Mga tataramon na Insular na Haponiko

An **Insular na mga tataramon na Hapon** o **mga tataramon na Hapon-Ryukyu** sarong pang-irarom na dibisyon kan mga tataramon na Hapon, kontra sa mga paghona na mga tataramon na Peninsular na Haponiko na dating pigtataram sa katahawan asin subangan na Korea. An pagpugro na ini, na orihinal na iprinoponer ni Vovin, pigkua nin nagkapirang beses pagkatapos.

## Uusipon
Sa ngunyan, an kadaklan na mga iskolar minaoyon na an mga tataramon na Hapon dinara sa kapuruan kan Hapon sa pag'oltan kan ika-7 asin ika-3 siglo BC kan mga paraoma nin basang paroy kan kulturang Yayoi gikan sa amihanan na Kyushu, na nagsalida sa mga subong mga tawo nin Jōmon. An mga toponimo nagpapahiling na an tataramon na Ainu dati pigtataram sa sirangan na Hapon. Kan huri, an mga parataram nin Haponiko nag-erok sa Isla nin Ryukyu.

Sa linggwistika, igwa nin dai pagkakaoyon sa kinamumugtakan asin petsa kan pagbubulag sa sangang kontinental. Si Martine Robbeets nagtutulod na an duwang sanga kan pamilyang "Japonic" (Haponiko) nagbanga kan an saindang mga parataram nagbalyo hale sa Shandong mga 1500 BC pasiring sa katahawan asin habagatan na Korea. Susog saiya, an mga tataramon na Insular na Haponiko naglaog sa arkipelago kan mga 700 BC, na an iba natada sa habagatan nin Mahan asin Byeonhan na mga konpederasyon. An teoryang ini igwa nin kadikit na suporta. Si Vovin asin Whitman imbes nagtutulod na an mga tataramon na Insular na Haponiko nagsuhay sa mga tataramon na Peninsular na Haponiko kan mag-abot sa Kyūshū sa pag'oltan kan 1000 asin 800 BC.

Igwa man nin dai pagkakaoyon dapit sa pagseparar kan Daan na Hapon asin kan mga tataramon na Ryukyu. An sarong teorya nagsusuherir na kun iisipon an mga inobasyon sa Daan na Hapon na dai ipinapakipag-ulay sa mga tataramon na Ryukyu, an duwang sanga dapat na nagsuhay bago an ika-7 siglo, kaiba an mga Ryukyu na nagbalyo hale sa habagatan na Kyushu pasiring sa mga Ryukyu sa pagpahiwas kan kulturang Gusuku kan mga ika-10–11 siglo. Pighuhuna na nagbutwa an daan na Hapon kasagsagi kan panahon nin Nara. Si Robbeets nagproponer nin kaparehong teorya, alagad ibinubugtak an petsa nin pagbubulag sa ika-1 siglo BC. Ipigproponer ni Boer na an mga tataramon na Ryukyu gikan sa diyalektong Kyushuano kan Daan na Hapon. An sarong teoriya nagsusuherir man na an mga Ryukyu nagdanay sa Kyushu sagkod kan ika-12 siglo.

## Panlaog na klasipikasyon
An relasyon kan Hapon asin kan mga tataramon na Ryukyu naestablisar kan ika-19 siglo ni Basil Hall Chamberlain. sa saiyang paghihinulay kan Okinawano asin Hapon.

### Panusugan na klasipikasyon
An klasipikasyon na ini sa ibaba iyo an pinakalakop na ginagamit. Pigklasipikar ni Vovin an tataramon na Tamna bilang parte kan sanga nin Insular na Haponiko. An Hachijō , na pigtataram sa mga isla nin Kahabagatan na Izu asin dating yaon sa mga puro nin Daitō kun minsan pigkokonsidera na sarong suway na tataramon huli sa pagkasuhay kaini sa modernong Hapon. Tinatrato ni Robbeets (2020) an mga diyalekto nin Fukuoka asin Kagoshima bilang nagsasadiring mga tataramon. An mga diyalekto ipinaparisa sa *italiko*.

***Mga tataramon na Insular na Haponiko**
** Daan na Hapon †
*** Tamna †
*** Daan na Hapon na Kyushu †
**** Fukuoka
**** Kagoshima
*** Daan na Sulnopan na Hapon †
**** Hapon.
***** Kreoleng Hapon kan Yilan
***** *[[Mga diyalektong Hapon]]*
****** *Mga diyalektong Kyushu*
******* *[[diyalektong Kagoshima|Satsuma]]*
******* *[[diyalektong Hichiku|Hichiku]]*
******** *[[diyalektong Hakata|Hakata]]*
******** *[[diyalektong Tsushima|Tsushima]]*
******* *[[Mga diyalektong Hōnichi|Hōnichi]]*
****** *[[Mga diyalektong Hapon#Subangan asin Sulnopan na Hapon|Mga diyalektong Sulnopan na Hapon]]*
******* *[[mga diyalektong Chūgoku|Chūgoku]]*
******** *[[diyalektong Hiroshima|Hiroshima]]*
******** *[[diyalektong Okayama|Okayama]]*
******* *[[diyalektong Umpaku|Umpaku]]*
******* *[[diyalektong Shikoku|Shikoku]]*
******* *[[diyalektong Kansai|Kansai]]*
******* *[[mga diyalektong Hokuriku|Hokuriku]]*
****** *[[Mga diyalektong Hapon#Subangan asin Sulnopan na Hapon|Mga diyalektong Subangan na Hapon]]*
******* *Izu*
******* *Kantō-echigo*
******** *[[Mga diyalektong Kantō|Kantō]]*
********* *[[Mga diyalektong Kantō|Sulnopan na Kantō]]*
********** *[[Hapon na Okinawano]]*
********** *Amani*
********** *[[Mga diyalektong Hokkaido|Panlaog na Hokkaido]]*
********** *[[Tataramon na Hapon#Modernong Hapon|Panusugan na Hapon]]*
**********[[Mga diyalektong Kantō#Mga diyalektong Kantō|Subangan na Kantō]]*
*********[[Mga diyalektong Tōkai–Tōsan#Echigo|Echigo]]*
********[[Mga diyalektong Tōkai–Tōsan|Tōkai–Tōsan]]*
*********[[Mga diyalektong Tōkai–Tōsan#Gifu–Aichi|Gifu–Aichi]]*
**********[[diyalektong Nagoya|Nagoya]]*
*********[[Mga diyalektong Tōkai–Tōsan#Nagano–Yamanashi–Shizuoka|Nagano–Yamanashi–Shizuoka]]*
********[[diyalektong Tōhoku|Tōhoku]]*
*********[[diyalektong Tōhoku#Pang-irarom na mga diyalekto|Habagatan na Tōhoku]]*
**********[[diyalektong Yamagata|Yamagata]]*
*********[[diyalektong Tōhoku#Pang-irarom na mga diyalekto|Amihanan na Tōhoku]]*
**********[[diyalektong Tsugaru|Tsugaru]]*
*********[[Mga diyalektong Hokkaido|Baybayon na Hokkaido]]*
*** Subangan na Daan na Hapon †
**** Hachijō
** Ryukyu
*** Amihanan na Ryukyu
**** Amami
***** Amami Ōshima
****** *Naze*
****** *Sani*
***** Habagatan na Amami Ōshima
***** Kikai
****** *Onotsu*
***** Tokunoshima
****** *[[Tataramon na Tokunoshima#Mga diyalekto|Kametsu]]*
**** Kunigami
***** Yoron
***** Kunigami
****** *Nago*
***** Oki-no-Erabu
****** *[[Kumpol nin diyalektong Okinoerabu#Mga diyalekto|Sulnopan na Oki-no-Erabu]]*
****** *[[Kumpol nin diyalektong Okinoerabu#Mga diyalekto|Subangan na Oki-no-Erabu]]*
**** Okinawa
***** *Kudaka*
***** *Naha*
***** *Shuri*
***** *Torishima*
*** Habagatan na Ryukyu
**** Miyako
***** *Isla nin Miyako*
****** *Kurima*
****** *Miyako-jima*
****** *Ogami*
******Ikema-Irabu*
*******Ikema-jima*
*******Irabu-jima*
******Tarama-Minna*
**** Macro-Yaeyama
***** Yaeyama
****** *[[Tataramon na Yaeyama#Hateruma|Hateruma]]*
****** *[[Tataramon na Yaeyama#Hatoma|Hatoma]]*
****** *[[Tataramon na Yaeyama#Ishigaki|Ishigaki]]*
****** *Kabira*
****** *Kohama*
****** *Kuroshima*
****** *Shiraho*
****** *Sonai*
****** *Taketomi*
***** Yonaguni

### Alternatibong klasipikasyon

Saro pang klasipikasyon susog sa mga aksento nin tono an iprinoponer. Susog kaini, an Hapon parapiletiko sa laog kan Insular na Haponiko.

* **Mga tataramon na Insular na Haponiko**
** Daan na Hapon
*** Izu
**** Hachijo/South Izu
**** North Izu
*** Kanto-Echigo
**** Kanto
**** Echigo
*** Nagano-Yamanashi-Shizuoka
** Daan na Katahawan na Hapon
*** Ishikawa-Toyama
*** Gifu-Aichi
*** Kinki-Totsukawa
*** Shikoku
*** Chūgoku
** Izumo-Tohoku
*** Konserbatibong Izumo-Tohoku
**** Shimokita/Subangan na Iwate
**** Periperal na Izumo
*** Inobatibong Izumo-Tohoku
**** Tohoku
**** Katahawan na Izumo
** Kyushu-Ryukyu
*** Amihanan-subangan na Kyushu
*** Habagatan-subangan na Kyushu
*** Habagatan-Sulnopan na Kyushu-Ryukyu
**** Sulnopan na Kyushu
**** Habagatan na Kyushu-Ryukyu
***** Habagatan na Kyushu
***** Ryukyuano

## Paghihinolay nin leksikal sa Hapon - Ryukyu
An enot na sampulong letra kan alpabeto susog sa ginikanan na ini.

## Mga toltolan

### Bibliograpiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .