Rehiyon kan Filipinas

Sa Filipinas, an mga **rehiyon** (Filipino: rehiyon; ISO 3166-2:PH) iyo an mga administratibong dibisyon na pangenot na nagseserbe sa pagkoordina nin pagplano asin pagkaorganisar kan mga serbisyo kan nasyonal na gobyerno sa ibong kan dakolon na lokal na yunit nin gobyerno (LGUs). An kadaklan na opisina nin gobyerno nasyonal nagtatao nin serbisyo sa paagi kan saindang mga sanga rehiyonal imbes na magkaigwa nin direktang mga opisina probinsyal o siyudad. An mga opisina sa rehiyonal parate alagad bako man talaga yaon sa siyudad na pigdesignar bilang rehiyonal na sentro.

Poon kan 2019, nababanga an Filipinas sa 17 rehiyon. 16 kaini mga administratibo sanang paggugrupo-grupo, lambang saro itinatao kan presidente kan Filipinas na may rehiyonal na konseho nin pagtalubo (RDC) —  sa kaso kan National Capital Region (Metro Manila), sarong dugang na metropolitan awtoridad an nagseserbing koordinado asin autoridad na nagseserbi bilang nagkokoordinar asin hawak na tagagibo nin polisiya. Solamenteng saro sana, an Autonomong Rehiyon nin Bangsamoro sa Muslim Mindanao, igwang elehidong gobyerno asin parlamento na kun saen iniliher kan kongreso kan Filipinas an nagkapirang mga poder asin responsibilidad.

## Kasaysayan
Enot na naglataw sa eksistensya an mga rehiyon kaidtong Setyembre 24, 1972, kan an mga probinsya kan Filipinas inaorganisar sa kagsarong rehiyon sa irarom kan Presidential Decree No. 1 bilang kabtang kan Integrated Reorganization Plan ni Presidente Ferdinand Marcos. Poon kan panahon na iyan, an ibang mga rehiyon linalang asin an ibang mga probinsya ilinipat gikan sa sarong rehiyon pasiring sa iba pa.

### Pagkasunodsunod kan mga pangyayari
* Hunyo 22, 1973 – Ilinipat an Pangasinan gikan sa Central Luzon (Region III) pasiring sa Ilocos Region (Region I).
* Hulyo 7, 1975 – Linalang an Rehiyon XII, asin inorganisar giraray an iba pang mga rehiyon kan Mindanao.
* Hulyo 25, 1975 – Dineklara an mga Rehiyon IX asin XII bilang mga Awtonomong Rehiyon sa Solnopan asin Central Mindanao, respectively.
* Agosto 21, 1975 – Binangâ an Rehiyon IX sa Sub-Rehiyon IX-A asin Sub-Rehiyon IX-B. Inorganisar giraray an ibang mga rehiyon sa Mindanao.
* Nobyembre 7, 1975 – Linalang an Metro Manila.
* Enero 23, 1976 – Siniblag an Metro Manila sa Habagatan na Tagalog tanganing magin Rehiyon IV; an Habagatan na Tagalog nagin Rehiyon IV-A.
* Hunyo 2, 1978 – Dineklara an Metro Manila bilang National Capital Region.
* Hunyo 11, 1978 – An regional center kan Rehiyon IX ilinipat gikan sa Jolo, Sulu, pasiring sa Zamboanga City.
* Hulyo 15, 1987 – Linalang an Cordillera Administrative Region.
* Agosto 1, 1989 – Linalang an Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM). Region XII reverted to an administrative region.
* Enero 30, 1990 – Sinayumahan kan mga residente kaidtong plebisito an ratipikasyon na lalangon an Cordillera Autonomous Region.
* Oktobre 12, 1990 – Inisyu an Executive Order No. 429 ni Presidente Corazon Aquino tanganing inorganisar giraray an mga rehiyon sa Mindanao, alagad dai nangyari an reorganisasyon (posible nin huli sa kawàran nin pondo an gobyerno).
* Pebrero 23, 1995 – Linalang an Rehiyon XIII (Caraga) asin minor reorganisasyon kan ibang mga rehiyon sa Mindanao; ilinipat an Sultan Kudarat sa Rehiyon XII.
* 1997 – Minor reorganization of some Mindanao regions.
* Marso 7, 1998 – Sinayumahan kan mga residente kaidtong a plebiscite an ratipikasyon tanganing lalangon an Cordillera Autonomous Region.
* Desyembre 18, 1998 – Ibinalik an Sultan Kudarat sa Rehiyon XII.
* Marso 31, 2001 – Pinalawig an Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao.
* Setyembre 19, 2001 – Dakol na rehiyon sa Mindanao an inorganisar giraray asin liniwat an ngaran.
* Mayo 17, 2002 – Linalang an Rehiyon IV-A (Calabarzon) asin Rehiyon IV-B (Mimaropa) gikan sa dating Rehiyon IV (Southern Tagalog) rehiyon; ilinipat an Aurora sa Rehiyon III.
* Mayo 23, 2005 – Ilinipat an Palawan gikan sa Rehiyon IV-B pasiring sa Rehiyon VI; nginaranan an Mimaropa bilang Mimaro.
* Agosto 19, 2005 – An paglipat kan Palawan pasiring sa Rehiyon VI is held in abeyance.
* Mayo 29, 2015 – Linalang an Negros Island Region (NIR).
* Hulyo 17, 2016 – Inistablisar kan Republic Act No. 10879 an Southwestern Tagalog Region (Mimaropa Region) gikan sa dating Rehiyon IV-B (in effect merely a nginaranan giraray asin dai pinadagos an "Rehiyon IV-B" designasyon nin huli ta mayo nin boundary changes an imbwelto).
* Agosto 9, 2017 –  Pinirmahan an Executive Order No. 38 ni Presidente Rodrigo Duterte, tinangkas an Negros Island Region.
* Enero 25, 2019 – Linalang an Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM), rinibayan an Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM) pagkatapos kan Republic Act No. 11054 o an Bangsamoro Organic Law is "deemed ratified" kaidtong Enero 25, 2019, kasunod kan Enero 21 plebisito.

## Listahan kan mga rehiyon
Poon kan Hunyo 30, 2019, binanga an Filipinas sa 17 rehiyon. An tradisyonal na mga grupo nin mga isla kan Luzon, Visayas, asin Mindanao kompwesto nin walong (Rehiyon I, II, III, IV-A, asin V, asin CAR, NCR, asin Mimaropa), tulong (VI, VII, asin VIII), asin anom na (IX, X, XI, XII, XIII, asin BARMM) mga rehiyon, respectively. An mga ngaran kan Calabarzon, Mimaropa, asin Soccsksargen iyo an mga acronyms na nagtatao nin sinyal na sinda iyo an mga component provinces asin mga syudad; asin parating kapitalisado sa opisyal na mga dokumento kan gobyerno.

### Klase nin mga rehiyon
#### Administratibong rehiyon
An administratibong rehiyon iyo an grupo nin heograpikal na magkataraid na LGUs na posibleng inistablisar, disestablished, asin liniwat kan Presidente kan Filipinas basado sa pangangaipo na magpormular nin coherent na mga polisya dapit sa ekonomikong pagtalubo, urog na episyenteng nagtatao nin serbisyo sa nasyonal gobyerno, asin nagkokoordinar nin mga aktibidad na may bentahe sa pagtalubo kan darakulang rona na labi pa lebel probinsyal. Mayo nin mga plebesito an kinondusir sa ngunyan na demokratikong kinompirma an paglalang, an aboliston o alterasyon kan mga kasagkoran kan regular na administratibong mga rehiyon, bilang bakong mandato iyan kan Konstitusyon.

An administratibong rehiyon bakong sarong yunit kan lokal na gobyerno (LGU), alagad ini iyo an mga grupo nin mga LGUs na kun saen an Presidente has provided an unelected policy-making and coordinating structure, called the Regional Development Council (RDC). Metro Manila binibisto kan ley bilang "special development asin administratibong rehiyon", asin kun siring tinawan an Metropolitan Manila Development Authority (MMDA); an Metro Manila Council sa laog kan MMDA nagsisirbe bilang iyo an National Capital Region's RDC.

#### Awtonomong rehiyon

An Konstitusyon kan 1987 minatugot para sa paglalang kan awtonomong rehiyon sa the Cordillera Central kan Luzon asin an Muslim-majority na lugar kan Mindanao. Minsan siring, solamenteng an Awtonomong Rehiyon nin Bangsamoro sa Muslim Mindanao asin an saiyang predecessor, an Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao, inaprobaran kan mga botante sa plebesito na ginanap kaidtong 1989, 2001, asin 2019. Sinayumahan kan mga botante sa Cordilleras an autonomiya kaidtong 1990 asin 1998; kaya baga an Cordillera Administrative Region nagdadanay bilang sarong regular na administratibong rehiyon na mayo nin mga delegadong poder o responsibilidad.
 
An Korte Suprema has ruled na an awtonomong rehiyon na inestablisar sa paagi kan statute dapat na kompwesto nin labi sa sarong probinsya, thereby invalidating an proposisyon na pag-estabilisar kan *Awtonomong Rehiyon kan [[Ifugao]]* suminunod sa mga resulta kan orihinal na 1990 Cordillera plebesito sa autonomiya, kun saen solamenteng nahiling an pagboto kan mayoriya na 'iyo' na boto pasiring sa autonomiya.

### Tableta kan mga rehiyon
* *Komponidong yunit kan lokal na gobyerno*: limitado an data column sa primary LGUs, na nanonongod sa mga component probinsya, *urog na urbanisadong* syudad, asin *independyenteng komponindong* syudad, siring man an independyenteng munisipalidad kan Pateros. Gabos na ngaran kan mga syudadad, apwera sa mga yaon sa irarom kan National Capital Region, iyo an naka-*italicized*.
* *Lokasyon*: an mapang lokasyon na column mapupwedeng nakalaen poon sa amihanan-pasiring sa-habagatan, solnopan-pasiring sa-sirangan.

### Hudisyal na mga rehiyon

Segun sa hudikatura, specifically an enot asin ikaduwang lebel na mga korte, an nasyon binangâ sa hudisyal na mga rehiyon na itinao kan *[[Batas Pambansa]] Bilang 129*. An sakop kan mga these judicial regions na ini sa pankagabsan nag-coincide sa mga administratibong rehiyon kaidtong 1980, na igwa nin ibang mga eksepsyon.

### Lehislatibong distrito
An mga representasyon para sa Interim Batasang Pambansa iyo an kadaklan na sa paagi kan mga parlamentaryong distrito basado sa kun pano an mga rehiyon na inorganisar kaidtong 1978. An Metro Manila iyo an dating "Rehiyon IV", mantang an Habagatan na Tagalog iyo an "Rehiyon IV-A". Iyo ini an solamenteng panahon na an nasyonal na lehislatura iyo an dating rinepresentar via mga rehiyon; sa 1984 plebesito, inaprubaran kan mga botante an pag-amyenda sa konstitusyon na ibalik sa pagrepresentar sa lambang probinsya asin syudad.

## Toltolan