open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galicano Apacible

Si **Galicano Apacible** (Hunyo 25, 1864 - Marso 2 1949) sarong Filipinong propagandista kan panahon nin Kastila asin lehislador sa gobyerno kolonyal na tinogdas kan mga Amerikano. Pinsan ni Jose Rizal, saro siya sa kagtogdas kan La Solidaridad asin kan Partido Nacionalista. Nagtukaw siya bilang Gobernador kan Batangas (1908-1909) asin Representante kan Primerong Distrito kan Batangas, poon 1909 sundo' 1916. Siya nagin man Sekretaryo kan Agrikultura asin Rekursos Naturales (1917-1922).  Nabantog an saiyang sinurat titulado Sa Banwang Amerikano, sarong Paki'ulay (*To the American People, an Appeal*) kun saen siya nakikimaherak sa Banwang Amerikano na dai magsakyada asin sakopon an Filipinas kan ini tamboan pa sanang nagtitindog bilang sarong nakatalingkas na banwaan sa Espanya. 
## Mga babasahon
* "The Philippine Revolution: La Solidaridad." http://www.msc.edu.ph/centennial/solidaridad.html (accessed on July 10, 2007).
* "Filipino Patriots During the Propaganda Period" https://web.archive.org/web/20020913065400/http://www.angelfire.com/mac/aye/heroes.html (accessed on July 10, 2007).
* "History of Philippine Agriculture." http://www.da.gov.ph/about/history.htm  (July 10, 2007).
* "HK played key role in RP history," By Augusto de Viana. http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=74171  (accessed on July 10, 2007).
* "Legislative Districts of Batangas." http://en.wikipedia.org/wiki/Legislative_districts_of_Batangas (accessed on July 10, 2007).
* "2nd Philippine Legislature." http://en.wikipedia.org/wiki/2nd_Philippine_Legislature (accessed on July 10, 2007).
* "The Nacionalista Party: History." http://www.nacionalistaparty.com/history.html  (accessed on July 10, 2007).
* "Calicano C. Apacible." https://web.archive.org/web/20091022101714/http://geocities.com/sinupan/ApacibeG.htm (accessed on July 10, 2007)
## Toltolan
Luhang Mapait

**Luhang Mapait**

:An sakong kaulay-ulay,
:Kun dai ika nakikita
:Na sakong kahampang
:Minsan nagtuturog
:Sa ogmang pinangangaturogan,
:Pigtitios ko man giraray,
:An simpil nin tiunay,
:nin lipongaw,

:Madya mahamis na dahelan
:Kaining sakong kasakitan
:Oya ako naghahalat
:Oya ining kadamay-damay.

:Madya ta pagkukundimanan,
:Sa linabyog nin duyan
:Lalawgon mong langitnon.
:na may kabinian.

## Toltolan
Sa Harong Kong Sadit

**Sa Harong Kong Sadit**

:Dai ka matakot nena
:Na sakong umiba
:Sa harong kong sadit
:Na togdok sa oma.

:Ta duman nena
:Kun kita na sana
:An sakong kundiman nena
:Paglalanyagan ka.

:Kun kwasi pa sana
:na ako mahimo
:Mahamot na kadlom
:na pambalogo mo

:Diyan toktokon mo
:An gapo na pino
:nganeng mamate mo nena
:Pagkamoot ko.
:
## Toltolan
Pablo Amorsolo

Si **Pablo Cueto Amorsolo** (Hunyo 26, 1898 – Pebrero 21, 1945) sarong Filipinong pintor. Siya an ngohod na tugang kan Artista Nasyonal na si Fernando Amorsolo

## Biograpiya

Si Pablo Amorsolo namundag sa Daet, Camarines Norte sa mag'agom na si Pedro Amorsolo asin Bonifacia Cueto. Kan siya walong taon pa sana, an pamilya niya naghubo' na sa Manila.

Durante kan Ika-2 Gerang Pangkinaban, nagin siyang taga-ampoyon kan sinasabing Greater East Asia Co Prosperity Sphere, asin siya nagserbi komo sarong koronel sa Kempetai kan Imperyong Hapon. Kan umabot an mga hukbong Amerikano, si Amorsolo tinoklo' kan gerilyang Filipino

Sinentensyahan siyang silot kagadanan asin binadil kan mga gerilya. Siya nagadan sa lugar kan Antipolo, Rizal

## Edukasyon

Nagin siyang adal na pintor sa pagtotokdo' kan saiyang tatahon na si Fabian de la Rosa na sarong gurangan nang pintor. Pakatapos elementarya, si Amorsolo nag'adal sa Lyceum nin Manila. Dangan siya nagtapos sa School of the Arts sa Unibersidad kan Pilipinas. Duwang taon nakalihis, siya natokahan komo katuwang na maestro sa pagpipintura. Nagtokdo' siya sagkod na magtapos na an gera.

## Toltolan
Raul Locsin

Si **Raul L. Locsin** ( ? 1932 - Mayo 24, 2003) sarong Filipinong negosyante, kagtogdas asin tagapaglagda y dating pamayong editor kan dyaryong Businessworld, an pinakaenot na peryodikong pangnegosyo sa bilog na Sur-Subangan kan Asya. Si Locsin namundag sa siyudad kan Silay, Negros Occidental, Filipinas.

An saiyang agom iyo si Letecia Martillo Locsin na iyo an nagsalida saiya sa pwesto bilang namamayong editor alagad nagadan naman kan Agosto 3, 2005.  An pagsasaro ninda nagbunga nin anom na aki: si Barbara, Nonoy, Bingbing, Rina, Roman, asin Kriss.

Sa kaisipan na madara sa ordinaryong mga parabasa an mga baretang negosyo sa simpleng paagi, saiyang tinogdas an peryodikong "Business Day" kan 1967, alagad pakalihis nin 20 taon napiritan siyang isara huli sa labor dispute. Pirang bulan pakasara, kan taon 1987, saiya liwat binuhay an  peryodiko, pero dara na an pangaran na "BusinessWorld", kun saen an mga empleyado mga kahiras na sa pagrorogaring kan negosyo.

Si Locsin resipyente kan 1999 Ramon Magsaysay Award for Journalism, Literature, and Creative Communication Arts. Ginawadan man siya nin pag'onra kan Philippine Press Institute bilang Editor's Choice Awardee kan 2000.

Amay pa nahiling na ni Locsin an pangangaipo na makaag an saiyang peryodiko sa Internet kaya saiyang pigmukna an BusinessWorld Online, Inc. na iyo an nag'aasikaso na an mga napapalaman sa peryodikong nakapapel aro-aldaw yaon na tolos online asin nababasa sa internet.

Bilang tagapaglagda' asin editor, saiyang higot na sinasabi sa saiyang mga sakop na an sarong peryodista dapat matanos, daing kinikilingan pagsurat bareta, asin mahigos magkotkot kan mga detalye kan duwang lado kan bareta. Saiyang ikinaka'uyam nanggad an pagbabareta na waso asin sapote.

## Mga panluwas na takod

* Bareta kan pagkagadan ni Raul Locsin

## Toltolan
BusinessWorld

An **BusinessWorld** sarong aldawan na peryodikong pangnegosyo minukna ni Raul Locsin. An pinu'nan kaini iyo an "Business Day" na tinogdas niya kan 1967 alagad nagsara pakalihis nin 20 anyos huli sa problema sa mga trabahador kaini. Saiyang pinadagos kan Hulyo, 1987 alagad sa pangaran nang "BusinessWorld" kun saen an mga empleyado kahiras na sa pagrorogaring kan peryodiko.

Sinasabing an peryodikong ini napalaen huli ta natanom niya an pusog na imahe bilang sarong peryodiko na higot na sinusunod an estandarte nin pagkamatanos, kredibilidad asin integridad, mga prinsipyo na pinangatamanan na gayo kan kagtogdas kaini, si dainang Raul Locsin, na an saiyang pagkapropesyonal asin integridad nagrayo' saiya sa mga daing kadatahan na diringkilan asin sa salang paggamit kan poder kan print media orog na sa personal na katuyohan o pagbalos.

An dating pamayo kaini asin kagtogdas, si Raul Locsin, malinaw asin higot nanggad na habong ikompromiso an integridad editoryal kan saiyang papel asin an mga advertiser kaini dai tinutugot na magkiyaw'kiyaw sa kiling o sa napapalaman kan mga bareta, mga bagay na nagtaong timbang sa peryodiko sa lawig kan saiyang pagpupublikar.

## Toltolan
Emilio Gaston

Si **Emilio Maquiling Gaston Sr.** (1890 - Hunyo 13, 1937) saro sa nagin gobernador kan Negros Occidental sa gobyerno kolonyal kan Filipinas, taon 1934-37.

Siya nagadan sa kanser sa Manila sa edad na 47.
## Toltolan
Mga Pelikula ni Elizabeth Taylor

Si Taylor nagpapel sa kadakulon na mga pelikula sa sine asin sa telebisyon poon  1942 sundo' 2003.

## Mga Nakakredito Saiya

## Mga panluwas na takod
* Elizabeth Taylor Filmography sa IMDb
Yun Chi-ho

Si **Yun Chi-ho** (26 Desyembre 1864 – 9 Desyembre 1945) sarong Koreanong pulitiko, pilosopo, asin maestro. 

## Panluwas na takod
* Yun Chi-ho (Koreano)
* Yun Chi-ho (Koreano)
* Libro-talaaldawan ni Yun Chi-ho (Koreano)
Paz Verdades Santos

Si **Paz Verdades "Doods" M. Santos** sarong paratukdo sa Ateneo de Naga na Unibersidad asin kagsurat nin manlainlain na libro dapit sa pagsurat asin literatura kabali an *The Writer's Market in the Philippines* (2001), *Hagkus: Twentieth Century Bikol women's Writers* (2003), Maharang, Mahamis na Literatura sa mga Tataramon na Bikol (2010), *Sagurong 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol* (2011), asin iba pa.

Saiyang agom si Soliman M. Santos, Jr., sarong abogado na huwes na ngunyan. Magkatuwang na editor sinda kan *Militant but Groovy* (2008) asin kan *Primed and Purposeful: Armed Groups and Human Security Efforts in the Philippines* (2010). Nag-eerok sinda sa Canaman, Camarines Sur.

An saiyang presenteng interes na pig-aadalan asin pigsusukit iyo an ekolohiya, literatura, katuninongan asin siplingan sa  literatura, literaturang Bikol, literaturang Filipino, asin literatura sa Sur-subangan na Asya. 

Kan 2015, kaiba si Dennis Gonzaga, ipinagbungsod ninda an adbokasiya sa pagbuhay kan salog Naga na inapod na *SULOG: Sumaro sa Salog*.

## Kataytayan nin ladawan

Doods Santos at Sumaro sa Salog.JPG|Si Santos sa SULOG: Sumaro sa Salog


## Mga panluwas na takod
* Hagkus Hinogkot Sept. 6. 2011
* Militant but Groovy Hinogkot Sept. 6, 2011

## Susugan
Mariano Arana

Si **Mariano Valenciano Arana** (Abril 14, 1860 - ? 1896) saro sa kaglimang martir na inaresto kan Septyembre 16, 1896 asin kan Nobyembre 6, 1896, kairiba an ibang mga inaresto, pinagdestierro sa Fernando Poo, Aprika huli sa pagtubod kan gobyerno kolonyal na imbwelto sa rebelyon laban sa Kastila. Labilabi an inagihan niyang kastigo sa kamot kan mga Espanyol, binabalod, kinakadog, hinuhumbalan, ginugutom, binabalad sa init kan an bapor na nasakayan niya nagbaktas sa Dagat Pasipiko pasiring Espanya dangan pasiring Fernando Poo. An kairiba niya na pigdestierro sa Fernando Poo iyo sinda Ludovico Arejola, Tomas Valenciano, Vicente Ursua, Jose Desiderio Magulay, Antonio Arejola, Severino Patrocinio asin  si Esteban Villareal. Siya duman na sa islang idto nagadan.

## Pamilya

Siya namundag sa Magarao, Camarines Sur asin nagklase sa Seminario Conciliar de Nueva Caceres asin ta mapadi kuta siya alagad dai nakaantos ta siya herelangon na maray. An mga magurang niya iyo sinda Cleto Arana asin  Vicenta Valenciano na mga prominente asin mga mayayaman igdi sa munisipyo kan Naga. May enot siyang agom na tagaBombon, Ambos Camarines alagad sa ikawalong bulan nin pagsaro, taon 1882, nagadan huli sa helang na cholera. An ikaduwang agom niya iyo si Paula Siguenza na tagaLibon, Albay. Sa agom niyang ini, nagkaigwa siyang pitong aki na iyo sinda: Zacarias, Josefina, Domingo, Angela, Vicenta, Cleto asin Rosa.

Sa pagtaong onra saiya, saiya ipigpangaran an Kalye Arana

## Toltolan
Oragonon

An **Oragonon** (2004 - 2007) sarong bulanan na magasin pinupublikar sa syudad kan Naga, Filipinas. Ini naglalaman parati nin mga bareta asin mga artikulo manongod sa pulitika asin mga pulitiko asin mga tampok na artikulo dapit sa negosyo, turismo, historya asin kultura. An saiyang tagapaglagda iyo si Ernesto U. Pereda asin an editor iyo si Mike a. Aguilar II. Ini pinapalakop sa bilog na rona nin Bicol asin sa Metro Manila saka sa ibang parte nin Luzon. 

An magasin lisong nasusurat sa Ingles.

An saiyang mga staff writer iyo sinda Maryanne Moll, Marianne M. Olaño, Manny M. Ugalde. Saiyang konsultant editoryal iyo si Emil S. Saavedra. An saiyang opisina yaon sa Nu. 2, Zone 2, Tapas Compound, Syudad nin Naga.

## Toltolan
Recep Tayyip Erdoğan

Si **Roach Tayyip Erdoğan** (namundag, Pebrero 26, 1954) sarong Turkong pulitiko asin siya Primer Ministro poon pa kan 2003. Siya man an Pamayo kan Justice and Development Party, na iyo an partido pulitika na nagkakapot kan mayoriya kan tukawan sa Gran Asamblea Nasyonal kan  Turkeya. Si Erdoğan nagin alkalde kan  Istanbul poon 1994 abot 1998. Siya nagtapos kan 1961 sa Faculty of Economics and Commercial Sciences kan Marmara University.

## Pamilya

Si Erdoğan naagom si Emine Gülbaran (b. 1955, Siirt) kan 4 Hulyo 1978. Igwa sindang duwang aking lalaki, Ahmet Burak (b. 1979) asin Necmettin Bilal (b. 1981), asin duwang aking babae, Esra (b. 1983) saka Sümeyye (b. 1985). An saiyang ama, Ahmet Erdoğan, nagadan kan 1988 asin saiyang ina, Tenzile Erdoğan, nagadan kan 2011 sa edad na 87.

## Toltolan
Miss Universe 2011

An ika-60ng edisyon kan Miss Universo na natongod sa taon 2011, ginibo sa Credicard Hall sa São Paulo, Brazil kan Lunes, Septyembre 12, 2011. An bilang kan mga nag'ayon na mga nasyon asin mga teritoryong autonomo uminabot sa 89, bagay na iyo an pinakahalangkaw na partisipasyon ta an nagsunod na pinakadakul igdi iyo kan taon 2006 kun saen igwang nagpartisipar na 86 na nasyon. Si Ximena Navarrete iyo an nagkorona sa saiyang kagsalihid, si Leila Lopes, sarong taga Angola.

Sa primerong pagkakataon sa historya, na nangyari sa Brazil, iyo an pagtugot sa ultimong hornada nin borotohan kan mga semifinalista an pagboto sa paagi nin popular na botohan elektroniko.

## Resulta

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt kan Miss Universe

 
## Toltolan
Ximena Navarrete

Si **Jimena "Ximena" Navarrete Rosete**(namundag, Pebrero 22, 1988) sarong modelong Mehikano asin kagpugol-titulo sa pagarayonan na iyo an nakasikwit kan Miss Universe 2010 Enot pa, siya napili nang Nuestra Belleza México 2009.

## Buhay personal

Si Navarrete namundag asin nagdakula sa Guadalajara, an kabiserang syudad kan Jalisco, Mexico. Saro siya sa duwang magtugang na namundag sa mga dentistang magurang na sinda Carlos Navarrete asin Gabriela Rosete. Nagpoon siyang magmodelo sa edad na dise says, asin nag'adal nutrisyon sa Valle de Atemajac University bago nagbali sa pangkinaban na pagarayonan

## Mga panluwas na takod
*Ximena Navarette Photos on missuniverse.com 
*Ximena Navarrete Interview on PR.com
*http://www2.children.org/en/us/News/InTheNews/2011/Pages/Miss-Universe-provides-child-poverty-a-platform-in-Mexico-6-6-11.aspx  Ximena Navarrete Video on www.children.org

## Toltolan
Shamcey Supsup

Si **Shamcey Gurrea Supsup** (namundag, Mayo 16, 1986) sarong Filipinang kagpugol-titulo sa pagarayonan na pigrepresentar an Filipinas sa Miss Universe 2011 na pagarayonan kun saen siya an nakakua kan ikatolong pwesto bilang finalista.

## Mga enot na taon

Siya an iyo-iyong aki ni Timoteo Supsup asin ni Marcey Gurrea-Supsup. An saiyang pamilya naghubo sa Syudad nin General Santos kan siya nag'eedad pa sanang tolo. Nagdakula siya sa saiyang ama ta an ina niya na sarong inhinyero yaon sa abroad nagtatrabaho.

Si Supsup sarong lisensyadong arkitekto asin siya an naglugar na primera sa 2010 na Eksamen sa Lisensya nin Arkitektura sa Filipinas. Masabi pa, marhay an rekord niya sa pag'adal. Pagtapos niya sa kolehiyo sa Unibersidad kan Pilipinas siya sarong magna cum laude. Kan siya yaon ngani sa elementarya, naggradwar siya valedictorian asin sa haiskul, nagtapos siyang salutatorian.

## Pageant
Si Supsup nagbali sa Binibining Pilipinas 2011 asin ginana niya an Binibining Pilipinas-Universe na titulo kan ini ginibo duman sa Araneta Coliseum, Abril 10, 2011. An panggana niya nagtao saiya nin lugar na magrepresentar kan Filipinas sa Miss Universe 2011 pageant na piggibo sa São Paulo, Brazil kan Septyembre 12, 2011.

Kan ibatikal na an Limang Hapot para sa mga finalista, an natoon na hapot saiya na ibinoses ni Vivica Fox iyo ini: "Ano mahira ka kan saimong relihiyon sa pag'agom mo kan saimong namomo'tan?  Tano o tano ta dai?" An simbag niya, "Kun ako dapat kaipohan magsangle nin relihiyon, dai ako maagom sa tawong sakong namomo'tan nin huli ta an enot na persona kong namomo'tan iyo an Diyos na Iyo an naglalang sako. Igwa akong pagtubod asin prinsipyo, asin nangagin kun siisay ako huli kaini. Kun an tawong iyan may pagkamoot na tunay sako, dapat mamo'tan niya man an Diyos ko." Dakul an naganyat asin napangalas kan saiyang simbag alagad huli ta an hapot nadota' sa sarong sensitibong tema, dakul man an nabigla sa saiyang pogosong simbag.
 
Bago kan bangging hinasi an Pageant, siya an nangengenot sa Telemundo Online Polls.  Pero sa bangging ginibo na an Pageant, siya nagkamit kan  ikatolong pwesto asin si Leila Lopez iyo an nakasikwit kan titulong Miss Universe 2011.

## Personal na buhay

Kan hinapot siya kun igwa nang kailusyon, sinabi niyang igwa na pero bakong hale sa industriya nin pelikula. An prankang pagsabi niya kun may karelasyon na siya medyo nagkonekta sa hapot saiya kan siya saro sa limang finalista, ta an kailusyon niya naghale sa Katolisismo asin nag'arog na sa saiya na sarong born-again na Kristiyano.

## Mga panluwas na takod

* Pigtubod na manggagana sa Miss Universe 2011
* Si Supsup nakamit ikatolong pwesto
* Oprah Winfrey nagsabi mas maninigo si Shamcey Supsup na iyo an Miss Universe 2011
## Toltolan
Taluasi

An **Taluasi**' o **talwasi**' (Ingles, *vat*) sarong klaseng kawa' alagad ini dakula asin ginagamit sa mga pagluluto na lagdoan o darakulan. Sarong halimbawa nin taluasi iyo an mga kawa' na ginagamit sa pagtatangguli sa mga molino sa tubo arog kan uso kadtong panahon sa mga molinohan-tubo sa Negros Occidental. 

## Toltolan
Victorias

An **Victorias** sarong ikaapat na klase syudad na namumugtak sa probinsya nin Negros Occidental, Filipinas. 
Igwa ining sukol na 133.92 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa ikatulong distrito. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An Victorias naoonabihan kan saiyang molinohan-tubo na iyo na an pinakadakulang azucarera sa bilog na Filipinas, an Victorias Milling Company. Ini may kaihawasan na lugar naabot sa pitong ribong ektarya asin iyo nanggayod an molino sa asukar na pinakadakula asin sangkap sa kagamitan. Masambit pa, sa interior kan kapilya kan VMC,yaon makukua an "Anggot na Kristo", sarong bantogan na pintura pininta kan si bantogan na  pintor si Alfonso Ossorio.

## Mga barangay

An syudad kan Victorias nababanga sa 26 na barangay.



* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* Barangay VI (Pob.}Estrella/Salvacion
* Barangay VII (Pob.)
* Barangay VIII (Pob.)LOBATON
* Barangay IX (Daan Banwa)
* Barangay X (Estado)
* Barangay XI (Gawahon)
* Barangay XII
* Barangay XIII (Gloryville)

* Barangay XIV
* Barangay XV
* Barangay XV-A
* Barangay XVI
* Barangay XVI-A
* Barangay XVII
* Barangay XVIII
* Barangay XVIII-A
* Barangay XIX
* Barangay XIX-A (Canetown Subdivision)
* Barangay XX
* Barangay XXI
* Barangay VI-A


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Official website of Victorias City 
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Ocean Park Hong Kong

An  **Ocean Park Hong Kong** (Chinese: 香港海洋公園), komun na inaapod Ocean Park, sarong parkeng marino asin mammal, oceanarium, panhayop na theme park asin parkeng lingaan, namomogtak sa Wong Chuk Hang asin Nam Long Shan sa Distritong Habagatan kan Hong Kong. Minukna ni dating Gobernador kan Hong Kong kan 1977, si Sir Murray MacLehose, an Ocean Park ngonyan duminakula na sa 35 atraksyon asin mga lunad-lunadan. An Parke nagguno na nin pirang award, kabali na diyan an bilang Ika-7ng Pinakapopular na Parkeng Lingaan kan Kinaban asin an Ika-33 na Pinakang Binibisitang Atraksyon Panturista kan Kinaban. 
## Mga panluwas na takod

* Opisyal na websayt kan Ocean Park HK
*Ocean Park Animal Close Encounters
*Ocean Park Conservation Foundation, Hong Kong (OPCFHK)
*Sarner Ltd UK based Theme Park Design Company

## Mga lingaan asin dalanon sa Ocean Park

Ladawan:Sarong tanawon sa Ocean Park.JPG|Sarong parte kan Ocean Park
Ladawan:Sistemang kable nin gondola.JPG|Kable nin mga gondola nakonekta kan duwang kabtang kan Parke
Image:HK Ocean Park Dolphin Show.jpg|Teatro sa Dagat
Image:Musicoceanpark.JPG|Mga musikero nagtotogtog sa Teatro sa Dagat 
File:Aquarium in HK Ocean Park.jpg|Atoll Reef
File:Rides in HK Ocean Park.jpg|Mga lunad-lunadan sa Ocean Park
Ladawan:Panda Le Le.JPG|Panda sa lukohan niya
Ladawan:Babaan kan mga gondola.JPG|Babaan kan mga gondola
Image:Macaw Ocean Park Hong Kong.JPG|Mga gamgam na makaw-sarong klaseng periko



## Toltolan
Sola nin Manila

An **Sola' nin Manila**, saro sa pinakamarhay asin pinakapwerteng doongan sa Sur-solnopan na Asya, ini nanggad an nagtaong kagianan sa pagtalubo kan komersyo asin negosyo sa pag'oltan kan Filipinas asin kan saiyang mga kadolon na nasyon mala ta huli kaini nagbulos an pag'asenso sa mga paralibot na lugar kan Manila dawa kan dai pa naabot an mga Kastila.,

Ini may hiwas na 1,994 km2 (769.9 sq mi), asin laba nin kosang 190 km (118.1 mi). Namomogtak sa bandang habagatan kan Luzon, an mga kadolon kaini iyo an Kabite asin Metro Manila sa subangan, an Bulakan asin Pampanga sa amnayan, asin Bataan sa solnopan saka norte-solnopan. An laogan sa sola' may bukang 19 km (11.8 mi) na napadakula abot 48 km (29.8 mi) sa pinakahalakbang na parte kaini. Pero an  hiwas niya naghihira, poon sa 22 km (13.7 mi) sa saiyang ngawngaw asin nabuka padakula sa 60 km ( (37.3 mi) sa pinakahalagwat na banda.An mga isla nin Corregidor asin Caballo binabanga an ngawngaw kaini sa duwang lusatan, an saro  mga 3.2 k m (2 mi) an lakbang kaini pasiring Norte asin saro naman mga 10.5 km (6.5 mi) pasiring bandang Habagatan. An Mariveles, parte kan probinsya nin Bataan, doongan sa may laog sana kan norteng daratangan asin an Sangley Point iyo an dating kinamomogtakan kan Cavite Naval Base.

Sa magkaibong kan sola' igwang mga panas na bulkaniko na patos sa kadodootan; sa parteng norte kaini 40km an rayo yaon an Bataan Peninsula asin sa habagatan kaini iyo an probinsya nin Kabite.

Nabalagbag sa daratangan niya iyo an Corregidor, 3 km an rayo sa Bataan asin kaiba an isla nin Caballo,  sinuwsuway sa duwang lusatan an ngangaw kaini, saro sa Norte asin saro sa Sur. Sa lusatan sa habagatan yaon an Isla nin El Fraile asin medyo sa luwas kan daratangan kaini, pasiring sur, iyo an Isla nin Carabao. An El Fraile, sarong magapo na isla, mga 1.6 na ektarya an hiwas, iyo an namugtakan kan Fort Fort Drum, sarong matagom na konkreto asin aserong rogba na tinogdok kan Hokbong Estados Unidos sa pagkobkob kan daratangan sa sur kan Sola'. Sa harani sana sa norte asin sur kaini dakul pang mga pantalan kun saen namomogtak an mga lokal asin internasyonal na mga pwerto. Dakul na bilang nin mga bapor sa Norteng asin sa Sur na mga doongan an nagsusuporta sa mga aktibidad marino igdi sa sola' kani.

## Mga panluwas na takod

*Fort Drum:Concrete Battleship of the Philippines
*Biophysical environment of Manila Bay – Then and now

## Toltolan
San Martin del Castañar

An **San Martín del Castañar** sarong munisipyo sakop kan probinsya nin Salamanca, Castilla asin Leon, Espanya. Susog sa senso kan 2004, an munisipyo igwang populasyon na 276 katawo.

## Toltolan
Handiong (dyaryo)

An **Handiong** (Oktobre 1983 - Desyembre 1997) sarong semanal na peryodiko sa syudad kan Naga na pagsasadiri asin pinublikar ni Abogado Alfredo Tria. 

Parati nag'aanom na pahina, an mga kolumnista igdi iyo sinda Nenita Quiñones, Ramon Brillante, Ramon Tolaram, Jose de Jesus asin an parasurat na may tagong-ngaran na Amanda.

An pangaran kan peryodiko inarog sa pangaran kan sarong mitikong pigurang si Handyong na saro sa hadeng heroe sa epikong Ibalong.

## Toltolan
Agapito Sánchez

Si **Agapito Sánchez** (Pebrero 14, 1970 – Nobyembre 14, 2005) sarong propesyonal na boksingero na taga Republika Dominikana. Binansagan na "El Ciclon" (An Alyosos), siya nagkaigwa nin 50 laban kun saen an 37 kaini saiyang ginana, an 18 paagi nin knockout.

Siya nagadan ta nabadil siya nin sarong pulis.

## Toltolan
Serikzhan Yeshmagambetov

Si **Serikzhan Yeshmagambetov** ( Agosto 8, 1972 sarong propesyonal na boksingero na taga Kasahistan). Siya nagkaigwa nin 33 na laban, an 20 saiyang ginana asin sampolo kaini saiyang nabungaw an kalaban. Alagad, nadaog man siya nin 12 beses, 7 kaini siya na-knockout; sa sarong laban nagtabla siya sa kaboksing niya. 

## Toltolan
Fahprakorb Rakkiatgym

Si **Fahprakorb Rakkiatgym** (namundag Agosto 7, 1975, Khon Kaen, Tailandya)  sarong boksingerong propesyonal na taga Tailandya.  

Dati siyang kampeon kan World Boxing Federation.

## Toltolan
Wethya Sakmuangklang

Si **Foijan Prawet**, sarong boksingerong Thai na an darang pangaran  **Wethya Sakmuangklang** (namundag Hulyo 6, 1976 sa Buriram Province, Tailandya). Siya propesyonal na boksingero naglalaban sa kategoryang "super bantamweight".

Siya an presenteng kampeon sa super bantamweight kan OPBF. 

## Mga panluwas na takod
* Rekord ni Wethya Sakmuangklang

## Toltolan
Lehlohonolo Ledwaba

Si **Lehlohonolo Benedict Ledwaba** (namundag Hulyo 27, 1971 sa Soweto, South Africa) sarong propesyonal na boksingero asin siya an kampeon sa super bantamweightt na dibisyon. Siya binabansagan na "Mga Kamot na Gapo". 

Si Ledwaba nagin pro kan 1990 asin kan 1999 nasikwit an bakanteng IBF super bantamweight na titulo sa laban niya ki John Michael Johnson. Si Ledwaba limang beses na matriumpong nasaray an titulong ini sagkod na nakalaban niya si Manny Pacquiao asin an huri naagaw saiya an titulo. Nagsige pa siya sa karera niya pero mayong nasabat na matagom na kalaban sa importanteng titulo. Mala ta kan nadaog siya ni Maxwell Awuku kan Nobyembre 24, 2006, siya nagretiro na padagos.

## Mga panluwas na takod

* Rekord ni Lehlononolo Ledwaba sa boksing http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=003632&cat=boxer

## Toltolan
Medgoen Singsurat

Si **Boonsai Sangsurat**, midbid man sa apod na **Medgoen Singsurat** (Thai: เม็ดเงิน 3เคแบตเตอรี่; namundag Hulyo 12, 1978 sa Roi Et, Tailandya) sarong propesyonal na boksyador sa Tailandya.

Si Sangsurat dakul na pangaran dinadara, arog kan Medgoen Kratingdaenggym (Thai: เม็ดเงิน กระทิงแดงยิม) asin Medgoen Lukjaopormahesak (Thai: เม็ดเงิน ลูกเจ้าพ่อมเหศักดิ์), dawa totoo an tunay niyang pangaran Boonsai Sangsurat (Thai: บุญใส สังสุราช). Sa bakong-Thai na media bisto siyang Medgoen Singsurat, 3K Battery sa mga Filipino o apod sana "Medgoen Singh".

## Karera sa Boksing

Si Medgoen kalawiteng boksyador na nagin pro kan 1997 asin kan 1999, nasikwit an kampeonato sa WBC Flyweight kan madaog niya an Filipinong boksingero na si Manny Pacquiao. Huli sa pangganang ini,  pirmeng nasasambit an pangaran niya sa mga laban ni Pacquiao ta saro siya sa tolo pa sanang nakadaog igdi. Siya man sa duwang kalaban na talagang nakabungaw ki Pacquaio. Naknockout niya si Pacquiao sa ikatolong hornada sa dose kutang hornadang laban.

Ipiglaban ni Medgoen an kapot na titulo kontra ki Malcolm Tunacao kan 2000 pero nadaog siya (TKO) asin naagaw an korona saiya.

Si Medgoen pig'aalag kan Thai Storage Battery Public Company Ltd. kaya dara niya an titulong 32k Battery sa mga laban ta an kompanyang ini nagkokontrata nin mga boksingero sa tuyong pagtolod kan produkto kaini.

Si Medgoen Singsurat pamilya nin mga paraboksing, mala ta an ikaduwang pinsan niya si Saranyoo Tohchoodee, namundag Abril 18, 1991, sa Tailandya, saro man na boksyador bago binutsan an propesyon ta naghubong Amerika kaiba an tugang na babae. Nano'dan ni Medgoen an kaliwiteng pagboksing sa saiyang pinsan na ini asin sige siya sa pagboksing dara na logod an pangaran na Saranyoo "Street King" Tohchoodee, sagkod na mag'edad na 13. Pero nagpoon siyang pagtais sa pagboksing sa edad sanang anom na taon. Kadaklan kan mga laban niya ginibo sa laog mansana kan Tailandya asin ini pinapasale sa Blow by Blow, sarong pambangging programa pinapasale sa TV. An rekord niyang propesyonal na 74-6-0 pambihira, asin napapalaen igdi sa Sur-subangan na Asya. Sa gana niya, 51 an naknockout niya alagad sa daog niyang 6, anas siya igdi nabungaw. 

## Sa Luwas nin Pagboksing

Saro man siyang soccer prodigy na kuta makawat sa Thailand national team kun dai nabarian sa tohod sa sarong pagkawat asin dai na naulean na husto pero daa nagin man siyang maray na parakawat sa pingpong mala ta rinanggo siyang ika-duwa sa pinakamaray na parakawat igdi sa Tailandya.

## Mga panluwas na takod

* http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=007133&cat=boxer Rekord sa boksing ni Medgoen Singsurat
## Toltolan
Punay (gamgam)

An **Punay** sarong klaseng layas na salampati. An species na ini nakaagid o pwede kairiba an inaapod sa Ingles na "Negros Fruit-dove Ptilinopus arcanus". Pag babae, an balukag kaini sa loong asin daghan niya mapu'saw na giyaw na nagboboro-berde, an pakpak mairom-irom na berde na sa mga poro kan saiyang balukag nagkokolor man na giyaw. An ikog niya asin parteng lobot maitom an kolor. An lalake namimidbid ta an daghan niya garo may baberong kolor mapu'saw na lila asin siring man an alitoktok kan saiyang payo. An kamoy   niya nagkokolor na rosa-rosa. Alagad, igwang punay na an mga balukag nagkokolor kayumanggi asin masabing kapamilya mansana kan berdeng punay.

An punay sa Camarines Sur dakul pa an estaran orog na sa kagobgoban kan Magarao, Canaman asin Calabanga asin ini inaataman kan iba ta pinapadakul asin pigtitinda bilang alag.

Sinasabi na "endangered species" o namimiligrong mapuho na huli ta an saindang habitat nadidisturbong maray kan tawo o sa sobrang pangangayam sainda. An gamgam na ini an pigkakan mga  prutas sana.

## Mga panluwas na takod

* An Negros Fruit-dove Kinua 11-10-01
## Toltolan
Fernando Amorsolo

Si **Fernando Cueto Amorsolo** (Mayo 10 - Abril 24, 1972) saro sa nangengenot asin lataw na gayong artista sa historya nin pagpipinta sa Filipinas.  Siya sarong portraitist asin pintor nin mga tanawon rural. Bantog siya sa saiyang husay asin kabatiran sa pagkawat kan liwanag sa pagpintura. Namundag sa Paco, Manila, nakamit niya an kurso niya sa Liceo de Manila Art School kan 1909.

Si Fernando Amorsolo matuang tugang ni Pablo Amorsolo asin ini si Pablo saro man na mahusay na  pintor.

## Mga mayor na obra
An mga importanteng obra niya:

* *Afternoon Meal of the Workers* (*Noonday Meal of the Rice Workers*) (1939)
* *Assassination of Governor Bustamante*
* *Bataan*
* *The Bombing of the Intendencia* (1942)
* *The Building of Intramuros*
* *Burning of the Idol*
* *The Burning of Manila* (1946)
* *El Ciego* (1928)
* *The Conversion of the Filipinos* (1931)
* *Corner of Hell*
* *Dalagang Bukid* (1936)
* *Defense of a Filipina Woman's Honor* (1945)
* *La destruccion de Manila por los salvajes japoneses* (*The Destruction of Manila by the Savage Japanese*)
* *Early Filipino State Wedding*
* *Early Sulu Wedding*
* *The Explosion* (1944)
* *The First Baptism in the Philippines*
* *The First Mass in the Philippines*
* *Fruit Gatherer* (1950)
* *Maiden in a Stream* (1921)
* *Making of the Philippine Flag*
* *The Mestiza* (1943)
* *My Wife, Salud* (1920)
* *One Casualty*
* *Our Lady of Light* (1950)
* *Planting Rice* (1946)
* *Princess Urduja*
* *The Rape of Manila* (1942)
* *Rice Planting* (1922)
* *Sale of Panay*
* *Sikatuna*
* *Sunday Morning Going To Town* (1958)
* *US Senator Warren Magnuson Oil Portrait* (1958)
* *Traders*
* *El Violinista* (*The Violinist*)

## Toltolan

## Mga panluwas na

*Fernando C. Amorsolo Art Foundation
*Photographs of Amorsolo's palette, wallet, and other personal effects at flickr.com.
*Amorsolo works  at Allinson Gallery.
*Amorsolo works at Frazer Fine Art.
*Amorsolo bio  at Geringer Art.
Juan Frivaldo

Si **Juan Gallanosa Frivaldo** ( 1915 - Mayo 2, 2000) sarong Filipinong pulitiko asin gerilya kan tyempo Hapon. Siya an pinakahalawig na nagtukaw bilang gobernador sa bilog na Filipinas. Walong termino siya nagkapot kan katongdan pagkagobernador (1955-1968), asin an 43 na taon na serbisyo niya mayo pang nakaarog.

## Pamilya

Namundag sa Sta. Magdalena, Sorsogon, an naagom niya iyo si Maria Gabito na nagtao saiya nin kagsiyam (19) na aki.

## Edukasyon

Maski tios na maray, naghingoa siyang makaadal mala ta nag'eedad na siyang 35, may pamilya na asin  may limang aki, kan siya nagtapos kan kursong Batsilyer en Artes sa Literatura sa Unibersidad kan Santo Tomas kan taon 1950. An maogmang bagay ta siya nagtapos summa cum laude.

## Karera

Si Frivaldo  hale sa pamilyang dukha' kaya kan enot na mga panahon an pino'nan niyang trabaho komo sana sarong waiter sa Manila Hotel, dangan nagin siyang surogoon sa pamilya ni Dr. Jose S. Reyes kan Cebu City, dangan nagbalyo siya ki Pedro Reyes, manager kan Cebu Transit,  bilang man giraray sarong houseboy. 

Kan nakatapos siya sa pag'adal, nagin siyang peryodista asin nagtrabaho sa Manila Times asin sa Daily Mirror. Komo de prinsipyong tawo, respetadong siyang maray bilang sarong peryodista. Sinasabing mahigoson siya sa paghanap asin pagsurat nin bareta.

Alagad mas amay pa kaini, panahon nanggad nin Ika-2 Gerang Pangkinaban, siya nagin gerilya asin siya nag'operar sa kakadlagan kan Santa Magdalena, Sorsogon y siya an nagtataong bareta gamit an sarong tinatago-tago na radio transmitter. Siya pa an natokahan na editor kan peryodikong, The Emancipator, an peryodiko kan si mga gerilya. Tolong taon kadto na siya aktibo sa lindong kan Escudero Guerilla Unit.  

## Karera sa pulitika

Paglaog niya sa pulitika, makangalas an rekord niya ta apat siyang beses guminana bilang kandidato para gubernador apesar ngane mayo siyang makinarya asin kwartang pantostos. Mala ta nakaantos siya sa walong termino, 43 na taon na pagsirbe sa banwaan, na pirmi siyang may boto na baya' na maray an kalaban. Popular na gayo siya sa mga kahimanwa nin huli ta simple siyang tawo, bakong korupto asin odok sa boot an pagsirbe sa banwaan.

Kan siya nagadan kan Mayo 2, 2000, siya mayong winalat na yaman asin pobre man giraray, mayaman sana sa respeto asin pag'onra kan mga kabanwa niya ta nahiling sa saiya an tunay na serbidor asin lider na panalmingan nanggad nin sarong toltol na pulitikong may pagkamoot sa sakop niya.

Sabi kan makuapo niyang si Vladimir Ramon Frivaldo, an lolo niya an pinakapobre sa mga nagin gobernador sa Sorsogon asin mayo ngane nakapaharong sa Sorsogon, mala ngane daa ta si harong na inutang sa GSIS na'embargo pa kan ahensya. Dagdag pa niya, ni sarong jeep o kotse dai nakabakal an lolo niya kaya pirmi sanang nalunad sa pampasaherong jeep kun naopisina. 

## Mga panluwas na takod

*Desisyon kan Korte sa Pagmandong Maninigo na Tumukaw si Frivaldo bilang Gobernador

## Toltolan
Taekwondo

An **Taekwondo** (sinusurat man na Taekwon-Do, Tae Kwon-Do, o Tae Kwon Do; 태권도; 跆拳道) sarong arte nin pagpakilaban na hampangan. Ini ginagamit sa depensa o sa pag'atake sa tunay na laban o bilang sarong kawat sa isports. An arteng ini naggikan sa Korea. Sa Koreano, an tae (태, 跆) boot sabihon "pagsikad o pagsagang kan bitis"; kwon (권, 拳) "pagbuntol o pagsagang kan kamot"  asin an do (도, 道) an kahulogan "paagi", "metodo" o "arte". Kaya an taekwondo masasabi na "arte nin bitis asin kamot", o "arte nin pagsuntok asin pagsikad".

Ini kombinasyon nin teknik sa kombat, pagdepensa, isport, ehersisyo, asin kumboot sarong paghorophorop asin saro man na pilosopiya. Kan 1989, an Taekwondo saro sa pinakapopular na martial art sa kinaban sa bilang nin nag'aadal asin nagprapraktis kaini. Ini an nasyonal na isport sa Korea. 

## Mga panluwas na takod

* International Taekwon-Do Federation (Austria)
* International Taekwon-Do Federation (Canada)
* International Taekwon-Do Federation (North Korea)
* World Taekwondo Federation

## Toltolan
Steve Jobs

Si **Steven Paul** "**Steve**" **Jobs** (Pebrero 24, 1955 - Oktobre 5, 2011) sarong Amerikanong entreprenyur sa kompyuter asin imbentor. Siya an kabakas sa pagtogdas, pamayo, asin tagapamahala kan Apple Inc.Si Jobs dati man tagapamahala kan Pixar Animation Studios; nagin siyang myembro kan hunta nin mga direktor kan The Walt Disney Company kan 2006, kan an Pixar nagin rogaring kan Disney.

Si Jobs natantya kan Forbes magazine na iyo an ika-39 na pinakamayaman na Amerikano sa Estado Unidos kan 2009, na an asset sobra sa 7 bilyon na dolyar..

## Mga panluwas na takod
* YouTube video of first Jobs' Macworld keynote in 1997, when he returned to Apple, where he announced partnership with Microsoft.
* Jobs' commencement address at Stanford University, June 12, 2005 (YouTube video).
* "Thoughts on Music" by Steve Jobs, February 6, 2007.
* "Thoughts on Flash" by Steve Jobs, April, 2010.

## Toltolan
Demetrio Sonza

Si **Demetrio P. Sonza** ( Sta. Barbara, Iloilo, Marso 3, 1934) sarong Ilonggong historyador, peryodista, pulitiko, negosyante asin paraoma. Siya nagin man bise-gobernador kan Iloilo (1998).

Tapos siya sa Central Philippine University, asin an saiyang naagom iyo si Gloria Jayaon. Siya nagin direktor sa hunta kan Philippine National Historical Society.

Sa presente, siya saro man na myembro sa hunta kan Taytay Sa Kauswagan, Inc., sarong kooperatiba sa syudad nin Iloilo, Filipinas. 

## Mga napalagdang libro

* Sugar is sweet : the story of Nicholas Loney (1977) 3 edisyon.
* Mightier than the sword; biography of Graciano Lopez Jaena (1964-1988) 5 edisyon.*
* Adriano Hernandez : a hero in war and in peace (2001) 3 edisyon.
* A diadem of pearls : collected essays (1980) 4 na edisyon. 
* Visayan fighters for freedom. Vol. 1. (1962) 3 edisyon.
* The stirred pool. (1955) 3 edisyon.
* Rizal, versatile genius by Philippines. (1958) 2 edisyon.
* History of Panay. (1973) 1 edisyon.
* The Bisayas of Borneo and the Philippines : a new look at the Maragtas. (1971) 1 edisyon.

## Mga panluwas na takod

* http://www.geocities.ws/dost6/iloilo/administrativeprofile.html Mga opisyal sa probinsya nin Iloilo
* http://www.tski.com.ph/news_scholars.htm  TSKI na kooperatiba
## Toltolan
Edmundo Cea

Si **Edmundo B. Cea** (Hunyo 10, 1911 - Desyembre 30, 1993) sarong dating representante kan ika-2nd Distrito nin Camarines Sur sa ika-2nd Kongreso (1949-1953) asin dating senador sa ika-3ng Kongreso (1953-1959) kan Filipinas. 

## Pamilya
Si Cea namundag sa Tigaon, Camarines Sur sa mag'agom na si Kongresista Severo Fuentebella Cea asin si Angela Bombase.

## Edukasyon

Siya nag'adal sa Unibersidad kan Santo Tomas na nakua an mga kurso nin Batsilyer sa Pilosopiya asin Letra asin man kan Batsilyer sa Ley. Pagkua niya nin eksamen sa Bar kan 1935, halangkaw an grado niya. Kan siya yaon sa kolehiyo nagin siyang myembro sa Alpha Tau Fraternity asin man Presidente kan University Student Council. 

Siya an pinakaenot na dekano kan College of Law kan Unibersidad nin Nueva Caceres. Siya saro sa kabarakas na kagtogdas kan unibersidad na ini kan taon 1948.

## Karera

Sarong beterano, siya aktibong nadamay sa kampanya laban sa mga kagsakop na mga Hapon kan gera (1942-1945). Sarong bagay saiya na kaomaw-omaw iyo ta kan piskal siya gabos na kaso nag'agi saiya natapos na maray an resulta mala ta gabos nasentensyahan. Siya an kag'ama kan Bank Secrecy Law, kagtogdas kan pinakaenot na estasyon nin radyo sa ronang Bicol asin kagtogdas na pamayo kan kaiyo'iyong azucarera sa Biicolandia, an Bisudeco (kan nareorganisar, an pangaran na Penafrancia Sugar Mill (Pensumill).

Kan siya nagdalagan bilang kandidato nin pagkaKongresista kan 1949, an nakalaban niya iyo si Sebastian Caruso Moll na nadaog kaini an dating Senador na si Jose Tria Fuentebella, an enot na pinsan kan saiyang ama. Nagin man siyang delegado sa Batasang Pambansa (1971-72) asin kaapil sa oposisyon na Apat na Agila kun saen an kairiba niya iyo sinda Villafuerte, Rolando Andaya, Sr., asin si Ciriaco Alfelor, Sr.

Matingog na orador, si Cea konsideradong saro sa madunong na lehislador kan panahon niya. Nagpoon an karera niya sa pulitika paagi kan Partido Nacionalista asin nagadan na siya an Chairman kan partidong ini sa Bicolandia.

## Mga rogaring pig'iiriwalan

Poon pakagadan ni Cea, an saiyang mga rogaring sa Baras, Canaman pig'aaragawan kan tolong soboot mga tagamana niya: si Norma Cea-Papas, an iyo'iyong lehitimong aki niya, si Diana Cea-Gozum, an aki ni Cea sa ibang babae alagad saiyang kinopkop,  asin an saro pang babae, si Leonila Cristy Cortez na naghihinako' kan mga propiedades ni Cea para sa saiyang aki na nagngangaran Edmundo Cea, Jr., na sabi niya aki man kan si gurang na Edmundo Cea na soboot sa sarong affidavit inako an paternidad niya sa aking ini. Hanggan ngonyan  an burutayan kan tolo sa mga rogaring dai pang linaw sa Korte.

## Mga panluwas na takod
* Bicol Mail: Tongod sa iriwal kan rogaring ni Senador Cea http://www.bicolmail.com/issue/2006/may4/late.html  
* Philippine Law Info: Si Cea, bilang abogado [//philippinelaw.info/filipino-lawyers-directory/edmundo-b-cea] 
* Kaso Sa Korte Suprema manongod sa reklamo kan saro sa tagamana ni Senador Cea http://www.chanrobles.com/scresolutions/resolutions/2006/september/am_oca_ipi_05_2232_rtj.php 

## Toltolan
Rodel Añosa

Si **Rodel Añosa** sarong Bikolanong parasurat kan Aroroy, Masbate. Siya nagsusurat sa Masbatenyo asin Ingles. Nag-adal asin natutukdô siya sa Bikolanong Unibersidad. An saiyang rawitdawit na *Desiderio* napublikar sa librong ** (DLSU, 2011) Mababasa man an iba niyang panurat sa ''An Tambobong nin Literaturang Bikolnon.

Sarô si Añosa sa mga partisipante sa ikasampulong Ateneo National Writers Workshop kan 2010.

## Toltolan
Christine Bellen

Si **Christine Bellen** sarong kagubay na Bikolanong parasurat kan Bacacay, Albay. Siya nagsusurat nin mga osipón asin dulang pan-akì sa Bikol asin Tagalog. Nagtutukdô siya sa Ateneo de Manila na Unibersidad. Si Bellen nagsusurat nin mga pan-aki na dula, arog halimbawa kan Batang Rizal, Ang Unang Baboy sa Langit(adaptasyon kan panurat ni Rene Villanueva) asin man an Pilandok at Ang Bayan ng Bulawan. An saiyangn tula na Pili nagluwas sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol. 

## Toltolan
Noel Dorente

Si **Noel Dorente** sarong kagubay na Bikolanong parasurat gikan sa Albay. Siyá nagsusurat nin mga rawitdawit sa Bikol. Nagtutukdô siyá sa Aquinas na Unibersidad kan Legazpi. 

## Toltolan

## Hilnga man
*Jaime Jesus Borlagdan
*Richard Madrilejos
Jonher Cañeba

Si **Jonher Amoroso Cañeba** sarong kagubay na Bikolanong parasurat kan Syudad nin Iriga, Camarines Sur. Siya nagsusurat nin mga rawitdawit asin dulang pampelikula sa Bikol asin Rinconada Bikol. Nag-adal siya sa Unibersidad kan San Antonio.

Sarô siya sa mga partisipante sa Juliana Arejola-Fajardo Workshop para sa Parasurat-Bikol kan 2009. Bàgo kaini, siya nagawadan bilang Parasurat kan Taon 2008 sa Ika-5ng Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon. Siya man an kagsurat kan halìpot na pelikulang *Santigwar* na iyong nakagunò kan Inot na Premio sa *1st Quisumbing-Escandor Film Festival for Health* sa Unibersidad kan Pilipinas.

Nagluwas an nagkapira sa saiyang mga rawitdawit sa *Sagurong: 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol*, *[[Burak (babasahon)|Burak]]* asin *[[An Tambobong nin Literaturang Bikolnon]]*.

## Toltolan


## Mga panluwas na takod
*Jonher Cañeba  sa www.writers.net
*Panindog sa Facebook
Ben Escoto

Si **Ben Escoto** saróng kontemporaneong Bikolanong parasurát kan Gubat, Sorsogon, Sorsogon. Siyá nagsusúrat nin mga rawitdawit sa Gubatnon asin Bikol. 

## Toltolan

## Hilnga man
*Owen del Castillo
*Ed Uy
An Tambobong nin Literaturang Bikolnon

**An Tambobong nin Literaturang Bikolnon**, siring man *An Tambobong* o *Tambobong* sana, sarong babasahon nin mga rawitdawit sa mga tataramon sa Bikol nin mga kagubay na Bikolanong parasurat. Ipinapabalangibog ini kan publikasyon na BikolianA asin kan Sumaro Bikolnon an inot na duwang luwas kaini.   

Laman kan publikasyon an katiriponan nin manlainlain na rawitdawit na inot nang naipalagda sa ibang publikasyon siring man mga bàgong haman na panurat nin mga premyado siring man mga bàgong parasurat gikan sa bilog na rehiyon Bikol. 

Kadaklan kan mga rawitdawit digdi yaon diyalektong Bikol Naga, Legazpi sagkod Partido kan tataramon na Bikol Sentral asin Rinconada Bikol, siring man igwa sa Sorsogon Waray, Bikol Catanduanes asin Masbatenyo. Sa kabilogan, igwang sanggatos may walompulo-tulong (183) panurat nin pitompulo-duwang (72) paraambag an naitampok sa tulong luwas kan publikasyon: *Ani nin mga Rawitdawit* (Marso 2010), *Mga Yawit-yawit sa Tig-init* (Hulyo 2010) asin *Mga Awit para sa Ina* (2011). An mga panurat digdi na ipalagdâ poon 1999 sagkod 2011, an taon nin publikasyon kan ikatulong luwas kan publikasyon.

Poon tagapakarhay kaini si Irvin Sto. Tomas kaiba sinda Jerome Hipolito, Jusan Misolas, Jonas Cabiles Soltes, Jan Kevin de Quiroz, Jose Luarez asin Jason Tabinas bilang mga kapwa tagapakarhay.

## Toltolan
Jose Crisol

Si **Jose M. Crisol** (Nobyembre 15, 1917, - Desyembre 12, 1993) iyo an pinakahubin na nagin Undersecretary of National Defense na nagsirbe sa irarom kan administrasyon ni Presidente Ramon Magsaysay. Natoka siya sa trabahong ini kan Mayo 1954 kan siya nag'eedad pa sanang 36.

Namundag sa Pandan, Catanduanes, siya konsideradong pinakanangengenot na eksperto sa psychological warfare kan panahon niya, asin halawig an serbisyo niya sa gobyerno. Nagsirbe siya sa administrasyon ni Ramon Magsaysay, ni Carlos Garcia asin ni Ferdinand Marcos.

## Toltolan
Carlos del Castillo

Si **Carlos "Lut" G. del Castillo** (? - Oktobre 10, 2011) saro sa nagtukaw na alkalde kan siyudad nin Naga. Siya nagsangle ki Vicente Sibulo bilang alkalde kan mag'eleksyon kan 1980. Nagtukaw siya sa kargo sundo 1988 asin nasalidahan siya sa nagsunod na eleksyon ni Jesse Robredo.

## Toltolan
Dahong

An **Dahong** sarong baroto na dakulaon . Ini man an apod kan mga gurang kan  mga naenot na pagodang pigpapasakayan ki Ina' (Nuestra Senora de Penafrancia). Apesar kaidto man an ibang mga kamagurangan inaapod an sakayan ni Ina' na sampan.

An dahong ni Ina' sinasabi na magkapirang darakulang baroto an tinataraid asin binabantingan, dangan sa ibabaw kaini nasalog nin  mga tabla. An palibot kan salog may barandilya. An pakalakbang kaini idtong tama na makaigo' an mga imahen ni Ina' asin ni Divino Rostro saka kan mga tawong marulunad igdi.

## Toltolan
Nathuram Godse

Si **Nathuram Vinayak Godse** (Marathi: नथूराम विनायक गोडसे) (Mayo 19, 1910 - Nobyembre 15, 1949) iyo an nag'asasinar ki Mahatma Gandhi. Siya sarong aktibistang Hindutva asin sarong peryodista. Kakomplot an saiyang tugang si Gopai Godse asin anom pang mga kakutsaba, siya nagpakana' na asasinaron si Gandhi. Nangyari an bagay na ini kan Enero 30, 1948.

## Pagsentensya

Pakapukan ni Mahatma Gandhi sa tolong tama nin bala saiya, si Godse natakma' tolos ni Herbert Reiner Jr., vice-consul sa embahada kan Estados Unidos sa Delhi,  asin napugolan na dai makadulag. Si Godse tinuklo' tolos kan pulis.  Si Godse pinagplano an asasinasyon kakomplot si Narayan Apte asin anom pang kairiba. Pakalihis nin pagbista nin sobrang sarong taon, si   Godse nasentensyahan nin kagadanan kan 8 Nobyembre 1949. Dawa ngani may mga pangapodan na pagiananan an hatol,  kaiba na an mga paghuhurot sa bagay na ini kan duwang aki ni Gandhi na sinda Manilal Gandhi asin Ramdas Gandhi, sinda pigsayumahan kan Primer Ministro kan Indya na si Jawaharlal Nehru, kan katuwang primer ministro si Vallabhbhai Patel, asin Goberrnador-Heneral na si Chakravarti Rajagopalachari,      Si Godse binitay sa Ambala Central Jail kan 15 Nobyembre 1949.
## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Godse's Final Speech to the Court 
* Nathuram Godse and Gandhism  with interviews and links
* ''Time Magazine'''s February 2000 interview of Gopal Godse 
* Rediff's January 1998 interview of Gopal Godse
* Article discussing pro-Godse play
* Eyewitness to Gandhi assassination
* 
* First Information Report (FIR) by police 
* Why Godse killed Gandhi- by Rajeev Srinivasan
*Mi Nathuram Godse Boltoy
Philippine Women's University

An **Philippine Women's University** (PWU) sarong daing-sektang institusyon namomogtak sa Filipinas,  para sa mga estudyanteng lalake asin babae. Ini natogdas kan taon 1919 sa lumang pangaran niyang Philippine Women's College nin mga Filipinong kababaehan na may maigot na pagtubod na an mga kababaihan dapat  ma'andam sa serbisyo asin liderato. An unibersidad na ini namomogtak harani sa distrito nin Malate sa syudad nin Manila, napapagdolonan kan Taft AVenue asin kan mga kalye nin Malvar, Nakpil asin Leon Guinto. An eskwelahan nagawadan kan status nin sarong unibersidad kan taon 1932 asin sinasabing iyo an "pinakaenot na unibersidad para sa mga babae sa bilog na Asya". Ini bantog man sa mga kurso niya sa sibika na nagtataong doon sa mga adal sa pag'aataman nin aki asin sa mga trabaho sosyal.

## Toltolan
Sultan bin Abdulaziz al-Saud

Si Prinsipe **Sultan bin Abdul-Aziz Al Saud** "Sultan Al-Khair" () (1924 Enero 5, 1928  –  Oktobre 21, 2011) iyo an Prinsipeng tagamana kan Saudi Arabia. Siya nagsirbe bilang First Deputy Prime Minister asin Minisrtro nin Depensa saka kan Aviation.Saro siya sa sinasabing Pitong Sudairi. Si Sultan iyo an enot sa pagmana sa trono.

## Toltolan
Beida

An **Al Bayda** (Arabo: ‎البيضاء Al Baiḍāʾ) iyo an ikaduwang pinakadakulang siyudad sa Libya. Ini igwang populasyon na 250,000 (2010 na senso).

## Toltolan
Gabriela Duarte

Si **Gabriela Duarte Franco Goldfuss** (Campinas, Abril 15, 1974) sarong Brasilianong aktor.

## Mga panluwas na takod
* Gabriela Duarte on IMDb