open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pasaporte

An **pasaporte** iyo an sarong dokumentong pambiyahe na ipigtatao nin sarong gobyerno pangnasyon na karaniwan nagpapamidbid sa pigtawan bilang sarong namamanwaan o nasyonal nin nasyon na nagtao asin naghahagad na tugotan an tinawan na lumaog asin mag-agi sa pag-oltanan nin mga ibang nasyon.  Nagpoon an katagang *pasaporte* sa duwang mga katagang Pranses, na may kahulugan na *mag-agi [sa]* (pasa) asin *doongan* (pwerto).

Konektado an mga pasaporte sa karapatan nin proteksiyon na legal sa ibang nasyon asin sa karapatan na lumaog sa nasyon nin nasyonalidad kan tinawan. Karaniwan na igwa nin laog kan pasaporte an ladawan kan tinawan, an pirma kaini, an aldaw kan kamundagan, nasyonalidad, asin minsan an iba pang paagi nin pansadiring pagmidbid. Kadakul na nasyon ngunyan nasa proseso nin pag-uswag nin mga katangian na biometriko para sa saindang mga pasaporte tanganing padagos na pagtibayin na an tawong nagbibiklad kan pasaporte iyo an lehitimong tinawan kaini.

## Toltolan
Kwelyo

Sa bado, an **kwelyo** iyo an kabtang nin kamiseta, dress, coat, o blusa na minaitok sa palibot o nakabugtak sa liog.  Kaiba sa mga propesyonal sa pagtogdok nin mga gubing, an sarong kwelyo laen sa iba pang mga necklines arog baga nin mga rebero asin lapel, sa paagi kan paggibo hale sa separadong pidaso nin tela, imbes na tiniklop o pinutol na parte kan iyo man sanang tela na ginagamit para sa mayor na hawak kan gubing.

An sarong kwelyo posibleng permanenteng nakatakod sa pangenot na hawak kan gubing (e.g. sa paagi kan pagtahi) o turutangkas.
Kuko

An **kuko** iyo an sarong garo sungay na plato na yaon sa puro kan mga muro sa kamot asin muro sa bitis sa kadaklan na primate.  An mga kuko katimbang kan mga lawog na yaon sa ibang hayop.  An mga kuko sa muro kan kamot asin an mga kuko sa muro kan bitis gibo sa matagas na nagpoprotehir na protina na inaapod na alpha-keratin, na sarong polymer. An Alpha-keratin yaon sa mga kuko, lawog, asin sungay kan mga bertebrates.

## Toltolan
Tangan

An **tangan** iyo an enot na digit kan kamot, sunod sa murong index. Kun an sarong tawo nakatindog sa medikal na anatomikal na posisyon (kun saen an palad nakaatubang sa enotan), an tangan iyo an pinakaluwas na digit.  An ***Medical Latin English*** na pangngaran para sa tangan iyo an *pollex* (ikompara *hallux* para sa dakulang muro sa bitis), asin an katimbang na adjective para sa *pollical*.

## Toltolan
Muro

An **muro** sarong kalamias kan hawak asin sarong klase nin digit, sarong organo nin pagmanipular asin pagkamate na yaon sa kamot kan kadaklan kan mga Tetrapod, siring man sa mga tawo asin iba pang primate. Kadaklan sa mga bertebrante sa daga may limang muro (Pentadactyly).

## Toltolan
Amaon

An **amaon**, **tiyo** o **tiyoon** sa parate tinatawan nin kahulogan na lalaking paryente na tugang nin magurang o agom kan tugang nin magurang. An mga tiyoon na konektadong marhay sa pagkamundag mga paryenteng segunda man sana. An babaeng kapareho nin amaon sarong inaon, asin an relasyon na resiprokal iyo an sa sobrino o sobrina. 

Sa ibang kultura asin pamilya, pwedeng apodon kan mga aki an mga pinsan kan saindang mga magurang na amaon (o inaon). Ginagamit man iyan bilang titulo nin paggalang sa mas may edad nang mga paryente, kataraed, kamidbid, katood kan pamilya, asin dawa sa mga dai kamidbid sa nagkapirang kultura, halimbawa kan mga kamagurangan sa Aborihinal na Australia. An paggamit kan termino sa paaging ini sarong porma nin *fictive kinship*.

An ano man na sosyal na institusyon kun saen igwa nin espesyal na relasyon sa pag - oltanan nin sarong lalaki asin kan mga aki kan saiyang mga tugang na babae inaapod na avunculate (avunculismo o avununcularismo).  An relasyon na ini pwedeng magin pormal o impormal, depende sa sosyedad. An inot na pagsaligsig sa anthropological nakasentro sa koneksiyon kan pag - uulay asin kan paghilig sa mga matrilineal, mantang an pagsaligsig sa huri naghiwas tanganing pag-isipan an pag-uulay sa pangkagabsan na sosyedad.

## Toltolan
Inaon

An **inaon** iyo an sarong babae na tugang nin sarong magurang o agom nin tugang kan magurang. An **tiyaon** na konektado sa pagkamundag iyo an mga paryenteng segunda sana.  Mga midbid na termino kabali an **tiyaon** o **tiya**. An mga aki sa ibang kultura asin pamilya posibleng inaapod an mga pinsan kan saindang mga magurang na tiya o tiyo huli sa edad asin siwang sa henerasyon. 
 
An lalaking kapareho nin inaon iyo an amaon, asin an relasyon na resiprokal iyo an sobrino o sobrina.
Itiot nin Nares

An **Itiot nin Nares** (Ingles: *Nares Strait*; Danish: *Nares Strædet*; Pranses: *Détroit de Nares*) sarong agihan nin tubig sa pag - oltanan kan Ellesmere Island asin Greenland na ikinokonektar an amihanan na kabtang kan Baffin Bay sa Dagat Atlantiko kaiba an Dagat Lincoln sa Kadagatan Arktiko. Poon sur hanggan norte, kabali sa itiot iyo an Smith Sound, Kane Basin, Kennedy Channel, Hall Basin asin Robeson Channel.  An Nares Strait igwa nin haros permanenteng sulog hale sa amihanan, na tinawan nin kapangyarihan kan Beaufort Gyre, na orog pang nagpapadepisil sa pagbagtas sa mga barko hale sa habagatan.

An isla nin Hans , sarong sadit na isla na  manonompongan sa laog kan itiot, naghingako na pareho kan Denmark (sa ngaran kan Greenland) asin Canada sagkod na magkaigwa nin kontrata kan Hunyo 14, 2022 sa pagpasuruhay sa paagi kan pagkua nin linderos sa ibong kaiyan. An iba pang mga isla sa laog kan itiot iyo an Isla nin Joe, Isla nin Crozier, asin an mas dakulang Isla nin Franklin.

An Thule People nakaabot sa Nares Strait kan enot na mga taon kan ika - 13 siglo, kun saen sinda nandadakop asin nagtratrabaho sa mga Viking. An Arkelohikal na mga tada nin Kulturang Thule asin presensyang Viking yaon sa Isla nin Ruin.

## Toltolan
Isla nin Hans

An **isla nin Hans** (Inuktitut asin Greenlandiko: *Tartupaluk*, lit. 'korteng katoy'; Danes: *Hans Ø*; Pranses: *Île Hans*) sarong isla sa Canada asin Greenlandiko (Danish) sa mismong sentro kan Kennedy Channel kan Itiot nin Nares sa halangkaw na rehiyon nin Arktiko. An isla mismo baog asin daing nag-iistar sa hiwas na 1.3 kilometro kwadrado (0.50 sq mi), na may sukol na 1, 209 por 1,199 metro (4.232 por 3, 934 piye) asin sarong maximum na elebasyon nin 168. 17 metro (551.7 piye). An kinamumugtakan kaini sa itiot na nagseseparar kan Ellesmere Island kan Canada sa norteng parte kan Greenland dakul na taon an iriwal sa linderos, an inaapod na Whisky War sa pag - ultanan kan duwang nasyon sa Canada asin Denmark. An Isla nin Hans iyo an pinakasadit sa tulong isla sa Kennedy Channel na nasa baybayon kan Washington Land; An iba pa iyo an Isla nin Franklin asin Crozier. An itiot sa puntong ini igwa nin 35 km (22 mi) an lakbang, na nagbugtak kan isla sa laog kan katubigan na territoriyal kan Canada sagkod Denmark (Greenland). Mga 1,280 m (4,200 piye) an labang pagdolonan kan isla.

An isla posibleng marhay na kabtang kan dagang pighahantingan kan mga Inuit poon kan ika - 14 siglo. Iyan inaako kan Canada sagkod Denmark sagkod 14 Hunyo 2022, kan an duwang nasyon na iyan mag - oyon na bangaon an pinag - iiwalan na isla sa kabanga. Kaoyon sa tratado sa harong na Greenland, an Denmark may ginigibong mga bagay - bagay sa ibang nasyon, arog baga kan mga pagpasuruhay sa linderos, para sa bilog na Danish Realm. An pinakaharaning matawong lugar iyo an Alert, Canada (198 kilometros [123 mi], pop. 62); Siorapaluk, Greenland (349 km [217 mi], pop. 68); asin Qaanaaq, Greenland (379 kilometros [235 mi], pop. 656).

## Toltolan
Bintana

An **bintana** sarong labot sa lanob, pinto, atop, o lunadan na minatogot sa pagribayan nin liwanag asin pwede man na magtogot sa pag-agi nin tanog asin kun beses aire. An modernong mga bintana parateng natatahuban nin nagkapirang iba pang silag na materyales, sarong sash na nakalaag sa sarong frame; sa bukasan; an sash asin *frame*. Dakul na bintanang *glazed* an pwedeng buksan, tugutan an bentilasyon, o saradohan, nganing dai makalaog an maraot na panahon. An mga bintana pwedeng igwa nin latch o kaagid na mekanismo tanganing baratan o sarahan an bintana o saradohan o pabayaan iyan na abrido nin manlaenlaen na kantidad.

## Toltolan
Atop

An sarong **atop** iyo an pinakaibabaw na takop nin sarong edipisyo, kaiba an gabos na materyales asin konstruksyon na kaipuhan tanganing masuportaran iyan sa mga lanob kan edipisyo na nagtatao nin proteksiyon tumang sa uran, nyebe, liwanag kan saldang, labilabing temperatura, asin duros.


File:The Elms Jersey.jpg|Slate, Jersey
File:Miskolc omassa peasant house.jpg|Baldosang dalipay, Hungary
File:Niigata NCM Peasant Rice Farmers House.jpg|Tiklad, uhot nin paroy, Japan
File:Njem house in Cameroon.jpg|Dahon batag, Cameroon
File:Neot smadar.jpg|Palmerang date na mga sanga, Neot Semadar, Israel
File:Minenverwalter Kolmannskuppe.jpg|Metal gahi' , Namibia
File:Gassho-zukuri farmhouse-02.jpg|Paghirahay kan tiklad, Gassho-zukuri farmhouse, Japan
File:Stone Roofing House - Palchan - Kullu 2014-05-10 2507.JPG|Gapo gamit na pan'atop sa Himachal Pradesh, India
File:Green Roof in Norway.png|Turf na atop sa Norway


## Toltolan
Tataramon na Pidyiyano

An **Pidyiyano** (*Na vosa vaka-Viti*) sarong tataramon na Austronesyo kan pamilya nin Malayo-Polynesiano na pigtataram kan mga 350,000-450,000 na etnikong Pidyiyano bilang sarong katutubong tataramon.An Konstitusyon 2013 nag-establisa nin Pidyiyano bilang opisyal na tataramon kan Fiji, kaiba an Ingles asin Fiji Hindi asin igwa nin paliwanag manongod sa pag - establisar kaiyan bilang "nasyonal na tataramon". An Pidyiyano sarong tataramon na VOS.

An Estandarteng Pidyiyano basado sa pagtaram kan Bau, na sarong lenguaheng Subangan na Pidyiyano.
Piggagamit an sarong pidyinisadong porma kan dakol na Indo-Pidyiyano asin Intsik sa mga isla, mantang an Pidgin Hindustani piggagamit kan dakol na mga etnikong Pidyiyano asin Intsik sa mga lugar na nasasakop kan Indo-Pidyiyano.

## Toltolan
Talit

An **talit** sarong badong may kawit na isinusulot bilang *prayer shawl* kan relihiyosong mga Hudyo. An talit igwa nin espesyal na twined asin nakauldot na mga gilid na inaapod na *tzitzit* na nakatakod sa apat na kanto kaiyan. An parteng tela inaapod na "beged" (lit. gubing) asin parati gibo sa lana o gapas, maski ngane an seda kun minsan ginagamit sa talit na giso.

An termino, sa hiwas, ambisyoso. Iyan pwedeng nanonongod kung bakong sa "tallit katan" (sadit na talit) na pwedeng isulot o sa irarom nin gubing asin parateng inaapod na "tzitzit," o sa "tallit gadol" (dakulang talit) prayer shawl kan mga Hudyo na isinusulot sa luwas na mga gubing durante kan pan-agang mga pamibi (Shacharit) asin isinusulot durante kan gabos na pamibi sa Yom Kippur. An terminong "tallit" sana, parati apod sa *tallit gadol*.

Igwa nin manlaenlaen na tradisyon mapadapit sa edad na ginamit an *tallit gadol*, dawa sa laog kan Judaismong Ortodokso. Sa nagkapirang komunidad, iyan enot na isinusulot hale sa bar mitzvah (minsan ngani an tallit katan an isinusulot poon sa panahon bago mag-eskwela). Sa dakol na *Ashkenazi circle*, an *tallit gadol* isinusulot sana sa pag-agom, asin sa nagkapirang komunidad posibleng pinagkatodan nang ipresentar iyan sa nobyo bago kasalon bilang presente sa kasal o bilang kabtang pa ngani nin sarong *dowry*.

## Toltolan
Paglaom

An **paglaom** sarong optimistikong kamugtakan nin isip na basado sa paghalat sa positibong mga resulta may koneksyon sa mga pangyayari asin kamugtakan sa buhay nin sarong tawo o sa kinaban sa pankagabsan.
Bilang berbo, kaiba sa mga pakahulogan kaiyan an: "maglaom na may kompyansa" asin "mamahal na gayo kan mawot na may pag-antisipar."

Kabilang sa mga kabaliktaran kaiyan an kawaran nin paglaom.

## Toltolan
Guramoy

Sa solohiya, an **guramoy** iyo an flexible, nahihiro, asin halabang organo na yaon sa ibang klaseng hayop, kadaklan kaini mga invertebrates. Sa anatomiya nin hayop, sa parate an mga guramoy presente sa saro o labi pang padis. Sa anatomiya, an mga guramoy sa pangenot nagtatrabaho na garo *muscular hydrostats*. An kadaklan na klase nin guramoy ginagamit sa paggumol asin pagkakan. Dakol sainda an pangmating organo, manlaenlaen na reseptibo sa duta, paghiling, o sa pamarong asin pangnamit kan partikular na mga kakanon o peligro. An mga halimbawa kan siring na mga guramoy iyo an mga tugod na mata nin mga manlaenlaen na klase nin atol. An nagkapirang klase nin guramoy igwa kapwa nin mga pangmating asin manipulatibong pagpunsyonar.

An sarong guramoy kaagid nin *cirrus*, alagad an *cirrus* iyo an organo na sa parate kulang kan kusog kan sa guramoy, kadakulaan, flexibility, o pagigin sensitibo.  Igwa nin *cirri* an nautilus, alagad an pusit igwang mga guramoy.
Reptilya

An mga **reptilya**, na iyo an pinakakomun na tinawan nin kahulugan iyo an mga hayop sa klase reptilya, sarong grupo nin mga paraphyletic na binibilog kan gabos na sauropsids apwera sa mga gamgam. An mga buhay na mga reptile binibilog nin mga baoo, buaya, squamates (lizards asin halas) asin rhynchocephalians (tuatara). Kan Marso 2022, kaiba sa Reptile Database an mga 11,700 na species. Sa tradisyonal na sistema nin klasipikasyon na Linnaean, an mga gamgam ibinibilang na separadong grupo sa mga reptilya. Minsan siring, an mga crocodilian mas konektadong marhay sa mga gamgam kisa sa iba pang buhay na mga reptilya, asin kabale sa modernong mga sistema nin pagklasipikar an mga gamgam sa laog kan Reptilia, na idinireserba an termino bilang clade. An iba pang pakahulogan binabayaan an terminong reptile na biyong pabor sa clade Sauropsida, na nanonongod sa gabos na amniote na mas konektadong marhay sa modernong mga reptiles kisa sa mga mammal. An pag - adal sa tradisyonal na mga order na reptilya, na konektado sa kasaysayan kan modernong mga ampibian, inaapod na herpetology.

An kaenot - enoteng midbid na mga proto-reptilya nagpoon kaidtong mga 312 milyones na taon na an nakaagi durante kan peryodo nin Carboniferus, huling nag - ebolusyon hale sa mas halangkaw reptiliomorph tetrapod na paorog nang paorog na nag-adaptar sa buhay sa marang daga. An pinakaenot na midbid na eureptile ("true reptile") iyo an Hylonomus, sarong sadit na garo - lizard. An Genetika asin fossil data mina-argumento na an duwang pinakadakulang linya nin reptiles, Archosauromorpha (crocodilians, gamgam, asin paryentes) asin Lepidosauromorpha (lizards, asin paryentes), suminuhay na harani sa puro kan panahon nin Permian. Dugang sa buhay na mga reptilya, dakol na laen - laen na grupo an nawawara na ngonyan, sa nagkapirang kaso huli sa lagdoan na pagkapara.

## Toltolan
Palda

An **palda** iyo an sarong gubing na korteng tubo o apa (trianggulo na pabaligtad) na nagkakalaykalay pababa poon sa piad asin nagtatakop sa gabos o kabtang kan mga paa asin tabay.  Manlaenlaen na mga palda an sinusulot sa manlaenlaen na mga kultura sa laog nin dakul na mga panahon.  Igwang mga pambabae asin may mga panlalaki o kapwa para sa duwa.  Halimbawa nin mga panlalaking palda iyo an kilt asin an pustanela.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Phoenix Rising TSkirt.jpg|Sarong klase nin paldang pambabae na sagkod sa tuhod sana. Ladawan:Miniskirt1.jpg|Sarong klase nin pambabaeng paldang halipot.
Ladawan:The_Evolution_of_the_Skirt_(1916).webm|*The Evoltion of the skirt*, Harry Julius, 1916


## Toltolan
Yoo Ah-in

Si ** Yoo Ah-in ** (namundag Oktubre 6, 1986) sarong artista sa Habagatan Korea. **Uhm Hong-sik** an tunay niyang pangaran. Enot nagluwas sa pelikula si You sa pelikulang *Boys of Tomorrow* na enot ipinaluwas sa *Busan International Film Festival* kan Oktubre 2006. Nangagin sikat si Yoo noong 2010 kan siya nagbida sa Koreanovela na *[[Sungkyunkwan Scandal]]*.
## Toltolan
Kilt

An sarong **kilt** (Scottish Gaelic: *fèleadh*; Irish: *féileadh*) sarong gubing na nakakaagid sa sarong palda na abot sa tuhod, gibo sa twill na pinakagrabeng lana na may kaibang magabat na mga pligis sa gilid asin likod saka tradisyonal nang tartan na pattern. Naggikan sa Scotland Highland na bado para sa mga lalaki, ini enot na nakarekord kan ika - 16 na siglo bilang an balakid na kilt, sarong bilog na bado na an itaas pwedeng isulot bilang sarong cloak. Nagbutwa an sadit o modernong kilt kan ika - 18 siglo, asin sa pundamental iyo an irarom kan kabanga kan dakulang kilt. Poon kan ika - 19 siglo, iyan nagin konektado sa mas mahiwas na kultura nin Scotland, asin mas mahiwas na konektado sa pamanang Gaelic o Celtic. 

Minsan ngani an kilto parateng marhay na isinusulot nin mga lalaki sa pormal na mga okasyon asin sa mga karawat sa Highland asin iba pang karawat, iyan nakibagay man bilang sarong grupo nin impormal na gubing na panlalaki, na minabalik sa mga gamot kaiyan bilang pangaroaldaw na gubing. Ginigibo ngonyan an mga kilt para sa basta sana nagsusulot nin laen - laen na materyales. An mga alternatibong paghigot pwedeng gamiton asin an mga bulsa ilinalaog ngani malikayan an pangangaipo para sa sarong sporran. Inadaptar man an mga kilt bilang pambabae na gubing para sa nagkapirang isport.

## Toltolan
Ika-2ng siglo BC

Nagpoon an **ika-2ng siglo BC** kan enot na aldaw nin 200 BC asin nagtapos kan huring aldaw nin 101 BC. Tiunutubod ining kabtang kan Klasikong panahon, bagaman, depende sa rehiyon na pinag-aadalan, pwedeng mas angay an ibang kaapodan. Tinutubod man ining bilang katapusan kan Aksyal na Panahon. Sa konteksto nin Subangan Mediteranyo, nasasambit ini na panahon Hellenistiko.

Presko pang gayo sa mga kapangganahan sa Ikaduwang Gerang Puniko, nagpadagos na magpahiwas nin Republikang Romano sa mga paralibot na teritoryo, sa kataposi, sinakop an Gresya asin mga kosa nin Amihanan Aprika, pagkatapos runoton an Kartago sa paghinapos kan Ikatolong Gerang Puniko. Namate na gayo an impluwensya nin Roma sa Malapait na Subangan, mantang nagrumpag an mga Hellenistikong estado siring kan Imperyong Seleucid napiritan na makipagsundo sa kagustuhan nin Roma ngani malikayan an pagpasakop sa mga bagong amo nin Sulnopan Mediteranyo. Nasaksihan an katapsan nin siglo an reporma sa Hukbong Romano hale sa banwang hukbo pasiring sa boluntaryong propesyunal na puwersa, sa irarom nin pamomoon kan si bantogan na heneral asin estadista na si Cayo Mario (Reporma ni Mario).

Sa Habagatan Asya, nagrumpag an Imperyong Maurya sa Indya kan inutsan-buhay  si Brihadnatha, an huring emperador, ni Pushyamitra Shunga, sarong heneral na Maurya asin kagtugdas kan Imperyong Shunga.

Sa Habagatan Asya, naabot nin Tsina an pinakaalitoktok na punto sa irarom kan Dinastiyang Han. Pinahiwas nin Imperyong Han an mga kasagkoran kaini haleng Korea sa sirangan hanggan sa Byetnam sa habagatan sundo' sa mga pagdulonan nin Kazakhstan. Sa ika-2 siglo BC man, pinadara nin Han an eksplorador na si Zhang Qian tangarig liboton an mga kadagaan sa sulnopan nganni mabilog an sarong alyansa sa mga Yuezhi asin labanan an mga nomadikong tribu nin Xiongnu.

## Mga pangyayari

*187 BC: (Hulyo 3) Nagadan si Emperador  nin Seleucid na si Antiochus III sa edad na 53 asin sinundan kan saiyang aki na si Seleucus IV Pilopator.
*126 BC: Yaon sa kontrol giraray ni Ptolemy VIII an Alejandria
*121 BC: An pasaluib na paggadan ki Cayo Sempronio Graco.
*102 BC: Nadaog ni Cayo Mario an Teutones sa Labanan nin Aquae Sextiae.
*101 BC: Nadaog ni Cayo Mario an Cimbri sa Labanan sa Vercellae, na nagtapos kan Gerang  Cimbria.

## Mga lataw na tawo

*Antioco IV Epipanes, an huring epektibong poon sa Imperyong Seleucid
*Cayo Sempronio Graco, politikong Romano
*Cayo Mario, Romanong heneral asin politiko
*Sila, Romanong heneral asin politiko
*Tiberio Sempronio Graco, Romanong politiko asin estadista
*Emperador Wu ng Han (漢武帝,劉徹), ikapitong emperador nin Dinastiyang Han, na pinagbugkos asin pinahiwas an kapangyarihan imperyal sa Tsina.
*Zhang Qian (張騫), diplomatikong Tsino asin eksplorador 

### Syensya asin pilosopiya
*Hiparco, astronomong Griyego
*Polibio, historyador na Griyego
*Sima Qian (司馬遷), historyador na Tsino

## Toltolan
Pustanela

An **pustanela** (para sa pagsayod sa manlainlain na tataramon, hilingon an tsart sa ibaba) sarong tradisyonal na paldang may mga pligis na pig-aapod man na kilt na pig-aapod kan mga tawo nin dakol na nasyon sa Balkanes (Habagatan-Subangan na Europa). Sa modernong panahon, an fustanella parte kan mga soanoy na gubing kan Balkanes. Sa Grecia, an sarong halipot na bersiyon kan fustonella isinusulot nin seremonyal na mga grupo militar na arog baga kan Evzones poon pa kan 1868. Sa Albania iyan isinusulot kan Gwardiyang Hade kan panahon nin interbellum. An Grecia sagkod Albania pareho naghihingako na an fustonella sarong nasyonal na kostume. Sinasabi man kan mga  Aromaniano na an fustanella iyo an saindang etnikong costume.

## Ngaran
An kataga ginuno sa Italian *fustagno* 'fustian' asin *-ella* (diminutive), an tela gikan sa kun arin an pinakaenot na fustanella ginibo. Ini man ginuno sa Medieval Latin *fūstāneum*, siguro gikan sa diminutive na porma nin *fustis*, "wooden baton". An ibang awtor kinokonsiderar ini bilang sarong calque kan Greek *xylino* (ξύλινο), literal na boot sabihon "wooden" i.e. "cotton"; hinihiling kan iba na ini ginuno sa Fostat, sarong baryo sa Cairo kun saen an tela ginibo.

### Ngaran sa manlaenlaen na tataramon
Mga kataga para sa "skirt" asin "dress" kabali para sa pagkomparar.

## Toltolan
Jasmin Selberg

Si **Jasmin Selberg** sarong Estonyan-Aleman na modelo asin beauty pageant titleholder na kinoronahan na Miss International 2022.

## Toltolan
Gigis

An **gigis**, iyo an pinaka-*ulnar* asin pinakasadit na digit kan kamot nin tawo, asin sunod sa aniningsing.

## Toltolan
Miss World

An **Miss World** iyo an pinakagurang na nag-eeksister na internasyonal na pagarayonan. Pigmukna ini sa United Kingdom ni Eric Morley kan 1951. Poon kan siya magadan kan 2000, an balo ni Morley, si Julia Morley, nag-ako kan pagarayonan. Kaibahan kan Miss Universe, Miss International, asin Miss Earth, saro iyan sa Apat na Darakulang pankinàban na pagarayonan.

An presenteng Miss World iyo si Karolina Bielawska kan Poland, na kinoronahan ni Toni-Ann Singh kan Jamaica kan Marso 16, 2022, sa San Juan, Puerto Rico.

## Toltolan
Miss International

An **Miss International** (*Miss International Beauty* o *The International Beauty Pageant*) sarong nakabase sa Hapon na internasyonal na pagarayonan na pig-organisar kan *International Culture Association*. Enot na ginibo kan 1960, ini an ikaapat na pinakadakulang pagarayonan sa kinaban kun manongod sa bilang nin mga nanggana sa nasyon na nagpapartisipar sa internasyonal na kompetisyon.

Kaiba kan Miss World, Miss Universe, asin Miss Earth, an pagarayonan iyo an saro sa Apat na Darakulang pankinàban na pagarayonan. An *Miss International Organization* asin an brand ngunyan pagsadiri (poon 1968), kaiba an Miss International Japan, kan *International Cultural Association* asin *Miss Paris Group*. An korona kan pagarayonan na ginagamit kan organisasyon binibilog asin patented kan Mikimoto *pearl company*.

Kan 2020 asin sa giraray kan 2021, pigkanselar an pagarayonan huli sa COVID-19 na pandemya.

An presenteng Miss International iyo Andrea Rubio kan Benesuela, na kinoronahan bilang Miss International 2023 kan 26 Oktobre 2023 sa Tokyo, Kantō, Hapon.

## Toltolan
Karolina Bielawska

Si **Karolina Bielawska** (namundag 11 Abril 1999) sarong Polakong modelo, tagapesentar sa telebisyon, asin beauty queen na kinoronahan nin Miss World 2021. Siya an nagin ikaduwang titleholder na taga Poland, an inot iyo si Aneta Kręglicka na nanggana sa pagarayonan kan 1989.

## Toltolan
Premyo Miguel de Cervantes

An **Premyo Miguel de Cervantes** () iginagawad taon-taon sa pag'onra kan lawig-buhay na naginibohan nin sarong nangengenot na parasurat sa tataramon na Kastila.
## Historya
An pasib itinugdas kan 1975 kan Ministro nin Kultura nin Espanyol asin enot na iginawad sunod na taon. An *[[Encyclopædia Britannica]]* inapod ining "pinaka-prestihiyoso asin maybayad na pasib iwinawaras para sa literatura nin lenggwaheng Espanyol". An nanggagana nakakaresibe nin monetaryong pasib sa halagang 125,000 euro, na an siring ini an saro na nakabali sa pinakamayaman na premyo literaryo nin kinaban. An pasib binabalsan an kagsurat hale sa arinman na Parataram Espanyol na nasyon asin  minimidbid an kagabsan kan saiyang obra. Sa apat-na-polo may limang premyo nagawad sa historya kan Premyo Cervantes, anom sana kaini an naiwaras sa mga babae. Kan 1988, an Kastilang parasurat na si María Zambrano (1904-1991) iyo an  pinakaenot na nata'wan onra. An pasib ipigngaran ki Miguel de Cervantes, autor kan *[[Don Quixote]]*. An mga  kandidato pignonominar kan Kasararoan nin mga Akademya nin Lenggwaheng Kastila (hlbw.,  Royal Spanish Academy).

Sa presentasyon kan 2019 na premyo ki Joan Margarit, an mga kagresibe minidbid sinda huli sa saindang mga sinurat na nobela, rawitdawit, halipot na osipon, saysay, mga pinalis, pilosopiya o drama o pagkairibahan igdi. Ta may duwang nanggana kan 1979, igwa na nin 45 kagresibe kan Premyo Miguel de Cervantes. 

### An Premyo Cervantes asin Premyo Nobel sa Literatura
Tolo kan 45ng nanggarana nin Premyo Miguel de Cervantes nakasikwit man kan Premyo Nobel sa Literatura. Octavio Paz (Cervantes 1981, Nobel 1990) asin Mario Vargas Llosa (Cervantes 1994, Nobel 2010), nagawaran kan Premyo Nobel kan nagsurunod na taon, manta' si Camilo José Cela nakaresibe kan  Premyo Nobel kan 1989 asin nagawaran kan Premyo Cervantes kan 1995.

## Mga Nagawadan
An lista kan mga kagresibeng Premyo Cervantes makukua sa opisyal na *Premio 'Miguel Cervantes*' website.

## Toltolan
Aneta Kręglicka

Si **Aneta Beata Kręglicka** (namundag 23 Marso 1965) sarong Polakong parabayle asin reyna nin kagayonan na nanggana sa kompetisyon kan Miss World 1989 kan 22 Nobyembre 1989 sa Hong Kong, na nagrerepresentar sa Poland. Siya an nagin enot na babaying taga Poland na nanggana kan titulo asin pinakagurang na titleholder kan ini makoronahan kan 22 Nobyembre 1989, sa edad na 24 taon, 244 aldaw bago pa manggana si Karolina Bielawska sa sinabing pageant kan 2021.

## Toltolan
Bernard Arnault

Si **Bernard Jean Étienne Arnault** (; namundag 5 Marso 1949) sarong Pranses na business magnate, investor, asin art collector. Siya an kapwa-kagtugdas, pamayo, asin chief executive kan LVMH Moët Hennessy – Louis Vuitton SE, an pinakadakulang kompanya sa luxury goods. Si Arnault asin saiyang pamilya igwang tinatantyang net worth na US$188.6 bilyon, kwentado kan Desyembre 2022 susog sa *[[Forbes]]*, na huli kaini siya na an pinakamayaman na persona sa kinaban.

## Toltolan
Parol

An **parol**, (gikan sa Espanyol: *farol*) sarong Filipinong ornamental na lantern kan panahon nin Pasko. An mga Parol tradisyonal nang ginigibo gamit an kawayan asin papel de Hapon, asin iniilawan nin mga kandila o lamparang de lana. An modernong mga parol pwedeng gibuhon gamit an iba pang materyales arog kan plastik, metal, asin mga tibulaka nin capiz asin parating may de kuryenteng ilaw. An pinaka-common na porma kaini iyo an sarong limang-puntong bituon, maski ngani pwede mag-abot ini sa manlaen-laen na korte asin kadakulaan. An darakulang korteng disc na mga bersyon sa elektroniko kan mga parol na ginibo sa Pampanga inaapod na "parul sampernandu," an ponetikong pagbaybay kan **parol San Fernando**, dahilan sa siyudad kun sain an mga parol na ini sarong mayor na produkto.

An parol sarong tradisyonal na parte kan pagarayonan na Panunulúyan sa siyam na aldaw na prosesyon nin Novena nin Pasko sa panahon kan kolonyal na Espanyol sa Filipinas. Iyan sa primero rektangular o oblong an porma asin ginibo na may puting papel, alagad pag-abot nin panahon ginibo na sa manlaenlaen na porma asin kolor. Nagin estandarte iyan sa sarong limang-puntong bitoon (na nagrerepresentar sa Bitoon kan Betlehem) durante kan peryodong kolonyal kan mga Amerikano. Iyan nagdadanay na simbolong ladawan kan Pasko sa Filipinas.

## Toltolan
Apat na Darakulang pankinàban na pagarayonan

An **Apat na Darakula** o an **Darakulang Ligang Pagarayonan** iyo an apat na panginot na internasyonal na beauty pageant para sa mga babayi - Miss World, Miss Universe, Miss International asin Miss Earth. Inot na pigladawan an grupo kan peryodikong *[[China Daily]]* kan 2004 bilang "an apat na mayor na beauty contest sa kinaban". Kan Abril 2008, an *[[South China Morning Post]]* pigladawan an mga ini bilang "kataas-taasan kan pinakasikat na mga beauty pageants sa kinaban"; An iyo man sanang deskripsyon ginamit man kan pangenot na peryodiko sa South Korea, an *[[Chosun Ilbo]]* kan 2010. Kan 2017, an *[[Latin Times]]* tigkokonsiderar an grupo na "pinakaimportanteng mga pagarayonan sa kinaban". Kan 2018, inapod sinda kan NBC News na "an apat na mas pinakadakulang internasyonal na mga pagarayonan," mantang an *[[Agencia EFE]]* pinalis sinda kan 2019 bilang an "apat na pinakamaimpluwensiyang mga pagarayonan sa kinaban".

## Toltolan
Destiny Wagner

Si **Destiny Evelyn Wagner** (namundag Marso 8, 1996) sarong Beliciano na awtor, host sa telebisyon, digital na para-impluwensya, modelo, asin beauty pageant titleholder na kinoronahan bilang Miss Earth 2021. Siya an pinakainot na Belizean na nanggana kan titulong Miss Earth, asin an inot na nagkamit kan saro sa apat na panginot na internasyonal na titulo sa beauty pageant.

## Toltolan
Santa Claus

Si **Santa Claus**, na midbid man na **Father Christmas**, **Saint Nicholas**, **Saint Nick**, **Kris Kringle**, o **Santa** sana, sarong osipon na ginikanan sa kulturang Solnopan na sinasabi na nagdadara nin mga regalo durante kan huring banggi asin sa magdamlag na oras sa Bisperas nin Pasko asin dulse o karbon o mayo, depende sa kun baga sinda "masirot o marhay". Sa leyenda, ginigibo niya ini sa tabang kan Christmas elves, na naggigibo nin mga kawatan sa saiyang workshop, parati sinasabi na yaon siya sa North Pole, asin nagpapalayog nin reindeer na binubutong an saiyang karwahe sa ayre.

An modernong pagkatawo kan Santa basado sa mga soanoy na tradisyon na nakapalibot ki Santo Nicolas, an pigurang Ingles ni Father Christmas asin an pigurang Olandes na si Sinterklaas.

An Santa sa pangkagabsan ilinaladawan na garo lalaking may hayahay, puti na lalaking may barabas, na sa parate may mga antipara, nakasulot nin pulang gubing na may maputing kolar asin cuffs, pulang pantalon na may puting barahibo, pulang kupya na may puting barahibo, asin itom na paha na gibo sa anit asin mga botas, na may darang bag na pano nin mga regalo para sa mga aki. Siya komun nalaladawan na nag-uulok sa paaging garo "ho ho ho ho ho." An imahen na ini nagin popular sa Estados Unidos asin Canada kan ika-19 siglo huli sa dakulang impluwensiya kan 1823 na tula na "Ang Pagbisita ni San Nicolas". An karikaturistang asin politikal na kartunista na si Thomas Nast nagkaigwa man nin kabtang sa paglalang kan imahen ni Santa. An imahen na ini pinapagdanay asin pinasarig sa paagi nin kanta, radyo, telebisyon, mga libro nin kaakian, mga tradisyon nin Pasko, pelikula, asin anunsyo.

## Toltolan
Toni-Ann Singh

Si **Toni-Ann Singh** (namundag 3 Pebrero 1996) sarong Jamaicanong reyna nin kagayonan na nanggana sa Miss World 2019. Dati siya kinoronahan nin Miss Jamaica World 2019 asin siya an ikaapat na babae hale sa Jamaica na nanggana sa Miss World. Siya man an pinakahalawig na nagrereynar kan Miss World sa historya kan pageant.

## Amay na buhay asin edukasyon
Si Singh namundag sa Morant Bay, Jamaica. Gikan siya sa Dougla heritage, nin huli ta an saiyang ina sarong Afro-Jamaican descent, asin an saiyang ama Indo-Jamaican descent.

An saiyang pamilya nag-istar sa Estados Unidos kan si Singh edad nuwebe anyos, nakaistar sa Florida. Nag-eskwela siya sa Florida State University sa Tallahassee, kun saen siya naggradwar na digri sa women's studies asin sikolohiya.

## Toltolan
Pasko sa Filipinas

An **pasko sa Filipinas** iyo an saro sa pinakadakulang piyesta sa nasyon. An Pilipinas, saro sa duwang nangingibabaw na Katolikong nasyon sa Asia (an saro pa iyo an Sirangan na Timor), sineselebrar an pinakahalawig na panahon nin pasko sa kinaban, na may mga grupo nin carolling na nadadangog nin amay poon sa Setyembre 1 asin nagdanay sa laen - laen na paagi sagkod na kun bakong Epiphany, an Feast of the Black Nazarene kan Enero 9, o an Feast of the Santo Niño kan ikatolong Domingo nin Enero. An opisyal na selebrasyon kan Iglesia Katolika sa Filipinas poon sa enot na aldaw nin Advent sagkod sa Feast of the Epiphany kan enot na Domingo pagkatapos kan Aldaw nin Bagong Taon.

Kada taon, an mga Filipino hale sa bilog na kinaban tinatandaan an Setyembre 1 bilang kapinonan kan pagbilang pasibog pasiring sa pasko. An pagbilang na ini, na poon Setyembre sagkod Disyembre, iba an inaapod na "mga bulan na ber," saro sa pinakaimportanteng mga tradisyon na minagibo sa kaenot-enote asin pinakahalawig na kapanahonan nin pasko sa kinaban.

An panahon nin Pasko luway-luway na minapoon poon kapag Setyembre 1 sagkod Disyembre 25 asin natatapos kun bakong sa Enero (an kabangaan iyo an ikatolo o ikaapat na semana kan bulan na iyan) o Pebrero. Ipigseselebrar ini sa laog nin haros kabangang taon (4 na bulan, o 4 na bulan asin 3-4 na semana, o 5 bulan). Sa pankagabsan, an mga dekorasyon sa kapiestahan makukua kaidto pang katapusan kan semana kan Aldaw nin mga Heroe Nasyonal kan Agosto. Alagad para sa mga miembro kan Iglesia Filipina Independiente o Aglipayano, an Navidad minapoon sa bisperas kan Disyembre 24 asin natapos kan Enero 1.

## Toltolan
Puto bumbong

An **puto bumbong** sarong Filipinong lilang suman sa tubong kawayan - midbid na gayo *puto bumbonger* o *bumbongizer*. Tradisyonal iyan na pinapabakal iyan durante kan panahon nin Kapaskuhan. Iyan sarong klase nin puto (pinainitan na suman).

## Etimolohiya
An ngaran ginuno sa Tagalog *[[Puto (kakanon)|puto]]* (*steamed rice cakes*) asin *bumbong* o *bombong* ("bamboo tube"). An mga ngaran kun minsan binabaybay nin sala bilang *puto bungbong* o *puto bongbong*.

## Toltolan
Celeste Cortesi

Si **Silvia Celeste Rabimbi Cortesi**; (namundag kadtong Disyembre 15, 1997) sarong modelo asin beauty pageant na pigkoronahan na Miss Universe Philippines 2022. Siya an nagrepresentar kan Filipinas sa kompetisyon kan Miss Universe 2022. 

Si Cortesi dating kinoronahan bilang Miss Earth Philippines 2018 asin pigrepresentar an Filipinas sa Miss Earth 2018 pageant, kun sain siya nagtapos sa Top 8.

## Toltolan
Relihiyon kan Yoruba

An **relihiyon kan Yoruba** (Yoruba: Ìṣẹ̀ṣe), o Isese, an tradisyonal na relihiyoso asin espiritwal na mga ideya asin kaugalean kan mga tawo na Yoruba. An dagang tinuboan kaini yaon sa presenteng Sur-solnopan nin Nigeria, na binibilog kan mayoriya nin Oyo, Ogun, Osun, Ondo, Ekiti, Kwara asin Lagos States, saka kan mga parte kan estado nin Kogi asin kan mga katakod na parte kan Benin asin Togo, na midbid sa kadaklan bilang an daga nin Yoruba. May mga pagkakaagid iyan sa Vodun na ginigibo kan kataid na mga Fon asin Ewe sa sulnupan asin sa relihiyon kan mga tawo na Edo saka Igala sa sirangan. An relihiyon na Yoruba iyo an basehan para sa dakol na relihiyon sa Bagong Kinaban, nangorogna sa Santería, Umbanda, Trinidad Orisha, asin Candomblé. An mga relihiyosong pagtubod nin Yoruba parte kan Itàn (history), an total na kumpol nin mga rawit-dawit, kasaysayan, istorya, asin iba pang konsepto sa kultura na minabilog sa sosyedad nin Yoruba.

## Toltolan
Ihi

An **ihi** sarong likido na kakambal na produkto kan metabolismo sa tawo asin sa nagkapirang mga hayop.  Nagbubulos an ihi gikan sa bato asin pagkatapos, nag-aagi sa yuriter pasiring sa pantog. Pigluluwas an ihi gikan sa hawak sa paagi kan uretra.
Fenghuang

An **Fènghuáng** (Chinese: 鳳凰) iyo an mga gamgam na nasa mitolohiyang Sinospero na namamahala sa gabos na iba pang gamgam. An mga lalaki sa orihinal inapod na *fèng* asin an mga babai inapod na *huáng*, alagad an siring na pagkakalaen nin sekso sa parate dai na ginigibo asin an mga iyan ginibo na saro sanang entidad na pambabae tanganing an gamgam ipapadis sa dragon na Tsino, na tradisyonal nang ibinibilang na lalaki.

Midbid iyan sa irarom nin kaagid na mga ngaran sa manlaenlaen na ibang lenguahe (Japanese: *hōō*; Vietnamese: *phượng hoàng* o *phụng hoàng*; Koreano: *bonghwang*). Sa Solnopan, iyan parateng inaapod na phoenix o phoenix sana, minsan ngani an mitolohiyang pagkakaagid sa pan - Solnopan na phoenix hababaw sana.

## Tamanyo

Sarong komun na paglaladawan kan fenghuang iyo an saiyang pag-atake sa sarong halas gamit an saiyang talons asin an saiyang mga pakpak nakabuka. Segun sa *[[Erya]]* kapitulo 17 *Shiniao*, an fenghuang gibo sa tuka nin sarong sulog, lalawgon nin swallow, angog nin fowl, liog nin halas, daghan nin gansa, likod nin tortoise, *hindquarters* nin usa asin ikog nin sira. Ngunyan, minsan siring, ini parating linaladawan bilang kompwesto nin dakul na gamgam kabali an payo kan golden pheasant, hawak kan mandarin duck, ikog kan peacock, tabay kan crane, nguso kan parrot, asin pakpak kan swallow.

An hawak kan fenghuang nagsisimbolo sa mga hawak na langitnon: an payo iyo an langit, an mga mata iyo an saldang, an likod iyo an bulan, an pakpak iyo an duros, an mga bitis iyo an daga, asin an ikog iyo an mga planeta. The fenghuang is said to have originated in the sun. Its body contains the five fundamental colors: black, white, red, yellow, and green. It sometimes carries scrolls or a box with sacred books. It is sometimes depicted with a fireball. Pigtutubodan na an gamgam naglalataw sana sa mga lugar o mga lugar na binendesyonan na may halangkaw na katoninongan asin kasanggayahan o kaugmahan.

Sa tradition na Intsik sinasabi na ini nakaistar sa ibabaw kan atop Kunlun Mountains sa amihanan na Tsina.

## Toltolan
Metabolismo

An **metabolismo** iyo an set nin nagsusutenir nin buhay na kemikal na mga reaksyon sa mga organismo. An tolong pangenot na trabaho nin metabolismo: An pagkakombertir kan enerhiya sa kakanon na makukua sa pagdalagan nin mga proseso sa cellular; An pagkakombertir nin kakanon sa pagtogdok nin mga bloke para sa mga protina, lipids, nukleyikong asido, asin nagkapirang carbohydrates; asin an paghale sa metabolic wastes. An sibot - sibot na mga reaksyon na ini minatogot sa mga organismo na tumalubo asin magreprodusir, papagdanayon an saindang mga estruktura, asin humiro oyon sa saindang palibot. An terminong meabolismo pwede man na ipanongod sa halaga nin gabos na kemikal na reaksyon na nangyayari sa nabubuhay na mga organismo, kaiba an pagtunaw asin transportasyon nin mga bagay na nagin asin sa pag - oltanan nin laen - laen na selula, na dian an nasambitan sa enotan na mga reaksion sa laog kan mga selula inaapod na intermediary (o intermediate) metabolismo. 

An mga reaksyon na Metaboliko pwedeng ipareho bilang catabolic - an pagkaraot kan mga elemento (halimbawa, glucose sagkod pyruvate sa paagi kan respirasyon kan selula); o anaboliko - an pagpapakusog (synthesis) kan mga elemento (arog kan mga protina, carbohydrates, lipids, asin nucleic acid). Sa parate, an katabolismo nagpapaluwas nin enerhiya, asin an anabolismo nakakaubos nin enerhiya.

An sistema metabolika nin sarong partikular na organismo an nagdedeterminar kun arin na mga bagay an magigin dahelan kun taano ta makanompong iyan nin masustansya asin arin na hilo.  Halimbawa, may mga prokaryotes na naggagamit nin hydrogen sulfide bilang nutrient, pero an gas na ini marara sa mga hayop. An basal metabolic rate nin organismo iyo an sokol nin enerhiya na kinokosumo kan gabos na kemikal na reaksyon na ini.

An sarong risang marhay na kabtang nin metabolismo iyo an pagkakaagid kan pundamental na mga dalan sa metaboliko sa tahaw nin manlaenlaen na espesye. Halimbawa, yaon an set nin carboxylic acid na midbid na marhay bilang mga intermediates sa siklo nin  citric acid sa gabos na midbid na organismo, na manonompongan sa mga klase na arog kan bakong espesipikong mga bacterium Escherichia coli asin darakulang multicelular na organismo na arog kan elepante. An mga pagkakaagid na ini sa metabolikong mga dalan posibleng huli sa saindang amay na paglataw sa kasaysayan nin ebolusyon, asin posibleng marhay na huli sa pagigin palaen kaiyan. Sa manlaenlaen na helang, arog baga kan klase II diabetes, metabolic syndrome, asin kanser, naraot an normal na metabolismo. An metabolismo kan mga selula nin kanser iba man sa metabolismo kan normal na mga selula, asin an mga pagkakaiba na ini pwedeng gamiton tanganing hanapon an mga target para sa therapeutic na interbensyon sa kanser.

## Toltolan
Bato (anatomiya)

An mga **bato** (Ingles: *kidney*) iyo an mga organong nag-aako o nagkukua nin haros gabos na mga ati gikan sa dugo. Nireregula o kinokontrol man kan mga ini an bilang o dakul kan tubig na nasa laog kan hawak. Pigtatangkas kan mga bato an labi na tubig asin mga produktong ati, asin pighahali kaini kan hawak sa pormang ihi. Duwa an mga bato kan hawak: tig-saro sa lambang usang panlaog na hirog kan puson, harani sa kolumnang espinal.

## Toltolan
Maharlika

An **Maharlika** (na an boot sabihon talingkas o talingkas na tawo) iyo an grupong parapakilaban sa suanoy na sosyedad nin Tagalog sa Luzon, Filipinas. Pigpalis kan mga Kastila an pangaran na *Hidalgos* (o libres). Kabali sinda sa mas hababang klase nin nobilidad na kaagid kan *[[Timawa]]* kan mga taga Visaya. Minsan siring, sa presenteng panahon na Filipino, an termino nanonongod sa mga noble o nobleng hade, na sa katunayan limitado sana sa grupong namamanang Maginoo.

## Toltolan
Ninong

Sa pagbunyag sa umboy asin denominasyon nin Kristiyanidad, an sarong **ninong** o **ninang** (bisto man bilang sarong **isponsor**, o *gossiprede*) iyo an sarong tawo na nagpapatotoo sa pagkakristiyano kan aki asin sa huri andam na magtabang sa saindang catechesis, siring man sa saindang bilog na buhay na espiritwal na pagporma. Kan nakaagi, sa nagkapirang nasyon, an papel may legal na mga obligasyon saka relihiyosong mga paninimbagan. Sa relihiyoso sagkod sibil na mga punto - de - vista, an sarong ninong asin ninang may tendensiyang magin indibidwal na pinili kan mga magurang na magpaheling nin interes sa pagpadakula sa aki asin personal na pagtalubo, na mag-alok nin mentorship o umako nin legal na pagbantay sa aki kun may ano man na maninigong mangyari sa mga magurang. An lalaki inaapod na **ninong**, asin an babai inaapod na **ninang**. An aki, lalaki man o babai, inaapod na **pinangaki**.

## Toltolan
Premyo Naoki

An **Premyo Naoki**, opisyalmente , sarong  Hapones na literaryong premyo na iwinawaras duwang beses sa taon. Ini namukna kan 1935 ni Kikuchi Kan, na sya dating editor kan ''Bungeishunjū'' na magasin, asin  ipinangaran sa pagromdom kan nobelistang si Naoki Sanjugo. Pig'amaan kan Society for the Promotion of Japanese Literature, an gawad nagmimidbid sa "pinakamaray-rahay na literaturang popular sa anoman na format nin bagohan, nagsusubang o hubin pa alagad pusog nang autor." An ganador makakaresibe nin relo asin 1 milyon yen.

## Mga Nanggarana

An Bungeishunjū nagsasaray kan opisyal na lista kan presente asin nakaaging nanggarana kan Premyo Naoki.
### Enot – Ika-100

### Ika-101 abot presente
}
|-
|rowspan=2|2013
|149
|Shino Sakuragi
|
|-
|150
|Makate AsaiKaoruko Himeno
|
|-
|rowspan=2|2014
|151
|Hiroyuki Kurokawa
|
|-
|152
|Kanako Nishi
|
|-
|rowspan=2|2015
|153
|Akira Higashiyama
|
|-
|154
|Bunpei Aoyama
|
|-
|rowspan=2|2016
|155
|Hiroshi Ogiwara
|
|-
|156
|Riku Onda
|
|-
|rowspan=2|2017
|157
|Shogo Sato
|
|-
|158
|Yoshinobu Kadoi
|
|-
|rowspan=2|2018
|159
|Rio Shimamoto
|
|-
|160
|Junjō Shindō
|**'
|-
|rowspan=2|2019
|161
|[[Masumi Oshima]]
|**'
|-
|162
|Soichi Kawagoe
|
|-
|rowspan=2|2020
|163
|Hase Seishū
|
|-
|164
|
|
|-
|rowspan=2|2021
|165
|
| 
|-
|166
|Honobu Yonezawa
| 
|-
|2022
|167
|Misumi Kubo
|
|-
|}
## Toltolan
Republika nin Artsakh

An **Artsakh**, opisyal na **Republika nin Artsakh** o an **Republikang Nagorno-Karabakh** iyo an sarong nagsusuway na estado sa Sur na Caucasus na an teritoryo internasyonal na pinagbisto parte kan Azerbayhan. Pigkokontrol ni Artsakh an sarong parte kan dating Nagorno-Karabakh Autonomong Oblast, kaiba an kabisera kan Stepanakert. Iyan enclave sa laog kan Azerbaijan. An dalan sana kaini na agihan pasiring sa Armenia iyo an maagi sa 5 km (3.1 mi) na mahiwas na Lachin corridor na yaon sa irarom kan kontrol kan mga tagapagmantenir nin katoninongan na Ruso.

An nangingibabaw na Republika nin Armenia asin an Enot na Republika nin Armenia kan 1918 pagkatapos na bumagsak an Imperyo nin Rusya, asin puminutok an halipot na guerra sa rehiyon na iyan kan 1920. An iriwal sa kadaklan nariribok pakatapos na maestablisar kan Unyon Sobyet an kontrol sa lugar na iyan, asin linalang an Nagorno-Karabakh Autonomong Oblast (NKAO) sa laog kan Azerbaijan SSR kan 1923. Sa pangengenot sa pagbagsak kan Unyon Sobyet, an rehiyon nagbalik bilang gikanan nin iriwal sa pag - oltanan kan Armenia asin Azerbaijan. Kan 1991, an sarong reperendum na ginibo sa NKAO asin sa kataid na Probinsya nin Shahumyan nagbunga nin deklarasyon nin independensya. An etnikong ralaban nagbunga kan 1991-1994 Nagorno-Karabakh War. Si Conflict nagpoon kan panahon na idto, na an pinakamahalaga iyo an 2020 Nagorno-Karabakh War.

An Republika nin Artsakh sarong demokrasya presidensyal na may unicameral na lehislatura. An nasyon nagsasarig asin katakod na gayo sa Armenia, sa dakul na paagi nagpupunsionar an de facto bilang parte kan Armenia. Mabukidon an nasyon, na minaabot sa 1,100 metros (3,600 piye) an langkaw sa kapatagan kan dagat. An populasyon igdi 99.7% etnikong Armen, asin an panginot na tinataram na lenggwahe iyo an lenggwaheng Armen. An populasyon dakulang Kristiano, na an kadaklan kaasosyar sa Iglesia Apostolika sa Armenia. Nagkapirang mga monasteryo sa kasaysayan an popular sa mga turista, na kadaklan hale sa diaspora nin Armenia, ta an kadaklan na pagbiyahe pwedeng mangyari sa pag-oltanan sana kan Armenia asin Artsakh.

## Toltolan
Awtonomong Oblast nin Nagorno-Karabakh

An **Awtonomong Oblast nin Nagorono-Karabakh** (NKAO) iyo an sarong autonomong oblast sa laog kan Republika Azerbaijan Sobyet Sosyalista na namukna kan Hulyo 7, 1923. An kabisera kaiyan iyo an siyudad nin Stepanakert. An lider kan oblast iyo an Enot na Sekretaryo kan Nagorno-Karabakh Autonomong Oblast Committee kan Partido Komunista nin Azerbaijan. An mayoriya kan populasyon etnikong mga Armenyo.

## Toltolan
Rhian Ramos

Si **Rhian Denise Ramos Howell** (Namundag kan Oktubre 3, 1990), sarong propesyonal na midbid bilang si **Rhian Ramos**, sarong Pilipinong aktres, modelo komersyal, parakanta, host asin paramaneho nin kotseng pangkarera. Siya sarong eksklusibong talento sa GMA Network.

## Toltolan
Abkhazia

An **Abkhazia** iyo an opisyal na **Republika kan Abkhazia**, saro nang parsyal na pigbistong estado sa South Caucasus, reno-K.ph. Namomogtak ini sa subangan na baybayon kan Dagat na Itom, sa habagatan kan kabukidan nin Mas Dakulang Caucasus sa norte-solnopan nin Georgia. Igwa ining sukol na 8,665 kilometro kwadrado na (3,346 sq mi) asin igwang populasyon na mga 245,000. An kabesera asin pinakadakulang siyudad kaini iyo an Sukhumi.

An kamugtakan nin Abkhazia sarong sentral na isyu kan labanan nin Georgian-Abkhazian asin sa relasyon sa Georgia-Russia. An polidad pigbibisto bilang sarong estado kan Rusya, Venezuela, Nicaragua, Nauru, asin Syria. Mantang an Georgia mayo nin kontrol sa Abkhazia, an gobyerno Georgiano asin an kadaklan na miembro kan Naciones Unidas ibinibilang na legal na kabtang kan Georgia, na an Georgia igwa nin opisyal na gobyerno-in-exile.

An rehiyon nagkaigwa nin autonomiya sa laog kan Sobyet Georgia kan panahon na an Unyon Sobyet nagpoon nang magsararo sa huring kabtang kan dekada nin 1980. Nagpapaheling nin etnikong tensyon sa pag - oltanan kan Abkhaz - an rehiyon na titular na etniko - asin Georgiano - an pinakadakulang grupong etniko kan panahon na idto na natapos kan 1992-1993 na Guerra sa Abkhazia, na nagresulta sa pagkawara nin kontrol kan Georgia sa kadaklan kan Abkhazia asin sa etnikong paglinig sa Georgians hale sa Abkhazia.

Sa ibong nin sarong kontrata na pumundo an iriwal asin mga taon nin negosasyon kan 1994, dai pa man giraray naresolberan an pagpasuruhay. An halawig na presensiya nin sarong obserbador kan Naciones Unidas asin an sarong Komunwelta kan Independent States dai nakaolang sa pag - abot nin kadahasan sa nagkapirang okasyon. Kan Agosto 2008, an mga pwersang Abkhaz asin Ruso nakipaglaban sa sarong giyera laban sa mga pwersang Georgian, na nagresulta sa pormal na pagmidbid sa Abkhazia kan Rusya, an pagdeklara kan 1994 ceasefire agreement asin an pagpatalsik sa misyon kan UN. Kan 28 Agosto 2008, an Parlamento nin Georgia idineklarar si Abkhazia na sakop kan teritoryong Ruso, sarong posisyon na maheheling sa kadaklan na miembro kan Naciones Unidas na estado.

## Toltolan