open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diyalektong Mino

An  sarong Diyalektong Hapon na pigtataram sa parteng habagatan, binibilog kan dating lugar na bisto bilang Probinsya nin Mino, kan Prepekturang Gifu, Hapon. Inaapod man ining *diyalektong Tōnō*' (東濃弁 *Tōnō-ben*) kan mga residente kan rehiyon Tōnō kan prepektura, na iyo an subangan na parte kan dating probinsya. Ini minsan inaapod man na **Diyalekto kan Gifu** (岐阜弁 *Gifu-ben*), alagad kun minsan pwedeng kabali an diyalektong Hida, na yaon sa norteng parte kan Prepekturang Gifu.

Sa pangkagabsan na pagtaram, igwa ining dakul na mga tataramon asin gramatikal na estruktura na pinaghiras sa iba pang mga haraning diyalekto, arog kan Nagoya asin mga diyalektong Mikawa sa kataraid na Prepekturang Aichi. Alagad, igwa man ining mga tampok sa diyalektong Kansai.

## Tugmadila
Sagkod sa panahon nin Taishō, an diyalektong Mino naggagamit nin *ja* (じゃ) para sa mga kopula asin mga pangaran na adhetibo, asin an diyalektong Mino paminsan-minsan inaapod na "*ja*-tataramon sa Mino"" (美濃のじゃ言葉 *Mino no ja-kotoba*). Alagad, huli sa impluwensiya kan diyalektong Kansai, an modernong diyalektong Mino pankagabsan na naggagamit nin *ya* (や) asin pigkukumpara sa diyalektong Nagoya na naggagamit nin *da* (だ) para sa mga kopula asin mga pangaran na adhetibo.

An panusugan na Hapon nagduduon sa mga kopula na may *yo*, arog kan *da yo* (だよ), alagad an diyalektong Mino nagduduon kan *te* (て) sa *ya* na kopula, na nagdadara sa mga pagduon arog kan *ya te* (やて).

An mayor na pagkakaiba kan mga panhiro sa diyalektong Mino asin sa panusugan na Hapon nahihiling sa negatibong porma. An panhiro na "magkakan" (食べる *taberu*) sinusurat na *tabenai* (食べない) bilang negatibo sa standard na Hapon. Sa diyalektong Mino, an *nai* sinalidahan nin *n* (ん) o *hen* (へん), na minadara sa mga porma arog kan *taben* (食べん) o *tabehen* (食べへん). An berbong "magduman/magpasiring" kapareho man na isusurat sa negatibong porma bilang *ikan* (行かん) o *ikahen* (行かへん).

## Pagsayod
An diyalektong Mino pighahale an interbokal na  sa mga pagkasunod-sunod na *an'i* asin *en'i*; an inot na patanog pinalawig, na nagigin *aai* asin *eei*, sunod-sunod. Halimbawa, an 満員 asin 全員 binabasa bilang *man'in* asin *zen'in* sa pamantayan na Hapon, alagad pwedeng basahon bilang *maain* asin *zeein* sa diyalektong Mino.

An tradisyonal na halimbawa nin aksento para sa diyalektong Mino minasunod sa mga halimbawa nin aksento kan Tokyo, dawa ngani an nagkapira sa mga lugar sa sulnupan sa palibot kan Tarui asin Sekigahara nagpapahiling man nin mga impluwensya gikan sa haraning halimbawa nin aksento kan Kansai. Nin huli ta an mga mayor na syudad arog kan Ōgaki asin Gifu igwa nin kadakol na mga pasahero hale sa nakapalibot na lugar, an mga modernong hobenes nawara an tradisyonal na aksento para sa diyalekto.

## Mga halimbawa
Nasa ibaba an sarong lista nin mga halimbawang tataramon para sa diyalektong Mino:

## Mga bantog na tawo na naggagamit nin diyalektong Mino
*Yuriko Osada (長田 百合子 *Osada Yuriko*)
*Yoko Kumada (nagtataram nin pamantayan na Hapon, alagad naggagamit nin diyalektong Mino sa nagkapirang programa)

## Hilingon man
*Mga diyalektong Hapon

## Mga toltolan
Sentralisadong gobyerno

An **sentralisadong gobyerno**  (siring man **burunyog na gobyerno**) iyo an saro sa ehekutibo asin lehislatibong poder na sentral na konsentrado sa urog kahalangkaw na lebel bilang kakontra kaiyan iyo an mas *distributed* sa manlaenlaen na hababang lebel nin gobyerno. Sa nasyonal na konteksto, an sentralisasyon nangyayari sa pagbalyo kan poder sa sarong tipikal na unitary sovereign nation state. Dangan an ehekutibo asin/o lehislatibong poder *is minimally delegated* sa *unit subdivisions* (estado, kondado, munisipal asin iba pang mga lokal na otoridad). Menes, an ancient Egyptian pharaoh kan early dynastic period, is credited kan klasikong tradisyon na igwang burunyog na Upper and Lower Egypt, asin bilang kagtugdas kan first dynasty (Dynasty I), nagin enot na pamayo tanganing busulon an centralized government.

Gabos na constituted governments, sa ibang degree, kinakaipuhan na sentralisado, sa sentido na maski arin pederasyon exerts nin otoridad o prerogative na labi pa kan sa saiyang constituent parts. Sa extent na an basikong yunit kan sosyedad– parating pighuhuna bilang sarong indibidwal na pagkahimanwa – vests authority sa urog kadakulang  yunit, siring kan state o an lokal na komunidad, an otoridad sentralisado. An extent na ini dapat na mangyari, asin an mga pamamaagi na an sentralisadong gobyerno *evolves*, minaporma nin kabtang kan social contract theory.

## Toltolan
Botong Francisco

Si **Carlos Modesto "Botong" Villaluz Francisco**  (Nobyembre 4, 1912 - Marso 31, 1969) sarong Filipinong muralista na taga Angono, Rizal.

## Kaamayi nin buhay

Si Botong sarong distinguidong gayo na muralista asin ikinabantog niyang marhay an mga trabaho niyang historikal. Saro siya sa mga enot na Filipinong modernista kadurungan sinda Galo Ocampo asin Victorio C. Edades na nagsuway sa ki Fernando Amorsolo istilo nin pagpintang sa paaging romantisismo siring kan sa mga tanawon kan sa palibot Filipinas. Susog ki restorer Helmuth Josef Zotter, an arte ni Botong "is a prime example of linear painting where lines and contours appear like cutouts."

## Galeriya


File:FvfMuseum6691 21.JPG|Unang Misa sa Limasawa
File:Museuj6650 32.JPG|Ang Pagsulong ng Medisina sa Pilipinas
File:FvrMuseuj6650 34.JPG|Ang Pagsulong ng Medisina sa Pilipinas (Unang Panel)
File:FvrMuseuj6650 35.JPG|Ang Pag-unlad ng Medisina sa Pilipinas (Ikalawang Panel)
File:FvrMuseuj6650 01.JPG|Ang Pag-unlad ng Medisina sa Pilipinas (Ikatlong Panel)File:*FvfMuseum6691 02.JPG|Ang Pag-unlad ng Medisina sa Pilipinas (Ikaapat na Panel)



## Toltolan
DXDV

An **DXDV** (97.5 FM), nag'eere komo **97.5 Spirit FM**, sarong istasyon nin radyo na pagsasadiri asin pigpapapdalagan kan Diosesis nin Mati. An estudyo asin transmmiter kaini namumugtak sa laog kan St. John of the Cross Clergy, Brgy. Madang, Mati.

## Toltolan
Verbenaceae

An **Verbenaceae** an pamilyang verbena, sarong pamilya nin mayormenteng tropikal na mga tinanom na namumurak. Igwa ini nin mga kahoy, mga doot, asin mga herba na midbid sa mga payo, mga tuktok, o mga grupo nin saradit na burak, na kadaklan igwa nin mahamot na hamot.

Kabali sa pamilyang Verbenaceae an 32 genera asin 800 species. An mga pag-aadal sa phylogenetic nagpahiling na an kadakol na genera na tradisyonal na pigklasipikar sa Verbenaceae kabali imbes sa Lamiaceae. An genus kan bakawan na *[[Avicennia]]*, na minsan ibinubugtak sa Verbenaceae o sa sadiring pamilya kaini, an Avicenniaceae, ibinubugtak na sa Acanthaceae.

## Toltolan
Sapotaceae

An **Sapotaceae** sarong pamilya nin mga namumurak na tinanom na kabali sa order nin Ericales. An pamilya kabali an mga 800 na klase nin mga evergreen na kahoy asin mga doot sa mga 65 genera (35-75, depende sa generic na kahulugan). An saindang distribusyon pantropikal.

Dakul na mga klase an nagpoprodusir nin mga prutas na pwedeng kakanon, o puting duga na ginagamit sa paglinig nin ati, organiko asin mano-mano, mantang an iba igwa nin ibang gamit sa ekonomiya. An mga species na midbid sa saindang mga kakanon na prutas kabali an *[[Manilkara]]* (tsiko), *Chrysophyllum cainito* (kaymito), *[[Gambeya africana]]* asin *[[Gambeya albida]]* (star-apple), asin *[[Pouteria]]* (abiu, canistel, lúcuma, mamey sapote). An *[[Vitellaria paradoxa]]* (shi sa nagkapirang tataramon kan Solnopan na Aprika asin karité sa Pranses; pig-angliko man na shea) iyo man an pinagkukuanan nin sarong nut na mayaman sa lana, an pinagkukuanan nin kakanon na shea butter, na iyo an mayor na pinagkukuanan nin lipid para sa kadakol na mga etnikong grupong Aprikano asin ginagamit man sa tradisyonal asin Solnopan na mga kosmetiko asin bulong. An "milagrosong prutas" na *[[Synsepalum dulcificum]]* yaon man sa Sapotaceae.                                                                                                                       

## Mga genera
* *[[Abebaia]]* 
* *[[Achrouteria]]* 
* *[[Amorphospermum]]* 
* *[[Aningeria]]* 
* *[[Aubregrinia]]* 
* *[[Aulandra]]* 
* *[[Autranella]]* 
* *[[Baillonella]]* 
* *[[Bemangidia]]* 
* *[[Breviea]]* 
* *[[Burckella]]* 
* *[[Capurodendron]]* 
* *[[Chloroluma]]* 
* *[[Chromolucuma]]* 
* *[[Chrysophyllum]]* 
* *[[Cornuella (plant)|Cornuella]]* 
* *[[Delpydora]]* 
* *[[Diploknema]]* 
* *[[Diploon]]* 
* *[[Donella (plant)|Donella]]* 
* *[[Eberhardtia]]* 
* *[[Ecclinusa]]* 
* *[[Elaeoluma]]* 
* *[[Englerella]]* 
* *[[Englerophytum]]* 
* *[[Gambeya]]* 
* *[[Gayella]]* 
* *[[Gluema]]* 
* *[[Inhambanella]]* 
* *[[Isonandra]]* 
* *[[Labatia]]* 
* *[[Labourdonnaisia]]* 
* *[[Labramia]]* 
* *[[Lecomtedoxa]]* 
* *[[Letestua]]* 
* *[[Lucuma]]* 
* *[[Madhuca]]* 
* *[[Magodendron]]* 
* *[[Malacantha]]* 
* *[[Manilkara]]* 
* *[[Martiusella]]* 
* *[[Micropholis]]* 
* *[[Mimusops]]* 
* *[[Nemaluma]]* 
* *[[Neohemsleya]]* 
* *[[Neolemonniera]]* 
* *[[Niemeyera]]* 
* *[[Northia seychellana|Northia]]* 
* *[[Omphalocarpum]]* 
* *[[Palaquium]]* 
* *[[Payena]]* 
* *[[Peteniodendron]]* 
* *[[Pichonia]]* 
* *[[Planchonella]]* Pierre
* *[[Pleioluma]]* 
* *[[Pouteria]]* 
* *[[Pradosia]]* 
* *[[Prieurella]]* 
* *[[Pycnandra]]* 
* *[[Ragala (plant)|Ragala]]* 
* *[[Sahulia]]* 
* *[[Sarcaulus]]* 
* *[[Sarcosperma]]* 
* *[[Sersalisia]]* R.Br.
* *[[Sideroxylon]]* 
* *[[Spiniluma]]* 
* *[[Synsepalum]]* 
* *[[Tieghemella]]* 
* *[[Tridesmostemon]]* 
* *[[Tsebona]]* 
* *[[Van-royena]]* Aubrév.
* *[[Vitellaria]]* 
* *[[Vitellariopsis]]* 
* *[[Xantolis]]* 

## Toltolan
Cnemidophorus

An ***Cnemidophorus*** sarong genus nin mga reptilya sa pamilyang Teiidae. An mga species sa genus na *Cnemidophorus* parateng inaapod na mga **whiptail lizards** o **racerrunners**. An genus tubong Amerika del Sur, Amerika Sentral, asin West Indies.

## Species
**[[Cnemidophorus arenivagus]]* 
**[[Cnemidophorus arubensis]]*  – Aruba whiptail
**[[Cnemidophorus cryptus]]*  – cryptic racerunner
**[[Cnemidophorus duellmani]]* 
**[[Cnemidophorus espeuti]]* 
**[[Cnemidophorus flavissimus]]* 
**[[Cnemidophorus gaigei]]*  – Gaige's rainbow lizard
**[[Cnemidophorus gramivagus]]* 
**[[Rainbow whiptail|Cnemidophorus lemniscatus]]*  – rainbow whiptail
**[[Cnemidophorus leucopsammus]]* 
**[[Cnemidophorus murinus]]*  – Laurent's whiptail
**[[Cnemidophorus nigricolor]]* 
**[[Cnemidophorus pseudolemniscatus]]*  – Cole's racerunner
**[[Cnemidophorus rostralis]]* 
**[[Cnemidophorus ruatanus]]* 
**[[Cnemidophorus ruthveni]]* 
**[[Cnemidophorus senectus]]* 
**[[Cnemidophorus splendidus]]*  – blue rainbow lizard
**[[St Lucia Whiptail|Cnemidophorus vanzoi]]*  – Saint Lucia whiptail, Vanzo's whiptail

## Toltolan
Ayen Munji-Laurel

Si **Maria Yllena Munji Laurel**, mas midbid sa apod na  **Ayen Munji Laurel** (namundag Nobyembre 21, 1971) sarong filipinong aktres asin parakanta. Parte kan GMA Network poon 2009, siya naghubo' sa ABS-CBN kahurihan nin 2015; dangan siya naglipat giraray sa GMA kan 2022, kun saen siya nagluwas sa *[[Start-Up PH]]*, programang orihinal sa Sud Korea *[[Start-Up (South Korean TV series)|Start Up]]* bersyon sa Filipinas kaining TV serye'.

Si Munji dati kasal ki Jefri Bolkiah, Prince of Brunei, kun saen  iya igwang sarong aking lalaki.

## Filmograpiya
### Telebisyon

### Pelikula

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*

 
 

{Philippines-actor-stub}}
Sorbetes na sili

**Sorbetes na sili**

An **Sorbetes na sili** saro sa Filipinong sorbetes na may timpla nin siling labuyo, guta' nin niyog, giniling na strawberry, asin asukar. Naimbento ini kan inot na kolonyal grill na restorant sa **Albay** kan 2004 asin nagin pinaka-bantog na timpla. Ini konektado asin inspirado kan rehiyonal  na pagkakan kan **Bicol**, kun sain tipikal na nagsisirbi na maharang na putahe sa guta' kan niyog.

## Hilingon man

* Sorbetes
* Ube na sorbetes
* Sorbetes na Queso
Sheltopusik

An **sheltopusik**, sinusurat man **scheltopusik**, **sheltopusick**, **scheltopusick**, **sheltopusic**, o **scheltopusic**  (***Pseudopus apodus***), asin komun man na inaapod na **Pallas's glass lizard**, **European legless lizard**, o  **European glass lizard**, sarong species kan darakulang glass lizard nakukua sa Southern Europe abot Central Asia.

## Taksonomiya
An sheltopusik dati pinasakop sa genus na *[[Ophisaurus]]*, alagad ikinaag na sa tunay niyang genus *Pseudopus*. Ini orihinal na pinagladawan kan 1775 ni Peter Simon Pallas na inapod kaini *Lacerta apoda*.
Antonio ng Padua

Si **San Antonio nin Padua** (Ingles: *Saint Anthony of Padua*; Kastila: *San Antonio de Padua*) (ca. 1195 – Hunyo 13, 1231) na midbid bilang **San Antonio nin Lisboa** asin **San Antonio nin Lisbon** (Ingles: *Saint Anthony of Lisbon*), sarong Katolikong santo na ip[inangaki sa Lisboa, Portugal, bilang **Fernando Martins de Bulhão** sa sarong mayaman na kapartidaryo. Nagadan siya sa Padua, Italya.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt ng Basilika ng San Antonio
Mga Kabarali sa Pinoy Big Brother

Ini lista kan *'Mga Kabarali sa Pinoy Big Brother*.

An lista susog sa mga kagharong na nagruluwas na sa harong asin nagugrupo sunod sa edisyon kan saindang pinag'ayonan. An saindang edad iyo kan aldaw na sinda nagbali sa Bahay ni Kuya.  

An mga minasunod tandaan kan mga kolor:

## Mga kagharong sa Regular season
Ang mga kambal sa Double Up ay may asterisk.

*Won through Big Switch twist
*Natalo sa boto ng mga sikretong kasambahay
*Bumalik subalit natalo sa botong *Balik-Bahay*
*Nanalo sa boto ng mga sikretong kasambahay
*Kasali sa Mommy Elections vote; Yen won that vote
*Bumalik at nanalo sa botong *Balik-Bahay*

## Kasambahay sa Edisyong Celebrity
Sa talaan sa ibaba, ang "Claim to fame" ay ang kanilang trabaho bago pumasok sa Bahay ni Kuya. Asterisks denote 2-in-1 Kasambahay nas of the second Celebrity Edition.

* Bumalik si Ethel bilang bisita sa bahay para sa karagdagang 19 na araw (mula araw 59 hanggang 77).
* The 2-in-1 connection between the Geisler brothers was split by Big Brother on Day 38
* Bumalik si Yayo noong Araw 70, subalit natalo sa laban na makipagpalit kay Gaby dahil sa mga kondisyon na nilatag ng Endemol.

## Mga kasambahay sa Teen Edition
Lista kan mga nasyon batay sa bilang kan populasyon

Ini an **lista kan mga nasyon batay sa bilang kan populasyon**. Kabilang sa listang ini an mga estadong may soberaniya asin mga teritoryong sarig sa sadiring-pamamahala. Nakabase an mga pigura sa pinakahuring pahayag kan mga may kapangyarihan sa senso nasyonal. Binaatay naman an ibang pigura sa katahawan toan naihayag kan *Department of Economic and Social Affairs – Population Division* kan Nagkakasararong Nasyon kan 2007. 

## Tingnan din
* Lista nin mga Nasyon
* Lista nin mga Nasyon susog sa densidad nin populasyon
* Lista nin mga nasyon batay sa GDP (PPP) bawat kapita

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

Mga takod sa tataramon na Ingles:
* *[http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects] * - kabilang ang detalye sa kaparaanan at mga pinagmulan na ginamit para sa pagtataya ng populasyon sa itaas.
* Mga orasan ng populasyon at tinayang mga tsart ng paglago para sa lahat ng mga bansa
Tataramon na Naʼvi

An **tataramon na Naʼvi** (Naʼvi: **) iyo an sarong fictional constructed language orihinal na ginibo para sa 2009 na pelikulang ''Avatar''. Sa film franchise, pigtataram an lenggwahe kan Naʼvi, sarong fictional na espesye nin sapient humanoids katutubo sa extraterrestrial na bulan na Pandora. Tinugdas an tataramon ni Paul Frommer, sarong propesor sa USC Marshall School of Business na igwang doctorate sa linguistics. Dinisenyo an Naʼvi tanganing makanigo sa konsepto kan paragibo nin pelikulang si James Cameron na kun pàno dapat an tanog kan tataramon sa pelikula. Dapat iyan na magin realistikong manunudan kan mga piksyunal na tawong karakter kan pelikula asin masasayod kan mga aktor, alagad siring man dai nakakaagid sa arin man na tataramon nin tawo.

Kan an pelikula pigluwas kaidtong 2009, nagkaigwa an Naʼvi nin nagtatalubong bokabularyo nin haros rinibong kataga, alagad an pagsabot sa saiyang gramatika limitado sa kagtogdas kan tataramon. Alagad, nagbago nin sa paglihis kan panahon huli ta pinalawig ni Frommer an lexicon sa labi sa 2600 na kataga asin pinublikar an gramatika.

## Toltolan
Paul Frommer

Si **Paul R. Frommer** ( ; namundag Septyembre 17, 1944) iyo an sarong Amerikanong communications professor sa University of Southern California (USC) asin sarong linguistics consultant. Siya an dating Vice President, Special Projects Coordinator, Strategic Planner, asin Writer-Researcher sa Bentley Industries sa Los Angeles, California.  Poon 2005 sagkod 2008, nagserbi siya bilang Director kan Center para sa Management Communication sa USC Marshall School of Business.

## Pagkahoben asin edukasyon
Namundag si Frommer sa New York City.  Interesado sa  astronomiya poon kan sadit pa siya, rinibayan niya an saiyang college major poon sa astrophysics pasiring sa math, gruminadwar sa University of Rochester na igwang batsilyer sa   arte sa mathematics kaidtong 1965.  Nagtukdo siya nin Ingles asin math sa Malaysia sa Tataramon na Malay kaiba an Peace Corps.  Nag-adal siya nin mga tataramon bago pa man, alagad an eksperyensyang ini liniwat an saiyang focus sa linggwistika. Pinoonan niya an doctoral program sa linguistics sa University of Southern California (USC).  Durante kan program, nagtukdo siya nin Ingles sa Iran sa laog nin sarong taon kaidtong katahawan kan dekada 1970 asin nag-adal nin Persian. Ginanar niya an saiyang master's degree asin doctorate sa linggwistika sa USC kaidtong 1981 sa irarom ni Bernard Comrie; an saiyang doctorate iyo an sa aspeto kan Persian syntax asin igwang titulong "Post-verbal Phenomena sa Colloquial Persian Syntax".

## Toltolan
Apodemus

An ***Apodemus*** sarong genus nin pamilya sa Muridae (tunay na mga ilaga asin kino) na igwa nin mga **ilaga sa oma** asin iba pang mga midbid na klase arog kan ilaga sa kahoy asin an ilaga na may dilaw na liog. An pangaran mayong koneksyon sa genus na *[[Mus]]*, imbes na hale sa Griyegong ἀπό-δημος (literal na harayo sa harong).

## Species
* *[[Apodemus agrarius]]*, Pallas, 1771.
* *[[Apodemus alpicola]]*, Heinrich, 1952.
* *[[Apodemus argenteus]]*, Temminck, 1844.
* *[[Apodemus chevrieri]]*, Milne-Edward, 1868.
* *[[Apodemus draco]]*, Barrett-Hamilton, 1900.
* *[[Apodemus epimelas]]*, Nehring, 1902.
* *[[Apodemus flavicollis]]*, Melchior, 1834.
* *[[Apodemus gurkha]]*, Thomas, 1924.
* *[[Apodemus hyrcanicus]]*, Vorontson, Boyeskorov y Mezhzherin, 1992.
* *[[Apodemus latronum]]*, Thomas, 1911.
* *[[Apodemus mystacinus]]*, Danford y Alston, 1877.
* *[[Apodemus pallipes]]*, Barrett-Hamilton, 1900.
* *[[Apodemus peninsulae]]*, Thomas, 1906.
* *[[Apodemus ponticus]]*, Svirindenko, 1936.
* *[[Apodemus rusiges]]*, Miller, 1913.
* *[[Apodemus semotus]]*, Thomas, 1908.
* *[[Apodemus speciosus]]*, Temmick, 1844.
* *[[Apodemus sylvaticus]]*, Linneo, 1758.
* *[[Apodemus uralensis]]*, Pallas, 1811.
* *[[Apodemus witherbyi]]*, Thomas, 1902.

## Toltolan
Sylvilagus

An mga **kuneho na may ikog na gapas** binibilog kan genus na ***Sylvilagus***, na yaon sa pamilyang Leporidae. Makukua sinda sa Amerika. Kadaklan sa mga klase nin *Sylvilagus* igwa nin mga ikog na may puting irarom na nagpapahiling kun sinda minaatras, na nagtatao sainda kan saindang karakteristikong pangaran, alagad an tampok na ini mayo sa gabos na klase nin *Sylvilagus*, ni ini kakaiba sa genus. An saindang barahibo poon kayumanggi sagkod abohon asin nagbabago sa bilog na taon, depende sa panahon.

## Mga species
**[[Sylvilagus andinus|Sylvilgus andinus]]*
**[[Sylvilagus aquaticus]]*
* *[[Sylvilagus brasiliensis]]*
* *[[Sylvilagus dicei]]*
* *[[Sylvilagus insonus]]*
* *[[Sylvilagus palustris]]*
* *[[Sylvilagus varynaensis]]*
* *[[Sylvilagus audubonii]]*
* *[[Sylvilagus cognatus]]*
* *[[Sylvilagus cunicularius]]*
* *[[Sylvilagus floridanus]]*
* *[[Sylvilagus graysoni]]*
* *[[Sylvilagus nuttallii]]*
* *[[Sylvilagus obscurus]]*
* *[[Sylvilagus robustus]]*
* *[[Sylvilagus transitionalis]]*
* *[[Sylvilagus bachmani]]*
* *[[Sylvilagus mansuetus]]*

## Toltolan
Eciton

An ***Eciton*** sarong genus nin mga tanga sa hukbo kan Bagong Kinaban na igwa kan pinakapamilyar na klase nin mga hulmigas sa hukbo. An pinakapredominante asin midbid na marhay na species iyo an *[[Eciton burchellii]]*, na mas bisto man sa apod na army ant asin pigkokonsiderar na klase nin species.

An *Eciton burchellii* asin *Eciton hamatum* iyo an pinakanahihiling asin pinakamarahay na pinag-adalan sa mga hulmigas kan hukbo kan Bagong Kinaban huli ta sinda naghahanap nin kakanon sa ibabaw kan daga asin sa aldaw, sa darakulang grupo nin mga parasalakay. An saindang sakop minapoon sa timog na Mehiko sagkod sa amihanan na parte kan Argentina.

## Species
**[[Eciton burchellii]]* (Westwood, 1842)
**[[Eciton drepanophorum]]* Smith, 1858
**[[Eciton dulcium]]* Forel, 1912
**[[Eciton hamatum]]* (Fabricius, 1782)
**[[Eciton jansoni]]* Forel, 1912
**[[Eciton lucanoides]]* Emery, 1894
**[[Eciton mexicanum]]* Roger, 1863
**[[Eciton quadriglume]]* (Haliday, 1836)
**[[Eciton rapax]]* Smith, 1855
**[[Eciton setigaster]]* Borgmeier, 1953
**[[Eciton uncinatum]]* Borgmeier, 1953
**[[Eciton vagans]]* (Olivier, 1792)

## Toltolan
Maseru

An **Maseru** kabisera asin iyo an pinakadakulang siyudad kan Lesotho, sarong nasyon sa Habagatan Aprika. Ini kabisera man kan Distrito nin Maseru. Makukua sa Salog Caledon, diretsong sa kasagkoran nin Lesotho asin Habagatan Aprika. Kan senso nin 2016, an Maseru igwang 330,760 na populasyon. Natugdas an siyudad bilang kampo nin pulis asin nagin kabisera pagkatapos ini nagin tagasurog kan Imperyong Britaniko kan mga taon 1869. Kan ini nakamit an sadiring katalingkasan kan 1966, nagdanay an Maseru bilang kabisera. Katagang Sesotho, an pangaran kan siyudad na ini boot sabihon "pulang areniska".

## Historya
An Maseru tinugdas kan mga Briton komo sarong sadit na kampo nin pulis kan 1869, pakatapos kan Free State–Basotho Wars kan an Basutoland nagin sarong protectorate kan Britanya. An Maseru namumugtak sa gilid kan inapod na Orange Free State (ngonyan Free State probinya nin South Africa) bilang kaparte sa pinagkauyonan na kasunduan sa katoninongan. Iini makuklua  bandang sulnopan nin Basotho na iyo an kota' ni Hadeng King Moshoeshoe I nin Thaba Bosiu, an dating *de facto* na kabisera. Dangan kaini, sarong mauswag na banwang saodan an tuminalubo sa palibot kaini.

An Maseru pangenot nagpungsyon komo kabiserang administratibo kan estado ultan 1869 asin 1871, bago an administrasyon kan  Basutoland nailito sa Cape Colony. Durante kan saindang pamomoon pag'ultan nin 1871 asin 1884, an Basutoland pigtrato sanang kapareho kan mga teritoryo na pinirit sinakop asin isinaro, sa kasuyaan man ngani kan Basotho. Ini pinagb7nga an inapod na Gun War kan 1881 asin an pagkasulo' kan dakulon na mga edipisyo sa Maseru.Kan 1884, an Basutoland naibalik sa status na Crown colony, asin an Maseru ginibo naman na kabisera. Kan an Basutoland nakamit sadiri niyang independensya asin nagin Kahadean nin Lesotho kan 1966, an Maseru nagdanay na iyo an kabisera kan nasyon.

## Toltolan
Acanthoderes

An ***Acanthoderes*** sarong genus nin mga bakukang sa pamilya Cerambycidae, na igwa kan mga minasunod na species:

* *[[Acanthoderes albifrons]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes aliciae]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes alpina]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes amplifrons]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes amplitoris]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes ariasi]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes bicolor]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes cavei]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes daviesii]]* (Swederus, 1787)
* *[[Acanthoderes ferruginea]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes flavomaculata]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes funeraria]]* Bates, 1861
* *[[Acanthoderes giesberti]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes hondurae]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes laevicollis]]* Bates, 1872
* *[[Acanthoderes laportei]]* Aurivillius, 1923
* *[[Acanthoderes latevittata]]* Aurivillius, 1921
* *[[Acanthoderes latiforma]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes linsleyi]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes noguerai]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes paravetusta]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes parva]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes parvimacula]]* Zajciw, 1964
* *[[Acanthoderes quattuordecimguttata]]* (Schoenherr, 1817)
* *[[Acanthoderes rubripes]]* Bates, 1872
* *[[Acanthoderes rufofemorata]]* Aurivillius, 1926
* *[[Acanthoderes satanas]]* Bates, 1880
* *[[Acanthoderes septemmaculata]]* Buquet, 1859
* *[[Acanthoderes solisi]]* Chemsak & Hovore, 2002
* *[[Acanthoderes subtessellata]]* Bates, 1880
* *[[Acanthoderes thammi]]* Bates, 1880
* *[[Acanthoderes zischkai]]* Tippmann, 1960
* *[[Acanthoderes zonata]]* Bates, 1880

## Toltolan
Kotava

Si **Kotava** (pigbabaybay kun minsan na **Kodava**) iyo an sarong international auxiliary language (IAL) tinugdas ni Staren Fetcey kaidtong 1978 na nakapokus sa prinsipyo nin neutralidad sa kultura. Nangangahulugan an ngaran na "an tataramon nin saro asin gabos", asin an komunidad nin Kotava inadaptar an slogan "sarong proyektong humanistiko asin unibersal, utopian asin realistiko". Midbid sa pangenot an tataramon sa mga nasyon na nagtataram nin Pranses asin an kadaklan kan mga materyales tanganing makanood para diyan nakasurat sa Pranses.

## Toltolan
Naoki Kobayashi

Si  sarong Hapones na aktor, parabayle, koreograper, asin modelo. Siya performer sa J-Pop dance and vocal group Exile, asin lider asin performer man sa J-Pop dance and vocal group Sandaime J Soul Brothers. Siya saro man na kaapil sa Nidaime J Soul Brothers hanggan ini nagrilipat Exile kan 2009. Komo myembro sa Sandaime J Soul Brothers, magkaduwang beses naresibe an Japan Record Awards asin siring man naresibe magkatolong beses an siring na gawad kan siya yaon sa Exile. He choreographed the famous "Pocky Dance" (Pocky Sharehappi Dance) for Pocky's advertisement in 2015.

Dagdag pa, siya nag'adal akting asin nabungsod an karera niya igdi sa internasyonal na lebel kan siya nakua kan Netflix sa pelikulang *[[Earthquake Bird]]*. Siya nagtrabaho man bilang modelo sa fashion brand na "Yohji Yamamoto". Sa mahusay na pagtaram Ingles asin sayod na pakasabot kan kulturang Amerikano, siya nagsirbeng creative career advisor sa Executive Management Team kan LDH USA. Siya mmay hararom man na interes sa tradisyonal na kulturang Hapones, na iyo an nagtolod saiya sa pag'imbwelto sa mga proyekto nakatoon sa pagpakusog kan arte nin samurai asin sableng Hapones.

## Toltolan
Laticauda

An mga **sea krait** sarong genus nin mga halas na may hilo (subpamilya: **Laticaudinae**), ***Laticauda***. An mga ini semiaquatic, asin igwa nin mahiwas na ventral scales na tipikal sa mga halas sa daga, alagad igwa man nin mga ikog na korteng sagwan para sa paglangoy. Bakong arog kan mga halas sa dagat na lubos na nabubuhay sa tubig na ovoviviparous, an mga krait sa dagat oviparous asin kaipuhan na magdigdi sa daga tanganing tunawon an biktima asin mag-itlog. Igwa man sinda nin independienteng ginikanan na ebolusyonaryo pasiring sa mga istaran sa tubig, na an mga krait sa dagat mas amay na nagrarayo sa ibang mga elapid sa Australasia.

## Mga species
**[[Laticauda colubrina]]*  – yellow-lipped sea krait
**[[Laticauda crockeri]]*  – Crocker's sea snake
**[[Laticauda frontalis]]* 
**[[Laticauda guineai]]*  –  sea krait
**[[Laticauda laticaudata]]*  – blue-lipped sea krait
**[[Laticauda saintgironsi]]*  – New Caledonian sea krait
**[[Katuali|Laticauda schistorhyncha]]*  – katuali or Niue sea krait
**[[Laticauda semifasciata]]*  – black-banded sea krait

## Toltolan
Lonicera

An **mga honeysuckle** mga **nag-aarko na mga kahoy** o mga **nag-iiriwal na mga ubas** sa genus na ***Lonicera*** kan pamilyang Caprifoliaceae. Kabali sa genus an 158 na species na tubo sa norteng latitud sa Amerika del Norte, Eurasia, asin Norteng Aprika. An mga midbid na klase kabali an *[[Lonicera periclymenum]]* (komun na honeysuckle o woodbine), *[[Lonicera japonica]]* (honeysuckle na Hapon, puting honeysuckle, o honeysuckle na Intsik) asin *[[Lonicera sempervirens]]* (honeysuckle na korales, honeysuckle na trumpeta, o honeysuckle na woodbine). An *L. japonica* sarong halangkaw an pagsalakay na klase na pigkokonsiderar na sarong mahalagang peste sa mga parte kan Amerika del Norte, Europa, Amerika del Sur, New Zealand, Australia, asin Aprika.

## Toltolan
Morinda

An ***Morinda*** sarong genus nin mga namumurak na tinanom sa pamilya nin Rubiaceae. An generic na pangaran hale sa mga tataramon na Latin na *morus* "moras", gikan sa hitsura kan mga prutas, asin *indica*, boot sabihon "kan Indya".

## Mga species
# *[[Morinda angolensis]]* 
# *[[Morinda angustifolia]]* 
# *[[Morinda asteroscepa]]*  (Malawi, Tanzania)
# *[[Morinda bracteata]]*  (synonym *M. citrifolia* var. *bracteata*)
# *[[Morinda buchii]]* 
# *[[Morinda carnosa]]* 
# *[[Morinda chrysorhiza]]* 
# *[[Morinda citrifolia]]*  &ndash; Noni, great morinda, aal (Indian Ocean)
# *[[Morinda corneri]]* 
# *[[Morinda elliptica]]* 
# *[[Morinda fasciculata]]*  (Ecuador)
# *[[Morinda hoffmannioides]]* 
# *[[Morinda latibractea]]* 
# *[[Morinda leiantha]]* 
# *[[Morinda longiflora]]* 
# *[[Morinda longipetiolata]]* 
# *[[Morinda longissima]]* 
# *[[Morinda lucida]]* 
# *[[Morinda mefou]]* 
# *[[Morinda moaensis]]* 
# *[[Morinda morindoides]]* 
# *[[Morinda nana]]* 
# *[[Morinda pacifica]]* 
# *[[Morinda panamensis]]* 
# *[[Morinda pedunculata]]* 
# *[[Morinda persicifolia]]* 
# *[[Morinda piperiformis]]* 
# *[[Morinda pubescens]]*  (synonyms: *[[Morinda coreia]]* , *[[Morinda tinctoria]]* )
# *[[Morinda ramosa]]* 
# *[[Morinda rosiflora]]* 
# *[[Morinda royoc]]*  (synonym *M. yucatanensis* Greenm.)
# *[[Morinda scabrida]]* 
# *[[Morinda schultzei]]* 
# *[[Morinda sessiliflora]]* 
# *[[Morinda talmyi]]* 
# *[[Morinda titanophylla]]* 
# *[[Morinda tomentosa]]* 
# *[[Morinda turbacensis]]* 
# *[[Morinda undulata]]* 

## Toltolan
Digitalis

An ***Digitalis*** sarong genus nin mga 20 species nin herbaceous perennial plants, shrubs, asin biennials, na komun na inaapod na **foxgloves**.

An *Digitalis* tubong Europa, Sulnupan na Asya, asin amihanan-sulnupan na Aprika. An mga burak tubo an korte, na nagigibo sa halangkaw na tuktok, asin nagkakaiba-iba an kolor sa mga klase, poon lila sagkod rosas, puti, asin giyaw. An pangaran gikan sa tataramon na Latin para sa "guramoy".

An mas bagong trabaho sa phylogenetic ibinugtak ini sa mas pinadakulang pamilya nin Plantaginaceae.

An pinakamidbid na species iyo an komun na foxglove, *[[Digitalis purpurea]]*. An biennial na ini parati na pigtatanom bilang sarong ornamental na tinanom huli sa mga buhay na buhay na burak kaini, na an kolor poon sa manlaen-laen na kolor lila sagkod sa rosas asin purong puti. An mga burak pwede man magkaigwa nin manlaen-laen na marka asin mga mantsa.

## Mga species
**[[Digitalis atlantica]]* Pomel
**[[Digitalis canariensis]]* L.
**[[Digitalis cariensis]]* Boiss. ex Jaub. & Spach
**[[Digitalis cedretorum]]* (Emb.) Maire
**[[Digitalis chalcantha]]* (Svent. & O'Shan.) Albach, Bräuchler & Heubl
**[[Digitalis ciliata]]* Trautv.
**[[Digitalis davisiana]]* Heywood
**[[Digitalis ferruginea]]* L.
**Digitalis fuscescens* Waldst. & Kit.
**[[Digitalis grandiflora]]* Mill.
**Digitalis ikarica* (P.H.Davis) Strid
**[[Digitalis isabelliana]]* (Webb) Linding.
**[[Digitalis laevigata]]* Waldst. & Kit.
**[[Digitalis lamarckii]]* Ivanina
**[[Digitalis lanata]]* Ehrh.
**[[Digitalis lutea]]* L.
**[[Digitalis mariana]]* Boiss.
**[[Digitalis minor]]* L.
**[[Digitalis nervosa]]* Steud. & Hochst. ex Benth.
**[[Digitalis obscura]]* L.
**[[Digitalis parviflora]]* Jacq.
**[[Digitalis purpurea]]* L.
**[[Digitalis sceptrum]]* L.f.
**Digitalis subalpina* Braun-Blanq.
**[[Digitalis thapsi]]* L.
**[[Digitalis transiens]]* Maire
**[[Digitalis viridiflora]]* Lindl.

## Toltolan
Sa Aking Mga Kabata

"**Sa Aking Mga Kabatà**" () iyo an sarong rawitdawit manungod sa pagkamoot sa inang tataramon na nakasurat sa Tagalog. Lakop iyan na attributed sa Filipinong national hero na si José Rizal, na iyo suboot an nagsurat kaiyan kaidtong 1868 sa edad nin walo. Mayong maninigong ebidensya, alagad, tanganing suportaran an *authorship* ni Rizal asin nagkapirang historyador ngunyan an nagtutubod na iyan sarong hoax.

## Prominensya

Lakop na tinutukdo an rawitdawit sa mga eskwelahan sa Filipinas tanganing itukdo an precociousness ni Rizal asin an kaamayi kan development kan saiyang nationalistikong ideals.

An passage kan rawitdawit parating paraphrased bilang "Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, masahol pa sa hayop at malansang isda" (Bikol Sentral: "An siisay man na dai mamoot sa saiyang sadiring tataramon, labi pa sa hayop asin malangsang sira") lakop na *quoted* tanganing irason an pressuring Philippine citizens sa paggamit nin Tagalog; kabali digdi an mayorya kan mga bakong taal na parataram. Komun iyan na nanagboan durante kan *Buwan ng Wika* ('Bulan nin Tataramon'), sarong komemorasyon kan pagka-estabilisar kan Tataramon na Filipino bilang nasyonal na tataramon kan Filipinas.





## Toltolan
Yotsugana

An  iyo an mga set kan apat na espesipikong kana, じ, ぢ, ず, づ (sa sistemang Rinomanong Nihon-shiki: *zi*, *di*, *zu*, *du*), ginagamit sa sistema nin pagsurat na Hapon. Sinda sa kasaysayan nagrerepresentar nin apat na magkalain na tingog na morae (mga silaba) sa tataramon na Hapon. Alagad, an kadaklan na mga diyalekto, arog kan mga parataram kan Panusugan na Hapob, nag-agi nin mga pagsararo asin ngunyan nagsasayod nin duwang tanog.

## Makabagong gamit sa tanog sa iba-ibang diyalekto
Kadaklan kan mga diyalekto sa harayong amihanan (mga diyalekto nin Tōhoku asin Hokkaidō) asin mga diyalekto sa harayong habagatan (urog na an Okinawa na Hapon) asin an mga tataramon na Ryukyuan (an iba pang mga tataramon na Hapon) kadaklan pinagsararo man an apat na tanog sa sarong tanog. Alagad, an nagkapirang diyalekto, urog na sa palibot kan Shikoku asin Kyushu sa habagatab-sulnopan, nagpapamidbid pa man giraray nin tolo o dawa gabos na apat na tanog.

Sa ngunyan na diyalektong Tokyo, an susugan kan makabagong panusugan na tataramon, siring man sa mahiwas na pigtataram na diyalektong Kansai, duwang tanog sana an naiiba, siring sa pigrerepresentar sa sistemang romanisasyon kan Hepburn (*ji*, *ji*, *zu*, *zu*) asin Kunrei (*zi*, *zi*, **zu'', **zu**), **zu**').

## Makabagong paggamit kan kana
An mga pagkakaiba sa pagbiaba kan apat na kana nagdanay sagkod sa kabangaan kan ika-20 siglo, haloy na pagkatapos kan pagsararo kan manlain-lain na tanog na saindang pigrerepresentar. Duwang magkalain na morae an natatada sa kadaklan na diyalekto kan kadagaan, arog kan sa Tokyo.

Dai nahaloy pakatapos kan Ikaduwang Gubat Pankinaban, an pagkakaiba sa tanga kan ortograpiya asin pagsasayod kan kana pinagmarhay bilang parte kan sarong pankagabsan na reporma sa ortograpiya, an Gendai Kanazukai, o modernong ortograpiyang kana. Sa irarom kan bagong mga susundon sa ortograpiya, an duwang kana sana na  () asin  () an gagamiton, na may duwang pambihirang eksepsyon:

# Kun an sarong taga nagpapahiling nin sunod-sunod na pagboses, o rendaku, bilang resulta nin pagkompuesto, an ikaduwang morpema na kun dai nagpopoon sa kana na   o   sa isolasyon kan (　  para sa kun sain an  sa isolasyon, nasusurat sa  ).
# Kun an kana na   o   inuutro asin pigboses sa sarong taga na (   ).

An eksepsyon itinogot para sa mga rehiyon na nagsasayod kan apat na kana bilang tolo o apat na lain-lain na tanog. Pagkatapos kan 1986 na pag-update sa Gendai Kanazukai, an eksepsyon sinalidahan nin sarong pahayag na an pinagsararong pagbiaba iyo an inot na gagamiton, alagad an mga pagbiaba na tama sa etimolohiya tutugutan pa man giraray.

## Mga makabagong rehiyonal na mga baryant
An minasunod na taytayan nagpapahiling kan nagkapira sa mga pagkakaiba sa mga karakter na  na ipinapahayag sa mga rehiyonal na diyalekto sa bilog na Hapon:

## Mga toltolan

]
]
QWERTY

An **QWERTY** () iyo an sarong layout nin teklado para sa mga alpabeto sa eskriturang Latin. An pangaran guminikan sa pagkakasunud-sunod nim enot na anom na key sa itaas na walang letra na hilera nin teklado. An disenyo nin QWERTY nakabase sa sarong layout na ginibo para sa Sholes asin Glidden na makinilya asin ipinabakal sa E. Remington and Sons kaidtong 1873. Nagin bantog ini sa trayumpo nin Remington No. 2 kan 1878, asin nagdanay sa gabos na lugar.

## Toltolan
Droupadi Murmu

Si **Droupadi Murmu** (namundag **Durgi Biranchi Tudu**; Hunyo 20, 1958) iyo an sarong Indian na politiko na nagseserbi bilang  presidente kan Indya poon 2022. Nanggana siya sa 2022 presidential election bilang kandidato kan Bharatiya Janata Party (BJP). Siya an enot na tawo na kaapil sa sarong tribong komunidad asin iyo man an ikaduwang babayi, pagkatapos ni Pratibha Patil, na kuminapot sa opisina. Siya man an pinakaaking tawo na mag-okupar kan  poste (sa edad na 64) asin iyo an enot na presidente na namundag sa independyenteng Indya.

Dati siyang nagserbi bilang gobernador kan Jharkhand poon 2015 sagkod 2021, iyo an pinakahalawig na nagserbing para sa naunambitan nang estado, bilang sarong myembro kan Odisha Legislative Assembly gikan sa Rairangpur Assembly constituency poon 2000 sagkod 2009, asin bilang minister of State (Independent Charge), Government of Odisha, poon 2000 sagkod 2004. Bago luminaog sa politika, nagtrabaho siya bilang sarong clerk sa State Irrigation asin Power Department poon 1979 sagkod 1983, asin dangan bilang sarong paratukdo sa Rairangpur poon 1994 sagkod 1997.

## Toltolan
Tamera Mowry

Si **Tamera Darvette Mowry-Housley** (née **Mowry**) () (namundag Hulyo 6, 1978) iyo an sarong Amerikanong aktres, personalidad sa telebisyon, asin dating parakanta. Enot siyang nagganar nin kasikatan huli sa saiyang papel bilang Tamera Campbell sa ABC/WB sitcom *[[Sister, Sister (TV series)|Sister, Sister]]* (kabaliktaran kan saiyang kakambal na si Tia Mowry). Buminida man siya sa Disney Channel Original Movie *[[Twitches (film)|Twitches]]* asin sa saiyang sequel, *[[Twitches Too]]*, asin ginampanan si Dr. Kayla Thornton sa medical drama na *[[Strong Medicine]]*.

Sunod siyang buminida sa sarong serye nin reality television pigsusundan an buhay niya asin kan saiyang kakambal, igwang titulong *[[Tia & Tamera]]*, nagpoon na uminere sa Style Network kaidtong 2011 asin nagtapos kaidtong 2013 pagkatapos nin m tulong seasons. Poon 2013 sagkod 2020, saro si Mowry sa co-hosts kan syndicated daytime talk show na *[[The Real (talk show)|The Real]]* orihinal na kaiba si Adrienne Bailon, Tamar Braxton, Loni Love asin Jeannie Mai. Yaon siya sa pasale sa Hallmark Channel na  *[[lost & found]]* sagkod sa saiyang cancellation kaidtong Agosto 2021.

## Toltolan
Rashtrapati Bhavan

An **Rashtrapati Bhavan** (, ISO: *Rāṣṭrapati Bhavana*; ; dating **Viceroy's House** (1931–1947) asin **Government House** (1947–1950)) iyo an official residence kan Presidente kan Republika kan Indya sa solnopan na puro kan Rajpath, Raisina Hill sa New Delhi. Tinugdok idto durante kan British Raj.

Pwedeng magpanungod an Rashtrapati Bhavan sana sa 340-kwarto na pangenot na edipisyo na igwang opisyal na residensya an presidente, kabali an reception halls, guest rooms asin mga opisina, pig-apod man na mansion; pwede man iyan na magpanungod sa enterong 130-hektarya (320-acre) Presidential Estate na dugang pang kabali an presidential gardens, dakulang open spaces, residensya kan mga bodyguards asin staff, stables, iba pang mga opisina asin utilities sa laog kan saiyang perimeter walls. Pag-abot sa area, iyo iyan an ikaduwang pinakadakulang residensya kan maski arin na pamayo kan estado sa kinaban pagkatapos kan Quirinal Palace sa Italy.

An iba pang harong kan presidente iyo an Rashtrapati Nilayam sa Hyderabad (Telangana), Rashtrapati Ashiana sa Dehradun (Uttarakhand), asin Rashtrapati Niwas sa Shimla (Himachal Pradesh).

## Toltolan
Tia Mowry

Si **Tia Dashon Mowry** (; July 6, 1978) iyo an sarong Amerikanong aktres. Enot siyang nagganar nin pagmidbid huli sa saiyang binidahan na papel bilang si Tia Landry sa sitcom na *[[Sister, Sister (TV series)|Sister, Sister]]* (1994–1999), kabaliktaran kan saiyang kakambal na si Tamera Mowry. Dangan an magtugang sabay na buminida sa pelikulang fantasy comedy na *[[Seventeen Again]]* (2000) asin ibinoses an LaBelle sisters sa animadong seryeng *[[Detention (American TV series)|Detention]]* (1999–2000). Buminida man duwa sa Disney Channel Original Movie *[[Twitches (film)|Twitches]]* (2005) asin sa saiyang sequel na *[[Twitches Too]]* (2007). Naitampok man sinda sa reality series na *[[Tia & Tamera]]* poon 2011 sagkod 2013.

Ibinoses ni Mowry si Sasha sa animadong seryeng *[[Bratz (TV series)|Bratz]]* (2005–2006). Buminida siya bilang Melanie Barnett sa seryeng comedy-drama na *[[The Game (2006 TV series)|The Game]]* (2006–2012, 2015), Stephanie Phillips sa sitcom na *[[Instant Mom]]* (2013–2015) asin Cocoa McKellan sa sitcom na *[[Family Reunion (TV series)|Family Reunion]]* (2019–2022).

Pinagbidahan man ni Mowry an mga papel sa pelikulang teen komedya na *[[The Hot Chick]]* (2002), sa pelikulang musical comedy na *[[The Mistle-Tones]]* (2012), sa pelikulang romantikong komedya na *[[Baggage Claim (film)|Baggage Claim]]* (2013) asin sa pelikulang drama na *[[Indivisible (2018 film)|Indivisible]]* (2018).

Si Mowry asin an saiyang tugang na si Tamera, buminilog nin sarong nagkakakantang grupo kaidtong kaamayi kan dekada 1990 inapod na Voices. Enot na pinahiling sa publiko kan grupo an saindang enot na single na "Yeah, Yeah, Yeah!", kaidtong 1992 asin nag-*chart* iyan sa No. 72 sa ''Billboard'' Hot 100.

## Toltolan
Atrophaneura

An ***Atrophaneura*** sarong genus nin mga alibangbang sa pamilya nin swallowtail (*Papilionidae*). An mga ini sa pankagabsan makukua sa Asya (kahadean nin Indomalaya).

An mga parakolekta nanompongan na an mga red-bodied swallowtail masakit gadanon. An pagkurot sa daghan, sarong paagi na nakakagadan sa kadaklan na alibangbang, natitios asin temporaryong nakakapabigla sa alibangbang.

## Mga species
:**[[Atrophaneura aidoneus]]* (Doubleday, 1845) — lesser batwing
:**[[Atrophaneura dixoni]]* (Grose-Smith, 1900)
:**[[Atrophaneura horishana]]* (Matsumura, 1910) — aurora swallowtail
:**[[Atrophaneura kuehni]]* (Honrath, 1886) 
:**[[Atrophaneura luchti]]* (Roepke, 1935) 
:**[[Atrophaneura nox]]* (Swainson, 1822) — Malayan batwing
:**[[Atrophaneura priapus]]* (Boisduval, 1836) — Priapus batwing
:**[[Atrophaneura semperi]]* (C. & R. Felder, 1861)
:**[[Atrophaneura schadenbergi]]* (Semper, 1891)
:**[[Atrophaneura sycorax]]* (Grose-Smith, 1885)
:**[[Atrophaneura varuna]]* (White, 1842) — common batwing
:**[[Atrophaneura zaleucus]]* (Hewitson, [1865])

## Toltolan
Hapalochlaena

An **mga kugita na may singsing na asul**, na binibilog kan genus na ***Hapalochlaena***, apat na labi-labi an hilo na klase nin kugita na makukua sa mga tide pool asin mga korales sa Kadagatang Pasipiko asin Indian, poon sa Hapon sagkod sa Australia. Mamimidbid sinda sa paagi kan saindang madilaw na kublit asin karakteristikong asul asin itom na mga singsing na pwedeng magbago nin kolor nin dramatiko kun an mga hayop namemeligro. Nagkakakan sinda nin saradit na crustaceans, kaiba an mga alimango, umang, hipon, asin iba pang saradit na hayop sa dagat.

## Toltolan
Pterois

An ***Pterois*** sarong genus nin nakakahilo na sira sa dagat, na komun na bisto sa apod na **lionfish**, na tubong Indo-Pasipiko. Ini nabibisto sa paagi nin risang-risa na kolor na may patanid na may pulang o itom na mga banda asin mga magarbo na mga palikpik sa likod na may mga poro na may mga hilo na tulak. An *[[Pterois radiata]]*, *[[Pterois volitans]]*, asin *[[Pterois miles]]* iyo an pinakaparateng pinag-aadalan na species sa genus. An mga klase nin *Pterois popular* na sira sa aquarium. An *P. volitans* asin *P. miles* mga bagong asin mahalagang mga nagsasalakay na klase sa sulnupan na Atlantiko, Dagat Karibe, asin Dagat Mediteraneo.

## Toltolan
Quenya

An **Quenya** () iyo an sarong tinugdas na tataramon, saro sa mga tinugdas ni J. R. R. Tolkien para sa Elves sa saiyang Middle-earth fiction.

## Toltolan
Mga tataramon na tinugdas ni Tolkien

An Ingles na philologist asin awtor na si J. R. R. Tolkien natugdas nin nagkapirang tinugdas na tataramon, kadaklan igwang kinaaraman sa piksyunal na kinaban nin Middle-earth. An pag-imbento nin mga tataramon, iyo an pig-apod niyang  *[[glossopoeia]]* (pinangaranan kan saiyang idea an *[[mythopoeia]]* o paggibo nin mga mito), iyo an panghabambuhay niyang okupasyon para ki Tolkien, nagpoon kan siya saro pa sanang solterito.
Bulbophyllum

An ***Bulbophyllum*** sarong genus kan kadaklan epiphytic asin lithophytic na mga orkidyas sa pamilyang *Orchidaceae*. Ini an pinakadakulang genus sa pamilyang orkidyas asin saro sa pinakadakulang genera nin mga namumurak na tinanom na may sobra sa 2,000 na species, nalampasan sa bilang sana kan *[[Astragalus]]*. An mga orkid na ini makukua sa manlaen-laen na istaran sa kadaklan kan mas mainit na parte kan kinaban kabali an Aprika, timog Asya, Latin Amerika, West Indies, asin manlaen-laen na isla sa Indian asin Pacific Oceans. An mga orkid sa genus na ini igwa nin mga ugat na garo hilo o garo hibla na nag-uupak sa ibabaw kan mga kahoy o gapo o nagbibitay sa mga sanga. An poon nababanga sa sarong rhizome asin sarong pseudobulb, sarong tampok na nagpapalaen kan genus na ini sa *[[Dendrobium]]*.

## Mga species
**[[Bulbophyllum beccarii]]*
**[[Bulbophyllum barbigerum]]*
**[[Bulbophyllum falcatum]]*
**[[Bulbophyllum santosii]]*
**[[Bulbophyllum macphersonii]]*
**[[Bulbophyllum medusae]]*

## Toltolan
J. R. R. Tolkien

Si **John Ronald Reuel Tolkien** ( Enero 3, 1892 – Septyembre 2, 1973) iyo an sarong Ingles na parasurat asin philologist. Siya an awtor kan mga gibong high fantasy na *[[The Hobbit]]* asin *[[The Lord of the Rings]]*.

## Toltolan
Dendrobium

An ***Dendrobium*** sarong genus kan kadaklan epiphytic asin lithophytic na mga orkidyas sa pamilyang *Orchidaceae*. Ini sarong dakulaon na marhay na genus, na igwa nin sobra sa 1,800 na species na makukua sa manlaen-laen na istaran sa kadaklan kan sur, sirangan asin sur-subangan na Asya, kabali an Tsina, Hapon, Indya, Filipinas, Indonesya, Australia, New Guinea, Vietnam asin kadakol kan mga isla kan Pasipiko. An mga orkid sa genus na ini igwa nin mga ugat na nag-uupak sa ibabaw kan mga kahoy o gapo, na bihirang magkaigwa kan saindang mga ugat sa daga. Sagkod sa anom na dahon an nagtutubo sa sarong tumpok sa poro kan sarong supang asin poon sa saro sagkod sa dakulang bilang nin mga burak an nakaareglo sa sarong daing sanga na namumurak na lindog.

## Toltolan