open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isla nin Sulawesi

:*Manongod sa isla an artikulong ini, kung dagat, hilingon an [[Dagat Celebes]].*

An **Sulawesi** (kadto bisto sa Selebes) sarong isla kan nasyon na Indonesya. Ini an panlima sa pinakadakulang isla (kaiba na an Borneo asin Nueba Guinea) sa nasyon.

## Heograpiya
An Sulawesi sarong parte nin mga pulo kan Sunda (Pinakadakula) na kinababalihan kan Sumatra, Haba, asin Borneo. Napapalibutan ini kan Filipinas dangan Dagat Selebes sa norte, Borneo sa sulupan, asin an Timor sa sur.

Nababanga an Sulawesi sa anom na probinsiya: Gorontalo, Sulnupang Sulawesi, Sur na Sulawesi, Sentral Sulawesi, Sur-Subangang Sulawesi, dangan Norteng Sulawesi.
Robert Blust

Si **Robert A. Blust** (iminundag kan 1940, ), sarong prominenteng linguwista sa pirang larangan, kaiba an historiyang  linguwistiko, leksikograpiya asin etnolohiya. Maorag si Blust sa mga tataramon na Austronesyo asin nakagibo nin mga mayoriyang mga kaarambagan sa larangan kan linguwistikong Austronesyo.

## Mga Pigpiling Publikasyon

* Blust, Robert. 1974. *The Proto-North-Sarawak vowel deletion hypothesis*. PhD dissertation. University of Hawaii at Mānoa.
* Blust, Robert. 1977. The Proto-Austronesian pronouns and Austronesian subgrouping: a preliminary report. *University of Hawaii Working Papers in Linguistics* 9.2: 1–15.
* 
* Blust, Robert. 1993. *S metathesis and the Formosan/Malayo-Polynesian language boundary. In 
* Blust, Robert. 1995a. The position of the Formosan languages: method and theory in Austronesian comparative linguistics. In Paul Jen-kuei Li et al., eds., *Austronesian Studies Relating to Taiwan*: 585—650. Symposium Series of the Institute of History and Philology, Academia Sinica, No. 3. Taipei: Academia Sinica.
* Blust, Robert. 1995b. ''Austronesian Comparative Dictionary (ACD)''. Honolulu: University of Hawaii at Mānoa.
* Blust, Robert. 1996. Some remarks on the linguistic position of Thao. *Oceanic Linguistics* 35: 272–294.
* Blust, Robert. 1999. Pazeh phonology and morphology. *Oceanic Linguistics* 38.2: 321–365.
* Blust, Robert. 2003a. Three notes on early Austronesian morphology. *Oceanic Linguistics*, 42.2: 438–478.
* Blust, Robert. 2003b. *Thao dictionary*https://web.archive.org/web/20130512160312/http://www.ling.sinica.edu.tw/publ_m_d.asp-aid=9.htm. Language and Linguistics Monograph Series, No. A5. Taipei: Institute of Linguistics (Preparatory Office), Academia Sinica.
* Blust, Robert. 2003c. *A short morphology, phonology and vocabulary of Kiput, Sarawak*. Shorter Grammars. Pacific Linguistics 546. Canberra: Research School of Pacific and Asian Studies, The Australian National University.
* Blust, Robert. 2005. Must sound change be linguistically motivated? *Diachronica* 22: 219–269.
* Blust, Robert. 2006. The origin of the Kelabit voiced aspirates: a historical hypothesis revisited. *Oceanic Linguistics* 45.2: 311–338.
* 

## Mga toltolan

* Zeitoun, Elizabeth (, 2007). Three Western scholars' contributions to Formosan linguistics . Paper presented at "The International Conference for the 100th anniversary of linguistics in Taiwan: In honor of the linguistics pioneer Professor Naoyosi Ogawa". 8–9 September 2007. National Taichung University, Taichung, Taiwan ROC.
* Robert A. Blust, UH-Manoa Linguistics Department 
* LinguistList “Linguist of the Day”: Robert Blust
* 白樂思—台灣原住民歷史語言文化大辭典網路版 (Robert Blust—Dictionary of Taiwan Aboriginal History, Language and Culture &mdash; online edition)
Austronesyong pagkakalinyada

An **Austronesyong pagkakalinyada**, o bisto sa **Philippine-type voice system**, sarong taypolohikal na unusual na klase kan morposintaktikong pagkakalinyada na kun saen "pwede an sarong argumento na markahon bilang sarong espesyal na relasyon sa berba". Napapalaog an espesyal na relasyon na ini sa saiyang sadiri bilang boses nin affix sa berba na tumutugon sa pangngaran (i.e., an subheto) sa parehong parirala o klosa na kun mamarkahan para sa partikular na kaso o nahiling sa pribileheyong posiyon nin estrukural sa pagitan kan klosa o pareho.

Bisto an Austronesyong pagkakalinyada sa mga tataramon kan Filipinas, alagad nahihiling man ini sa mga tataramon na Pormosano, dangan sa Borneo, Norteng Sulawesi, asin Madagaskar, asin pig'aayos'utro para sa ginikanan kan mga tataramon na Proto-Austronesyo.  

An mga halimbawa sa irarom, iyo an Proto-Austronesyo.  Nagpapahiling an Asterisks nin rekonstruksyon.  Nakabutuâ sa kulay pula na teksto an boses nin affix sa berba, samántalâ nakabutuá sa ***<u>underlined bold italics</u>*** an subheto, kun saen pinipilí an affix,.  May apát na boses an igwa sa pigsasaayos-otro para sa Proto-Austronesyo:  *Agent Trigger*, *Patient Trigger*, *Locative Trigger* and *Instrument Trigger*.

## Patanid
### Glosses
Uni an listahan kan abbreviations na piggagamit sa glosses: 

:

### Mga panluwas na talá
Tataramon na Amis

An tataramon na **Amis**, sarong tataramon na Pormosano kan mga Amis (o Ami), sarong mga katutubong tawo na nakaistar sa subangan na gilid-baybayon kan Taiwan (hilingon an Taiwanese aborigines). Sa ngunyan, ini an pinaka dakula sa mga tataramon na Pormosano, pigtataram an tataramon na ini hale sa Hualien sa norte hanggan sa Taitung sa sur, na igwa pang populasyon na harani sa sur na puro kan isla.

## Toltolan
Sulnupan na Nusa tenggara

An **Sulnupan na Nusa Tenggara** ( – NTB) sarong provincia kan Indonesya. Binubuo ini kan Sulnupang porsyon kan Lesser Sunda Islands, apwera sa Bali na kun saen ini an saiyang provincia. An Mataram, sa Lombok, sarong kapitolyo dangan pinakadakulang syudad kan provincia. Nakatalá sa 2010 census an populasyon kan Mataram (syudad), uminabot sa 4,496,855; an pinakaamay na tantya (kan Enero 2014), mga 4,702,389. The province's area is 19,708.79&nbsp;km2.
An duwang pinakadakulang isla provincia iyo an Lombok sa sulnupan dangan an pinakadakula, iyo an isla nin Sumbawa sa subangan. Parte an mga isla kan Flores asin Sumba sa Subangan na Nusa Tenggara.

## Mga toltolan
Tataramon na Maori

An **tataramon Māori** o **Maori** (**Te Reo Māori**), saro sa mga nasyunal na tataramon kan Nueva Zelanda kaiba kan tataramon na Ingles. Nabibilang an naturang tataramon sa pamilya nin mga tataramon na Austronesyo,kaiba an Tagalog asin Indones. Alagad mas harani ini sa mga tataramon na subangan na Polinesyo kaiba an mga Tuamotuano asin Tahisyano.

## Halimbawa kan mga Taramon
Halimbawa kan mga taramong pangkaraniwan sa Maori.

Ahau/au = Ako
Koe = Ika
Ia    = Siya
Koutou = Kamo
Mātou = Kami
Ratou = Sinda
Kia ora = Hola, gracias
Ae = Iyo
Kao = Dae
Tino pai = Maurag
Tino Kino = Masamâ
Ko Rangimarie ahau = Ako si Paz
Te aha te wa? = Ano'ng oras na?
No hea koe? = Taga sain ka?
No Aotearoa ahau = Taga Nueva Zelanda ako
Kei te pehea koe? = Kumusta?
Kei te pai ahau = Mabuti naman ako
Mohio koe kei hea Tamaki Makaurau? = Aram mo daw kun saen an Auckland?
Tēna koutou katoa = Pigbabati ko an gabos
Tēna koutou = Dios mabalos

### Kalendaryo
**Transliterasyon**
*Mane - Lunes
*Tūrei - Martes
*Wenerei - Mierkules
*Tāite - Huebes
*Paraire - Biernes
*Rāhoroi/Hāterei - Sabado
*Rātapu/Wiki - Linggo

**Opisyal**
*Rāhina - Lunes
*Rātū - Martes
*Rāapa - Mierkules
*Rāpare - Huebes
*Rāmere - Biernes
*Rāhoroi - Sabado
*Rātapu - Linggo

### Pakukumparar kan tataramon na Māori sa ibang mga tataramon na Austronesyo
Kapansin-pansin an haros pagkakapareho kan mga bilang nin mga tataramon na Austronesyo sa lambang saro. Gusto lang ipahiling na sararô lang an pamilyang kinabibilangan kan Māori asin kan mga tataramon nakasaad sa ibaba.

### Iba pang Pagkukumparar
Igwang iba pang pagkukumparar sa mga minasunod na nakasaad na tataramon.

## Mga Toltolan
* Biggs, Bruce (1994). *Does Māori have a closest relative?* In Sutton (Ed.)(1994), pp.&nbsp;96–-105.
* Biggs, Bruce (1998). *Let's Learn Māori*. Auckland: Auckland University Press.
* Bauer, Winifred (1997). *Reference Grammar of Māori*. Reed.
* Clark, Ross (1994). *Moriori and Māori: The Linguistic Evidence*. In Sutton (Ed.)(1994), pp.&nbsp;123–-135.
* Harlow, Ray (1994). *Māori Dialectology and the Settlement of New Zealand*. In Sutton (Ed.)(1994), pp.&nbsp;106–-122.
* Sutton, Douglas G. (Ed.) (1994), *The Origins of the First New Zealanders*. Auckland: Auckland University Press.

## Mga Panluwas na takod
* Māori Language Act 1987 
* korero.maori.nz  Māori language educational resources
* Ethnologue report for Maori 
* Māori Language Commission (sets definitive standards).
* English and Māori Word Translator , originally developed at the University of Otago.
* Ngata Māori–English English–Māori Dictionary  from Learning Media; gives several options and shows use in phrases.
* Collection of historic Māori newspapers
* Maori Phonology 
* maorilanguage.net Learn the basics of Māori Language with video tutorials
* Microsoft New Zealand Māori Keyboard
* Maori Language Week (NZHistory) - includes a history of the Māori language, the Treaty of Waitangi te reo claim and 100 words every New Zealander should know
* Huia Publishers, catalogue includes *Tirohia Kimihia* the world's first Maori monolingual dictionary for learners
Lista nin mga tataramon na Austronesyo

Ini an listahan kan mga mayoriya asin opisyal na mga tataramon na Austronesyo, sarong pamilya nin tataramon na malawak na nakawarak sa mga isla kan Sur-subangan na Asya asin sa Pasipiko, na may pirang miembro na pigtataram sa kontinental na Asya asin sa Madagaskar.

## Mga opisyal na tataramon
### Mga soberanyong nasyon

### Mga teritoryo

## Mga mayoriyang tataramon
;Mga tataramon na igwang 3 milyon na mga parataram.
* Habanes (100 milyon)
* Filipino / Tagalog (47 milyon na katutubo, ~100 milyon kabuuhan)
* Malay (Malayo/Indones), (77 milyon katutubo, ~250 milyon kabuuhan)
* Sundanes (42 milyon)
* Cebuano (19 milyon na katutubo, ~30 milyon kabuuhan)
* Malagasy (17 milyon)
* Madures (14 milyon)
* Ilokano (8 milyon na katutubo, ~10 milyon kabuuhan)
* Hiligaynon (Ilonggo) (7 milyon na katutubo, ~11 milyon kabuuhan)
* Minangkabau (7 milyon)
* Batak (7 milyon, gabos na mga dayalekto)
* Bugis (5 milyon)
* Bikol (4.6 milyon, gabos na mga dayalekto)
* Banjar (4.5 milyon)
* Balines (3 milyion)

## Mga diyalektos asin mga kreole
;Mga diyalektos kan mayoriyang mga tataramon na Austronesyo
* Banyumas Habanes, (15,000,000 na katutubo, Indonesya)
* Osing Habanes (300,000 na katutubo, Indonesya)
* Tataramon na Batak Angkola (750,000 na katutubo, Indonesya)
* Tataramon na Batak Karo (600,000 na katutubo, Indonesya)
* Tataramon na Batak Mandailing (1,100,000 na katutubo, Indonesya)
* Tataramon na Batak Toba (2,000,000 na katutubo, Indonesya)
* Tataramon na Bikol Sentral (2,500,000 na katutubo, Filipinas)
* Tataramon na Albay Bikol (1,900,000 na katutubo, Filipinas)
* Tataramon na Itbayat, (3,500 na katutubo, Filipinas)
* Tataramon na Batak Pakpak (1,200,000 na katutubo, Indonesya)
* Malayo na Pattani (1,500,000 na katutubo, Tailandya)
* Malayo na Kelantan (1,600,000 na katutubo, Malaysia)
* Malayo na Terengganu, (1,100,000 na katutubo, Malaysia)
* Malayo na Pahang, (1,000,000 na katutubo, Malaysia)
* Malayo na Perak, (1,400,000 na katutubo, Malaysia)
* Malayo na Jambi, (700,000 na katutubo, Indonesya)
* Malayo na Kedah, (5,000,000 na katutubo, Malaysia)
* Palembang Malay, (3,100,000 na katutubo, Indonesya)

;Mga kreole asin mga pidyin base sa mga tataramon na Austronesyo
* Tataramon na Betawi, (3,000,000 na katutubo, Indonesya)
* Malayo na Sri Lanka, (50,000, Sri Lanka)
* Malayo na Cocos, (4000, Australia asin Malaysia)
* Malayo na Baba, (500,000 Indonesya asin Malaysia)
* Malayo na Sabah, (3,000,000, Malaysia)
* Malayo na Ambones, (250,000 native, Indonesia
* Malayo na Papuano, (500,000, Indonesya)
* Malayo na Manado, (850,000, Indonesya)
* Malayo na Norteng Molukano, (700,000, Indonesia)
* Lun Bawang/Lundayeh asin Tataramon na Kelabit, (80, 000 native Borneo)
* Pidying Broome Pearling Lugger, (40?, Australia)
* Malayo na Chetty, (300?, Malaysia)
* Bahasa Rojak, (Malaysia)

## Hilingon man
*Austronesian Formal Linguistics Asssociation

## Toltolan
Ivanka Trump

Si **Ivana Marie "Ivanka" Trump** (/ɪˈvɑːnkə/; born October 30, 1981) sarong negosyanteng Amerikana, fashion designer, autor, asin personalidad sa reality television. Siya aki ni Presidente kan Estados Unidos na si Donald Trump asin kan dating model na si Ivana Trump. Si Ivanka iyo an senior advisor kan ama niyang Presidente asin pinakaenot na Hudyo ka-myembro kan Nangengenot na Pamilya, na nagkumbertir pakaagom niya ki Jared Kushner.

Si Trump ika-apat na henerasyon na negosyante na nagsunod sa batay kan lola kan ina niya na si Elizabeth Christ Trump (na iyo an kagmukna kan kompanya), sa lolohon niyang si Fred Trump, asin sa ama niyang si Donald Trump. Si Ivanka nagin executive vice president kan pamilyang-pagrorogaring na kompanya, an The Trump Organization. Siya nagtukaw man na huwes sa TV show na The Apprentice na pagsasadiri ni tatay niya. Naghubo siya sa Washington, D.C. kan Enero 2017 kan an saiyang agom nanombrahan Senior Advisor sa Presidente.

Poon kan Marso 2017, siya nagserbi na sa administrasyon kan ama niya. Inasumir niya ining opisyal, asin mayong-sweldong posisyon kan an ibang nagmamasid nagkwestyon kan saiyang kamugtakan na igwa daang access sa mga klasipikadong materyal manta na dai sakop kan mga limnitasyon nin sarong empleyado federal. Masabi na siya dati nang parte kan sirkulong katrato kan Presidente dawa dai pa kabali sa administrasyon komo saro sa opisyal na empleyado.

## Toltolan
Tataramon na Albay Bikol

An mga tataramon na **Albay Bikol**, o pinasimple sa **Albayanon**, sarong pugro kan mga tataramon asin sarô sa tulóng mga tataramon na yaon sa Panlaog na Kadagaan na Bikol. Pigtataram ini sa habagatan-sulnopan na gilid-baybayon kan Albay asin sa amihanan-sulnopan kan Sorsogon (Pio Duran, Jovellar).
Nahahangganan an tataramon kan mga parataram na Gilid-baybayon na Bikol dangan an Riŋkonāda. An *latter*, iyo an haranihon na marhay na tataramon kan Albay Bikol asin *nagkakasinarabutan* ini. Kaiba an pareho sa pugro na mga tataramon kan Inland Bikol.

An Albay Bikol lang an sub-grupo kan grupo nin Inland Bikol na igwang mga tataramon sa mga ini. An miyembro nin tataramon sa sub-grupong ini, kulang sa inaapod na *stressed syllables*, bihirà, kun igwa man kaini, dangan nagigin iba asin mayong makakaarog sa ibang mga tataramon kan Bikol. An sinabing katangian kan Albay Bikol, kun ikokomparar sa tataramon na Pranses na bihira man maggamit nin **stressed syllables**.

## Pagkakalain kan diyalektos

Mahihiling sa babâ an komparasyon kan tataramon sa pangulay nana "Nahaloy ka duman sa saod?" sa mga tataramon na Albay Bikol, Gilid-baybayon na Bikol asin Rinconada Bikol o Riŋkonāda.

## Hilingon man
*Mga tataramon kan Filipinas

## Mga panluwas na takod

*Translate Bikol

## Toltolan
Tataramon na Bunun

An **tataramon na Bunun** () sarong tataramon na pigtataram kan mga tawo nin Bunun kan Taiwan. Saro ini sa mga tataramon na Pormosano na sarong grupong geographiko kan mga tataramon na Austronesyo, asin nababanga ini sa limang mga diyalektos: Isbukun, Takbunuaz, Takivatan, Takibaka asin Takituduh. Dominanteng diyalektos an Isbukun, na pigtataram sa sur kan Taiwan. Pigtataram an Takbunuaz asin Takivatan sa sentro kan nacion. An Takibaka asin Takituduh, parehong norteng mga diyalektos. An ika-anom na diyalektos, an Takipulan, nawarâ na ini kan 1970.

An Saaroa asin Kanakanabu, duwang saradit na minoryang grupo na nagheheras kan saindang teritoryo na kaiba an grupo nin Isbukun Bunun, na na-adopt man an Bunun bilang saindang bernakular.

## Mga Diyalektos
Binangâ ni Li (1988) an nga diyalektong Bunun sa tolóng mga pangenot na sangâ &mdash; An Norte, Sentral, asin Isbukun (pigkaklasipay man sa Sur na Bunun). An Isbukun, an prestihiyosong diyalektos, an pinakakakaibang diyalektos. An pinakakonserbatibong mga diyalektos, iyong pigtataram sa Norte.

***Proto-Bunun**
***Isbukun*
**Norte-Sentral
***Norteng
*****Takituduh*
*****Takibakha*
***Sentral
*****Takbanuað*
*****Takivatan*

Orihinal na pigtataram an Bunun sa laog asin sa palibot kan Sinyi Township (Xinyi, 信義鄉) sa Nantou County (De Busser 2009:63). Puon pa kan mga ika-kagpitong siglo, naglakop an mga tawo nin Bunun paduman sa sur asin sa subangan, na pighihigop an ibang etnikong grupo arog kan Saaroa, Kanakanabu, asin Thao. Pigtataram an Bunun sa mga lugar puon sa Ren-ai Township (仁愛鄉) sa Nantou sa norte hanggan sa Yan-ping Township (延平鄉) sa Taitung sa sur. Nakawarak an Isbukun sa Nantou, Taitung, asin Kaohsiung. Pigtataram an Takbanuað sa Nantou dangan sa sur na Hualien County. Pigtataram man an Takivatan sa Nantou asin sa sentral Hualien. Parehong pigtataram an Takituduh asin Takibakha sa Nantou.

## Toltolan
Mga tataramon na Tsouiko

An **mga tataramon na Tsouiko** (mas bisto sa **mga tataramon na Sentral Pormosano**), an tolóng mga tataramon na Pormosano, Tsou proper asin an mga tataramon na habagatang Kanakanabu asin Saaroa. Igwa an mga tataramon na Habagatang Tsouiko kan Kanakanabu asin Saaroa nin mga *smallest phonemic inventories*, kun ikokomparar ini sa mga tataramon na Pormosano, sa lambang tataramon igwa lang nin 13 mga konsonante asin 4 na bowel (Blust 2009:165). Halangkaw na mawawará an duwang mga tataramon na ini, arog kan mga ibang mga parataram kan Habagatan na Tsouiko na nagbabalyò nin tataramon paduman sa Bunun asin Intsik na Mandarin.

Pig-ayos otró (rekonstruksyon) an tataramon na Proto-Tsouiko kan linguwistang Hapon na si Shigeru Tsichida kan 1976, dangan sinuportahan ini ni Blust (1999) asin ni Li (2008). Alagad, si Chang (2006) asin si Ross (2009) kinontra na an Tsouiko, sarong balidong grupo; piglaag ni Ross an habagatang Tsouiko sa *Nukleyar Austronesyo* (an pamilya nin iba't-ibang mga rekonstruksyon nin proto-Austronesyo), alagad mas naiibang sanga an tataramon na Tsou.

## Klasipikasyon
**[[Tataramon na Tsou|Tsou]]*
*Habagatang Tsouiko
***[[Tataramon na Kanakanabu|Kanakanabu]]*
***[[Tataramon na Saaroa|Saaroa]]*

## Mga pagriribay nin Tanog
Nagyayarí an mga minasunod na pagribay nin tanog gikan sa Proto-Austronesyo sa mga tataramon na Tsouiko. (Li 2008:215).
* *C, *d > c
* *y > Proto-Tsouiko *z
* *R > r

## Mga toltolan

## Mababasa pa lalo
* Tsuchida, S. (1976). *Reconstruction of Proto-Tsouic phonology*. [Tokyo: Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo Gaikokugo Daigaku.
* Chang, Henry Yungli (2006). "Rethinking the Tsouic Subgroup Hypothesis: A Morphosyntactic Perspective." In Chang, H., Huang, L. M., Ho, D. (eds.). *Streams converging into an ocean: Festschrift in honor of Professor Paul Jen-Kuei Li on his 70th birthday.* Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
Hana Maria Pravda

Si **Hana Maria Pravda** (namundag Hana Becková kan 29 Enero 1916 Prague − 22 Mayo 2008 Oxford) sarong Briton na aktres namundag sa Tsekoslobakya.

## Toltolan
Mga Rehiyon kan Cameroon

An Republika nin Kameron nababanga sa sampolong rona':

Kan 2008, an Presidente kan Republika nin Cameroon, si Presidente Paul Biya nag pirma nin sarong dekreto na nagpara kan mga "probinsya" asin sinalidahan kan inapod nang mga "rehiyon". Kaya, gabos na sampolong pagpipisan sa mga lugar inarapod nang mga rehiyon.

Kadaklan kaining mga dating probinsya yaon na kan mga 1960 kasarabay an 1960s Centre-South Province (na an huri binanga sa Sentro asin Habagatan kan 1983). Sabay man igdi, an Adamawa asin an mga inapod na Far North Provinces tinipak hale sa Probinsyang Amnayan.

## Hilnga man

## Toltolan
William Faithorne

Si **William Faithorne**, parati binabansagan na "an Matua", (1616 – 13 Mayo 1691), sarong 
Ingles na pintor asin para'ukit.

## Toltolan
Tataramon na Pazeh

An tataramon na **Pazeh** (pigbabaybay man sa **Pazih**, **Pazéh**) sarong tataramon na mayó o wará na na tataramon kan mga Pazeh, sarong Taiwanese aboriginal people.  Ini sarong Tataramon na Pormosano kan pamilya nin tataramon na mga tataramon na Austronesyo. An pinakapurít na katutubong parataram kaining Pazeh proper, iyo si Pan Jin-yu, died in 2010 at the age of 96. Bágo siyang nagadan, nag'alay siya nin Pazeh classes sa kadaklan na bilang na 200 regular na mga para'eskuwela sa Puli asin diit na bilang nin mga estudyante sa Miaoli asin Taichung.

## Toltolan
Paul Jen-kuei Li

Si **Paul Jen-kuei Li** (;  September 20, 1936&ndash;) sarong *research fellow* sa Institusyon kan Linguwistiko, Academia Sinica sa Taipei, Taiwan. Nanginginot na espesyalista si Li sa mga tataramon na Pormosano, asin nagpublikar nin mga diksyonaryo nin Pazeh asin mga tataramon na Kavalan.

## Mga toltolan
*Chang, Henry Yungli, Lillian Mei-chin Huang, and Dah-an Ho (eds.). *Streams converging into an ocean: festschrift in honor of Professor Paul Jen-kuei Li on his 70th birthday [百川匯海: 李壬癸先生七秩壽慶論文集]*. Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica, 2006.
*Curriculum Vitae 

## Mga panluwas na takod
*Profile at Academic Sinica's website
Mga tataramon na Atayaliko

An **mga tataramon na Atayaliko**, sarong grupo kan mga tataramon na Pormosano na pigtataram sa amihanan na Taiwan. Pigkonsiderar ini ni Robert Blust para makabilog nin porma kan pangenot na sanga na nasa pamilya nin tataramon na Austronesyo, pero, grinupo ini ni Paul Jen-kuei Li na magin sanga nin Amihanan na Pormosano, na kun saen kaiba an mga tataramon na Amihanan-solnopan na Pormosano.

## Klasipikasyon

Klinasipikar ni Li (1981) asin Li (1982) an mga tataramon asin diyalektos kan Atayaliko sa mga minasunod:

****Atayaliko***
****[[tataramon na Atayal|Atayal Proper]]**
*****Squliq Atayal**
****Squliq
****Maspaziʔ
****Pyanan
****Lmuan
****Habun Bazinuq
****Syanuh
****Kulu
****ŋŋupa
****Haga-Paris
****Kubaboo
****Rghayuŋ
*****C'uli' Atayal** (bistado sa Ts'ole' Atayal)
****Skikun, Mnibuʔ
****Mnawyan
****Mayrinax (kaiba an babai and lalaking  registers)
****Mabatuʔan
****Matabalay
****Sakuxan
****Palŋawan
****Mkgugut
****Pyahaw
****Ryuhiŋ
****Mtlaŋan
****Knŋyan
***'[[Tataramon na Seediq|Seediq]]
***Toŋan
***Toda
***Truwan
***Inago

==Rekonstruksyon==

An tataramon na Proto-Atayaliko, pigrekonstruk kan linguwistang Taiwanese na si Paul Jen-kuei Li kan 1981. Igwa an Proto-Atayaliko nin *final voiced stops'', na kun saen nakapreserba sa diyalektos nin Mayrinax kan Cʔuliʔ Atayal. An mga voiced stops na ini kaiba an *-b, *-d, *-g, and *-g'. Alagad, nawara na an mga ini sa kadakol na diyalektos kan Atayal, Seediq, asin iyo man sa Pazeh (Blust 2009:615).

## Toltolan

### Mga Patanid

### Mga pankabuuhang toltolan

*
Subangan na Nusa Tenggara

An **Subangan na Nusa Tenggara** ( – **NTT**) sarong  provincia sa purong habagatan kan Indonesya. Mahihiling ini sa subangan na parte kan Lesser Sunda Islands asin kaiba an Sulnupan na Timor. An kabuuhang hiwas kaini uminabot sa 47,245.82&nbsp;km2, asin ayon sa 2010 Census, uminabot an populasyon ka ini sa 4,683,82; an pinakabágong opisyal na datos, kan Enero 2014 uminabot an populasyon kaini sa 5,070,746. An kapitolyo provincia kaini iyo an Kupang sa Sulnupan na Timor.

## Toltolan
Subangan na Asya

An **Subangan na Asya**, sarô sa mga rehiyon kan Asya na pwedeng minatukdo sa paaging geograpikal o kultural.  Sa heograpiya, pigtutukoy kaini an rehiyon na binibilog kan Republikang Popular kan Tsina (kaibá an Hong Kong asin Macau), Amihanan na Korea, Habagatan na Korea, Hapon, Mongolya asin Taywan. Minasakop ini sa hiwas na 12,000,000 kilometro kuwadrado (4,600,000 milya kuwadrado), o dai malagpas sa 28% na populasyon kan kontinente nin Asya.

## Teritoryo asin datos kan rehiyon

### Demograpiya

### Ekonomiya

## Mga talá
Malcolm Ross (linguwista)

Si **Malcolm David Ross** (iminundag kadtong 1942) sarong *emeritus professor* kan lingwistiko sa Australian National University. Pigpublikar nya an saiyang mga gibo dapit sa Austronesyo asin sa Mga tataramon na Papuano, historiyang Linguwistiko, asin sa tataramon na pankontak (lalong-lalo na an  metatipihiya). Naluklok sya bilang Kasamahan kan Australian Academy of the Humanities kadtong 1996.

Nagsirbi si Ross bilang Prinsipal kan Goroka Teachers' College sa Papua New Guinea puòn 1980 hanggan 1982, habang nasa oras sya nin pagdakula na nagkakaigwa syang interes sa mga lokal na mga tataramon, dangan puminuon syang mangulekta nin datos sa mga ini. Kan 1986, nareseber niya an saiyang PhD hale sa ANU na nasa irarom nin superbisyon ni Stephen Wurm, Bert Voorhoeve asin si Darrell Tryon. Patungkol an saiyang disertasyon sa genealohiya kan mga tataramon na Osyaniko sa sulnupan na Melanesya, dangan naglalaman ini nin mga amay na rekonstruksyon kan Proto Osyaniko. Pig-introdusir man nya an konsepto kan *[[linkage (linguwistiko)|linkage]]*, sarong grupo kan mga tataramon na nagbago o nag-evolve sa paagi kan pagkakaibá kan diyalektos kaysa sa tree-like splits.

Kaiba si Andrew Pawley asin Meredith Osmond, nakaambag si Ross sa Proyekto kan Leksiko nin Proto-Osyaniko, na nakagibo nin mga pirang mga bolyum kan mga pigrekonstruk na mga bokabularyong Proto-Osyaniko sa pirang mga semantikong mga *domain*.

Kalaunan, napublikar si Ross sa mga tataramon na Pormosano asin sa mga tataramon na Papuano.

## Mga Nota


## Mga panluwas na takod
*ANU site 
*Curriculum Vitae
*Entry in LinguisTree
Bill Cosby

Si **William Henry Cosby Jr.** (/ˈkɒzbi/; born July 12, 1937) sarong Amerikanong stand-up na komedyante, aktor, musikero, autor. Siya sentensyado sa sarong kasong sekswal nin sampolong taon na kulong asin obligadong mag'indemnisar nin $25,000 sa nagkaso saiya. 

An saiyang pagpoon sa komedyang stand-up iyo sa hungry i sa San Francisco. Sunod kaidto siya nakasikwit nin mayor na papel sa pasaleng telebisyon na I spy kan mga 1960. Ini nasundan kan saiyang sitcom, The Bill Cosby Show na nag'ayaw nin duwang season, poon 1969 abot 1971.

## Toltolan
Tataramon na Chamorro

An tataramon na **Chamorro** () () sarong tataramon na Austronesyo na pigtataram kan 58,000 naga tawo (mga 25,800 na tawo sa Guam asin mga 32,200 sa Norteng Islas Mariana asin sa kadaklan kan Estados Unidos). Katutubo asin tataramon ini na pigtataram kan mga tawo nin Chamorro na nakaistar dangan mga katutubong mga tawo kan Guam asin Norteng Islas Mariana, mga teritoryo kan US.

## Toltolan
Tataramon na Saaroa

An tataramon na **Saaroa** o **Hla'alua**, sarong Sur na tataramon na Tsouiko na pigtataram kan mga tawo nin Saaroa (Hla'alua) na sarong katutubong mga tawo kan Taiwan. Ini sarong tataramon na Pormosano kan pamilya nin Austronesyo.

Igwa na mas kadikit sa 10 subong parataram asin sarong etnikong populasyon na 400 katawo, kinokonsidera na an Saaroa na Critical endangered. Dawa na sa mga subong nagtataram kan tataramon, panginot na ginagamit ninda an Mandarin o Bunun sa saindang pang-aroaldaw na pagkabuhay. Mayo nang aktibong komunidad nin pagtaram para sa Saaroa.
## Toltolan
Tataramon na Motu

An tataramon na **Motu** (inaapod man minsan na **Pure Motu** o **True Motu** para mapasuway ini sa tataramon na Hiri Motu), saro sa mga tataramon na Sentral na purong Papuano asin pigtataram ini kan mga Motuano, mga katutubó na nakaistar sa Papua New Guinea. Ginagamit ini sa rehiyon, partikular na nakapalibot sa kapitolyo, an Port Moresby.

## Toltolan
Tataramon na Balines

An **Balines**, o pinasimple sa **Bali**, sarong tataramon na Malayo-Polinesyo na pigtataram kan 3.3 milyon na katawo () sa isla nin Indonesya kan Bali na iyo man sa sulnupan na Nusa Penida, sulnupan na Lombok asin subangan na Haba.

## Toltolan
Tataramon na Tausug

An **Tausug** (Tausug: *Bahasa Sūg*, ), sarong panrehiyon na tataramon na pigtataram sa provincia kan Sulu sa Filipinas, sa subangan na lugar kan estado nin Sabah, Malaysia, asin sa Amihanan na Kalimantan, Indonesia kan mga tawo nin Tausūg.

Halawig ining pigtataram sa Sulu Archipelago (Basilan, Sulu asin Tawi-Tawi), Rawis nin Zamboanga (Zamboanga del Norte, Zamboanga Sibugay, Zamboanga del Sur, asin Zamboanga City), sa Sur na Palawan, Malaysia (subangan na Sabah) asin Indonesya (Amihanan na Kalimantan). An Tausug asin Chavacano lang an mga tataramon kan Filipinas na pigtataram sa isla nin Borneo.

Manrani na maray an tataramon na Tausug sa tataramon na Surigaonon sa provincia nin Surigao del Norte, Surigao del Sur asin Agusan del Sur, dangan an tataramon na Butuanon sa Amihanan-Sulnopan kan Mindanao.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

*Mga publikasyon sa Tausūg asin lain pang mga tataramon kan Filipinas
*Tataramon na Tausug ni Dr. Carl G. Rubino
*Bansa.org Diksyunaryong Tausug 
*Glosaryong Tausug Ingles  Maghanap nin mga komon na Tausug na Taga
*Tausug 101 ni Anak Ilu
Tataramon na Yogad

An **Yogad**, sarong tataramon na Austronesyo na pigtataram primera sa Echague, Isabela asin sa mga kataraid na banwaan sa probinsya nin Amihanan na Filipinas.

## Alpabeto
Binubuo an alpabetong Yogad nin mga 21 letra (16 consonants asin 5 vowels.)

## Toltolan

*Davis, Philip W. and Angel D. Mesa. 2000. *A Dictionary of Yogad*. Munich, Germany: Lincom Europa.
Tataramon na Gaddang

An **tataramon na Gaddang** (Gaddang o Cagayan), pigtataram kan 30,000 na mga parataram (an mga tawo nin Gaddang) sa Filipinas, primeramenteng kataid kan mga salog nin Magat asin sa itaas na Cagayan sa Rehiyon II  sa probinsya nin Nueva Vizcaya asin Isabela dangan kan mga imigrante sa balyong-dagat.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Global Recordings Network
*Philippine Peoples
*Genealogy page of C. Balunsat
*Gaddang–English Dictionary 
*Gaddang Word List 
*Internet Archive
Tataramon na Tombonuwo

An **Tombonuwo** (Tambonuo), sarong tataramon na Paitaniko na pigtataram sa Pitas asin sa mga distrito nin Labuk-Sugut kan norteng-sulnupan kan Sabah.

## Mga Toltolan
Tataramon na Temuano

An **tataramo na Temuano** (Temuano: *Benua,Bual Uwang Hutarn, bual Mutan, Niap, Bahasak Temuan*, ) sarong [tataramon na Malayan]o] (parte kan [pamilya nin tataramon na Austronesyo) na pigtataram kan mga tawo nin Temuano, na saro sa mga Orang Asli o mga katutubong mga tawo sa Peninsular Malaysia na mahihiling sa mga estado kan Selangor, Pahang, Johor, Malacca asin Negeri Sembilan.

Mga halimbawa kan mga taramon o kataga na Temuano:-

## Mga diyalekto
Nababanga an Temuano sa duwang pangenot na mga diyalekto na pinangarana na Belandas asin Mantra na kun sain kadaklan na magkaiba ini sa mga termino kan ponolohiya asin man pira sa mga bokabularyo alagad magkaano-ano man langgad sa lambang saro. 

***Pagkokompara sa tanga kan mga diyalektong Belandas asin Mantra:***

Halimbawa kan diyalektong *Temuan Belandas*- *diak* ( ika ), *hajak* (lang), *kitak* ( kita ), *tai* ( katapusan kan partikulo nin pangungulay).

Halimbawa kan diyalektong *Temuan Mantra* - *dien* (ika), *hajen* (lang), *kiten* ( kita ), *tea* ( katapusan kan partikulo nin pangungulay)

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*Temuan Web Page Orang Asli Temuan Webpage
Tataramon na Sunda

An tataramon **Sundanes**  (**** , sa iskriptong Sundanes ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, literal na "tataramon kan Sunda"), sarong tataramon na Malayo-Polynesian na pigtataram kan mga Sundanes. Ini, pigtatantyang 39 milyong mga katutubong parataram sa ikatolóng sulnupan kan Haba; na nirerepresentar kaini an 15% kan kabuuhang populasyon kan Indonesya.

## Toltolan

## Mababasa pa lalo

## Mga panluwas na takod

* Sundanese-Indonesian and Indonesian-Sundanese Dictionary 
* Sundanese converter Latin-Sudanese script (Aksara Sunda)
* Indonesian-Sundanese Translator

*https://symbl.cc/en/unicode/blocks/sundanese/
Tataramon na Dusun

An **Sentral Dusun**, bisto man sa **Bunduliwan** (Dusun: *Boros Dusun*), sarô sa mga halawig na mga tataramon na pigtataram kan mga tawo nin Dusun asin Kadazan kan Sabah, Malaysia.

## Toltolan
Tataramon na Kanakanabu

An **Kanakanabu** (minabaybay man sa **Kanakanavu**) sarong Sur na tataramon na Tsouiko na pigtataram kan mga tawo nin Kanakanabu, sarong katutubong tawo kan Taiwan (hilingon an mga taál na katutubóng Taiwanes). Sarô ining tataramon na Pormosano kan pamilya nin Austronesyo.

Nakaistar an mga Kanakanabu sa duwang sitio kan Manga asin Takanua sa Distritong Namasia (o Sanmin Township), Kaohsiung.

Pigkodiser an tataramon bilang sarong *moribund*.

## toltolan
Tataramon na Ketagalan

An **Ketagalan** (Ketangalan, Tangalan) () sarong tataramon na Pormosano na pigtataram sa habagatan kan modernong-aldaw na Taipei sa amihanan na Taiwan kan mga tawo nin Ketagalan. An tataramon na ini pigkonsiderar na *extinct* o mayó/wará na.

## Diyalektos
Nag-*distinguish* si Li (1992) nin anom na mga diyalektos nin Ketagalan (alternatibong inaapod na grupong "Basaiko" kan Subangan na Pormosano).

***Ketagalan**
**Sulnupan
****Luilang*
****Nankan*
****Puting*
**Subangan
****[[Tataramon na Basay|Basay]]*
***(Branch)
*****Trobiawan*
*****Linaw*

## Mga toltolan

* Li, Paul Jen-kuei (1992). "台灣平埔族的種類及其互關係" [Classification of the sinicized tribes in Taiwan and their internal relationships]. In Li, Paul Jen-kuei. *Selected Papers on Formosan Languages*, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
*Inō Kanori [伊能嘉矩] & Yang Nanjun [楊南郡] (trans). 2012. *Research trips among the Plains Aborigines: Selections from Inō Kanori's Taiwan diaries* [平埔族調查旅行: 伊能嘉矩選集]. Taipei: Yuanliu Press [遠流出版公司].
Colonel Harland David Sanders

Si **Colonel Harland David Sanders** (Septyembre 9, 1890 – Desyembre 16, 1980) sarong negosyanteng Amerikano. Siya mas bisto bilang kagmukna kan Kentucky Fried Chicken (KFC), sarong inaapod na fast food chicken restaurant. Ngapit siya nagin simbolo asin embahador kan negosyong ini, kun saen an saiyang lalawgon asin pirma pirming nahihiling sa mga pabisto kan kompanyang ini.  An bansag saiyang "koronel" sa totoo bako man tunay na ranggo sa militar kundi apod sana saiya, koronel man ngaya na taga-Kentucky.

## Kan amay na panahon

Si Sanders, bago natogdas an sinabing negosyo sa manok, kun ano-ano an linaogan na trabaho. Nagin siyang ahente sa seguro, taga-taguldab sa kalayo kan steam engine, asin paratakad gas sa istasyon nin gasolinahan. Pakalihis kaini, siya nagpoon magluto asin magtinda nin prinitos na manok (fried chicken) sa gilid tinampo sa North Corbin, Kentucky kan panahon na grabe an pagkatingating sa Amerika, an inapod na The Great Depression. Kan panahon na idto, nahaman niya an "hilom na resipe" niya asin metodong patentado sa pagluto nin manok sa pressure fryer. Si Sanders nabisto niya tolos an potensyal na pagkakakwartahan sa konsepto nin franchising nin sarong restoran. Kan 1952, nagbukas an pinaka-enot na KFC franchise sa Utah. Kan pinaka-orihinal na restoran niya nagsara na, si Sanders nag-atom na sana sa pagpabakal kan franchise kan negosyo niya sa manok sa bilog na Amerika. 

## Pagbenta kan negosyo

An marikas na pagtalubo kan kompanya sa kahiwasan kan Estados Unidos asin sa balyong dagat haros 'malangtoban' si Sanders. Kan taon 1964, sa edad nang 73 anyos, pinabakal niya an saiyang kompanya sa sarong grupo nin mga para-imbertir na pinamayohan ni John Y. Brown, Jr. asin ni Jack C. Massey sa halagang $2 milyon ($15.8 milyon na ngonyan). Alagad, sa urulay ninda, retinido niya an kontrol sa operasyon sa Kanada. Dangan pa, siya nagin de-sweldong embahador nagdadara asin nagpapabantog kan negosyong ini sa pwersa kan saiyang imahe asin pangaran kan Kentucky Fried Chicken. Alagad, nasasambit totoo na siya sa mga sunod na taon nagin matuyaw sa klase kan pagkakan na sinesirbe sa mga restoran KFC, ta pagtubod niya an KFC nagtitikis sa gasto asin nagpabaya na magro'ro' an kalidad kan produkto. 

## Toltolan
Mga tataramon na Subangan na Pormosano

An **mga tataramon na Subangan na Pormosano**, binubuo nin iba't-ibang mga tataramon na Pormosano na nakawarak sa buong Taiwan, kaiba an Kavalan, Amis, asin an mayó nang tataramon na Siraya. Sinusuportahan kaini an grupo kan parehong paggugrupo ni Robert Blust asin Paul Jen-kuei Li. Pigkonsiderar ni Li an lugar kan parataram nin Siraya sa sur-sulnupan na kapatagan kan Taiwan, iyo an pinaka harong kan mga parataram nin Subangan na Pormosano, kun saen pinapalawig ninda ini paduman sa subangan na gilid-baybayon kan Taiwan dangan mabilis na luminakop sa lugar kan modernong-aldaw nin Taipei (Li 2004).

## Mga tataramon
*Kavalaniko
**Ketagalan
**Kavalan
*Amis
**Ami
**Sakizaya
*Sirayaiko
**Siraya
**Taivoan–Makatao
***Taivoan
***Makatau

## Mga toltolan
Tataramon na Atayal

An **tataramon na Atayal** an pigtataram na tataramon kan mga tawo nin Atayal kan Taiwan. An Squliq asin C’uli’ (Ts’ole’) an duwang mayoriyang diyalektos. Naiiba an Mayrinax asin an Pa’kuali’, an duwang subdiyalektos kan C’uli’ sa mga diyalektong Atayal sa pagkakaigwa nin lalaki asin babaing *register distinctions' sa saindang bokabularyo.

An tataramon nairekord sa diksyunaryong Atayal–Ingles ni [[Søren Egerod]] asin mga pirang toltolan nin *grammar''. Naipalis an Bible sa tataramon na Atayal dangan napublikar kan 2002. Nakasurat an Atayal sa iskriptong Latin.  Saró an Atayal sa mga pinagkukuahan nin mga tataramon kan Yilan Creole Japanese.

## Toltolan
Tataramon na Seediq

An tataramon na **Seediq** (pagsayod: ) sarong tataramon na Atayaliko na pigtataram  sa mga bukid kan Norteng Taiwan kan mga tawo nin Seediq asin mga tawo nin Truku.

## Mga toltolan
Pete Postlethwaite

Si **Peter William "Pete" Postlethwaite**, OBE (/ˈpɒsəlθweɪt/; 7 Pebrero 1946 – 2 Enero 2011) sarong Ingles na aktor, bistong gayo sa pagpapel sa mga pelikula arog kan sa Dragonheart (1996), Romeo + Juliet (1996), Brassed Off (1996), Amistad (1997), The Constant Gardener (2005), Clash of the Titans (2010), asin Inception (2010).

Pakaluwas sa magkapirang mga saradit na tagbo sa telebisyon, kabali diyan an The Professionals, an enot niyang mayor na eksito nagburak sa pagpaluwas kan pelikulang biograpikal na Briton, an Distant Voices, Still Lives (1988). Nagkaigwa siyang sa balyong-dagat na tantsa kan pigladawan niya si David sa pelikulang David in Alien 3 (1992), asin orog na nagpusog an saiyang reputasyon kan siya nanominar sa Academy Award for Best Supporting Actor duman sa peikulang In the Name of the Father (1993). Sunod sa papel niyang ini, pigladawan niya naman an misteriyosong abogado na si Mr. Kobayashi sa The Usual Suspects (1995) asin pakatapos kaini, nagsurunod-sunod na an pagluwas niya sa manlaen-laen pang mga pelikula.

## Filmograpiya

### Pelikula

### Telebisyon

## Toltolan
Mga tataramon na Amihanan na Pormosano

An **mga tataramon na Amihanan na Pormosano**, ibinusol na paggugrupo kan mga tataramon na Pormosano na kaiba an *[[mga tataramon na Atayaliko]]*, an *mga tataramon na Solnopan na Kapatagan* (Papora, Hoanya, Babuza, and Taokas), asin an *mga tataramon na Amihanan-solnopan na Pormosano* (Pazeh asin Saisiyat; Piglaag ni Li an *Solnopan na kapatagan* sa paggugrupo kaini).

Enot na pigbusol ni Paul Jen-kuei Li an subgrupo nin Amihanan na Pormosano kan 1985. Ini, dai pig-ako ni Blust (1999) an pagkakasararó kan pigbusol na sanga nin Amihanan na Pormosano. Alagad, nagsusuporta an 2008 na pag-aanalisar kan Austronesian Basic Vocabulary Database, sa pagkakasararo kan sanga nin Amihanan na Pormosano na may 97% lebel nin kompyansa (hilingon an *[[Mga tataramon na Austronesyo#Klasipikasyon]]*).

## Ebidensiya
Nangyayarí an minasunod na pagsasanlí-tanog gikan sa Proto-Austronesyo sa mga tataramon na Nortebg Pormosano (Li 2008:215).

* *S2, *H1 > h
* *S2, *H1, *s > h (iyo lang an mga tataramon na Atayaliko asin Saisiyat)

Iyo man an Pazeh, Saisiyat, asin Thao lang an mga tataramon na Pormosano na puwede sa SVO constructions, tibaad ini dahil sa *intensive contact* sa Taiwanes.

Iyo man an mga tataramon na Atayal, Seediq, asin Pazeh na igwang *devoiced final consonants* na yaon sa Proto-Austronesyo (Blust 2009:616).

## Amihanan-solnopan na Pormosano
Pigkosiderar ni Li (2003) an anom na nga tataramon na solnopan na kapatagan na magkaigwa nin pagsuway gikan sa Proto-Amihanan-solnopan na Pormosano. Ini an minasunod na klasipikasyon.

Naghihiras an apat na mga tataramon na gilid-baybayon kan Taokas, Babuza, Papora, asin an Hoanya sa mga minasunod na mga inobasyon (Li 2003).
#Pagkawará kan *k
#Pagkawará kan *-y
#Pagsulpót kan *s asin *t sa *non-final position*
#Kompletong Pagsulpót kan *ŋ asin *n

Nagheheras an Thao sa apat na tataramon kan gilid-baybayon sa mga minasunod na inobasyon (Li 2003).
#Pagsulpót kan *s asin *t
#Pagsulpót kan *ŋ asin *n

Nasaproseso an Pazih sa minasunod na pasasanlí-tanog.
#Pagsulpót kan *j asin *s bilang /z/
#Pagsulpót kan *C asin *S1 bilang /s/

Dai pigkondiser ni Li (2003) an Pazih na magin haranihon sa Saisiyat (Li 2003:946).

## Mga Talá

## Mga toltolan

*Li, Paul Jen-kuei (2003). "The Internal Relationships of Six Western Plains Languages." In Li, Paul Jen-kuei. 2004. *Selected Papers on Formosan Languages*, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
Tataramon na Thao

An **Thao** (Thao: **Thaw a lalawa**), pagsayod , bisto man sa **Sao** sarong tataramon kan mga tawo nin Thao na sarong tribung katutubo sa Taiwan sa rehiyon kan Sun Moon Lake sa sentral Taiwan. Kadtong 2000, igwa ining 5 o 6 mga parataram na nakaistar sa Ita Thaw (伊達邵) village (tradisyunal na pig'aapod na Barawbaw), gabos alagad an saró nasa irarom kan edád nin anumpulo o 60. Nagadan kan Desyembre 2014 an duwang gurang na katutubong parataram kaiba si chief Tarma (袁明智), sa edad na 75.

Saró an Thao sa tataramon na Pormosano kan pamilya nin Austronesyo; mga diyalektos kaini an Barawbaw asin Shtafari.

## Toltolan
Diyalektong Matsu

An **diyalektong Matsu** (Subangan na Min:  / ) sarong diyalektong lokal kan kaiislahan nin Matsu, Republika kan Tsina. Inaapod man an mga katutubóng pataraman na **Bàng-huâ** (平話), na ibig sabihon an tataramon na pigtataram sa pan'aru'aldaw na pagkabuhay. Pigbibisto ini bilang mga *statutory language* para sa *public transport announcement* sa Lienchiang County, ROC.

Subdiyalektos ini kan diyalektong Fuzhou, Subangan na Min. Garo pareho an diyalektong Matsu sa diyalektong Changle, saró pang subdiyalektos kan diyalektong Fuzhou.

## Mga toltolan
Mark Twain

Si **Samuel Langhorne Clemens** (Nobyembre 30, 1835 – Abril 21, 1910), mas bisto sa tagong-ngaran niyang Mark Twain, sarong Amerikanong parasurat, humorista, entrepreneur, publikador asin tagalektura. Sa mga nobela niya, bantrog na gayo an The Adventures of Tom Sawyer (1875) asin an paikog igdi an Adventures of Huckleberry Finn (1885), an huri popular na inaapod na {An Dakulang Nobelang Amerikano" ("The Great American Novel").

Si Twain pinadakula sa Hannibal, Missouri, na an lugar na ini ngapit iyo an nagin tagbo para sa nobela niyang Tom Sawyer asin Huckleberry Finn. Siya kan enot nagin peyon sa imprentahan, dangan nagin typesetter, asin sige siyang nag'aambag nin mga artikulo sa peryodiko kan saiyang matuang tugang na si Orion Clemens. Kahaloy-haloy siya nagin piloto sa baroto na nagbabagtas sa Salog Mississippi bago siya nag'iba sa saiyang tugang paNevada. Masuba niyang naomnambitan an paglaog niya sa pagmimina bago ini nagpoon pagsurat bareta para sa Virginia City Territorial Enterprise. An saiyang maka-ngirit na artikulo, an "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County", napublikar kan 1865, basado sa istoryang nadangog sa Angels Hotel sa Angels Camp, California kun saen nagpirmi siya kan siya paramina. An osipon na ini nagdulot nin kabantogan saiya sa balyong dagat, mala ta ini napalis pa sa Pranses. Palibhasa may pinahiling siyang husay sa pagsurat, na makangirit, mapagsudo-sudo asin man ngane maski sa pagtaram-taram, nag'ani saiya nin omaw sa mga kagurubay asin mga  kritiko. Mala ta an abilidad niyang ini nagdara saiya sa lebel na dakul siyang kabisto na mga maray na tawo arog kan mga presidente, mga artista, mga industryalista asin mga royalty sa Europa.

## Toltolan
Tataramon na Favorlang

An **Favorlang**, sarong tataramon na Pormosano na harani sa Babuza. Mayô na an tataramon na ini.

Miski na an Favorlang pigkokonsiderar kan liguwistang Taiwanese na si Paul Jen-kuei Li na ini suway na tataramon, haranihon talaga ini sa Babuza. Sa katotohanan na an pangaran na *Favorlang* gikan sa *Babuza*. sa kabilang banda, pwede man magkaigwa an Favorlang na irepresentar bilang sarong diyalektos kan Babuza sa amay na yugtô, sa puon pa lang, nadokumento an Favorlang kan ikamid-17th sihlo, samantala nadokumento an Babuza kan mga ika20th siglo kan mga linguwistang Hapon.

## Toltolan
Tataramon na Basay

An **Basay** saróng tataramon na Pormosano na pigtataram sa palibot kan modernong-aldaw na Taipei sa norteng Taiwan kan mga tawo nin Basay, Qauqaut, asin Trobiawan. An iba pang diyalektos iyo an Trobiawan, Linaw, and Qauqaut (*hilingon an [[Mga tataramon na Subangan na Pormosano]]*).

## Mga Toltolan
Tataramon na Papora-Hoanya

An pinagsumpay na mga diyalektos na **Papora** asin **Hoanya**, binubuo nin mga tataramon na Pormosano kan Taiwan. Pigtataram ini sa buong katahawang Sulnupang parte kan isla, sa palibot kan Lishui, Chingshui, Shalu, asin sa kadagâan nin Taichung.

Pigbabaybay man an Papora sa *Papola, Bupuran, Vupuran*; an iba pang pangaran iyo an *Hinapavosa*.

## Mga toltolan
Mga isla nin Andaman

An **kaiislahan nin Andaman** na sarong porma nin arkipelago sa Look kan Bengal sa pagitan kan Indya, sa sulnupan, dangan an Myanmar, sa norte asin subangan.

## Mga toltolan
Tataramon na Babuza

An **Babuza** sarong tataramon na Pormosano kan mga tawo nin Babuza asin Taokas, na mga katutubong tawo kan Taiwan.
## Hilingon man
* Tataramon na Favorlang

## Mga toltolan

## Mga pinagkuahan

### Diksyonaryo
*
Tataramon na Saisiyat

An **Saisiyat**, sarong tataramon kan Saisiyat, na sarong Taiwanese indigenous people. Ini sarong tataramon na Pormosano kan pamilya nin Austronesyo, na igwang parataram na pigtatantya sa 4,750.

## Distribusyon
Sadit an híwas nin tataramon kan Saisiyat, na nasa parteng norte-sulnupan kan nacion na natatahawan kan mga rehiyon nin Intsik na Hakka asin Atayal sa kabukidan nin (Wufeng-hsiang, Hsinchu, Nanchuang-hsiang, Miaoli).

Igwa ining duwang pangenot na diyalektos: an Ta'ai (Norteng Saisiyat) asin Tungho (Sur na Saisiyat). Pigtataram an Ta'ai sa Miao-Li asin an Tungho, pigtataram sa Hsinchu.
 
An Kulon, sarong tataramon na Pormosano na mayó na, na haros pareho kan saisiyat alagad pigkonsiderar na suway ining tataramon kan linguwistang Taiwanes na si Paul Jen-kuei Li.

## Mga toltolan
Tataramon na Sakizaya

An **Sakizaya**, sarong tataramon na Pormosano na harani sa Amis.

## Uusipon
Pagkatapos kan Insidente nin Takobowano kan 1876, tuminagó an mga tawo nin Sakizaya sa mga Nataoran Amis, asin pigkategorya an tataramon na Sakizaya bilang diyalektos kan Amis.

Kadtong 2002, pigtamá kan Center of Aboriginal Studies of National Chengchi University sa Taiwan an kamaliang ini kan pigliwat ninda an mga *textbook* o libro nin mga katutubong tataramon. Kayá, pigdesignar pareho an tataramon na Sakizaya bilang sarong subtataramon nin Chilai asin Amis kan taon na itó. Kan Enero 17, 2007, pigbisto kan gobierno kan Taiwan an komunidad nin Sakizaya bilang pankagtoló sa mga  *distinct indigenous ethnic group*.

Mga 913 na katawo an nakarehistro bilang Sakizaya. Nabubuhay sinda sa mga komunidad nin Takubuwan, Sakur, Maifor asin sa Kaluluwan. Ribó pa kan iba nakarehistro palangad bilang Amis. Mga kabangâ kan politikong Amis sa Hualian, an pinakadakulang syudad kan Amis, sa totoo lang mga Sakizaya man.

## Mga kontrobersiya
Opisyal na pigklasipi an tataramon na Sakizaya bilang sarong diyalektos kan Nataoran Amis kan international standard-keeper nin SIL/Ethnologue, alagad sa pirang pahayag gikan sa gobierno kan Taiwan, pigsuway an tataramon sa Amis asin mayong ibang diyalektos an pinaghalian gikan sa Sakizaya.

## Hilingon man

*Mga tawo nin Sakizaya
*Diskusyon sa Meta page kan Wikimedia Language Committee

## Toltolan

## Bibliograpiya
* 陳俊男，2009，《撒奇萊雅族的社會文化與民族認定》 
* 陳俊男，1999，《奇萊族（Sakizaya人）的研究》
* 林修澈，Sakizaya族的民族認定：期末報告（行政院原住民族委員會委託）。臺北：政治大學民族學系。
Tataramon na Taivoan

An **Taivoan** o **Taivuan**, sarong tataramon na Pormosano na pigtataram hangan sa pagkatapos kan ika-kagsiyám na siglo kan mga tawo nin Taivoan kan Taiwan. Piggamit an Taivoan bilang ukol sa diyalektos kan Siraya, alagad ngunyan, kadakol nin mga ebidensiya an nagpapahiling na sindang duwá kaipuhang i-*classified* bilang suway na mga tataramon.

## Mga toltolan