switzerland, siring man sa mga resulta nin pagbago nin mga kadlagan huli sa klima, an alpine turismo asin nyebe. Nakakontribuwir sya sa pakasabot sa mga epekto nin pag - init kan globo sa turismo kun tiglipot sa konteksto kan krisis sa klima. Kan 2016, napatunayan kaiyan na an panahon nin pag-ski asin pag-sled sa Alps pinakahalipot nin labing sambulan sa Switzerland kun ikukumparar kan 1970; Huli kaiyan igwa nin mas grabeng panahon, mas halawig na mga panahon nin tigmara asin mas dakulang mga pangyayari sa pag-uran.

Kan 2019, nagkomento si  Rebetes manungod sa mga paghiro konektado sa klima, an Fridays for Future sabi nya: "Susog ki Antoine de St-Exupéry, dai ta pigmana an satuyang mga daga sa satong mga magurang, kundi sa satuyang mga aki. Ngunyan, an bagong henerasyon naghahagad nin kapaliwanagan kun ano an ginibo ta sa mga daga na sinubli ta sana man sainda."

Hinihiling man ni Rebetez an persepsyon nin mga tawo sa klima. An saiyang imbestigasyon sa nagbagong persepsyon kan pasko nakaagda nin pirang atensyon kan media; an paggamit kan paghambing sa Christmas postcards; naipahiling nya na an ideyal na kaisipan sa ma-nyebeng pasko naglakop sana man sa kinaban magpuon kan 1860 paabante.

## Mga reperensya
Emily Shuckburgh

Si **Emily Fleur Shuckburgh**, OBE, sarong sientista sa klima, matematika asin para-komunikar sa siensia. Sya an Direktor kan Cambridge Zero, an Unibersidad kan klima ni Cambridge nagbago nin inisyatiba, asin kaiba si Darwin College, Cambridge. Kaiba sa saiyang mga pinag - aadalan an dinamikong atmospera, kadagatan asin klima pati an siensia sa palibot. Sya sarong teoretikong modelo asin obserbasyonal na sientista.

Pinanginotan ni Emily an Sentre kan UKRI Para sa Doktoral na Pagsasanay sa Aplikasyon nin AI sa pag - adal kan Environmental na mga Risk. Dagdag pa digdi, sya fellow kan Royal Meteorological Society  asin co-chair   kan Climate Science Communications Group.

## Edukasyon
Si Shuckburgh nag - atender sa Magdalen College, Oxford, kun sain nakakua sya nin BA sa Matematika kan 1994. Dangan natapos nya an PhD sa inaplikar na matematika sa Unibersidad nin Cambridge kan 1999. Nag-gibo si Shuckburgh nin post-doctoral research sa École normale supérieure sa Paris puon 2001 sagkud 2003 asin sa MIT kan 2005 bilang nagbibisitang Scientist, na nagtatrabaho sa mga lugar nin atmospera asin ocean dynamics.

## Karera
Kan 2000, si Shuckburgh nagin research fellow kan Darwin College, Cambridge asin man fellow para sa matematika kan 2003; dangan kan 2019 kikaputan an pirang posisyon sa Unibersidad kan Cambridge - taga-basa man sya sa Departamento kan Computer Science asin Technology, sarong associate fellow para sa Centre for Science and Policy dangan fellow sa Cambridge Institute for Sustainability Leadership.

. Pigpapamayuhan man ni Shuckburgj an UKRI Centre for Doctoral Training sa Application of AI to the Study of Environmental Risks. 

## Mga Gibo

*  
*  

## Mga reperensya
Friederike Otto

Si **Friederike Elly Luise Otto** (namundag kan 1982) sarong Aleman na klimatologo na kan Enero 2021 iyo an Associate Director kan Environmental Change Institute (ECI) sa Unibersidad nin Oxford.[1]  An saiyang pagsiyasat nakasentro sa kun gurano kagrabe an magigin kamugtakan nin panahon kan mga basado sa external climate drivers. Bilang sarong midbid na eksperto sa langtad nin pagsiyasat, sinisiyasat nya kun sagkud sain an posibleng marhay na an mga pag - uswag nin tawo iyo an responsable sa mga pangyayari na arog baga kan grabeng tig-init kan 2019, asin an epekto kaiyan sa pag-init kan globo.  Bilang resulta kan mga interes na ini, sya nagin myembro kan internasyonal na proyekto sa Pankinaban na Panahon.

## Biograpiya
Namundag sa Kiel, Alemania, kan 1992, si Friederike Elly Otto naggradwar sa pisika sa Unibersidad nin Potsam bago nakakua nin PhD sa pilosopiya nin syensia sa Free University kan Berlin kan 2012. Nagtrabaho sya sa ECI puon kan 2011 kan punan nyang siyasaton an epekto kan mga pangyayari sa panahon sa klima. Sa saiyang papel bilang katabang kan World Weather Attribution, naimpluwensyahan nya an internasyunal na pag-uswag nin mga estratehiya sa klima. Konektado sa Hurricane Harvey kan 2017, nagkonklusyon sya na nagresulta iyan sa pag-ultanan nin 12% asin 22% nin dugang pang uran sa Houston. Nagtubod man sya na daing duda na an Bagyong Laura kan 2020 resulta nin pagbabago sa klima. Nagtutubod pa sya na an siring na mga report sa pagdistribwir makatatabang na makombinsir an mga gobyerno na gibuhon an mga aksyon na may katuyuhan sa paggibo nin mas dakol pang komunidad sa karbon.

An libro ni Otto kan 2019 na *Wütendes Wetter*, na ipinublikar sa Ingles bilang *Angry Weather*, nagin pinakamarahay na mabentang libro asin nakaresibe nin mga positibong tuyaw.

Otto's 2019 book *Wütendes Wetter*, published in English as *Angry Weather*, became a best seller and received positive reviews.

## Mga publikasyon

* *Angry weather – In search of the culprits for heatwaves, floods and storms.*, 2019. .ja-3.ː.U.D. KAN B.978-50092-3092-3 

## Toltolan


## Mga panluwas na takod

* Ipinaliwanag ni Friederike Otto an Hapot sa Pagdistribwir sa Youtube
* Interview with Friederike Otto , Times Higher Education (THE)
Sybil P. Seitzinger

Si Sybil P. Seitzinger sarong siyentista sa oseanograpo asin klima sa Institusyon Pasipiko Para sa mga Solusyon nin Klima, kun sain sya sarong namamahalang direktor. Saro man syang propesor sa Environmental na Studies sa Unibersidad nin Victoria.

Naresibi nya an saiyang PhD sa biolohikong oseanograpiya hali sa Unibersidad nin Rode Island asin igwa sya nin sarong onoraryong PhD hali sa Utrecht University. Myembro sya kan Academy of Arts and Sciences sa Amerika, asin rinirikonosir sya sa saiyang pagsiyasat kun paano naaapektaran asin liniwat nin mga tawo an natural na mga proseso asin para sa tunay na halaga kan saiyang trabaho.

Sya dating naglilingkod bilang direktor kan Unibersidad nin Rutgers/NOAA Coooperative Marine Education asin Research Program, asin bilang nagbibisitang propesor sa Unibersidad nin Rutgers.

## Gawad asin onra
Si Seizinger nginaranan na Fellow of the American Geophysical Union in 2019.

## Mga piling publikasyon

* Frank Biermann, Xuepi Bai, Ninad Bondre, Wendy Broadgate, Chen-Tun Arthur Chen, Ofa Pauline Duble, Jan Willem Erisman, Maron Glaser, Sandra vander Hel, Maria Carmens, Searezer, Ken Centra. (206). Frank Berman.Xi. Bady Badrein. Down to earth: Contextualizing the Anthropocene. Global Environmental Change, 39, 341350. 10.1016/j.glova.2015.114.004. 10.1016/j.lovenacha.2015.1004

## Mga reperensya
Ingeborg Auer

Si **Ingeborg Auer** sarong klimologo sa Austria, na midbid sa saiyang isinurat sa Project HISTALP (Historical Instrumental Climatological Surface Time Series of the Greater Alpine Region)..

Si Auer hali sa Velden am Wörthersee. Nag - adal siya puon 1970 sagkod 1975 sa Institusyon Para sa Meteorolohiya asin Geophysics sa University of Vienna, kun sain naresibi niya an saiyang doktoradong tesis na Zur Chronik und Synoptik und öbersichicen Südendern (To the Chronicle and Synoptics in the Austrian Southern Alps). Poon kan 1975 si Auer nagtrabaho sa Institusyon Sentral Para sa Meteorolohiya asin Geodynamics. Kan 2001 sya an nagin pamayo kan departamento para sa surbey kan daga klimatolohiko asin hydroclimatolohiya. Kan 2009 sya an nagin pamayo kan Departamento sa Pagsiyasat sa Klima. Nagretiro sya kan 2016.

Midbid si Auer sa saiyang kontribusyon sa paglalang kan halangkaw an pagkapantay-pantay na mga impormasyon para sa pagsiyasat sa klima, nangurog na sa langtad nin homogenisasyon. Sa panginginot nya kaiba ni Reinhard Böhm, linalang an data sa HISTALP para sa rehiyon kan Alpine. AN PARATENG database saro sa pinakahalawig asin pinakahalawig na klima sa pagkapantaypantay na ibinugtak sa kinaban. An impormasyon na basado sa saiyang trabaho nagpapahiling na puon kan 1800 an mga sona sa Alps nagbalyo sa mas halangkaw nanggad na mga lugar bilang kabtang kan klima: Sa mabukid na mga lugar na dati igwa nin nyebe sa bilog na taon parati nang igwa nin duot ngunyan; Kun igwa nin duot, an kadlagan parating nagtatalubo ngunyan.

## Mga piling publikasyon

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga reperensya
Jane Long

Si **Jane C. S. Long** sarong Amerikanong sientista sa klima asin enerhiya. Sya Associate Director sa Laverre National Laboratoryo asin fellow sya American Association for the Advancement of Science.

Si Long an Kravis Senior Contributing Scientist asin sa Environmental Defense Fund.

## Buhay
Haloy nang naresibi an saiyang abilidad sa biomedical na inhenyeriya hali sa Brown University School of Engineering  asin sa saiyang mga masterak asin doktorado, ini man hali sa Unibersidad nin California, Berkeley

Poon 1997 sagkud 2003  si Long naglingkod bilang Dean of the Mackay School of Earth Sciences asin Engineering sa Unibersidad nin Nevada, Reno.ה.

Si Long haloy nang nagtatrabaho bilang estratehiya sa klima sa California Council on Science and Technology.

## Mga Gibo

* 
* 

## Mga reperensya
Etta Rosales

Si **Loretta Ann P. Rosales** sarong Filipinong aktibista, maestra asin politiko na naglingkod nin tulong termino bilang representante nin party-list na Akbayan Citizens' Action Party sa Kamara de Representantes kan Filipinas (1998-2007). Siya nagin Tagapamayo kan Komisyon sa Deretsos Humano kan Republika kan Filipinas poon 2010 sagkod 2015.

Siya sarong bantogan na parasurog kan mga diretso nin tawo asin nagserbeng instrumento sa pagsangat nin demanda sa Hawaii District Court na nagresulta sa solamenteng paghukom ki presidente Ferdinand E. Marcos para sa labing mga pagbalgar sa mga diretso nin tawo na ginibo durante kan saiyang katungdam bilang presidente, na ipinautob an pirang kasugoan kaini kan 2011. Siya mismo biktima nin mga pagbalgar ni Marcos.

Bilang sarong aktibista, itinugdas niya an Alliance of Concerned Teacher (ACT) partylist. Siya man an tagapamayo kan Partido ng Bayan.

Naghali si Rosales sa ACT kan mga taon bago an 1998 dangan uminiba sa Akbayan. Siya inelehir bilang kongresista para sa partido na iyan poon kan 1998-2007.

## Toltolan
Flor Contemplacion

Si **Flor Ramos Contemplacion** (Enero 7, 1953 - Marso 17, 1995) sarong Filipinang trabahanteng pandomestiko sa abrod o OFW (overseas Filipino worker) na hinusgaran nin kagadanan sa Singapura huli sa panggagadan. An paggadan sa saiya nakadanyar na marhay na relasyon sa pag-ultanan kan Singapura asin kan Filipinas, asin nagpangyari sa dakol na Filipino na iluwas an saindang pagkadesganar sa mamundong kamugtakan kan mga trabahanteng pandomestiko sa duwang gobyernong ini.

Namundag an Contemplacion sa Syudad nin San Pablo, probinsya nin Laguna, Filipinas.

Kan Mayo 4, 1991, si Delia Mamaril Maga (namundag kan Oktubre 6, 1955 sa Tarlac), sarong Filipinong domestikong trabahador, nanumpongan na ginadan sa Singapura. An tulong taon na si Nicholas Huang, na inaataman ni Maga, nadiskobreng nalamos. Minsan ngani dai maitukdong suspetsado an ama ni Huang, an mga pulis nadiskobre an pangyayaring ini sa dayari ni Maga. Inusisa kan mga pulis si Contemplacion asin ka inot pa nagtuga na ini sa krimen nin paggadan ki Maga asin Huang.. An saiyang pagbuyboy nungka niyang binawi, asin ini ibinilang kan Embahada kan Filipinas sa Singapura na masasarigan. Dangan siya sinentensyahan nin kagadanan sa paagi nin pagbitay.

Mayo 17 kan si Contemplacion binitay sa Changi Women's Prison and Drug Rehabilitation sa ibong kan personal na pakimahirak sa gobyerno nin Singapore sa Pilipinas gikan ki presidente Fidel V. Ramos.

Kagtulong (13) taon an makalihis matapos bitayon si Contempalcion, an byudo asin tulong aki kaini ikinulong huli sa sahot sa pagbenta nin ipinapangalad na droga. Makalihis an tulong taon, hinatolan nin habambuhay na pagkakulong an tulong aki kaining si Sandrex, asin kambal na si Joel asin Jun-jun.

## Toltolan

## Halawig na pagbasa
*Regional Briefing Philippines: Death Threat (Marso 23, 1995).  *Far Eastern Economic Review*, p.&nbsp;13.
*Rose-Coloured Glasses (Marso 30, 1995).  *Far Eastern Economic Review*, p.&nbsp;12.
*Manila Justice: Executed Filipina Hailed as Hero (Marso 30, 1995). *Far Eastern Economic Review*, p.&nbsp;5.
*Regional Briefing Philippines: Autopsy Conflict (Abril 13, 1995). *Far Eastern Economic Review*, p.&nbsp;13.
*Regional Briefing Philippines: Singapore Reopens Case (Abril 20, 1995). *Far Eastern Economic Review*, p.&nbsp;13.
*The Fight For Flor (Marso 24, 1995). *[[Asiaweek]]*, p.&nbsp;27.
*The Furor Over Flor (Marso 31, 1995). *Asiaweek*, p.&nbsp;36.
*Beyond the Rage: Lessons from the Case of Flor Contemplacion (Abril 7, 1995). *Asiaweek*, p.&nbsp;17.
*The Fallout From Flor: A President's Political Worries Over a Hanged Maid (Abril 7, 1995). *Asiaweek*, p.&nbsp;30.
*Savage Blows (Abril 14, 1995). *Asiaweek*, p.&nbsp;33.
*More Fallout From Flor (Abril 28, 1995). *Asiaweek*, p.&nbsp;34.

## Panluwas na takod
*
Elwira Żmudzka

Si Elwira Zmudzka sarong Polish na climtologo. Sya an presidente kan Asosasyon nin mga Polish Climatologists.

Sya sarong parasaliksik asin nagtutukdo na fellow sa Unibersidad kan Warsaw.

## Mga Gibo

* 
* 

## Mga reperensya
Bronwen Konecky

Si  Bronwen Konecky sarong paleoclimatologist asin klimologo na an partikular na lugar nin pokus yaon kan nakaagi asin sa presente iyo an epekto kan klima sa  mga tropiko. SYa sarong katabang na propesor sa Department of Earth and Planetary Sciences sa Unibersidad nin Washington sa St. Louis.ה. Washington University. Louis

## Edukasyon Asin akademikong karera
Sa saiyang senyor na taon sa high-scholl, si Konecky nagkua nin A.P. Enviromental Science class na iyo an nag-agyat saiya na adalan an siyensya. Si Konecky nagresibe man nin B.A. sa Enviromental Science sa Barnard College kan Columbia University kan 2005. Kan 2010, nagtapos sya nin Sc.M. sa Geological Studies sa Brown University bago makaresibe nin Ph.D. sa Geological Studues hali sa parehong institusyon kan 2013. Sa Brown University, si Konecky nagin estudyante ni James M. Russel. An disertasyon ni Konecky na “Decadal to Orbital Scale Climate Change in the Indian Ocean Region: Precipitation Isotopic Perspectives from East Africa and Indonesia”  nakatutok sa mga epektong pagbabago sa klima asin mga pag-uran sa rehiyon kan Kadagatan kan India sa paagi kan pag-adal kan stable isotopes para sa mga sedimento kan danaw.

## Karera asin pagsiyasat
Makalihis na makagradwar sa Barnard College kan 2005, si Konecky nagpuon na magtrabaho sa African Millennium Villages Project bilang Environmental Research Coordinator. An obheto kan proyekto iyo an magtau nin tabang sa mga komunidad sa rural na Aprika na makahawas sa labing kapobrehan asin magpirmi sa proyekto hasta 2008. Kan 2013, nagtrabaho sya sa Cobb lab bilang postdoktoral na fellow sa Georgia Institute of Technology. Sa tahaw kan 2014 hasta 2016, si Konecky nagin National Science Foundation Postdoctoral Fellow asin nagtatrabaho sa Oregon State University asin University of Colorado Boulder  bago magin pansaliksik na siyentista sa Cooperative Institute for Research in Environmental Sciences, University of Colorado Boulder. Pigkaptan nya an posisyon na ini nin sarong taon bago nagin katabang na propesro sa Department of Earth and Planetary Sciences sa Washington University in 2018, kun sain man sya nagtatrabaho hasta ngunyan. 

An panginot na mga langtad nin pagsiyasat ni Konecky iyo an Paleocliamolohiya, Climatolohiya asin Hydrogeology. Midbid sya sa saiyang gibuhon na pag - adal sa suanoy asin modernong uran sa tropiko, partikularmente sa palibot kan Dagat Indio asin sa Aprika.

## Mga publikasyon
Kabale sa pinakasitadong mga publikasyon ni Konecky an:

** *Upward range extension of Andean anurans and chytridiomycosis to extreme elevations in response to tropical deglaciation*
** *The African Millennium Villages*
** *Using palaeo-climate comparisons to constrain future projections in CMIP5*
** *Isotopic reconstruction of the African Humid Period and Congo Air Boundary migration at Lake Tana, Ethiopia*
** *Atmospheric circulation patterns during late Pleistocene climate changes at Lake Malawi, Africa*.

## Mga reperensya
Nicole Hernandez Hammer

Si **Nicole Hernandez Hammer** sarong Amerikanong sientista asin aktibista na nag - eeskwela sa paglangkaw kan dagat asin sa maraot na epekto kan klima nababago sa mga komunidad nin kolor. Sinusuportaran nya an Unyon of Florida Scientist asin dating deputadong direktor kan Sentro nin Florida para sa Environmental Studies.

## Kaamayi kan buhay asin edukasyon
Si Nicole Hernandez Hammer namundag ki Oscar Hernandez asin Maria Eugenia Estrada, sa Guatemala kan Cuban na lahi. An saiyang tugang iyo si Oscar Isaac. Sa edad na apat, an saiyang pamilya buminalyo sa US. Kan omboy pa si Hernandez-Hammer, an saiyang pamilya nakadanas nin dakulang linog asin kan sya tinedyer pa, sarong bagyo an tuminama sa saiyang harong sa Miami. Sya asin an saiyang pamilya nawaran kan gabos na bagay. Nakakua sya nin sarong M.S. sa biolohiya hali sa Florida Atlantikong Unibersidad, asin sarong MBA hali sa Unibersidad nin Palma Beach Atlantiko.00.

## Pagsiyasat Asin karera

### Pagsiyasat
 
An pagsiyasat ni Hammer nakasentro sa kun pano an pagbago nin klima nakakaapektar sa mga komunidad nin kolor asin hababang mga komunidad na igwa nin hababa sanang mga kita sa trabaho. Ginibo ni Hammer an koneksyon na an mga populasyon sa Latin an pinakamadaling mabiktima kun ikukumparar sa ibang populasyon. Sa paagi kan impormasyon na ini, determinado syang palakupon an mensahe sa paagi kan paghuhulit asin dugang pang pagsiyasat. Kan 2013, si Hammer nagin parte kan 2013 Climate Assessment of Southeast US  tanganing urog pang maaraman kun gurano kagrabe an pagkaraot kan inprastruktura huli sa paglangkaw kan dagat asin nakagibo nin dakul na interbyu saka publikasyon sa mga epekto kan paglangkaw kan dagat sa mga komunidad na kolor.

### Mga Onra asin Gawad
Kan 2015, inimbitaran si Hammer sa Estado kan Union Adress ni Michelle Obama  tanganing ipalakop an pakaaram manungod sa pagbago nin klima asin sa mga epekto kaiyan sa mga komunidad na may kolor.

 

## Panluwas na takod

* Appearances on C-SPAN

## Mga reperensya
Bulalakaw

An **bulalakaw** (Ingles: *meteoroid*, *meteor*)  iyo sarong sadit na magapo o metalikong lawas sa kalawakan.

An mga bulalakaw iyo signipikong mas sadit sa mga asteroyd, asin iyo minarango sa sukol poon sa saraditon na granyula pasiring sa sarong metrong hiwas na mga bagay. An mga bagay na mas sadit sa mga ini iyo pigkaklasipika bilang mikrometeoroyd o alpog kan kalawakan. Kadaklan iyo mga pragmento gikan sa mga kometa o asteroyd, kun sain an iba iyo mga debris hale sa impak nin kolisyon na nakaluwas hale sa mga lawas arug kan Bulan o Marte.

Kapag an sarong bulalakaw, kometa, o asteroyd luminaog sa atmospera kan Kinaban sa tipikal na rikas na dae mababa sa , an aerodinamikong pag-init kan bagay na ito iyo minahimo nin liwanag, parehas sa naglalaad na bagay asin sa dalan kan minalaad na mga partikulo na pigwalat kaini. An penomenang ini iyo inaapod na bulalakaw o "shooting star". An mga serye nin nagkapirang mga bulalakaw an minaluwas nin pirang segundo o minuto sagkod minaluwas gikan sa parehas na punto sa langit iyo inaapod na "meteor shower". An udong-bitoon (*meteorite*) iyo an tada kan sarong bulalakaw na nakaligtas sa ablasyon kan saiyang lawas durante kan pag-agi niya sa atmospera bilang sarong bulalakaw sagkod tuminama sa kadagaan.

Sa pag-estima, harus 25 na milyong bulalakaw, mikrometeoroyd, asin ibang debri sa kalawakan an minalaog sa atmospera kan Kinaban urualdaw, na iyo minaresulta sa estimadong 15,000 na toneladang materyal kaini an minalaod sa atmospera sa kada taon.

## Hilingon man

* Asteroyd
* Planeta
* Bitoon

## Panluwas na takod

* A History of Meteors and Other Atmospheric Phenomena 
* American Meteor Society
* British Astronomical Society meteor page
* International Meteor Organization
* Live Meteor Scanner
* Meteoroids Page at NASA's Solar System Exploration
* Meteor shower predictions 
* Meteor Showers and Viewing Tips
* Society for Popular Astronomy – Meteor Section

## Toltolan
Inez Fung

Si **Inez Fung** (Khinese: ▪; namundag kan Abril 11, 1949) sarong propesor sa siensia atmospera asin Department of Environmental Science, sa University of California, Berkeley. Pigkaag man sa posisyon sa Department of Earth and Planetary Science asin sa  Department of Environmental Science, Policy and Management.

Myembro sya kan National Academy of Sciences asin kan American Philosophical Society asin fellow sa American Geophysical Union asin sa American Meteorological Society.

## Kaamayi kan buhay asin edukasyon
Si Inez Fung namundag asin nagdakula sa Hong Kong, na kaidto sarong kolonya kan Britanya. Nagtataram sya nin Intsik sa harong asin nag - adal nin Ingles sa eskwelahan. An saiyang mga magurang dai nagkaigwa nin sekondaryong edukasyon asin inisip ninda na mahalaga para sa saindang apat na aki na magkaigwa na ini makapag-aradal. Nag-gradwar sya sa College, Hong Kong, kan 1967. Bilang simbag sa pagkariribok kan 1967 sa Hong Kong, an saiyang pamilya naghali sa Hong Kong pasiring sa Amerika del Norte. Nagbyahe sya pasiring sa Estados Unidos asin nagpalista sa Kolehio nin Utica sa Nueva York. Si Fung nagbalyo sa Institusyon nin Teknolohiya sa Massachusetts, asin nakaresibi kan saiyang Bachelor of Science sa matematika kan 1971. Mantang nag-aadal sa irarom kan Jule Gregory Charney sa MIT, sinurat nya man an saiyang pan-doktoral na tesis sa “organization of spiral rainbands in a hurricane." Ginanahan nya man an Rossby Award para sa pinakamarhay na tesis kan taon.
Naresibe nya man an saiyang Sc.D. kan 1977, asin nagin panduwang babayi na makagradwar sa MIT na igwa nin doktorado sa Meteorology. 

## Personal na buhay
Si Fung nag - iistar sa Berkeley, California asin kinasal sa Oceanograpong si Jim Bisop, sarong paratukdo sa Unibersidad nin California-Berkeley.

## Mga onra asin pagbisto

** 2019 Foreign Member kan Royal Society
** 2007 National Center for Atmospheric Research Community Climate System Model Distinguished Achievement Award
** 2005 Scientific American 50 award
** 2004 Roger Revelle Medal, American Geophysical Union
** 2002 Henry W. Kendall Memorial lecturer sa Global Change Science, Massachusetts Institute of Technology
** 1997-2002 NASA Goddard Senior Fellow
** 1991 NOAA Distinguished Authorship Award
** 1990-1997 NASA Goddard Institute for Space Studies Most Valuable Paper Award
** 1989 NASA Exceptional Scientific Achievement Medal
** 1987-1993 NASA Goddard Institute for Space Studies Peer Award
** 1977 C.G. Rossby Award for the outstanding thesis of the year, Department of Meteorology, Massachusetts Institute of Technology
*

## Mga reperensya
 

## Panluwas na mga link

* An website ni Inez na Fung 
*
Jinous Nemat Mahmoudi

Si Jinous Nemat Mahmoudi o **Jin(o)us Ni** (Agosto 7, 1928 - Disyembre 27, 1981) sarong Iranian na metorologo na parasunod kan Baháʼí Faith  asin myembro kan National Spiritual Assembly para sa Iran.

Nanindugan sya tanganing panginotan an meteorolohikong paglilingkod sa Iran. Makalihis na rebolusyon kan 1979, an paglitis sa Baháʼís nagparalabi pa.

## Buhay

Namundag si Mahmoudi kan 1929 sa Tehran. An saro sa saiyang mga magurang paratukdo asin an saro pa nagpublikar nin magasin. An magasin na Tehran Mosavar, istablisado nang marhay asin popular durante kan pagreynar kan Shah kan Iran.

Napukaw an saiyang interes sa siensia asin impormasyon. Naggibo sya nin plano na purbaran asin tipunon an kaaraman para sa ligtas na pagpadanay. An plano nya gamiton an mikropolyo tanganing mapreserbar an sarong impormasyon. 

Sa unibersidad pinag - adalan nya an pisika asin meteorolohiya asin ini nagbunga nin trabaho sa pagprediktar sa kamugtakan nin panahon. Sya an inot na babaeng meteorologo sa Iran. Nagtindog sya tanganing panginotan an Organisasyon Nasyonal na Organisasyon na kabtang kan ministeryo kan saiyang nasyon sa pagdepensa. Igwa sya nin ranggong de-facto sa pagigin heneral. Nagkaigwa man sya nin interes sa deretsos kan mga babayi asin pigpanginutan an Atlas project na nag-iimbistigar sa solar na enerhiya.

Pinakasalan nya si Houshang Mahmoudi, na nag - tau nin mga programa para sa mga aki. Sinda mga myembro kan pagtubod kan Bahai asin igwa sinda nin tolong aki.

Kan 1979 nangyari an rebolusyon asin nabiktima an pagtubod kan Baha’i  asin an mga parasunod kaiyan. 

Nawaran sinda nin trabaho asin nag-istar dangan nagtrabaho nin pasekreto mantang an saindang aki pigpapadara sa luwas kan nasyon tangani na magklase. Inarestar sya kan Disyembre 13 1981 kaiba kan iba pang lideres sa saiyang pagtubod sa sarong Nasyonal na Espiritwal na Asamblea. An iba pa iyo si Sirous Rowshani, Kamran Samimi, Mahmoud Majnob, Jal Azizi, Mehdi Amin Amin, Ezat Fourouhi asin Ghodrat Rouhani. Ginadan sinda  sa paagi nin firing squad kan Disyembre 27.

An namumugtakan kan saiyang lulubngan itinao sa saiyang pamilya kan huri. 200 na parasunod kan pagtubod ni Bahai an ginadan sagkud kan 1998 sa Iran.

## Mga reperensya
Dorothy Vaughan

Si **Dorothy Johnson Vaughan** (Septembre 20, 1910 – Nobyembre 10, 2008) iyo sarong Aprikano Amerikanong matematiko asin tawong kompyuter na nagtarabaho para sa National Advisory Committee for Aeronautics (NACA), asin NASA, sa Langley Research Center sa Hampton, Virginia. Kaidtong 1949, nagin siyang tagaaktong superbisor sa West Area Computers, an pinakaenot na Aprikano Amerikano na makaresibe nin promosyon asin magsuperbisa sa sarong grupo nin mga staff sa tahaw.

Dagos naman siyang opisyal na napromotar sa posisyon nin superbisor. Durante kan saiyang 28-taon na karera, si Vaughan nagpreparar para sa introduksyon nin makinang kompyuter sa kaamayan nin 1960s sa pagtukdo sa saiyang sadiri asin sa saiyang mga staff sa lenggwaheng pamprograma na Fortran. Pinamayuhan niya man an seksyong pamprograma kan Analysis and Computation Division (ACD) sa Langley.

Si Vaughan iiyo saro sa mga babaying naitampok sa historyang naisurat ni Margot Lee Shetterly na *Hidden Figures: The Story of the African-American Women Who Helped Win the Space Race* (2016). Pig-adaptar ini bilang sarong biyograpikal na pelikula sa kaparehong ngaran, asin pigluwas man kan 2016.

Kan 2019, si Vaughan iyo piggawadan nin Congressional Gold Medal.

## Mga gawad asin onra

* 1925: Beechurst High School – Class Valedictorian
* 1925: West Virginia Conference of the A.M.E. Sunday School Convention – Full Tuition Scholarship
* 1929: Wilberforce University – Mathematician Graduate Cum Laude
* 1949–1958: Pamayo kan National Advisory Committee of Aeronautics' Segregated West Computing Unit
* Oktubre 16, 2019: sarong lunar na krater an pigpangaran saiya. An ngaran iyo napili kan planetaryong siyentista na si Ryan N. Watkins asin kan saiyang estudyante, sagkod pigsubmitar sa ika-109 na kompleanyo ni Dorothy Vaughan.
* 2019 Nobyembre 8: Congressional Gold Medal
* Kan 6 Nobyembre 2020, sarong satelayt na pigpangaran saiya an piglunsar sa kalawakan.

## Toltolan

## Panluwas na takod

* ** sa IMDb

* Vaughn sa Findagrave
Emperatris Sasaban

Sa oral na mga tradisyon na nakatakod sa amay na uusipon kan mga Tagalog, pigsasabi na si **Emperatris Sasaban** o **Dayang Sasaban** (Baybayin: ᜐᜐᜊᜈ᜔  , Habanes: ꦱꦱꦧꦤ꧀) nagin sarong marangal na babaye kan ika-14 na Siglo (Dayang) kan politiya nin tagalog kan Namayan, sa baybayon kan Salog Pasig sa Luzon.

Sa mga alamat, pigbayaan niya an Namayan tanganing magpakasal sa ki ** Emperador Soledan ** (bisto man sa ** Anka Widyaya **') kan Majapahit. Sa korte kan Majapahit, nangaki siya nin sarong aking lalaki na nagngangarang Balagtas,  na nagbalik man sana sa Luzon tanganing mangobyerno sa Balayan asin Taal, dangan magpakasal ki Prinsesa Panginoan kan Pasig.

Iyupaman, dai mayong nasambit saiya sa Negara Kertagama, kaya baga dai sigurado an saiyang pagbutwa.

## Mga toltolan