Cailleach

Sa Gaelic ( Irish, Scottish asin Manx ) na mito, an **Cailleach**  sarong banal na hag, na may koneksyon sa pagmukna kan tanawon asin sa panahon, orog na an mga bagyo asin tiglipot. An tataramon literal na nangangahulugan na 'gurang na babae, hag', asin makukua sa kahulugan na ini sa modernong Irlandes asin Scottish Gaelic,  asin pig-aplikar sa kadakol na mga mitolohiko asin folklorikong mga pigura sa Irlandia, Scotland, asin sa Isla nin Man .  Sa modernong pag-aadal kan osipon kan Irlandia, siya minsan midbid bilang **The Hag of Beara**, mantang sa Scotland siya midbid bilang **Beira, Reyna kan Tiglipot** .

## Pangaran

 ('old woman' or 'hag' in modern Irish and Scottish Gaelic) comes from the Old Irish  ('veiled one'), an adjectival form of  ('veil'), an early loan from Latin , 'woollen cloak'.

An Cailleach parateng inaapod na  sa Irlandes asin  sa Scottish Gaelic. Si Gearóid Ó Crualaoich nagtutubod na ini gikan sa sarong tataramon na nangangahulugan na 'matarom, maringis, inimical' –  o  – asin nanonongod sa asosasyon kan Cailleach sa tiglipot asin kaawagan, siring man an saiyang asosasyon sa mga hayop na may sungay o mga baka. 

An ika-8 sagkod ika-9 na siglong rawitdawit na Irlandes *na The Lament of the Old Woman* nagsasabi na an ngaran kan Cailleach iyo an Digdi o Digde. Sa *The Hunt of Slieve Cuilinn* inaapod siyang Milucra, tugang na babae ni Áine . Sa osipon kan Glas Gaibhnenn, inaapod siyang Biróg. Sa ibang lugar, inaapod siyang Bui o Bua[ch].  Sa Manx Gaelic midbid siya bilang an  .  

An plural kan *cailleach* iyo   sa Irlandes,  sa Scottish Gaelic, asin  sa Manx. An tataramon makukua bilang sarong sangkap sa mga termino arog kan Gaelic  ('nun') asin  (' owl '),  siring man an Irish  ('madonong na babae, parahula') asin  ('salamangkero, anting-anting-trabahador'). Kaiba sa mga tataramon na may relasyon an Gaelic  asin an Irlandes  ('hoben na babae, daragita, colleen'), an diminutibo kan  'babae',  asin an Lowland Scots  ('tigulang na babaye, bruha').  An mas dai malinaw na tataramon na minsan pig-interpretar bilang 'hag' iyo an Irish , na nagdara sa nagkapira na mag-espekulasyon sa koneksyon kan Cailleach asin kan mga inukit na gapo ni Sheela na Gigs . 

## Mga Alamat

Sa Scotland, kun saen siya midbid man bilang Beira, Reyna kan Tiglipot (sarong pangaran na itinao kan ika-20 siglong folklorist na si Donald Alexander Mackenzie ), siya pigbibisto sa paggibo nin kadakol na bukid asin darakulang bulod, na sinasabing nabuo kan siya naglalakaw sa daga asin aksidenteng nahulog an mga gapo hale sa saiyang creel o wicker basket. Sa ibang kaso sinasabing tuyong itinogdok niya an mga bukid, tanganing magserbing saiyang mga tangga. Nagdadara siya nin martilyo sa pagporma kan mga bulod asin kababan, asin sinasabing siya an ina kan gabos na mga diosa asin mga diyos. Susog ki Mackenzie, si Beira sarong higanteng babae na may sarong mata na may puting buhok, mairom na asul na kublit, asin mga ngipon na kolor kalawang. 

An Cailleach nagpapahiling nin nagkapirang ugale na angay sa personipikasyon kan tiglipot: siya nag-aataman nin mga usa, siya nakikipaglaban sa tigsoli, asin an saiyang sugkod nagyeyelo kan daga. 

Sa pakikipagtabangan sa diyosa na si Brìghde, an Cailleach nahihiling bilang sarong pana-panahon na diyos o espiritu, na namamahala sa mga bulan nin tiglipot sa pag-ultanan kan Samhainn (5 Nobyembre o enot na aldaw kan Samhain) asin Bealltainn (1 Mayo o enot na aldaw kan tig-init), mantang si Brìghde namamahala sa mga bulan nin tig-init sa pag-ultanan kan Bealltainn asin Samhainn.  An ibang interpretasyon igwa kan Cailleach asin Brìghde bilang duwang lalawgon kan parehong diosa,  mantang an iba naglaladawan kan Cailleach bilang nagigin gapo sa Bealltainn asin nagbalik sa humanoid na porma sa Samhainn sa panahon na mamahala sa mga bulan nin tiglipot. Depende sa lokal na klima, an pagbalyo nin kapangyarihan sa pag-ultanan kan diosa kan tiglipot asin kan diosa kan tig-init pigseselebrar anuman na oras sa pag-ultanan kan  ( Imbolc, 1 Pebrero) sa pinakaamay, Latha na Cailliche (25 Marso), o Bealltainn (1 Mayo) sa pinakahuri, asin an mga lokal na kapiyestahan na nagtatanda kan pag-abot kan enot na mga senyales kan tigsoli pwedeng nginaranan sa Cailleach o Brìghde. 

An Là Fhèill Brìghde iyo man an aldaw na an Cailleach nagtitipon kan saiyang kahoy para sa natatada pang parte kan tiglipot. An osipon nagsasabi na kun boot niyang gibohon na mas halawig an tiglipot, sisiguraduhon niyang an panahon sa 1 Pebrero maliwanag asin maaraw, tanganing makatipon siya nin kadakol na kahoy tanganing mapainit an saiyang sadiri sa maabot na mga bulan.  Bilang resulta, an mga tawo sa pankagabsan napapaginhawa kun an Là Fhèill Brìghde sarong aldaw nin maraot na panahon, nin huli ta nangangahulugan ini na an Cailleach nagtuturog, madali nang maubos an kahoy, asin kun kaya an tiglipot haros matapos na.  Sa Isla nin Man, kun saen Siya midbid bilang *Caillagh ny Groamagh*, an Cailleach sinasabing nahiling sa aldaw ni St. Bride sa porma nin sarong higanteng gamgam, na may darang mga sugkod sa saiyang tuka. 

Susog ki Mackenzie, an pinakahalawig na banggi kan taon iyo an katapusan kan saiyang pagreynar bilang Reyna kan Tiglipot, na sa panahon na idto siya nagbisita sa Bubon nin mga Hoben asin, pagkatapos na uminom kan mahiwason na tubig kaini, nagin mas hoben aroaldaw. 

Sa Scotland, an mga Cailleachan (lit. 'gurang na mga babae') midbid man bilang mga Storm Hags, asin nahihiling bilang mga personipikasyon kan mga elemental na kapangyarihan kan naturalesa, orog na sa sarong mapanlaglag na aspeto. Sinasabi na sinda partikularmenteng aktibo sa pagpalangkaw kan mga bagyo nin doros sa tigsoli, sa panahon na midbid bilang *A' Chailleach* .  

Sa sulnupan na baybayon kan Scotland, an Cailleach nag-aako kan tiglipot sa paagi nin paghugas kan saiyang dakulang plaid ( Gaelic : *féileadh mòr* ) sa Gulpo kan Corryvreckan ( Gaelic : *Coire Bhreacain* - 'whirlpool/cauldron of the plaid'). An prosesong ini sinasabing minaabot nin tolong aldaw, na sa laog kaiyan an daguldol kan nagdadangadang na bagyo nadadangog sagkod sa  sa laog kan daga. Kan siya tapos na, an saiyang plaid purong puti asin an niyebe natatahoban an daga. 

Sa Scotland asin Ireland, an pinakaenot na paraoma na nakatapos kan pag-ani nin tipasi naggibo nin sarong corn dolly, na nagrerepresentar kan Cailleach (na inaapod man na "an Carlin o Carline"  ), gikan sa huring binugkos kan pananom. Dangan an pigura itatapok sa oma nin sarong kataed na dai pa tapos magdara kan saindang tipasi. An huring paraoma na nakatapos igwa nin responsibilidad na mag-ako asin mag-ataman kan corn dolly para sa masunod na taon, na may implikasyon na kaipuhan nindang pakakanon asin istaran an hag sa bilog na tiglipot. Maringis an kompetisyon tanganing maibitaran an pag-ako sa Gurang na Babae. 

May mga iskolar na nagtutubod na an rawitdawit kan Lumang Irlandes na " An Pagtangis kan Gurang na Babae kan Beara " manungod sa Cailleach; Si Kuno Meyer nagsasabi, "igwa siyang singkwentang inampon na mga aki sa Beare. Nagkaigwa siya nin pitong panahon nin pagkahoben na sunod-sunod, kaya an lambang lalaki na nakaistar saiya nagadan sa paggurang, asin an saiyang mga makoapo asin makoapo sa tuhod mga tribu asin rasa."  

### Irlandia
Sa Irlandia, an Cailleach pig-aasosyar sa mga gapo, prominenteng kabukidan asin mga luwas, arog kan Hag's Head ( Irish       ) an pinakasur na poro kan Cliffs of Moher sa County Clare . 

Labbacallee wedge tomb namumugtak harani sa Glanworth, County Cork asin iyo, susog sa osipon, an lolobngan asin dating istaran kan Cailleach kun saen siya nag-erok kaiba an saiyang agom, si Mogh Ruith, na saiyang inapon nin sarong gapo, na itinakod siya sa salog kan Salog Funshion . 

Igwa nin sarong gapo sa Beara Peninsula sa West Cork sa Kilcatherine na sinasabing nakakaagid sa Cailleach. Sa mitolohiya siya sinasabing naglukso sa baybayon hale sa Coulagh pasiring sa presenteng lokasyon kaini.

An mga megalitikong lolobngan sa Loughcrew sa County Meath namumugtak sa alitoktok kan Slieve na Calliagh asin kabali an sarong gapong tinampo na midbid bilang "an tukawan kan hag".  An Cairn T sa Slieve na Calliagh sarong klasikong lulubngan na agihan, kun saen an mga sinag kan pagsirang kan saldang sa equinox nagliliwanag sa agihan asin nagliliwanag sa sarong panlaog na silid na pano nin mga inukit na gapo na megalitiko. 

An alitoktok kan Slieve Gullion sa County Armagh igwa nin sarong lulubngan na midbid sa lokal bilang an 'Calliagh Beara's House'. Igwa man nin sarong danaw, kun saen an Calliagh sinasabing nag-aling-aling sa mitolohikong parapakilaban, si Fionn mac Cumhaill, kan siya nagkua nin pisikal na itsura nin sarong gurang na lalaki pagkatapos na mag-dive sa danaw tanganing kuanon an sarong singsing na pigloko siya kan Calliagh sa paghona na nawara. 

An Aillenacally ( *Aill na Caillí*, "Hag Cliff") sarong pangpang sa Kondado nin Galway . 

An mga lulubngan sa agihan kan Carrowmore sa Cúil Iorra Peninsula sa County Sligo, konektado sa Cailleach. An saro inaapod na Cailleach a Bhéara's House.  Si William Butler Yeats inaapod an Sligo Cailleach bilang an 'Clooth na Bare'.  Sa County Sligo inaapod man siyang Garavogue Cailleach.
Ladawan:Cairns_S(%3F)_and_T,_Loughcrew.jpg|alt=Remains of passage tombs on Slieve na Calliagh, County Meath| Mga natatada kan mga lulubngan sa Slieve na Calliagh, County Meath
Ladawan:11._Labbacallee_Wedge_Tomb,_Co._Cork.jpg|alt=Labbacallee wedge tomb or "The Hag's Bed", near Glanworth, County Cork| Labbacallee wedge tomb o "The Hag's Bed", harani sa Glanworth, County Cork


### Scotland
An Cailleach prominente sa tanawon kan Argyll asin Bute, Scotland. Sa mga huring osipon midbid siya bilang an *Cailleach nan Cruachan* ("an bruha ni Ben Cruachan "). Ben Cruachan an pinakahalangkaw na bukid sa rehiyon. An mga tea-towel asin mga postcard niya ipinapabakal sa tindahan nin mga bisita para sa Hollow Mountain, na igwa man nin mural na naglaladawan kan saiyang aksidenteng pagmukna kan Loch Awe .  An osipon nagsasabi na an Cailleach pagal na sa halawig na aldaw na pag-ataman nin mga usa. Sa alitoktok kan Ben Cruachan siya nakaturog sa saiyang relo asin an sarong bubon na saiyang inaataman nag-awas, na nagdadalagan pababa hale sa mga kabukidan asin nagbabaha sa mga kababan sa ibaba, na nagpoporma nguna nin sarong salog dangan kan danaw .   An nag-aawas na bubon sarong komun na motibo sa mga lokal na osipon nin paglalang kan mga Gaelic - siring sa nahihiling sa kaparehong paglalang kan diosa na si Boann kan Salog Boyne sa Irlandia.  An iba pang koneksyon sa rehiyon kabali an saiyang nasambit na makusog na relasyon sa maringis na alimpulos sa Gulpo kan Corryvreckan . 

Siya man asosyado sa ibang mga bukid sa Scotland. Si Ben Nevis sinasabing iyo an saiyang "trono sa bukid".  An duwang bukid sa Isla nin Skye nginaranan na Beinn na Caillich ( sulnupan asin sirangan ) sa ngaran niya, na kun saen an mga makusog na bagyo nin niyebe asin uran nagbaba, na naggigibo nin karibokan asin pagkaraot sa mga kadagaan sa ibaba. 

Igwa nin Gleann Cailliche sa Glen Lyon sa Perthshire na may sapa na an pangaran Allt Cailliche na nagdadalagan pasiring sa Loch Lyon . An lugar na ini bantog sa sarong paganong ritwal na susog sa osipon asosyado sa Cailleach. Igwa nin sadit na kalasag sa Glen, na midbid bilang Tigh nan Cailleach (Scottish Gaelic para sa *harong kan mga gurang na babae*  ) o Tigh nam Bodach, (Scottish Gaelic para sa *harong kan mga gurang na lalaki*  ), na igwa nin nagkapirang magabat na mga gapo na nagamit sa tubig, na nakakaagid sa mga minia nin tawo.  Haros rektanggulo, an edipisyo orihinal na may sukol na 2m por 1.3m por 0.4m an langkaw na may atop na gapo.  An pansalidang atop kan sarong kahoy na paleta na narumpag asin an bilog na edipisyo na nagin medyo raot ini itinogdok giraray kan sarong lokal na dyker kan 2011. 

Susog sa lokal na osipon an mga gapo nagrerepresentar sa Cailleach, sa saiyang agom na Bodach, asin sa saindang mga aki   asin an lugar pwedeng nagrerepresentar sa solamenteng natatadang santuaryo kan klase kaini sa Gran Britanya.  An lokal na osipon nagsusuherir na an Cailleach asin an saiyang pamilya tinawan nin sirongan sa glen kan mga lokal asin mantang sinda nagdadanay duman an glen pirming mabunga asin mauswag. Kan sinda maghale itinao ninda an mga gapo sa mga lokal na may panuga na sagkod na an mga gapo ibugtak tanganing hilingon an glen sa Bealltainn asin ibalik sa pailihan asin ginibo na ligtas para sa tiglipot sa Samhain dangan an glen padagos na magigin mataba.  An ritwal na ini ginigibo pa sagkod ngonyan.  

## Sa popular na kultura

* Sa literaturang Scottish Gaelic, an Cailleach bantog na ginamit tanganing ipersonipikar an panlaog na kritiko sa literatura kan ika-18 siglong pararawitdawit na si William Ross . Sa ibong kan saiyang paghiling bilang sarong, "love-lorn romantic na nagadan sa dai nabalos na pagkamoot ", huli sa kadakol na mga bersipikasyon kan pararawitdawit kan saiyang pagkawara asin kulog nin boot huli sa 1782 na kasal kan saiyang namomotan na si Mòr Ros, si Ross may kakayahan man na mag-olog-olog sa saiyang sadiri, arog kan sa self- flyting poem *na Orandar am Bàr agus Cailleach-mhilleadh-nan-dàn* ("Pagbalyo nin mga Bersikulo sa pag-ultanan kan Pararawitdawit asin kan Hag-na-nagraraot-nin-mga rawitdawit"). 
* Susog sa Amerikanong etnomusikologo na si Amy Murray, an mga Gael kan Outer Hebrides minsan inaapod si Reyna Victoria bilang *"A' chailleach a-stùiradh"* ("An Hag na nagmamaneho"). 
* An dramatisasyon ni Morna Young kan *The Snow Queen* ni Hans Christian Anderson, na pigprodusir kan Lyceum Theatre Company, Edinburgh, kan Nobyembre/Disyembre 2023, pinagsasaro an mga karakter ni Beira, Queen of Winter, asin an Snow Queen. 
* Sarong bersyon kan Cailleach an nagluwas sa 1978 na istorya kan *Doctor Who* na *The Stones of Blood*, na pig-impersonar kan sarong haloy nang buhay na alien asin sinasamba kan sarong modernong kulto nin druid.

## Hilingon man
 
* Baba Yaga
* Banshee
* Bodach
* Carlin stone
* Carrauntoohil
* Celtic animism
* Cyhyraeth
* Imbolc
* Labbacallee wedge tomb
* Sheela na Gig
* Slieve Gullion

## Toltolan