Aṅgulimāla

An **Aṅgulimāla** ( Pali ;    )  sarong importanteng pigura sa Budismo, partikularmente sa laog kan tradisyon kan Theravāda . Ilinaladawan bilang sarong daing herak na tulisan na biyong nagbabago pagkatapos na makombertir sa Budismo, siya nahihiling bilang an halimbawa nin ekselente kan kapangyarihan nin pagtubos kan katukdoan ni Buddha asin kan kakayahan ni Buddha bilang sarong paratukdo. An Aṅgulimāla pighihiling kan mga Budista bilang an "patron santo" kan pangangaki asin asosyado sa pagkamainaki sa Sur asin Sur-subangan na Asya.

An istorya ni Aṅgulimāla makukua sa kadakol na mga pinagkukuanan sa Pāli, Sanskrit, Tibetan asin Intsik. Si Aṅgulimāla namundag na Ahiṃsaka. Nagdakula siya bilang sarong intelihenteng hoben na lalaki sa Sāvatthī, asin sa laog kan saiyang pag-adal nagin paboritong estudyante kan saiyang paratukdo. Minsan siring, huli sa pag-imon, an mga kapwa nia estudyante pinalaban sia sa saiyang maestro. Sa pagprobar na mahale si Aṅgūlimāla, sinugo siya kan paratukdo sa sarong nakakagadan na misyon tanganing hanapon an sangribong moro nin tawo tanganing matapos an saiyang pag-adal. Sa pagprobar na magibo an misyon na ini, si Aṅgulimāla nagin sarong maringis na tulisan, na nakagadan nin kadakol asin nagin dahelan kan pag-emigrar kan bilog na mga baryo. Sa kahurihurihi, ini an nagin dahelan kan hadeng Pasenadi, na magpadara nin sarong hukbo tanganing dakupon an paragadan. Mientrastanto, an ina ni Aṅgulimāla nagprobar na makiaram, na haros nagin dahelan kan paggadan man saiya kan saiyang aki. Alagad, nagigibo ni Buddha na olangon ini, asin ginagamit an saiyang kapangyarihan asin mga katukdoan tanganing darahon si Aṅgulimāla sa tamang dalan. Si Aṅgulimāla nagin sarong parasunod ni Buddha, asin sa pagkabigla kan hade asin iba pa, nagin sarong monghe sa irarom kan saiyang paggiya. An mga tagabaryo anggot pa man giraray ki Aṅgulimāla, alagad ini medyo napakarhay kan si Aṅgulimāla nagtabang sa sarong ina sa pangangaki sa paagi nin sarong akto nin katotoohan .

An mga iskolar nagteoriya na si Aṅgulimāla tibaad kabtang nin sarong madahas na kulto bago sia nakombertir. An indologist na si Richard Gombrich nagsuherir na siya sarong parasunod kan sarong amay na porma nin Tantra, alagad an paghihingako na ini pigkontra kan nagkapirang iskolar.  Ibinibilang kan mga Budista si Aṅgulimāla na simbolo nin espirituwal na pagbabago, asin an saiyang estorya sarong leksion na an lambang saro puedeng bagohon an saindang buhay para sa ikakarahay, dawa an mga tawong bakong gayong posible. Ini an nag-inspirar sa opisyal na Buddhist prison chaplaincy sa UK na pangaranan an saindang organisasyon sa ngaran niya. Dugang pa, an istorya ni Aṅgulimāla pigtutukoy sa mga iskolar na diskusyon manungod sa hustisya asin rehabilitasyon, asin nahihiling kan teologo na si John Thompson bilang sarong marhay na halimbawa nin pag-atubang sa moral na danyos asin sarong etika nin pag-ataman . Si Aṅgulimāla nagin tema kan mga pelikula asin literatura, na may sarong pelikula na Thai na may parehong pangaran na piniling iladawan siya susog sa pinakaenot na mga pinagkukuanan, asin an librong *The Buddha and the Terrorist* ni Satish Kumar na nag-adaptar kan istorya bilang sarong bakong madahas na simbag sa Global War on Terror .

## Estorya

### Mga nakaaging inkarnasyon
An mga teksto naglaladawan nin sarong nakaaging pagkatawo bago namidbid ni Aṅgulimāla si Buddha Gautama . Sa buhay na ini, siya namundag bilang sarong hadeng parakakan nin tawo na nagin *[[yaksha]]* (   , sarong klase nin demonyo;   ), sa nagkapirang teksto na inaapod na Saudāsa .Si Saudāsa nagkakaigwa nin interes sa pagkakan nin laman nin tawo kan siya tinawan nin laman nin sarong gadan na omboy. Kan siya maghagad nin dugang pa, an saiyang mga sakop nagpoon na matakot para sa kaligtasan kan saindang mga aki asin siya pinalayas sa saiyang sadiring kahadean. [ nota 2 ] Nagdadakula na magin sarong halimaw, si Saudāsa nakasabat nin sarong diyos na nanunuga na si Saudāsa makakabawi kan saiyang estado bilang hade kun siya magsakripisyo nin sanggatos pang hade. Huling nakagadan na nin 99 hade, binago nin sarong hade na an ngaran Sutasoma an isip ni Saudāsa asin ginibo siang relihiosong tawo, asin binayaan nia an gabos na kadahasan. An mga teksto nagpapamidbid ki Sutasoma na may nakaaging pagkatawo kan Buddha,asin ki Saudāsa na may nakaaging pagkatawo ni Aṅgulimāla. 

Susog sa Ekottara Agāma, alagad, sa sarong nakaaging inkarnasyon si Aṅgulimāla sarong prinsipeng korona, na an karahayan asin birtud nakakapaanggot sa saiyang mga kaiwal. Kan siya ginadan kan saiyang mga kaiwal, siya nagsumpa bago pa sana siya magadan na siya makakabalos sa saiyang kagadanan, asin makamit an Nirvana sa sarong buhay sa maabot na panahon sa irarom kan paggiya kan sarong kagurangnan. Sa bersyon na ini, an mga paggadan ni Aṅgulimāla kun kaya pigpapatunayan bilang simbag sa karatan na ginibo saiya sa nakaaging buhay, asin an saiyang mga biktima nag-aako kan parehong pagtratar na dati nindang itinao ki Aṅgulimāla.

### Kabataan

Sa kadaklan na mga teksto, si Aṅgulimāla namundag sa Sāvatthī, sa brahman (padi) na kasta kan angkan na Garga, an saiyang ama na si Bhaggava iyo an kapelyan kan hade kan Kosala, asin an saiyang ina inaapod na Mantānī. Susog sa mga tekstong komentaryo, an mga tanda na nahihiling sa panahon kan pagkamundag kan aki (an pag-ilaw kan mga armas asin an paglataw kan "konstelasyon nin mga parahabon" sa kalangitan) nagpapahiling na an aki nakatalagang magin sarong parahabon. Mantang an ama nag-interpretar kan mga tanda para sa hade, an hade naghapot kun baga an aki magigin sarong solo na parahabon o sarong lider nin banda. Kan si Bhaggava nagsimbag na siya magigin sarong solo na tulisan, pinabayaan siya kan hade na mabuhay.

Isinaysay ni Buddhaghosa na an ama nginaranan an aki na Ahiṃsaka, na an boot sabihon 'an daing danyos'. Ini hale sa tataramon na *ahiṃsa* (bakong kadahasan), huli ta mayo nin siisay man na nakukulgan sa saiyang pagkamundag, sa ibong kan mga maraot na tanda.  An komentaryo ni Dhammapāla nagsasabi na siya enot na nginaranan na Hiṃsaka ('an nakakadanyar') kan nahahadit na hade, alagad an pangaran kan huri binago.

Huli ta nagdakula na, si Ahiṃsaka guwapo, intelihente asin marahay an ugale. Pinadara siya kan saiyang mga magurang sa Taxila tanganing mag-adal sa irarom kan sarong midbid na paratukdo. Duman sia nag-ekselente sa saiyang pag-adal asin nagin paboritong estudyante kan maestro, na nagkakamit nin espesyal na mga pribilehio sa harong kan saiyang maestro. Alagad, an ibang mga estudyante nag-imon sa marikas na pag-uswag ni Ahiṃsaka asin naghihingoang ibaliktad an saiyang kagurangnan laban saiya. Sa katuyohan na iyan, ginigibo nindang garo baga si Ahiṃsaka an nag-akit sa agom kan kagurangnan. Huling habo o dai kayang atakehon nin direkta si Ahiṃsaka, [ nota 4 ] an paratukdo nagsabi na an pagsasanay ni Ahiṃsaka bilang sarong tunay na brahman haros kumpleto na, alagad kaipuhan niyang itao an tradisyonal na huring regalo na itinatao sa sarong paratukdo dangan itatao niya an saiyang pag-uyon. Bilang saiyang bayad, an paratukdo naghahagad nin sangribong moro, na an lambang saro kinua sa ibang tawo, sa paghona na si Aṅgulimāla gagadanon sa paghanap kan makatatakot na premyong ini. [ Susog ki Buddhaghosa, si Ahiṃsaka nagtutumang kaini, na nagsasabi na siya gikan sa sarong matoninong na pamilya, alagad sa kahurihurihi nakumbinsir siya kan paratukdo. [Alagad susog sa ibang bersyon, si Ahiṃsaka dai nagpoprotesta sa pagboot kan paratukdo.

Sa saro pang bersyon kan istorya, an agom kan paratukdo nagprobar na akiton si Ahiṃsaka. Kan an huri nagsayuma sa saiyang mga pag-abante, siya maringis asin sinabihan an paratukdo na si Ahiṃsaka nagprobar na akiton siya. An istorya nagpapadagos sa parehong paagi.

### Buhay bilang sarong tulisan

Sa pagsunod sa pagboot kan saiyang paratukdo, si Aṅgulimāla nagin sarong highwayman, na nag-eerok sa sarong pangpang sa sarong kagubatan na inaapod na Jālinī kun saen nahihiling niya an mga tawong nag-aagi, asin ginagadan o pigkukulog an mga biyaherong idto.  Nagin siyang bantog huli sa saiyang kakayahan sa pagdakop kan saiyang mga biktima. Kan an mga tawo nagpopoon nang maglikay sa mga tinampo, minalaog sia sa mga baryo asin ginuguyod an mga tawo hale sa saindang mga harong tanganing gadanon sinda. An bilog na mga baryo nagigin inabandona. Dai nanggad siya nagkukua nin mga gubing o alahas sa saiyang mga biktima, mga moro sana.  Tanganing mabilang an bilang kan mga biktima na saiyang nakua, hinigot niya sinda sa sarong hilo asin ibinubugtak sinda sa sarong kahoy. Alagad, huli ta an mga gamgam nagpopoon nang magkakan kan laman hale sa mga moro, nagpopoon siyang magsulot kaini bilang hilo sa pag-atang . Kaya siya namidbid bilang *Aṅgulimāla*, na an boot sabihon 'kuwintas nin mga moro'. Sa nagkapirang relief, siya ilinaladawan na nakasulot nin pan-ibabaw na gibo sa mga moro imbes na kuwintas.

### Pagsabat sa Buddha

An mga nakaligtas na tagabaryo nagbalyo hale sa lugar asin nagreklamo ki Pasenadi, an hade kan Kosala . Si Pasenadi nagsimbag sa paagi nin pagpadara nin sarong hukbo nin 500 na suldados tanganing hanapon si Aṅgulimāla. Mientrastanto, an mga magurang ni Aṅgulimāla nakadangog kan bareta na si Pasenadi naghahanap nin sarong parahabon. Nin huli ta si Aṅgulimāla namundag na may maraot na mga tanda, nagkonklusyon sinda na dapat siya. Dawa ngani mas gusto kan ama na dai makiaram, [ nota 6 ] an ina dai minaoyon. Huli sa takot sa buhay kan saiyang aki, nagpoon siyang hanapon an saiyang aki, patanidan siya kan intensyon kan hade asin atamanon siya. An Buddha nakakamansay sa paagi nin paghorop-horop na bisyon  na si Aṅgulimāla nakagadan nin 999 na biktima, asin desesperadong naghahanap nin ikasangribo. Kun an Buddha makakasabat ki Aṅgulimāla sa aldaw na iyan, an huri magigin sarong monghe asin sunod na makakamtan *an abhiññā* .  Alagad, kun gagadanon ni Aṅgulimāla an saiyang ina imbes, siya an saiyang ika-sangribong biktima asin siya dai na maililigtas, nin huli ta an paggadan sa ina sa Budismo pigkokonsiderar na saro sa limang pinakamaraot na aksyon na pwedeng gibohon nin sarong tawo .

## Toltolan