open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bulkan Taal

An **Bulkan Taal** ( ) sarong dakulang bulkan may sukol na 15 x 20 km sa pamitisan niya asin namumugtak sa Luzon, isla nin Filipinas, , sakop kan probinsya nin Batangas. An Taal iyo an ikaduwang aktibong gayo na bulkan sa Filipinas. Ini may narekord na 34 pagtuga, na gabos ini konsentrado sa Volcano Island, yaon namumugtak harani sa sentro kan  Danaw Taal. An danaw na ini haros mapano kaini Taal Caldera, na ining huri nabilog huli sa pre-historikong mga pagtuga sa pag'oltan nin 140,000 asin 5,380 BC. Kun ta'nawon sa Gulod Tagaytay sa Cavite, an  bulkasn Taal asin an Danaw nahitsurang gayong saro sa pinakamagyonon taro-ta'nawon igdi sa bilog na Filipinas. Ini namogtak sa  bandang habagatan kan kabiserang Syudad nin Manila.

An bulkan nagkaigwa na nin magkapirang makuring mga pagputok kan mga nakaaging panahon, na nagdulot nin destroso sa palibot asin pagkautas nin buhay kan sa isla asin kan sa mga paralibot kan danaw, na mga 6,000 katawo an nagkagaradan. Huli sa aktibong gayo an bulkan ini nakalsipikar na Decade Volcano, An Filipinas parte kan inaapod na Pacific Ring of Fire.

## Galeriya


Ladawan:Taal Volcano - 12 January 2020.jpg|Pagtuga kan Enero 20, 2020
Ladawan:Volcanic Cone in Taal Lake in the Philippines - 2010-05-15.jpg|An turog na Binintiang Malaki (Big Leg) kun saen an balisongsong kaini iyo an pinutukan kan si 1707 asin 1715 na mga pagtuga
Ladawan:Crater lake 02.jpg|Mayor na ngawngaw kun saen nahihiling an inapod na Isla na Vulcan Point, 2009
Ladawan:Taal Volcano aerial 2013.jpg|Pinitik kan Desyembre 22, 2012 sa eroplanong Cebu Pacific kan uminagi sa Bulkan Taal
Ladawan:A Beautiful Disaster - Taal is a complex volcano.jpg|An Bulkang Taal

## Toltolan
Bantas (libro)

An librong **Bantas** sarong Fellow's Folio kan mga partisipante sa Palihang LIRA 2017. An kagdisenyo kan takop kan libro iyo si Jonar Johnson Llaneta. Si Louie Jon A. Sanchez, an Direktor kan Palihan an nagtau nin pataratara para sa libro na igwa nin titulong "Pagtula at Pagpapalihan sa Bagong Panahon ng Sigwa".

## Laog

## Toltolan

* *Bantas,Palihang LIRA 2017 Fellow's Folio,2017,Lungsod ng Quezon,Republika ng Filipinas*

## Mga panluwas na takod
Jesse Robredo, Proud Nagueño Memories

An **[[Jesse Robredo]], Proud Nagueño Memories** sarong libro manungod sa pagbuhay-buhay kan dating alkalde kan syudad nin Naga na si Jesse Manalastas Robredo. Katiriponan ini kan saiyang mga agi-agi magpoon sa pagkaaki, pagklase sa Naga Parochial School asin sa Ateneo de Naga University, pagklase sa kolehiyo hasta magtrabaho sa Manila, an saiyang kontribusyon sa panahon kan dating Senador  Ninoy Aquino asin kan dati man na presidenteng si Corazon V. Aquino, an pagbwelta nya sa rehiyon Bikol asin man an pagigin nyang alkalde hasta sa sya magin sekretaryo kan Departamento sa Lokal na Gobyerno. An librong ini naisapublikar kan taon 2013 sa irarom kan Anvil Publishing, Inc. An mag-agom na sinda Propesor Paz Verdades M. Santos asin Husgado Soliman M. Santos, Jr. an nagserbeng  mga editor kan libro. Si Victor Dennis Tino Nierva man an kagdisenyo kan takop asin kaintirohan kan libro. Mantang an ladawan ni Robredo sa takop kua man ni Niño Jesus Orbeta.

## Toltolan
**Santos, Paz Verdades M., Santos, Soliman, M., Jr., Jesse Robredo, Proud Nagueño Memories, 2013, Anvil Publishing, Inc.*

## Mga Ladawan

Ladawan:Jesse Robredo 2013 stamp of the Philippines.jpg|Jesse Robredo 2013 stamp of the Philippines



## Panluwas na Takod
Partido Sosyalista kan Filipinas

An **Partido Sosyalista kan Filipinas** o midbid man bilang **Philippine Democratic Socialist Party** (Filipino: *Partido Demokratiko Sosyalista ng Pilipinas*, pinagpalipot bilang **PDSP**) sarong politikal na Partido sa Filipinas. Saro ini sa mga miembros partidos na naghahaman sa pag-iriba kan *United Nationalist Democratic Organization* (UNIDO) na nag suportar sa kandidasiya asin pagdalagan ni Corazon C. Aquino asin Salvador H. Laurel kan 1986 Snap Elections kontra ki Presidente Ferdinand E. Marcos. 

Kan taon 2000, an PDSP naghiro kairiba an pirang civil society organizations asin grupo tangani na suportaran an pagpapahali sa pwesto, na aban-aban naginrason man tangani na mahali sa katungdan an dating Presidenteng si Joseph E. Estrada sa opisina.

## Historya
Naestablisar an grupo kan Mayo 1, 1973, an PSDP nagin dakulang parte sa masakit na paghingowa na makapag-establisar asin magpalakop nin progresibo asin demokratikong alternatibo kontra sa diktaduryang Marcos asin sa Marxism-Leninism. Nagkaigwa ini nin dakulang kontribusyon sa dakulaan na kampanya na dai sana nahaloy nagresulta sa People Power revolution kan 1986.

An PSDP nagtau man nin tabang tangani na makonsolidar an mga bagong pigpakarhay na demokrasiya, orog na sa paagi nin edukasyon asin mobilisasyon sa mga sadit na parauma asin parasira, trabahador, kapopobrehan sa bukid, kababaihan, kahobenan, Bangsa Moro, asin an mga indegenous na mga tawo sa Luzon, Visayas asin man Mindanao.

An PSDP, sa paagi kan miembros kan people's organization asin non-government organizations, nagtabang man nin dakula tangani na mahaman an mga batas asin pan-gobyernong mga regulsiyon, orog na manungod sa mga isyus asin katuyohan kan mga parauma, parasiram, trabahador, kapopobrehan sa mga pwerang lugar, kababaihan, asin iba pang mga sektor kan Nasyon Filipinas. 

Pinag-akredito man kan *Commission on Elections* (COMELEC) an partido bilang lehitimong politikal na partido kan taon 1990.

Kan taon 1992, an padtido nagin taga-konsultang miembro kan *Socialist International* (SI). Kan taon man na 2019, pinagtawan na ining full member status kan SI.

Magpoon kan 1996, an PSDP aktibong nakibali sa diyalogo sa tahaw kan mga Kristiyanong paratubod asin man mga grupong Muslim sa Filipinas. An mga seryeng ini kan pangyayari nagpasiring sa pagkakahaman kan *Bishops Ulama Conference* (BUC), kairiba sinda Fr. Romeo J. Intengan, S.J. asin man Dr. Mahid M. Mutilan.
## Toltolan
PNR Bicol Commuter

An **Bicol Metro Rail Commuter (BMRC)** (pinali'pot bilang **Bicol Commuter**), saro serbisyo nin komyuter sa Rehiyon Bikol. Pinapadalagan ini kan Nasyunal na Agihang-riles kan Filipinas sa paagi kan mga istasyon sa Tagkawayan, Quezon, asin Legazpi, Albay, kaiba an Naga City sa Camarines Sur.

## Historya
Ipigbusol an Bicol Commuter kadtong Marso 1, 1977 na igwang anom na biyahe sa tanga kan Ragay asin Naga, mga serbisyo sa Hondagu na nagpoon kan Abril 1.

Naibusol ini giraray kan Setyembre 16, 2009 sa panahon kan kapistahan ni Peñafrancia na igwang mga ruta na naglalayag sa Tagkawayan-Naga asin Tagkawayan-Ligao, pigbukasan giraray an ruta kan Naga-Legazpi kadtong Setyembre 18, 2015.

An mga ruta sa ngunyan sa pagpapadalagan iyo an Sipocot-Naga, Mantalisay-Naga, Naga-Legazpi asin kabaligtadan.

Suspende sa ngunyan an Naga-Legazpi nin huli ta sa kawa'ran nin pagpapadalagan kan mga tren.

## Mga piggamit na tren
Naggagamit an Bicol Commuter nin nakamotor asin Trailer Cars (CMC / CTC) arog na sana kan Metro Manila Rail Commuter na igwang asul na atay, tanganing mabisto ini hali sa Manila base sa pagamit kan tren, ipinintura nin dilaw imbes na puti an pangenot na lawas kaini.

Nagresulta an pagtanggi kan mga serbisyo huli sa bilang kan magagamit na rolling stock sa kadakulaan na pag-scrap kan mga yunit na ini na kung sain nawalat an pira sa pag-ati sa Manila gikan pa kadtong huring parte kan 80s.

Sa ngunyan, an KiHa 52 series na kolor asul asin atay an solosolo ngunyan na piggamit kan Bicol Commuter.
Imperyong Ottoman

An **Imperyong Ottoman** (Ingles: *Ottoman Empire*; /ˈɒtəmən/; Ottoman Turkish: دولت عليه عثمانیه‎ '**Devlet-i ʿAlīye-i ʿOsmānīye**', na an literal na boot sabihon iyo an  "The **Exalted Ottoman State**"; Modernong Turkish: **'Osmanlı İmparatorluğu**' or **'Osmanlı Devleti**'; Prabses: *Empire ottoman*), bistado man sinda bilang  **Empire of Rûm/Rome** (Ottoman Turkish: دولت علنإه روم‎, lit. 'The **Exalted State of Rome**'; Modernong Turkish: **'Rum İmparatorluğu**'), asin bistado sa Subangan Europa bilang **Turkish Empire** o simpleng **Turkey** sana, estado na nagkokontrol sa dakul na parte kan Sur Sirangan kan Europa, Subangan kan Asya, Norteng Aprika sa tahaw kan ika-14 asin ika-20ng siglo.
Siyudad nin Iloilo

**Kandidato an pahinang ini na halion tulos**

Kun dai ka minauyon sa tulos na paghalì kaini, paki paliwanag kun tàno sa pahina nin urulay o sa Wikipedia:Tulos-tulos na mga pagparà (Ingles). Kun maliwanag na dai naaabot kan pahinang ini an krayterya para sa tulos na paghalì, o boot mong pakarhayon ini, paki halì kan patanid na ini, alagad dai pagparaon an patanid na ini sa mga artikulong ika mismo an naggibo.


#REDIRECT Ciudad nin Iloilo
Pampatrolyang baroto na klase nin Moa

An **Pampatrolyang baroto na klase nin Moa** (**''Moa''-class patrol boat** sa tataramon na Ingles) sarong klase kan mga pampatrolyang baroto na ipigtindog sa tanga kan 1978 asin 1985 para sa Royal New Zealand Navy kan 
kan Kompanya nin Pag-iinhenyero asin Konstruksyon kan Whangareii. Nakabase sinda sa pagdesenyo sa sarong barotong Australyano.

## Mga sakayang-dagat kan mga klase
Sa pagsasararo, igwang pitong mga sakayang-dagat o *vessels* sa klase 

## Mga toltolan
Pilikaaiea

Si **Pilikaʻaiea** (o **Pili-auau**; an pinali'pot na porma: **Pili**) sarong *[[Alii nui kan Haway|Aliʻi Nui]]* kan Haway. Saro siyang hade nin soberaniya o chief, na nagpatalsik kan pinuno kan katutubong na si Kapawa.

## Pangaran

An katagang Hawayano na *pili*, sarong katutubong pangaran nin Hawayano para sa *[[Heteropogon contortus]]*.

## Hilingon man
*linya nin Pili

## Mga toltolan
*Martha Warren Beckwith, *Hawaiian Mythology*. University of Hawaii Press: Honolulu. 1970.

,
Homo luzonensis

An ***Homo luzonensis*** sarong puho'ng espesye kan archaic humans sa genus na *[[Homo]]*. Kan 2007, sarong ikatolong metatarsal bone (MT3) an nadiskubre sa Kweba nin Callao, Cagayan sa isla nin Luzon kan mga arkilohistang Pilipino na si Armand Mijares asin si Philip J. Piper dangan inisyalmenteng pigbisto bilang modernong tawo ni Florent Détroit. Pigpetsahan an nahanap gamit an uranium series ablation para sa edad kan 66,700 ± 1000 taon bago an sa ngunyan, mantang an mga katakod na labi kan faunal asin sarong ngipon kan hominin na nadugangan kan 2011, naihatod an mga petsa nin dae-makulang sa 50,000 taon na an nakakalihis.

Kan 2019, pigsaladawan nina Armand Mijares et al. an kasunod na pagdiskubre kan "kagduwang kadagdagang mga elemento nin hominin na minalawas sa dai mababa sa tolong mga indibidwal na naduganagn sa parehas na patong nin estratigrapiko kan Kweba nin Callao bilang kadtong nadiskubre metatarsal" asin nabisto an mga fossil bilang pag-sasadiri sa sarong bagong natuklasan espesye,  an *Homo luzonensis*, sa batayan kan mga pagkakalain hali sa dati na nabistong mga espesye sa genus na *[[Homo (genus)|Homo]].* Kaiba digdi an *[[Homo floresiensis|H. floresiensis]]* asin  *[[Tawo|H. sapiens]]*. Gayunpaman, pig-iisip kan pirang mga siyentipiko an kinakaipuhan an kadagdagang kapusugan tanganing kumpirmahon an mga fossil bilang sarong bagong espesye, imbes na sarong lokal na inangkop na populasyon kan iba pang mga populasyon nin * Homo *, arog kan  *[[H. erectus]]* o Denisovan.

## Pagkadiskubre

Kadtong Mayo 5, 2007, nadiskubre kan sarong grupo nin mga parasaligsig sa Pilipinas, Pransya, asin Australya an sarong third metatarsal bone sa kasagsagi kan pagkakalot kan kweba nin Callao. Bakong pantay an mga morpolohikal na karakterisidad kan fossil na pigtipo bilang kabali sa genus na *Homo*, na piggigibo ining pinakagurang na kapusugan nin pagkakaigwa nin genus sa Filipinas sa oras. An pang-siyensiya na paglaladawan kan fossil kadtong 2010, pigbibisto an fossil na kabali sa * H. sapiens *. Kadtong 2011, nadiskubre asin itinakod man an mga phalanges kan fossil gikan sa muro' asin muro' kan bitis, kaiba an limang mga fossil molar sa * H. sapiens *.

Kan Abril 2019, sa pag-aadal ninda Florent Détroit et al., naitatakod an mga fossil sa sarong naiibang espesye nin archaic na tawo, pigbansagan na *Homo luzonensis*. Mahihiling sa ngunyan an fossil sa Nasyunal na Museo kan Filipinas.

## Makahulugan
An 2019 na artikulo kan *Nature* pigsasaladawan na pigtala an *H. luzonensis* na: "An presensya kan saro pa asin naknakaagi dai aram na espesye nin hominin sa subangan kan Linyang Wallace sa kasagsagan kan Late Pleistocene epoch na tinatawanan doon an importansya kan islang Habagatan-Subangan na Asya sa ebolusyon kan genus na *Homo*."

## Hilingon man
* Tawong Tabon

## Mga tala

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Pangkinaban na Deklarasyon kan mga Katanosan na Pantawo

An **Pangkinaban na Deklarasyon kan mga Katanosan na Pantawo**  (Ingles: **Universal Declaration of Human Rights** o **UDHR**) sarong makasaysayan na dokumento na itinugot kan United Nations General Assembly sa saindang ikatulong sesyon kan&nbsp;10 Desyembre 1948 bilang Resolusyon 217 sa Palais de Chaillot sa Paris, Pransya. Sa 58 na myembro kaidto kan Nagkakasararong Banwa o United Nations, 48 an nagbotong pabor, mayong nagpugol, walo an nagpahunod, asin duwa an dai nagboto.

An 48 na mga banwa na nagboto pabor sa Deklarasyon iyo an: with group=lower-alpha was used in the infobox, and is not expected to be displayed until the Notes section is encountered below -->
* Chile
* Republic of China
* Colombia
* Costa Rica
* Cuba
* Denmark
* Dominican Republic
* Ecuador
* Egypt
* El Salvador
* Ethopia
* France
* Greece
* Guatemala
* Haiti
* Iceland
* India
* Iran
* Iraq
* Lebanon
* Liberia
* Luxembourg
* Mexico
* Netherlands
* New Zealand
* Nicaragua
* Norway
* Pakistan
* Panama
* Paraguay
* Peru
* Philippines
* Siam
* Sweden
* Syria
* Turkey
* United Kingdom
* United States
* Uruguay
* Venezuela}}

: a. ^ Nainot na nagpahunod alagad nagboto pabor sa pinal na bersyon kan Deklarasyon.[31]

Walong banwa na nagpahunod:Duwang banwa na dai nagboto:

* Honduras
* Yemen

An iba pang mga banwa nagkaigwa sanang soberanya asin nagbali sa UN kan mga uminabot na mga taon, kun kaya siring an hababang bilang kan mga estado na igwa nin pagkakataon na makaboto.

## Mga panluwas na takod

* Text of the UDHR
* Official translations of the UDHR
* Resource Guide on the Universal Declaration of Human Rights at the UN Library, Geneva.
* Drafting of the Universal Declaration of Human Rights – documents and meetings records&nbsp;— United Nations Dag Hammarskjöld Library
* Questions and answers about the Universal Declaration
* Text, Audio, and Video excerpt of Eleanor Roosevelt's Address to the United Nations on the Universal Declaration of Human Rights
* UDHR&nbsp;– Education
* UDHR in Unicode
* Revista Envío&nbsp;– A Declaration of Human Rights For the 21st Century 
* Introductory note by Antônio Augusto Cançado Trindade and procedural history note on the Universal Declaration of Human Rights in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
* The Laws of Burgos: 500 Years of Human Rights from the Law Library of Congress blog.
Sara Duterte

Si **Sara Duterte-Carpio** (namundag: **Sara Zimmerman Duterte**; Mayo 31, 1978), bisto sa bansag na **Inday Sara**, sarong Pilipina na abogado, politiko, asin dating Alkalde kan Syudad nin Davao. Siya iyo an Kahilom kan Departamento kan Edukasyon asin Bise Presidente kan Filipinas. 

Nagsirbe siya bilang alkalde nin syudad poon Hunyo 30, 2010 sagkod Hunyo 30, 2013. Bago siya nagin alkalde, nagsirbe man siya nin bise alkalde sa Syudad nin Davao poon Hunyo 30, 2007 sagkod Hunyo 30, 2010. 

Siya aki ni dating Presidente Rodrigo Duterte.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Sara Duterte @ 122nd anniversary of the Martyrdom of Dr. Jose Rizal (872).jpg|122nd anibersaryo kan Martydom of Dr. Jose Rizal


## Toltolan
Kobe Bryant

Si **Kobe Bean Bryant** (; Agosto 23, 1978 – Enero 26, 2020) sarong Amerikanong propesyonal na basketbolista. Bilang shooting guard, si Bryant kinawat an enterong 20-season kan saiyang karera sa National Basketball Association (NBA) na kaapil sa team Los Angeles Lakers. Siya naglaog sa NBA direktang high school asin ginana an limang kampeonatong NBA. Si Bryant nagin 18-beses na All-Star, 15-beses na myembro kan All-NBA Team, 12-beses na myembro kan All-Defensive Team, asin iyo an binansagan na NBA Most Valuable Player (MVP) kan taon 2008, Siya an nangengenot na gayo sa pataasan sa iskor susog sa rekord kan NBA durante kan duwang season, asin ika-apat sa all-time regular season scoring na lista asin siring man ika-apat sa ranggo sa  all-time postseason scoring na listahan. Si Bryant iyo an pinakaenot na guard sa historya nin NBA na nagkawat sikyera dai nagbaba sa 20 season. Susog sa *[[Forbes]]*, si Bryant may net worth na tinatantya naabot sa $350 million sa taon na 2016.

## Mga enot na panahon

Si Bryant aki kan dating parakawat sa  NBA na si Joe Bryant. Siya nagklase sa Lower Merion High School kan Pennsylvania, kun saen siya binisto na iyo na an pinakamahusay na parakawat basketbol sa bilog na nasyon. Pagkagraduar, siya tolos nag'apil asin naglaog sa 1996 NBA draft asin napili sa Charlotte Hornets na may ranggong ika-13, dangan siya ipinasa sa Lakers. Bilang rookie, si Bryant nakua an reputasyon komo halangkaw maglumpat asin paborito kan mga taga-hanga na iyo an makakasikwit sa  1997 Slam Dunk Contest, asin siya natawan titulo bilang All-Star kan siya nakaabot na sa ika-2ng season. Maski may dingkilan sa ibahan ni Kobe asin Shaq, si Bryant asin si Shaquille O'Neal nadara an Lakers sa tolong sunod-sunod na kampeonatong NBA, poon 2000 sundo 2002.

## Pagkagadan

Si Bryant, kaiba an walo pang pasahero na kun saen yaon an 13-anyos niyang aking babae si Gianna, nagadan kan an linulunadan nindang helicopter nagbagsak sa gilid kan pamitisan kan bukid Calabasas, mga 30 milyang rayo sa sentro kan Los Angeles. Sinasabing nasakitan mag'maniobra an piloto huli sa mahibog na alopoop asin nawaran direksyon. An pagbagsak kan helicopter nagkawsa padagos nin karaba sa palibot kan nabagsakan.
 
An pag'iriba ninda Bryant kuta pasiring sa karawat basketbol duman sa Bryant's Mamba Academy sa Thousand Oaks.

## Toltolan
Charlotte's Web (pelikula kan 2006)

An ***Charlotte's Web*** sarong pelikula kan Amerikano kan 2006. Pigbase ini sa sarong nobelang may parehong ngaran kan taon 1952 ni E. B. White. An direktor kaini iyo si Gary Winick asin pigsurat man ini ni Susannah Grant asin Karey Kirkpatrick. Ini an panduwang adaptasyon sa pelikula kan libro ni White, kasunod kan 1973 animated version na ipigluwas kan Hanna-Barbera Productions. Tampok igdi iyo si Dakota Fanning, Kevin Anderson, asin Beau Bridges, na pigtawan boses ninda Dominic Scott Kay, Julia Roberts, Steve Buscemi, John Cleese, Oprah Winfrey, Thomas Haden Church, André 3000, Cedric the Entertainer, Kathy Bates, Reba McEntire, asin Robert Redford. Si Danny Elfman man an naghaman kan tugtog para sa pelikula.

Hinaman ini kan Walden Media, Jordan Kerner's The K Entertainment Company asin Nickelodeon Movies. Primerong nagluwas an pelikula sa Australya kan Disyembre 7, 2006 asin pinaluwas man sa mga tanghalan kan Paramount Pictures kan Disyembre 15, 2006 sa Estados Unidos. Nakaresibe an pelikula nin mga positibong tuyaw gikan sa mga kritiko alagad diit sana man an kinita kaini. Haros nasa $82 milyon asin $61 milyon asin total na $ 144.9 milyon kun sasararuon na kontra sa puhunan kaining $85 milyon, igwa man na dugang na $95.2 milyon sa home media sales.

## Nagsipag-arte
* Dakota Fanning bilang Fern Arable
* Kevin Anderson bilang John Arable
* Beau Bridges bilang Dr. Dorian
* Louis Corbett bilang Avery Arable
* Essie Davis bilang Phyllis Arable
* Siobhan Fallon Hogan bilang Edith Zuckerman
* Gary Basaraba bilang Homer L. Zuckerman
* Nate Mooney bilang Lurvy

### Mga boses
* Dominic Scott Kay bilang Wilbur the Spring Pig
* Julia Roberts bilang Charlotte A. Cavatica the Spider
* Steve Buscemi bilang Templeton the Rat
* John Cleese bilang Samuel the Sheep
* Oprah Winfrey bilang Gussy the Goose
* Cedric the Entertainer bilang Golly the Gander
* Kathy Bates bilang Bitsy the Cow
* Reba McEntire bilang Betsy the Cow
* Robert Redford bilang Ike the Horse
* Thomas Haden Church bilang Brooks the Crow
* André 3000 bilang Elwyn the Crow
* Abraham Benrubi bilang Uncle the Pig
* Sam Shepard bilang the Narrator

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* ''Charlotte's Web'' sa Internet Movie Database
Liv and Maddie

An ***Liv and Maddie***, na pigtituluhan na ***Liv and Maddie: Cali Style*** sa saiyang ikaapat na kapanahonan, sarong serye sa telebisyon kan situwasyon komedyang para sa mga pamilya asin mga tinedyer kan Amerikano na pigmukna ni John D. Beck asin ni Ron Hart na orihinalmente na pig-ere sa Disney Channel poon Hulyo 19, 2013 hasta Marso 24, 2017. An serye star iyo si Dove Cameron sa sarong dobleng ganap bilang identikal na kambal na magtugang na babae na may pagkagabsang magkaiba nin mga pagkatawo na kun sain na an duwa magkaamiguhan nin maray, kaiba si Liv bilang sarong artista na nakauli sa saiyang istaran makalihis an apat na taong pagbuhay-buhay sa Hollywood na nakatitig sa sarong bantog na serye sa telebisyon na pig-aapod na * Sing It Loud! *, asin si Maddie bilang sarong basketbol prodigy. Minaikot an serye sa pagbabasa ni Liv sa normal na buhay nin pamilya matapos an pagtatapos kan *Sing It Loud!*, pati na man an duwang magtugang na naging amigong marhay dawa na sa saindang pagsalungat sa mga personalidad asin manlaenlaen na interes. Pinanginutan man an mga serye ninda Joey Bragg, Tenzing Norgay Trainor, Kali Rocha, asin Benjamin King, na nagladawan kina Joey Rooney, Parker Rooney, Karen Rooney, asin Pete Rooney, segun sa pagkasunod-sunod. Si Joey asin Parker an mga nakakaaking tugang ninda Liv asin Maddie mantang sinda Karen asin Pete an saindang ina asin ama. Sa huring kapanahonan kan serye, nagbali si Lauren Lindsey Donzis sa nagsipagganap bilang an nakakaaking pinsan ni Liv asin Maddie na si Ruby, na naging nindang "sorta-sister". Pigribayan si Pete kan saiyang karakter, na mayo sa bilog na ika-apat na season.

## Mga Nagganap
* Dove Cameron bilang Liv asin Maddie Rooney
* Joey Bragg bilang Joey Rooney
* Tenzing Norgay Trainor bilang Parker Rooney
* Kali Rocha bilang Karen Rooney
* Benjamin King bilang Pete Rooney (mga kapanahonan 1–3)
* Lauren Lindsey Donzis bilang Ruby (ikaapat na kapanahonan)

## Mga panluwas na takod
* ''Liv and Maddie'' sa Internet Movie Database
Palasyo nin Chaillot

An **Palasyo nin Chaillot** (Pranses:**Palais de Chaillot** ) sarong establisimento sa itaas kan  sa lugar nin Trocadéro sa ika-16 na arondisemento kan Paris, Pransya.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod

* An mga ladawan kan Palais de Chaillot
* An Palais de Chaillot mantang pigrerenobar pa ini
Inhinyero kimikal

**Inhinyero kimikal** (Ingles: *chemical engineer*) an apud sa mga taong yaon sa propesyong inhinyeriyang pangkimika. Sinda may halangkaw na kaaraman sa pag-disenyo asin operar kan mga plantang pang-industriyal. Sa pagdalagan kan planta, yaon man an saindang konsiderasyon sa kaligtasan kan proseso asin an makukuang benepisyong pang-ekonomikal digdi.

## Mga kwalipikasyon
Kinakaipuhan an pag-adal nin batsilyer sa inhinyeriya pangkimika o pangproseso sa kolehiyo, asin an sertipikasyong pang-propesyonal tanganing makakua nin lisensiya na depende man giraray sa ley kan nasyon. An mga lisensiyadong inhinyero dagos man nagigin miyembro kan mga binibistong organisayong pang-propesiyonal.

## Mga produktong ginigibo

Halawig an lakop kan mga tipo nin plantang industriyal na pigdidisenyo asin operar kan mga inhinyero kimikal. Huli ini sa proseso nin mga manlainlain na produkto na saindang pig-aadalan. Iyo ini an mga:
# Pang-darakulang kimikal - Gasolina, asido, asin iba pa
#Pang-darakulang materyales - Plastik, *synthetic fiber*, pataba, asin papel
#Pang-saradit na kimikal - *Dye*, *coatings*, *adhesives*, asin mga pahamot
#Pang-harong na produkto - Sabon panglaba, kosmetiks, asn iba pa
#Mga bulong - *Aspirin*, Bitamina C, asin iba pa
#Biyolohikal na aktibong kompwesto - ensima, *anti-coagulants*, asin iba pa
#Mga pagkakan asin iniinom - asukar, serbesa, malinig na tubig, mga preserbatibo, asin iba pa

## Hilingon man

* Inhinyeriyang pangkimika
* Inhenyeriya
*Siyentista

## Toltolan
Bukid Masaraga

An **Bukid Masaraga** saróng puho' na estratobulkan na nakamugtak sa Syudad nin Ligao sa probinsya kan Albay, sa rehiyon Bikol, sa isla nin Luzon, Filipinas.

## Mga pisikal na panampok
Sarong kadlagan an Bukid Masaraga, mapanas an taas, bukid na may elebasyon na  asl. Kataid ini asin pinakaharani sa perpektong kono kan Bulkan Mayon.

## Mga pagtuga
Mayo nin historikal na mga pagtuga gikan sa bulkan sa mga huring  aktibidad nin pagtuga na pigpetsahan nin Holoseno na pigbareta kan Global Volcanism Program. Yaon pa an mahi'bog na lava na daloy gikan sa panahong idto sa mga baybayon kan Bukid Masaraga, sarong understudied volcano sa Filipinas.

## Heolohiya
An nadugangan na tipo nin gapo sa bukid sarong andesito trending sa riyolito. Pantektonikal, parte an Masaraga kan Kadena nin Bulkaniko kan Bikol kan mga bulkan asin parte kan Singsing nin kalayo kan Pasipiko.

## Mga paglilista
Piglista kan Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS) an bukid bilang saro sa mga bulkan na dai na aktibo kan Filipinas.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Inactive Volcanoes page (arkibo) 
*
Lambang Ika, Kita Gabos

An **Lambang Ika, Kita Gabos** sarong libro nin mga katiriponan kan piling osipon ni Karel Čapek na ipigpalis sa tataramon na Bikol kan pirang Bikolanong mga parasurat. An mga editor kaini, iyo sinda Kristian Sendon Cordero, Paz Verdades M. Santos, asin man si Jaroslav Olša, Jr. Ipigpublikar ini kan taon 2017, sa irarom kan Ateneo de Naga University Press. Si Kristian Sendon Cordero man giraray an nagtau nin introduksyon para sa librong ini na igwa nin titulong "Minabulos, Minabalos". Igdi nya naunambitan an espwerso kan mga Bikolanong parasurat asin parakurit na padagos sa paghaman nin mga siring na libro dawa dai nin gayung suporta gikan sa akademya asin man sa lokal na gobyerno. An sabi nya, "Anuman pati, nagpapadagos man giraray an pagsurat asin dawa ngani maluya pa man giraray an suporta kan kadaklan sa akademya asin kan mga yaon sa lokal na gobyerno, dawa dikit pa man giraray an nagkakaigwang pagkakataon na magbasa asin sustentuhan an siring na gawi nin pagbasa sa mga tataramon na Bikolnon, yaon man gilayon an magkakapirang mga parasurat asin mga pintor-artista(asin dakul sinda sa antolohiyang ini) na dai nagduwa-duwa na magdakit asin magkurit tanganing an babasahon na ini magin orog katotoo siring sa kapot mong libro." (Cordero, 2017)
## Laog kan Libro

## Toltolan
**Lambang Ika, Kita Gabos, Cordero, Kristian, S., Santos, Paz Verdades, M., Ateneo de Naga University Press, 2017*

## Panluwas na Takod
The Next Great Tagalog Novel at Iba Pang Kuwento

An ***The Next Great Tagalog Novel*** sarong libro nin mga katiripunan nin usipon/maikling kwento na ipigsurat ni Allan N. Derain. Ipinublikar ini kan University of the Philippines Press kan taon 2019. Si Alvin J. Encarnacion an nagdisenyo kan kagabsi kan laog kan libro mantang si Paulo Anayan man an nagdisenyo kan takop kaini. An ladawan na ginamit gikan ki Jehu Laniog asin an imahen sa atubangan kan takop gibo man mismo kan parasurat na si Allan N. Derain. 
## Laog

## Manungod sa Kagsurat
Si Allan N. Derain sarong parasurat, artista-biswal, asin man paratukdo. Awtor sya kan Iskrapbuk na shortlisted sa Madrigal First Book Award. Ini man an primero nyang libro nin mga halipot na usipon. Sya man an kagsurat kan Ang Banal na Aklat ng mga Kumag, sarong nobela na nakakua man nin primerong premio sa Carlos Palanca Memorial Award Grand Prize, kaiba pa igdi an Loyola Schools Outstanding Scholarly Award, National Book Award, asin man an Reader's Choice Award. Ipigpalis man nya sa lenggwaheng Tagalog an mga panurat ni Guy de Maupassant sa koleksyon na igwa nin titulong Ang Kwintas at iba pang mga Kwento. Nagi man syang editor kan antolohiyang May Tiktik sa Bubong, May Sigbin sa Silong kun sain nakakua man an an librong ini nin Loyola Schools Outstanding Creative Work, National Book Award asin man nin Gintong Aklat Award. Sya man an ilustrador sa librong Ang Diablo sa Filipinas na ipigsurat ni Isabelo de los Reyes pati man kan saiya man mismong sadiring nobela na Ang Banal na Aklat ng mga Kumag. Ginibo man an saiyang inot na art exhibition sa Pardo de Tavera Room sa Rizal Library kan taon 2015. Igwa ini nin titulong Tagolilong: Lupon ng mga Aswang, Diablo, at Kumag.

Paratukdo sya nin Panitikan asin man Malikhaing Pagsulat sa Pamantasan kan Ateneo de Manila. Nagin fellow man sya para sa fiction sa irarom kan LIKHAAN UP National Writers Workshop. Sya nagin moderator man kan Heights asin Naratibo. An librong The Next Great Tagalog Novel at Iba Pang Kuwento an panduwa nyang libro nin mga haralipot na usipon. Sa presente, pigtatapos nya an panduwa nyang nobelang manungod sa aswang.  

## Toltolan
**The Next Great Tagalog Novel, Derain, Allan, N., University of the Philippines Press, 2019*

## Panluwas na Takod
Kulto ni Santiago

An **Kulto ni Santiago** sarong libro nin katiponan kan mga usipon na ipigsurat kan premyadong awtor asin direktor nin pelikula na si Kristian Sendon Cordero. Ini ipigpublikar sa irarom kan University of the Philippines Press. 
Kaayun sa koleksyon na ini an duwa sa saiyang usipon na guminana naman sa Palanca, an Langaw(Flies) asin an Ad Astra Per Aspera. An inot na nasambit na usipon iyo man an nagtau nin inot na kapangganahan ni Cordero sa Palanca para sa Literatura kan taon 2006. An panduwang naunambitan na usipon nagawadan man nin pangatulong premyo sa Palanca para sa halipot na usipon sa lenggwaheng Filipino kan taon 2013. An usipon na Kulto ni Santiago pinaghaman bilang sarong full-length film script kan taon 2017 na guminana man nin panduwang premyo sa Palanca. Inot na naipublikar an usipon na ini sa Mondo Marcos na pinagpakarhay man ninda Rolando Tolentino asin Frank Cimatu. An parasurat na si Cimatu an nagsurat kan introduksyon para sa librong ini ni Cordero. Pira sa mga naunambitan nya manungod sa koleksyon na ini asin sa awtor iyo ini, “Hindi mo maaninag kung saan pupunta’t susuot ang mga kuwento ni Cordero. Tulad na lamang ng kuwentong road trip niya na “ad astra per aspera” na akala mo’y tungkol sa isang wannabe bulkan ngunit pumunta sa pagkakaibigan ng dalawang seminarista na maaaring autobiographical o epekto lang ng kalalanghap ng White flower ng katabi. Magaang basahin ang kuwentong ito at ang “verbo” dahil kapang-kapa ni Cordero ang mga kapa ng pagkukunyari at pagpapakiwari sa loob o labas man ito ng seminaryo o ng Bikol. Mas malakas pa siguro ang epekto nito sa masa kaysa sa imbestigatib buk na sinulat tungkol sa yaman at kapangyarihan ng simbahang Katoliko dahil parang mga kuwento itong tila pinapakinggan mo lang sa katabing upuan at ayaw mo nang lubayan kahit nadaanan mo na ang iyong destinasyon. Naging kontrobersiyal si Cordero sa kanyang mga pananaw lalo na sa unang pelikulang Angustia na pinasadahan ng ilang dokumento mula sa Movie and Television review and Classification Board (MTrCB), at naging persona non grata pa sa isang bayan sa kanila dahil sa kanyang pinagsusulat. Pero ganoon talaga yata ang epekto niya, parang Mompo na hinaluan ng Tanduay, tagay lang nang tagay, basa lang nang basa hanggang maubusan ng hininga at pahina.”
An nagdisenyo kan kagabsan kan libro iyo si Krizzia Ezperanza mantang an naghaman man kan cover art iyo si Randy Dagooc.

## Mga panluwas na takod
Girok: Erotika

An **Girok:Erotika** sarong libro nin katiripunan kan mga rawitdawit, halipot na usipon, dakitaramon, iskrip sa pelikula, komposisyon asin obra kan mga Bikolanong artista. Nasa nobentang mga Bikolano an nag-arambag tangani na mahaman an antolohiyang ini. Pinagpublikar an librong ini kan Kabulig Bikol, Inc. sa pakikipagtabangan man kan  V.C. Igarta Foundation for the Arts, New York, U.S.A. Ipiglunsar an librong ini kan Enero 2017 kasumpay kan okasyon kan ika-limang Pagsurat Bikolnon na ginanap sa Camarines Sur Polytechnic Colleges, in Nabua, Camarines Sur.

Ini an nagkakapirang mga tuyaw manungod sa libro:
"Harayo-harani an hiling, parong, tanog, namit, hapiyap kan puso asin sensibilidad. Ini an duon kan Girok: senswal sa laman, nangkikitik; senswal sa isip, nagpapangalas, nagpapalayog. Mateng-matè ta an arualdaw nagdadanay sa hararumon na bubon, sa dakulaon na natad. An tikwil kan dagâ nagigin osipon nin mundo. An sagid kan tagiti nagigin masulog na salog. An huringhuding kan panganuron sa banggi nagrarawitdawit kinaagahan. Ta girok man nanggad an duon kan sensibilidad Bikolnon. Pirmi nang may tama, may masiram na pulikat." — '''MERLINDA BOBIS'''

"An Girok bakong saro na naman sanáng katiripunan nin mga pagsurat Bikolnon kundi sarong napapalain na pagkadukay kun pànong an imahinasyon—urog na idtong napapalinya sa eros—pwedeng magin sarong paagi nin pasaysay na arte na malighang minakitik sa agimadmad kan parabasa, alagad minatukdo sainda na masabutan an kahulugan kan mga bagay-bagay na danay kutâ sanáng malibog asin harayo." — **GREG CASTILLA**

## Toltolan
Sa Pagdating ng Barbaro at Iba pang mga Dula

An librong **Sa Pagdating ng Barbaro: At Iba Pang mga Dula** ipigsurat kan awtor na si **Braga, Rogelio** kan taon 2014. Ipinublikar ini sa irarom kan Ateneo de Naga University Press, Naga City.
## Bantog na mga Linya
Uni an pirang sipi nin bantog na mga linya gikan sa  libro:
“Walang kapayapaan dahil walang kalayaan.”

“Nagtatapos ang aspaltadong kalsada rito sa amin kung saan nagsisimula ang Muslim community. Nakasakay sa habal-habal ang buong Mindanao so no choice ka. O, ano aangkas ka na?”

“Ang unang katotohanan na dapat na malaman mo sa Lanao at dapat mong paniwalaan ay mayroong itong isang magandang lake. Iyon hindi iyon kasinungalingan—ang lake. Du’n sa ‘taas. Ang lake na ito ang dumadaloy sa lahat ng ilog ng Lanao—del Sur man or del Norte. Kaya iisa lang ang Lanao. Ang Ranao.”

“Ang ibig sabihin ng pag-ibig ay ang paglikha ng mga alaala. Ang isang libong alaala ng pag-ibig ay kayang paslangin ng isang pagkakamali. Ang umibig ay ang patuloy na lumikha ng mga alaala.”
“Ano ang pagkatao kung walang pag-ibig? Ano ang pag-ibig kung walang maratabat?”

## Panluwas na Takod
Alpabetong Abakada

An **alpabetong Abakada** sarong "pigsakatutubong" Alpabetong Latin na pinapusog para sa pigbase sa Tagalog na nasyunal na tataramon na Filipino kan 1940.

An alpabeto, na naglalaog nin 20 letra, na pinagbisto sa libro nin balanghayan na minukna ni Lope K. Santos para sa bagong pigdesignar na nasyunal na tataramon na pigbase sa Tagalog. Opisyal na pigpapusog an alpabeto kan Institusyon kan Nasyunal na tataramon ().

## Uusipon
Bago mag-abot an mga Espanyol, pigsusurat na an kadaklan kan mga tataramon kan Filipinas gamit an talapantigan kan Baybayin. Pigpabisto kan mga Espanyol an Latin na Panitik sa Filipinas. Kadtong enot nakabangang parte kan ika-20 na siglo, pigsusurat an mga tataramon kan Pilipino gamit an Palabaybayang Kastila (Ortograpiyang Espanyol). Si Dr. Jose Rizal an enot na nagmungkahi sa pag-indihenisado kan pagsurat sa Filipinas.

Kan ipinabisto an *Wikang Pambansa Batay sa Tagalog*, naggibo an parabalanghayan si Lope K. Santos nin bagong alpabeto na pigbubuo kan 20 na letra. Piggamit ini sa mga pang-eskwelahang libro sa balanghayan na pig-aapod na *balarilà*. Naging alpabeto kan tataramon na Tagalog asin kan Nasyunal na tataramon na base sa Tagalog segun sa mungkahi kan pagsasakatutubo ni Rizal. Dai nahaloy, pero ggamit naman an abakada sa iba pang mga tataramon kan Filipinas.

## An mga letra kan Abakada

## Mga letra

Nakaayos an **Abakada** segun digdi. Yaon man digdi an mga pangaran kan lambang letrana yaon sa laog kan mga panandang pambanggit.
:**A**  - "A"
:**B**  - "Ba"
:**K**  - "Ka"
:**D**  - "Da"
:**E**  - "E"
:**G**  - "Ga"
:**H**  - "Ha"
:**I**  - "I"
:**L**  - "La"
:**M**  - "Ma"
:**N**  - "Na"
:**NG** -"Nga"
:**O**  - "O"
:**P**  - "Pa"
:**R**  - "Ra"
:**S**  - "Sa"
:**T**  - "Ta"
:**U**  - "U"
:**W**  - "Wa"
:**Y**  - "Ya"

## Toltolan

*Kautusang Pangkagawaran Blg. 7

## Hilingon man
*Baybayin
*Alpabetong Filipino
Braille kan Filipinas

An **Braille kan Filipinas** o **Braille na Filipino**, sarong alpabetong braille kan Filipinas. Bukod sa Filipino (Tagalog), esensiyal man na piggagamit an alpabeto sa Ilokano, Sinugbuanon, Hiligaynon asin Bikol (UNESCO 2013).

Pigbase an Braille kan Filipinas sa 26 na mga letra kan alpabetong basikong braille na piggamit para sa Grade-1 English Braille, kaya an printang digrapo na *ng*, pigsusurat man na sarong digrapo na  sa braille. Nagtatao an printang letra na * ñ * sa pangparating punto ka doon, . Pigkokonsiderar an mga ini na parte kan alpabeto, kumbaga,

:

Kaarog kan tradisyunal na Brailleng Ingles an mga numero asin bantas, bagaman an virgule / iyo an  arog kan sa Pinagsarong Brailleng Ingles.

## Mga toltolan

*UNESCO (2013) World Braille Usage , 3rd edition.

## Mga panluwas na takod
*Adaptive Technology for Rehabilitation, Integration and Empowerment of the Visually Impaired
**ATRIEV Computer Training Center for the Visually Impaired Facebook page
**ATRIEV YouTube channel
*Resources for the Blind, Inc. Philippines
**Resources for the Blind, Inc. Philippines Facebook page
Feminismo

An **Feminismo** sarong katiponan nin mga sosyo-politikal na paghiro,  ideolohiya na  kahulugan ,politikal, ekonomikal, personal asin sosyal na pagkakapantay-pantay kan mga tawo. Pinag-iinkorporar kan Feminismo an posisyon na an sosyodad nagtatau nin prioridad sa lalaking paghiling,asin man an mga babayi pinagtatratar nin dae patas sa laog kan sosyodad. An mga lakdang na pighaman tangani na mabago ini iyo an paglaban sa gender stereotypes asin paghanap na maka-establisar nin edukasyonal asin propesyonal na oportunidad para sa mga babayi na patas man para sa mga lalaki..

An mga Feminismong paghiro nagkampanya asin nagpapadagus sa pagkampanya para sa mga deretsos kan mga babayi kairiba igdi an deretsos na makapagboto, magkapot nin pwesto sa gobyerno, magtarabaho makakua nin patas na sweldo, tama na bayad,asin mahali an gender pay gap, magkaigwa nin pagrurugaring, makaresibe nin edukasyon, maglaog sa mga kontrata, magkaigwa nin pantay na karapatan sa laog kan pag inaguman, asin magkaigwa man nin maternity leave. An mgma Feminista nagtrabaho man tangani na maasigurar an akses sa legal na aborsyon asin sosyal na integrasyon asin man makapagproteher nin mga babayi kontra sa rape, sexual harrasment, asin domestic violence. An paghira kan gubing asin akseptadong pisikal na gibo, kairiba man sa mga lakdang kan mga feminista.

Pira sa mga iskolar pinagkokonsiderar na kampanya kan mga feminista bilang mayor na pwersa sa likod kan darakulaon na makasaysayan na pagbabago sa sosyodad para sa mga deretsos kan mga babayi, partikularmente sa Subangan, kun asin sinda pinagbibisto sa saindang naginibuhan tangani makaboto an mga babayi, magkaigwa nin gender-neutral laguage, reproductive rights para sa mga babayi (kairiba an contraceptives asin aborsyon), asin an deretsos na maglaog sa kontrata asin magkaigwa nin sadiring pagrurugaring. Dawa pa ngani an adbokasiya kan mga Feminista nakapokus sa deretsos kan mga babayi, an iba sainda, kairiba an bell hoooks, pinaglalaban man magkakaigwang pantay na deretsos an mga lalaki huli ta nagtutubod man sinda na an mga lalaki nakakaranas man nin opresyon gikan sa tradisyunal na gender roles.
An mga Babayi sa Filipinas

Ang pinaggagampanan kan mga **Babayi sa Filipinas** pig-eksplikar basi sa konteksto kan kulturang Filipino, mga pagtubod, asin man mga nakagawian, An Filipinas pigmimidbid bilang nasyun nin mga makukusog na babayi, na derekta o dai derektang nagpapadalagan kan pamilya, negosyo, ahensyas kan gobyerno, asin man mga hasyenda.

Dawa pinagmimidbid ninda an sadiri ninda na nadodominaran kan mga lalaki, an mga Filipina nabuhay sa kulturang nakatutok sa komunidad, an pamilya bilang mayor na parte kan sosyodad, alagad bako man nganing pirming siring kaiyan. Sa arog kaining estado kan hirarkiya sa Filipinas, pagkakaiba-iba sa klase, pagkakaiba-iba sa relihiyon, asin pagbuhay sa nasyon na minausbong pa sana, an mga Filipina biyung nagsasakit na makaresibe nin tamang pagrespeto. Kumpara sa mga nasyun sa parte kan Sur-subangan na Asya, an mga babayi sa Filipinas trinatratong halangkaw sa respeto an paghiling sainda.

## Kasaysayan
Pira sa mga pre-kolonyal na istrukturang sosyal kan Filipinas nagtau nin patas na importansya sa maternal asin paternal na linya. An bilateral kinship na ini nagtau nin kapangyarihan sa mga Filipina. Igwa sinda nin propiedad, nag-aaayon sa pagnenegosyo asin pwedeng magdesisyon magsadiri. Pwede man sindang magin lider kan mga babayi, magin mga parabulong o high-priestess o kaya man mga astrologo.

## Toltolan
Art+Feminism

An **Art and Feminism** (pigsusurat man bilang art+feminism) sarong taunan na Worlwide edit-a-thon tangani na magdugang sa Wikipedia  nin mga artikulo manungod sa mga babaying embwelto sa arte. An proyektong ini pinagpunan  ninda Sian Evans, Jacqueline Mabey, Michael Maniberg, asin Laurel Ptak asin pinagtuyaw man sinda bilang "a massive multinational effort to correct a persistent bias in Wikipedia,which is disproportionately written by and about women".

Kan taon 2014, an taunan na kampanya kan Art&Feminism nakapag-imbitar nin maabot sa 600 na mga volunteers sa 30 na maniba-ibang lugar. Kan sumunod na taon, nakaigwa man ini 1,300 volunteers na nag atender sa 70 maniba-ibang pagtiripon sa 17 nasyun, sa apat na kontinente.

## Mga Pagtiripon
Sa luwas kan Estados Unidos , an 2015 na pagtiripon  nakaresibe nin media coverage sa iba-ibang lokasyon kan Australia, Canada, Cambodia, India, New Zealand,  asin man Scotland. Sa laog kan Estados Unidos, nakaresibe man nin media coverage sa flagship na lokasyon sa New York, pati man sa California, Kansas, Pennsylvania, Texas,  asin West Virginia.

## Resepsyon
An mga content na pinag-kontribwer kan  mga partisipante sa editing events, sinususog sa sarong forum sa Wikipedia. Kan taon 2014, nginaranan kan Foreign Policy magazine sinda Evans, Mabey, Mandiberg, Richard Knipel, Dorothy Howard, asin Ptak bilang "global thinkers" huli sa pagtau nin pakilabot sa gender bias sa Wikipedia

## Toltolan

## Panluwas na Takod

* 
*  at 
* 
*
Gender bias sa Wikipedia

An **Gender bias sa Wikipedia**, inaapod man bilang an **Wikipedia gender gap,** nagpapahiling sana na mayorya kan mga volunteer sa Wikipedia, partikularmente sa English-language site, mga lalake. Asin kadidiit sana sagkod mas hababa an kalidad kan  mga artikulo na manungod sa mga babayi o mga urulay manungod sa mga babayi. Iyo ini an pira sa mga tuyaw sa Wikipedia. Ini pinagkokonsiderar bilang systemic bias sa Wikipedia. An Wikipedia Foundation, na iyo an nagpapadalagan kan Wikipedia, nag-uuyon man sa tuyaw na ini asin padagos man sinda padagos man sinda sa pagkonduktar nin mga aktibidad tangani na magdugang pa an pag-edit kan mga babayi sa Wikipedia. An mga Edit-a-thons nagtatabang tangani na mag ekominar sa mga babaying editor asin magdugang an mga artikulong manungod sa mga babayi.

## Mga saliksik asin isyu
An mga survey nagpapahiling na nasa tahaw nin 8.5% asin 16% kan mga editor sa Wikipedia mga babayi. Pinagtutuyaw man kan mga akademiko asin journalist an Wikipedia huli sa pagkakaigwa nin labing lalaking mga contributor asin sa dai pagkakaigwa nin mga maray na artikulo manungod sa babayi. Kairiba pa igdi an tuywa na kadiit sana man an mga editor na babayi. An sabi pa kan New York Times na an pagpartisipar kan mga babayi sa Wikipedia baad kalinya kan "public thought-leadership forums". KAn taon 2009, sarong survey kan Wikimedia Foundation an nagpapahiling na 6% kan mga editors na naghaman nin nasa 500 edits mga babayi, mantang an mga lalakeng editor nagdodoble igdi an edits.

## Mga posibleng kawsa
Pirang mga kawsa an pinagsuhestyon katakod kaini. Igwa nin pag-adal kan 2010 na nagpapahiling na an Wikipedia female participation rate na 13 porsyento, harani sa 15 porsyento na participasyon kan "public thought-leadership forums". An Wikipedia research fellow na si Sarah Stierch pinag-aku na "fairly common" sa mga Wikipedia contributors na magin gender-anonymous. Pighihiling man bilang kultura asin pagtolerar sa biyolensya asin abusadong lenggwahe an nagin rason para magkaigwa nin siring na gender gap.

## Mga kua kan Media

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  - Introduction and links to eight opinions.
* 

## Toltolan
Neofeminismo

An **Neofemismo** nagpapabisto kan nagtatalubong paghiling kan mga kaibahan na maging makusog sa paagi kan pagselebrar kan mga katangian na hinihiling bilang katangian kan mga babayi, na inoomaw an esensiya kan mga babayi laban sa pagkakapantay kaini sa mga kalalakihan. ini an terminong inot na ginagamit kan amay na mga taon kan ika-21 siglo na nagtutukoy sa sarong bistong kultural na paghiro. Ini nagtao nin kalayaang kultural sa mga babayi na nakua kan ikaduwang hiro kan feminismo sa laog kan dekada 1960 asin 1970.

## Pinaghalian
An termino ginamit poon pa kan ikaduwang paghiro kan feminismo para matukoy sa kagabsan o anuman na bagong manifestasyon kan aktibistang feminista, pagtukoy sa pagkakaiba kaini sa inot na pahirong feminism kan mga suffragettes. Ginamit ini sa bistadong libro ni ni Jacques J. Zephire tunkol sa sarong feminist na si Simone de Beauvoir, na may titulong Le Neo-Femisme de Simone de Beauvoir. Ini ginamit ni Zephire para tawan doon ang pagkakaiba kan mga mga pagtubod ni Beauvoir kumpara sa mga ibang pinabistong mga " Neofeminista". arog kan pampanitikang teorista na si Luce Irigaray, na pinahiling sa saiyang sadiring pagsurat na an babayi igwa nin esensyalistang feminidad na pwedeng ipahiling sa sadiri sa paagi kan pagsurat asin lengguwahe.



## Ibang Gamit
An termining pinagsaro man sa Bagong Feminismo na pinabisto ni Papa Juan Paolo II. An feminist ang iskolar kan pelikula na si Hilary Radner ginamit man an terminong neo-feminismo paratawan buhay sa mga karakter kan mga feministang adbokasiya sa mga romantikong komedya sa Hollywood, arog kan Pretty Woman (Gary Marshall, 1990), na inapod man na postfeminista. Sinasabi ni Radner na an pinaghalian kan neo-feminismo masusog sa mga karakter asin pagsurat ni Helen Gurley Brown kan dekada 1960.


## Toltolan
**Leon, Celine T. (2010). Margaret A. Simons (ed.). Feminist Interpretations of Simone de Beauvoir. Pennsylvania State University Press. pp. 150–2. ISBN <bdi>9780271041759</bdi>.*

**Bowen, John R. (2010). Why the French Don't Like Headscarves: Islam, the State, and Public Space. Princeton University Press. p. 219. ISBN <bdi>9781400837564</bdi>.*

**Hilary., Radner (2011). Neo-feminist cinema : girly films, chick flicks and consumer culture. New York: Routledge. ISBN <bdi>9780415877732</bdi>. OCLC 526111216*