Kunduz

An **Kunduz**, bisto man sa apod na **Qunduz**, sarong syudad sa amihanan na Apganistan asin kapitolyo kan probinsya nin Kunduz. An syudad igwa nin kinakarkulong populasyon na mga 268,893 kan 2015, na naggigibo kaini na haros ikapitong pinakadakulang syudad kan Afganistan, asin an pinakadakulang syudad sa amihanan-subangan na Apganistan. An Kunduz yaon sa makasaysayan na rehiyon nin Tokharistan kan Bactria, harani sa pagsasaro kan Salog Kunduz sa Salog Khanabad. An Kunduz konektado sa paagi nin mga haywey na may Kabul sa subangan, Mazar-i-Sharif sa sulnopan, asin Badakhshan sa subangan. An Kunduz konektado man sa Dushanbe sa Tajikistan sa amihanan, sa paagi kan Afghan dry port kan Sherkhan Bandar. An syudad na ini bantog sa Afganistan huli sa saiyang produksyon nin pakwan.

 an paggamit kan daga kan siyudad (sa laog kan linderos kan munisipyo) kadaklan agrikultural (65.8% kan kabilugan na hiwas). An residensyal na daga minabilog nin haros kabanga kan 'itinogdok' na lugar nin daga (48.3%) na may 29,877 na mga istaran. An institusyonal na daga minabilog nin 17.9% kan paggamit kan daga na itinogdok, huli ta an palayugan yaon sa laog kan linderos kan munisipyo.

## Ginikanan-na-ngaran
An Kunduz pigbibiaba man kun minsan (rinomano) bilang **Kundûz**, **Qonduz**, **Qondûz**, **Konduz**, **Kondûz**, **Kondoz**, o ****** Qnduz. An pangaran kan syudad kinua sa [[tataramon na Persyano|Persyano]]ng tambalan na ''kohan dež'', boot sabihon "daan/suanoy na kuta".

== Kasaysayan ==

An Kunduz iyo an lugar kan suanoy na syudad nin **Drapsaka**. Ini sarong dakulang sentro nin [[Budismo|Budismo]] na pag-adal asin mauswag na gayo kan ika-3 siglo AD.

An syudad dati inaapod na [[Aornos]]. () asin sa huri **Walwalij** o **Varvaliz**, sarong tambalan kan daan na pangaran na Warn asin . An pangaran na ''Kuhandiz'' nagpoon na gamiton poon pa kan panahon nin [[Dinastiyang Timurid|Timurid]].

Kan ika-18 asin ika-19 na siglo ini an kabisera kan sarong [[Kanato nin Kunduz|kanato]] na [[Mga Usbek|Usbek]] na nakaabot sa pinakadakulang lakbang kaini, poon [[Balkh]] sagkod sa [[mga Bukid nin Pamir]], sa panahon kan paghadi ni [[Mohammad Murad Beg|Murad Beg]]–1858). Naatubang ni Murad Beg an pagluya kan saiyang estado [[Kampanya kan Apgan Turkestan (1838–39)|pagkatapos na madaog]] ni [[Dost Mohammad Khan]].. Pagkagadan ni Murad, an khanate nagluya asin sa kahurihurihi [[Pagsakop kan mga Apgan sa Kunduz|nasakop kan Apganistan]] kan 1859.

Kan amay na ika-20 siglo, sa tanga nin 100 asin 200,000 na mga Tadyik asin Usbek an nagdulag sa pagsakop kan saindang dagang tinuboan kan Pulang Hokbo kan Rusya asin nag-erok sa amihanan na Apganistan.

Kan amay na ika-20 siglo, sa irarom kan pamamayo ni [[Sher Khan Nashir]], an Kunduz nagin saro sa pinakamayaman na probinsya kan Apganistan. Ini huli sa pagmukna ni Nasher kan Spinzar Cotton Company, na padagos na nag-eeksister sa Apganistan pagkatapos kan gera. Sa pinakahalangkaw na punto kaini, an Spinzar Cotton Company nag-empleyo nin 5,000 katawo nin bilog na panahon. An Kunduz iyo an pinaka-importanteng probinsya sa agrikultura na nagpoprodusir nin [[trigo]], [[bagas]], [[millet]], asin iba pang mga produkto asin nakua an bansag na "an pugad kan nasyon."

===ika-21 siglo===

An Kunduz iyo an sentro kan mga probinsya sa amihanan-sirangan asin nasakop kan [[Taliban]] kan 1997. Ini an huring mayor na syudad na kapot kan Taliban bago ini bumagsak sa mga pwersa kan [[Afghan Northern Alliance]] na suportado kan Estados Unidos kan 26 Nobyembre 2001. Durante kan tig-init kan 2015, an Taliban nag-abante asin sinalakay an syudad, na nagresulta sa sarong [[ralaban sa Kunduz (2015)|laban para sa kontrol kan syudad]] laban sa mga pwersa kan Apganistan. Manampulong ribong mga habitante an nawara sa saindang harong huli sa ralaban. Kan 28 Setyembre 2015 an bandera kan Taliban itinaas giraray sa sentro kan syudad asin an Taliban nakapagsakop kan bilanggoan kan syudad asin nakapagpatalingkas nin kadakol na mga preso. Kan 3 Oktubre 2015, sarong [[United States Air Force]] [[Lockheed AC-130|AC-130U]] gunship [[Kunduz hospital airstrike|inatake]] an [[Kunduz Trauma Center]] na pinapaandar kan [[Médecins Sans Frontières]] (MSF, o Doctors Without Borders). An [[mga Armadong Pwersa kan Apganistan]] nagkontra-atake asin nakapagbawi giraray kan syudad sa laog nin 15 aldaw. An Taliban nag-anunsyo na, pagkatapos na makamtan an saindang mga obheto, sinda nag-atras na sa sentro kan syudad. Si [[Zabiullah Mujahid]], sarong tagapagtaram kan Taliban, nagsabi na an saindang mayor na obheto sa paghale sa syudad iyo na maibitaran an mga sibilyan na magadan sa mga pagsalakay sa eroplano. Kan Abril 2018 an Afghan Air Force nagkondukta nin [[Kunduz Madrassah Attack|sarong airstrike]] na nakagadan asin nakalugad nin dinosena nin mga sibilyan sa sarong [[madrasa|relihiyosong eskwelahan]] sa Kunduz. Kan 31 Agosto 2019, an mga pwersa kan Taliban naglansar nin saro pang pag'atake sa syudad, na nagpoon nin sarong mayor na laban sa mga lokal na pwersa nin seguridad.

Kan [[Mga pag-atake sa Apganistan kan Mayo 2020|19 Mayo 2020]], an Taliban ginadan an sarong pulis asin sarong sibilyan asin nalugadan an 18 iba pa sa sarong pagsabog nin bomba sa motorsiklo sa Kunduz. Kan aldaw man sanang idto, an Taliban nagprobar giraray na sakopon an Kunduz, na inatake an nagkapirang poste kan gobyerno alagad tinalikdan kan mga pwersa nin seguridad kan Afghanistan. An mga Taliban napiritan na magdulag sa syudad, na nagwalat nin sampulong gadan na bangkay. Walong soldados na Apgan asin tolong sibilyan an nagadan asin 55 iba pa an nairido sa pag'atake kan Taliban.

Kan 8 Agosto 2021, an Taliban bilang parte kan saindang [[2021 na opensiba kan Taliban|opensiba militar sa bilog na nasyon]] nasakop an Kunduz, kaiba an Sar-e-Pul asin [[Taloqan]] pagkatapos kan makusog na mga bakbakan sa mga pwersa kan ANA.

Kan 8 Oktubre 2021, sarong militante kan [[Islamic State – Khorasan Province|ISKP]] [[Pagbomba sa moske sa Kunduz kan 2021|nagpaputok nin sarong suicide vest na nagpupuntirya sa mga parasamba nin shia]] sa Gozar-e-Sayed Abad Mosque, na nakagadan nin 50+ katawo asin nakalugad nin labing 100.

== Heograpiya ==
An Kunduz estratehikong namumugtak sa mayor na amihanan-habagatan na tinampo na nagkokonektar sa [[Kabul]] pasiring sa Tayikistan, asin sirangan-sulnupan nin [[Mazar-i-Sharif]] pasiring sa [[Taloqan]] asin [[Fayzabad, Badakhshan|Fayzabad]].

=== Klima ===
An Kunduz igwa nin [[malipot na semi-arid na klima]] ([[Klasipikasyon kan klima kan Köppen]] ''BSk'') na may mainit na tig-init asin malipot na tiglipot. An pag-uran sa pankagabsan hababa apwera sa Enero sagkod Abril, na an mga tig-init haros pirming daing uran.


== Demograpiko ==


An syudad nin Kunduz igwa nin pigtatantyang populasyon na mga 268,893 poon kan 2015. An etnikong [[mga Pashtun]] minabilog kan pinakadakulang segmento, na sinusundan kan [[mga Usbek]], [[mga Tadyik]], [[Kasaysayan kan mga Arabo sa Apganistan|Mga Arabo]] asin nagkapirang iba pa. An Kunduz iyo an kabisera kan sarong probinsya na may manlaen-laen na gayo na kabali an mga mahalagang populasyon nin mga Pashtun, Tadyik, Usbek, [[Hazara]], Arabo, [[Balochi]] asin [[Turkmen]]..

Sa kasaysayan, kan huring parte kan ika-19 siglo an syudad kadaklan mga Tadyik na may dakulang minoriya na Usbek. Alagad, bilang parte kan [[kolonisasyon kan mga Pashtun sa amihanan na Apganistan|inisyatiba sa Pashtunisasyon sa Norteng Apganistan]], an mga sunod-sunod na gobyerno kan Afghan nagpadara nin mga Pashtun sa amihanan pasiring sa Kunduz, na kinua an parehong daga na nabawi sa mga basang daga kan Kunduz asin sa ibang mga grupong bakong Pashtun.

An [[Kasaysayan kan mga Arabo sa Afganistan|mga Arabo sa Kunduz]] nagtataram nin Persyano asin Pashto, an duwang opisyal na tataramon kan Apganistan, imbes na [[Arabo]]. Alagad, sinda naghahagad nin sarong makusog na pagkakakilanlan na Arabo, base sa saindang mga ginikanan na tribo sa [[Arabya]]. Ini pwedeng magtukdo sa ikapitong siglo asin ikawalong siglo na paglipat pasiring digdi asin sa iba pang mga lugar sa Sentral na Asya kan kadakol na mga tribong Arabo hale sa Arabya sa pag-abot kan mga pananakop kan Islam sa rehiyon.

== Pamamayo ==


An syudad nin Kunduz nababanga sa 8 Distrito ('Nahias') na may total na hiwas na 11,206 ektarya.

An pinaka-impluwensyal na lider kan Kunduz iyo si [[Arif Khan (warlord)|Arif Khan]], na sarong gobernador kan Probinsya nin Kunduz asin binadil gadan sa siyudad nin Peshawar, Pakistan kan taon 2000. Dai nahaloy pagkatapos kan pangyayari an saiyang tugang na si Haji Omar Khan an nagkua kan saiyang responsibilidad asin ninombrahan bilang Gobernador kan Kunduz (2000–01).

== Isports ==
;Mga propesyonal na koponan sa isports gikan sa Kunduz

**Istadyum*'
* Kunduz Cricket Ground
* Kunduz Ground

== Mga bantog na tawo ==
*[[Sher Khan Nasher]], hepe kan angkan kan tribong ([[Ghilji]]) [[Kharoti]] [[Nasher clan|Nasher]]
*[[Gholam Nabi Nasher]] Khan (1926–2010), parliamentary
*[[Sayed Noorullah Murad]] (Politikong Afghan, miyembro kan gabinete federal, komandante militar asin iskolar) distrito nin Imam Saheb
*[[Gulbudin Hekmatyar]], lider pulitikal kan Afghanistan, [[Mga Apgan|mga Afghan]] na politiko, dating [[mujahideen]] asin paratinda nin droga
*[[Hamidullah Yousafzai]], Parakawat nin putbol sa Afghanistan na nagkawat para sa [[Afghanistan national football team]]
*[[Javed Ahmadi]] (1992–), parakawat kan [[Afghanistan national cricket team]]
*[[Abdul Rauf Ibrahimi]], dating Tagapagtaram kan Parlamento Nasyunal kan Afghanistan
*[[Farhad Darya]], parakantang Apgan

== Mga tala==


==Mga toltolan==


==Urog pang mababasq==
*Dupree, Nancy Hatch (1977): *An Historical Guide to Afghanistan''. 1st Edition: 1970. 2nd Edition. Revised and Enlarged. Afghan Tourist Organization.
*Thomas J. Barfield, The Central Asian Arabs of Afghanistan: Pastoral Nomadism in Transition. 1982.

## Mga panluwas na takod

*Probinsya nin Kunduz kan Naval Postgraduate School
*Maogmang Pag-abot sa Kunduz, Allauddin
*