Rosalynn Carter

Si **Eleanor Rosalynn Carter** ( /ˈ r oʊ z ə l ɪ n /  ; née Smith ; Agosto 18, 1927 – Nobyembre 19, 2023) sarong Amerikanong aktibista asin humanitarian na nagserbi bilang primera ginang kan Estados Unidos poon 1977 sagkod 1981, bilang agom ni Presidente Jimmy Carter .  Sa laog kan saiyang mga dekada nin serbisyo publiko, siya sarong nangengenot na parasuportar para sa mga deretso kan mga kababaihan asin salud nin isip . 

Si Carter namundag asin nagdakula sa Plains, Georgia, naggradwar bilang valedictorian  kan Plains High School, asin dai nahaloy nag-adal sa Georgia Southwestern College, kun saen siya naggradwar kan 1946. Enot siyang naakit sa saiyang magigin agom, na taga Plains man, pagkatapos na mahiling an sarong ritrato niya na nakauniporme sa US Naval Academy, asin sinda nagpakasal kan 1946. Tinabangan ni Carter an saiyang agom na manggana sa pagkagobernador kan Georgia kan 1970, asin nagdesisyon na isentro an saiyang atensyon sa larangan nin salud nin isip kan siya an primera ginang kan estadong iyan. Nagkampanya siya para saiya durante kan saiyang mapangganang paghihingoa na magin presidente kan Estados Unidos kan eleksyon kan 1976, na dinaog an presenteng presidente kan Republikano na si Gerald Ford .

Si Carter aktibo sa pulitika durante kan pagkapresidente kan saiyang agom, dawa ngani nagdeklara siya na mayo siyang intensyon na magin sarong tradisyonal na primera ginang. Durante kan saiyang termino sa opisina, sinuportaran ni Carter an mga pampublikong polisiya kan saiyang agom, siring man an saiyang sosyal asin personal na buhay. Tanganing magdanay na lubos na may kaaraman, nagtukaw siya sa mga miting kan Gabinete sa imbitasyon kan Presidente. Si Carter nagrepresentar man sa saiyang agom sa mga pagtiripon sa mga lokal asin dayuhan na mga lider, kaiba an bilang sarong sugo sa Latin Amerika kan 1977. Nakua niya ini na sarong pantay na kapadis. Nagkampanya siya para sa saiyang palpak na pag-eleksyon giraray kan eleksyon kan 1980, na nadaog niya sa sarong landslide sa kandidatong Republikano na si Ronald Reagan .

Pagkatapos na maghale sa White House kan 1981, si Carter padagos na nag-adbokasiya para sa salud nin isip asin iba pang mga kawsa, nagsurat nin nagkapirang libro, asin nagin imbuelto sa nasyonal asin internasyonal na trabaho kan Carter Center . An saiyang agom asin siya nagkontribwir man sa pagpahiwas kan nonprofit na organisasyon sa pabahay na Habitat for Humanity . Kan 1987, pigtogdas niya an Institute for Caregivers, tanganing ipaaram asin suportaran an mga paghihingoa kan mga paraataman . Naresibe niya an Presidential Medal of Freedom kaiba an saiyang agom kan 1999.

## Amay na buhay

Si Eleanor Rosalynn Smith namundag kan Agosto 18, 1927, sa Plains, Georgia .  Siya an pinakamatua sa apat na aki ni Wilburn Edgar Smith, sarong mekaniko nin awto, drayber nin bus, asin paraoma, asin si Frances Allethea "Allie" Murray Smith, sarong paratukdo, paratahi, asin trabahador sa koreo . An saiyang mga tugang iyo si William Jerrold "Jerry" Smith (1929-2003), sarong inhenyero, asin si Murray Lee Smith (1932-2003), sarong paratukdo asin ministro. An saiyang tugang na babae, si Lillian Allethea (Smith) Wall (namundag kan 1936), na midbid bilang Allethea, na nginaranan para sa saiyang ina asin para ki Lillian Gordy Carter (an pamilya Smith asin Carter na magkatood),  sarong broker sa real estate. Si Rosalynn nginaranan ki Rosa Wise Murray, an saiyang lola sa ina.  An lolo ni Smith na si WS Wise saro sa mga Amerikanong Brazilian na midbid bilang mga Confederados na nag-emigrar hale sa Estados Unidos pasiring sa Imperyo nin Brazil pagkatapos kan Gera Sibil kan Amerika . 

An pamilya ni Smith nabubuhay sa kadukhaan, dawa ngani kan huri sinabi niya na an saiyang mga tugang asin siya dai nakakaaram kaini, nin huli ta dawa ngani an saindang pamilya "mayo nin dakul na kwarta [...] ni an siisay man, kaya sagkod sa samong pagkaaram, kami marahay an kamugtakan."   An mga simbahan asin eskwelahan iyo an sentro kan komunidad kan saiyang pamilya, asin an mga tawo sa Kapatagan pamilyar sa lambang saro.  Si Smith nag-aling-aling sa mga aking lalaki kan siya aki pa, nin huli ta mayo nin mga aking babae sa saiyang tinampo na kaedad niya. Nagdrowing siya nin mga edipisyo asin interesado sa mga eroplano, na nagdara saiya na magtubod na siya magigin sarong arkitekto sa maabot na panahon. 

An ama ni Rosalynn nagadan huli sa leukemia kan 1940, kan sia 13 anyos. Inapod niya an pagkawara kan saiyang ama na iyo an pagtatapos kan saiyang pagkaaki.  Pakatapos kaini, tinabangan niya an saiyang ina na padakulaon an saiyang mga nguhod na tugang, asin nagtabang sa negosyo nin pagtahi tanganing mabayadan an pinansyal na mga obligasyon kan pamilya.  Si Rosalynn nagtatao nin kredito sa saiyang ina sa pag-inspirar kan saiyang sadiring katalingkasan asin nagsabi na nanudan niya sa saiyang ina na "kaya mong gibohon an dapat mong gibohon".  Sa Plains High School, si Rosalynn nagtrabaho nin maigot tanganing maabot an pangaturugan kan saiyang ama na mahiling siyang mag-adal sa kolehiyo.  Si Rosalynn naggradwar bilang valedictorian kan Plains High School.  Dai nahaloy, nag-adal siya sa Georgia Southwestern College asin naggradwar kan 1946.  Durante kan saiyang panahon sa kolehiyo, si Rosalynn nagserbing bise presidente kan saiyang klase asin sarong founding member kan Young Democrats, Campus Marshal, asin Tumbling Clubs kan saiyang eskwelahan.   Naggradwar siya na may diploma sa junior college .  

Si Rosalynn enot na nakipag-date ki Jimmy Carter kan 1945 mantang siya nag-aadal sa United States Naval Academy sa Annapolis .  Si Rosalynn uminoyon na magpakasal ki Jimmy kan Pebrero 1946, kan siya nagduman sa Annapolis kaiba an saiyang mga magurang. An duwa nag-iskedyul kan saindang kasal na mangyari sa Hulyo asin itinago an areglo. Si Rosalynn nag-aalangan na sabihon sa saiyang ina na mas pinili niyang mag-agom imbes na magpadagos sa saiyang pag-adal.  Kan Hulyo 7, 1946, sinda nagpakasal sa Kapatagan. An saindang pag-agom an nagin dahelan na kanselaron ni Rosalynn an saiyang mga plano na mag-adal sa Georgia State College for Women, kun saen siya nagplanong mag-adal nin disenyo sa laog.  An mag-agom nagkaigwa nin apat na aki: si John William "Jack" (b. 1947), si James Earl "Chip" III (b. 1950), si Donnel Jeffrey "Jeff" (b. 1952), asin si Amy Lynn (b. 1967). 

#### Adbokasiya sa salud nin isip

## Personal na buhay

### Pag-agom asin pamilya

An saindang mga pamilya magkamidbid na kan si Rosalynn enot na nakipag-date ki Jimmy Carter kan 1945 mantang siya nag-aadal sa United States Naval Academy sa Annapolis . Naakit siya saiya pagkatapos na mahiling an sarong ritrato niya na nakauniporme sa Annapolis.  An duwa nakalunad sa likod na tukawan kan kotse kan nobyo ni Ruth Carter Stapleton kan sorpresahon ni Jimmy si Rosalynn sa paagi nin paghadok saiya. Ini an pinakaenot na pagkakataon na tinugutan ni Rosalynn an sarong aking lalaki na gibohon ini sa enot na pag-date.  Si Rosalynn uminoyon na magpakasal ki Jimmy kan Pebrero 1946 kan siya nagduman sa Annapolis kaiba an saiyang mga magurang. An duwa nag-iskedyul kan saindang kasal na mangyari sa Hulyo, asin itinago an areglo. Si Rosalynn nagsayuma sa pagsabi sa saiyang ina na pinili niyang mag-agom imbes na ipadagos an saiyang pag-adal.  Kan Hulyo 7, 1946, sinda nagpakasal sa Kapatagan. An saindang pag-agom nagin dahelan na kanselaron ni Rosalynn an saiyang mga plano na mag-adal sa Georgia State College for Women, kun saen siya nagplanong mag-adal nin disenyo sa laog. 

An mag-agom nagkaigwa nin apat na aki: si John William "Jack" (b. 1947), si James Earl "Chip" III (b. 1950), si Donnel Jeffrey "Jeff" (b. 1952), asin si Amy Lynn (b. 1967). Huli sa mga trabaho militar ni Jimmy, an enot na tolo namundag sa manlaen-laen na parte kan nasyon asin harayo sa Georgia. Durante kan panahon na iyan, ikinaogma ni Rosalynn an independensia na nakamtan nia sa pagpadakula sa mga aki nin solo. Alagad, an saindang relasyon naatubang an enot na mayor na krisis kan siya nagkontra sa pagdemitir ni Jimmy na magbalik sa Plains kan 1953 pagkatapos niyang maaraman na nagagadan na an saiyang ama.  Naghorop-horop si Jimmy na siya "naglikay na makipag-olay sakuya sagkod sa mapupuwede" bilang resulta kan saiyang desisyon asin makikipag-ulay saiya sa paagi kan saindang mga aki.  An mga Carter mga tagahanga kan New York Yankees sagkod na an Braves nagbalyo sa Atlanta .  Sabi ninda dai nanggad sinda nagtuturog na nakikipag-argumento sa lambang saro. 

## Aktibismo

### An Carter Center
Pagkatapos na maghale an mga Carter sa White House kan 1981, padagos sindang namuhay nin aktibo. Kan 1982, siya an nagmukna kan Carter Center, sarong pribado, nonprofit na institusyon na nakabase sa Atlanta, Georgia. An mga Carter nagbalik sa harong na saindang itinogdok kan 1961 sa Plains, Georgia. Siya sarong miyembro kan hunta nin mga katiwala kan sentro asin nagpartisipar sa kadakol na mga programa kan sentro, alagad nagtao nin espesyal na atensyon sa programa sa salud nin isip .  Si Carter asin an saiyang agom nagkaigwa nin grabeng utang tulos pagkatapos na maghale sa White House, alagad nakabayad kan saindang mga utang sa paagi nin pag'ayon sa mga proyekto sa pagsurat asin sa kahurihurihi nakapagbukas kan Carter Center gikan sa saindang kita. Siya, arog ni Betty Ford na naenot saiya, masabi na an mga tawong Amerikano nagkasala sa dai pagpili giraray kan saiyang agom asin naanggot sa eleksyon.  Kan panahon na ini, nagpahayag siya nin pagkaanggot ki Ronald Reagan, asin sinabihan pa ngani an para-interbyu na si Mike Wallace na rinaraot niya an nasyon. An mga osipon sa panahon na ini naglakop na siya nagdadalagan para sa Gobernador kan Georgia, na saiyang pignegaran asin direktang sinabi na siya mayo nin ambisyon sa politika.  Pakalihis nin haros duwang dekada kan si Hillary Clinton nag-iisip kun baga madalagan para sa Senador sa New York, hinapot si Carter kun tano ta dai siya nagdalagan para sa Senado kan Georgia. Nagsimbag siya "Ano an gigibohon ko sa Washington, kaiba si Jimmy sa Georgia?" 

An enot na mayor na proyekto ni Carter asin kan saiyang agom sa Carter Center iyo an magtabang sa pag-oltanan nin sarong kasunduan sa katoninongan sa pag-ultanan kan Israel asin kan mga kataraid kaini. Nagbisita sinda sa Tahaw na Sirangan kan Marso 1983 asin nagtrabaho kaiba si Kenneth W. Stein asin iba pang mga kairiba kan administrasyon ni Carter. Inimbitaran ninda an mga pangenot na lider hale sa manlaen-laen na syudad asin nasyon na magpartisipar, kabali an mga Palestino, Jordan, Syria, asin Ehipto . 

Kan amay na tig-init kan 1986, an mga Carter nagtabang sa mga dukha sa paagi nin pagtabang na magtogdok nin mga harong sa norte asin sulnupan na parte kan Chicago.  Kaiba sinda kan mga miyembro kan Habitat for Humanity mantang sinda naggagamit nin mga martilyo asin lagari mantang nagtatrabaho sa laog nin sarong semana tanganing magtogdok nin mga harong sa sarong bakanteng lote.   Kan 1991, an mga Carter hinale an saindang mga sadiri asin an Carter Center sa direktang pakikilabot sa Tahaw na Sirangan kan panahon na an administrasyon ni Presidente George HW Bush, orog na si Sekretaryo kan Estado na si James Baker, nagin mas aktibo sa rehiyon na idto. Alagad, pigbantayan ninda an kasunduan sa katoninongan sa Oslo kan 1993, na nagpoon sa pagdara kan Presidente asin Sekretaryo kan Estado sa mga Palestino asin iba pang partido na imbuelto sa bagay na ini sa sarong kumperensya sa Madrid . 

Si Carter an nagmukna asin nagserbing pamayo kan The Carter Center Mental Health Task Force, sarong advisory board nin mga eksperto, mga konsumidor, asin mga parasurog na nagpapalakop nin positibong pagbabago sa larangan nin salud nin isip . Siya an nag-host kan taonan na Rosalynn Carter Symposium on Mental Health Policy, na nagtitipon nin mga lider sa bilog na nasyon sa larangan nin salud nin isip. 

## Mga premyo asin onra

Kan 1999, si Rosalynn asin Jimmy Carter nag-ako kan Presidential Medal of Freedom, an pinakahalangkaw na onra sibilyan kan nasyon. 

Kan 2001, si Carter pig-indukto sa National Women's Hall of Fame sa Seneca Falls, New York. Siya an nagin ikatolong primera dama na piglaog sa Hall of Fame, kaiba si Abigail Adams asin Eleanor Roosevelt . 

Kabali sa kadakol na iba pang mga premyo ni Carter para sa serbisyo iyo an:

* Dorothea Dix Award, Mental Illness Foundation, 1988 
* Jefferson Award para sa Pinakadakulang Serbisyo Publiko na Nakikinabang sa mga Disbentahado, 1996 
* Rhoda asin Bernard Sarnat International Prize in Mental Health, Institute of Medicine, 2000 
* American Peace Award kaiba si Jimmy Carter, 2009  

Si Carter nag-ako nin mga honorary degree gikan sa minasunod na mga institusyon:

* LL. D. , Unibersidad kan Notre Dame, 1987 
* D.Litt. , Emory University, 1991 
* LHD, Georgia Southwestern State University, 2001 
* Queen's University, 2012 

Si Carter nagserbi bilang bantog na sentennial na paratukdo sa Agnes Scott College sa Decatur, Georgia, poon 1988 sagkod 1992.  Siya sarong Distinguished Fellow sa Emory University Department of Women's Studies sa Atlanta poon 1989 sagkod 2018.  

## Mga libro
Si Carter nagsurat nin limang libro:

* *Enot na Babae gikan sa Kapatagan* (autobiograpiya), 1984,
* *Gabos na Makukua: Paggibo nin Pinakamarahay sa Natatada Mong Buhay* (kaiba si Jimmy Carter), 1987,
* *Pagtabang sa Saimong Sadiri Tabangan an Iba: Sarong Libro Para sa mga Paraataman* (kaiba si Susan K. Golant), 1994,
* *Pagtabang sa Sarong May Helang sa Isip: Sarong Maheherakon na Giya para sa Pamilya, mga Katood, asin mga Paraataman* (kaiba si Susan K. Golant), 1998,
* *Sa Laog kan Satong Aabot: Pagtapos kan Krisis sa Salud Mental* (kaiba si Susan K. Golant asin Kathryn E. Cade), 2010,

## Toltolan