open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Al Martino

Si **Al Martino** (namundag an pangaran, Alfred Cini, Oktubre 7, 1927, Philadelphia, Pennsylvania- Oktobre 13, 2009, Springfield, Pennsylvania) sarong Italyano-Amerikano na parakanta asin aktor. Siya nasabi kan sarong peryodista na si Steve Huey , " si Martino saro sa pinakamahusay na Italyano-Amerikanong parakanta, na may magkapirang nagtama na mga *solo* asin album poon kan kaamayi nin 1950 sungdo' sa katahawan nin 1970. Alagad, mas bisto daa siya sa papel niya sa pelikulang *The Godfather* bilang sarong parakanta sa pangaran na Johnny Fontane, sarong karakter na sinasaboot base sa buhay ni Frank  Sinatra alagad may pambihirang pagkaagid sa sadiri niyang buhay asin karera.

Siya nagadan kaining Oktobre 13, 2009 sa Springfield, Pennsylvania kun saen siya nakaestar na.

## Diskograpiya
### Saiyang mga album
* 1959: Al Martino
* 1960: Swing Along With Al Martino
* 1962: The Exciting Voice of Al Martino (U.S. #109)
* 1962: The Italian Voice of Al Martino (U.S. #57)
* 1963: I Love You Because (U.S. #7)
* 1963: Painted, Tainted Rose (U.S. #9)
* 1963: Love Notes 1964: A Merry Christmas
* 1964: I Love You More and More Every Day/Tears and Roses (U.S. #31)
* 1964: Living a Lie (U.S. #13)
* 1965: My Cherie (U.S. #19)
* 1965: Somebody Else is Taking My Place (U.S. #42)
* 1965: We Could (U.S. #41)
* 1966: Spanish Eyes (U.S. #8)
* 1966: Think I'll Go Somewhere and Cry Myself to Sleep (U.S. #116)
* 1966: This is Love (U.S. #57)
* 1967: Daddy's Little Girl (U.S. #23)
* 1967: This Love for You (U.S. #99)
* 1967: Mary in the Morning (U.S. #63)
* 1968: Love is Blue (U.S. #56)
* 1968: This is Al Martino (U.S. #129)
* 1969: Jean (U.S. #196)
* 1969: Sausalito (U.S. #189)
* 1970: Can't Help Falling in Love (U.S. #184)
* 1970: My Heart Sings (U.S. #172)
* 1972: Love Theme from 'The Godfather' (U.S. #138)
* 1975: To the Door of the Sun (U.S. #129)
* 1976: In Concert: Recorded With the Edmonton Symphony Orchestra (live)
* 1978: Al Martino Sings
* 1978: Al Martino
* 1982: All of Me
* 1993: The Voice to Your Heart; produced by Dieter Bohlen in Gny
* 2006: Come Share the Wine

### Mga album kadamotan kan saiyang mga kanta
* 1968: The Best of Al Martino (U.S. #108)
* 1999: The Legendary Al Martino

## Mga panluwas na takod
* Official web site 
* IMDb site
* Cutout movie on IMDb
Dean Martin

Si **Dean Martin** (Hunyo 7, 1917 - Desyembre 25, 1995) sarong Amerikanong parakanta, aktor sa pelikula asin komedyante. Siya midbid na maray na saro sa mga artistang musikal kan mga taon 1950 asin 1960. Sa mga nagtama niyang mga solo an kairiba iyo an "Memories Are Made Of This", "That's Amore", "Everybody Loves Somebody", "Mambo Italiano", "Sway", "Volare" and "Ain't That A Kick In The Head?". Saro siya sa lider kan inaapod na "The Rat Pack", asin mayor na artista sa apat na lugar kan show business: concert stage, recordings, pelikula, asin telebisyon.

Nabansagan na "King of Cool", si Dean Martin nagin sarong *pop culture icon* para sa saiyang sadiring klaseng musika, saiyang karisma asin saiyang bisyo nin pag'iinom dawa totoo an kapot niyang baso sa mga pasali an laog *apple juice*. Respetado siyang maray maski saen magduman asin baga sarong embahador kan komunidad kan mga Italyano-Amerikano.
Judith Balares-Salamat

Si **Judith Balares-Salamat** (namundag kan Enero 11, 1965) sarong kagubáy na Bikolanang parasurat, paratokdô asin premyado kan Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon. Dati siyáng profesora kan Departmento kan Humanidades, kan Institute of Arts and Sciences kan Camarines Sur State Agricultural College. Dati siyáng tagapangataman-yaman kan Kabulig Bikol. Nageerok siyá sa Pili, Camarines Sur.

Nagtapos si Judith Balares-Salamat nin Doktorado sa Pilosopiya(Ph.D.) sa lado nin Comparative Literature asin Cultural Anthropology sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman, Quezon City. May Masteral (M.A. Honours) man siya sa lado nin English (Post-Colonial Literatures) hali sa University of Wollongong, New South Wales, Australia. Nagtapos siya kan saiyang Bachelor's Degree sa Edukasyon sa CSSAC (ngonian, Central Bicol State University of Agriculture o CBSUA), asin Major in English sa Naga College Foundation, Syudad nin Naga.

Nanggana nin premyo an ibang obra niya, arog baga kan primer premio sa Sanaysay sa Premio tomas Arejola para sa Literaturang Bicolnon (PTALB), 2007, asin an premio bilang Parasurat kan Taon sa parehong okasyon. Premyado man siya kan Civil Service Commission (Region V) sa pagsurat nin sanaysay kan 2009. Ginawadan siya kan LGU kan Pili bilang Distinguished Mayoral Awardee sa Edukasyon kan taon 2008.

Nagtutukdo ngonian an awtor sa Kolehiyo asin Graduate School sa CBSUA, sa Pili, Camarines Sur.

## Pagbisto
An saiyang saysáy na "Ringgaw nin Imahinasyon, Kawat sa Pagtukdo" iyó an ginawádan nin Enot na Premio sa Ikaapat na Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon kan 2007. Siyá man an pinangaránan na Parasurat kan Taon. Sa Enot na Mayoral Awards kan lokal na gobierno kan Pili, Camarines Sur tinàwán si Salamat kan Pagbisto sa lado nin Edukasyon.

## Mga Librong Sinurat
# Sinaraysay: Halo-Halong Blog nin Buhay (2011) 190 pahina.

## Toltolan

## Hilhilngan
* Paratukdo, Pagsurat Bikolnon 2008: A Teacher-Writer's Conference for Bicol Literature  Kolehiyong Fundasyon nin Naga

## Mga panluwas na takod
*Judith Balares-Salamat sa Facebook
Edward Fisher

Si **Edward Fisher** (11 Enero 1848 &ndash; 31 May 1913) sarong  Kanadyenseng direktor sa orkestra, maestro, organista asin kagtogdas saka enot na direktor musikal kan Toronto Conservatory of Music.

Namundag sa Jamaica, Vermont, siya nag'adal sa Boston Conservatory of Music. An saiyang mga maestro kairiba sa Julius Eichberg, Joseph Bennett Sharland, asin Whitney Eugene Thayer. Dangan nag'adal pa siya sa Berlin, Alemanya sa pag'aataman ni Carl August Haupt asin ni Carl Albert Loeschhorn. Kan 1875 naghubo' siya sa Ottawa kun saen duman nagin siyang direktor musikal kan Ottawa Ladies' College asin saiyang pigkondukta an Ottawa Choral Society. Sa pag'isog niya sa Toronto, nagin siya duman organista sa St Andrew’s Presbyterian Church poon 1879 sungdo' 1899. Nagin pa man siyang direktor musikal kan Ontario Ladies' College sa Whitby, Ontario. Kan 1886, pino'nan niya an Toronto Conservatory of Music asin siya nanombrahan direktor musikal kaini.

Nagadan siya kan 1913. Sa pwesto niyang idto, sinanglean siya ni Augustus Stephen Vogt.

## Toltolan
* Agi-agi kan buhay niya- http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7368
Doris Day

Si **Doris Mary Anne von Kappelhoff** (Abril 3, 1922 – Mayo 13, 2019), bisto sa pangaran niya sa entablado na **Doris Day**, sarong Amerikanang parakanta asin aktres.

Huli sa saiyang abilidad na kayang kumanta, magbayle, asin mag'komedyante o magkapot man nin mga dramatikong papel sa pelikula, si Day nagin saro sa pinakadakulang artista sa Amerika. Siya igwang 39 pelikula sa saiyang kredito maski ngane nagretiro na sa pelikula kan 1968. Nagrekord man siya nin sobra sa 650ng kanta. Siya nominee sa Academy Award asin nanggana sa Golden Globe asin Grammy Award. Kan 1989, si Day nagresibi kan Cecil B. DeMille Award huli sa saiyang lawig'buhay na kahamanan sa kinaban nin pelikula.

## Mga panluwas na takod
* Doris Day Animal Foundation
* Doris's Official Website
* Discovering Doris (Longest running fan tribute website)
* The Films Of Doris Day  (Reviews of Doris Day's 39 films and articles)
* Doris Day Animal League 
* Doris Day on "Solid! The encyclopedia of big band, lounge, classic jazz and space-age sounds"
* Photographs of Doris Day 
* Doris Day Official Discography (+78rpm)
Marne Kilates

Si **Mariano "Marne" Losantas Kilates** (kamundagan: Nobyembre 5, 1952 sa Daraga, Albay; kagadanan: Hulyo 20, 2024) sarong premyadong kagubay na Bikolanong parasurat. Duwa sa mga naipalagdâ nyang libro: an *Children of the Snarl & Other Poems* (Aklat Peskador, 1987), asin *Poems en Route* (University of Santo Tomas Publishing House, 1998). Nagawadan na si Kilates nin manlainlain na pagmidbid siring kan Gawad Pagromdom ki Carlos Palanca para sa Literatura para sa saiyang mga rawitdawit, asin Manila Critics Circle National Book Award para sa saiyang rawitdawit asin pag-Ingles/Filipino nin rawitdawit. Taon 1998 kan ginawadan siya kan Southeast Asia Write Award (SEA Write).

Siya nakapapublikar na nin dai mabababa sa anom (6) na libro nin mga rawitdawit, asin nagpalis nin mga trabaho kan mga nangengenot na mga Filipinong pararawit siring ki Rio Alma, Bienvenido Lumbera, asin nobela ni Lazaro Francisco.

Siya nagawadan man premyo kan SEA Write Award kan Thai royalty. Si Kilates nagkapot kan Henry Lee Irwin Professorial Chair for Creative Writing (Poetry) sa Ateneo de Manila University (2011-2012), asin nangaranan bilang pinakaenot na Poet of the Year sa Philippine Graphic Nick Joaquin Literary Awards (2013).

Hulyo 20 ngunyan na taon 2024, siya nagpaaram sa kinaban sa edad na 71 anyos.

## Mga panluwas na takod
*Si Marne Kilates sa Facebook
* Marneskripts, at http://marnek2.wixsite.com/marneskripts
Mario Lanza

Si **Mario Lanza** (Enero 31, 1921 - Oktubre 7, 1959) sarong Italyano-Amerikanong tenor na parakanta asin aktor sa Hollywood, asin siya lataw na gayo kan kahurihan nin 1940 abot mga taon 1950.

Sinasabi kan saiyang mga tagahanga na an lirico spinto tenor na boses niya nariribal an boses ni Enrico Caruso, na pinagpapel ni Lanza sa sarong 1951ng pelikula *[[The Great Caruso]]*. Alagad, kumpara ki Caruso, an karera ni Lanza sa opera kakadiit sana. Si Lanza nagkanta nin manlaen'laen na klaseng musika sa lawig kan saiyang karera, poon sa *operatic arias* sagkod sa mga kantang popular kan mga panahon niya. Dawa ngane daa an hirignit na estilo niya nin pagkanta daing gayo naoomaw kan mga kritiko, siya popular na maray asin an mga rekording niya hanggan ngonyan pigpapahalagahan pa. Nagadan siya huli sa pulmonary embolism sa amayon na edad na 38 asin siya ilinubong sa Holy Cross Cemetery.

## Mga pinapelan niyang pelikula

* *[[Winged Victory (play)|Winged Victory]]*, 1944 (uncredited chorus member)
* *[[That Midnight Kiss]]*, 1949
* *[[The Toast of New Orleans]]*, 1950
* *[[The Great Caruso]]*, 1951
* *[[Because You're Mine]]*, 1952
* *[[The Student Prince (film)|The Student Prince]]*, 1954 (boses sana)
* *[[Serenade (film)|Serenade]]*, 1956
* *[[Seven Hills of Rome (film)|Seven Hills of Rome]]*, 1958
* *[[For the First Time]]*, 1959

## Mga piling rekording niya

* *The Mario Lanza Collection*, RCA, 1991
* *Mario Lanza: The Legendary Tenor*, RCA, 1987
* *[[The Great Caruso And Other Caruso Favorites]]*, RCA, 1989
* *[[Mario! Lanza At His Best]]*, RCA, 1995
* *[[Mario Lanza Live at Hollywood Bowl: Historical Recordings (1947 & 1951)]]*, Gala, 2000
* *[[Mario Lanza Sings Songs from The Student Prince and The Desert Song]]*, RCA, 1989
* *[[Serenade/A Cavalcade of Show Tunes]]*, RCA, 2004
* *[[Mario Lanza: Opera Arias and Duets]]*, RCA, 1999
* *Christmas With Mario Lanza*, RCA, 1987

## Mga panluwas na takod

*Official website 
*Mario Lanza Institute 
*Mario Lanza, Tenor | Google Groups - Forum, essays, photos and rare recordings.
*MarioLanza.it 
*The British Mario Lanza Society 
*MarioLanza.net  Hosted by Jeff Rense.
*Mario Lanza at Grandi Tenori 
*History of the Tenor - Sound Clips and Narration
Restoryanismo

Sa Estados Unidos, an **Restoryanismo**http://en.wikipedia.org/wiki/Restorationism, paminsan pinag-apod na Kristiyanong Primitibismo, na minapanungod sa pagtobod nin kadakulon na mga relihiyosong kahiroan na an pinakapuro o orihinal na Kristiyanidad dapat na ipagbalik-liwat, habang pirmeng minaako na iyo an pinakaburabod kaining restorasyon. An arog kaining mga grupo nagtutukdo na ini kinakaipuhan nin huli ta an Katolikohttp://en.wikipedia.org/wiki/Catholic, Ortodokshttp://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Orthodox asin Protestantehttp://en.wikipedia.org/wiki/Protestant na mga Kristiyano mina-introdusir nin mga depekto sa Kristiyanong pagtubod asin kaugalian, o nawaraan nin sarong tugmad na elemento kan tunay na Kristiyanidad.

An restoryanismo espisipikong minapanungod sa restorasyong kahiroanhttp://en.wikipedia.org/wiki/Restoration_movement asin sa bilang nin iba pang mga kahiroan that naggikan sa parteng sirangan kan Estados Unidos asin Canada asin nagdakol nin hidali sa amay asin tahaw kan ika-19 siglo sa pagmuklat kan Ikaduwang Dakulaon na Kagimatahanhttp://en.wikipedia.org/wiki/Second_Great_Awakening.  An terminong restorasyonhttp://en.wikipedia.org/wiki/Restoration_%28Mormonism%29 iyo man pinag-empleyo kan Mga Banal sa Huring Aldaw na kahiroanhttp://en.wikipedia.org/wiki/Latter_Day_Saint_movement.

An termino man iyo an pinaggagamit kan mas nabisto pa sanang mga grupo, na pinaglaladawan an saindang mga katuyuhan na mag-establisa giraray kan Kristiyanidad sa orihinal na porma kaini, arog baga kan iba na ante-denominasyonal na Karismatikong Restoryanistahttp://en.wikipedia.org/wiki/Charismatic_Restorationism na minabukad kan 1970s sa United Kingdom asin sa iba pang rona.  Sa komparableng mga termino, an may amay na primitibistang mga kahiroan minabale sa mga Paulisiyanohttp://en.wikipedia.org/wiki/Paulician, Mga Husyitashttp://en.wikipedia.org/wiki/Restorationism_%28middle_ages%29, Anabaptistashttp://en.wikipedia.org/wiki/Radical_Reformation, Landmarkistashttp://en.wikipedia.org/wiki/Landmarkism, asin an mga Kwakeristashttp://en.wikipedia.org/wiki/Quaker na pinagladawan bilang mga ehemplo kan restoryanismo.
## Toltolan
Grace Kelly

Si **Grace Kelly** (Nobyembre 12, 1929 – Setyembre 14, 1982) sarong Amerikanang aktres sa pelikula asin entablado. Sarong icon sa fashion, siya nagin Prinsesa kan Monaco ta naagom siya ni Rainier III, an Prinsipe kan Monaco. Si Kelly nagin aktres kan mga taon na 1950 asin nagpapel sa mga pelikulang *Rear Window*, *To Catch a Thief*, *High Society*, asin *The Country Girl* kun saen guminana asin nakua an Academy Award for Best Actress. Nagretiro siya sa pag-akting sa edad na 26.

Si Kelly nagadan kan Septyembre 14, 1982 resulta kan sarong aksidente. Kan soodmang aldaw kaidto siya nagpapadalagan kan saiyang kotse kaiba an aki niyang si Stephanie. Naataki siya nin stroke asin huli kaini nahulog an saiyang kotse sa sarong bangin.
Que lugar este kan dayo sa sadiring banwa

An **Que lugar este kan dayo sa sadiring banwa** an enot na libro ki rawitdawit ni Jaime Jesus Borlagdan na iniluwas kan Hunyo 22, 2009 sa Syudad nin Tabaco.

Pigbibilog ki duwang koleksiyon an nasabing libro: an saro iyo an *Que lugar este kan dayo sa sadiring banwa* buda an *Karangahan*. Ginawadan kan Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon an *Karanghan* bilang pinakamarhay na koleksiyon ki rawitdawit kan 2006; pinalista man an *Que luagar este kan dayo sa sadiring banwa* kan taon 2004.

## Laog
Igwang 47ng rawitdawit buda duwang tula an libro, gabos manungod sa Tabaco, orog na sa dati kaining saudan na *A.A. Berces Memorial Supermarket* kun sain nagdakula si Borlagdan. 

Paliwanag ni Borlagdan manungod sa libro:

*Pigsususog kan mga tulang ini an dalan pauli sa sarong nalingawan nang harong-banwaan; sarong pagsungko sa nabayaan na lugar na kinadakulaan. Tabaco an rona, pero kun isasangat sa lebel kan kagabsan, saro ining simbolo kan gabos na dati— baad sa kaakian— pinadabang maray, dangan nawara,  dangan ngonian— baad sa kagurangan— labi-labing pighihidaw. May mga ulian kitang arog kaini, na yaon na sana sa mapa kan satong pagrumdom. Sa saindang pagkabura, dagos na ining nabulag satuya. Sa kalingawan nawara ta sinda, pero dawa dai na mabuhat an gadan o maibalik an kaakian, baad lamang sa pag-rumdom otro,  makakua ki kapahingaloan an saindang mga multo. Mga tula ining nagkikiling, nagbibisa, buda nagrorokyaw kan mga warara na digdi. Lambang saro nagtataram na an pag-rumdom saro man na lugar kun sain an daing kasagkodan  nakakuang ulian.*
Krear Bathala

An **Krear Bathala** sarong bandang Tabaknon na dating midbid bilang *Haunted Garage*. Nabilog an banda kan taon 2000 sa pamayo ni '''Jimple Borlagdan''', parakanta buda gitarista, kairiba si **Virgilio Cañon**, bahista, buda **Rodel Aguilar**, dramista. Dai naghaloy si Cañon buda Aguilar buda tinukalan sinda na **Binat Pelaez**, bilang bagong bahista, **Wax Ko**, dagdag na gitara, buda an tugang ma ngohod ni Jimple na si **Jimzzy Borlagdan** bilang bagong dramista. Namidbidan sinda sa mga serye ki patugtog sa Albay na inapod na ***Roots*** kairiba an mga nagongorog na mga bandang Albayano. Bago ninda malatag sa istudyo an enot nindang *single* na ***Hari ng walang hanggang parusa***, kinua ninda si **Jun Lim** bilang kasalida ni Pelaez sa baho. Si Lim an nagbaho sa duwa nindang *single*, kairiba an kantang ***Clowns***. Mga taon 2007 kan nagpahunod sinda sa sarong banda sa America buda tinukalan an pangaran nindang *Haunted Garage* ki *Krear Bathala*. Sa panahon na ini, tulo na sana sinda sa paghali ni Lim. Inasumer ni Ko an posisyon bilang bahista. Ini man an panahon kun sain pigmimidbid an banda kan mga kontemporanyo kaini bilang nangenot kan *Bikol rock*, na binansagan kan matuang Borlagdan na *[[Tanog Tabaco]]*. Signatura kan banda sa mga tugtugan sa sentro kan musika sa Naga buda Legazpi an kantang ***Kagadanan*** na nakaubay sa ***Ribok!***, sarong katipunan ki mga kantang gibo kan mga Albayanong grupo. Nasa proseso an banda, na ngonian pigbibilog na sana kan magtugang na Jimple buda Jimzzy Borlagdan, sa pag latag sa istudyo kan kantang ***Astronomo***.

## Mga Kanta

1. Hari ng walang hanggang parusa
2. Clowns
3. Kagadanan
4. Astronomo
5. Govinda
6. Bathala
7. Almighty
8. Stale
9. Sa Dios Sana
10. Paggalang

## Toltolan
Jimple Borlagdan (Banda)

::*Hilingón an parasurát na si [[Jaime Jesus Borlagdan]]*

An bandang **Jimple Borlagdan** an solong proyekto kan pamayó kan bandang Krear Bathala budâ poetang si Jimple Borlagdan. Kaubay niyá sa banda sindá Reywell Madrilejos (gitara), Julius Bariso (keyboard buda baho), Jimzzy Borlagdan buda Elton San Pablo (drums).  

Nakasúrat sa patós kan pinaluwás nindáng single na *Istorya kan halipot n buhay ni Romy* an kamawótan kan banda: an parambungón an saróng pambanwang tanóg Bikolnon o Bikol folk music. 

An kantang “Istorya kan Halipot na Buhay ni Romy” an enot nindang obra na isina-ere kan Agosto 2009. Presenteng piglalatag kan banda an pangaduwa nindáng single na *Turog na an gabos*. 

## Mga Kanta
# An istorya kan halipot na buhay ni Romy
# Turog na an gabos
# Kahadean
# Naungman ako kan saimong hiyom
# Pag itao mo daw sakuya an dai mo paggirom
# Kaipuhan an bagyo
Nat King Cole

Si **Nathaniel Adams Cole**  (Marso 17, 1919 - Pebrero 15, 1965) na bisto sa propesyonal na bansag niyang Nat KIng Cole, sarong Amerikanong musikero na enot nabisto asin naglataw na maray bilang sarong pyanista sa jazz. Dawa totoo batikanong pyanista siya, an kabantogan niya huli sa malumanay asin malagong na boses niya na saiyang ginagamit sa mga bandang togtog asin sa mga togtog na jazz. Siya man an pinaka'enot na musikerong Negro na nagkaigwang variety show sa telebisyon. Siya man popular man sa enterong kinaban dawa nagadan na. Hiniling siyang saro sa importante asin lataw na personalidad sa lantad nin musika sa Estados Unidos.
Tanog Tabaco

An **Tanog Tabaco** sarong bansag na enot na ginamit ni Jimple Borlagdan para apudon an mga kontemporanyong mga kantang Bikol na nagibo kan mga musikero sa Tabaco. Hali an termino sa titulo kan sarong katipunan nin mga kantang ginibo kan mga bandang Tabaknon.
TAWO: Tabaco Writers' Workshop

An **TAWO: Tabaco Writers' Workshop** iyo an panliteraturang paksiyon kan An Banwa: Kultura buda Artes kan Tabaco.

Itinindog ini kan poetang si Jaime Jesus Borlagdan kan 2006, sa Syudad kan Tabaco. Kairiba sa grupo sinda Jose Jason Chancoco, Richard Madrilejos, Wilbert Cipria, buda Eduardo Uy.
Juan Belgica, Jr.

Si **Juan Rafael Belgica, Jr.** sarong kontemporaneong Bikolanong parasurat asin para'rawitdawit. Siya tubong Albay, Filipinas.

## Obrang pinalagda

* Tinipon na mga Rawit-Dawit, Buda Tolong Osong na Osipon na Nakaulsit. Serrano Printhouse. ciudad kan Legazpi.2005.  88ng boklit.

## Mga panluwas na takod

* Poet's Picturebook - http://marnezine2.blogspot.com/2008/03/juan-rafael-belgica-jr-pan-duly-enot-sa.html
Rafael Banzuela, Jr.

Si **Rafael "Raffi" Banzuela, Jr** . (namundag sa Rapu-Rapu, Albay) sarong kagubay na Bikolanong parasurat, peryodista, brodkaster asín akademiko. Kagsurat siya kan librong *Albay Viejo* (2010) asin koleksyon nin mga rawitdawit sagkod ni Juan Rafael Jr. sa librong *Durùngan: Mga Rawitdawit* (Lagdaan ni Sural, 2003). Ipinublikar pa man saiyang mga rawitdawit na *Doron*, *An Buhay mo* asín *Dawà Paraiso* sa publikasyon na *[[An Tambobong Nin Literaturang Bikolnon|An Tambobong]]* asin librong *Sagurong* (DLSU, 2011).

Siya direktor ngunyan kan Public Relations and Alumni Affairs kan Aquinas na Unibersidad kan Legazpi.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Igwa Pang Istorya: Rebyu kan Albay Viejo (2010) ni Raffi Banzuela  by Paz Verdades Santos
Domingo Abella (politiko)

Si **Domingo Isaac Abella** (c. 1866 - Enero 4, 1897) saro sa inaapod na Quince Martires  na inaresto kan mga Kastila, pinagbista sa salang rebelyon asin pinagbadil sa Luneta. Sa edad na 31 kan nagadan, siya an pinakahubin sa mga martir. Siya sarong agrimensor asin an mga magurang niya iyo sinda Manuel P. Abella asin Bibiana Isaac.

Siya nagin kaapil sa Katipunan asin maigot na nagbabali sa mga tiripon kan mga Katipunero sa Kabite. Nagtatabang siya sa pagpadakula kan grupo mala ta sagkod sa pag'agda sa mga Agta sa Bukid Isarog saiyang ginibo.
     
## Mga panluwas na takod
* The Bicol Martyrs of 1896 Revisited- http://www.bicolmail.com/issue/2009/sept10/1896.html 
* Domingo Abella (1872-1897) https://web.archive.org/web/20021005043649/http://geocities.com/sinupan/AbellaD.htm
Vicente Ursua

Si Don **Vicente Campos Ursua** (Hunyo 15, 1859 Libmanan, Camarines Sur- Agosto 2, 1921, Calamba, Laguna), gobernadorcillo sa duwang termino kan Lbmanan poon 1891 asin koronel sa tropang Filipino na nagsabat sa mga mananakop na Amerikano kan 1900. 

## Pamilya
An mga magurang niya iyo sinda Agaton Ursua asin Isidora Campos, na pareho namundag sa Libmanan, Camarines Sur. 

An naagom ni Ursua iyo si Tecla Aureus y Ibarra na aki man kan mag'agom na sinda Agaton Aureus de los Angeles asin Lorenza Ibarra Santa Rosa y Rubio Fernando. Pareho namundag sa Lbmanan, sinda kinasal  kan Hulyo 10, 1884 asin nagbunga an saindang pagsasaro nin duwang aki, si Jacinto asin si Perpetua. 

## Kan rehimen nin Kastila asin pag'abot kan Amerikano

Nasahotan na kaapil sa Katipunan asin rebelde, siya inaresto kan mga Kastila kan Oktubre 6, 1896. Nag'agi nin makuring kulog sa hawak huli ta kinadogkadog kan mga otoridad na Kastila. Kinadog siyang labilabi enot sa kumbento kan Simbahan nin Libmanan, dangan kairiba niya an pinsan niyang si Leon Hernandez asin an bayaw niyang si Pablo Perpetua, sinda pinirit pinalakaw haleng Libmanan pasiring sa Nueva Caceres. Sa kumbento kan Simbahan nin San Francisco, sindang tolo kinadogkadog naman. Nakasakay sa bapor na "Isarog", si Vicente pinadara na Manila, kasarabay kan iba pang nasahotan na mga rebelde,  kun saen siya pigsentensyahan kan Concejo de Guerra na itapok sa Fernando Poo. Kan Pebrero 5. 1898 nagawadan siya nin indulto asin nakabalik sa Filipinas kan Nobyembre 12, 1898. 

Si Antonio Luna kinomisyon siya bilang teniente koronel na mamoon kan tropa regular kan Katipunan na sakop an Libmanan asin Daet. Dangan kaidto, komo saro nang koronel, siya an nagbilog kan Milicias Teritoriales kan Libmanan. An grupo niyang ini an suminabat sa madugong enkwentro laban sa mananakop na Amerikano kan an mga ini, kairiba an 2,200 na soldados, naglaog igdi sa Bicol paagi kan Sola' nin San Miguel, kan Pebrero 20, 1900 ta pasiringon sinda sa banwaan nin Nueva Caceres.

Kan nagin nang matoninong an Bicol, kan taon 1903, siya nanombrahan na juez de paz kan Libmanan.

## Kagtogdas kan grupong Mason
Siya sarong Mason asin katuwang si Juan Miguel, binilog an Logia Bicol Nu. 64 asin nagin siyang Worshipful Master natatago sa pangaran na "Virgilio". Naapod siyang "Gran Maestro Virgilio" kan GRAN ORIENTE ESPAÑOL, sinasabing siya an kagtogdas kan masoneria sa Ambos Camarines 

Nagadan siya sa edad na 62 sa Canlubang, Calamba, Laguna alagad an saiyang restos pinaghubo' kan taon 1926 sa Libmanan, Camarines Sur kun saen nakasaray sa mausoleo kan pamilya Ursua.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Tronco kan mga Ursua
*  The Bicol Martyrs of 1896 Revisited- ki Jose V. Barrameda, Jr. Bicol Mail. Jan. 15, 2008.http://www.bicolmail.com/issue/2009/sept10/1896.html 
* An retrato tinatao an kredito sa Ursua Family Website kun saen ini sinapi. (Okt. 5, 2009)- https://web.archive.org/web/20021127084159/http://www.geocities.com/ursuatree/photovicente.html
Rudolf Virchow

Si **Rudolf Ludwig Carl Virchow** (Oktobre 13, 1821 – Setyembre 5, 1902) sarong Aleman na doktor, antropologo, aktibista para sa salud publiko, patologo, prehistoryador, biologo, parasurat, editor asin pulitiko. Siya inaapod na "Ama kan Patolohiya" asin siya an kagtugdas kan adal sa medisina sosyal asin sa saiyang mga kagurubay binasagan siyang  "Papa nin medisina".

Si Virchow nag'adal nin medisina sa Friedrich Wilhelm University sa irarom nin pagmato ni Johannes Peter Müller. Manta siya nagtatrabaho sa ospital nin Charité, an mga imbestigasyon niya sa epidemyang 1847–1848 na tipus duman sa Upper Silesia iyo an nagin pundasyon kan salud publiko sa Alemanya, asin iyo an  nagsemento kan karera niya sa politika. Sa saiyang mga nanuparan, an sabi niya an "An Medisina syensiang sosyal, asin an politika mayong iba kundi lapagap na pagbubulong". An partisipasyon niya sa  Rebolusyon nin 1848 nagresulta sa pagpatalsik saiya sa Charité sunod na taon. Dangan kaidto siya nagpublikar nin peryodiko *Die Medizinische Reform* (*The Medical Reform*). Siya nagpwesto bilang enot na tukaw sa Pathological Anatomy sa University of Würzburg kan 1849. Pakalihis limang taon, an Charité pinabalik siya sa bagonng Institute for Pathology. Saiya man na katuwang-minukna an partido politikang Deutsche Fortschrittspartei, asin naelehir sa Prussian House of Representatives asin nakagana n in sarong pwesto sa Reichstag. An saiyang pagkontra sa polisya pinansya ni Otto von Bismarck nagresulta sa pag'angat nin duel saiya ni von Bismarck. Alagad siya nagsuporta sa mga kampanya ni von Bismark laban sa mga Katoliko, na an siring na kampanya inapod niyang *[[Kulturkampf]]* ("pagpakitusay kultural").

## Mga panluwas na takod

* 
* 
* 
* The Former Philippines thru Foreign Eyes, yaon sa *Project Gutenberg* (katuwang na pigsurat ni Virchow kaiba si Tomás Comyn, Fedor Jagor, asin Chas Wilkes)
* Halipot na biyograpiya asin bibliyograpiya sa *Virtual Laboratory* kan *Max Planck Institute for the History of Science*
* Students and Publications of Virchow 
* Sarong biyograpiya ni Virchow kan American Association of Neurological Surgeons na minasambit sa saiyang enot na gibo sa Cerebrovascular Pathology

## Toltolan
TV5 (Filipinas)

An **TV5** saróng istasyon nin telebisyon sa Filipinas. 

## Programing
* List of programs broadcast by Associated Broadcasting Company

## Mga panluwas na takod
* http://www.tv5.com.ph
ABS-CBN Corporation

An **ABS-CBN Broadcasting Corporation** sarong istasyon nin telebisyon asin radyo sa Filipinas.

## Current programming

### Teleseryes

;Primetime 
* *[[K|FPJ's Batang Quiapo]]*  
* *[[K|It's Okay to Not Be Okay]]* 
* *[[K|Sins of the Father]]*   

;Daytime 
* *[[K|Linlang]]*  
* *[[K|Pamilya Sagrado]]*  

;Weekends
* *[[K|Maalaala Mo Kaya]]* 

### Variety
* *[[K|ASAP]]* 
* *[[K|It's Showtime]]* 

### Reality
* *[[K|Idol Kids Philippines]]* 

### Game
* *[[K|Rainbow Rumble]]* 

### Talk
* *[[K|Kuan on One]]* 
* *[[K|Magandang Buhay]]* 

### News
* *[[K|News Patrol]]* 
* *[[K|TV Patrol]]* 
* *[[K|TV Patrol Express]]* 
* *[[K|TV Patrol Weekend]]* 
* *[[K|The World Tonight]]* 

### Magazine
* *[[K|Rated Korina]]* 
* *[[K|Tao Po]]* 

### Informative
* *[[K|My Puhunan: Kaya Mo!]]* 

### Kid-oriented
* *[[K|Team Yey!]]* 

### Religious

* *Kapamilya Daily Mass* 
* *Kapamilya Journeys of Hope* 
* *The Healing Eucharist Sunday TV Mass* 

## Mga Istasyon kan ABS-CBN Corporation
### VHF

### UHF

### ABS-CBN sa telebisyon kable

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt
Juan Alegre

Si **Juan Bautista Alegre y Levantino** (Pebrero 2, 1882 - Hunyo 14, 1931) dating senador kan Filipinas. Siya nagtukaw sa Ikaanom na Lehislatura poon 1922-1925 asin Ikapitong Lehislatura kan Filipinas poon 1925-1928 bilang representante kan ika-6 na Distrito na binibilog kan dating limang probinsya kan Kabikolan na iyo an Camarines Norte, Camarines Sur, Albay na sakop pa an Catanduanes, Sorsogon asin Masbate. Naelihir liwat si Alegre sa Senado kan 1928 alagad bàgo pa makatukaw siya nagadan huli sa hilang sa ulser sa edad na 49 taon. Si Jose O. Vera an nagribay sa saiyang pwesto kan manggana ini sa sarong sadyang pirilian.

## Biograpiya

Si Juan B. Alegre namundag kaitong Pebrero 2, 1882 sa Casiguran, Sorsogon. Kaitong 1926, siya buminalyo nin estaran pasiring sa Irosin, Sorsogon.

Si Alegre tagsadiri nin tanuman que abaca asin saro sa mga kaiguwahon na tao sa Pilipinas kaitong panahon. Siya naging Presidente kan *[[:en:Chamber_of_Commerce_of_the_Philippine_Islands#Chamber_Presidents|Chamber of Commerce of the Philippine Islands]]* magpoon 1920 jasta 1921, nang dangan saro sa mga capitalista kaitong *Philippines Herald* diario. Si Alegre kinasal kay Amanda Sargent. An mga nawalat niyang aki kaitong pagkagadan niya apat.

Pagkatapos niya sa pag- adal sa Pilipinas, si Alegre nag-eskwela sa Yale University poon 1903 jasta 1905. Pero kinaipo niyang bayaan an 3Ls niya na pag adal sa Yale por dahil sa mga trabajo sa negosyo asin sa pagkagadan kan sa iyang ama na si Narciso Alegre y Pellicer.

Kaitong 1922 na eleger siya sa Senado sa Sixth Senatorial District para sa Partido Nacionalista. Pagkatapos kan tulong taon, na boto na naman siya sa 7th Philippine Legislature. Pero pagka pierde niya sa saro man na kapartido para sa ikatulong termino, nagbalyo siya sa Partido Democrata.

Para sa Partido Democrata, nang-gana na naman siya sa Senado. Pero bag-o siya nakatukaw sa puwesto niya sa 9th Philippine Legislature, nagadan siya sa harong niya sa  Manila pagka-sumpa niya sa edad na 49 kaitong Junyo 14, 1931,  segun sa complicacion sa gastric ulcer. An puwesto niya ay na ocupa ni Jose O. Vera sa bisa kan special election. Si Alegre ay narurumduman nato sa ngaran kaitong tinampo sa atubangan mismo kan Sorsogon Provincial Capitol, nang dangan sa ngaran kaitong Park sa Capitolyo. Makuapo nya an kompositor-gitarista na si Johnny Alegre. 

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Ginikanan niya
Tasaday

An mga **Tasaday** sarong tribu yaon nag'eerok sa islang Mindanao sa Filipinas, partikularmente sa tropikal na kadlagan nin South Cotabato.. Napipisan sinda sa mga Lumad siring sa ibang mga tinubo' nag'eestar sa islang iyan. Kan enot sindang nadukayan kan mga taon  1972 ipigbantolin sa prensa na sinda kumbaga mga tawo na hanggan ngonyan an pamumuhay asin kultura mayong pinag'iba duman sa nagkaburuhay kan panahon na klasipikadong *Stone Age*. Ngonyan, an patubod na iyan binibistong saro sanang kaputikan pero an isyung ini patos pa nin kontrobersya.

Kan enot sindang natagboan, nagbibilang sanang 27 katawo sinda. Segun ki Nadjo Tarlito Buntas, sarong namamayo kan mga Manobo, an mga Tasaday iyo an kaapo-apoi kan mga tribung T'boli asin Manobo. Dati inaapod daa sindang "Linat Batang". Sinda padagos kan ugaleng pag'estar sa mga lungib, nagbabatong sa kadlagan, asin ginagamit pang kasangkapan iyo an mga pigpolohan na mga gapo. Nagbabahag pa man sinda hale sa piglupnis na ubak nin tinanom.

Totoo, igwa man sindang mga praktis na naguno na sa mga kataraid asin kararaning mga ibang grupo. Bako sindang makiramason sa bako nindang katribu. Susog man sa mga adal, sinda nalalaen man na grupong etnolinguistiko.
								  					
## Mga panluwas na takod
* Tasaday Website 
* An mga Tasaday- http://litera1no4.tripod.com/tasaday_frame.html 
* Mga bareta manongod sa Tasaday- http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090901-22295
Lumad

An **Lumad** sarong termino na pinapanungdan an sarong grupo nin mga tinubo na tribu. An katagá na ini Cebuano na boot sabihon "tal na tubo". Ini kalipotan kan **katawhang lumad** (mga tinubo).

Sinda bako man na mga Muslim o mga Kristiyano.

## Mga etnikong grupo
Kabilang sa Lumad an Erumanen ne Menuvu', Matidsalug Manobo, Agusanon Manobo, Dulangan Manobo, Dabaw Manobo, Ata Manobo, B'laan, Kaulo, Banwaon, Bukidnon, Teduray, Lambangian, Higaunon, Dibabawon, Mangguwangan, Mansaka, Mandaya, K'lagan, Subanen, Tasaday, Tboli, Mamanuwa, Tagakaolo, Talaandig, Tagabawa, Ubu', Tinenanen, Kuwemanen, K'lata asin Diyangan. Kabali sinda sa mga namimiligrong grupo na anas nakaistar pwede sa kadlagan, sa pamitisan kadagaan o sa baybayon na mga lugar.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Women in traditional Manobo dress (Kaamulan Festival 2017, Bukidnon, Philippines).jpg|Kababaihan sa saindang katutubong gubing sa Manobo durante kan Kaamulan Festival kan Bukidnon
File:A Bagobo Chief of Mindanao.jpg|Sarong pamayong Bagobo (*matanum*)


## Toltolan
Almanaque la Panayana

An **Almanaque la Panayana** iyo an pinakagurangan na almanake sa Filipinas. Ipinapalagdâ iní kan Libreria y Imprenta La Panayana sa Iloilo, sarong imprentahan na tinugdás ni Mariano Perfecto. Nagpoon malagdâ ini kan taon 1906.

Dinará man iní ni Casimiro Perfecto sa Bikol kan taon 1921. An pigdaráng pangaran kainí iyó an Almanaque Calendariong Bicol na nagin Calendariong Bicol kan an nagpapalagdâ na kainí iyó an Cecilio Press pakagadán ni Casimiro Perfecto kan Enero 10, 1953.
Mandurriao, Iloilo

An **Mandurriao** sarô sa anóm na distrito kan Ciudad nin Iloilo, Filipinas. Nahahanggan iní kan Molo sa sur sagkod sulnopan, centro sa sur sagkod subangán, asin La Paz sa norte.
Milenyalismo

An **Milenyalismo** (gikan sa Ingles na tataramon na *millennialism* o *millennium*, Latin kan "sanribong mga taon") o **tsilyismo**, sa Griyego, saróng Kristiyanong pagtobód nin saróng denominasyon na magkakaigwá nin saróng Bulawan na Panahon o Paraiso sa Kinaban na kun saen si "maghahade si Hesukristo" bàgo pa man an pinal na paghuhukóm. Asín an maabót na eternal na estado (an Bagong mga Kalangitan asin Bagong Kinaban). An pagtobód na iní enot na naggikan libro nin Kapahayagan 20:1-6.  An Milenyalismo baya iyó an saróng espisipikong porma kan **Milenaryanismo**.

## Kristisismo
Sa pag-iríba nin mga Kristiyano na nangangaputan sa paniniwalang iní, iní bakô an "katapusan kan kinàbán,” alágad iyó an pinakahúring panahon. An panahon bàgo pa man an katapusán kan kinàbán kunsoarin mapapárà na an presenteng mga kalangítan asín kinàbán (Rev. 21:1). An ibá nagtotobód na magkakaigwá nin saróng halìpóton na periyodo sa kataháwan kan milenyo asín katapusán kan kinàbán na kunsaen saróng pinal na giyera laban ki Satanas an manyayári. Pagkatapos kainí masunod an Huring Paghuhukom.

An Milenyalismo saro man na doktrina kan mediyebal na Zoroastriyanismo na mapanungod sa pasunod-sunod na sanribong taon na mga peryodo, na an lambang sarong katapusan yaon sa kataklismo nin mga kaisipan asin kapahamakan, sagkod an pinal na kapahamakan nin maraot asin kan espiritu nin maraot sa paagi nin sarong matrayumpong hade nin katuninongan sa katapusan kan pinal na milenyal na panahon (pinaghuna kan iba na iyo an taon 2000). “Dangan an Saoshyant paghihimoon an mga nilalang na puro giraray, asin an pagkabuhay-liwat asin an maabot na kalalangan mangyayari.

Manlaenlaen na ibang sosyal asin politikal na mga kahiroan, pareho sa relihiyoso asin sekular, igwa man sumpay sa milenyalista mga pasaring kan mga iskolar.
Penal na karibayan

**Penal na  karibayan** iyo an sarong teoriya kan pagbabayad-sala na yaon sa laog kan Kristiyanong teolohiya, espesyal na kairibahan kan mga Repormadong tradisyon. Ini nag-aargumento na si Kristo, sa paagi kan saiyang sadireng pagsakripisyong pagpili, pinagpadusahan (pinagpenaran) bilang karibayan kan mga parakasala (karibay), kaya minapakontento sa mga kahagadan nin hustisya tangani na an Diyos hustohan na makapagpatawad nin mga kasalan.  Ini iyo kaya an sarong espisipikong pagkakasabot kan karibayan nin pagbabayad-sala, na kun saen an natura nin karibayan na kagadanan ni Hesus an nasasabutan na kamangnuhan kan sarong karibayan na pagpapadusa.
Kontinuwasinismo

An **Kontinuwasyonismo** iyo an sarong Kristiyanong Teolohikong paniniwala na an mga regalo kang Banal na Espiritu nagpadagos hanggan sa presenting panahon, espisipiko an senyal kan mga regalo siring sa mga dila asin propesiya.  Sinda na nagsusuporta kaining pananaw iyo an pinag-aapod na mga Kontinuwasyonista o Bakong Sesesyonista.

Sinda na dae nagsusuporta sa Kontinuwasiyonistang pananaw nabantog bilang mga Parauntok.  Habang an konplikto tahaw kan Kontinuwasiyonismo asin sesesyonismo bako man an isyu na nakaka-apekto sa kaligtasan, ini nakapagdrowing nin sarong nagbabangang linya sa tahaw kan mga Kristiyanong mga denominasyon sa rona kan Estados Unidos.

An Romano Katolikong Simbahan asin an Sirangan Ortodoks na Simbahan nagboses kan saindang suporta sa kontinuwasiyonismo, sinda naniniwala na an Pansimbahang tradisyon bilang ginigiyahan kan Banal na Espiritu relebante pa hanggan sa aldaw na ini.  Si Papa Paulo VI iyo an saro sa notableng kontinuwasiyonista na nagtao kan saiyang suporta sa Karismatikong Pagbalik-boot na kahiroan kan Katolikong Simbahan.

An mga Kontinuwasiyonista pinagkonsidera kan maski sa Pentekostal o Karismatiko, maski na ngani na ining mga termino kun minsan pinaggagamit sa sarong heneral na kamangnuhan na minabale kan iba.

:1.  Mga Pentekostal naniniwala na an pagbubunyag kan Banal na Espiritu iyo an heneralmente na pirmeng kaantabay sa pagtataram sa mga dila.
:2.  Mga Karismatiko naniniwala na an pagbubunyag kan Banal na Espiritu bakong kinakaipuhanan na kaantabay sa pagtataram sa mga dila.

Maski na ngani kaini, ini dapat na pagnotaran na an mga denominasyon pinagkokonsiderang magkakaiba nin huli sa panahon na an lambang denominasyon nagsepara gikan sa pinakapoon na simbahan kairiba an iba pang mga rasones.
Eukaristiya

An **Eukaristiya**, **Banal na Komunyon**, o **An Pamanggi nin Kagurangnan** asin iba pang ngaran, iyo an sarong Kristiyanong Sakramento o ordinansa, heneralmente na pinagkokonsidera na iyo magigin sarong komemorasyon kan Huring Pamanggihan, an pinakahuring pagkakan na si Jesukristo an naghiras sa saiyang mga desipulos bago pa man an saiyang pagka-aresto asin panyayaring pagpako sa krus. An pagpapabanal kan tinapay asin sarong kopa na yaon sa laog kan rito pinagpabalik kan mga momento nin Huring Pamanggihan na kunsoarin na si Jesus an nagtao sa saiyang mga desipulos nin tinapay, na nagsasabi, “Iyo ini an sakuyang hawak”, asin arak, na nagsasabi, “Iyo ini an sakuyang dugo.”

Nagkaigwa nin nagkakaibang mga interpretasyon kan signipikansiya kan Eukaristiya, pero “nagkaigwa nin mas dakol na pag-uyon sa pag-iriba nin mga Kristiyano manunungod sa kahulugan kan Eukaristiya kesa sa pinagpapahiling gikan sa pagkukumpisal na mga debate na minaorog sa sakramental na presensiya, an mga epekto kan Eukaristiya, asin an manigong mga lugar na kun saen ini puwedeng selebraron.

An kasabihan na “an Eukaristiya” puwedeng minapanungod bako sana sa rito kundi iyo man sa tinapay asin arak (o, sa ibang mga Protestanteng denominasyon, dae pinagsasarang gatas nin ubas) na pinaggagamit sa rito, asin, sa arog kaining kamanunghan, an mga parataram puwedeng magtaram na “pinagreresibe an Eukaristiya”, siring man sa “pagselebrar kan Eukaristiya.”
Sakramento

## An Sakramento (disambiguwasyon)

An sakramento iyo an sarong Kristiyanong Rito na minabale kan:
:: Mga Sakramento kan Katolikong Simbahan
:: Sakramento (Komunidad ni Kristo), saro sa walong mga rito sa Komunidad nin Kristo, an dating Reorganisadong Simbahan ni Jesukristo nin Mga Banal sa Huring Aldaw
:: Sakramento (LDS na Simbahan), sarong panungod sa Pamanggihan nin Kagurangnan, sa An Simbahan ni Jesukristo nin Mga Banal sa Huring-Aldaw.

An Sakramento minapanungod man sa:

:: Sakramento (nobela), sarong 1996 nobela ni Clive Barker
:: Sakramento (album), sarong 2006 album kan Heavy Metal Band Lamb of God
:: Sakramento (US Band), sarong Kristiyanong thrash-metal na grupo.
:: An 2003 pinaglawig asin pinag-otrong titulo sa edisyon kan You Shall Know Our Velocity, sarong 2002 na nobela ni Dave Eggers
Agoncillo

An **Agoncillo** sarong ika-tolong  klaseng banwaan kan probinsya nin Batangas, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

Ini namomogtak 120 kilometro (74 m) an rayo sa habagatan kan Manila, asin duwang oras na biyahe na naagi sa Tagaytay Ridge saka sa P. Diokno Highway. Ini 32 km. (19 m) man an rayo sa syudad nin Batangas na iyo an kabesera kan probinsya. Sa subangan kaini, yaon naghahanggilid an 10 km. na pampang kan Danaw nin Taal, sa habagatan an munisipyo nin San Nicolas, na binabanga kan Salog Pansipit, sa solnopan kan munisipyo nin Lemery, asin sa amnayan kan munisipyo nin Laurel.

## Mga Barangay
An Agoncillo nababanga sa 21 barangay.

## Agi-agi
Dati an Agonciullo parte kan Lemery. Alagad, sa karigonan kan sarong Dekreto Presidensyal Nu. 211, petsado Abril 17,1949, na pinaluwas ni Pres. Elpidio Quirino, pinagboot an pagtogdas kan munisipyo na dara an pangaran na Agoncillo, sa pag'onra ki Felipe Agoncillo, sarong tubong Taal asin saro sa pinakaenot na Repreesntanteng Filipino sa Parlamentong Espanuyol. 

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Alitagtag

An  **Alitagtag** sarong ika-5ng klaseng banwaan kan probinsya nin Batangas, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An  mga pagdolonan kaini iyo an Danaw nin  Taal sa amnayan, Cuenca asin kan San Jose sa subangan, Santa Teresita saka San Luis sa solnopan, kan Bauan saka San Pascual sa habagatan.

## Mga barangay

An Alitagtag nababanga sa 19 barangay. 

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Balayan

An **Balayan** sarong primera klaseng banwaan kan probinsya nin Batangas, Filipinas. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong zip code kaini iyo . 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

## Agi-agi
An historya kan Balayan narerekord sa mga antigong kasuratan kun saen nasasabi an mga taga-igdi nakikipasgribay nin mga bariwas sa mga negosyantgeng Intsik. Nasambit ngani na ini an kabesera kan inapod kan mga Intsik na "Ma-i"; na an apod na ini an hinalean iyo an soanoy na taramon na "Bai" na boot sabihon "harong". Sa kahaloyan nin panmahon, naghuros sa taramon na "Balay". Igdi na naggikan an pangaran kan Balayan. Siring man, arog kan dakul na banwaan sa norteng parte kan Filipinas, ini parating sinasakyada kan mga Muslim kaidtong panahon, mala ta saro sa grabing pag'atake kan huri nangyari kan katahawan kan ika-14 siglo kun kasoarin sinulo an bilog na banwaan. Nag'abot an mga prayleng Franciscano igdi kan taon 1572.

Natatampok na mga piotakasi igdi iyo an "Pagparada nin Litson" truyong Hunyo 14 asin an kapiyestahan ni Snra. de Imaculada Concepcion pagDesyembre 8. Bantog man ini sa "Bagoong Balayan".

## Heograpiya
An banwaan napapagdolonan kan  Tuy sa amnayan, Calatagan asin Lian sa solnopan, Calaca sa subangan asin kan Sola' nin Balayan sa habagatan. Ini mayaman sa rekursos asin sa mga pananom arog kan mais, niyog, tubo.

## Mga Barangay
An Balayan nababanga sa 49 barangay.

## Demograpiko

## Edukasyon
Dakul man igdi nin mga eskwelahan na pribado asin pampuibliko. Yaon igdi an Balayan East Central School, Balayan West Central School asin Balayan National High School, anas pinapadalagan kan gobyerno. An mga pribadong eskwelahan iyo an Immaculate Conception College, Blessed Christ Child Montessori Foundation, Balayan Colleges, Saint Paul College Balayan, Schola Nazaria Inc.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Apostolikong kasanglian

An **apostolikong kasanglian** iyo an doktrina kan iba na mga suanoy na Kristiyanong pagkakasararo na an kasanglian kan mga obispo, sa daeng kapundohan na pasurunod-sunod, iyo an historikal na mapaghanapan pabalik sa orihinal na Doseng Apostoles. An apostolikong kasanglian bakong kapareho kan Petrinong Kalangkawan (hilngon sa An Papa).

Bilang sarong Heneral na patakaran, an Protestantismo nagsisikwal sa doktrina kan apostolikong kasanglian. An mga Protestante (laen sa Anglikano) kinokonsidera an awtoridad na ipinagtao sa mga apostoles bilang uniko, asin kaya manigo para sainda sana na bakong pagmamanahon kan mga huring namumuno.  Kaya, sinda nagsikwal kan arinman na doktrina nin sarong kasanglian kan mga orihinal na mga awtoridad kan mga apostoles. An Protestanteng pananaw kan eklesiyastikal na awtoridad ibahon na gayo.

## Mga panluwas na takod
* Against Heresies, Online-text, Irenaeus, *[[On the Detection and Overthrow of the So-Called Gnosis|Against Heresies]]*
* Apostolicity in the Catholic Encyclopedia
* Discussion of the Papacy ni Scott Hahn
* "Was Wesley Ordained By Bishop Erasmus?" ''The Methodist Quarterly Review'' (1878)
* Methodist/Anglican Thoughts On Apostolic Succession by The Reverend Dr. Gregory S. Neal
Pagbubunyag sa paagi nin paglubog

Sa Kristiyanidad, an **pagbubunyag** (gikan sa Griyego baptizo: “paglulubog”, “paggigibo nin paglilinig”, i.e. “paghuhugas”) iyo an ritwal na gibo, na ginagamit an tubig, na saen an sarong tawo pinag-aako sa pagkamiyembro kan Kristiyanong Simbahan asin, sa pananaw kan iba bilang miyembro kan partikular na Simbahan na kun saen an pagbubunyag pinag-administrar. 

An pirmihan na porma kan pagbubunyag sa pag-iriba kan mga pinaka-amay na mga Kristiyano iyo na an kandidato (o an bunyagan) ipaglulubog na bilog o parte sana. Habang si Juan Bautista naggamit ni hararom na salog para sa saiyang pagbubunyag minasuhestiyon nin paglulubog, mga litrato asin arkeolohikal na ebidensiya kan Kristiyanong pagbubunyag magpoon kan ika-3 siglo padagos nagtatao nin indikasyon na an normal na porma iyo na an kandidato magtitindog sa may tubig habang may tubig na ipinagbubuhos sa kaitaasang parte kan hawak.  An ibang komon na mga porma kan pagbubunyag ngonyan na ginagamit minabale kan pagbubuhos nin tubig nin tolong beses sa pamayuhan.

An pagbubunyag nahihiling sa ibang pansin na kinakaipuhanan para sa kaligtasan, hanggan si Huldrych Zwingli kan ika-16 na siglo pinagsikwal na kaipuhan ini.  An pagkamartir iyo an apod kan sa amay na historiya nin simbahan bilang pagbubunyag sa paagi nin dugo, minahurot sa mga martir na dae pa pinagbunyagan sa paagi nin tubig na maliligtas.  Bandang huring, an Katolikong Simbahan inapod nin na sarong pagbubunyag nin kamawotan, na sa siring kaini sinda na nag-aanadam para sa pagbubunyag na nagkagaradan bago pa man aktuwal na maresibe an sakramento iyo an konsideradong naligtas. An ibang mga Kristiyano, partikular na an mga Quakers asin an Salvation Army, dae nahihiling an pagbubunyag bilang kaipuhanan. Sa pag-iriba ninda na naggigibo, an mga diperensiya mapuwedeng maihihiling sa manera asin moda kan pagbunyag asin sa pagkasabot kan signipikansiya kan rito.  Haros gabos na mga Kristiyano nabunyagan “sa pangaran nin Ama, asin nin Ake, asin nin Banal na Espiritu” (kasunod kan Bantog na Komisyon), pero an iba nagbubunyag sa pangaran ni Hesus.  Haros gabos na mga Kristiyano nagbubunyag nin mga umboy, kadakol man na iba na dae. An iba pinaghuhurot an paglulubog o kaya partial na paglulubog kan person na pagbubunyagan, an iba minakonsidera na anuman na porma nin paghuhugas sa paagi nin tubig tama na.

Sa Ingles na tataramon an “pagbubunyag” an ginagamit bilang panungdan sa anuman na seremonya, pagsusubok, o eksperiyensiya na kun san an saro inisiyado, piglinigan, o tinatawanan nin sarong pangaran.