open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vishnu Purana

An **Vishnu Purana** (IAST: *Viṣṇu purāṇa*, Sanskrito: विष्णुपुराण) iyo an saro sa kagwalong Mahapurana, sarong genre kan suanoy asin edad media na teksto kan Hinduismo. Ini iyo an importanteng tekstong Pancharatra sa corpuz kan literaturang Vaishnavismo.

An mga manuskrito kan *Vishnu Purana* nagdanay sagkod sa presenteng panahon sa dakol na bersiyon. Mas mahalaga pa sa ibang pangenot na Purana, an Vishnu Purana pinepresentar an laog kaiyan sa format na *Pancalaksana* - *Sarga* (cosmogony), *Pratisarga* (cosmology), *Vamśa* (genalogyo kan mga dios, sage asin hade), *Manvantara* (kosmikong siklo), asin *Vamśanucaritam* (mga leyenda sa panahon kan manlaenlaen na mga hade. An ibang manuskrito kan teksto bisto nin huli ta dai kaiyan binali an mga seksyon na nakua sa ibang mayor na Purana, siring kan Mahatmya asin mga tagagiya sa mga turista durante kan mga pilgrimahe, alagad an ibang mga bersyon kabali an mga templo asin mga giya sa pagbyahe pasiring sa mga sagradong lugar para sa pilgrimahe. An mga teksto midbid man bilang iyo an pinakaamay na Purana na trinadusir asin pinublikar kan 1840 CE ni HH Wilson, basado sa mga manuskritong igwa kan panahon na iyan, ipinamugtak an mga pinapaghona sa kun ano an Purana.

An Vishnu Purana kabilang sa mas halipot na mga tekstong Purana, na may mga 7,000 na bersikulo sa mga eksistido na bersiyon. An pangenot na sentro kaiyan iyo an mapadapit sa dios na Hindu na si Vishnu asin kan saiyang mga avatar na arog ni Krishna, alagad inoomaw kaiyan si Brahma asin Shiva saka positibong nagsasabi na sinda nagsasarig ki Vishnu. An Purana, sabi ni Wilson, iyo an panteistiko asin an mga ideya diyan, arog kan iba pang Puranas, basado sa mga Vedikong paniniwala asin ideya.

An Vishnu Purana, arog kan gabos na mayor na Puranas, iinaatribwir an autor kaiyan na si Veda Vyasa. An aktwal na mga autor asin petsa kan saiyang komposisyon dai midbid. An mga detalye kan komposisyon kaiyan poon 400 BCE sagkod 900 CE. An teksto posibleng marhay na isinurat asin isinurat liwat sa laog nin sarong peryodo nin panahon, na posibleng sa suanoy na 1st-millennium BCE na mga teksto na dai pa nakaligtas sagkod sa presenteng panahon. An Padma Purana binugtak sa kategorya an Vishnu Purana bilang sarong Sattva Purana (Purana na nagrerepresentar sa karahayan asin kadalisayan).

## Toltolan
Brahma Purana

An ***Brahma Purana*** (Sanskrito: ब्रह्मपुराण o ब्राह्मपुराण; *Brahma-Purana*) saro sa ikakagwalong mayor na mga koleksyon nin mga Purana na tekstong Hindu sa tataramon na Sanskrito. Nakalista ini bilang pinakaenot na Maha-Purana sa gabos na antolohiya, asin kun siring inaapod man na Adi Purana. An saro pang titulo para sa tekstong ini iyo an Saura Purana, huli ta kaiba diyan an dakol na kapitulo na konektado sa Surya o sa Dios kan Saldang. An Brahma Purana totoo sarong kompilasyon sana kan heograpikal na Mahatmya (Travel Guides) asin mga seksyon sa manlaenlaen na mga tema.

## Toltolan
Padma Purana

An ***Padma Purana*** (Sanskrito: पद्मपुराण o पाद्मपुराण, *Padma-Purana* o *Padma-Purana*) saro sa kagwalong Major Puranas, sarong genre nin mga teksto sa Hinduismo. Saro iyan na ensiklopedikong teksto, na ipinangaran sa saiya kan kagmuknang diyos na si Brahma, asin kaiba diyan an dakulang mga kabtang na idinusay ki Vishnu, siring man an mahalagang mga kabtang ki Shiva asin Shakti.

An mga manuskrito kan Padma Purana nagdanay sagkod sa presenteng panahon sa kadakol na bersiyon, na an duwa mayor asin magkalaen na marhay, an saro masususog sa sirangan asin an saro pa sagkod sa solnopan na mga rehiyon nin India. Saro iyan sa madaling masabotan na teksto, na naghihingako na igwa nin 55,000 na bersikulo, na an aktwal na natadang mga manuskrito nagpapaheling nin mga 50,000.

An estilo nin komposisyon asin areglo sa teksto nagsusuherir na iyan posibleng marhay na kombinasyon nin laen-laen na kabtang na isinurat sa laen-laen na panahon kan laen-laen na autor. Kaiba sa teksto an mga kabtang sa kosmolohiya, mitolohiya, kasaysayan nin linahe, geograpiya, mga salog asin kapanahonan, mga templo asin peregrinasyon sa dakol na lugar sa India - notable sa Templo Brahma sa Pushkar Rajasthan, mitolohiya, ginikanan nin estorya nin Rama asin Sita na laen sa dakol na lugar sa Ramayana ni Valmiki, kapiyestahan, pagmuraway sa pangenot ki Vishnu asin Shiva asin sa pagsamba sa sainda, pag-orolay dapit sa ethics asín guest hospitality, Yoga, teosopikal na orolay dapit sa Atman (kalag), Advaita, Moksha asin iba pang tema.

Igwa nin estilong Purana, alagad biyong laen an tekstong Jainismo na inaapod man na Padma Purana asin kaiba an sarong bersiyon na Jain kan Ramayana.

## Toltolan
Shiva Purana

An ***Shiva Purana*** saro sa kagwalong mayor na teksto kan Purana na genre kan mga tekstong Sanskrit sa Hinduismo, asin kabtang kan literaturang Shaivismo na corpus. Iyan sa pangenot nakasentro sa dios nin Hindu na si Shiva asin sa diosang si Parvati, alagad an mga sinasambit asin sinasamba an gabos na dios.

An Shiva Purana nagsasabi na iyan dating kompwesto nin 100, 000 na bersikulo na set nin kagduwang Samhita  (mga libro), alagad an Purana minasabi pa na iyan bakong kompleto segun ki Sage Vyasa bago itinukdo ki Romaharshana. An nakaligtas na mga manuskrito nag-eeksister sa manlaenlaen na bersiyon asin laog, kaiba an sarong mayor na bersiyon na may pitong libro (sinususog sa Habagatan na Indya), saro pa na igwa nin anom na libro, mantang an ikatulong bersyon sinususog sa edad media kan rehiyon nin Bengal kan subkontinente kan Indya na mayo nin mga libro alagad duwang dakulang seksyon na inaapod na *Purva-Khanda* (Nakalihis na Seksyon) asin *Uttara-Khanda* (Suminunod na Seksyon). An duwang seksyon na kabali an mga libro, titulo kan ibang libro pareho asin laen an iba. An Shiva Purana, siring kan ibang mga Purana sa literaturang Hindu, posibleng sarong buhay na teksto, na oro-otrong liniliwat, sinalidahan an mga tawohan asin binago an istorya sa laog nin halawig na panahon. An pinakagurang na manuskrito iyo an posibleng kinomposo, segun ki Klaus Klostermaier, mga ika-10 sagkod kan ika-11 na siglo CE. An ibang mga kapitulo kan nakaligtas na Purana sa presente posibleng kinomposo pagkatapos kan ika-14 na siglo.

An Shiva Purana igwa nin laog na mga kapitulo na nakasentro ki Shiva na mga kosmolohiya, mitolohiya, relasyon sa Dios, ethics, yoga, tirtha (pilgrimahe),, bhakti, mga salog asin heograpiya, asin iba pang mga tema. An teksto iyo an importanteng gikanan kan mga makasaysayan na impormasyon sa manlaenlaen na klase asin teolohiya sa likod kan Shaivismo kan amay na ika-2 Milenyo CE. An pinakagurang na nakaligtas na kapitulo kan Shiva Purana igwa nin signipikanteng pilosopiyang Advaita Vidanta, na sinalakan kan mga elementong teistiko kan Bhakti.

Kan ika-19 asin ika-20 na siglo, an Vayu Purana minsan inapod sa titulong Shiva Purana, asin kun minsan pinoproponir na kabtang kan kompletong Shiva Purana.Sa pagkakadiskubre kan dakol pang mga manuskrito, an mga modernong iskolar kinokonsiderar an duwang teksto bilang magka-iba, na kun saen an Vayu Purana bilang iyo an urog na gurang kinomposo kun minsan bago an ika-2 siglo CE. An ibang mga iskolar linilista iyan bilang sarong *Mahapurana*, mantang an iba sinasabi na iyan sarong *Upapurana*.

## Toltolan
Kapistahan nin Catandungan

An **Kapistahan nin Catandungan** of Catanduangan Festival sarong kapistahan na piggigibo nin taunan sa Virac, Catanduanes, Filipinas poon Oktubre 22 sagkod 24, kun sain an Catanduanes iyo naitogdas bilang sarong probinsya, talingkas sa Albay.

## Kasibotan
An kapistahan pigtatampok an "Pantomina Catanduanes", sarong makulay na kompetisyon sa pagbayle sa kalye sa panahon nin kapistahan. An pantomina iyo sarong popular na bayle dae lamang sa probinsya kundi sa bilog na mga probinsya kan Kabikolan. An mga paghiro kaini iyo tuyo na minaarug sa bayli nin pagsagbatan nin lalaki asin babaying manok.

## Hilingon man
*Virac, Catanduanes
*Catanduanes
*Kapistahan nin Abaka

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Opisyal na Websityo kan Probinsya nin Catanduanes
Kapistahan nin Abaka

An **Kapistahan nin Abaka**, pormal na midbid bilang **Catanduanes Abaka Festival**, iyo sarong kapistahan na piggaganap nin taunan sa Virac, Catanduanes, Filipinas. An selebrasyon nangyayari kada ikaapat na semana sa bulan nin Mayo. An kapistahan iyo huli sa kahalagahan kan industriya nin abaka sa lokal na ekonomiya asin an pangangaipo na maipahiling an bersatilidad kaini bilang sarong panginot na gunuan nin kabuhayan asin materyal sa trabaho na nagdara nin pagbisto asin kayamanan sa Catanduanes. An kapistahan iyo ipapahing an pagbuhay asin pagigin pusog kan mga Catandunganon asin an kultura kaini, pati naman an kalainan kan isla asin mga katawohan kaini.

## Kasibotan

An mga panginot na tampok kan kapistahan iyo an: Padadyaw Ginamlangan o Padadyaw kan Abaka, Pinukpok Fashion Show, Urag Catandungan kompetisyon sa pakurusogan, Kantang Catandungan o Musika kan Isla, Festival Dance Competition, Binibini asin Ginoong Bikol, Hagyan sa Kabitoonan sagkod an Jobs Fair.

## Hilingon man
*Virac, Catanduanes
*Catanduanes
*Kapistahan nin Catandungan

## Toltolan
Bhagavata Purana

An ***Bhagavata Purana*** (Sanskrito: भागवतपुराण; IAST: *Bhāgavata Purāṇa*), midbid man sa apod na **Srimad Bhagavatam**, **Srimad Bhagavata Mahapurana** o **Bhagavata** sana, saro sa ikakagwalong dakulang Purana kan Hinduismo (Mahapurana). Kinomposo sa Sanskrito ni Veda Vyasa, ini nagpapalakop nin bhakti (debosyon) ki Krishna, sarong avatar ni Vishnu, pig-iintrodusir an mga tema gikan sa Advaita (monism) pilosopiya ni Adi Shankara, an Vishishtadvaita (qualified monism) kan Ramanujacharya asin kan Dvaita (dualismo) kan Madhvacharya. Yaon ini sa haros gabos na tataramon na Indian.

An Bhagavata Purana, arog kan iba pang mga Purana, nagpapaliwanag nin kadakol na tema kaiba an kosmolohiya, astronomiya, genealogy, heograpiya, leyenda, musika, bayle, yoga asin kultura. Sa pagpoon kaiyan, an mga pwersa nin karatan nanggana sa guerra sa pag - oltanan kan maboot na mga deva (mga dios) asin maraot na mga asura (demon) asin ngonyan namamahala na sa uniberso. An katotoohan nagbubutwa giraray bilang si Krishna, (inapod "Hari" asin "Vāsudeva" sa teksto) - enot nakikipagkatoninongan sa mga demonyo, sinasabot sinda dangan malinalang na dinaog sinda, na nagtatao nin paglaom, hustisya, katalingkasan asin kaogmahan - sarong siklikong tema na yaon sa dakol na osipon.

An *Bhagavata Purana* sarong iginagalang na teksto sa Vaishnavismo, sarong tradisyon na Hindu na nagrerepresentar ki Vishnu. An teksto nagpepresentar nin sarong porma nin relihiyon (dharma) na nakikikompetensiya sa Vedas, na diyan sa katapustapusi an bhakti minagiya pasiring sa sadiring kaaraman, kaligtasan (moksha) asin kaogmahan. Minsan siring an Bhagavata Purana positibong nagsasabi na an panlaog na naturalesa asin panluwas na porma ni Krishna kapareho kan mga Vedas asin na ini an nakasalbar sa kinaban sa mga pwersa nin karatan. Piggagamit an sarong intirung bersikulo (1.340) kan ibang mga sektang Krishna tanganing ipag-insistir na an teksto mismo iyo si Krishna sa pormang literaryo.

An petsa nin komposisyon posibleng nasa pag-oltanan kan ikawalo asin ikasampulong siglo CE, alagad posibleng kaidto pang ika-6 na siglo CE. Nagdanay an mga Manuskrito sa kadakol na mga katakod na bersyon na pigrebisa sa paagi kan ika-18 siglo na nakagibo nin manlainlain na resensyon kapwa sa parehong mga tataramon asin sa balyo kan iba-ibang tataramon na Indyano.

An teksto kompwesto nin doseng libro (skandhas) na may total na 332 kapitulo (adhyaya) asin 18,000 na bersikulo. An ikasampulong libro, na may mga 4,000 na bersikulo, iyo an pinakapopular asin pinakamahiwas an inadalan. Idto an enot na Purana na trinadusir sa sarong lenguaheng Europeo bilang traduksyon nin Pranses kan bersiyon na Tamil nagluwas kan 1788 asin iinintrodusir an dakol na Europeo sa Hinduismo asin ika-18 siglo na kulturang Hindu durante kan peryodong kolonyal.

## Toltolan
Brahmanda Purana

An ***Brahmanda Purana*** (Sanskrito: ब्रह्माण्ड पुराण, *Brahmana Purana*) sarong tekstong Sanskrit asin saro sa ika-19ng mayor na Puranas, sarong genre kan mga tekstong Hindu. Nakalista ini bilang ika-19ng Maha-Purana sa haros gabos na antolohiya. An tekstong ini inaapod man sa medieval Indian literature bilang iyo an Vayaviya Purana o Vayaviya Brahmanda, asin posibleng iyo man ini an Vayu Purana bago namukna an mga tekstong ini na magin sobra sa duwang mga komposisyon.

An teksto ipigngaran sa saro sa kosmolohikong mga teoriya nin Hinduismo, na iyo an "Kosmikong Sugok" (Brahma-Anda). Kaiba ini sa pinakagurang na mga manuskritong Puranas, an kaenot-enoteng pinakapunto kan teksto na tibaad poon sa 4 na siglo CE, dagos na pinakarhay pakatapos kaidto asin nag-eeksister ini sa kadakol na bersyon. An Brahmanda Purana, an pinakabase sa saindang coverage, sakop kan Sanskara (Rite Of Passage), Genealogy, mga kapitulo sa Ethics asín Duties (Dharma), Yoga, Heograpiya, mga salog, Good Government, Administrasyon, Diplomasya, Kalakal, Kapyestahan, Sarong Giya sa pagbiyahe sa mga lugar siring kan Kashmir, Cuttack, asin Kanchipuram, asin iba pang tema.

Bisto an Brahmanda Purana nin huli ta kaiba na diyan an Lalita Sahasranamam (sarong Stotra na nag-oomaw sa Diosa Lalita bilang iyo an Supremong Persona kan Uniberso), asin an pagigin saro sa inot na mga tekstong Hindu na yaon sa Bali, Indonesia, inapod man an Javanese-Brahmanda. An tekstong ini lataw man sa Adhyatma Ramayana, an pinakaimportanteng binugtak na mga kapitulo sa teksto, na huli sa pilosopikong mga pagprobar na makipag-ulian an Rama-Bhakti sa Advaita Vedanta labi sa mga 65 na kapitulo asin 4,500 na mga bersikulo.

## Toltolan
Hiranyagarbha

An **Hiranyagarbha** (Sanskrito: हिरण्यगर्भ;literal na 'bulawan na matris', poetikong tinatradusir na 'unibersal na matris') iyo an ginikanan kan paglalang kan uniberso o an nahayag na uniberso sa pilosopiyang Vedic. Nasambit ini sa sarong himno kan Rigveda (RV 10.121), na midbid sa apod na Hiraṇyagarbha Sūkta, na nagsusuherir nin sarong dios na kaglalang (bersikulo 8: *yo deveṣv ādhi devā eka āsīt*, Griffith: "Siya an Dios nin mga dios, asin mayo sa kataed niya."), na binibisto sa himno na Prajāpati. An konsepto kan "bulawan na matris" enot na nasambitan sa Vishvakarma Sūkta (RV 10.82.5,6) na naglaag kan "primeval na matris" na ibinugtak sa pusod kan Vishvakarman. An imahen na ini kan huri ibinalyo sa Vishnu asin Surya.

An Upanishad inaapod iyan na Kalag kan Uniberso o Brahman, asin dinitalye an mga paglaladawan na an Hiraṇyagarbha naglalataw sa kawaran asin kadikloman kan dai pag-eksister sa laog nin mga sarong taon, dangan buminaba sa duwang kabanga na nagporma kan *[[Svarga]]* asin kan *[[Pṛthvi]]*.
Sa modernong siyensiya an parateng ikomparar kaiyan sa prinsipyo nin dakulang teoriya nin big bang, kun saen an kinokonsiderar kaiyan na an kinaban naggikan sa saro sanang punto. 

Sa klasikal na Purāṇic Hinduismo, an Hiraṇyagrabha iyo an termino na piggagamit sa Vedanta para sa "kaglalang". Si Hiraṇyagarbha iyo man an Brahmā, kaya inapod na huli ta sinasabi na siya namundag sa sarong sugok na bulawan (Manu Smṛti 1.9), mantang an Mahābhārata inaapod ini na Manifest.

Pigkokonsiderar kan nagkapirang klasikong tradisyon nin yoga an sarong tawo na an pangaran Hiraṇyagarbha bilang kagmukna kan yoga, minsan ngani ini pwede man na pangaran para ki Rishi Kapila.

## Toltolan
Kapistahan nin Cimarrones

An **Kapistahan nin Cimarrones** iyo sarong taunan na kapistahan sa banwaan nin Pili, Camarines Sur sa Filipinas. An gobyerno munisipal iyo an naghohost sa relihiyosong kapistahan kan banwaan sa sentro kan Pili.

An kapistahan iyo sarong selebrasyon sa pista ni San Rafael Arkanghel, an santong patron kan Pili. Taunan an selebrasyon kaini kada Oktubre 23–24 huli ta an parokya naitogdas kan 1819 sa kaparehong petsa. An kapistahan iyo sarong taunan na kapistahang kultural na piggaganap sa bilog na bulan nin Oktubre sa Pili. Pigseselebrar ini kan anom na mga barangay kan sentro nin Pili.

## Hilingon man
*Kapistahan nin Abaka
*Kapistahan nin Catandungan

## Toltolan
Hiranyagarbha Sukta

An **Hiranyagarbha Sukta** (Sanskrito: हिरण्यगर्भ सुक्ता, *Hiraṇyagarbha Sūkta*) an ika-121 na himno kan ikasampulong mandala kan Rigveda Sa suktang ini, an Hiranyagarbha nasambit bilang Diyos kan mga diyos asin mayo nin iba na arog Saiya. An Hiranyagarbha Sukta nagpapahayag na an Dios nagpaheling kan Saiyang sadiri poon sa kapinonan bilang Kaglalang kan uniberso, kaiba an gabos, kaiba an Saiyang sadiring gabos, an kabilogan na total, siring kan dati, tanganing gibohon iyan na pangenot na intelihensiya kan bilog na linalang.

Si Sage Hiranyagarbha iyo an autor kan Hiranyagarbha Sukta. An dios kan himno iyo si Prajāpati. An Upanishad inaapod iyan na Kalag kan Uniberso o Brahman. Komponido ini nin sampulong *rik* nin ritmong *trishtup*.

## Toltolan
Prajapati

Si **Prajapati** (Sanskrito: प्रजापति, romanisado: *Prajāpati*, lit. 'Kagurangnan nin Paglalang') sarong dios na Vedic kan Hinduismo. 

Sa mga nahuring literatura, si Prajapati nabisto sa kagmukna-dios na si Brahma, alagad an termino minakonsiste man nin dakul na iba-ibang diyos, depende sa tekstong Hindu, poon sa pagiging kaglalang na diyos sagkod sa saro sa mga minasunod: Vishvakarma, Agni, Indra, Daksha, asin dakol pang iba, na nagpapabanaag kan manlaen-laen na kosmolohiyang Hindu. Sa klasiko asin Edad Media, si Prajapati ipinapareho sa metapisikal na konsepto na inaapod na Brahman bilang Prajapati-Brahman (Svayambhu Brahman), o alternatibo bilang si Brahman sinasabing sarong dios na nag-eksister bago si Prajapati.

## Toltolan
Brahman

Sa Hinduismo, an ***Brahman*** (Sanskrito: ब्रह्मन्) Sa pangenot na mga eskwelahan sa pilosopiyang Hindu, iyan an materyal, episiente, pormal asin unibersal na dahelan kan gabos na nag-eeksister. Iyan an lakop, daing sagkod, daing sagkod na katotoohan, agimadmad asin kaogmahan na dai nagbabago, pero an dahelan kan gabos na pagbabago. An Brahman bilang metapisikal na konsepto nanonongod sa saro sanang nagbubugkos na pagkasararo sa likod kan pagkakalaen sa gabos na nag-eeksister sa uniberso.

An Brahman sarong termino sa Vedic Sanskrit, asin ini ginibong konsepto sa Hinduismo, an sabi ni Paul Deussen, bilang an "malinalang na prinsipyo na nangyayari sa bilog na kinaban.

An Brahman sarong mayor na konsepto na yaon sa Vedas, asin iyan detalyadong ipinaliliwanag kan enot na mga taon kan Upanishads. Ipinangidam kan Vedas an Brahman bilang an Kosmikong Prinsipyo. Sa Upanishads, iyan laen-laen na ilinadawan bilang Sat-cit-ānanda (katotoohan-agimadmad-kaogmahan) asin bilang an dai nagliliwat, permanente, pinakahalangkaw na realidad.

Pinag-oolayan an Brahman sa mga tekstong Hindu na an ideya dapit sa Atman (Sanskrit:  ⁇ ), (Sadiri), personal, impersonal o Para Brahman, o sa manlainlain na kombinasyon kan mga kwalidad na ini depende sa pilosopikong paadalan. Sa duwáng mga eskwelahan sa Hinduismo arog kan teistikong Dvaita Vedanta, iba man an Brahman sa Atman (Sadiri) sa lambang persona. Sa mga eskwelahan na bakong dual arog kan Advaita Vedanta, an importansya kan Brahman kaagid sa sustansya kan Atman, sa gabos na lugar asin sa laog kan lambang nabubuhay na persona, asin igwang natatakod na espiritwal na pagkasararo sa bilog na pagkabuhay.

## Toltolan
Vishvakarma

Si **Vishvakarma** o **Vishvakarman** (Sanskrito: विश्वकर्मा, romanisado: *Viśvakarmā*, lit. 'kaggibo kan gabos') sarong panday na dios asin an arkitektong banal kan mga deva sa kontemporaryong Hinduismo. Sa inot na mga teksto, an dios na ini inaapod na Tvastar asin an katagang "Vishvakarma" orihinal na ginamit na epithet para sa ano man na makapangyarihan na diyos. Minsan siring, sa dakol na suminunod na tradisyon, si Vishvakarma nagin ngaran kan dios na panday.

Pigtrabaho ni Vishvakarma an gabos na karwahe kan mga deva asin armas kaiba an Vajra kan dios na si Indra. Si Vishvakarma konektado sa dios nin saldang na si Surya sa paagi kan saiyang aking babae na si Samjna. Segun sa osipon, kan bayaan ni Samjna an saiyang harong huli sa enerhiya ni Surya, ininaan ni Vishvakarma an enerhiya asin nagmukna nin iba pang mga armas gamit ini. Nagtugdok man nin manlainlain na siyudad arog kan Lanka, Dvaraka, asin Indraprastha. Segun sa epikong Ramayana, an *[[vanara]]* (tawong kadlagan o ukay) si Nala iyo an aking lalaki ni Vishvakarma, na minukna tanganing tabangan an avatar na si Rama.

## Toltolan
Yevgeny Prigozhin

Si **Yevgeny Viktorovich Prigozhin** (; namundag 1 Hunyo 1961 - pigtutubodan nagadan na kan 23 Agosto 2023) sarong Rusong oligarka asin kaugos na amigong gayo ni Valdimnir Putin, an presidente kan Rusya. Si Prigozhin minsan binabasagan na "**Putin's chef**", ta siya kadakul mga restoran asin mga kompanyang nagkecatering na iyo an nagtataong serbisyo para sa  Kremlin.

Sentensyado sa Unyon Sobyet, si Prigozhin ngonyan kontrolado an sarong network nin mga maimpluwensyang kompanya na kabali diyan an mersenaryong grupo inapod na Wagner Group asin tolo pang mga kompanya na akusado sa pagsalibakbak sa eleksyon sa Estados Unidos kan taon 2016 asin 2018. Susog sa 2022 na imbestigasyon kan Bellingcat, *[[The Insider (website)|The Insider]]*, asin kan *[[Der Spiegel]]*, an mga aktibidad ni Prigozhin "higot na gayong damay sa Ministro nin Depensa nin Rusya asin sa sanga kaini sa intelehensya, an GRU".                                                                                                     

Pakalihis  nin pirang taon na pagpaparahimutik na mayo siyang pakilabot sa Wagner, siya dagos nang inako kan 26 Septyembre 2022 na siya an kagtugdas asin kagpuhunan kaini. Siya nagtaram na tinugdas niya ini kan Mayo 2014, sa pagsuporta sa pwersa armada kan Rusya duman sa gera sa Donbas. An pag'ako na ini napadali kan nag-viral an bidyo kun saen si Prigozhin pinapahiling yaon sa  Mari El na preso nag'aalok sa mga preso nin paglibre sainda kun magsirbe sa Wagner nin anom na bulan.

Si Prigozhin haloy na nagpahimutik kan saiyang papel sa pagsahong-sahong kan Rusya sa eleksyon sa Estados Unidos. Kan Nobyembre 2022, inako niya na totoo siya damay sa operasyon na ini asin sinabi niya na ipapasige niya an siring na operasyon. Kan Pebrero 2023, sinabi niya na siya an kagmukna asin kagpadalagan kan Internet Research Agency, sarong Rusong kompanya na soboot nagkokondukta nin mga propagandang kampanya on-line.

## Kagadanan soboot
Kan Agosto 23, 2023 nagbungkaras an bareta na an sarong eroplano haleng Mosku pasiring kuta sa St. Petersburg an nagputok sa kalangitan asin resulta naglagpak dangan nagkaraba. Sa mga anunsyo, pigsasabi na saro sa 10 pasahero kaini iyo si Yevgeny Prigozhin, an lider kan Wagner, sarong mersenaryong grupo militar. Mayo pang malinaw na pahayag na opisyal kun baga totoong nakabali sa naglagpak na eroplano si Prigozhin.
An nasabing jet (Embraer Legacy 600) gibo sa Brazil. 

## Toltolan
Sergey Lavrov

Si **Sergey Viktorovich Lavrov** (; namundag 21 Marso 1950) sarong Rusong diplomata asin politiko na nagserbi komo Foreign Minister nin Rusya poon pang 2004.

Si Lavrov nagsirbeng Permanenteng Representante nin Rusya sa United Nations poon 1994 sundo 2004.

## Toltolan
Daksha

Sa Hinduismo, si **Daksha** (Sanskrito: दक्ष, IAST: *Dakṣa*, lit. "able, dexterous, o tawong onesto") saro sa prajapati, mga ahente nin paglalang, siring man an diosnon na hade-rishi. An saiyang ikonograpiya naglaladawan saiya bilang sarong tawo na may malagong na hawak asin sarong poging lalawgon o igwa nin payo nin kanding.

Sa Rigveda, si Daksha sarong aditya asin asosyado sa mga abilidad nin mga saserdote. Sa mga epiko asin mga tekstong Purana, siya an aki kan kagmuknang dios na si Brahma asin ama kan dakul na aki, na nagin mga progenitor kan manlaenlaen na linalang. Segun sa sarong leyenda, an anggot na si Daksha nagkondukta nin yajna (fire-sacrifice), asin tuyong dai inimbitaran an saiyang kangudhan na aking babae na si Sati asin an saiyang agom na si Shiva. Sa Linga Purana, huli sa pag-insulto ki Shiva durante kan okasyon na ini, na nagpangyari ki Sati na magkaigwa nin sadiri niyang kosog, pinugotan siya ni Virabhadra, sarong katabang ni Shiva. Kan huri binuhay siya liwat asin nagkaigwa nin payo nin sarong kanding. Dakol na Puranas an nagsasabi na si Daksha namundag liwat sa Prachetas sa saro pang Manvantara (edad ni Manu).

## Toltolan
2023 Saint Petersburg na pagbomba

Kan 2 Abril 2023, sarong pagbomba nangyari sa Street Food Bar №1 café sa Universitetskaya Embankment sa Saint Petersburg, Rusya. An Rusong blogger militar na si Vladlen Tatarsky, tunay na pangaran Maxim Fomin, nagadan resulta kan pagboag kan bomba asin 42 katawo nagkarulugadan asin dinara sa ospital, an anom yaon sa kritikal na kamugtakan.

## Toltolan
Agni

Si **Agni** (Sanskrito: अग्नि, romanisado: *Agni*, Pagsayod sa Sanskrit: [ˈɐgnɪ]) sarong taramon sa Sanskrit na an boot sabihon kalayo asin nangangahulogan nin Vedikong dios nin kalayo nin Hinduismo. Siya man an dios kan mga guardia sa habagatan-sirangan asin manonompongan sa parate sa habagatan-sirangan na mga kanto kan mga templong Hindu. Sa klasikong kosmolohiya kan mga relihiyon na Indiyan, an Agni bilang kalayo saro sa limang bakong permanenteng elemento (pañcabhūtá) kaiba an espasyo (ākāśa), tubig (ap), air (vāyu) asin daga (pṛthvī), an limang nagsaralakan tanganing maporma an empirikal na hinuhuna na eksistensyang materyal (Prakṛti).

Sa literaturang Vedic, an Agni sarong mayor asin oft-invoked na dios kaiba ni Indra asin Soma. Pigkokonsiderar si Agni na nguso kan mga diyos asin diyosa asin an medya na nagpapaabot nin mga dulot sa sainda sa sarong homa (votive na ritwal). Siya inimahinar sa suanoy na mga tekstong Hindu na yaon sa tolong tangga, sa daga bilang kalayo, sa atmospera bilang kikilat, asin sa langit bilang an saldang. An tripleng presensiyang ini nagtatao sa saiya bilang mensahero sa pag-oltanan kan mga dios asin tawo sa mga tekstong Vediko. An relatibong kahalagahan kan Agni nagdikit sa post-Vedic era, ta siya internalisado asin an saiyang identidad nag-evolve nin metapahorical na nagrerepresentar sa gabos na pagbabagong enerhiya asin kaaraman sa Upanishads asin sa huri literaturang Hindu. Si Agni nagdadanay na mahalagang kabtang kan mga tradisyon na Hindu, arog baga kan pangenot na patotoo kan rite-of-passage na ritwal sa tradisyonal na mga kasal na Hindu na inaapod na *Saptapadi* o *Agnipradakṣiṇam* (pitong lakad asin mga sumpa sa lambang saro), sa seremonyang Upanayana nin rite of passage, siring man bilang kabtang kan *diyā* (lampara) sa mga kapiyestahan siring kan Deepavali asin *Aarti* sa Puja.

An Agni (Pali: *Aggi*) sarong termino na minalataw sa mga tekstong Budhista asin sa mga babasahon na konektado sa heresiyang Senika na pinagdebatehan sa laog kan mga tradisyon nin Budista. Sa kaisipan kan suanoy na Jainismo, an Agni (kalayo) igwa nin kalag asin mga persona an mga kalayo, dugang pa naglataw bilang *Agni-kumara* o "prinsipeng kalayo" sa saiyang teorya nin pagkamundag liwat asin sarong klase nin mga tawong namundag giraray asin tinukar sa saiyang teksto na igwa nin katumbas na terminong **Tejas**.

## Toltolan
Pamibi

An **pamibi** iyo an sarong pag-arang o akto na naghihingoang i-aktibar an sarong rapport na igwa nin obheto nin pagsamba sa paagi kan tuyong pakikikomunikar. Sa piot na sentido, an termino nanonongod sa sarong akto nin pagngayongayo o pag-ultanan na ipinanonongod sa sarong dios o marigsok na apoon. Sa pangkagabsan, an pamibi pwede man na magkaigwa kan katuyohan nin pagpasalamat o pag-omaw, asin kun ikokomparar an relihiyon konektadong marhay sa mas teoretikong mga porma nin paghorophorop asin sa mga anting-anting o engkanto.

An pamibi pwedeng magkaigwa nin manlainlain na klase: Pwede iyan na magin kabtang nin sarong set na liturhuya o ritwal, asin iyan pwedeng gibohon nin solo o grupo. An pamibi posibleng minabilog nin sarong himno, inkantasyon, pormal na mga tataramon nin kredo, o berbal na mga tataramon sa namimibi.

An akto nin pamibi pinatutunayan sa nasusurat na mga reperensiya kaidto pang 5000 na taon na an nakaagi. Ngonyan, an kadaklan na pangenot na relihiyon imbwelto an pamimibi sa manlaen-laen na paagi; an iba ginigibo iyan, na naghahagad nin estriktong pagkasunodsunod nin mga aksyon o nagbubugtak nin restriksyon sa kun siisay an tinotogotan na mamibi, mantang an iba nagtotokdo na an pamibi pwedeng gibohon nin siisay man ano man na oras.

An sientipikong mga pag-adal mapadapit sa paggamit nin pamibi sa kadaklan nakasentro sa epekto kaiyan sa pagpaomay sa mga may helang o nalugadan. An pagigin epektibo kan pamibi na may pagbolong sa paagi kan pagtubod pinag-isipan sa dakol na pag-adal, na may mga resulta na nagkakasarongatan.

## Hilingon man

* Relihiyon
* Kristianismo

## Toltolan
Kanyaw

An **Kanyaw** o **Cañao** iyo sarong selebrasyon o seremonya kan mga katutubo sa bukid sa Norteng Luzon. Ini iyo sarong pansosyedad-relihiyosong ritwal kun sain an mga manok, orig, asin mga damulag iyo pigbubuno bilang sarong sakripisyo atsin pighahanda. Ini iyo ordinaryong pasasalamat sa saindang mga dios na inaapod na *Kabunyan.* 

An mga katutubong ini iyo nagtutubod sa pagkakaigwa nin mga dae-midbid na nilalang na inapod nindang *[[Anito]]* na may kapangyarihan sa tawo. Sa paagi kan paggamit nin mga pamibi asin materyal na alay sa ritwal, minatubod an mga katutubo na makukua an pabor sa mga espiritu na ini. 

An selebrasyon iyo sarong suanoy na tradisyon na pigseselebrar na nin haloy bago pa mag-abot sa Filipinas an mga Kastila. Ngunyan, an mga Igorot asin mga Filipino na an ninuno iyo Igorot nagsasagibo man giraray nin tradisyunal na kapistahan  nasain man sindang surok kan kinaban.

An ***Grand Cañao*** iyo pigseselebrar kan mga tribong Igorot kan Cordilleras nin taunan.

## Toltolan
Darya Dugina

Si **Darya Aleksandrovna Dugina** (; 15 Desyembre 1992&nbsp;– 20 Agosto 2022), midbid man sa plumang pangaran na **Daria Platonova** (), sarong Rusong peryodista, syantipikong politikal asin aktibista.

Siya aking babae ni Aleksandr Dugin, na suportador ni Vladimir Putin asin makatoong pilosopo politikal, na an pagsuporta sa Rusong pagsakyada kan Ukranya saiya man dinadara.

Siya nagadan kan Agosto 2022 sa laog kan kotseng tinanoman bomba na soboot an saiyang ama an tinutuyo.

## Toltolan
Evan Gershkovich

Si **Evan Gershkovich** (namundag 1991) sarong Amerikanong peryodista asin reporter kan *[[The Wall Street Journal]]* na toka sa Rusya. Siya dinakop soboot sa sala nin pagespiya (espionage) kan Federal Security Service, sarong ahensya sa seguridad kan Rusya kan Marso 2023, asin ini an pinakaenot na pangyayari na an sarong Amerikanong peryodista inaresto sa kargo nin pag'espiya sa Rusya poon pa kan Cold War. An White House asin mga grupo nin media'ng may adbokasya pigkondenar an pag'aresto.
Mga eksperto nagbabana-bana' na an motibasyon sa pag'aresto ki Gershkovich ta pwedeng ipagribay sa ibang Rusong nakukulong sa kun saen na nasyon. 

## Toltolan
Rama Navami

Si **Rama Navami** (Sanskrito: राम नवमी, romanisado: *Rāmanavaramī*) sarong kapiyestahan na Hindu na sineselebrar an pagkamundag ni Rama, an ikapitong avatar kan dios na si Vishnu, ki Hadeng Dasharatha asin Reyna Kausalya sa Ayodhya, Kosala. An kapiyestahan na ini kabtang kan Chaitra Navaratri sa burabod, asin namogtak sa ikasiyam na aldaw kan maliwanag na kabangaan (Shukla Paksha) kan siklong lunar kan Chaitra (March-Abril), an enot na bulan sa kalendaryong Hindu. An Rama Navami sarong opsyonal na piyesta para sa mga empleyado sa gobyerno sa India.

An aldaw minamarkahan sa paagi kan pagsambit hale sa Hindung epiko na Ramayana na nakasaysay sa usipon ni Rama. Sineselebrar kan mga Vaishnava Hindu an kapiestahan sa paagi kan pagbisita sa mga templo, pamimibi, pag-ayuno, paghinanyog sa espiritwal na mga pahayag asin pag-awit nin mga *[[bhajan]]* o *[[kirtans]]* (mga awit na debosyonal). An nagkapirang deboto nagdodolot nin pagsamba ki Rama siring sa omboy sa paagi kan pagbugtak sa saiya nin ladawan. Inorganisar man an mahalagang mga okasyon asin pagkakan kan komunidad. An kapiestahan sarong okasyon para sa moral na paghorophorop para sa dakol na Hindu.

An importanteng mga selebrasyon sa aldaw na ini nangyayari sa Ayodhya asin sa kadakol na templo na Rama sa bilog na India. Ratha yatras (mga prosesiyon sa karwahe) ni Rama, Sita, Lakshmana, asin Hanuman sa nagkapirang lugar. Sa Ayodhya, dakol an nag-iinom sa sagradong salog nin Sarayu dangan minasongko sa templo ni Rama.

## Toltolan
Pagpresentar ki Jesus sa Templo

An Pag - atubang ki Jesus sa Templo (o sa templo) sarong enot na pangyayari sa buhay ni Jesu Kristo, na ilinaladawan an saiyang presentasyon sa Templo sa Jerusalem, na sineselebrar nin dakol na simbahan 40 aldaw pakatapos kan Navidad sa Candlemas, o an "Kasunod - sirangan kan Pagpepresentar ki Jesus. Sa laog kan pagkasaysay na, an "Pagsaysay ni Lucas sa Presenteng Templo ikinonektar an seremonya sa pagdalisay sa Judiong seremonya nin pagbalukat kan mga panganay (Lucas 2: 23-24)

Sa Eastern Orthodox Church, an Presentasyon niJesus sa templo sineselebrar bilang saro sa doseng Dakulang mga kapistahan, asin kun minsan inaapod na Hypapante . 

An mga Iglesia Ortodokso na naggagamit kan Kalendaryo na Julian sineselebrar iyan sa 15 Pebrero, asin an Iglesia Armenio kan 14 Pebrero. 

### Mga Gibo
Sono sa tradisyon, an Candlemas iyo an ultimong aldaw nin kapiestahan kan Kristianong taon na pinonan paagi sa pagsambit sa Navidad. Saro pa ining "epipanyo" na bangkete nin tipo arog kan ihinayag ki Jesus bilang mesiyas kan  kanap ni Simeon asin kan propetisang si Ana. Iyan angay man sa temang ini, bilang an kaenot - enoteng kapahayagan ni Jesus sa laog kan harong kan saiyang langitnon na Ama. An suminunod na magayagayang mga bangkete kinukuenta manongod sa Pasko. 

## Mga toltolan
Pandanggo

An **Pandango** sarong katutubong bayleng Pilipino na nagin popular sa mga rural na lugar kan Filipinas. An bayle nagbago hale sa Fandango, sarong katutubong bayleng Kastila, na nagdatong sa Pilipinas durante kan panahon nin mga Kastila. An bayle may kaibang castanets. An bayleng ini, siring kan Jota, nagin popular sa mga ilustrado o nin mga nasa itaas na klase dangan kan huri nakibagay sa lokal na mga komunidad. Sa kaamayan kan ika-18 siglo, arinman na bayle na pigkokonsiderar namagaya-gaya asin buhay pinag-aapod na Pandanggo. 

## Mga bersyon
Dakol an mga bersyon kan bayleng ini asin lambang lokalidad igwang sadiring bersyon. An mga lokal na parabayle dakol an paagi nin pagbayle kan Pandanggo, alagad igwang sarong bagay na agid kan mangiriba-ibang bersyon: igwa sinda nin mga magaya-gayang  asin buhay an mga parabayle. Mababayle ini sa ano man na mga pagtiripon asin sa parate may kaiba nin pag-upak. Sa nagkapirang lugar, an mga musikero dai minapondo sa pagtugtog sagkod apat sagkod limang pareha an magbayle, nin surunod. Kun an sarong pareha napapagal, minabayle an saro pa nangyayari sagkod na mayo na nin mabayle. An mga musikero parikas na parikas na minatugtog kada pag-otro sagkod na mapagal an mga parabayle. 

Duwa sa pinakapopular na bersyon kan Pandanggo, bilang pasaling arte, an mga iyan iyo an Pandongo sa Ilaw gikan sa Mindoro asin Oasios. An Pandango sa Ibalaw, na naggikan sa Isla nin Lubang, Mindoro, kalabot an mga parabayle mantang minabalanse nin mga ilaw. An saro pang katutubong bayleng Pilipino, iyo an Cariñosa, na igwang Pandanggo bilang base kaining bayle. An Pandango binabayle pa man giraray kan dakul na tawo alagad kadaklan sa mga ritwal asin prosesyon relihiyoso arog kan Pandangguhan sa Pasig, sa panahon kan pagprosesyon ni Santa Martha, asin kan Sayaw sa Obando na para sa mga mag-agom na mayong aki. Mantang an Fandango sa Espanya nainot sa modernong bersyon kaini, an Flamenco, nag-iba na sa sarong popular na bayle, asin bilang sarong ritwal na bayle sa dakul na relihiyosong prosesyon sa Filipinas.

## Toltolan
Pamulinawen (katutubong kanta)

An Pamulinawen sarong sikat na lumang kantang Ilocano na posibleng poon pa kan panahon bago kan Kastila.  Manongod iyan sa sarong babae na matagas an puso. Iyan manongod sa pag - ilusyonan asin pagkamoot.

## Sa popular na kultura
An soanoy na rawitdawit itinampok sa 15 agihan na album ni Ryan Cayabyab na tituladong Bahaghari na kinanta ni Miss Lea Salonga. 

Ini ginibo na asin pinainterpretar kan iba-ibang bandang bras, orkestra asin grupong koro sa Filipinas. An rawitdawit ginibo man na bayleng tradisyonal sa mga kapiyestahan.

## Mga toltolan
Pangalay

An **Pangalay** (midbid man sa Daling-Dalinging o Mengalai sa Sabah) iyo an tradisyonal na "fingernailnail" na bayle kan mga Tausūg na mga tawo kan Sulu Archipelago asin subangang baybayon na Bajau kan Sabah.

An bayle may pagkakaagid sa klasikong Balinese asin mga bayleng Thai, kun saen iyo man an pinakasikat na Asyano sa gabos na bayleng habagatan kan Filipinas ta an mga parabayle dapat igwa nin pagkadesinyo asin pagkahorma sa abaga, mga siko, asin mga habayan na nakakaagid sa  "kontaw silat".  Pigklasipikar an arteng Malaysia kan Buah Pukul bilang *sila*t sa ibong kan ginikanan kaining Yunnan, kuntao an "paagi kan kamao," hali sa *kun*  na boot sabihon fist asin *tao*  na boot sabihon dalan. An terminong ini orihinal na ginamit para sa martial arts nin Intsik sa pankagabsan. An Pangalay sa pangenot ginigibo durante nin mga kasal o iba pang mga kapistahan.  An lalaking katumbas kan Pangalay iyo an Pangasik asin mga tampok na mas militar na mga hiro, mantang an sarong pangalay na nagtatampok nin lalaki sagkod babaeng parabayle inaapod na Pangiluk..

## Mga toltolan
Binusuan (Bayle)

An binasuan sarong bayleng Filipino na kun saen an mga parabayli may kapot na baso nin arak sa kada kamot mantang naggigibo nin mga posisyon.. An arak pwedeng gamiton tanganing panoon an mga baso, alagad an ibang likido pwedeng salidahan. An mga takyag nag iitok asin nasa abaga tanganing papagdanayon an mga palad na napapaatubang tanganing dai maula an likido mantang tinotogotan pa man giraray na bumalyo sa ulna paagi sa pronationl. An Binasuan guminikan sa Pangasinan asin uso sa mga okasyon arog kan mga kasalan.
Cariñosa

An **cariñosa**  (, na boot sabihon pagkamoot o pagpadangat) sarong bayleng Pilipino nin kolonyal na gikan ki Maria Clara kun saen an pamaypay o panyo nagin instrumento asín ibinubugtak kaini an mag-agom sa sarong romantikong senaryo.

## Uusipon
An cariñosa guminikan sa Isla nin Panay asin pinabisto kan mga Espanyol durante kan saindang kolonisasyon kan Pilipinas. Konektado ini sa nagkapira sa mga bayleng Kastila arog kan bolero asin sa Mehikanong bayle na *[[:en:Jarabe_tapatio|jarabe tapatio]]* o sa bayle Mehikanong  gamit an kupya. 

## Bicolano ''cariñosa''
Segun sa libro ni Francisca Reyes-Aquino na Philippine Folk Dances, Tomo 2, igwa nin laen na bersion kan cariñosa sa rehiyon nin Bikol. Si Reyes-Aquino sarong Pilipinong parabayli nin katutubo asin parasaligsig sa kultura na nadiskubre asin pinagdokumento an mga bayleng tradisyunal na Pilipino arog kan Cariñosa. Sa  Bicol cariñosa, an hiro matago asin mahanap nin paghiro sa iba-ibang paagi.  Sa orihinal na bersyon, an mga parabayle ginamit an pamaypay asin panyo bilang paagi nin paggibo kan tagoan asin paghanap na hiro, sa Bicol naggamit sinda nin duwang panyong may kapot kan duwang kanto kan panyo asin ginigibo an tagoan asin paghanap nin paghiro mantang sinda minadoon kan saindang bitis sa enotan asin an saindang mga kamot minataas sa saindang mga panyo kasunod kan hiro. Saro iyan na komplikadong lakdang minsan ngani ginagamit pa iyan sa  Bicol durante nin mga kapiyestahan asin sosyal na pagtiripontipon.

## Bado
Sa orihinal, an cariñosa kaiba an bado na Maria Clara asin Barong Tagalog ta ini sarong bayleng Espanyol. Dugang pa, sulot kan Filipino an patadyong *kimona asin camisa de chino* tanganing ihayag an nasyonalismo. (sarong gubing kan mga rehiyon na Tagalog), camisa (sarong puting sleeve) o patadyong kimona (sarong gubing kan mga taga Visaya) asin para sa mga aking lalaki, sarong barong Tagalog asin de kolor na pantalon.

## Estado bilang sarong nasyonal na bayle kan Filipinas
An cariñosa konsideradong opisyal na bayle nasyonal kan Filipinas, ta mayo man nin ley na inaapod sindang siring. Kan 2014, an Representante kan Kamara na si Rene Relapagos nag introdusir nin sarong bill sa Kamara nin Representantes tanganing tawan nin siring na posisyon an cariñosa, na dai nagin ley. 

## Toltolan
Singkil

An **Singkíl** (o **Bayle sa Kasingkil**) sarong tradisyonal na bayle kan mga taga-Maranao kan Danaw Lanao na naglaladawan kan saro sa mga pangyayari sa epikong berso na Darangen, na pinabantog kan Bayanihan Philippine National Folk Dance Company.

## Pagladawan

Guminikan an *singkil* sa mga taga-Maranao na nag-eerok sa baybayon kan Danaw Lanao. Saro ining pag-istorya manungod sa sarong pangyayari gikan sa epikong Maranao na Darangen may ipinapahiling an pagsalbar kan na si Prinsesa Gandingan (sinaklot nin diwata) susog sa uusipon na si Prinsipe Bantugan. Ini popular na bayleng ginigibo sa mga selebrasyon asin maugmang tiripon. Sa kapoonpooni mga babae sana, partikularmente an mga halangkaw an estado sa sosyedad, an nagbayle kan Singkil, na nagseserbi bilang pagpatalastas, tuyo o dai, sa potensyal na mga kailusyon. An ngaran bayle kinua sa mga magabat na singsing na sulot sa mga buko-buko kan prinsesang Muslim.  Ang kulintang asin agung pirming ginagamit sa pag-akompanyar sa bayle.

An panginot na babaeng parabayle iyo an nagsiserbeng Prinsesa Gandingan kan epikong Darangen, na sulot an magabat na mga singsing sa saiyang mga bukol tanganing isi an panahon mantang siya nagbabayle. Sa sarong pangyayari sa epikong Maranao, an prinsesa nadakop sa tahaw kan kadlagan durante nin linog na bunga kan mga diwata (o an mga parabantay na espiritu) kan Kahadean nin Bumbaran. Dinukot kan mga diwata an prinsesa asin itinago siya sa sarong kadlagan tanganing tukdoan nin leksyon an sarong makaraw na Prinsipe Bantugan. An mga nahuhulog na mga kahoy sa panahon kan linog (na nalikayan kan magayon na prinsesa) pigrerepresentar kan mga palong kawayan na pig-areglong salansan asin pinapatanog sa sarabay na ritmo. Durante kan pasale, an panginot na babaeng minaagi palaog asin paluwas sa mga palong kawayan mantang minamaniobra niya an duwang pangayab na igwang magarbong disenyo na inaapod na apir. An saro pang babaeng parabayle nagrerepresentar sa maimbod na oripon kan prinsesa na iniibanan siya sa bilog na sakit. Pakalihis nin panahon, an sarong lalaking parabayle, na nagrerepresentar sa ki Prinsipe Bantugan kan epikong Daragen, ginigibo an saiyang bayle sa mga palong kawayan pinapatanog nin sabay mantang may darang kalasag asin espada. An paglaog kan lalaking parabayle minasimbolo kan pag-abot ni Prinsipe Bantugan na determinadong isalbar an prinsesa sa mga diwata. An ibang parabayle matibay na pigmamanipular apir na pangayab, na nagrerepresentar sa mga doros. An mga lakdang sa bayle nangangaipo nin hirong maliksi tanganing an mga bitis kan parabayle dai marunot kan mga naghihirong kawayan. Mantang an nagtatangkoan na mga palong kawayan nagrerepresentar sa mga puwersa, na kaipuhan maagihan kan duwang personahe. Minatapos an bayle kaiba kan prinsipe an prinsesa papuli.

## Toltolan
Itik-itik

An **Itik-itik** sarong mimetic na katutubong bayle sa Pilipinas na nag aarog sa hiro nin mga itik. Gikan ini sa Cantilian, Surigao del Sur sa Filipinas. Nadiskubre an Itik-itik sa banwaan na ini kan National Artist for dance na si Francisca Reyes-Aquino.. Gikan sa bayleng inaapod Sibay asin ginibo sa tono kan Dejado, an istorya sinabihan na an sarong ekspertong parabayle na an ngaran Kanang sa sarong baryo nin Cantilan durante nin sarong bautismo na may ritmo na pinonan niyang gibuhan nin mga hiro na kaagid kaagid nin mga itik dangan nag  talsik natubig sa likod ninda.  An bayle tolos nagin sikat sa probinsya huli sa mga pasale sa entablado asin sosyal na pagbayle. Kan huri, si Mr. Antonino Arreza, sarong tubong Cantilan asin lolo ni Prospero Pichay, Jr. an tinutubod na iyo an nagkomposo kan liriko nin Itik-itik. Sa ibaba an orihinal na bersyon kan Itik-itik sa katutubong diyalektong Cantilangnon: 

**Itik-itik** (orihinal na bersyon) 
*Itik-itik di-in kaw gikan*
*Itik-itik sa Pandagitan*
*Itik-itik nag uno didto*
*Itik-itik nagpupasiyo*

*Itik-itik unoy taghinang*
*Itik-itik naglangoy-langoy*
*Itik-itik unoy tagkita*
*Itik-itik suban-ong isda*

*Itik-itik hain kaw singod*
*Itik-itik ay magpahuway*
*Itik-itik unoy hingtungdan*
*Luja na an ak' kalawasan*

An iba pang sikat na bayle nagpuon sa  probinsya nin Cantilan asin Surigao iyo an Sumyajaw, o Monkey Dance, Manujo-Panujo o bayling pag-ilusyunan na Manobo asin bayling panggyera na Sirong .

## Mga toltolan
Kuntaw

Kuntao o kuntau ( , Pe̍h-ōe-jī: kûn-thâu, Tagalog: **kuntaw**) sarong terminong Hokkien para sa martial arts kan komunidad nin mga Intsik sa Sur-subangan na Asya, espisipiko an Arkipelagong Malay. Pinakalakop ini sa Indonesya, Malaysia, Filipinas asin Singapore.

### Kuntaw
Sa Filipinas an pakabaybay kaini kuntaw, an hinalean kaini iyo an Intsik, alagad parati ining nakakaiba sa mga Filipinong Muslim na hali sa  mgaMaguindanao, Maranao asin Tausug alagad dae ini man kaayon sa komunidad nin mga Muslim na Pilipino kan Indonesya o Borneo na pighilian. An termino kun minsan salang pigsalin bilang "sagradong syudad" gikan sa *kunsagrado hataw.*

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod

* International Kuntaw Federation
* Kuntaw USA
* Kuntaw Canada
* IKF World Kuntaw Federation
Maglalatik

An ***Maglalatik*** (bisto man sa *Manlalatik* o *Magbabao*) sarong tradisyonal na bayle na gikan sa Filipinas na ginigibo kan mga lalaking parabayle. An suro sa kamot kan mga parabayle asin sa mga chaleko na kun saen an na apat o anom pa. An mga parabayle ginigibo an bayle paagi nin pagtama kan sarong buskay na niyog sa ibong; kun beses an mga nasa kamot, an mga nasa hawak, o an mga buskay na sulot nin ibang kaggibo, na sa gabos na panahon pasiring sa marikas na arog kan drumbeat.

An Maglalatik maheheling bilang pag - olog - olog na ralaban sa pag - oltanan kan mga solterito sabaraylehan. Katuyohan kan bayle na magtatak sa paradalan an dakulang abilidad kan parabayle. Sa  "Filipino Martial Arts" (FMA), nabantog na an mga *Maglalatik* " konsiste nin bitag asin metodo nin boksing na natatago sa sarong bayle.

An pangaran kan bayle boot sabihon "latik-maker," hale sa latik, produktong niyog na ginagamit sa pagluto sa Filipinas. An bayle saro man na bayleng pangguerra na naglaladawan nin iriwal sa pag'oltan kan mga Moro asin mga Kristiyano sa lalake.

## Mga toltolan

## Hilingon pa

* Musika kan Pilipinas
* Cariñosa
* Tinikling
Sagayan

An **Sagayan** sarong bayleng pangguerra kan Pilipinas na ginigibo kan mga taga Maguindanao, Maranao asin Iranun na naglaladawan sa dramatikong moda kan mga lakdang na ginibo kan saindang heroe, si Prinsipe Bantugan, nagsulot kan saiyang mga armas, an gyerang saiyang pinaglabanan asin an saiyang suminunod na kapangganahan pakatapos kaini. An mga parabayle, na naglaladawan sa maringis na mga parapakilaban dadarahon an mga kalasag na may mga paragibo nin buskay sa sarong kamot asin doble-dobleng espada sa iba pang pagprobar na magpaluwas nin mga paghiro tanganing idepensa an saindang kagurangnan.

## Hilingon pa

* Darangen

## Mga toltolan
An Pagong asin Amu

An Pagong asin an Amu (Tagalog: Ang Pagong at ang Matsing o Si Pagong at si Matsing) na bisto man sa apod na "The Monkey and the Turtle", sarong Pilipinong fabula na patungkol sa pagkadaog sa diskarteng pagtanum nin batag ni Amu laban ki Pagong. Pinasikat an istoryang ini ni Jose Rizal na naggibo nin publikasyon sa Ingles kan Hulyo 1889 sa isyu kan "Trübner's Oriental Record" sa Inglatera, na tigkonsiderar na pormal na kapinunan kan literatura kan mga kaakian sa Pilipinas.

An ginikanan kan istorya masususog pa sa mga Ilocano, na konektado sa sining kan mga Indyano. An bersyon na istorya kan mga Ilocano nagtatao nin paliwanag kun taano ta an mga Amu dai nagkakakan nin karne. An mga bersyon kan istorya igwa nin lakop na tema dapit sa sarong maluya alagad tusong karakter (an pagong o turto) na nanggana sa mas makusog na kaiwal (an amu).

Durante kan saiyang pagbisita ki Juan Luna kan Enero 1886 sa Pransia, iinilustrar ni Rizal an istorya sa 34 na "plates" na ginibo niya sa sarong album na pagsasadiri kan agom ni Luna.Pigkokonsiderar si Rizal na pinakaenot na Pilipinong karikaturista para sa aksyon na ini asin sa pag-ladawan nin limang saysay ni Hans Christian Andersen. Ginibo ni Rizal an "The Tortoise and the Monkey" asin an lima pang istorya ni Andersen sa Tagalog.

## Reperensya

## Hilingon pa

* An Pagong Asin an Hare