Tataramon na Shipibo

An **Shipibo** (iyo man na **Shipibo-Conibo**, **Shipibo-Konibo**) sarong tataramon na Pano na pigtataram sa Peru asin Brasil sa paagi nin mga 26,000 na parataram. An Shipibo sarong midbid na subong tataramon kan Peru.

## Mga diyalekto

An Shipibo igwa nin tolong pinatotoohan na diyalekto:

* Shipibo asin Konibo (Conibo), na nagsararo.
* Kapanawa kan Salog Tapiche, na lihis na sa panahon.

An napuho nang Xipináwa (Shipinawa) pighuhuna na sarong diyalekto man, alagad mayo nin datos na linggwistiko.

## Palatanugan

### Mga patanog

* An  asin  mas hababa kisa sa saindang mga kardinal na katumbas (apuwera pa sa pagigin mas nasa inutan sa huring kaso): , ,  mas nasa inutan kisa kardinal : , mantang an  mas harani asin mas sentral  kisa kardinal .  An enot na tolong patanog may tendensiyang magin mas sentral sa mga saradong silaba, mantang an  bago an mga konsonanteng koronal (lalo na an ) pwedeng magin sentral arog kan .
* Sa konektadong pagtaram, an duwang magkataraid na patanog pwedeng maagimadmadan bilang sarong nag-iitaas na diptonggo.

#### Nasal
* An mga oral vowels  iyo an phonetically nasalized  pagkatapos kan sarong nasal consonant, alagad an gawi-gawi sa palatanugan kan mga alopon na ini iba sa mga ponema sa patanog sa dungo .
* An mga oral vowels sa mga silaba na naeenot sa mga silaba na may mga nasal vowels narerealisar bilang nasal, alagad bako kun an sarong konsonante na iba sa  nag-iinterbenir.

#### Daing doon
* An ikaduwa sa duwang magkataid na patanog na daing doon parateng hinahale.
* Ang mga patanog na mayong doon, pwedeng bangaon an boses o halion pa ngani sa tanga kan duwang mayong boses na sawong-sawong.

### Mga katanog

* An  iyo an bilabial, mantang an  iyo an labial–velar.
** An  iyo an pinakatipikal na sarong fricative , alagad an ibang mga realisasyon (arog kan sarong approximant , sarong stop  asin sarong affricate ) minalataw man. An stop realization malamang na magbutwa sa mga silaba na may doon sa puon kan taga, mantang an approximant realization iyo an pararing minabutwa bilang mga poon sa mga silaba na mayong doon sa poon.
* An  iyo an mga alveolar na , mantang an  iyo an dental na .
* An pagkakalain na  pwedeng iladawan bilang sarong apical–laminal.
* An  iyo an velar, mantang an  iyo an palatal.
* Bago an mga nasal vowels, an  iyo an nasalized  asin pwedeng marealisar harani sa mga nasal stop na .
* An  narerealisar na  bago an , bilang  bago an  asin bilang  bago an . Dai ini nangyayari bago an .
* An  sarong tanog na nagbabago-bago :
** Sa interbokal na paagi, natutukdo ini bilang dagos-dagos, igwa o mayong maluyang frication na ( o ).
** Nugad (urog na sa kapinunan kan sarong may doon na silaba) ini pwedeng marealisar bilang sarong postalveolar affricate na , o sarong stop-approximant sequence na .
** Pwede man ining marealisar bilang sarong postalveolar flap na .

## Mga toltolan

## Bibliograpiya

* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. .
* Elias-Ulloa, Jose (2000). El Acento en Shipibo (Stress in Shipibo). Thesis. Universidad Nacional Mayor de San Marcos, Lima - Peru.
* Elias-Ulloa, Jose (2005). Theoretical Aspects of Panoan Metrical Phonology: Disyllabic Footing and Contextual Syllable Weight. Ph.D. Dissertation. Rutgers University. ROA 804 https://web.archive.org/web/20060219075222/http://roa.rutgers.edu/view.php3?id=1107.
* 
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (pp.&nbsp;13–67). Austin: University of Texas Press. .
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), *Atlas of the world's languages* (pp.&nbsp;46–76). London: Routledge.
* Loriot, James and Barbara E. Hollenbach. 1970. "Shipibo paragraph structure."  Foundations of Language 6: 43–66.  (This was the seminal Discourse Analysis paper taught at SIL in 1956–7.)
* Loriot, James, Erwin Lauriault, and Dwight Day, compilers. 1993. Diccionario shipibo - castellano.  Serie Lingüística Peruana, 31. Lima: Ministerio de Educación and Instituto Lingüístico de Verano. 554 p. (Spanish zip-file available online http://www.sil.org/americas/peru/show_work.asp?id=928474530143&Lang=eng)  This has a complete grammar published in English by SIL only available through SIL.
* 

## Mga panluwas na takod

* An Shipibo-Conibo sa Ethnologue
* Lengua Shipibo sa Proel
* Shipibo-Conibo (Intercontinental Dictionary Series)