Santo

Sa Kristiyanong paniniwala, an sarong **santo** saro na minimidbid na igwa nin pambihirang kabanalan, kaagid sa Dios. Alagad, an paggamit kan terminong *santol* depende sa konteksto asin denominasyon. Sa Katoliko, Eastern Orthodox, Anglicano, Oriental Ortodoks, asin Luterano na doktrina, an gabos nindang maimbod na nagadan sa Langit ibinibilang na mga santo, alagad may nagkapirang ibinilang na maninigo sa orog pang onra o pag - ako nin importansia.  opisyal na eklesiyastikal na pagmidbid, asin konsideradong sarong kulto publiko nin pagsamba, itinatao sa nagkapirang denominasyonal na mga santo paagi kan proseso nin pagkanonikal sa Simbahan Katoliko o Pagpamuraway sa Subangang Ortodoks na Iglesya pagkatapos nindang maaprobaran.

An Ingles na tataramon na *santo* naggikan sa Kristianismo, may tendensiang gamiton kan Mga historyador nin relihiyon an apelasyon "sa mas pankagabsan na paagi tanganing ipanongod sa kamugtakan nin espesyal na kabanalan na dakol na relihiyon an atributo nin nagkapirang tawo", na nanonongod sa Judiong ḥasīd o zadadik, Islamikong walī, Hindung rishi o Sikh Bhagat asin guru, the Sintoista Kami, sarong Taoist shenrenaren, asin Budistang arthus behisats. Depende  relihiyon, an mga santo minimidbid magsalang paagi sa opisyal na eklesiyastikal na deklarasyon, arog kan Katolikong pagtubod, o nin popular na pag-onra. 

## Mga karakteristiko sa Heneral
An Ingles na tataramong *santo* gikan sa Latin na*[[:en:Sanctus|sanctus]]*,, na an katumbas kan Griego iyo an ⁇ (hagian) 'banal'. An terminong ⁇ (sa Ingles, "Mga Hapot sa Pagsalin nin Dios") minalataw nin 229 beses sa Griegong Bagong Tipan, asin an traduksion kaiyan na 60 beses sa katimbang na teksto kan King James Version of the Biblia.

An tataramon na *sanctus* orihinal na sarong teknikal na termino sa suanoy na Romanong relihiyon, alagad huli sa pangkinaban na paggamit kaini sa Kristiyanidad an modernong terminong *santo* ginagamit man ngunyan bilang translitation kan magkakaagid na mga termino para sa mga persona "angay sa paggalang sa saindang kabanalan o pagkabanal" sa ibang relihiyon.

Dakul man na relihiyon an naggagamit nin kaparehong mga konsepto (pero iba-ibang termino) tanganing sambahon an mga tawo na maninigo sa sarong onra. An autor na si John A. Coleman kan Graduate Theological Union, Berkeley, California, nagsurat na an mga santo sa ibong nin manlaenlaen na kultura asin relihion igwa nin pagkakaagid sa pamilya:

# arogan na modelo
# ekstraordinaryong paratokdo
# Bakong makangangalas na trabahador o gikanan nin maboot na kapangyarihan
# Katakod
# An buhay parateng nagsasayuma sa materyal na mga relasyon o kaginhawahan
# pagkaigwa nin espesyal asin maribok na relasyon sa banal.

An antroplogo na si Lawrence Babyb sa sarong artikulo manongod sa Indian guruSathya Si Hai Baba naghapot kan hapot na "Siisay an santo?" asin minasimbag paagi sa pagsabi na sa simbolikong imprastraktura nin nagkapirang relihion, igwa nin ladawan nin pambihirang espirituwal na mga kapangyarihan nin sarong makapangyarihan na espirituwal na hade", na parateng may moral na presensia. An mga santong ini, an saiyang deklarasyon, iyo "an focales kan espirituwal na pwersa-field".  sinda nin "mapuwersang nakakaakit na impluwensia sa mga parasunod alagad nakaaapektar man sa panlaog na buhay kan iba sa nagbabagong mga paagi."

## Kristianismo

### Iglesia Katolika

Uyon sa Simbahan Katoliko, an sarong santo puwedeng siisay man sa Langit, bagaman minimidbid digdi sa Daga o bako, na iyo an "dakulang panganuron nin mga testigo" (Hebreo 12:1). Kaiba digdi an satong mga ina, lola o iba pang namumutan (cf. 2 Tim 1:5) na tibaad bako man pirming perpekto an pamumuhay, kundi "sa atubangan kan saindang mga sala asin pagkukulang padagos sindang nag - aabante saka nakakapaugma sa Kagurangnan". An titulong *Santo* mina-indikar nin sarong persona na pormal na kanonisado - iyo, opisyal asin may awtoridad na nagdeklara nin santo, kan simbahan bilang tagakapot kan Kiyyas kan Kahadean nin Langit, asin kun siring tinutubod na yaon sa langit paagi sa grasya nin Diyos. Kadakol na mga persona an naniniwala na ang simbahan yaon sa Langit na dai man nagin pormal na kanonikal asin iba pa an tituladong santo nin huli ta bantog sinda kan saindang kabanalan. Kun minsan an terminong santo nangangahulugan man nin buhay na mga Kristiyano.

Uyon sa Catechism of the Catholic Church, "An mga patriarka, propeta, asin nagkapirang iba pang personahe kan Lumang Tipan iyo na asin pirming matatawan onra bilang mga santo sa gabos na liturhikal na tradisyon."

 Sa saiyang librong Saint of the Day, an editor na si Leonard Foley nagsasabi kaini: an "[Mga taga-Sain] pagsuko kan pagkamoot nin Dios bukang gayo an palad sa lubos na pagsuko ki Jesus mala ta binibisto sinda kan Simbahan bilang mga heroe asin heroines angay na isaray para sa satuyang inspirasyon. ipinapagirumdom ninda sato na banal an Simbahan, dai nanggad makakaontok sa pagigin banal asin iyo an pinagpangapudan tanganing ipahiling an kabanalan nin Diyos paagi sa pamumuhay an buhay ni Kristo."

An Simbahan Katoliko nagtutukdo na ini dai "magigibo" o "linalang" na mga santo, kundi imbes binibisto an mga ini. An mga prueba nin eroeng birtud na hinahagad sa proseso nin pagpukpuk magseserbing detalyadong ilustrasyon kan pankagabsan na mga prinsipyo na ibinuyagyag sa itaas dapit sa patotoo kan saindang kabanalan o kaagid para sa Dios.

Kan Enero 3, 993, Si Papa Juan XV nagin pinakainot na papa sa pagbalangibog nin sarong tawo santo gikan sa luwas kan diocesis nin Roma: sa petisyon kan Aleman na namamahala, siya nag-ani ki Obispo Ulrich kan Augsburg. Bago kan panahon na idto, an popular na mga "kulto", o venerasyon, nin mga santo lokal asin sponsoran patin kinompirmar kan lokal na obispo. Pagkatapos, tinugutan Si Papa John XVII an sarong kulto nin limang martir na Polaco. Si Papa Benedicto VIII kan huri nagpahayag na an hemit Simeon nin Mantua sarong santo, alagad kaidto sanang pontificado ni Papa Inocentes III iyo an mga papa nagreserba sa saindang sadiri kan eksklusibong autoridad tanganing aprobaran an mga santo, kaya kaipuhan kan lokal na mga obispo an pagkompirmar kan Papa.  Walter nin Pontoise iyo an huring persona sa Sulnupang Europa na pigkanonisar siya nin sarong awtoridad apuwera sa Papa: Hugh de Boves, Arsobispo nin Rouen.[1] Dangan kaidto, an sarong dekreto Si Papa Alejandro III kan 1170 iyo an nangenot sa pag - awsiyon ki Papa, na siring kan ginigibo sa Latin Church.

Naipublikar kan Albay Butler  an *Lives of the Saints* ipinublikar ni Herbert Thurston asin si Donald Attwater,igwa nin buhay na 2,565 santo.  Robert Sarno, sarong opisyal kan Dicasteryo para sa mga Dicastery for the Causes of Saintskan Holy See, nagpahayag na imposibleng magtao nin eksaktong bilang nin santo.[1]

An pag-onra kan mga santo, sa Latin na *cultus*,, o an "kulto kan mga Santos", naglaladawan nin sarong partikular na popular na debosyon o pagkaimpluwensya kan sadiri niya sa sarong partikular na santol o grupo nin mga santo. Maski ngani kun minsan ginagamit an terminong *[[pagsamba]]*, piggagamit lang ini sa mas gurang na English connotasyon nin pagtaong onra o paggalang (*dulia*) sa sarong tawo. Uyon sa simbahan, an pagsasamba nin Diyos yaon sa istriktong sentido na nakatagama sana sa Diyos (latria) asin nungka sa mga santo. An saro tinotogotan na hagadon sa mga santo na mag - interbenir o mamibi sa Dios para sa mga tawo na yaon pa digdi sa Daga, kun paanong an sarong indibiduwal puedeng humagad nin tabang sa iba digdi sa daga tanganing ipamibi sia.

An sarong santo puwedeng ibilang na patron na santol nin sarong partikular na causa, propesyon, o lokal na lugar, o nag - aaplay bilang paraprotektar tumang sa espesipikong mga helang o kalamidad, kun beses paagi sa popular na kostumbre asin kun minsan kan opisyal na deklarasyon kan iglesia. An mga Santo dai tinutubod na may kapangyarihan sinda, kundi iyan sanang itinao nin Dios. *Iginagalang*, o sinasamba an Mga ladawan kan mga santo na kaagid sa pagsamba sa banal na mga imahen asin idolo. An praktis kan nakaaging mga siglo nin pagrebersiyon sa mga relikyas nin mga santo sa tuyong makakua nin pagpaumay sa Diyos paagi kan saindang pakikiaram kinua sa amay na simbahan. Halimbawa, an sarong deacon sa Amerika nagsabi kan 2000 na si John Henry Newman (dangan binendisyonan) nakikampi sa Dios tanganing paomayan sia sa pisikal. An deacon, si Jack Sullivan, positibong nagsabi na pakatapos nin pakipag - olay ki Newman naomayan sia sa paghulgar kan stenosis kun pirang oras. Kan 2009, sarong grupo nin mga teologo an nagkonklusyon na an pagrahay ni Sullivan resulta kan saiyang pamibi ki Newman. Uyon sa simbahan, tanganing maresibe nin sarong milagro, "sarong medikal na pagbawi an dapat na bakong tamaan, dai man kaipuhan magpabulong, mawara para sa karahayan."

### Ortodokso sa Sirangan

Sa Eastern Orthodox Church, sarong santo an pinagkahulugan bilang siisay man na nasa Langit, bagaman binibisto digdi sa Daga, o bako. Sa pakahulogan na ini, Si Adan Asin Eva, si Moises, an manlaenlaen na propeta, apuera sa mga anghel asin arkanghel gabos tinawan kan titulo na "Saint". An pagigin presente sa Iglesia Ortodokso dai man pirmeng nagpapabanaag nin sarong modelo sa moral, kundi kan pakipag - olay sa Dios: kadakol na halimbawa an mga tawong nabuhay sa dakulang kasalan asin nagin santo paagi sa kapakumbabaan asin pagsolsol, arog baga ni Maria nin Egipto,Si Moises na Etiope, asin Dymas, an nagsosolsol na parahabon na ipinako. Kun siring, an mas kompletong Sirangan na Ortodoksong pakahulogan sa kun ano an santo, konektado sa paagi nin pag - otob kan mga santo, paagi sa saindang kapakumbabaan asin pagkamoot sa katawohan, nakaligtas sa sainda an bilog na iglesia, asin namoot sa gabos na tawo.

An paniniwalang Ortodokso nag - iisip na ihinahayag nin Dios an mga santo paagi sa sinisimbag na mga pamibi asin iba pang milagro. An mga Santo parateng midbid nin sarong lokal na komunidad, sa parate kan mga tawo na direktang nakamimidbid kaiyan. Mantang nagtatalubo an saindang popularidad parate na sinda minimidbid kaidto kan bilog na iglesia paagi sa banal na espiritu. An terminong kanonisasyon boot sabihon na an sarong Kristiyano nakuang angay na ipaglaag an saiyang pangaran sa *kanonikal* (opisyal na lista) nin mga santo kan simbahan. Kalabot  pormal na proseso nin pagmidbid an pagsuway kan mga obispo. An Iglesia Ortodokso dai naghahagad nin kapahayagan nin mga milagro; an hinahagad ebidensia nin marahay na buhay.

Kun mapanggana an eklesiastikal na repaso, ini sinusundan nin sarong serbisyo nin Pagpapamuraway kun saen tinatawan nin aldaw an santo sa kalendaryo kan simbahan tanganing selebraron kan bilog na iglesia. Alagad, ini dai ginigibong santo an tawo; an tawong dati nang santol asin sa huri binibisto iyan kan simbahan.

Bilang pankagabsan na reglamento, an klero sana an maduta sa mga relikya tanganing pahiroon sinda o darahon iyan bilang prosisyon, minsan siring, sa pagsamba sa maimbod hadokan an reliko tanganing ipaheling an pagkamoot asin paggalang sa santo. An altar sa sarong Iglesia Ortodokso parateng igwa nin mga relikya kan mga santo, na an kadaklan Mga martir. An mga interior kan Simbahan sakop an Mga ladawan nin mga santo. Kun an sarong Kristiyanong Ortodokso minasamba sa mga ladawan nin sarong santo saiyang sinasambahon an imahen nin Diyos na nahihiling niya sa santol.

### An Luteranismo

Sa Lutheran na Simbahan, an gabos na mga Kristiyano, baga man sa Langit o digdi sa Daga, hinihiling nang mga santo. Alagad, an simbahan binibisto pa asin tinatawan onra an mga espesipikong santo, kabali na diyan an nagkapira sa pigbibisto kan Simbahan Katoliko, alagad sa kuwalipikadong paagi: susog sa Augsburg Confession, an terminong *santol* ginagamit sana sa paagi kan Simbahan Katolika tangarig magkahulugan nin sarong tawo na nag-ako nin pambihirang grasya, pinapangatamanan nin pagtubod, asin an saiyang maray na gibo magin halimbawa sa siisay man na Kristiyano.  tradisyonal na paniniwala kan mga Luterano nagsasabi na ipinagbabawal an pagpamibi sa mga santo, huling bako iyan tagapag - oltanan nin pagbalukat. Alagad, naniniwala an mga Luterano na ipinapamibi kan mga santo sa pangkagabsan an Kristiyanong Simbahan. Si Philip Melanchthon, an autor kan Apology of the Apusburg Confession, nag - oyon na tawan onra an mga santo paagi sa pagsabi na sinda tinatawan nin onra sa tolong paagi:

### Metodista
Minsan ngani an mga Metodista sa kabilogan dai iginagalang an mga santo, sinda nagtatao nin onra asin hinahangaan iyan. Naniniwala an mga Metodista na an gabos na Kristiano santo, alagad sa pangenot ginagamit ninda an termino tanganing ipanongod sa mga personahe kan Biblia, Kristianong namomoon, asin martir kan pagtubod. An dakol na simbahan kan Metodista ipigngaran sa mga santo - arog baga sa Korum nin Doseng Apostol, John Wesley, asin iba pa ngani an kadaklan inginaran sa heograpikong lokasyon na asosyado sa amay na sirkito o prominenteng lugar. An mga kongregasyon nin Metodista nag-uutob kAn Gabos na Aldaw ni Santos. Dakol an nag - eenkaminar sa pag - adal nin mga santo, an boot sabihon, an biograpiya kan banal na banwaan.

### Iba Pang Protestantismo
Sa dakol na Protestante simbahan, an terminong *santol* mas ginagamit sa pankagabsan tanganing apodon na Kristiano. Arog man kaini an paggamit sa kadakul na pagkasambit ni Pablo sa Bagong Tipan kan Bibliya. Sa sentidong ini, an siisay man na yaon sa laog kan Hawak ni Cristo (i.e., naghihingakong Kristiano) sarong santo huli sa saindang relasyon ki Cristo Jesus.  dakul na Protestante ibinibilang an mga pamibing ini para sa mga santo na idolatriya, huling kun ano an nahihiling nindang aplikasyon kan pagsamba sa Diyos sana na itinatao man nin Diyos iyo an pagtao kaiyan sa ibang nagtutubod, gadan o buhay.

### An Iglesia ni Jesu - Cristo nin mga Santo kan Huring-aldaw
An paggamit kan "sanyag" sa laog kan Simbahan ni Jesukristo nin mga Latter-day Saints (LDS na Simbahan) kaagid kan Protestanteng tradisyon. Sa Bagong Tipan, an mga santo gabos naglaog sa Kristiyanong tipan nin pagbubunyag. An korapsipikasyon na "matater-day" minapanungod sa doktrina na an mga miyembro nabubuhay kan huring mga aldaw bago pa man an Ikaduwang Pagdatong ni Cristo, asin iyo ini pinaggamit tanganing maipagpalaen an mga miembros kan simbahan, na minakonsidera na siya mismo an pagbabalik kan suanoy na Kristiyanong simbahan. Kun siring  mga miyembro parating inaapod na "Later-day Saints" o "LDS", asin kabali sa sainda mansana ang mga "santo".

## Iba pang relihiyon
Sa ibang teolohikong literatura, an paggamit kan terminong *santol* may tendensya man na gamiton sa mga bakong-Kristiyanong konteksto. Sa dakol na relihion, may mga tawo na minidbid sa saindang tradisyon bilang nakaotob kan pinakahalangkaw na kamawotan nin relihiosong katokdoan. Sa Ingles, an terminong *santol* parateng ginagamit sa pagtradusir kan ideyang ini hale sa dakol na relihion sa kinaban. An Jewish ḥasīd o *tsraddiq*, an Islamikong mga qigong, an Zoroastriano *fravashi*, an Hindu *rsi* o *guru,* an Budhistang *arirant* o boodhisattiva, an Daoistang henens, an Shinto *Kamimi,*, asin iba pa gabos inapod na santo.

### African diaspora
Cuban Sa literalía, Haitian Vodou, Trinidad Orisa-Shango, Bikolanang Ummanda, Candoblé, asin iba pang kaagid na mga relihiyon na Sikretista pinag'ampon an mga santong Katoliko, o kisuerra an mga ladawan kan mga santol, asin pigaplikar an saindang sadiring espiritu/mga dios sa sainda. Sinda sinasamba sa mga simbahan (kun saen sinda minatunga bilang mga santo) asin sa relihiyosong mga kapiyestahan, kun saen an mga ini minalataw na iyo an dios. An pangaran na *santería* orihinalmente sarong terminong pampelikula para duman sa mga an pagsamba sa mga santo nagsuway sa Katolikong mga ordinansa.

### Budhismo
An mga Budista sa Theravada sagkod an mga tradisyon na Mahayana kapot an *Arhatts* sa espesyal na pagmidbid, siring man an progresibong marhay na Bodhisatvas.

An Mga Budistang Tibetano an may kapot kan *tulkus* (mga negosyante nin nagadan na risang marhay na eksperto sa pag - akto) bilang nabubuhay na santo digdi sa daga.

### Masarig na pagtubod
Huli sa Kristiyanong impluwensya ni Druze na pagtubod, duwang Kristianong santo an nagin paboritong mga pigura kan Duruz: Santo George asin San Elias. Kaya, sa gabos na baryong iniistaran ni Druzes asin kan mga Kristiano sa sentral na parte nin Bukid nin Libano an sarong Kristianong simbahan o si Drume maqam idinudusay magsalang saro kaiyan. Segun sa iskolar na si Ray Jabre Mouawad an mga Druzes inapresyar an duwang santo huli sa saindang kaisogan: Si Santo George ta inatubang nia an dragon asin si San Elias huling nakikompetensia sia sa paganong mga saserdote ni Baal asin nanggana sa sainda. Sa duwang kaso an mga paliwanag na itinao kan mga Kristiano iyo na si Druze naakit sa guerrerong mga santo na kapareho man sana ninda an militarisadong sosyedad.

### Hinduismo

An Mga Hindu santo iyo idtong midbid kan mga Hindu na nagpapaheling nin dakulang kabanalan asin pagigin sagrado. An Hinduismo igwang halawig na tradisyon nin mga istorya asin berso manongod sa mga santo. Mayo nin pormal na proseso an pagkansyon sa Hinduismo, alagad sa lawig nin panahon, dakol nang mga lalaki asin babae an nakaabot na sa status kan mga santo sa tahaw kan saindang mga parasunod asin sa mga Hindu sa pankagabsan. Bakong arog sa Kristianismo, an Hinduismo dai man inatang an mga tawo bilang santo pagkagadan, alagad puwede sindang akoon na mga santo kan sinda nabubuhay pa. An mga Hindung santo parating isinisikwal an kinaban, asin ini man inaapod na gurus, swihus, Sirishis, devarisis, rajarshim, saptarshis, brahmarbus, swamis, pundits, purotts, pujaris, archaras, pravaras, yais, yognis, yoginis, asin iba pang pangaran.

### Islam
Laen pa kan mga propeta, susog sa Islam, an mga santo igwa nin Mga bendisyon (Arabo: ⁇ بد الربية Alumāhūs), "baraka") asin pwedeng gumibo nin mga milagro (Arabic: منيسل ⁇ ازمد بقري maliyang pagsasayod sa *Karāmān*). An mga Santo mas hababa sa mga propeta, asin dai sinda nangongoltanan para sa mga tawo kan Aldaw nin Paghokom. Alagad, pareho dinadaya nin parati an mga lulubngan kan mga propeta asin santo * (Ziyarat) *. An mga tawo mahagad nin sadol sa sarong santo na naghahanap kan espirituwal na pagkalupog. Bakong arog kan mga santo sa Kristianismo, an Muslim na mga santol parateng inaako nin impormal paagi sa pagkonsente kan ordinaryong mga tawo, bakong kan mga iskolar. Bakong arog kan mga propeta, an mga babaying siring ki Rabia nin Basra inako bilang santo.

### Judaismo
An terminong *Tzadik*, 'matanos', asin an mga katakod na kahulogan kaiyan tuminalubo An rabinikong kaisipan hale sa Talmud kalaenan kaini *⁇ asīd*, 'makababagay', pasiring sa eksplosyon kaini sa literaturang etika, asin sa esoteriko kaining pagespirituwal sa Kabbala. Sa ⁇ asiding Judaismo, an institusyon kan Tzadik nag - ako nin pangenot na importansia, na iniibanan sa kaenot - enote an dating piling mistisismo.

### An Sikhismo
An konsepto nin *sant* o bhat mahihiling sa Norteng Indyanong relihiyoso na kaisipan kabali An Sikhismo, orog na sa Guru Grant Sahib. An mga Filipina arog kan Kabir, Ravidas, Nadev, asin iba pa inaapod *Mga Sant* o *Bhagats*. An terminong *Sant* pigaapud sa mga Sikh asin magkaaragidan na komunidad sa mga persona na nagkamit nin kaliwanagan paagi sa Diyos tunay asin espirituwal na pakisumaro sa Dios bàgo niya otro maresibe an pangaran nin Diyos (Naam Japo). Igwa nin dai mabilang na ngaran nin Dios. Sa Sikhismo, an *Naam* (espirituwal na pag'isi kan pangaran nin Diyos) usong naabot sa paagi kan ngaran ni Waheguru, na nagsalin ki "Wondrous Guru".

### Bagong Relihiosong mga Pag - oswag

## Hilingon pa
 

* Calendar of saints
* Communion of saints
* Hagiography
* Hallow
*Mar (disambiguation)
* Latter Day Saint movement
* List of bodhisattvas
* List of canonizations
* List of Christian saints
** List of saints from Africa
** List of American saints and beatified people
** List of Breton saints
** List of Canadian Catholic saints
** List of Canarian saints
** List of Coptic saints
** List of saints of India
** List of saints of the Augustinian Order
** List of saints of the Benedictine Order
** List of saints of the Carmelite Order
** List of saints of the Dominican Order
** List of saints of the Franciscan Order
** List of saints of the Society of Jesus
** List of Russian saints
* List of Hindu gurus and sants
* List of Sufi saints
* Martyrology
* Sage (philosophy)
* Saint Companions
* Secular saint
 

## <span class="mw-headline">Toltolan</span>