open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Philippine Basketball Association

An **Philippine Basketball Association** (**PBA**) o **Asosasyong Basketbol kan Filipinas** (Tagalog: *Kapisanang Basketbol ng Pilipinas*) iyo sarong propesyunal na liga nin basketbol sa Filipinas na nagpoon kaidtong 1975. An PBA an pinakagurang na propesyonal na liga nin basketbol sa Asya asin pangaduwang pinakagurang na propesyunal na liga nin basketbol sa kinaban, pagkatapos kan National Basketball Association sa Estados Unidos. Pig-arug an mga kasuguan kaini sa FIBA asin sa National Basketball Association.

An enot na kawat kan liga iyo ginibo sa Araneta Coliseum sa Syudad nin Quezon kaidtong Abril 9, 1975. An opisina kan liga iyo mahihiling sa Eastwood City, Libis, Syudad nin Quezon. An liga iyo pinangengenotan ni Komisyoner Willie Marcial.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websityo kan PBA 

## Toltolan
Sentrong Pangkultura kan Filipinas

An **Sentrong Pangkultura kan Filipinas** (Filipino: *Sentrong Pangkultura ng Pilipinas*, o **CCP**) sarong korporasyon na pagrurugaring asin kapot kan gobyerno na itinindog tanganing mapreserbar, makamukna asin magpalakop kan mga arte asin kultura sa Filipinas. An CCP itinindog sa paagi kan Orden Ehekutibo No. 30 s. 1966 ni Presidente Ferdinand Marcos. Maski na ngani na sarong independyenteng korporasyon kan gobyerno nin Filipinas, ini nagreresebe nin taonan na subsidiya asin ipiglaag sa irarom kan Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin Artes para sa mga katuyohan kan koordinasyon nin polisiya. An CCP pinamamayohan nin sarong Board of Trustees na igwa nin 11ng myembro na sa presente pinamamayohan ni Margarita Moran-Floirendo bilang tagapamayo. An presenteng pamayo kaini iyo si Arsenio Liza.

Nagtatao an CCP nin lugar para sa mga pasali asin eksibisyon para sa manlainlain na lokal asin internasyonal na produksyon sa 62-ektara (150-acre) kaining Cultural Center of the Philippines Complex na yaon sa mga siyudad nin Pasay asin Manila. Kabali sa mga programa kaini sa lado nin arte iyo an pagprodusir nin mga pasali, kapiyestahan, eksibit, pagsiyasat sa kultura, outreach, pagpreserbar, asin pagpublikar nin mga materyales dapit sa arte asin kultura kan Filipinas. Yaon digdi an headquarters kan Tanghalang Pambansa (English: National Theater), sarong estruktura na idinisenyo kan Artista Nasyonal para sa Arkitektura na si Leandro V. Locsin. Si Locsin ngapit madisenyo nin dakol na iba pang edipisyo sa CCP Complex.

## Hilingon pa

* Mga Arte kan Filipinas
* Kultura kan Filipinas
* Nasyonal na Komisyon Para sa Kultura Asin sa Artes

## Reperensya
Ze'eva Cohen

Si **Ze'eva Cogn** (Hebreo: namundag 1940) sarong Israeli American dancer asin moderno- postmoderno koryograpo nin bayli asin nagpundar asin nagdirektar kan programa nin pagbayle sa Princeton University sa pag-ultan kan 1969 asin 2009. 

## Biograpiya asin karera sa Pagbayli
Nagdakula si Ze'eva Cohen sa Tel Aviv, an makuapong babae kan Judiong mga dayong Yemenita. Nagpasiring sya sa Syudad nin New York kan 1963 para mag-adal sa Juilliard School asin magpasali sa Anna Sokolow Dance Company.  Nagbayli siya kaiba ninda sa laog nin sampulong taon.

Si Cohen saro sa kagmuknang myembro kan Dance Theater Workshop, kun sain sya nagtrabaho bilang choreographer asin parabayle puon kan katahawi kan 60s hasta kaamayi kan 70s. Naggibo sya nin sarong katipunan nin pagkokoryograpo kun sain igdi man masususog an impluwensya saiya kan Amerikanong modernong pagbayli kaiba pa an saiyang impluwensya sa Hundyong Yemenita.

## Reperensya
Olive-backed Sunbird

An **olive-backed sunbird** (*Cinnyris jugularis*) mas midbid na**yellow-bellied sunbird**, sarong species kansunbird na manunumpungan sa Southern Asia hanggang Australia.

## Taksonomiya
Kan 1760 na Pranses na  zoologist na si Mathurin Jacques Brisson may sinabing deskripsyon kan olive-backed sunbird sa saiyang *Ornithologie* base sa nakolektang specimen sa Filipinas.Ginamit niya an Pranses na ngaran na *Le petit grampereau des Philippines* asin Latin *Certhia Philippensis Minor*. Dawa ginibo ni Brisson an mga Latin na ngaran, dae ini komporme sa binomial system asin dae tigmimidbid kan International Commission on Zoological Nomenclature.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Cinnyris jugularis -Philippines -flower-8.jpg|Female in the Philippines
File:Olive-backed Sunbird hovering.jpg|Male hovering while feeding
File:Olive-backed Sunbird - Wyvuri.jpg|Female at nest
File:Nectarinia jugularis - Manado.JPG|Male of *C. j. plateni* at Manado
File:Nectarinia jugularis (2) - Manado.JPG|Female of *C. j. plateni* at Manado
File:Olive-backed Sunbird In Penang.jpg|Male in Penang, Malaysia
File:Sunbird, Guntur, Andhra Pradesh, India.jpg|Sunbird in Guntur, Andhra Pradesh, India


## Mga toltolan

* *Sunbirds* by Cheke, Mann and Allen, 

## Panluwas na takod

* Olive-backed sunbird videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection.
* BirdLife Species Factsheet
* Yellow-bellied sunbird video
* Images of female and chicks in nest
Michael Jordan

Si **Michael Jeffrey Jordan** (namondag Pebrero 17, 1963), bistado man sa saiyang inisyal na **MJ**, iyo sarong Amerikanong negosyante asin nagligad na propesyonal na parakawat nin basketbol. Siya an prinsipal na kagsadiri asin tagapamayo kan Charlotte Hornets kan National Basketball Association (NBA) sagkod kan 23XI Racing sa NASCAR Cup Series. 

Nagkawat siya nin 15 na taon sa NBA, kun sain nanggana siya nin anom na kampeonato kaiba an Chicago Bulls. An saiyang biyograpiya sa opisyal na websityo kan NBA minasambit nin (sa Ingles): "*By acclamation, Michael Jordan is the greatest basketball player of all time.*" Saro siya sa mga nakatabang para mapasikat an NBA sa bilog na kinaban kaidtong 1980s asin 1990s, kun sain nagi siyang pankinabang kultural na ikono sa proseso.

## Panluwas na takod

* 

* 
* 

* 
* 
* 

## Toltolan
Luzon hornbill

An **Luzon hornbill** (*Penelopides manillae*),minsan inaapod na **Luzon tarictic hornbill**, sarong species kan hornbill sa pamilya Bucerotidae. Ini endemic sa mga kagubatan sa Luzon asin hararaning isla sa norteng parte kan Filipinas. Sa kaso kan gabos na Philippine tarictic hornbills, ini kinonsiderar na subspecies kan *[[Penelopides panini|P. panini]]*.

## Kataytayan nin mga ladawan

image:Polillo-Tariktik-Hornvogel 060819.jpg|Male
Image:Polillo Tariktik-Hornvogel 2007-05-25 088.jpg|Male
Image:Polillo Tariktik-Hornvogel 2007-05-25 086.jpg|Male
File:Penelopides manillae -Luzon Tarictic Hornbill-8.jpg|Female
File:Penelopides manilae 4.jpg|Skeleton


## Mga toltolan
Cristiano Ronaldo

Si **Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro**  (namondag 5 Pebrero 1985) iyo sarong Portuges na propesyonal na parakawat nin futbol kun sain siya minakawat bilang sarong *forward* para sa Serie A club na Juventus asin iyo kapitan kan nasyunal na koponan kan Portugal.

Harus pigkokonsidera bilang an pinakatibay na parakawat sa kinaban asin mahiwas na pigbibisto bilang saro sa mga pinakamatibay na parakawat sa gabos na panahon, si Ronaldo iyo nanggana nin limang Ballons d'Or asin apat na European Golden Shoes, an pinakadakol para sa sarong parakawat na Europeano. Siya iyo nanggana nin 34 na mayor na tropeyo sa saiyang karera, kaiba an pitong titulo sa liga, limang UEFA Champions Leagues, sarong UEFA European Championship, asin sarong UEFA Nations League. Si Ronaldo kapot an rekord para sa pinakadakol na internasyunal na goal (109, kaparehas ni Ali Daei), pinakadakol na goal (134) asin assists (42) sa Champions League, asin pinakadakol na goal sa European Championship (14). Siya iyo saro sa nagkapirang nairekord na parakawat na nakagibo nin lagpas 1,100 na propesyonal na karerang pagluwas, asin iyo naka-iskor nin lagpas 780 opisyal na senyor na karerang goal para sa club asin nasyon.

Is know as Messi son

## Mga panluwas na takod

* Opisyal na panindog sa Juventus 
* Opisyal na panindog sa Real Madrid
* Cristiano Ronaldo – La Liga (rekord sa kompetisyon)
* Cristiano Ronaldo – Portuguese Football Federation (rekord sa kompetisyon)
* 
* 
* 
*
Lionel Messi

Si **Lionel Andrés Messi**, bistado man bilang si **Leo Messi**, (namondag kan 24 Hunyo 1987) iyo an sarong Arhentinong propesyonal na parakawat nin futbol na minakawat bilang sarong *forward* asin kapitan kan nasyunal na koponan kan Arhentina. Sa presente, siya an sarong talingkas na ahente, na nagkawat kan saiyang entirong propesyonal na karera para sa La Liga club na Barcelona, kun siya nagin kapitan poon 2018 hasta 2021. 

Harus pigkokonsidera bilang an pinakamatibay na parakawat sa kinaban, asin pigbibisto kan nagkapira bilang an pinakamatibay na parakawat sa gabos na panahon, si Messi iyo nanggana nin rekord na anom na Ballon d'Or na gawad, rekord na anom na European Golden Shoes, asin kan 2020 iyo pinangaranan sa Ballon d'Or Dream Team. Siya iyo kaapil kan Barcelona sa entirong propesyonal na karera niya, kun sain nanggana siya nin club-rekord na 34 na tropeyo, kaiba an sampulong titulo sa La Liga,pito sa Copa del Rey asin apat sa UEFA Champions Leagues. Sarong prolipikong para-iskor asin matibay maghimo nin mga *play*, si Messi kinakapotan an rekord para sa pinakadakol na goal sa La Liga (474), sarong La Liga asin European league na season (50), pinakadakol na hat-trick sa La Liga (36) asin sa UEFA Champions League (8), sagkod pinakadakol na *assists* sa La Liga (192), sarong La Liga and European league na season (21) asin an Copa América (17). Siya an naka-iskor nin lagpas 750 na senyor sa karerang goal para sa club asin nasyon, sagkod siya an igwa nin pinakadakol na goal (sa gabos na panahon) nin sarong parakawat para sa sarong club.

## Panluwas na takod

* 
* Panindog sa FC Barcelona
* Panindog sa La Liga
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Toltolan
Konsentrasyon

Sa kimika, an **konsentrasyon** (Ingles: *concentration*) iyo an pagkadakol kan sarong konstituente na nababanga sa kabilugang bolyum kan sarong salak (*mixture*). Nagkapirang klase kan matematikong deskripsyon an mailalain: konsentrasyong masa, konsentrasyong molar, konsentrasyong numero, asin konsentrasyong bolyum. 

An konsentrasyon pwedeng magin anong klase nin kimikal na salak, pero harus iyo mga solute asin solvent sa solusyon. An konsentrasyong molar (bilang) iyo igwa nin mga baryente arug kan konsentrasyong normal asin konsentrasyong osmotiko.

## Tabla nin mga konsentrasyon asin relatibong kantidad

## Toltolan
Internasyunal na Kasararoan nin Puro asin Aplikado na Kimika

An **Internasyunal na Kasararoan nin Puro asin Aplikado na Kimika** (Ingles: *International Union of Pure and Applied Chemistry*), midbid man sa halipot na kaapudan na **IUPAC**, iyo sarong internasyunal na pederasyon nin mga *National Adhering Organizations* na minarepresenta sa mga kimiko sa mga indibidwal na nasyon. Ini kaapil sa International Science Council (ISC). 

An IUPAC rehistrado sa Zürich, Switzerland, asin an administratibong opisina, bistado bilang an "IUPAC Secretariat", iyo yaon sa Research Triangle Park, North Carolina, Estados Unidos. An administratibong opisina na ini iyo pinamamayohan kan presenteng ehekutibong direktor kan IUPAC na si Lynn Soby.

## Panluwas na takod
* 
* 

## Toltolan
Blue-eared kingfisher

An **blue-eared kingfisher** (*Alcedo meninting*) manunumpungan sa Asia, nasa Indian subcontinent asinSoutheast Asia. Maheheling ini sa mga kadlagan na kun saen naghahanap ini nin mga pagkakan sa saradit na salog.

## Taksonomiya
An blue-eared kingfisher tiglaladawan kan Amerikanong Naturalista na si Thomas Horsfield kan 1821 asin tigtawan nin binomial na ngaran na *Alcedo meninting*. An ngaran na *Alcedo* hali sa Latin na tataramon na"kingfisher". An ispesipikongn epithet na *meninting* sarong Javanese na tataramon sa species. An blue-eared kingfisher saro sa pitong species kan genus *Alcedo* asin mas kaagid sa Blyth's kingfisher (*Alcedo hercules*).

An mga subspecies:

* *A. m. coltarti* Baker ECS, 1919 – Nepal, northeast India, northern Thailand and Indochina
* *A. m. phillipsi* Baker ECS, 1927 – southwest India and Sri Lanka
* *A. m. scintillans* Baker ECS, 1919 – southern Myanmar and Thailand
* *A. m. rufigastra* Walden, 1873 – Andaman Islands
* *A. m. meninting* Horsfield, 1821 – southern Malay Peninsula, Borneo, southern Philippines, Islands off the west coast of Sumatra, Java, Lombok, Sulawesi, Banggai and Sula Islands.

Iba pang mga subspecies arog kan *verreauxii*, *callima*, *subviridis* asin *proxima* dae kinokonsiderar na iba.

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

* Media on the Internet Bird Collection
Palawan flowerpecker

An **Palawan flowerpecker** (*Prionochilus plateni*) sarong species nin gamgam sa pamilya Dicaeidae. Ini endemiko sa Filipinas. An natural na istaran kaini iyo sa subtropikal o tropikal na *moist lowland forest*.

An siyentipikong ngaran nagkokomemorar sa Alemanong solohista na si Carl Constantin Platen.

## Toltolan
NASA

An **National Aeronautics and Space Administration** (**NASA** ) iyo sarong talingkas na ahensya kan pederal na gobyerno kan Estados Unidos na responsable para sa sibilyan na pangkalawakang programa, pati naman sa aeronautika asin pag-aadal kan kalawakan.

An NASA iyo nahaman kan 1958, na nagribay sa National Advisory Committee for Aeronautics (NACA). An bagong ahensya iyo dapat magkaigwa nin distinktong sibilyan na oryentasyon, na nag-eenganyo sa matoninong na aplikasyon kan siyensyang pangkalawakan. Poon sa pagkahaman kaini, an kadaklan sa mga eksplorasyon kan Estados Unidos sa kalawakan iyo pinangenotan kan NASA, kaiba na an misyon na pagtongtong sa Bulan kan Apollo, an space station kan Skylab, sagkod dagos an Space Shuttle. An NASA iyo minasuporta sa International Space Station asin iyo minatanaw sa paghaman kan Orion spacecraft, an Space Launch System, mga behikulo kan Commercial Crew, asin an nakaplanong Lunar Gateway space station. An ahensya iyo responsable man para sa Launch Services Program, na iyo minatao nin pagtanaw sa mga operasyong paglayog asin pagmanehar na pagbibilang para sa mga mayong sakay na paglayog sa NASA.

An siyensya kan NASA iyo nakapokus sa mas marhay na pagkakaintindi kan Kinaban sa paagi kan Earth Observing System; pag-uswag kan helyopisika (heliophysics) sa paagi kan Heliophysics Research Program nin Science Mission Directorate; paghahanap nin mga lawas sa Sistemang Solar sa mauswag na robotic spacecraft arug kan *[[New Horizons]]*; asin sa pag-aadal kan mga ulayon dapit sa astropisika, arug kan Big Bang, sa paagi kan Great Observatories asin mga katakod na programa.

## Panluwas na takod

* 
** NASA Engineering and Safety Center
** NASA History Division
** Monthly look at Exploration events 
** NODIS: NASA Online Directives Information System 
** NTRS: NASA Technical Reports Server
** NASA History and the Challenge of Keeping the Contemporary Past 
** NASA podcasts
* NASA Watch, an agency watchdog site
* 
* How NASA works sa howstuffworks.com
* ''Quest: The History of Spaceflight Quarterly''

## Toltolan
Ekonomika

An **ekonomika** (Ingles: *economics*; ()) iyo an siyensyang sosyal na minaadal sa kun pano an inter-aksyon kan mga tawo sa halaga; partikular, an produksyon, distribusyon, asin pagkonsumo kan mga babakalon asin serbisyo.

An ekonomika iyo nakapokus sa pag-uugali asin inter-aksyon kan mga ekonomikong ahente asin kun pano minagana an ekonomiya. An mikroekonomiya iyo nagaanalisa kan mga basehang elemento sa ekonomiya, kabali an indibidwal na ahente asin merkado, an saindang inter-aksyon, asin kaluluwasan kan inter-aksyon. An mga indibidwal na ahente iyo pwedeng kabali, halimbawa, an kaharongan, negosyo, parabakal, asin parabenta. An makroekonomika iyo nagaanalisa sa ekonomiya bilang sarong sistema kun sain an produksyon, pagkonsumo, pag-iipon, asin an puhunan iyo igwang inter-aksyon, sagkod an mga kawsa na nakakaapekto digdi: pagkua nin mga empleyado, kapital, daga, inflation kan kurensiya, pagdakula kan ekonomiya, asin mga pampublikong polisiya na may impak sa mga elementong ini.

An analisis kan ekonomika iyo pwedeng maaplikar sa sosyedad, sa *real estate*, negosyo, pinansya, pag-ataman nin salud, inhinyeriya,asin gobyerno. Pwede man ini maaplikar sa dibersong subheto bilang krimen, edukasyon, an pamilya, ley, politika, relihiyon, institusyong sosyal, giyera, siyensya, asin an kapalibotan.

## Panluwas na takod

* 
* Ekonomikong journal sa web 
* Ekonomika sa *Encyclopædia Britannica*
* Intute: Economics
* Research Papers in Economics (RePEc)
* Resources For Economists 

## Toltolan
Palawan peacock-pheasant

An **Palawan peacock-pheasant** (*Polyplectron napoleonis*) sarong katamtaman an sukol (mga 50&nbsp;cm na laba) na gamgam sa pamilya Phasianidae.

Ini yaon sa kultura nin mga katutubo sa  Palawan. Ini yaon sa opisyal na tatak kan siyudad sa Puerto Princesa. Ini endemic sa  Filipinas, manunumpungan sa mga kagubatan nin Palawan Island sa parteng sur kan Philippine archipelago.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Stavenn Polyplectron napoleonis 01.jpg|male
File:Polyplectron napoleonis-female-Lisbon.jpg|female
File:palawan_peacock.jpg|male


## Mga toltolan

### Talababa

### Mga Gibo

* Dickinson, E. C. (2001): The correct scientific name of the Palawan Peacock-Pheasant is *Polyplectron napoleonis* (Lesson, 1831). *[[Bulletin of the British Ornithologists' Club|Bull. B. O. C.]]* **121**(4): 266–272.
* Kimball, Rebecca T.; Braun, Edward L.; Ligon, J. David; Lucchini, Vittorio & Randi, Ettore (2001): A molecular phylogeny of the peacock-pheasants (Galliformes: *Polyplectron* spp.) indicates loss and reduction of ornamental traits and display behaviour. *[[Biological Journal of the Linnean Society|Biol. J. Linn. Soc.]]* **73**(2): 187–198. HTML abstract
* Lesson, René-Primevère (1831): *Traite d'Ornithologie* **7**:487; **8**: 650.
* Temminck, Coenraad Jacob (1832): *Nouveau Recueil de Planches coloriées d'Oiseaux* **88** plate 540.

## Panluwas na takod

* ARKive - images and movies of the Palawan peacock-pheasant ''(Polyplectron napoleonis)''
* BirdLife Species Factsheet
* Red Data Book
Crested Serpent Eagle

An **crested serpent eagle** (*Spilornis cheela*) sarong katamtaman na sukol na bird of prey na manunumpungan sa  kagubatan sa tropical Asia. Sa dakol kaini sa luwas nin Indian Subcontinent, Southeast Asia asin East Asia,sinda tigkokonsiderar na iba asin an mga awtoridad sinasabi na an mgasubspecies kaini iba sa suway na species. 

## Distribusyon, Taksonomiya asin Status

Sa lawak kaini sa luwas kan Asya tropika, 21 na populasyon an nginaranan na subspecies. An pinakamalawak na sub-species iyo an nominado hali sa sub-Himalayan range kan India asin Nepal,

* *S. c. batu* from southern Sumatra and Batu,
* *S. c. bido* from Java and Bali,
* *S. c. burmanicus* in most of Indochina,
* *S. c. hoya* from Taiwan,
* *S. c. malayensis* of the Thai-Malay Peninsula and northern Sumatra,
* *S. c. melanotis* in Peninsular India,
* *S. c. palawanensis* from Palawan,
* *S. c. pallidus* from northern Borneo,
* *S. c. richmondi* from southern Borneo,
* *S. c. ricketti* in northern Vietnam and southern China,
* *S. c. rutherfordi* from Hainan, and
* *S. c. spilogaster* of Sri Lanka.

The remaining sub-species are all restricted to smaller islands:

* *S. c. abbotti* (Simeulue serpent eagle) from Simeulue,
* *S. c. asturinus* (Nias serpent eagle) from Nias,
* *S. c. baweanus* (Bawean serpent eagle) of the Bawean,
* *S. c. davisoni* in the Andamans,
* *S. c. minimus* (Central Nicobar serpent eagle) from the central Nicobars,
* *S. c. natunensis* (Natuna serpent eagle) from Natuna,
* *S. c. perplexus* (Ryukyu serpent eagle) from Ryukyu, and
* *S. c. sipora* (Mentawai serpent eagle) from Mentawai.

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

* 
* 
* Photographs and videos
* Call recordings
Estadistika

An **estadistika** (Ingles: *statistics*) iyo an disiplina na dapit sa koleksyon, organisasyon, analisis, interpretasyon, asin presentasyon nin mga datos. Sa pag-aplikar kan estadistika sa sarong siyentipiko, industriyal, o sosyedad na problema, kumbensyonal an magpoon sa sarong populasyong estadistika o sarong modelong estadistika na aadalan. An mga populasyon pwedeng dibersong grupo nin katawohan o bagay arug kan "gabos na tawo na nag-eerok sa nasyon" o "kada atomo na minabilog sa kristal". An estadistika iyo dapit sa gabos na aspeto nin mga datos, kabali na an pagplano kan pagkolekta nin datos sa paagi kan disenyo nin mga surbey asin eksperimento.

Kapag an datos nin sensus dae makolekta, an mga estadistiko minakolekta nin datos sa paagi nin paghaman nin ispesikpikong disenyo kan eksperimento asin mga sampol kan surbey. An mga representatibong pagsampol iyo nagpapahiling na an mga imperensya asin konklusyon pwedeng mapahiwas nin may rason gikan sa sampol pasiring sa bilog na populasyon. An eksperimentong pag-aadal iyo kabali an pagkua nin sukol kan sistema na yaon sa irarom nin pag-aadal, pagmanipula kan sistema, asin dagos an pagkua nin dugang na mga pagsukol gamit an kaparehas na paagi para maaraman kun an manipulasyon iyo naliwat an halaga kan mga pagsukol. Sa kontrasto, an obserbasyonal na pag-aadal iyo dae kabali an eksperimental na manipulasyon.

## Panluwas na takod

* (Elektronikong Bersyon): TIBCO Software Inc. (2020). Data Science Textbook.
* ''Online Statistics Education: An Interactive Multimedia Course of Study''. Nahaman kan Rice University (Pamayong Taga-haman), University of Houston Clear Lake, Tufts University, asin National Science Foundation.
* UCLA Statistical Computing Resources
* Philosophy of Statistics gikan sa Stanford Encyclopedia of Philosophy

## Toltolan
Politika

An **politika** (Ingles: *politics;* gikan sa Griyego: *Πολιτικά*, *politiká*, 'kinaaraman sa mga syudad') iyo an kasararoan nin mga kasibotan na katakod sa paghimo nin mga desisyon sa grupo, o iba pang porma nin mga relasyon sa kapangyarihan sa tahaw nin mga indibidwal, arug kan distribusyon nin mga rekurso o kamugtakan. An sanga kan siyensyang sosyal na minaadal sa politika asin gobyerno iyo an siyensyang pampolitika.

Manlainlain na paagi an yayaon sa politika, na kabali an pagheras kan sadiring politikal na pagtanaw kan saro pasiring sa katawohan, negosasyon sa iba pang mga politikal na bagay, paghimo nin mga ley, asin paggamit nin puwersa, kabali na an giyera laban sa mga kaiwal. An politika iyo mahihiling sa mahiwas na rango nin mga sosyedad na lebel, poon sa mga pamilya asin tribo kan mga tradisyonal na sosyedad, pasiring sa modernong lokal na gobyerno, kompanya asin intitusyon sagkod sa mga soberanong estado, hasta sa internasyunal na lebel. Sa mga modernong nasyon na estado, an mga tawo iyo harus nagmomokna nin mga partidong politikal para mairepresenta an saindang mga pagtubod. An mga kaapil kan partido iyo harus may kaparehas na posisyon sa nagkapirang mga isyu asin minatugot na magsuporta sa parehas na pagliwat sa ley asin sa liderato. An eleksyon iyo harus sarong kompetisyon sa tahaw nin manlainlain na mga partido.

## Toltolan
Philippine frogmouth

An **Philippine frogmouth** (*Batrachostomus septimus*) sarong nocturnal na gamgam na manunumpongan sa Philippine archipelago. Ini yaon sa mga kagubatan sa kapatangan. Igwang dikit na impormasyon manungod sa gamgam na ini. Kinakakan kaini an samba-samba, cicadas, lokton asin amamanggi.

## Deskripsyon
An Philippine frogmouth sarong katamtaman sanang klase nin gamgam, na igwang 24–26&nbsp; cm laba na igwang duwang kolor na morphs (asin intermediate phases); an saro chestnut rufous na igwang deep rufous ground na kolor, dangan mapusyaw na kayumanggi na may buff asin black barring.

## Mga Toltolan

* Philippine Frogmouth
Amonya

An **amonya** (Ingles: *ammonia*) iyo sarong kompuwesto nin nitroheno asin hidroheno na may pormula na NH3. Sarong pusog na *binary hydride*, asin an pinakasimpleng *pnictogen hydride*, an amonya iyo mayong kulay na gas na may bistong maraot na parong.

Ini iyo sarong bistadong nitrohenosong ati, partikular sa mga organismo sa katubigan, asin iyo may signipikong ambag sa nutrisyonal na pangangaipo kan mga organismo sa daga sa paagi kan pagigin prekursor sa pagkakan asin pataba sa daga. An amonya, direkta o dae-direkta, iyo saro man na minahaman sa sintesis kan nagkapirang mga parmasyutikong produkto asin iyo nagagamit sa nagkapirang panglinig na produkto sa komersyo. Ini iyo pangenot na nakokolekta sa paibabang displasamento sa parehong ere asin tubig.

An pankinabang industriyal na produksyon nin amonya kan 2018 iyo 175 na milyong tonelada, na mayo nin signipikong pagbabago relatibo sa 2013 na pankinabang industriyal na produksyon na 175 na milyong tonelada An industriyal na amonya iyo naibebenta bilang *ammonia liquor* (harus 28% amonya sa tubig) o may presyon o malipoton na anhidroso (*anhydrous*) na likidong amonya na naibabiyahe sa tangke na awto o silindro.

## Panluwas na takod

*International Chemical Safety Card 0414 (anhydrous ammonia), ilo.org.
*International Chemical Safety Card 0215 (aqueous solutions), ilo.org.
*
*
*Emergency Response to Ammonia Fertilizer Releases (Spills) para sa Minnesota Department of Agriculture.ammoniaspills.org
*National Institute for Occupational Safety and Health – Ammonia Page, cdc.gov
*NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Ammonia, cdc.gov
*Ammonia, video

## Toltolan
Lesser coucal

An **lesser coucal** (*Centropus bengalensis*) sarong species nin cuckoo sa pamilya Cuculidae.  Dakol ini kaiba an iba pang kaparehas na species. Ini manunumpungan sa mga matubig na daga na may duot asin kahoy.  

## Distribusyon asin and pagkakaiba nin mga subspecies

An species na nin nasa west sa Indian subcontinent (pero bakong Sri Lanka dawa igwang kahapotan sa pinaghalian) hanggang sa east sa luwas nin Sur-subangang Asya.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:PHILIPPINE LESSER COUCAL.jpg|An Philippine Lesser Coucal sa Pagatpat Cagayan De Oro City, Misamis Oriental
Ladawan:Lesser_Coucal.ogg|wala|Sub-espesye na *javanensis* (Taman Negara, Malaysia)
Ladawan:Lesser_Coucal_call.ogg|Pag-apud na nairekord sa sur nin Indya (Abril)


## Mga toltolan

## Panluwas na takod

* Lesser coucal - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
Hupiter

An **Hupiter**  (simbolo: ; Ingles: *Jupiter*) iyo an ikalimang planeta hali sa Saldang asin an pinakadakula sa Sistemang Solar. Ini iyo sarong higanteng gas na an masa iyo mas dakula nin duwa asin kabangang beses kumpara sa kun pagsasaralakon an gabos na ibang mga planeta sa Sistemang Solar, pero dikit na mas hababa sa sarong tig-ribo sa masa kan Saldang. An Hupiter iyo an ikatolong pinakamaliwanag na natural na bagay sa kalangitan kan Kinaban kun banggi pagkatapos kan Bulan asin Venus. Ini iyo nahihiling na poon pa kan pre-historikong panahon asin iyo pinangaranan pagkatapos sa Romanong diyos na si Hupiter, an hade kan mga diyos, huli sa nahihiling na sukol kaini.

An Hupiter iyo pangenot na pigbibilog nin hidroheno, pero an elyo iyo pigbibilog an sarong kwarterya kan masa kaini asin sarong tig-sampulo kan bolyum kaini. Ini posible na may magapong laog nin mga magagabat na elemento, pero arug kan iba pang mga higanteng planeta, an Hupiter kulang nin pusog na solidong hitsura. An nagpapadagos na kontraksyon kan laog kaini iyo minahimo nin init na mas dakul pa sa bilang nin nakukua kaini gikan sa Saldang. Huli sa marikas kaining rotasyon, an korte kan planeta iyo *oblate spheroid*; may kadikit ini pero nahihiling na butog sa palibot kan ekwador kaini. An panluwas na atmospera iyo nahihiling na nasusuway sa nagkapirang mga banda sa manlainlain na latitudo, kaiba an turbulensya asin mga bagyo sa interaksyon kan saindang mga kapurohan. Sarong prominenteng resulta kaini iyo an Dakulang Pulang Lugar (*Great Red Spot*), sarong higanteng bagyo na bistado na yayaon na nin dae mahaloy sa ika-17 na siglo, kun nuarin ini iyo enot na nahiling kan teleskopyo.

## Panluwas na takod

* 
*  – Sarong simulasyon kan mga 62 na bulan kan Hupiter.
* Jupiter in Motion, album of *Juno* imagery stitched into short videos
* June 2010 impact video
* [Photographs of Jupiter circa 1920s from the Lick Observatory Records Digital Archive, UC Santa Cruz Library's Digital Collections](http://digitalcollections.ucsc.edu/cdm/search/collection/p265101coll10/searchterm/Jupiter%20(planet)/order/title) 
* Interactive 3D gravity simulation of the Jovian system 
* Video (animation; 4:00): Flyby of Ganymede and Jupiter (NASA; 15 Hulyo 2021).

## Toltolan
Saturno

An **Saturno**  (simbolo: ; Ingles: *Saturn*) iyo an ikaanom na planeta hali sa Saldang asin an ikaduwang pinakadakula sa Sistemang Solar, pagkatapos kan Hupiter. Ini iyo sarong higanteng gas na may radiyus na harus siyam asin kabangang beses kumpara sa Kinaban. Ini sarong tig-walo sana nin densidad kan Kinaban; alagad, sa dakulang bolyum kaini, an Saturno iyo lagpas 95 na beses na mas magabat. An Saturno iyo pigpangaranan pagkatapos sa Romanong diyos nin kayamanan asin agrikultura; an astronomikong simbolo (♄) iyo pigrerepresenta an karit kan diyos. An mga Romano iyo pigpangaranan an ikapitong aldaw kan semana na Sabado, *Sāturni diēs* ("Aldaw ni Saturno") dae mahaloy sa ikaduwang siglo para sa planetang Saturno.

An laog kan Saturno iyo harus pigbibilog nin bakal-nikel asin gapo (silikon asin oksihenong mga kompuwesto). An kalaog-laogan kaini iyo pinalilibotan nin hararom na lebel nin metalikong hidroheno, sarong tahaw na lebel kan likidong hidroheno asin likidong elyo, asin dagos an gas na panluwas na lebel. An Saturno igwa nin malungsing giyaw na kulay huli sa mga kristal nin amonya sa ibabaw na atmospera kaini.

An pinakapopular na tampok kan planeta iyo an prominenteng sistemang singsing kaini, na pigbibilog nin harus mga nagyeyelong partikulo asin igwa nin kadikit na bilang nin mga saradit na gapo asin alpog. Dae mababa sa 82 na satelayt an bisto na minaikot sa Saturno, kun sain 53 an opisyal na pinangaranan of which 53; dae kabali digdi an gatos na saradit na satelayt sa singsing kaini. An Titan, an pinakadakulang satelayt kan Saturno asin an ikaduwang pinakadakula sa Sistemang Solar, iyo mas dakula pa sa planetang Merkuryo, alagad mas hababa an masa, asin an solamenteng satelayt sa Sistemang Solar na may substansyal na atmospera.

## Panluwas na takod

* Saturn overview nin Science Mission Directorate kan NASA
* Saturn fact sheet  sa NASA Space Science Data Coordinated Archive
* Saturnian System terminology kan IAU Gazetteer of Planetary Nomenclature
* ''Cassini-Huygens'' legacy website kan Jet Propulsion Laboratory
* Saturn sa SolarViews.com
* Interactive 3D gravity simulation of the Cronian system 

## Toltolan
Karbon dioksido

An **karbon dioksido** (Ingles: *carbon dioxide*), may pormulang kimikal na ****, iyo sarong asidikong mayong kulay na gas na igwang densidad na harus 53% na mas halangkaw sa alang na ere. An molekula kan karbon dioksido iyo pigbibilog nin karbon na atomo na kovalentong nakatakod nin doble sa duwang oksihenong atomo. Ini iyo nangyayari nin natural sa atmospera kan Kinaban sa kadikiton na bilang. An presenteng konsentrasyon iyo harus 0.04% (412&nbsp;ppm) na bolyum, na luminangkaw gikan sa pre-industriyal na lebel na 280&nbsp;ppm.

An mga natural na ginikanan iyo kabali an mga bulkan, mainit na bukal, asin geyser, sagkod iyo naguguno hali sa mga karbonatong gapo sa paagi nin disolusyon kan tubig asin asido. Huli ta an karbon dioksido iyo natutunaw sa tubig, ini iyo nangyayari nin natural sa mga tubig sa irarom kan daga, salog asin danaw, yelong kapa, glacier, asin tubig-dagat. Inin iyo yaon sa mga deposito kan petrolyo asin natural gas. An karbon dioksido iyo may matarom asin asidikong parong asin minahimo nin namit kan *soda water* sa nguso. Alagad, sa normal na konsentrasyon kaini mayo ini nin parong.

Bilang an ginikanan kan yayaon na karbon sa siklong karbon, an atmosperikong karbon dioksido iyo an pangenot na ginikanan kan karbon para mabuhay sa Kinaban asin an konsentrasyon kaini sa pre-industriyal na atmospera kan Kinaban poon sa kahurian kan Precambriyano iyo pinapaandar kan mga potosintetikong organismo asin heolohikal na pangyayari. An mga tinanom, algae, asin cyanobakterya naggagamit nin enerhiyang liwanag para ma-potosintesa an karbohidrato gikan sa karbon dioksido asin tubig, kun sain an oksiheno iyo nahihimo bilang ati na produkto. An CO2 iyo nahihimo kan gabos na aerobikong organismo kun sinda nagme-metabolisa nin mga organikong kompuwesto para makagibo nin enerhiya sa paagi nin respirasyon. Halimbawa, an mga tinanom ginagamit ini para makagibo nin karbohidrato sa prosesong inaapod na potosintesis. Huli ta an mga tawo asin hayop iyo nakadepende sa tinanom para sa pagkakan, an potosintesis, asin dagos an CO2, iyo kinakaipohan para mabuhay sa kinaban.

## Panluwas na takod

* 
*Current global map of carbon dioxide concentration
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Carbon Dioxide
* CO<sub>2</sub> Carbon Dioxide Properties, Uses, Applications
* Dry Ice information
* Trends in Atmospheric Carbon Dioxide (NOAA)
* "A War Gas That Saves Lives". *Popular Science*, June 1942, pp.&nbsp;53–57.
* Reactions, Thermochemistry, Uses, and Function of Carbon Dioxide 
* Carbon Dioxide – Part One asin Carbon Dioxide – Part Two sa *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
## Toltolan
Asin (kimika)

Sa kimika, an **asin** (Ingles: *salt*) iyo sarong kompuwestong kimikal na pigbibilog nin iyonikong katiriponan nin mga katyono asin anyono. An mga asin iyo pigbibilog nin relatibong bilang nin katyono (positibong kargadong iyono) asin anyono (negatibong kargadong iyono) para an produkto iyo elektrikong neutral (mayo nin kabilogang karga). An mga komposisyong iyonong ini pwede magin inorganiko, arug kan chloride (Cl<sup>−</sup>), o organiko, arug kan acetate (); sagkod pwede magin monatomiko, arug kan fluoride (F<sup>−</sup>) o poliatomiko, arug kan sulfate ().

## Nomenklatura

An ngaran kan asin iyo nagpopoon sa ngaran kan katyono (e.g., *sodium* o *ammonium*) na pigsusundan kan ngaran kan anyono (e.g., *chloride* o *acetate*). An mgas asin iyo harus nasasambit sana sa ngaran kan katyono (e.g., *sodium salt* o *ammonium salt*) o sa ngaran kan anyono (e.g., *chloride salt* o *acetate salt*).

An mga bistong katyono na minaporma nin asin iyo kabali an:

* Ammonium 
* Calcium 
* Iron  and 
* Magnesium 
* Potassium 
* Pyridinium 
* Quaternary ammonium , R na iyo sarong alkyl na grupo o sarong aryl na grupo
* Sodium 
* Copper 

An mga bistong anyono na minaporma nin asin iyo kabali an:

* Acetate  (acetic acid)
* Carbonate  (carbonic acid)
* Chloride  (hydrochloric acid)
* Citrate  (citric acid)
* Cyanide  (hydrocyanic acid)
* Fluoride  (hydrofluoric acid)
* Nitrate  (nitric acid)
* Nitrite  (nitrous acid)
* Oxide 
* Phosphate  (phosphoric acid)
* Sulfate  (sulfuric acid)

An mga asin na may baryenteng bilang nin hidrohenong atomo na pigrabayan nin mga katyono kumpara sa magurang na asido ninda iyo pwede maapod bilang *monobasic*, *dibasic*, o *tribasic*, huli ta saro, duwa, o tolong hidrohenong atomo an naribayan; *polybasic* na mga asin iyo huli ta mas dakol sa sarong hidrohenong atomo an naribayan. An mga halimbawa iyo kabali an:

* Sodium phosphate monobasic (NaH2PO4)
* Sodium phosphate dibasic (Na2HPO4)
* Sodium phosphate tribasic (Na3PO4)

## Pormasyon

* Sarong base asin sarong asido, e.g., NH<sub>3</sub> + HCl → NH<sub>4</sub>Cl
* Sarong metal asin sarong asido, e.g., Mg + H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → MgSO<sub>4</sub> + H<sub>2</sub>
* Sarong metal asin sarong dae-metal, e.g., Ca + Cl<sub>2</sub> → CaCl<sub>2</sub>
* Sarong base asin sarong *acid anhydride*, e.g., 2&nbsp;NaOH + Cl<sub>2</sub>O → 2&nbsp;NaClO + H<sub>2</sub>O
* Sarong asido asin sarong *base anhydride*, e.g., 2&nbsp;HNO<sub>3</sub> + Na<sub>2</sub>O → 2&nbsp;NaNO<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>O
* Sa reaksyong metatesis kan asin kun sain duwang lain na asin an pigsasalak sa tubig, an saindang mga iyono minasalak liwat, asin an bagong asin iyo dae natutunaw asin nagpepresipitar. Halimbawa:
*: Pb(NO3)2 + Na2SO4 → PbSO4↓ + 2&nbsp;NaNO3

## Hilingon man
* Sodium chloride
* Elektrokimika
* Solusyon (kimika)

## Toltolan

* Mark Kurlansky (2002). *Salt: A World History*. Walker Publishing Company. .
Urano

An **Urano**  (simbolo: , Ingles: *Uranus*) iyo an ikapitong planeta hali sa Saldang. An ngaran kaini iyo gikan sa Griyegong diyos kan kalangitan, si Urano, na dapit sa Griyegong mitolohiya, iyo an ama kan lolo ni Ares (Marte), lolo ni Zeus (Hupiter) asin an ama ni Cronus (Saturno). Ini an may ikatolong pinakadakula na planteryong radiyus asin an ikaapat na pinakamagabat na planetaryong masa sa Sistemang Solar.

An Urano iyo kaparehas nin komposisyon sa Neptuno, asin parehas igwa nin bulkong komposisyong kimikal na lain sa mas dakulang higanteng gas na Hupiter asin Saturno. Sa rasong ini, an mga siyentista iyo harus pigkaklasipika an Urano asin Neptuno bilang "higanteng yelo" para malain sinda sa iba pang mga higanteng planeta. An atmospera kan Urano iyo parehas sa Hupiter asin Saturno sa pangenot kaining komposisyon na hidroheno asin elyo, pero igwa ini nin mas dakol na "yelo" arug kan tubig, amonya, asin metano, kaiba na an kadikit na ibang mga hidrokarburo. Ini an may pinakamalipot na planetaryong atmospera sa Sistemang Solar,na may pinakahababang temperatura na , asin igwa nin kompleksong, grupo-grupong istraktura nin urap na an tubig iyo pighohona na minabilog sa pinakahababang mga urap asin an metano sa pinakahalangkaw na mga urap. An interyor kan Urano iyo pangenot na pigbibilog nin mga yelo asin gapo.

## Panluwas na takod

* Urano sa European Space Agency
* Urano sa Solar System Exploration site kan NASA
* Urano sa planetary photojournal kan Jet Propulsion Laboratory (mga retrato)
* Voyager sa Urano (mga retrato)
* Uranian system montage (retrato)
* 
* Interactive 3D gravity simulation of the Uranian system 

## Toltolan
Gustaf Tenggren

Si Gustaf Tenggren (November 3, 1896 – April 9, 1970) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses, prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo.  

## Filmography

### Illustrations
**[[Snow White and the Seven Dwarfs]]* (1937)
**[[Pinocchio (1940 film)|Pinocchio]]* (1940)
**[[Fantasia (film)|Fantasia]]* (*Night on Bald Mountain/Ave Maria* segment)(1940)
**[[Bambi]]* (1942)

### Background illustrations
**[[Little Hiawatha]]* (1937)
**[[The Old Mill]]* (1937)
**[[The Ugly Duckling (1939 film)|The Ugly Duckling]]* (1939)
Philippine magpie-robin

An **Philippine magpie-robin** (*Copsychus mindanensis*) sarong species nin gamgam sa pamilya Muscicapidae. Ini endemic sa Filipinas. Ini kinokonsiderar na subspecies kan Oriental magpie-robin.

An natural na istaran kaini iyo an subtropical o tropical  na dry forests asin subtropical o tropical moist lowland forests.

## Taksonomiya
An Philippine magpie-robin tiglaladawan kan Pranses na polymath na si Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon kan 1775 sa *[[Histoire Naturelle|Histoire Naturelle des Oiseaux]]* hali sa sarong specimen na nakolekta sa isla nin Mindanao sa Filipinas. 

## Mga toltolan
Taytay

Pwedeng minatukdo an **Taytay** sa:

* Taytay, Palawan, Filipinas, sarong banwaan asin dating kahadian
** Palayogan kan Taytay
* Taytay, Rizal, Filipinas
* Taytay (bunganga), sarong pagtama na bunganga sa Mars
* Taylor Swift (iminundag 1989), gaha' TayTay, sarong Amerikano na parakanta asin parasurat-kanta

## Hilingon man
* 
* Tay 2 (estasyon nin radyo) Tayside, Scotland, UK
* Tay (klasipikasyon)
Neptuno

An **Neptuno**  (simbolo: ; Ingles: *Neptune*) iyo an ikawalo asin an pinakaharayong bistadong planetang Solar hali sa Saldang. Sa Sistemang Solar, ini an ikaapat na pinakadakulang planeta sa diyametro, an ikatolong pinakamagabat na planeta, asin an may pinakahalangkaw na densidad sa mga higanteng planeta. 

Ini iyo 17 na beses an masa kumpara sa Kinaban, mas kadikit na mas magabat sa haraning kambal kaini na Urano. An Neptuno may mas halangkaw na densidad asin pisikal na mas sadit kaysa sa Urano huli ta an magabat na masa kaini iyo minakawsa nin mas dakulang grabitasyonal na kompresyon sa atmospera kaini. An planeta minaikot sa Saldang sarong beses kada 164.8&nbsp;na taon sa kabilugang distansya na . Ini iyo pinangaranan pagkatapos sa Romanong diyos kan kadagatan asin may astronomikal na simbolong ♆, sarong maistilong bersyon nin *trident* kan diyos na si Neptuno.

Arug kan Hupiter asin Saturno, an atmospera kan Neptuno iyo pangenot na pigbibilog nin hidroheno asin elyo,  kaiba an kadikiton na mga hidrokarburo asin posible an nitroheno, maski ngani igwa ini nin mas halangkaw na proporsyon nin mga "yelo" arug kan tubig, amonya, asin metano. Alagad, kaparehas kan Urano, an laog kaini iyo pangenot na pigbibilog nin mga yelo asin gapo; an Urano asin Neptuno iyo normal na pigkokonsidera bilang "higanteng yelo" para maipahiling an distinksyong ini. An kadikiton na metano sa panluwas na mga rehiyon kaini iyo partidang minakawsa kan asul na hitsura kaini, alagad an dae bistong komposisyon iyo pighohona na minakulay sa Neptuno kan hararom na asul kaini kumpara sa Urano.

## Panluwas na takod

* NASA's Neptune fact sheet 
* Neptuno gikan sa nineplanets.org ni Bill Arnett 
* Neptuno Astronomy Cast episode No. 63, kabali an bilog na transkript.
* Panindog kan Neptuno sa NASA's Solar System Exploration site
* Planets&nbsp;– Neptune  Sarong basahon dapit sa Neptuno para sa kaakian.
* 
* Neptune by amateur (The Planetary Society)
* Interactive 3D gravity simulation of Neptune and its inner moons 
* NASA Astronomy Picture of the Day Index - Solar System: Neptune
## Toltolan
Pluto

An **Pluto**  (simbolo:  asin ; menor na planetang designasyon: **134340 Pluto**) iyo sarong unanong planeta sa *Kuiper belt*, sarong singsing kan mga lawas lagpas sa orbit kan Neptuno. Ini an pinakaenot asin pinakadakulang bagay sa *Kuiper belt* na nadiskobre. Pagkatapos na madiskobre an Pluto kaidtong 1930, pigdeklara ini bilang an ikasiyam na planeta hali sa Saldang. Sa kapinunan kan 1990s, an kamugtakan kaini bilang sarong planeta iyo pigkekwestyon pagkatapos na madiskobre an nagkapirang mga bagay nin may kaparehas na sukol sa Kuiper belt asin an wararak na disko, kabali na an unanong planeta na Eris. Ini iyo nagtaong dalan sa International Astronomical Union (IAU) kaidtong 2006 na pormal na tawan kahulugan an terminong "planeta"—na nagpahali sa Pluto asin liwat na pigklasipika bilang sarong unanong planeta.

An Pluto iyo an ikasiyam na pinakadakul asin ikasampulong pinakamagabat na bistadong bagay na minaikot sa Saldang. Ini an pinakadakulang bistadaong trans-Neptunyanong bagay sa bolyum pero mas dikit an gabat kaysa sa Eris. Arug kan ina pang mga bagay sa *Kuiper belt*, an Pluto iyo pangenot na pigbibilog nin yelo asin gapo asin iyo relatibong sadit—sarong tig-anom kan masa nin Bulan asin sarong tig-tolo sa bolyum. Ini igwa nin katamtaman na esentriko asin patikong orbit durante kun yaon ini poon sa 30 hasta 49&nbsp;na astronomikal na yunit o AU (4.4–7.4&nbsp;bilyon&nbsp;km) hali sa Saldang. Boot sabihon kaini na an Pluto peryodikong minarani sa Saldang kaysa sa Neptuno, pero an pusog na *orbital resonance* kaini sa Neptuno an nagpapalikay sa kolisyon kan duwang nin. An liwanag hali sa Saldang kaipohan nin 5.5 na oras para maabot an Pluto sa kabilugang distansya kaini (39.5&nbsp;AU).

## Padagos na magbasa

* Codex Regius (2016), *Pluto & Charon*, CreateSpace Independent Publishing Platform 
* Stern, S A and Tholen, D J (1997), *Pluto and Charon*, University of Arizona Press 
* 

## Panluwas na takod

* ''New Horizons'' homepage 
* Panindog kan Plutosa NASA's Solar System Exploration site
* NASA Pluto factsheet 
* Website of the observatory that discovered Pluto
* Earth telescope image of Pluto system
* Keck infrared with AO of Pluto system
* 
* Video – Pluto – viewed through the years (GIF) (NASA; animasyon; Hulyo 15, 2015).
* Video – Pluto – "FlyThrough" (00:22; MP4) (YouTube) (NASA; animasyon; Agosto 31, 2015).
* "A Day on Pluto Video made from July 2015 New Horizon Images" Scientific American
* NASA CGI video kan Pluto flyover (Hulyo 14, 2017)
* CGI video simulasyon kan minaikot na Pluto ni Seán Doran (hilingon pa sa album)
* Google Pluto 3D, interaktibong mapa kan unanong planeta
* Interactive 3D gravity simulation of the Plutonian system
WWE

An **World Wrestling Entertainment, Inc.**, d/b/a **WWE**, iyo sarong Amerikanong integradong medya asin pang-entertainment na kompanya na iyo pangenot na bistado para sa propesyonal na wrestling. An WWE iyo nagsanga-sanga naman sa iba pang mga lado, arug kan pelikula, futbol, asin iba pang mga baryenteng negosyo.

An ngarang WWE iyo dapit man sa propesyonal na wrestling na promosyon kaini, na iyo namokna kaidtong 1953 bilang an Capitol Wrestling Corporation. Ini an pinakadakulang wrestling na promosyon sa kinaban, na minakapot sa lagpas 450 live na mga kasibotan kada taon, kun sain an roster iyo pangenot na nababanga sa tolong pankinabang tatak, asin iyo yayaon sa 900 milyong kaharongan sa bilig na kinaban sa 28 na mga tataramon. An pankinabang pamayong-kwarterya kan kompanya iyo mahhihiling sa Stamford, Connecticut, kaiba an mga opisina sa Nueva York, Los Angeles, London, Mehiko, Mumbai, Shanghai, Singapore, Dubai, Munich asin Tokyo.

## Panluwas na takod
* Opisyal na websityo
* 

## Toltolan
Taytay (bunganga)

An **Taytay** iyo an sarong tama na bunganga sa Oxia Palus quadrangle kan Mars, nakamugtak sa .37° N asin 19.65° W. An diyametro kaini maabot sa  asin ipinangaran ini sa sarong banwaan na kun apudon iyo an Taytay, Palawan sa Filipinas.


Image:Wikitayray.jpg|An bunganga nin Taytay, na nahihiling kan CTX  camera (sa Mars Reconnaissance Orbiter).


## Mga toltolan
Hiwas

An **hiwas** (Ingles: *area*) iyo sarong kantidad na minapahiling sa naaabot kan duwang-dimensyonal na rehiyon, korte, o planar lamina, sa kapatagan. An panluwas na hiwas (*surface area*) iyo analogo sa duwang-dimensyonal na panluwas kan sarong tolong-dimensyonal na bagay. An hiwas pwedeng maintindahan na bilang kan materyal na may bistong hibog na kinakaipohan sa pagpapahiling sa modelo kan korte, o an bilang nin pinta na kinakaipohan sa pagtaklob kan sarong patag. Ini an duwang-dimensyonal na analogo kan laba nin sarong kurbada (saro na sarong-dimensyonal na konsepto) o an bolyum kan sarong solido (saro na tolong-dimensyonal na konsepto).

An hiwas kan sarong korte pwedeng masukol sa pagkumpara sa korte kan mga bistong kwadrado. Sa Internasyunal na Sistema nin mga Yunit (SI), an istandardong yunit nin hiwas iyo an kwadrado metro (pigsusurat bilang m2), na iyo an hiwas kan sarong kwadrado na an mga gilid iyo sarong metrong laba.  An korte na may hiwas na tolong kwadradong metro iyo may kaparehas na hiwas sa tolo na nasambit na mga kwadrado. Sa matematika, an yunit-kwadrado iyo may kahulugan na may hiwas na saro, asin an hiwas kan iba pang nagkapirang mga korte o panluwas iyo sarong daeng-dimensyon na tunay na bilang.

## Toltolan