open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Daghan Mo Neneng

**AN DAGHAN MO NENENG**

:Na kun tal an tanga na dai nin kalag
:nangahas domolok sa hamot nin burak
:ako pa daw ining sangkap nin potencias
:an dai domolok sa pakimaherak.

:Na kun tal an asin na sa tubig gikan
:tubig man giraray an natutunawan
:na kun tal an dagat bago hararomon
:nasosondalisa nin mga madunong.

:An daghan mo neneng hababang paghilingon
:dai ko maaraman kun ano an yaon
:na kun tal an puso an may kasakitan
:puso man giraray an makakaomay.
An Tingog Ni Nanay

**An Tingog Ni Nanay**

:Ay, napakapait daing kabarang
:kun dai nin ina na mag'aataman
:daghan ni nanay kun sinasandigan
:sa larolaylay aki matorogan.

:Hoyop nin doros na malipoton
:an nagpapananok kan katorogan
:huni nin gamgam mapongaw dangogon
:tingog ni nanay an nagpapagiromdom.
Marasapa Baya

**MARASA PA BAYA**'

:Marasa pa baya namomòtan
:Ta dai ka naherak 
:sako ngonyan

:Neneng, marasa pa
:Ta simong binayaan.

:Maray pang mapara
:Sa kinaban.

:Pagkadaing palad
:buhay kong iniho
:akong namomoot
:pinapabayaan.

:Neneng marasa pa
:Ta di mo naherakan
:Maray pang mapara
:Sa kinaban
FC Kuban Krasnodar

**FC Kuban Krasnodar** sarong Rusong futbol club na nakabase sa Krasnodar. Kan 2006 nanggana sinda nin promosyon sa Russian Premier League. An Kuban nagkaigwa na nin duwang season sa Russian Premier League asin tulong season sa Soviet Top League.

## Uusipon
An club pinundar bilang Dynamo kan 1928, alagad pigpangaranan na Neftyanik kan 1954, Kuban kan 1958, asin Spartak kan 1960. Kan 1963 an club pinangaranan giraray na Kuban asin poon kaidto bisto na sa pangaran na ini.

An Kuban asin an saindang mga sinundan kadaklan nagkawat sa hababang lebel kan Sobyet na futbol, nanggana sa kampeonato kan RSFSR nin apat na beses. An Kuban nagkawat sa Soviet Top League kan 1980-1982, nakakua kan saindang pinakamaray na resulta (ika-13 na posisyon) kan 1981.

Kan 1992, huli sa pagka-dissolve kan USSR, an Kuban nagkaigwa nin karapatan na magkawat sa pinakataas na lebel imbes na ma-relegate sa Second League. Nagtapos sinda sa ika-18 sa 20ng koponan asin na-relegate. Matapos magpirang season sa First asin Second divisions, nanggana sinda nin promosyon pabalik sa Premier League para sa 2004, alagad na-relegate giraray tulos. Nangyari ini giraray kan 2006 kan nanggana sinda nin promosyon para sa 2006-2007 season dangan nagtapos sa ikaduwa sa ibaba.

## Mga Kampeonato
* **[[RSFSR]] Championship: 4**
** Mga Nanggana: 1948, 1962, 1973, 1987

## Mga websityo
* Official website 
* Official fans website
* Fans forum GREENMILE
Habagatan-subangan na Asya

An **Habagatan-subangan na Asya** o **Sur-subangan na Asya** (Ingles: *Southeast Asia*) sarong sub-rehiyon kan Asya na kompwesto kan mga nasyon na namumugtak sa sur kan Tsina, subangan kan Indya asin norte kan Australya.

## Bangâ
An Sur-Subangan na Asya iyo an kahiwasan na binibilog kan mga nasyon na:
* Brunei
* Kambodya
* Indonesya
* Laos
* Malaysia
* Myanmar
* Filipinas
* Singapura
* Tailandia
* Subangan na Timor
* Bietnam

## Heograpiya
Nababangâ an Sur-subangan na Asya sa duwang rehiyon, an Kadagaan na Sur-Subangan na Asya asin an Kadagatan na Sur-Subangan na Asya.
## Hilingon man
* ASEAN
* Sur-subangan na Asyanong Karawat
An Sakong Tinanom

**AN SAKONG TINANOM**

:Nagtanom ako nin batag
:sa tongod kan sakong natad
:kan dakul na si sapad
:dakul na man an nagtatangad.

:Pero kaidtong sadit pa
:kulang dahon mayong bunga
:boot nang tagaon ninda
:ta mayo daing halaga.

:An ibang tinanom ko
:mga rosas asin lirio
:kan mga sadit pa idto
:ako an nagacercaso.

:Pero kaso dakula na
:mga burak mahamot pa
:dakul na an nagbibisita
:huli ta may halaga na.

:Iyan halimbawa baga
:kan kadaklan kan daraga
:kan sinda mga aki pa
:mayo pa man nageentra.

:Pero kaso ominabot
:kagayonan masoripot
:dakul an namomoot
:huling mahoyo an boot.
Sulu (klaripikasyon)

An **Sulu** pwedeng manonongod sa:
* Provincia nin Sulu
* Isla nin Sulu
* Dagat Sulu
* Sultanato kan Sulu
* Arkipelago kan Sulu
Sulu

An **Sulu** sarong probinsyang isla kan Republika kan Filipinas na dating sakop kan Awtonomong Rehiyon kan Bangsamoro sa Muslim Mindanao (BARMM) na ngunyan kaapil na sa rehiyon Rawis kan Zamboanga sa Mindanao. An banwaan kan Jolo, an kapitolyo kaini asin sinasakop niya an  mga isla sa tahaw na parte kan arkipelago kan Sulu. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  .

## Heograpiya
An hiwas kan Sulu naabot 1,600.4 kilometro kwadrado asin ini an ika-kaglimang (ika-15) pinakadakulang isla sa Arkipelago kan Pilipinas na harani sa isla nin Borneo. An Sulu asin an paralibot na saradit na puro' igdi nakakatanga sa islang probinsya nin Basilan sa parteng norte-subangan, saka kan  Tawi-Tawi sa parteng habagatan-subangan.

## Banga Pulitikal

Nababanga an Sulu sa 19 banwaan.



* Hadji Panglima Tahil (Marunggas)
* Indanan
* Jolo
* Kalingalan Caluang
* Lugus
* Luuk
* Maimbung
* Omar
* Old Panamao
* Pandami

* Panglima Estino (New Panamao)
* Pangutaran
* Parang
* Pata
* Patikul
* Siasi
* Talipao
* Tapul
* Tongkil


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Camiguin

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Camiguin (klaripikasyon)|Camiguin (klaripikasyon)]].*

An **Camiguin** sarong sadit na islang probinsya kan Republika kan Filipinas sa norte kan Mindanao. Kabali ini sa rehiyon Norteng Mindanao. An kapitolyo kaini iyo an Mambajao. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

An probinsya an ikaduwa sa may pinakadikit sa populasyon asin pinakasadit na sakop. Mas sadit an Batanes. Susog sa senso kan 2015, igwang 88,478 katawo an nageerok. An isla nin Camiguin yaon sa Dagat Bohol na haros 10 kilometros sa norte kan Misamis Oriental.

## Banga Pulitikal

An Camiguin nababanga sa 5 banwaan:

## Demograpiko

## Kataytayan nin mga Ladawan

Ladawan:Sunken Cemetery.jpg|Nakalubog na lulubngan
Ladawan:Gerald R Mondala Sunken Cemetery.jpg|Saro pang ladawan kan bantog na tanda sa probinsya
Ladawan:Lanzones Festival - Camiguin.jpg|Lanzones Festival
Ladawan:Timpoong and Hibok-Hibok Natural Monument in Camiguin - Allan Jay Quesada.jpg|Timpoong asin Hibok-Hibok Natural Monument sa Camiguin
Ladawan:Camiguin White Island.jpg|Camiguin White Island


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*Province of Camiguin official website
*Travel Guide from Cagayan de Oro (CDO) to Camiguin
Camiguin (isla)

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Camiguin (klaripikasyon)|Camiguin (klaripikasyon)]].*

An **Camiguin** sarong isla sa Dagat Bohol.
Kandingga

An **kandingga** o bisto man sa apod na **Bopis** sarong maharang na lutong Filipino kan bagà, katoy asin puso' kan kanding o orig. Sukà an linulutoan kaini imbes na lana. Normalmente, pigsasalakan ini nin giniris na paklang kan kangkong. 

## Pag-andam
Enot maggisa nin bawang, sibulyas, paminta na kaagan na nin bitsen. Kun sarong kilong bagà asin katoy, an proporsyon kaiyan saro kaapatan (1/4) na suka man an ikaag asin kabanga' na tawyo. An takadan iyo an ordinaryong kap. Sa suka asin tawyo iraramas na maray an giniling na baga' asin  katoy.

Dangan, ikaag na sa kawali an pinagramas duman sa kawali na may ginisang sibulyas asin bawang. Kun yaon na sa katahawan kan pagluto kaini saka naman ikaag an giniris na mga paklang nin kangkong. Dai pwedeng idungan an kangkong sa pagkaag kan giniling na baga ta malulu'nok an mga paklang. Halaton na maglomoy.

Dakul nagsasabi na inapod ining **kandingga** ta mayormente baga' sana kan kanding an dapat ginagamit igdi. Pero posible natongod sana na an pangaran garo nakaagid sa taramon na *kanding*. An totoo uso man na lutoon  na kandingga an baga asin katoy kan orig.
## Mga panluwas na takod

* Bopis, kandingga- http://overseaspinoycooking.blogspot.com/2008/05/bopis-kandingga.html 
## <span class="mw-headline" id="Toltolan">Toltolan</span>
'''
Kudot-kudotan

**KUDOT-KUDOTAN**

:Kaidtong sadit ka pa, sadit pa man ako,
:Nagkarawat kita nin kudut-kudotan;
:Kinudot mo ako, kinudot taka man
:an sabi mo sako, "luhay-luhaya man".

:Pagdakula niyato, naghabo na ika,
:Bagong kawat naman an nagugustuhan;
:Gusto mo Ina ka sa payag-payagan,
:Pinirit mo ako magin Ama naman.

Alagad, an kantang ini may ibang bersyon na mas halawig asin oro-usmakon. Malinaw na an bersyon na ini kinakanta kan mga parainom:
:Kan ika saday pa, saday pa man ako,
:Nagkakawat kita nin kudot-kudotan.
:Kinudot mo ako, kinudot taka man,
:An kudot mo sako, hinahanap ko ngonyan.

:Haen kana baya, kakawat kong madaya,
:Nagkakawat kita nin kudot-kudotan,
:Kinudot mo ako, kinudot taka man.
:An simbag mo sako, luhay-luhaya man.

:Duman sa Iraya, may parapamansag,
:Hababang babae, halakbang an piad.
:An natutukawan, duwang salagsalag,
:An nakakabitan, botong garo takyag.

:Haen kana baya, kakawat kong madaya,
:Nagkakawat kita nin kudot-kudotan,
:Kinudot mo ako, kinudot taka man.
:An simbag mo sako, luhay-luhaya man.

:Duman sa looban, igwang kamposanto,
:Na piglulubongan, nin mga angelito.
:Mabayad man ako, minsan pa gurano,
:Makalubong lamang sakong payo-payo.

:Haen kana baya, kakawat kong madaya,
:Nagkakawat kita nin kudot-kudotan,
:Kinudot mo ako, kinudot taka man.
:An kudot mo sako, pighahanap ko ngonyan.

:An mga daraga, an mapili-pili,
:Dakul man matakot kan linta sa tubig.
:Kasu matuparan, an linta sa banig,
:Bakong sinisikwal, kundi kinakabig.

:Haen kana baya, kakawat kong madaya,
:Nagkakawat kita nin kudot-kudotan,
:Kinudot mo ako, kinudot taka man.
:An simbag mo sako, luhay-luhaya man.
## Panluwas na takod

***Kudot-kudotan** (Ibang bersyon, kinanta) YouTube http://youtube.com/watch?v=ZbJjPRyGP-4&amp;feature=related
Pulau Ujong

An **Isla kan Singapur**, o **Pulau Ujong**, iyo an main constituent island kan soberanong islang nasyon asin syudad-estado kan Republika kan Singapur. Iyan namomogtak sa pinakakaibabang puro kan Malay Peninsula, sa pag-ultanan kan Straits of Malacca asin an South China Sea. An Itiot kan Singapur namomogtak sa habagatan, mantang an Itiot kan Johor namomogtak sa amihanan. Poon kan Hunyo 2021, an populasyon kan Singapur igwa nin 5.45 milyon asin an kadagaan igwa nin sukol na haros .

Sa Mandarin inaapod ining 新加坡, Xīnjiāpō; sa Malay, Singapura, sa Tamil சிங்கப்பூர், Cingkappūr.

An *British East India Company* iyo an enot na nagkaag nin estasyon sa kumersyo igdi kan taon 1819 asin sa palibot kaini abot sa may nganga-an kan Salog Singapur mga Malayong parasira an nakaerestar. Pira man na gatos na mga Orang Laut na kadaklan kan enot mga pirata an nageerok sa mga kosa kaini asin sa mga sipi asin duman sa mga saradit pang isla.

An mga Britaniko ginamit an Singapur na estasyon nin komersyo na nagsusunod sa ruta kan rekado. Ngapit nagin ini saro sa pinaka-importanteng sentro militar asin komersyal kan Imperyhong Britaniko. Kan masakop ini kan mga Hapon kan Guerra Mundial II, sinabi ni Winston Churchill na saro ini sa makuring kadaogan kan Britanya. Kan madaog an Hapon sa guerra, nakabalik ini sa Britanya. Dangan kan 1963, nakisaro ini sa Malaya, Sabah asin Sarawak sa pagbilog kan estadong Malaysia. Kulang-kulang duwang taon, naglitik sa grupo asin kan Agosto 9, 1965 nagsadiri siyang magin sarong independienteng Republika. Nagin siyang myembro kan *United Nations* Septyembre 21, sa parehong taon.

Poon kan ini nagtindog na sa sadiri, nag-asenso nang maray an pamumuhay kan mga namanwaan. Mga investment haleng luwas asin an makusog na industrialisasyon na nagsususog sa mga planong minukna kan si Holandes na si Albert Winsdemius nagtogdas nin sarong modernong ekonomiya na base sa electronics manufacturing, petrochemicals, turismo, asin mga serbisyo pinansyal apwera pa kan dati niyang import-export.

An Singapur ika-17 sa mga mayayaman na nasyon kun GDP per capita an pagoolayan. Igwa siya nin natagamang foreign exchange reserves na umabot nang US $ 171.7353 bilyon.

An populasyon kan Singapur uminabot nang 4.68 milyon, asin mayoria kaini mga Insik. Ingles man an lenggwahe administratibo igdi.

An Konstitusyon kan Republika nin Singapur itinogdok an sarong sistema politikal na demokrasya representatibo manta ini binibisto na sarong republika na de parlamento. An *People's Action Party* (PAP) iyo an partido politikal na nagdodominar asin pirme nakukua an kontrol kan Parlamento poon pa kan taon 1956. http://en.wikipedia.org/wiki/Singapore

## Toltolan
Intsik na Mandarin

An **Mandarin** o **Estandarteng Mandarin**, (國語/国语) o sinasabi man na iyo an Estandarteng Pangataram na Intsik, iyo an modernong opisyal na Insik na lenggwahe kan bilog na Mainland China, kan Taiwan asin saro sa opisyal na tataramon man kan Singapur.

## Ponolohiya
An ponolohiya kan Estandarteng Mandarin itinugmad sa dyalektong Pekin, sarong mahiwas asin dakulang grupo nin mga dyalektong Intsik na lakop sa habagatan asin sur-solnopan kan kadagaan kan Tsina. Siring man, an bokabularyo kaini ginuno man sa mga sinasabing dyalekto. An gramatika kaini ginibong estandarte sa mga nasusurat na obra literaryo kan inaapod na Vernacular Chinese na iyo man ngani an sinusunod na praktis kan mga dyalektong Mandarin, maliban sana sa magkapirang pagkakaiba. Kaya an "Estandarteng Mandarin" arapodan sana "Mandarin" kun gamit sa ordinaryong sitwasyon na bakong pang-akademiko. Alagad, an mga linggwista boot sabihon kan "Mandarin" iyo na an bilog na kahiwasan kan lenggwaheng ini.

An **Estandarteng Mandarin'' binibisto sa manlaenlaen na pangaran:

* sa People's Republic of China bisto ini sa apod na **Pǔtōnghuà**  ([[tradisyonal na Intsik]] 普通話; [[pinasimpleng Intsik ]]普通话;na boot sabihon, pangataram na ordinaryo).

*sa Republika kan Tsina (Taiwan) **Guóyǔ**  an apod ([[tradisyonal na Intsik]] 國語;[[pinasimpleng Intsik]]国语, lenggwaheng nasyonal)

* sa [[Malaysia]] asin Singapur, apod kaini **Huáyǔ''' (tradisyonal na Intsik 華語; pinasimpleng Intsik 华语, lenggwaheng Intsik na pangkultura)

Maski siring an manlaenlaen na arapodan, an mga kaiintsikan sa mga kumonidad sa kinaban ginagamit ining paribay-ribay sana.  http://en.wikipedia.org/wiki/Standard_Mandarin
Palawan

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Palawan (klaripikasyon)]].*

An **Palawan** sarong islang probinsya kan Republika kan Filipinas na namomogtak sa Rehiyon Sulnupan na Visayas. An syudad nin Puerto Princesa an kapitolyo kaini na iyo an pinakadakolà sa sokol kan kadagaan. An mga isla nin Palawan poon Mindoro hanggan Borneo pa sur-sulnupan. Nasa tahaw ini kan Dagat Tsina Sur sa amihan-sulnopan asin Dagat Sulu sa habagatan-subangan. An provincia ipinagaran sa pinakadakolang isla kaini.

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo an  .  

## Heograpiya

### Politikal
Nababanga an Palawan sa 23 banwaan asin 1 ciudad.

Pigsasadiri kan gobyerno kan Filipinas an kagabsan kan Kaiislahan kan Spratly na iaapod na Grupo kan mga Isla nin Kalayaan, sa Kaiislahan nin Dagat Tsina Sur sa pamamayo kan provincia.
 
#### Ciudad
* Puerto Princesa

#### Mga banwaan


* Aborlan
* Agutaya
* Araceli
* Balabac
* Bataraza
* Brooke's Point
* Busuanga
* Cagayancillo
* Coron
* Culion
* Cuyo
* Dumaran

* El Nido (Bacuit)
* Kalayaan
* Linapacan
* Magsaysay
* Narra
* Quezon
* Rizal (Marcos)
* Roxas
* San Vicente
* Sofronio Española
* Taytay


#### Rehiyon
Kan 2001, nagboto an mga residente kan Palawan sa sarong plebisito tanganing halion an pagbali kan probinsya sa pinahiwas na Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao (ARMM).

Kan 17 Mayo 2002, binanga kan *Orden Ehekutibo Nu. 103* ang *Southern Tagalog (Rehiyon IV)* sa *Rehiyon IV-A* (Calabarzon) asin *Rehiyon IV-B* (Mimaropa), na nagmugtak sa probinsya nin Palawan sa Mimaropa.

Kan 23 Mayo 2005, pinaluwas an *Orden Ehekutibo Nu. 429* na ipighuhubo an Palawan poon *Rehiyon IV-B* pasiring sa Sulnopam na Visayas (Rehiyon VI). Alagad, an mga residente kan probinsya binatikos an kawaran nin konsultasyon kaini sa sainda. Kadaklan sa mga residente sa Puerto Princesa asin gabos na banwaan malibansa saro an gustong maibalik sa Rehiyon IV-B an probinsya. Maliban kaini, ipinaluwas man an *Orden Ehekutibo Nu. 129* kan 19 Agosto 2005 na pinapaoktba an pagpautob kan EO 429 mantang hinahalat an pagtugot kan Presidente sa propwestong ini. Sa report kan COMELEC sa mga resulta kan eleksyon 2010, an Palawan kabilang sa Rehiyon IV-B. Poon kan Hunyo 30, 2011 padagos na nakaoktaba asin pagigin parte kan probinsya sa Mimaropa.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* El Nido Foundation
* Philippine Standard Geographic Code 
* Palawan Foundation

̺
Palawan (klaripikasyon)

An **Palawan** pwedeng manonongod sa:
*Provincia nin Palawan
*Isla nin Palawan
*Palawan, sarong gamit na pambunot sa niyog
Catanduanes (isla)

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Catanduanes (klaripikasyon)|Catanduanes (klaripikasyon)]].*

**Catanduanes** an mayor na isla kan provincia nin Catanduanes. Namomogtak ini sa subangan kan Bicol Peninsula. An isla napapalibotan kan Maqueda Channel sa sulnupan, Kadagatan Pacifico sa norte asin subangan, sagkod Golpo nin Lagonoy asin Cabugao Bay sa sur.

An isla halos kabukidan.
Juan Escandor

Si **Dr. Juan Escandor** (?-1983) sarong Bikolanong doktor. Siya taga-Gubat, Sorsogon.

Alumnus siya kan Gubat High School. Nagtapos nin medicina sa University of the Philippines (UP). Nagin chief resident kan department of radiology sa Philippine General Hospital (PGH). 

Si Escandor nagin man chief kan research department, Canser Institute kan  Philippine General Hospital (PGH). 

Sa panahon kan rehimeng Marcos nagkaigwa siyang oportunidad na magin mayaman sa luwas kan nasyon pero nasambit niya sa sarong kaamigo, "may sinumpaan ako digdi."

Nagi siyang volunter sa gobyerno asin sa Non-Government Organization.  Nagsirbi sa mga pobreng komunidad sa Central Luzon, Mindoro asin sa munisipyo kan Gubat. 

Bilang volunteer kan Presidential Assistance to National Minority (PANAMIN), nakapagsirbi man siya sa mga komunidad na indigenous.

Saro si Dr. Escandor sa mga nagorganisa kan Sorsogon Progressive Movement sa Gubat asin an "Pagkakaisa ng Kabataang Demokratiko sa Sorsogon." 

Kan idineklara an Martial Law ni Marcos asin saiyang mga among Amerikano, nag-underground na si Escandor asin sinusod an sarong buhay rebolusyonaryo. Pinangenotan niya an sarong armadong medical bureau kan underground movement sa Central Luzon. 

Sa News reports kan Abril 1, 1983, nagsasabi na nagadan siya sa sarong encounter laban sa mga puwersa kan estado. Pero sinasabi kan saiyang mga amigo asin mga miyembro kan Non-Government Organizations (NGOs) na siya tinorture asin nagadan kan March 31, 1983. 

Kaibahan si Macliing Dulag asin Ninoy Aquino, yaon an saiyang lalawgon sa mural na nasa ibabay kan truck na kinalalagan kan hawak ni Ninoy Aquino kan an huri inilobong kan 1983. 

An Library kan department of Radiology akn UP-PGH ipinangaran ki Dr. Juan Escandor. 

Taon taon an Health Action for Human rights nag-sponsor nin Bobby (Dr. Bobby De La Paz) asin Johnny Lecture series para mapagiromdom sa mga bagong henerasyon kan mga doctor na igwang duwang doctor na martirto na puwede nindang arogon. 

## Ginonoan

* Kadaklan nin mga datos gikan sa librong PULANG HAMTIK, inedit ni Reynaldo Jamorallin (ng Sorsogon Arts Council), Published noong 1997)

* Artikulo, dae-napublikar: Doktor na Palaban ng Bikol (Panindog ni Dr. Juan Escandor) ni Perry M. Calara (Kaiba News and Features, KNF)

## Toltolan
Cuba (isla)

An Cuba, na an opisyal na pangaran *República de Cuba* pigkokomponer nin isla nin Cuba (an pinakadakula buda matawo sa Antillas), nin Isla nin Juventud, asin mga manlaenlaen na islang sadit. Nakamogtak an Cuba sa partidong norte nin mga Antillas asin harani sa estadong Amerikano na Florida. 

An sistemang politiko kaini ay socialista.
Evelyn Caldera Soriano

Si **Evelyn Caldera Soriano** (          - Hulyo 26, 2024),sarong Associate Professor asin director kan European Studies sa Ateneo de Manila na Unibersidad. Nakua niya an saiyang diploma sa pagtokdo nin Pranses asin Kastila duman sa Pransya asin Espanya. Kan 1987 nakaresibi siya kan *Chevalier des Palmes Academiques* award hale sa gobyerno kan Pransya asin sunod *Outstanding Professor* na award hale sa Ateneo kan 1993.  

Sa maogmang pagkatoro-torongod, nasurat niya an librong *Tomas and [[Ludovico Arejola]]: BICOLANO REVOLUTIONARIES* sa tabang kan *National Commission for Culture and the Arts* asin naisip niya nanggad na bilogon an libro huli ta napo'nan lang an pasabong kan siya an nagmana kan mga mahalagang mga memorabilia manongod kan mga buhay na Ludovico asin Tomas Arejola. Ilinito na sa saiya kan magadan na an balo ni Tomas Arejola na si Mercedes Caldera Arejola an gabos na saray kaini na mga retrato, mga surat asin mga dokumento dapit sa buhay kaining mga heroe. Si Mercedes Caldera iyo an saiyang ina-on sa parte kan saiyang ama.

Natongod pa na si Tomas Arejola saiya man na lolohon huli ta an tugang ni Tomas na si Encarnacion Arejola Hilado, saiya man na lolahon sa parte kan saiyang ina.

Si Soriano soboot nagadan sa katahawan kan saiyang pagturog kan Hulyo 25, 2024.
 
## Vocabulario de la lengua bicol ni Lisboa ipinalis sa Ingles

Sarong dakulaon na proyekto ni Soriano iyo an matapos an pagpalis kan *Vocabulario* ni Lisboa (pub. 1754) sa Ingles, na pinu'nan kan ina niyang si Letecia Arejola Hilado de Caldera. Ini naimprenta kan 2023 kan Ateneo de Naga University Press. 

## Toltolan
**Tomas and Ludovico Arejola: BICOLANO REVOLUTIONARIES**. Evelyn Caldera Soriano. National Commission for Culture and the Arts. 1999. 156 na boklit.
Ako Habong Gayo

**AKO HABONG GAYO**

:Kaya ako habong gayo
:Kan lalakeng palikero,
:Aldaw banggi sa tinampo
:Kairiba kan soltero.

:Minsan ako pagluhudan
:Pagmisahan oro-aldaw
:Dai nanggad mapakasal
:Kan solterong parasugal.

:Parasugal, parainom,
:Kun dai na nin kakanon,
:Sisipaon pati  koron.

Ibang Bersyon

**AKO HABONG GAYO**

:Ako si Señorita
:Magayunon na daraga,
:Daing gibo magpagayun
:Ta mayo pang kailusyon.

:Minsan mo akong luhudan
:Sa altar, pagnobenahan
:Dai ako mapakasal
:Sa sulterong paralakaw.

:Parasugal, parainom,
:Para bugbog pa ki agom,
:Paguli mayong kakanun,
:Sisipaon pati  koron.
Naga

An **Naga** pwedeng manonongod sa: 
* Ciudad nin Naga, Camarines Sur 
* Ciudad nin Naga (Cebu), Cebu 
* Banwaan nin Naga, Zamboanga Sibugay
Naga, Zamboanga Sibugay

An **Naga** sarong ikaapat na klase nin banwaan sa provincia kan Zamboanga Sibugay sa Republika kan Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.
## Mga barangay

Nababanga an Naga sa 23 barangay.



* Aguinaldo 
* Baga 
* Baluno 
* Bangkaw-bangkaw 
* Cabong 
* Crossing Sta. Clara 
* Gubawang 
* Guintoloan 
* Kaliantana 
* La Paz 
* Lower Sulitan 
* Mamagon 

* Marsolo 
* Poblacion 
* San Isidro 
* Sandayong 
* Santa Clara 
* Sulo 
* Tambanan 
* Taytay Manubo 
* Tilubog 
* Tipan 
* Upper Sulitan 


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Negros

**Negros** an ikaapat na pinaka dakulang isla sa Filipinas. Igwa ining sokol na 12,706 km² (4,905 m²). An mga tawo sa isla inaapod na *Negrense*.

Nababangâ an isla sa duwang provincia: an Negros Oriental na parte kan rehiyon Sentral na Visayas asin Negros Occidental na parte kan rehiyon Sulnupan na Visayas.
Dagat Bohol

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Bohol (klaripikasyon)]].*

An **Dagat Bohol**, inaapod man na **Dagat Mindanao**, namomogtak sa tahaw kan Visayas asin Mindanao sa Filipinas. Yaon ini sa habagatan kan Bohol sagkod Leyte asin amihanan kan Mindanao. An mga mayor na isla digdi iyo an Siquijor asin Camiguin.

An mga pangenot na ciudad sa dagat iyo an Cagayan de Oro, Iligan, Butuan, Dumaguete, Ozamis asin Tagbilaran.

Itinatakod an dagat sa Dagat Filipinas sa paagi kan Itiot kan Surigao pasiringon sa Dagat Camotes sa paagi kan Kanal kan Canigao sagkod Itiot kan Cebu, asin pasiringon sa Dagat Sulu sa paagi kan itiot sa tahaw kan Negros asin Zamboanga Peninsula.
Bohol

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Bohol (klaripikasyon)]].*

An **Bohol** sarong islang probinsya kan Republika kan Filipinas na nagmomogtak sa rehiyon Sentral na Visayas. An kapitolyo kaini iyo an ciudad nin Tagbilaran. 

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo .

## Heograpiya

### Politika

#### Syudad
* Tagbilaran

#### Banwaan


* Alburquerque
* Alicia
* Anda
* Antequera
* Baclayon
* Balilihan
* Batuan
* Bien Unido
* Bilar
* Buenavista
* Calape
* Candijay
* Carmen
* Catigbian
* Clarin
* Corella
* Cortes
* Dagohoy
* Danao
* Dauis
* Dimiao
* Duero
* Garcia Hernandez
* Guindulman

* Inabanga
* Jagna
* Jetafe (Getafe)
* Lila
* Loay
* Loboc
* Loon
* Mabini
* Maribojoc
* Panglao
* Pilar
* Pres. Carlos P. Garcia (Pitogo)
* Sagbayan (Borja)
* San Isidro
* San Miguel
* Sevilla
* Sierra Bullones
* Sikatuna
* Talibon
* Trinidad
* Tubigon
* Ubay
* Valencia


## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Chocolate Hills II.jpg|Chocolate Hills
Ladawan:Bohol Hills, Chocolate Hills 3, Philippines.jpg|Chocolate Hills sa Bohol hali sa Observation Deck
Ladawan:Chocolate Hills in Carmen, Bohol.jpg|Chocolate Hills sa Carmen, Bohol
Ladawan:Tarsier, Bohol.jpg|An tarsier iyo sarong katutubong hayop sa Bohol


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na Websayt kan Govierno Provincial nin Bohol
* Bohol NSO Report
* NSO 2000 
* Bohol Homeland 
* Bohol Island Photos
Samar (isla)

An **Isla nin Samar** ( ) sarô sa mga isla sa Visayas na iyo an sentral na Filipinas. An isla nababangâ sa tolong provincia: an Samar, Norteng Samar asin Subangan na Samar. An mga provinciang ini (kabali an mga probinsya sa kataid na isla nin Leyte asin Biliran) parte kan Rehiyon Subangan na Visayas.

Samar an nasa pinaka subangan na isla sa Visayas. Namumugtak ini sa sur-subangan kan Rawis nin Bikol sa Luzon. Sa sur kaini an Golpo nin Leyte, an pinanyarihan kan *Battle of Leyte Gulf*. An golpo pabuka pasiringon Dagat Filipinas na yaon sa subangan kan Samar asin parte kan Kadagatan Pacifico.
Syudad nin Davao

An **Syudad nin Davao** (Cebuano: *Dakbayan sa Dabaw*) sarô sa pinaka importanteng ciudad sa Filipinas asin an prinsipal na banwa kan  isla nin Mindanao.  An Ciudad nin Davao man saro sa mga independienteng ciudad kan nasyon, muyang sabihon, bakô ining parte kan sarong probinsya, pero sa mga estadistiko asin mga senso, kaibahan ini sa Davao del Sur. Ini an sentro nin Rehiyon Davao (Rehiyon XI). 
		
An Davao sarong primera klase syudad na namumugtak sa probinsya nin Davao del Sur, Filipinas. 
Igwa ining sukol na 2,443.61 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot - ikatulong distrito. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Klima
An Ciudad nin Davao halos dai pigbabagyo nin huli ta harayô na ini sa agihan kan mga bagyo. An temperatura sa tahaw nin 20 asin 32 grado. An kauranan mga 2,000mm kataon. 

## Edukasyon
Ini an pinaka bistadong eskwelahan sa Davao:

**Mga Universidad asin Colegio**:

1. Ateneo de Davao University (AdDU)

2. University of Mindanao Matina and Bolton Campus (UM)

3. University of the Immaculate Conception (UIC)

4. University of the Philippines - Mindanao (UPMin)

5. University of SouthEastern Philippines Obrero and Mintal Campus (USeP)

6. AMA Computer University - Davao

7. Davao Doctors University - (DDU)

## Demograpiya
An Cebuano iyo an tataramon na pinaka piggagamit kan mga taga-Davao. Ikaduwa an Tagalog. Uso sa mga jovenes digdi na paghalô kan Cebuano asin Tagalog pero dai ini pigagamit sa mga situasyon na pormal. An 83.8% kan mga taga Davao Katoliko, mga 15% man ibang tipong Kristiano, asin iba pang sadit na grupo na an relihiyon ay Islam, Budismo buda iba pa.

## Mga Barangay
Nababanga an Davao sa 182 barangay.





## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Syudad nin Mehiko

An **Syudad nin Mehiko** (Ingles: *Mexico City*), bistado man sa pangaran na Distrito Federal sa Espanyol, an kapitolyo kan Estados Unidos Mexicanos asin trono nin poder na sentral kaining nasyon. Namomogtak ini sa tahaw nin nasyon buda sa sarong meseta na 3,930 metros kahalankaw. 

Ini an pinaka importanteng sentro nin politiko, kultura asin ekonomiya nin nasyon; nagkokontribwi an Distrito Federal sa ikalimang partido nin ekonomiya nin Mexico. An syudad an pinaka matawo sa nasyon buda saro sa pinaka matawo sa enterong kinaban sa populasyon na 20,720,415 (2005). 

Segun sa Reporte Urbanistiko nin nasyones Unidos an area metropolitan nin Mexico ikaduwang pinaka matawo sa kinaban, sunod sa Tokyo. Saro ini sa mga syudad na pigkonkonsiderar na syudad pankinaban. 

An kadakulaan kaining syudad baku sana sa populasyon alagad pati sa sukol: 50 kilometros kahalaba hale sa Norte paage sa Sur, asin 35 kilometros hale sa Subangan paage sa Sulnopan.

## Klima
Sa pagkamogtak nin syudad sa tahaw nin sarong halankaw na meseta, templado an klima kaini, muyang sabihon, bihira an panahon na sobra an init o sobra an lipot. Pinaka malipot sa Enero na an temperatura nagiiro sa palibot nin 19 na grado sa aldaw buda 6 na grado sa banggi. Pinaka mainit sa Mayo na an temperatura nasa palibot nin 26 na grado sa aldaw asin 12 na grado sa banngi. Sa ibang pagtaram, gari Baguio, pero mas malipot sobre todo sa taglipot (Nobyembre- Pebrero).

## Panluwas na takod

* 
* Mexico City Government  (sa Espanyol)
* Mexico City Tourism Ministry (sa Espanyol)
Rio de Janeiro

An **Rio de Janeiro** sarong importanteng ciudad sa sur-subangan nin Brasil asin kapitolyo nin estado nin Rio de Janeiro. Dati ining kapital nin nasyon asin nin Imperio Portugues. An mas comun na ngaran kaini ay Rio sana. Pigaapud man ini sa tataramon na Portugues na *A Cidade Maravilhosa*. 

Bistado an Rio sa magayonun na pagkamogtak kaini sa baybayan asin gilid nin bukid, sa kaining famosa na Carnaval, sa musika na samba buda iba pa, mga playa na pano nin hotel asin resort arog kan midmid sa enterong kinaban na Copacabana asin Ipanema. Bistado man ini sa kaining dakulang problema sa sosyodad arog kan dakula na pagkaiba kan buhay nin mga mayaman asin mga pobre, mga squatter, crimen asin droga. Saro sa mga pinakan midmid na monumento kan ciudad ay an estatuang gigante ni Hesukristo na pigaapud na *[[Cristo Redentor]]* na nakamogtak sa tuktok nin bukid Corcovado. Nanomido ining estatutua sa saro sa mga New Seven Wonders of the World. Bistado man an bukid na pigaapud na Pão de Açúcar sa Portuges o Pan de Azucar sa Espanyol asin an estadio nin Macarana na dating pinakan dakula na estadio nin futbol sa enterong kinaban. 

Igwang 6,136,652 na katawo na nakaistar sa Rio, an kadagaan kan ciudad ay 1,182.3 kilometrong cuadrado. An katawonan sa enterong area metropolitana nin Rio ay naabot sa mga 11-12 milyon na katawo. Nawarara an estatuto nin kapital kaini sa 1960, ta binogtak an bagong kapital sa ciudad nin Brasilia. An mga taga Rio ay pigaapud na Cariocas. An presente na alkalde nin ciudad ay si Cesar Maia. An cancion na opisyal nin Rio ay *Cidade Maravilhosa*.
Basilan (klaripikasyon)

An **Basilan** pwedeng manonongod sa:
*Provincia nin Basilan
*Ciudad nin Basilan, sarong dating ciudad
*Isla nin Basilan
Mga Espanyol

An mga **Espanyol** o **Kastila** sarong nasyon o etnikong grupo sa Espanya, sa peninsula nin Iberia sa sur-sulnopan na Europa.
Mga Ilokano

**Mga Ilokano** an ikatolo sa pinakan dakul na etnikong grupong Filipino. Apwera kan apod na Ilocano, inaapod man ninda an saindang mga sadiri na Samtoy hale sa tataramon na Ilokanong "sao mi ditoy" na boot sabihon 'hale sa samong tataramon'. An tataramon na "Ilokano" hale sa tataramon na "Iloko" kan mga etniko sa Kordelyara.

## Hiwas
An mga Ilokano an dominenteng etnikong grupo sa norte-sulnupan na Luzon asin an saindang tataramon iyo an lingua fraca kan rehiyon. Mayoridad an mga Ilokano sa mga provincia kan Ilocos Norte, Ilocos Sur, Abra, La Union, Apayao, Cagayan, Isabela, Nueva Vizcaya, Quirino asin Tarlac. Igwa nin significanteng parte sa populasyon kan mga provincia kan Pangasinan, Nueva Ecija, Aurora, Zambales, Benguet, Batanes, Ifugao, Kalinga asin Mountain Province. Igwa nin mga Ilokano sa mga provincia kan Sur Cotabo asin Sultan Kudarat nin huli sa mga migrasyon na pinaggibo kan govierno. May mga importanteng komunidad nin Ilokano sa Manila asin saen man sa kinaban.

## Demografico
Minaabot sa 9.136 milyon an mga Ilokano. Kadikit kan Ilokano na nag-eerok sa Kordillyera igwa nin dugong Kordilyerano. Nagtataram sinda nin Ilokano na parte kan Northern Philippine subgroup kan Malayo-Polynesian family kan mga tataramon. Nagtataramam man sinda nin Cebuano (sa Mindanaw), Tagalog asin and Ingles bilang ikaduwang mga  tataramon. Kadaklan kan mga Ilokano mga Romano Katoliko mientras na significanteng numero kabali sa Simbahan na Aglipayan Church na nagpoon sa Ilocos Norte.

## Toltolan
Mga Tagalog

An mga **Tagalog** an saro sa mga pinaka dakol sa mga Filipinong etnikong grupo. Tataramon na Tagalog an panginot na tataramon kan mga ini. An ngaran na Tagalog gikan sa etnikong apod na *taga-ilog*, an boot sabihon *mga tawo na nag-eerok harani sa salog*. An pankaag na tataramon na *taga-* nangangahulugan na *naghahali sa* o *tubo kan*, mienras na an tataramon na *ilog* boot sabihon *salog*.
Filipino (klaripikasyon)

An **Filipino** pwedeng manonongod sa:
*Tataramon na Filipino, nasyunal na tataramon kan Filipinas
*Mga Filipino, mga tawo kan Filipinas o mga tawong may dugong Filipino
*"Filipina" an apod sa babaeng Filipino.

An *"Philippino"* asin *"Philipino"* mga salang pagsurat kan kaini. Nakakaribong an Filipino asin Pilipino. Pilipino an Tagalog na apod sa mga namamanwaan kan nacion. Arog man kaini an ngaran kan dating tataramon pan-nacion.
Mga Waray-Waray

An mga **Waray-Waray** parte kan mas mahiwas na etnolinggwistikong grupong Bisaya na minabilog kan pinakadakol na etnolinggwistikong grupo sa Filipinas.

Sinda an pinakakadol sa mga provincia kan Samar, Northern Samar, asin Eastern Samar mantang significateng populasyon man sinda sa Biliran, Leyte asin Sorsogon. An ibang mga Waray-Waray nag-eerok sa Mindanao.
Leyte (golpo)

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Leyte (klaripikasyon)|Leyte (klaripikasyon)]].*

An **Golpo nin Leyte** sarong golpo sa Rehiyon nin Subangang Kabisayaan sa Filipinas. Parte an suba kan Dagat Filipinas  kan Kadagatang Pasipiko, dangan nahahangganan kan duwang mga isla; Samar sa norte asin Leyte sa sulnupan. sa sur kan suba' iyo an Isla nin Mindanao, suway sa Leyte sa paagi kan Itiot nin Surigao. Medyo pinalilibutan kan Isla nin Dinagat an golpo sa sur-subangan, dangan nakalatag sa subangang laugan sa golpo an mga isla kan Homonhon asin Suluan. Haros-kumulang ini nin 130&nbsp;kilometro (80&nbsp;milya) norte-pasur, asin 60&nbsp;kilometro (40&nbsp;milya) subangan-pasulnupan.

Nangyari sa Golpo nin Leyte an Labanan sa Golpo nin Leyte, na nag-abot sa Itiot nin Surigao kadtong Labanan sa Itiot nin Surigao, an pinakadakulang labanan sa hukbong-dagat kadtong Ikaduwang Gerang Pankinaban dangan nagpuon sa katapusan kan pananakop kan mga Hapon sa Filipinas.

Kan 2013, nagkawsa nin bahod an Super Bagyong Yolanda sa Golpo nin Leyte. Resulta kaini an halawigang pagkawara kan buhay, kagrugaring , asin dagang pansaka sa mga baybayon kan Leyte.

## Pansisira
Pigtukoy kan Pamantasang Estatal ng Visayas an Golpo bilang saro sa mga importanteng siraan kan Leyte asin Samar. Arog kan ibang mga mayaman na siraan arog kan Suba' nin Maqueda asin Suba' nin Carigara, bisto an golpo sa mga masaganang dakop nin mga dilis, tamban, pasayan, asin alimasag. Saro man ini sa mga mayamang pinagkukuanan nin kasag (*Scylla serrata*) kan 1985. Nagbaba an pagkua nin mga sira sa golpo nin huli ta sa paggamit kan mga pampasabog sa pansisira. Pigraot kan Super Bagyong Yolanda an takop na matagas na sagay sa laog nin lugar kan golpo, na nagpabawas nin husto sa pagkua nin sira.

## Mga toltolan
Intsik (klaripikasyon)

An **Intsik** pwedeng manonongod sa:

* Mga Intsik, an mga taga-Tsina
* Tataramon na Intsik, an tataramon sa Tsina
Immanuel Kant

Si **Immanuel Kant** (22 nin Abril, 1724 – 12 nin Pebrero, 1804) dating pilósopo na taga Königsberg sa Prussia Subangan (ngunyian pigaapod na Kaliningrad, Rusya). Pigkokonsiderar siya na saro sa pinakamainpluwensya na paraisip nin Europang moderno buda kan katapusan na tiyempo nin Panliwanagan (Enlightenment). 

Si Kant an nagdepinir nin Panliwanagan sa saro niyang ensayo na "Pagsisimbag sa Apot na: Ano an Panliwanagan?", huli ta para saiya dapat libre an tawo na makaisip nin sadiri asin dapat warang nagpopogol na autoridad sa luwas. An pagisip ni Kant sarong takod o tulay sa tahaw nin sistemang Rasionalista buda Empirisista nin siglo XVIII. Dakula man an inpluwensya niya sa pilosopiyang Alemán na Romantiko asin Idealistiko kan siglo XIX.
Platón

Si Platón (sa Griego Πλάτων) o Plato (pbt. 427 AK/428 A – 347 AK), sarong dating pilósopong Griyego, estudyante ni Sócrates asin maestro ni Aristóteles. Sabay sa ining duwa, si Platón an nagpoon kan pundasyón nin pilosopiya nin kulturang sulnopan. Apuera sa pilósopo buda sa pagsusurat nin orolayang pilosopo, si Platón matemátiko man asin kagpundar nin Akademia kan Atenas na nagin primerong institusyon nin edukasyón na mataas sa kinaban na sulnopan. 

An pilosopiya ni Platón midbid sa kayamanan kaini asin sa mga kadaklan nin mga problemang pig'uugid niya sa saiyang mga orolayan.

An pinaka-matagom na impluwensyang pilososopikal niya nagtundag ka Socrates, Pythagoras, Heraclitus asin Parmenides. Totoo idtong nagkaerenot saiyang mga pilosopo dikiton na an mga nawalat na mga sinurat asin kun arinman yan asin kun isay nanggad sinda, an mga siring na kaaraman hale mansana ki Plato ta saiyang nasasambitan sa mga sinurat niya man." Siring man bakong arog kan mga nasurat kan mga kagurubay niyang mga pilosopo, an mga nasurat ni Plato tinutubod nakaligtas asin  nati'mos gabos sa laog na nin sobrang 2,400 na taon. Masaboi pa na dawa nagbabago-bago an popularidad kan mga nasurat ni Plato dai nawawara' an interes sa pagbasa kaini poon pa kan ini nagkasururat. 

## Biograpiya

#### Kamundagan asin Pamilya

Huli sa kakulangan kan mga nasaray na salaysay, kakadikit sana an aram dapit sa pagkaaki asin adal ni Platon. Si Platon naggikan sa aristokratiko asin maimpluwensyang pamilya. Susog sa kontrobersyal na tradisyon, inuusip kan paraistoryang si Diogenes Laërtius an ama ni Platon iyo si Ariston na sinususog an ginikanan sa hade nin Atenas, si Kodrus, asin sa hade man kan Messenia, si Melanthus.

An ina ni Platon iyo si Perictione, na an pamilya ipiglalaki-laki an relasyon sa bantog na lehislador na taga-Atenas asin lirikong pararawit na si Solon, saro sa mga Pitong Pantas nin Gresya, na pinawa'ran bagsik an mga ley ni Drako (maliban sa silot kagadanan  para sa murder). Si Perictione tugang ni Charmides asin pinsan ni Critias, kapwa miridbid komo kaapil sa Tatlumpung Maniniil, na bisto bilang An TulongPolo, sarong halipot na rehimeng oligarkiya (404–403 BC), na iyo an suminunod 
sa pagbagsak kan Atenas sa pagtatapos kan Gerang Peloponnesian kan (431 –404 BC). Susog sa magkapirang rekord, nagngata' kuta si Ariston na ipirit niya an saiyang sadiri ki Perictione, alagad nasubak siya saiyang tuyo; nagpahiling daa an diyos na si Apollo sa saiya sa sarong pangaturog, asin ta hui kaini binayaan niya si Perictione na dai na pigpakilabotan.

## Toltolan
Solnopan na Kabisayaan

An **Solnopan na Kabisayaan** (**Region VI**) iyo an sarô sa mga rehiyon kan Republika kan Filipinas. Kompwesto ini kan mga probinsya nin Aklan, Antique, Capiz, Capiz, Guimaras, Iloilo asin Negros Occidental. An rehiyonal na sentro kaini iyo an ciudad nin Iloilo. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Uusipon
An Sulnopan na Kabisayaan iminukna hali sa mga probinsya nin Aklan, Antique, Capiz, Iloilo (kabali an kaidtong subprovincia pa sanang Guimaras) asin Negros Occidental kan Presidential Decree No. 1 bilang parte kan Integrated Reorganisation Plan ni Presidente Ferdinand Marcos.

An probinsya nin Palawan ibinalyo sa rehiyon kan Mayo 23, 2005 kan Order Ehekutibo No. 429. Ipinag-anunsyar kan Department of the Interior and Local Government kan Hunyo 2005 na an pagbalyo kaini.

Alagad, dai inako kan mga Palaweños an ginibong pagbalyo nin huli sa kawâran nin konsultasyon sa kadaklan na mga residente kan ciudad nin Puerto Princesa asin gabos na banwaan. Nin huli kaiyan, iniluwas an Orden Administratibo No. 129 kan August 19, 2005 na nagpupugol sa pagbalyo kan probinsya Kaya, an probinsya nin Palawan parte pa kan Region IV-B o MIMAROPA.

## Probinsya



## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Philippine Standard Geographic Code
Mavudis

An **Mavudis** an nasa pinakanorteng parte kan Batanes Islands asin an nas pinakanorteng isla sa Filipinas. Parte ini kan provincia kan Batanes.

Nangangahulugan na "hababâ" sa Ivatan an pangaran na *Mavudis* (Mavodis). An isla pig-apod man na *Dihami* (boot sabihon "norte" sa Ivatan) kan mga guran na Batan, Diami kan ibang miembro kan goviernong Kastila, asin *Yami* (o Y'Ami) sa kadaklan na mga mapa kan panahong kan mga Amerikano sa Filipinas. An pinakahuri apod man sa mga katutubong Yami kan Taiwan na nag-eerok sa mga isla sa norte kan sakop kan Filipinas alagad sa heograpiya, kultura asin tataramon kaano-ano kan Ivatan.
Pangasinan

An **Pangasinan** sarô sa mga probinsya kan Republika kan Filipinas na namumugtak sa Rehiyon Ilocos sa Luzon. An banwaan nin Lingayen an kapitolyo kaini. Nasa sentro-sulnopan na gampi kan Luzon an probinsya na napapalibotan kan Golpo nin Lingayen asin La Union sa norte, Benguet asin Nueva Vizcaya sa norte-subangan, Nueva Ecija sa habagatan, Zambales asin Tarlac sa sur, asin Dagat Sur Tsina sa sulnopan.

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## Banga politikal

Nababangâ an Pangasinan sa 44 ng banwaan asin 4 ng syudad.

#### Mga Syudad
*Alaminos
*Urdaneta
*Dagupan
*San Carlos

#### Mga Banwaan


*Agno
*Aguilar
*Alcala
*Anda
*Asingan
*Balungao
*Bani
*Basista
*Bautista
*Bayambang
*Binalonan
*Binmaley
*Bolinao
*Bugallon
*Burgos
*Calasiao
*Dasol
*Infanta
*Labrador
*Laoac
*Lingayen
*Mabini

*Malasiqui
*Manaoag
*Mangaldan
*Mangatarem
*Mapandan
*Natividad
*Pozorrubio
*Rosales
*San Fabian
*San Jacinto
*San Manuel
*San Nicolas
*San Quintin
*Santa Barbara
*Santa Maria
*Santo Tomas
*Sison
*Sual
*Tayug
*Umingan
*Urbiztondo
*Villasis


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Pangasinan Wikipedia
* Official Website of the Provincial Government of Pangasinan
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information 
* Sunday Punch
* Sun Star Pangasinan
* Pangasinan Star Online
Samar

:*Para sa ibang gamit, hilingon an [[Samar (klaripikasyon)|Samar (klaripikasyon)]].*

An **Probinsya nin Samar** (dating **Sulnupan na Samar**) saro sa mga probinsya kan Republika kan Filipinas na namomogtak sa Rehiyon Subangan na Visayas. An syudad nin Catbalogan an kapitolyo kaini. Sakop kan probinsya an sulnupan na parte kan Isla nin Samar asin iba pang mga isla sa Dagat Samar sa sulnupan. Namumugtak digdi an Syudad nin Calbayog. Nasa hangganan kan probinsya an Norteng Samar sa norte asin Subangan na Samar sa subangan. Nakokonektar an Samar sa Isla nin Leyte kan San Juanico Bridge na minabagtas sa San Juanico Strait, an pinakan hayapit sa nacion. Nasa sur kan provincia an Golpo nin Leyte.

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## Heograpiya

### Politikal
Nababangâ an Samar sa 24 banwaan asin 2 syudad.

#### Syudad
*Syudad nin Calbayog
*Syudad nin Catbalogan

#### Mga Banwaan


*Almagro
*Basey
*Calbiga
*Daram
*Gandara
*Hinabangan
*Jiabong
*Marabut
*Matuguinao
*Motiong
*Pagsanghan
*Paranas (Wright)

*Pinabacdao
*San Jorge
*San Jose De Buan
*San Sebastian
*Santa Margarita
*Santa Rita
*Santo Niño
*Tagapul-an
*Talalora
*Tarangnan
*Villareal
*Zumarraga


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* http://samartambayan.net
Sibutu

An **** sarong banwaan na namumugtak sa probinsya nin , Filipinas. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa solong distrito.

Namuknà ini halè sa 16 na barangay kan Sitangkai sa virtud kan Muslim Mindanao Autonomy Act No. 197 na pigratipikar sa sarong plebisito kan Oktubre 21, 2006.http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/PSGC_updates/oct_dec06.asp Ini an nasa pinakahabagatan na banwaan sa nacion.

## Mga Barangay

*Ambutong Sapal
*Datu Amilhamja Jaafar
*Hadji Imam Bidin
*Hadji Mohtar Sulayman
*Hadji Taha
*Imam Hadji Mohammad
*Ligayen
*Nunukan
*Sheik Makdum
*Sibutu (Pob.)
*Talisay
*Tandu Banak
*Taungoh
*Tongehat
*Tongsibalo
*Ungus-Ungus

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Jake Gyllenhaal

Si **Jacob Benjamin Gyllenhaal** (namundag: 19 nin Disyembre, 1980) sarong artistang Amerikano na pignominar kan Academy Award. Aki sya kan direktor na si Stephen Gyllenhaal buda an parasurat nin eksena na si Naomi Foner. Nagpuon an pag-aartista nya sa edad na 11. Dakul asin manlain-lain na papel an ginibo nya puon sa inot nyang papel prinsipal sa pelikulang October Sky (1999) na sinundan nin popular na Donnie Darko (2001) iyo ta digdi saro syang kabataan na may problemang sikolohikal asin tugang sa tunay na buhay nyang tugang na si Maggie Gyllenhaal. Sa Day After Tomorrow (2004) saro syang estudyante na naatraso sa mga panyayaring kataklismo kan pagkalipot nin kinaban, an ama niya sa pelikula si Dennis Quaid. Sa taon na 2005, nagin mas dakula na paghiling kan mga kritiko saiya sa pag-arte nya sa pelikula na Brokeback Mountain. Nagin kontrobersyal ini sa Amerika huli ta an papel nya sarong "cowboy" na bakla.