open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Pentagono

An **The Pentagon** o **An Pentagono** iyo an kwartel kan Departamento sa Depensa kan Estados Unidos, namomogtak sa Arlington County, Virginia. Komo simbolo kan pwersa  militar kan Amerika, an taramon na ini nagtutumoy man kan  kabiyoan kan Departamento sa Depensa kan E.U.

An Pentagon pigdesenyo kan si arkitektong si George Bergstorm (1876-1955) asin  itinogdok kan kontraktor na si John MacShain nin 
Philadelphia. Napo'nan pagtogdok kan Septyembre 11, 1941 asin ipigtagama kan Enero 15, 1943. Si Heneral Brehon Somervell iyo an maigot na nag'andorog asin nagtolod kan proyekto. Si Koronel Leslie Groves iyo man an responsable sa pagmato kan proyekto para sa Pwersa Armada kan E.U. sagkod na nahaman. 
## Pag-atake sa Pentagon

Kan Septyembre 11, 2001, sarong eroplano kan American Airlines, Flight 77, an hinaydyak kan mga terorista saka ibinungdol sa parting solnopan kan edipisyo na nagresulta sa pagkagadan nin 191 katawo (64 biktima, kaiba an limang terorista sakay sa eroplano, saka 125 biktima yaon sa laog kan edipisyo kan momentong idto asin duwa pa nagadan sa ospital.

## Toltolan
Canton Tower

An **Canton Tower** (Tsino, 广州塔, dati inaapod na **Guangzhou TV Astronomical and Sightseeing Tower**  asin komo **Guangzhou Tower**, sarong torreng bantayan  na may langkaw na 595.7 metro,  namomogtak sa Distrito nin Haizhu, Guangzhou, Tsina. An torreng ini naglanyog na pinahalangkaw kan 2009 asin pina'asir kan 29 Septyembre 2010 para sa 2010 Asyanong Kawat. Sa dikit na panahon, an torre nakaptan niya an titulong pinakahalangkaw na torre sa kinaban, nasalidahan an CN Tower, dangan ini nalampasan sa rekord kan Tokyo Sky Tree. Ini iyo kuta an pinakahalangkaw na estruktura sa Tsina kundi nalampasan sa langkaw man kan  Shanghai Tower kan Agosto 3, 2013. Ini ngonyan an ikatolong pinakahalangkaw na torre asin an ikalimang pinakahalangkaw na nagtitindog-sa-sadiri niyang estruktura sa bilog na kinaban.

## Galeriya
.
ladawan:Guangzhou TV & Sightseeing Tower.jpg | Canton Tower, pagtanaw sa daratangan kan Hongcheng Park.
ladawan:Canton Tower.jpg | Canton Tower sa odto.
ladawan:Canton Tower, Guangzhou, CN Lit up at night.jpg | An Canton Tower pinailawan sa banggi.
ladawan:CantonTowerfireworks1.jpg | Pagpururak kan namolaag na mga kwites sa Canton Tower kan seremonyang pagbukas kan 2010 Asyanong Kawat,Guangzhou
ladawan:CantonTowerfireworks3.jpg | Pulang pagkaraba kan mga kwites sa Canton Tower kan pakawat na sa 2010 Asyanong Kawat.
}}


## Toltolan
Ika-16 na Kongreso kan Filipinas

An **Ika-16 na Kongreso kan Filipinas**(Filipino: Ikalabing-anim na Kongreso ng Pilipinas) iyo an pagtitiripon sa presente kan lehislatura nasyunal kan Republika nin Filipinas, binibilog kan Senado asin Harong nin mga Representante. An ropondopon kan ika-16 na Kongreso bunga kan eleksyon senado 2013, na kun saen sinanglean an kabanga kan mga kaapil sa Senado asin an pagpirili kan kabiyoan na myembro sa Harong nin mga Representante.

## Mga namamayo

### Senado
* Senate President:
** Franklin Drilon (Liberal), poon pa kan Hulyo 22, 2013
* Presidente kan Senado, *pro tempore*:
** Ralph Recto (Liberal), poon pa kan Hulyo 22, 2013
* Majority Floor Leader:
** Alan Cayetano (Nacionalista), poon pa kan Hulyo 22, 2013
* Minority Floor Leader:
** Juan Ponce Enrile (UNA/PMP), poon pa kan Hulyo 22, 2013; nagbakasyon ngona poon Hulyo 28, 2014 sundo Agosto 24, 2015 huli sa pag-aresto saiya
** Tito Sotto (NPC/UNA) poon pa kan Hulyo 28, 2014 sundo Agosto 24, 2015, sa katongdan na temporaryo 

### Harong nin mga Representante
* Speaker:
** Feliciano Belmonte, Jr. (Quezon City-4th, Liberal), poon pa Hulyo 22, 2013
* Deputy Speakers:
** Henedina Abad (Batanes, Liberal), poon pa Hulyo 22, 2013
** Giorgidi Aggabao (Isabela-4th, NPC), poon pa Hulyo 22, 2013
** Sergio Apostol (Leyte-2nd, Liberal), poon pa since Hulyo 22, 2013
** Pangalian Balindong (Lanao del Sur-2nd, Liberal), poon pa Hulyo 22, 2013
** Carlos M. Padilla (Nueva Vizcaya, Nacionalista), since July 22, 2013
** Roberto Puno (Antipolo-1st, NUP), poon pa Hulyo 22, 2013
* Majority Floor Leader:
** Neptali Gonzales II (Mandaluyong, Nacionalista), poon pa Hulyo 22, 2013
* Minority Floor Leader:
** Ronaldo Zamora (San Juan, UNA/Magdiwang), poon pa Hulyo 22, 2013
Abe Vigoda

Si **Abraham Charles** "**Abe**" **Vigoda** (New York, Pebrero 24, 1921 – New Jersey, Enero 26, 2016) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Abe Vigoda
Nicolaus Copernicus

Si **Nicolaus Copernicus** (Pebrero 19, 1473 – Mayo 24, 1543) sarong astronomo asin matematiko na nagmukna nin bagong modelo kan uniberso na kun saen ikinaag niya an Saldang, imbes an Kinaban, na iyo an sentro kan uniberso. An publikasyon kan modelong ini sa libro niyang De revolutionibus orbium coelestium (An Pag'itok kan mga Esperikong Selestyal) bago siya nagadan kan taon 1543 nagtanyog na gayo sa mundo nin Syensia asin dakula nanggad na ambag sa Rebolusyon kan Siyensya. An bagong kaisipan na ini tolos ipinagbawal kan Simbahan Romano Katoliko na ipawarak ta sarong paglanghad daa sa diosnon na pagkasabot kan uniberso. Sa panahon na idto kawasa, bagong paghira nanggad sa pagkasabot kan sistemang solar ta huna an Kinaban iyo an iniitokan kan gabos na bagay sa kalangitan.

Si Copernicus namundag asin nagadan sa Prussia Real, sarong rona' na parte kan Kahadean nin Polako poon pa kan 1466. Siya polyglot (dakulon na lenggwahe tinataram) mala ta tataong magtaram asin magsurat sa Latin, Aleman, Griyego, Italyano asin Polako, asin siya saro man na polymath (sarong madunong hararom an kabatiran sa magkapirang disiplina). Siya man may doktorado sa Canon Law, asin doktor, iskolar, tagapalis nin mga tataramon, gobernador, diplomatiko, ekonomista asin sarong padi na Dominikano.
## Mga panluwas na takod

* http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/whos_who_level2/copernicus.html Pabisto ki Copernicus. Kinua 06-3-16

## Toltolan
Mongol

An mga **Mongol** (Mongolian: Монголчууд, Mongolchuud)  tribung etniko nag'eerok sa Solnopan-Sentral kan Asya asin idtong mga presenteng yaon sa Rona kan Autonomong Mongolia nin Tsina. An iba sainda mga banwang minoriya nag'eestar sa ibang rona kan Tsina arog kan yaon sa Xinjiang asin yaon sa Rusya. An iba pa man na masabing banwang Mongol na napipisan sa sub-grupo nin Buryat asin  Kalmyk yaon nag'eerok sa lugar nin Buryatia asin Kalmykia, mga lugar sakop sa federal na kontrol kan Rusya.

An modernong etnikong grupo nin mga Mongol nagbibilang na sana nin mga 10 milyon sa kabiyoan asin sinda warak nanggad sa mga manlaen-laen na nasyon. Binubugkos sinda bilang mga Mongol huli sa komun na ginikanan, agi-agi asin etnikong identidad. An mga apoon kan mga Mongol ngonyan inaapod sa rekord nin historya bilang mga Proto-Mongol.

Sa saindang lahi, naggikan an mga bantogan na mga khan (emperador) arog ni Genghis Khan asin ni Kublai Khan na nagtogdas kan Imperyong Mongol na nasakop an kahiwasan kan Tsina, Tangang Subangan, ibang parte kan Europa,  asin nakaabot pa sa isla nin Hapon.

 

## Toltolan
Antonio Trillanes

Si **Antonio "Sonny" Fuentes Trillanes IV**  (namundag, sa Caloocan Agosto 6, 1971), sarong retiradong opisyal naval na ngonyan senador sa Filipinas. Siya ngonyan kandidato para bise presidente sa 2016 eleksyon nasyunal na gigibohon sa Mayo 9, 2016.

## Enot na mga taon

Midbid sa gahang "Sonny" kan kapamilya asin mga amigo, si Trillanes namundag asin nagdakula sa Caloocan, an mga magurang niya iyo sinda Kapitan Naval Antonio Floranza Trillanes, Sr., (PMA Class '59) asin si Estelita (nee Fuentes) na tubong Ivisan, Capiz.

## Edukasyon

Kinua niya an elementarya sa Sienna College, Quezon City poon 1975-1987, asin an sekundarya sa Angelicum College sa Quezon City. Kan 1990, kan siya yaon sa ika-apat na grado sa kurso niyang BS in Electronics and Communication Engineering (ECE), sa De La Salle University sa  Taft Avenue, Manila, nag'eksamen siya asin nakapasar sa Philippine Military Academy (PMA).

## Karera sa militar

Pagsunod na taon (1991), naglaog na siya bilang kadete sa Philippine Military Academy kun saen siya nagtapos na cum laude kan 1995, manta na nakua niya an degree sa BS Naval System Engineering. Nasikwit niya pa an ibang mga gawad sa PMA arog kan Mathematics Plaque, Physical Science Plaque, asin Tambuli Award sa electrical/electronics engineering.
Kan 2002, si Trillanes nagkua kan saiyang doktoradong adal sa University of the Philippines National College of Public Administration and Governance, asin nakua niya an master's degree sa Public Administration, Major sa Public Policy and Program Management.

Sa saiyang masters program, nakaresibi siya nin duwang University Scholar Awards ta nakakamit siya nin duwang semestral GPA na 1.0 abot 1.25 asin sarong College Scholar Award sa pagkakua niya nin semestral GPA na 1.25 abot 1.50.

**Oakwood Mutiny**

Si Trillanes midbid sa pamomoon sa inapod na 2003 Oakwood Mutiny kun saen naglider siya sa mga 300 na mga opisyal asin mga tauhan sa Hokbong Armado kan Filipinas na nagtalikop sa Oakwood towers sa Makati City bilang protesta sa soboot lakopan na korupsyon sa gobyerno kan Filipinas, orog na daa sa Pwersa Armada kan Filipinas, asin an makuring inhustisya sosyal sa nasyon. Siya nadetinir nin  haros pitong  taon sa ginibo niyang lakdang na ini asin katapustapusi ginawadan amnestiya ni Presidente Benigno Aquino III kan taon 2010,

**Pagtalikop sa Manila Peninsula** 

Si Trillanes nag'sangat kan saiyang kandidatura kan  Pebrero 7, 2007, sa pagdalagan bilang independiente para sa pagkasenador dawa ngani  napipiot siya huli sa  saiyang pag-coup d'etat.  Dangan kaidto, inako niya an alok hale sa Partido Genuine Opposition bilang honradong kandidato igdi na isasabat sa mga kandidato kan administrasyon Arroyo.  Siya nangampanya, manta na yaon siya sa laog kan karsel, paagi kan social networkng na Friendster. Nabotohan siya asin naproklamang Senador kan Hunyo 15, 2007 kan Commission on Elections. Siya an ikaduwang pinakahubin na senador naelihir sunod ki Benigno Aquino, Jr  sa edad na 35 (an saiyang kapartido si Bam Aquino kaiba niya naman bilang pinakahubin na napili kan taon 2013..

## Toltolan
Jovito Salonga

Si **Jovito "Jovy" Reyes Salonga** (Hunyo 22, 1920 – Marso 10, 2016) sarong Filipinong estadista asin abogado, na iyo an nangengenot na gayong lider sa oposisyon durante kan rehimen ni Marcos poon 1972, kan si Ferdiand Marcos magdeklara nin ley militar, hanggan 1986, kan si Marcos mapatalsik sa poder gibo kan pagputok kan People Power Revolution. Si Salonga iyo an ika-14 na Pamayo kan Senado nin Filipinas, poon 1987 sundo 1992.

## Kaamayan kan buhay asin edukasyon

Si Salonga namundag sa Pasig sa katiosan kan Hunyo 22, 1920 asin an ama niya iyo an sarong Presbetirong pastor, si Esteban Salonga asin an saiyang ina si Bernardita Reyes, sarong paratinda sa saod. Siya an pinakangohod sa magturugang na limang anas lalaki. Si Salonga masabing nagpaadal haros sa sadiri niya ta siya nagtrabaho bilang proofreader sa imprentahan na rogaring kan tugang niyang matua, si Isaias. Kan senior niyang taon komo estudyante sa College of Law kan Unibersidad kan Filipinas nagbutas siya sa trabaho ngane makaadal na husto sa pag'andam sa saiyang eksamen sa bar. Alagad, naoktaba an pag'eksamen niya ta nagputok an Ikaduwang Gerang Pankinaban. Nakua niya an bar exam kan 1944 kadungan si Jose Diokno asin pareho sinda nangenotan ta nakamit ninda an gradong point average na 95.3%. Nakua niya an Masters of Law degree sa Harvard Law School kan 1948 asin an Doctor of Law degree sa Yale Law School kan 1949.

## Karera sa pulitika

Si Salonga nagin representante kan probinsya nin Rizal poon 1961 abot 1965 asin nagin senador sa tolong terrmino (1965-71, 1971-72, asin 1992-98). 

Kan 1986, siya an enot na pamayo kan Presidential Commission on Good Government (PCGG), na naglapag asin nagkotkot kan mga tagong yaman na ilegal kan si  diktador Ferdinand Marcos. Kan 1992 nagdalagan siya para presidente alagad dai nakalusot. Dangan kaidto nagretiro na siya sa pulitika. 

## Mga librong tinokdâ

* A journey of struggle & hope
* Presidential plunder
* Not by power or wealth alone
* The senate that said no

## Mga panluwas na takod

http://www.rappler.com/nation/125357-jovito-salonga-diesPagkagadan ni Salonga. Kinua 10-3-16 
http://newsinfo.inquirer.net/772515/ex-senate-president-jovito-salonga-passes-away Kinua 10-3-16

## Toltolan
Elisha Cuthbert

Si **Elisha Cuthbert** (namundag Novembro 30, 1982) sarong ng Kanada aktris sa entablado, sa sine asin sa telebisyon. 
## Toltolan
Bulawan na Panahon Islamiko

An **Bulawan na Panahon Islamiko** tinutumoy an periodo sa historya nin Islam na tinutubod nagpoon ika-8ng siglo sundo ika-13ng siglo na kun saen iyo an mga panahon na an mga kalifato nag'aagi sa siyantipiko, ekonomiko asin kultural na pagtalubo.. An periodong ini tradisyonal na tinutubod nagpoon kan paghahade kan Abbassid kalifato Harun al-Rashid (786 abot 809) kan an Harong nin Kadunongan sa Baghdad namukna asin igdi an mga iskolar hale sa iba-ibang parte kan kina'ban dara an manlaenlaen na kulturang pigdakulaan natiripon asin pigpapalis an mga kabatiran klasikal sa lenggwaheng Arabo. Tradisyonal na pighuna na ini nagtiklop kan maglakma' an Kalifatong Abbassid huli sa pagsakyada asin  pananakop kan mga Mongol asin an pagtalikop kaini sa Bagdad kan taon 1258. dawa totoo an ibang mga kontemporaryong iskolar pigkaag an katapusan kan Bulawan na Panahon Islamiko sa tongod kan ika-15 abot ika-16 na mga siglo..

## Toltolan
Mona Lisa

An ** Mona Lisa** (/ˌmoʊnə ˈliːsə/; Italian: Monna Lisa [ˈmɔnna ˈliːza] o La Gioconda [la dʒoˈkonda], Pranses: La Joconde [la ʒɔkɔ̃d]) sarong pintura kabangang-hawak nin sarong babae na kinurit kan si Italyanong artista na si Leonardo Da Vinci, na nabalangibog bilang iyo an *pinakabantog, pinakanadalan asin nabisita, pinakasinurat-surat na, pinakainawit, asin pinakainarog na pidaso nin obra sa bilog na kinaban*.

An pintura, na hinuhuna pintura ki Lisa Gherardini, an agom ni Francesco del Giocondo, kinurit sa oil sa sarong puting Lombardy poplar panel, asin tinutubod na ginibo ini sa pag-oltan 1503 asin  1506. Sinasabi na si Leonardo dagos na tinapos ini hanggan taon 1517. Nasadiri ini ni Hadeng Francis I kan Pransya asin ngonyan pagrorogaring na kan Republika Pransya. Ini yaon na sa permanenteng pag-ataman asin  pagpadalan sa Museo kan Louvre sa Paris poon pa kan 1797.

## Mga panluwas na takod

*http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/mona-lisa-portrait-lisa-gherardini-wife-francesco-del-giocondoPaliwanag manongod sa pinturang Mona Lisa.Kinua 03-3-16. 

## Toltolan
Mauna Loa

An **Mauna Loa** (/ˌmɔːnə ˈloʊ.ə/ or /ˌmaʊnə ˈloʊ.ə/; Hawaiian: [ˈmɐwnə ˈlowə]; English&#x3A; Long Mountain) saro sa limang mga bulkan na minakompuesto kan Isla nin Hawaii sa estado kan Estados Unidos na Hawai<span class="unicode">&#x2BB;</span><span class="unicode"></span>i sa Kadagatan na Pacific. Bilang pinakadakulang bulkan na subaerial tungod sa gabat(mass) asin kapanlaog(volume), an Mauna Loa an su-arin na pigkokonsiderar na pinakadakulang bulkan sa Kinaban. Ini sarong bulkan na active shield  na igwang bakilid na bakong gayong tarikmas, an kapanlaog pig-i-estimar na nasa 18,000 milyang kubiko (75,000&nbsp;km3), alagad an alitoktok orog na hababa nin 120 piye(ft) (37&nbsp;m) ki kan kaining kataid na Mauna Kea. An mga pag-usong kan lava kan Mauna Loa masasabing silica-poor asin bakong mamara, asin bakong gayong matuga. 

An Mauna Loa piglalaom na nagtutuga na poon kang 700,000&nbsp;taon nang nakaagi, asin ini luminataw sa pantay dagat mga 400,000&nbsp;taon nang nakalihis. An pinakang-suanoy na gapo dai magurang sa 200,000&nbsp;taon. An  magmang inusong kan bulkan guminikan hali sa Hawaii hotspot, na responsable sa pagkamukna' kan Hawaiian island chain sa laog kan mga kagpulo' kan milyong taon. An maluway na paghiro' kan Pacific Plate sa kahaloyan dadarhon an Mauna Loa harayo sa hotspot sa laog kan 500,000 sundo sarong milyong taon hale' sa ngunyan, kung saen sa panahong ini, ini mapupuho'.

An pinakahuring pagtuga kan Mauna Loa's nangyari poon kan ika-24, Marso hanggang ika-15, Abril 1984. Dae sa pinakahuring mga pagtuga nin mga kagadanan, alagad an mga pagtuga kan 1926 asin 1950, nakadistroso nin mga banwaan, asin an syudad kan Hilo na pinagmukna an ikakagpira sa lava flows kan huring ika-19 siglo. Huli kan posibleng panganib sa mga katawohan, an Mauna Loa parte kan programang Decade Volcanoes, kung saen mina-esfuerzo ini sa pag-aadal kan mga pinakamapanganib na bulkan sa kina'ban. An Mauna Loa maigot na pig-mo-monitor kan Hawaiian Volcano Observatory poon pang 1912. An mga obserbasyon kan atmosperang pigtutulod sa Mauna Loa Observatory, asin kan Aldaw sa Mauna Loa Solar Observatory, kapwa iyaon sa aritoktok kan bulkan. An Hawaii Volcanoes National Park minasakop kan aritoktok asin kan sur-sirangan na gampi kan bulkan, kaiba an Kīlauea, sarong laen na bulkan.

## References
Sundang

An **sundang** o **tabak** iyo an sarong gamit na may tarom, sa sarong ibong o sa manig-ibong, parati gibo sa batbat o lansang. Ini inuusar sa pag'uma, sa paghawan, paggabi, pagbungkal, pagputol nin kahoy o anoman na bagay, pagkua nin bunga o paggutol,  o panlaban sa pakikihampangan sa iriwal.

An sundang inaapod man na "suit" kun anggot, asin ini sinusoksok, ngane dai makalugad,  sa inaapod na sarungan o bayna na gibo sa kahoy pormado sunod sa pagkaporma kan sundang. An sundang may polong gibo sa matagas na kahoy, sa sungoy nin damulag o sa gading. Ini man parati halaba an arag kun saen iyo an sinusoksokan kan polo saka ngane dai bumaak an polo ini napupugol sa baklaw o tikala' na gibo sa pidasong tubo o siningsing na huyo'.

Dakul ining porma asin tuyong ginagamitan:

* tigpas, an tarom paduko sa poro, ginagamit sa pagpakarhay kan mga gilid ba'sog sa uma. (nu. 2)
* minasbad, halaba an tarom, mapanas pero tanos sana; parati pamputol nin mga sanga kan kahoy.(nu. 1)
* wastari, pantusok asin panhilap.(nu. 3/7)
* ginunting, maniwang asin manipis, mapanas pero garo patingag; pamputol saradit na bagay, pwede pantusok asin pwede armas.(nu.8)
* bonong, halipot sana, ponggol an poro asin bakong mapanas, ginagamit panhodhod sa paggabi.(nu.5)
* pisaw, halakbang an tarom, mahibog an kahawakan, an porma garo rektangulo, panputol kan mga tu'lang sa pagkakarne.(Ingles, meat cleaver)
*kinabasi, mataba asin mahibog an tarom, ginagamit sa pagkakarne asin pagtutulang, pamputol darakulang sanga, an poro ponggol. (nu.4)
* ardabis, halipot, an panas tingag, ginagamit sa pagtrabaho sa abaka.
* asyab, manipis, magian, mas tiko sa gapas, ginagamit sa pag'ani nin paroy.
* gapas, manipis, magian, bakong gayo tiko o medyo hunat, ginagamit sa pag'ani nin paroy. (nu.6)
* palang, mahibog an tarom, mayong panas kundi tinuyong garo putol sa poro na may kawit; gamit sa pagtapas tubo.

## Historikal na kahulogan

Sinasabi na an sundang iyo an mayor na hamo ginamit sa rebolusyon Filipina laban enot sa mga Espanyol asin sumunod sa mga mananakop na Amerikano. Kan mga panahon na idto, an mga soldados may hokbit na sundang inapod na mga machetero. Kaya nagin ining simbolo sa pakikipagtumang sa mga mananakop.

## Mga panluwas na takod

* http://www.quanonline.com/military/military_reference/fighting_knives/wwibolo.html Gamit military. Kinua 18.3.16
*

## Toltolan
Salah Abdeslam

Si **Salah Abdeslam** (Pakasayod sa Pranses: ​[ˈsala ˌabdɛslã]; namundag 15 Septyembre 1989) sarong namundag-Belhika, syudadano nin Pransya alagad dugong Moroko na soboot sarong teroristang akusado sa mga krimen sa Pransya. Susog sa pulis asin mga awtoridad nin gobyerno, siya personalmente imbwelto sa mga atake sa Paris kan 13 Nobyembre 2015 huli ta siya nagtaong lohistikal na suporta sa mga kriminal, manta na siya an naghatod sa mga lokasyon na tinarget, asin imbwelto sa paggibo kan mga explosive na ginagamit sa mga akto nin terorismo. Sa mga pagbobomba sa Paris, 130 tawo an nagkagaradan, asin 368 an nagkarulugadan.

Kan an mga detalye kan atake sa Paris napubliko, siya pigsambit sa mga peryodiko bilang Enemigo Publiko Nu. 1 o bilang "the most wanted" para sa mga krimen kan mga awtoridad sa bilog na Europa. Ta siya padulag-dulag na, siya nagin target kan dakulaon na paghahanap sa modernong historya sa Europa. An Euiropol yaon sa lista si Abdeslam bilang pinakawanted sa bilang nin 57 indibidwal hinahanap kan organisasyon poon pa kan enero 2016.

Si Abdeslam sinasabing may pakikitrato sa mga agit-agitan na  myembro kan organisasyon nin Islamic State of Iraq and Levant na nag'ako nin respnsibilidad sa mga atake sa Paris. Sa mga imbwelto sa paggibo kan krimen nin pagbomba, si Abdeslam asin Mohammad Abrini na sana an nabubuhay pa ta idtong iba naggaradan sa sadiri o nabadil-gadan kan mga pulis.

Paka'ayaw nin apat na bulan na padulag-dulag, si Abdeslam naaresto kan mga anti-teroristang grupo nagsurod sa lugar nin Molenbeek nin Brussels kan Marso 18, 2016.

## Mga panluwas na takod
* http://www.bbc.com/news/world-europe-35186756 Mga teroristang linalapag kan pulis. Kinua 21-3-16
* http://www.france24.com/en/20160319-salah-abdeslam-what-we-knowMga istorya manongod ki Abdeslam. Kinua 21-3-16. 

## Toltolan
Abdul Halim

Si **Abdul Halim** (1911– 4 Hulyo 1987) sarong doktor asin iyo an ika-apat na Primer Ministro kan Indonesya na nagsirbe poon Enero 1950 sundo Septyembre 1950. Siya man an pinakaenot na Ministro sa Depensa kan Republika nin Indonesya, asin instrumental na gayo sa pagtogdas kan gobyernong emerhensya kan republika sa Sentral Sumatra. Komo doktor, siya nagin direktor kan Dr. Cipto Mangunkunsumo Hospital poon Hulyo 1951 abot Hulyo 1961.

## Toltolan
Abdul Haris Nasution

Si **Abdul Haris Nasution** (3 Desyembre 1918 – 6 Septyembre 2000) sarong Indones na heneral na duwang beses nanombrahan bilang Chief of Staff kan Army asin nakaligtas sa pag'ngata na siya asasinaron kan nagputok an pagtumang sa gobyerno kan inapod na Hiron 30 Septyembre na pinamayohan kan mga komunista.

## Toltolan
Hostis

An **hostis** (apod man, "kalampunay", "talong punay"  sarong klaseng tinanom (Ingles, scopolamine; Espanyol, escopolamina), (syantipikong apod, scopolamine hydrobromide, o Hyoscine hydrobromide) sakop sa genus na Scopolia. Ginagamit ini sa medisina alagad tagong ginagamit ini sa mga aktong kriminal paagi nin  pagpaturog sa tawo ngane dai mag'aram kun sinda hinaha'bonan o ginigibohan maraot. Igdi pinasisinghot an polbos o sinasalak sa inomon. An sobrang tomar kaini napawarang malay sa tawo, o an hosoyhosoy garo na sa zombie o deretsong nagagadan. Sinasabing an epekto nalilingaw an ginibohan kun anong nangyari kan siya biniktima paagi kan drogang ini.

Sa Latin Amerika arog kan Venenzuela asin Colombia apod man igdi "burundanga", o "borrachera" asin inapod pa man sa Ingles na "Devil's breath". An tinanom na ini nakaagid na gayo sa hitsura asin sa kabantigan niya sa inapod na Angel's Trumpet (Brugmansia suaveolens)

Gamit sa pagbulong :

## Ginikanan kan arapodan

Igdi sa  Bicol, an mga gurang may sarambiton manongod kan tinanom na ini: "kun aldaw dai makahiling na tanos, kun banggi nangangamyo sa hamot" palibhasa nakaduruko an mga burak asin kun banggi an hamot kaini nangangamyong biyo. Iyo gayod ini kun napano ta naapod "hostis", hale sa tataramon na "hostess".

## Mga gamit sa pagbulong

* pagkaliyo o pagkaribong pakatapos operasyon, asin ginagamit man kan mga pararorip ngane dai sobra maliyo sa irarom;
* pagkalula
* pagpupuros gastrointestinal o renal
* paggatok kan mata
* sa sobrang paglalaway
* pagpahunat kan kalintataw sa tuyong pag'eksamen kaini
* pagkontrol kan kibig-kibig sa helang na Parkinson's
* pampagian sa paghangos kun inaatake nin hapo' 
## Epekto sa hawak kun ini nahahamil

Kun an natotomar kaini sobra sa tamang dosis, ini pwedeng ikagadan alagad maliban sa pagkagadan nadara ini kun ano-anong mga mate, siring kan:
* pagborahat kan kalintataw (mydriasis)
* paralisis o paghirigot kan masel
* pagkaliyo asin pagkaribong na garo "naglalangoy" an isip
* pag'alang kan nguso
* pagbugris
* pagkalisang, o hallucination sa pagdangog asin pagmaan
* pagkutad kan puso na sobra sa normal (tachycardia)
* pagtoog kan mga masel sa ibang parte kan mata (cycloplegia)

## Ginagamit sa aktong krimen

An hostis sinasabing saro sa peligrosong droga na may makuring epekto sa tawo mala nadukayan kan mga kriminal (siring kan sa Colombia,  Tailandya asin kan mga budol-budol gang sa Filipinas) na mabantig na pandruga sa tinutuyong biktimahon ninda. Ini daa dinadarang patago sa pormang polbos asin pinapasa'ngab sana o pinapaparong o kun dai man ibinobodbod sa inomon asin ta naratom tolos sa hawak. Garo napapaturog an biktima, garo yaon sa hipnosis, asin tubod-tubod sana kun anong imanda saiya. Mala ta pwede an biktima hubaan na naoyon sanang lupigan, ipakua an saray na alahas o kwarta sa ATM, asin nakuyog sanang kun anong ipagibo. Asin an pinakagrabe kaini ta pagsunod na aldaw, mayong naroromdoman kan mga nakaaging pangyayari. 

## Mga panluwas na takod
* http://www.digitaljournal.com/article/324779Is Scopolamine the world's scariest drug? Digital Journal. Kinua 24-3-16.

## Toltolan
Mahamadou Issoufou

Si **Mahamadou Issoufou** (namundag 1951) sarong Nigerien na pulitiko na Presidente Niger poon pa kan 7 Abril 2011. Si Issoufou  Primer Ministro kan Niger poon 1993 abot 1994, Presidente kan Asambliya Nasyunal poon 1995 abot 1996, asin ta siya pirming kandidato sa lambang eleksyon presidensyal poon pang 1993. Namayo siya kan Partido Nigerien para sa Demokrasya asin Sosyalismo (PNDS-Tarayya) pakapoon kan ini natogdas kan 1990 sagkod na siya naelihir na Presidente kan Niger kan 2011. Durante kan administrasyon ni Mamadou Tandja (1999–2010), si Issoufou iyo an mayor na oposisyon.

An Komisyon Elektoral kan Niger pinagbantolin na si Mahamadou Issoufou an guminana sa ikaduwang hurnada kan eleksyon na nasikwit an 92.5% kan boto alagad an oposisyon nagboykot kaini asin nagdeklara na dai ninda aakoon asin bibistohon an siring na resulta.

## Pamilya asin Enot na Pigsibotan

Si Issoufou sarong etnikong Hausa, namundag sa banwa nin Dandaji sa Departamento Tahoua. Saro siyang inhenyero (Ingénieur Civil des Mines de St Etienne) na nagsirbe bilang Direktor Nasyunal poon 1980 abot 1985 bago siya nagin Sekretaryo Heneral kan Mining Company of Niger. An naagom iyo si Aïssata Issoufou, na naduwahan kan agom niyang si Dr Malika Issoufou Mahamadou.

## Toltolan
Amir Hamzah

Si **Tengku Amir Hamzah** (28 Pebrero 1911 – 20 Marso 1946) sarong Indones na makatta asin heroe nasyunal kan Indonesya. Namundag sa sarong aristokratikong pamilya sa Sultanato nin Langkat sa Sumatrang Amnayan, siya nag'adal sa Sumatra asin sa Java. Kan siya yaon sa senior haiskul sa Surakarta mga 1930, siya naimbwelto sa makabanwang hiron mala ta pigbabantayan na an mga hiro niya kan mga Olandes na administrador. 

Kan 1937 si Amir pinabalik sa Sumatra ta ipina'agom saiya an aking babae kan Sultan asin ta siya nasibot na sa mga responsabilidad sa sultanata. Totoo, mamundo siya kan pangyaring ini ta bago kaiyan may kailusyon na siyang kaklase na si Ilik Sundari na halawig na katrato niya maski pa ngane kan siya naparayo ta nagkuang abogasya sa Batavia (ngonyan Jakarta) asin ta sindang duwa magka-ugos pa nanggad. Kan nakamit na kan  Indonesya an katalingkasan kan 1945, nagin siyang representante kan gobyerno sa Langkat. Pagsunod na taon siya nadamay sa mga ginadan huli sa kariribokan kan magbungkaras an rebolusyon sosyalista pinamayohan kan Partai Komunis kan Indonesya. Ilinubong siya sa lubongan na komun.

An mga rawitdawit ni Amir may tema sa pagkamoot asin relihiyon asin nagpapanalmingan nin hararom na pagkakasiplingan sa pinaka'ubod kan saiyang boot. Gamit Malayo asin Java'ng tataramon, asin batay sa mga pinalakwas na estrukturang tradisyonal, nagpapahiling  nin ritmo asin pagkasarambit sa kawat nin pagrarawit gamit an mga simbolismo sa mga tinatakin-takin na mga tataramon. An mga amay niyang mga obra manongod sa mga maludok na paghihidaw na pagkamoot, na naglalabyog sa duwang mate, erotika asin mabining pagkamoot; manta an mga huri na niyang pinagrawit nagkaigwa nang tugkadon na kahulogan dapit sa relihiyon. Sinasabi na sa duwang aripompon, an Nyani Sunyi an binibistong mas gantad. Si Amir konsideradong iyo an "Hade sa Panahon kan mga Makattang Poedjangga Baroe", asin siya an midbid na poetang Indones sa lantad internasyunal sa periodong bago nag'abot an Makabanwang Rebolusyon kan Indonesya.

## Mga tinokda

Gabos'gabos si Amir nagtokda nin limang polong rawitdawit, kagwalong saysay, kagduwang artikulo, apat na halipot na osipon, tolong kadamotan nin mga rawit, asin sarong orihinal na libro. Kadakulan kan saiyang mga mukna nalagda sa magasin na Poedjangga Baroe, magasin na tinogdas niya kan taon 1933 katuwang sa Armijn Pane asin Sutan Takdir Alisjahbana Si Amir nagpalis man hale sa ibang lenggwahe nin duwang polo may apat na rawitdawit, sarong prosa, asin sarong libro.

## Toltolan
Terrazzo

An **Terrazzo** sinaralak na materyal, ibinubo' na likido o pinatagas bago ikaag, na ginagamit pansalog o panlanob na pan'arte. An mga sangkap kaini iyo an marmol, quartz, granite, bintig, o anoman na pwedeng isalak na poropidaso na pwedeng ibinodbod o dai man, asin ini pinapabulos sa kakaagan kaini alagad nagdurukot ta sinalakan igdi nin pampabilog na kemikal (cementitious) saka mga polymer (sa pisikal na paggalapod kaini) o kumbinasyon kaini. Dangan ini linuluto sa pugon sa tamang porma saka ini'is'is asin binubuli ngane magtaong saramang hitsura o unipormadong inartihan na atubang. 

## Toltolan
Garry Shandling

Si **Garry Emmanuel Shandling** (Chicago, Nobyembre 29, 1949 – Los Angeles, Marso 24, 2016) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Garry Shandling
Denis Sassou-Nguesso

Si **Denis Sassou-Nguesso** (namundag 1943 sa Edou, bandang amnayan kan Congo) sarong heneral asin presidente kan Republika Popular nin Congo poon 1979 sundo 1992 asin poon kan 1997 sagkod sa presente.

## Mga panluwas na takod
* https://www.youtube.com/watch?v=QfaMF3BbxCI Video. Kinua 25-3-16.
## Toltolan
Jack Kevorkian

Si **Jacob "Jack" Kevorkian** (/kᵻˈvɔːrkiən/;[1] Mayo 26, 1928 – Hunyo 3, 2011) sarong Amerikanong patologo, aktibistang ampoyon sa euthanasia, pintor,autor, kompositor, asin instrumentalista. Bisto siyang gayo sa pag'ampoyon sa deretso kan sarong pasyenteng magagadanon na na mag'utas kan sadiring buhay. Pighingako niya na nag'abot nang 130ng pasyente an tinabangan niyang maghugot. Siya nalaladawan sa media bilang "Dr. Gadan"; alagad dakul man an omaw saiya asin sinusurog siya ta an akto niya hinihiling nindang sarong gibong-herak para sa tawong mayo nang malalaoman na mabubuhay pa asin halawig sana an pagtios. Sabi ngane niya, "An pagkagadan bakong krimen."

Kan 1999, si Kevorkian inaresto asin pigbista sa direktang partisipasyon niya sa sarong kasong bulontaryong euthanasia. Siya nasentensyahan sa salang second-degree murder asin nagsirbe sa kulongan nin walong taon sa 10-25 taon na sentensya. Pigparole siya kan Hunyo 1, 2007 sa kondisyon na dai siya matangro kan saiyang konsultasyon, dai ma'asiste, o presente sa anoman na akto o klase nin paghugot imbwelto an euthanasia nin sarong tawo; siring man, dai siya mataong anoman na lektura o pagtaram dapit sa prosedimientong tinabangan-na-paghugot.

## Kaamayan kan buhay/Edukasyon

si Kevorkian namundag sa Pontiac, Michigan kan Mayo 26, 1928 sa mga imigranteng Armeniano. An saiyang ama, si Levon, namundag sa baryo nin Passen, haraning Erzurum, asin an ina niya si Satenig, sa baryo nin Govdun, haraning Sivas. An saiyang ama huminale sa Turkiya kan 1912 asin nagpasiring sa Pontiac kun saen siya nakakuang trabaho sa gibohan awto. Si Satenig nagdulag sa Pagpupuho sa Armenia nin 1915 asin nagpaili duman sa mga sadiring-tawo niya sa Paris, dangan nakuang magpasiring sa saiyang tugang na nataon yaon sa Pontiac nag'eestar. Si Levon asin Satenig nagkasumpongan igdi sa siyudad na ini huli kan saindang Armenianong komunidad. Sinda nag'inagoman, nag'aki sa sarong babae si Margaret kan 1926, nasundan ni Jack, asin ultimo, an ikatolo, an babaeng si Flora.
Si Kevorkian naggradwar sa Pontiac Central High School na may onra kan 1945, sa edad na 17. Kan 1952, nagtapos siya sa University of  Michigan Medical School sa Ann Arbor.Nagkua siyang residency training sa patologo klinikal asin anatomikal asin nag'adal sa pagpalis nin dugo. .

Nagadan si Kevorkian sa edad na 83 kan siya ilinaog sa sarong hospital sa Detroit huli sa pneumonia, na mayo man minateng kulog sa paghingagdan.

## Mga panluwas na takod

* http://www.nytimes.com/topic/person/dr-jack-kevorkian-dies-at-83 Bareta dapit ki Dr. Kevorkian. Kinua 25-3-16.
* http://www.patientsrightscouncil.org/site/the-real-jack-kevorkian/  The Real Jack Kevorkian.Parents Rights Council.org.Kinua 25-3-16

## Toltolan
William Caxton

Si **William Caxton** (c. 1422 – c. 1491) sarong Ingles na komersyante, diplomatiko, parasurat, asin paraimprenta. Siya an pigtutubod na pinakaenot na personang Ingles na nagtrabaho komo paraimprenta, asin pinakaenot na nagdara kan imprentahan sa Inglatierra kan taon 1476. Siya man an tinutubod na pinakaenot na paratindang tingi-tingi nin libro. An gabos na kagurubay niya sa London sa negosyo asin hanapbuhay na ini magsalang Flemish, Aleman, o Pranses. Kan taon 2002, siya nangaranan asin binisto bilang saro sa 100 na Pinaka sa mga Briton susog sa sarong BBC poll.

## Toltolan
National Register of Historic Places

An **Rehistro Nasyonal** **kan mga Historikong Lugar** kan Estados Unidos iyo idtong lista kan gobyerno federal nin Estados Unidos na hayag sinasakop an mga distrito, mga sityo, edipisyo, estruktura, asin mga bagay na maninigong masaray asin mati'mos o mamantener na an mga ini dai magkawarara, magkararaot, asin makaag sa marhay na kamugtakan. Kun an sarong pagrorogaring o propyedad nakalista sa Rehistro Nasyonal o yaon man sa laog kan Distrito Historiko, ini pwede maka'awod nin insentibo sa buhis batay sa ginagasto sa pagpreserbar kan nasambit na bagay o estruktura.

An pagkaaprobar kan Akto nin Preserbasyon Historiko Nasyonal kan 1966 nagtogdas kan Rehistro Nasyonal asin an proseso kaini sa pagdugang kan arinman na propyedad. Sa lampas sarong milyon na rogaring sa Rehistro Nasyonal, an 80,000 kaini nakalista indibidwal. An natatada mga nakakaambag na mga rekursos sa laog kan distrito historiko. Taon-taon mga 30,000 na pagrorogaring an nadadagdag sa Rehistro Nasyonal, parte man kan distrito o indibidwal na nakatala.

## Galeriya


File:Holy Resurrection Orthodox Church Berlin 5.JPG
File:Mohonk Mountain House 2011 View of Mohonk Guest Rooms from One Hiking Trail FRD 3205.jpg
File:Lexington Historical Museum.jpg
File:Fargo Theatre - Fargo.jpg
File:Robie House.jpg
File:16th Street Baptist Church.JPG
File:MLK tomb.JPG
File:Ogle County White Pines Lodge3.JPG
File:SSJeremiahOBrien.jpg
File:SlaterMill.JPG


## Toltolan
Hollywood Walk of Fame

An **Lakawan nin Kabantogan sa Hollywood** binibilog nin 2,500ng bitoon, lima an mga panas, na hinaman sa terrazzo asin tanso' asin ini idinukot sa kalabaan kan bangketa kan 15ng bloke kan Hollywood Boulevard asin 3 bloke kan Vine Street, namomogtak sa Hollywood, California. An mga bitoon mga permanenteng  monumento publiko sa pag'omaw kan mga naginibohan kan mga yaon sa industriya nin alingan, dara an mga pangaran kan manlaen-laen na mga aktor, musiko, direktor, prodyuser, mga grupo musikal asin sa teatro, mga karakter na fictional, asin iba pang hinuhuna dapat pag'omawon dawa totoo medyo harayo na an koneksyon sa industriya. Ini administrado kan Hollywood Chamber of Commerce asin mantenido kan Hollywood Historic Trust. Popular na gayong destinasyon kan mga turista, ini naghakot nin mga bisita uminabot 10 milyon na kan 2003.  

## Galeriya


File:AndreaBocelliMar10.jpg|Si Andrea Bocelli ginawgaw saiyang bitoon
File:Monty Woolley star HWF.JPG|Bitoon kan Monty Woolley, aktor 
File:JamesCameronStarDec09.jpg|Si James Cameron pigmasdan saiyang bitoon
File:Michael Jackson Star.JPG|Bitoon ni M. Jackson dinuholan mga burak pagkagadan niya
File:Mickey Mouse star in Walk of Fame.jpg|MIckey Mouse sa pelikula inonra
File:Walk of fames Charlie.jpg|Charlie Chaplain dinukotan bitoon kan 1972, napili 1956


## Mga panluwaws na takod

* http://www.walkoffame.com/ Opisyal na website

## Toltolan
Pugot payo

An **pagpugot payo** asin pagsaray kan payo sarong praktis na ginigibo na kan kaidto pang panahon sa parte kan Oceania, Habagatan asin Sur-subangan na Asya, sa Solnopan asin Sentral na Aprika, sa Meso-Amerika, asin ta sa mga ibang mga tribu kan Celts, sa Solnopan kan Alemanya, mga Scythian kan  antigong Europa. Ini pangyayari man sa Europa hanggan ika-19 Siglo sa Montenegro, Croatia, asin bandang solnopan kan Herzegovina, abot sa mga Tangang Panahon sa Irlandya saka sa mga pagdolonan na rona kan Anglo-Scot.

Maigot an urulay dapit sa anoman na papel, kahulogan asin  motibasyon kan pagsasaray nin pinugot na payo. Mga temang nalataw sa mga surat antroplogo iyo na an pagsasaray payong pugot iyo na ini sarong madahas na ritwal, pagpasakit sa pinugotan, pagpahiling pagkalalake, kanibalismo, pagpamansag, asin paagi madakop an serbisyo kan gadan sa ikaduwang buhay. 

An mga kagurubay na mga iskolar totoo nagkakaoroyon na an enot na sirbi kaini seremonyal sana asin parte kan pag'eestruktura, pagpatibay asin pagpa'orog sa mga hirarkiyang relasyon sa pag'ultan kan mga komunidad asin mga indibidwal. Ibang mga eksperto nagsusunod  sa teoriya na an pagpugot payo asin pagsaray kaini huli sa pagtubod na an payo iyo an sarayan kan "kalag" o pwersa espiritu na pwedeng makulong asin makataong darupi sa kagsaray kan pinugot.

## Kataytayan nin mga ladawan


Ladawan:Head trophy, Munduruku people, northern Brazil, c 1820 - Staatliches Museum für Völkerkunde München - DSC08569.JPG|Tropeong payo, Munduruku Indyan, northern Brazil, c. 1820
Ladawan:Dahomey amazon1.jpg|Mga nadakop kan Dahomey Amazons pinupurugotan
Ladawan:Ifugao headhunter.jpg|]Bitbit tropeong payo kan manlulusad na Ipugaw, Filipinas 1912
Ladawan:Kuniyoshi - 6 Select Heroes (S81.5), A back view of Onikojima Yatarô Kazutada in armor holding a spear and a severed head.jpg|Samurai na Hapon bitbit pinugot payo
Ladawan:Nanjing Massacre severed heads.jpg|Mga payong pinugot biktima sa 'Masaker sa Nanking kan 1937-38


## Mga panluwas na takod

* http://www.jstor.org/stable/663912?seq=1#page_scan_tab_contents Some Headhunting Traditions of Papua New Guinea. Kinua 25-3-16

## Hilinga man

* Payong pinakupos
## Toltolan
Drew Massey

Si **Drew Massey** dating sarong Amerikanong *entertainer*.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Drew Massey 
*https://www.imdb.com/name/nm0557297/
Iraidan

An **iraidan** (inapod man kodkodan, iba lang desinyo) sarong kasangkapan sa kusina na panpidasong pirino kan mga bungang arog kan prutas, gulay o tinapay na may katagasan. An iraidan gibo parati sa sim na piglabot-labotan alagad sa ibang lugar igwa man iraidan gibo sa seramiko o porselana, asin  uso naman ngane kaini an gibo sa plastik. Iginuguragod sa ibong kan pigralabotan an prutas.

An bunga halimbawa patatas iginogosgos sa mga uro-uroldot na kagaspangan resulta kan pagkaralabot kaini asin sa irarom kaini may salong plato o anoman kun saen an mga iniraid naghuhurulog. 

### Pag-aandam sa pagluto

Iba-ibang klaseng iraidan an igwang iba-ibang sukol kan mga labot depende sa hahandaon na pagluto. Alagad an mga ini inuusar sa pagpino kan keso, kan ubak nin aranghita (sa pagkua kan kiri), pagrunot kan patatas o kan iba pang lutoon na nag'agi na sa pagla'bon.

## Historya
An iraidan keso naimbento ni François Boullier kan mga 1540 sa Pransya sa katuyohan na an mga matatagas nang keso mapakinabangan pa. 

## Mga ladawan nin iraidan

Image:Micro Plane.jpg|Tinugodan na iraidan
Image:Zest Grater.jpg|Pangkua kan kiri nin aranghita
Image:Muskatreibe fcm.jpg|Iraidan nutmeg
Image:Terka.jpg|Mga iraidan sa mga magkapirang gilid 
Image:GingerGrater.png|Porselanang iraidan la'ya


## Toltolan
Kodkodan

An **kodkodan** o **kodkoran** masasabing iraidan mansana alagad tuyo sanang pigdesenyo para sa pagkuang pirinong laman kan niyog na gagamiton sa pagpiris o paggunaw kan guta. Sa lumang desensyo, an tarom kaini matabilog na may mga mapapanas na gari'gi' (mga ngipon) palibot asin an arag kaini nakasoksok asin ipinako sa sarong tukawan na kun saen diyan matukaw an parakodkod. Alagad, an mga kodkoran na elektrikal an tarom magka-krus asin ini marikas umitok dara kan pwersa nin elektrisidad. Ngane dai magtaralsik an pigkokodkod, ini may taklob na sim sa ibabaw sa tuyong maghurulog sana an kinodkod sa salod na yaon sa tongod kaini.

## Mga panluwas na takod

## Toltolan
Stella Marquez

Si **Stella Márquez Zawadski-Araneta** (namundag 1937 sa Tumaco, Colombia)(née **Márquez Zawadski** often styled as **Madame Stella Marquez Araneta** born 1937 in Tumaco, Nariño, Colombia) iyo an pinakaenot na Colombianong direktor asin beauty queen na nakoronahan Miss International kan 1960. si Araneta iyo ngonyan an *Charge d' Affaires*  kan Konsuladong Honorario nin Colombia sa Filipinas asin Pamayo kan Binibining Pilipinas Charities Incorporated.

## Miss International
Si Araneta sarong Colombiana dugong Espanyol asin Polako. Nagin siyang Miss Colombia kan 1959 dangan huli kan pangganang ini, nakabali siya sa patiribayan sa Miss Universe 1960 sa Miami Beach, Florida kun saen nakaiba siya sa 15 semi-finalista. Dangan siya nakibali sa pinakaenot na Miss International pageant  na ginibo sa Long Beach, California, kan 1960, asin siya na an nagin pinakaenot na  Miss International, saka iyo man an enot-enoteng Amerikanang Latina Latin American titleholder.

## Binibining Pilipinas
Naagom niya si Jorge Araneta, sarong negosyanteng Filipino. Poon pa kan 1964 siya an nagmamato asin nag'oorganisar kan  *[[Binibining Pilipinas]]* (Filipino, "Miss Philippines"), na iyo an nasubol kan mga nagana igdi sa kompetisyon sa Miss Universe asin Miss International. Sa presente, an Binibining Pilipinas rogaring an prangkesa sa  Miss Intercontinental, Miss Supranational, Miss Grand International, asin Miss Globe. Siya natokahan sa katongdan na ini kan saiyang panugangan na si Jay Amado Araneta. Kadungan igdi an toka niya bilang  *[[Charge d' Affaires]]* kan Konsulado Honoraryo nin Colombia sa Filipinas sa Manila.

## Naonrang ibali sa Eastwood City Walk Of Fame

Siya napili asin naonrang ibilang sa mga kabarali sa Eastwood City Walk Of Fame sa Quezon City, Filipinas kan 2013, asin iyo siya an pinakaenot na babaeng Colombiana Beauty Queen pinag'onra sa Eastwood City Walk Of Fame Philippines.

## Mga panluwas na takod
* http://www.rappler.com/life-and-style/specials/117637-stella-araneta-pia-wurtzbach-miss-universe-colombia Stella Marquez Pinipili si Pia Wurtzbach.Rappler.com. Kinua 30-3-16.
## Toltolan
Bakbakan sa Mamasapano

An **Bakbakan sa Mamasapano**, na inapod man na **Masaker sa Mamasapano**, sarong operasyon pulis, binansagan na Oplan Exodus, na nangyari kan Domingo 25, 2015 sa Tukanalipao, Mamasapano, Maguindanao, kan mga elemento kaapil sa Special Action Force (SAF) kan Pulis Nasyonal kan Filipinas (PNF) (soboot dinamayan kan mga pwersa kan Estados Unidos Hokbong Daga kan Estados Unidos Special Forces) kontra sa Bangsamoro Islamic Freedom Fighters (BIFF) asin kan Moro Islamic Liberation Front (MILF).  An operasyon tuyong dakpon o gadanon padagos mga teroristang Malaysiano asin p-aragibong-bomba na si  Zulkifli Abdhir asin iba pang mga teroristang Malaysiano o mga haralangkaw na myembro kan BIFF.

Orihinalmente sarong misyon sa pagduhol aresto de mandamiento sa mga terorista, ini naghuros sa makangingirhat na pagkamasaker kan 44 myembro kan SAF, 18 hale sa MILF asin 5 sa BIFF, asin magkapirang sibilyan, saka an pagkagadan ni Zulkifli Abdhir, nakumpirma kan
FBI asin kan PNP,  6:30&nbsp;p.m. kan Pebrero 4, 2015 paagi sa pagsubo kan DNA kaini sa kadugo.  Si Abdhir saro sa pinakahinahanap na terorista kan FBI. Si Getulio Napeñas, an kumander kan SAF na pigsisante, pinagtantya sa mga 250 an nautasan-buhay sa bakbakan na ini alagad mayong pusog na ebidensya sa hinihingako niyang ini. An pagtantya ni Napenas' pinagpahimutikan man mismo kan MILF asin kan gobyerno lokal kan Mamasapano.

## Nadisgrasyang kapulisan

## Mga panluwas na takod

## Toltolan
DZJW

An **DZJW** (1341 kHz Syudad nin Sorsogon) Super Radyo Sorsogon ay pangenot istasyon nga radio ken Radio GMA Syudad nin Sorsogon
Zulkifli Abdhir

Si **Zulkifli Abdhir** (1966 – 25 Enero 2015) sarong Malaysiano na saro sa pinakahinahanap na terorista kan Federal Bureau of Investigation (FBI)]. An amerikanong ahensyang ini nagtangro' nin USD 5 milyon na premyo sa kiisayman na makataong impormasyon na magin dalan sa saiyang pagkatoklo'.. Siya binabansagan man kan tagong-ngaran na **Marwan**. Siya pigsasahotan na lider kan Kumpulan Mujahidin Malaysia, kaayon sa sentral na liderato kan Jemaah Islamiyah, asin natokdo na nagtatago sa Mindanao sa proteksyon kan Bangsamoro Islamic Freedom Fighters. Si Zulkifli nautasan-buhay 25 Enero 2015 kan nataraka' kan mga opisyal kan Special Action Force sa sarong paglusob sa payag-payag na saiyang pigtuturogan. Siya nagadan sa pagbabadil kan nagngata' siya na maglaban alagad an pagsikop saiya naghuros sa inapod na Bakbakan sa Mamasapano kun saen an mga elemento kan nasabing SAF naipit sa sarong enkwentro na igdi 44 myembro kan SAF, 18 sa MILF asin 5 sa BIFF, asin magkapira pang sibilyan an nagkagaradan sa tanga nin makuring paribayan-putok.

## Mga panluwas na takod

## Toltolan
Simbahan nin Banal na Sepulkro

An **Simbahan nin Banal na Sepulkro** sarong santuario relihiyoso kan Kristiyanismo, namomogtak sa lumang siyudad nin Herusalem.

Ini yaon sa pamamahala kan nagkapirang komunidad nin Kristiyano, arog kan mga Katoliko, Armenyo Ortodokso, asin Griyegong Ortodokso asin kan sekular na grupo representado an gobyerno. An lugar na ini tinutubod na saro sa pinakabanal na lugar nin Kristiyanismo kun saen , susog sa ipinahayag sa Ebanghelyo, si Hesuskristo duman ipinako sa krus, ilinubong asin duman nabuhay-liwat. An nitso  mismong lugar nin pilgrimahe mayo na kan hinotad na Kristo. Igdi sinasabing nagsarapong an kulturang oriental (arabe) asin kulturang oksidental (hudyo).

## Galeriya



File:5267-20080122-jerusalem-tomb-of-jesus.jpg|Kun saen daa ilinubong si Hesus
File:Altar of the Crucifixion l.jpg|Kun saen ipinako si Hesus
File:Immovable ladder on ledge over entrance to Church of the Holy Sepulchre.jpg|An hagahag na dai mahiro


## Toltolan
Baybayin

An iskriturang **Baybayin** (Sayod sa Tagalog:&nbsp;[baeˈbaejɪn]; *bago-an-kudlit*: ᜊᜊᜌᜒ, *pakatapos-kan-kudlit*: ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) (nakatalaan sa *Unicode* na alpabetong Tagalog; hilngon sa ibaba), bantog sa Bisaya bilang **badlit** (ᜊᜇ᜔ᜎᜒᜆ᜔), ini sarong suanoy na pagsurat sa Filipinas na ginuno sa *mga iskriturang Brahmiko* kan Indiya asin kaenot-enoteng naikurit kan kag-anom na siglo. Ini padagos pang pinaggagamit sa panahon kan pananakop kan mga Espanyol sa Filipinas sundong ikakagtapos kan kagsiyam na siglo. An alpabeto bantog na marhay huli ta ini maingat na naidokumento kan mga klerong Katoliko sa Pilipinas sa panahon kan pananakop.

An tataramon na *baybay* minaboot sabihon "isurat" o "*ibaybay*" sa Tagalog. An Baybayin maigot na dokumentado kan mga Espanyol.<span class="mw-reflink-text"></span> An iba salang ipinag-atribuir an ngaran na *Alibata* digdi, alagad an termino pinaggios ni Paul Rodríguez Verzosa pakatapos na pagtaralayon an mga letra kan alpabetong Arabiko (alif, ba, ta (alibata), "f" tuyong hinale para sa ayos na kapandangog).

Siring, an ibang *Brahmic scripts* piggagamit pa man kan mangiriba-ibang grupong etniko sa Filipinas arog kan Buhid, Hanunó'o, Kulitan asin Tagbanwa.

## Karakter

### Halimbawang mga Usip


"ᜌᜋᜅ᜔ ᜇᜒ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜂᜈᜏᜀᜈ᜔᜵ ᜀᜌ᜔ ᜋᜄ᜔ ᜉᜃᜑᜒᜈᜑᜓᜈ᜔᜶"

*Yamáng 'di nagkaka-unawaan, ay mag paká-hinahon*.

(Malang dai nagkasisinarabotan, magtinuroninong.)


"ᜋᜄ᜔ᜆᜈᜒᜋ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜇᜒ ᜊᜒᜍᜓ"

*Magtanim ay 'di birò*.

(Magtanom bakong suba.)


"ᜋᜋᜑᜎᜒᜈ᜔ ᜃᜒᜆ ᜑᜅ᜔ᜄᜅ᜔ ᜐ ᜉᜓᜋᜓᜆᜒ ᜀᜅ᜔ ᜊᜓᜑᜓᜃ᜔ ᜃᜓ"

*Mámahalin kita hanggang sa pumutí ang buhok ko*.

(Kamumu'tan taka sagkod magputi an sakong buhok.)


## Toltolan
Academiang Bicol

An **Academiang Bicol** kasararoan kultural na tinogdas ni Juan F. Triviño sa tuyong pag'ataman asin pagsurog sa tataramon na Bikol. Ini namukna kan mga 1976 kasabay kan pagmukna niya kan peryodikong Balalong.

## Toltolan