Italyanong bayle

An **bayleng Italyano** sarong mahalagang parte kan kulturang Italyano sa laog nin mga siglo. An bayle sarong padagos na hilo sa buhay kan mga Italyano poon ki Dante sagkod sa Renaissance, an pag-abot kan tarantella sa timog na Italya, asin an modernong mga pagbuhay liwat kan musika asin bayle kan mga tawo .

## Kasaysayan

### Edad Media
An carol o carole ( *carola* sa Italyano), sarong bilog o kadena na bayle na naglalaog nin pagkanta, iyo an dominanteng porma nin bayle kan Edad Media sa Europa poon kan ika-12 sagkod ika-14 siglo. An pormang ini nin bayle nakua man sa Italya asin dawa ngani si Dante igwa nin nagkapirang panandaliang pagsambit sa bayle, ini an kontemporanyong si Dante na si Giovanni del Virgilio (floruit 1319–1327) na nagtatao sato kan pinakaenot na pagsambit kan bayleng folk kan Italya. Ilinaladawan niya an sarong grupo nin mga babae na naghahale sa sarong simbahan sa Bologna sa kapiyestahan ni San Giovanni; sinda nagpoporma nin sarong bilog na an lider nag-aawit kan enot na stanza na sa katapusan kaini an mga parabayle minaontok asin, na naghuhulog nin mga kamot, nag-aawit kan refrain. An bilog dangan nagrereporma asin an lider minapadagos sa sunod na estansa. 

#### Boccaccio
Alagad, si Giovanni Boccaccio (1313-1375) an nag-iilustrar kan sosyal na pagpunsyon kan bayle sa Decameron (mga 1350-1353). Sa obra maestra ni Boccaccio, sarong grupo nin mga lalaki asin babae an nagbyahe pasiring sa sarong villa sa bukid tanganing makadulag sa Black Death asin sinda nag-iistorya nin serye nin mga istorya tanganing mawara an oras. Igwa man nin mga sosyal na aktibidad bago asin pagkatapos kan mga istorya na kabali an kanta asin bayle.   Pagkatapos kan pamahaw sa kapinunan kan enot na aldaw:

: "E levate le tavole, con ciò fosse cosa che tutte le donne carolar sapessero e similmente i giovani e parte di loro ottimamente e sonare e cantare, commandò la reina che gli strumenti venissero; e per commandamento di lei, Dioneo preso un liveto e la Fiammetta una viuola, comincier un sociare sociare per chea ; la reina con l'altre donne insieme co' due giovani presa una carola, con lento passo, mandati i familiari , a carolar cominciarono; e quella finita, canzoni vaghette e liete cominciarono a cantare.

: "Tapos na an pamahaw, hinale an mga lamesa, asin an reyna nagboot na magkua nin mga instrumento nin musika; huli ta an gabos, mga babae asin mga hoben na lalaki, tataong magtapak nin sarong sukol, asin an iba sainda nagtutugtog asin nagkanta na may dakulang kakayahan: kaya, sa saiyang pagboot, si Dioneo nagkua nin sarong lute, asin si Fiammetta nin sarong viol, sinda nagtugtog nin sarong parabayle; na pinahale sa saindang pagkakan, an reyna, na inatenderan kan ibang mga babae asin kan duwang hoben na lalaki, nangenot sa sarong  awit;

Sa kada saro sa sampulong aldaw, an awit asin bayle parte kan mga aktibidad kan mga para-istorya—sa katapusan kan ikaanom na aldaw:

: "[037] E poi che bagnati si furono e rivestiti, per ciò che troppo tardi si faceva, se ne tornarono a casa, dove trovarono le donne che facevano una carola a un verso che facea la Fiammetta..." 

: "[037] Dangan, ta an oras huri nang gayo, sinda nagkarigos sana, asin kan sinda nakabalik sa saindang mga gubing, nagbalik sa mga babae, na saindang nakua na nagbabayle nin sarong karol sa sarong aire na kinanta ni Fiammetta..." 

Asin orog pa pagkatapos kan pag-istorya sa ikapitong aldaw:

: "intorno della bella fontana di presente furono sa sul danzare, kun al suono della cornamusa di Tindaro e kun d'altri suon carolando. [009]" 

: "sinda presenteng nagtiripon para sa bayle manungod sa magayon na burabod, asin ngonyan sinda nag-foot kaini sa mga strain kan cornemuse ni Tindaro, asin ngonyan sa ibang musika. [009]" 

An mga pasahe sa pagbayle sa Decameron nagpapahiling na an karol pirming kinakanta alagad pwede man na sabayan nin instrumental na musika, parehong mga lalaki asin babae an nagbabayle, dawa ngani an mga babae garo mas parating nagbabayle kisa mga lalaki, asin gabos tataong magbayle. 

Si Boccaccio naggagamit man nin duwang ibang termino apwera sa *carola* tanganing iladawan an mga bayle na ginigibo, *an danza* asin *ballo* . An ibang mga iskolar naghohona na an gabos na termino magkapareho nin kahulugan nin huli ta an mga porma nin bayle dai tinatawan nin distinktibong deskripsyon,  alagad an iba pigtutubodan na ini nangangahulugan nin magkasuhay na mga bayle asin pigsusubaybayan an mga pangaran pasiring sa mga bayle kan Renaissance na *bassadanza* asin *ballo* . 

#### Bayle sa bukid
An mga deskripsyon na ini gikan ki Boccaccio, siyempre, gabos mga nagbabayle kan mga taga-banwaan alagad an Decameron nagtatao man nin dawa dikit na paghiling sa mga bayle kan mga paraoma. Sa ikaduwang istorya kan Ikawalong Aldaw dapit sa padi asin Monna Belcolore, kan huri an istorya nagsasabi:

: "e oltre a ciò era quella che meglio sapeva sonare il cembalo e cantare L'acqua corre la borrana, e menare la ridda e il ballonchio, quando need faceva, che vicina che ella avesse, con bel moccichino e gentile in mano. [010]" 

: "Dugang pa, mayo siyang kapareho sa pagtugtog kan tabret asin pagkanta: "An borage pano nin sappy", asin sa pangengenot sa sarong iriwal o sarong pagkaraot, dawa siisay an masunod saiya, na may magayon asin magayon na panyo sa saiyang kamot. [010]" 

An duwang termino para sa bayle na ginagamit ni Boccaccio, *an ridda* asin *ballonchio*, parehong nanonongod sa mga bilog na bayle na may pagkanta.   An saro pang klase kan bilog na bayle na may kanta iyo an Righoletto, na midbid gikan sa Florence asin sa mga nakapalibot na kabukidan kan ika-14 asin ika-15 siglo 

#### Istanpitta asin iba pa
Sa sarong manuskritong Italyano kan ika-14 siglo sa British Library (Add. 29987), an mga folio 55v-58r asin 59v-63v, igwa nin 15 monophonic na piyesa nin musika, na an enot na walo kaini may tatak na *istanpitta* . Sa sunod na pitong piyesa, 4 an inaapod na *saltarello*, sarong *trotto*, sarong *Lamento di Tristano*, asin an huring saro inaapod na *La Manfredina* . Ini sana an mga midbid na halimbawa nin instrumental na musikang bayle gikan sa Italya kan Edad Media asin gabos ini igwa nin pagkakaagid sa mga naenot na mga piyesa nin bayle sa Pransia na inaapod na *estampie* .  

Igwa nin nababanga na opinyon sa hapot kun baga an estampie / istanpitta sarong bayle o sarong pormang musikal sana. Si Curt Sachs sa saiyang *World History of the Dance*  nagtutubod na an makusog na ritmo kan musika, an pangaran, na saiyang kinua sa sarong terminong "to stamp", asin an mga reperensya sa literatura nagtutukdo sa estampie na talagang sarong bayle. Si Vellekoop, sa ibong na lado, pighihiling an ebidensya asin nagkonklusyon na an estampie sarong pangaran sana para sa amay na instrumental na musika. 

An ibang pitong bayle sa manuskrito igwa nin kaparehong pankagabsan na estrukturang musikal arog kan mga may tatak na "istanpitta" alagad mas simple asin posibleng mas angay sa pagbayle.  An *Saltarello* sarong pangaran nin bayle na nakua man sa mga huring siglo alagad an mga huring halimbawa tibaad dai nanonongod sa parehong bayle kan mga piyesang ini kan ika-14 siglo.  An huring duwang bayle sa manuskrito, *an Lamento di Tristano* asin *La Manfredina,* midbid bilang mga padis nin magkaparehong bayle, sarong iskema na nagin komun sa bayle kan Renaissance. 

#### Mga paglaladawan nin bayle

Saro sa mga pinakaenot na midbid na paglaladawan kan bayleng Italyano iyo an parte kan sarong set nin mga fresko sa Palazzo Pubblico sa Siena ni Ambrogio Lorenzetti (mga 1285-1348). An parte kan saiyang *Allegory of Good Government* (Effetto del Buon Governo) na ipininta kan mga 1338-40 nagpapahiling nin sarong grupo nin siyam na parabayle, gabos babae asin kaiba an saro pang babae na nagkakanta asin nagtutugtog sa pandereta, na naggigibo nin sarong "tulay" na pigura kun saen an mga parabayle minaduman sa pinagsararong kamot kan duwang nangengenot na parabayle. 

An saro pang ilustrasyon kan ika-14 siglo gikan sa pintor kan Florence na si Andrea Bonaiuti (1343-1377). An saro sa saiyang serye nin mga pintura na *The Church Militant and Triumphant* (Chiesa militante e trionfante) na ginibo kan 1365 sa sarong kapilya sa simbahan ni Santa Maria Novella sa Florence nagpapahiling man nin mga babae na nagbabayle na may kaibang sarong babae sa pandereta. 

### Renaissance
Mahihiling sa *Liber Saporecti* (o *Il Saporetto* ) ni Simone Prodenzani, na ipinublikar kan 1415, na naglaladawan kan musika asin bayle sa sarong imahinasyon na korte, asin gikan sa ibang mga obra, na kan amay na ika-15 siglo an direksyon kan transmisyon kan mga porma nin bayle gikan sa mga popular na bayle kan mga banwaan asin mga probinsya pasiring sa mga noble kan korte. Alagad sarong bagong aktitud an minalataw sa korte na nagpapalangkaw kan bayle sa sarong porma nin arte.  Kan panahon nin Edad Media, mayo nin parasurat na naglaladawan kan mga lakdang o pigura nin pagbayle, na pig-aasumir na an gabos tataong magbayle.  Kan amay na Renaissance an simpleng mga bayle sa bilog asin kadena kan mga naenot na siglo yaon pa man giraray—igwa nin mga pagsambit sa bilog na bayle ( *ridda* ) asin pagbayle sa mga bilog kan amay na ika-16 na siglo sa *Le piacevoli notti* ( The Facetious Nights of Straparola ) ni Straparola .  Alagad nahihiling man niamo na an mga bayle nin mag-agom asin mga elementong mimetiko ngonyan minalataw asin an mga pormal na koreograpiya minalataw sa kaenot-enote. An bagong Arte kan Bayle na ini orog na mahihiling sa mga mayor na korte kan Milan, Padua, Venice, Florence, Bologna, Pesaro, Urbino, asin Naples . 

#### Mga manwal sa bayle
Sa pagbayle na naitaas sa bagong mga langkaw, an mga maestro sa pagbayle nag-aatubang sa korte asin an enot na mga manwal sa pagbayle midbid poon pa kan kabangaan kan ika-15 siglo. 

* Domenico da Piacenza : *De arte saltandi & choreas ducendi.* *De la arte di ballare et danzare* (kabangaan kan ika-15 siglo)
* Antonio Cornazano : *Libro del'arte del danzare* (mga 1455)
* Guglielmo Ebreo da Pesaro : *De practica seu arte tripudii vulgare opusculum* (mga 1463)
* Fabritio Caroso : *Il Ballarino* (1581) Venice
* Fabritio Caroso: *Nobilita di Dame* (1600) Venice
* Livio Lupi: *Mutanze di gagliarda, tordiglione, passo e mezzo, canari e passegi* (1600) Palermo
* Cesare Negri : *Le Gratie d'Amore* (1602) Milan & ipinaluwas giraray bilang *Nuove Inventione di Balli* (1604) Milan

An tolong tratado kan ika-15 siglo binabanga an saindang mga bayle sa duwang klase, an *bassadanza* asin an *ballo*,  na posibleng may relasyon sa mga naenot na simpleng porma nin bayle kan panahon ni Boccaccio.  An *bassadanza*, na kaalyado kan kaparehong Pranses *na basse dance*, sarong maluway na may dignidad na bayle na mayong mga paglukso o paglukso, mantang an *ballo* sarong mas buhay na bayle na parati igwa nin mga elementong pantomimiko. An mga terminong *saltarello* o *piva* minsan ginagamit para sa mas maliwanag na mga bersyon kan *ballo* . An mga bayle para sa mga mag-agom, magkakapot nin kamot o nakalinya.   An mga bayle sa mga manuskrito parateng tinatawan nin mga pangaran na medyo magarbo, halimbawa *Lioncello*, *Gioioso* asin *Rosina*, na parating makukua sa labi sa sarong obra asin paminsan-minsan bilang mga pangaran nin bayle sa mga huring panahon man. 

#### Bayle kan Huring Renaissance
Sa mga manwal kan huring parte kan ika-16 asin amay na ika-17 siglo ni Caroso asin Negri, mahihiling an manlaen-laen na klase nin bayle: maluway na mga bayle sa prusisyon, mga longway, manlaen-laen na bayle para sa mga daing agom asin dawa nagkapira para sa mga trio o limang parabayle. An gabos mga sosyal na bayle para sa parehong sekso na an mga lakad kan mga lalaki mas atletiko kisa sa mga babae. Sa gabos na bayle an itaas na hawak pinapagdanay na nakatindog, an mga takyag toninong asin dikit an hiro sa itaas kan habayan. 

An mga dance suite parati nagpopoon sa sarong pagkasunod-sunod nin paglakaw, *pavana*, sarong termino na parating makukua sa musika kan panahon na idto alagad haros dai nanggad sa mga manwal sa pagbayle. An *passo e mezzo* (    ) garo baga mas marikas na klase kan *pavana* . An mas marikas, atletikong *gagliarda* parating nagsusunod sa *pavana* alagad ginigibo man bilang sarong suway na bayle. An iba pang kaparehong marikas na afterdance iyo an *tordiglione* asin an *saltarello* (saro pang termino na mas parating nahihiling sa musika kisa sa mga deskripsyon nin bayle). An iba pang klase iyo an *spagnoletta* asin an *canario* na may pambihirang mga disenyo nin pagtatak. 

An iba sa mga pangaran na ini mahihiling giraray sa rawitdawit kan 1588 manungod sa buhay sa Naples, *Ritratto ...* *di Napoli* ni Gian Battista del Tufo (mga 1548–1600) kun saen an mga bayle arog kan *Spagnoletta* o *Tordiglione*, asin *Rogier*, *Lo Brando*, asin *Passo e mezzo* nasambit alagad dai ilinaladawan. Alagad nag-iistorya siya nin sarong bayle na may impluwensya asin mga hiro kan mga Arabo hale sa Malta, an *Sfessania* . Pakalihis nin pirang dekada, makukua ta *si Villanella*, asin giraray *si Ruggiero*, *Sfessania* asin *Spagnoletta* sa koleksyon ni Giambattista Basile nin mga osipon na Neapolitan, an *Pentameron* (na ipinublikar kan 1634–36). Mayo nin pagsambit sa arin man na obra sa pangaran na sa huri iyo an magigin depinitibong bayle kan Naples, an tarantella, alagad iniisip ni Bragaglia na an *Sfessania* puwedeng ibilang na ginikanan kan bayleng iyan. 

Dawa kan huring parte kan Renaissance asin an mga detalyadong koreograpiya ni Caroso, mahihiling an koneksyon sa pag-ultanan kan bayle sa korte asin bayle kan nasyon o folk. An mga elemento kan bayleng folk nagpapakusog sa mga bayle sa palasyo asin an mga bayle sa banwa minasakop kan mga hiro asin estilo gikan sa bayle sa palasyo. An pagkakaiba kan duwang porma posibleng saro sa estilo asin elegansya. 

### ika-18 asin ika-19 siglo
Kan ika-18 siglo, an pangaran na "tarantella" minalataw sa mga ilustrasyon asin mga istorya nin mga biyahero sa timog na Italya. Kan an parasurat na Aleman na si Goethe naglaladawan kan tarantella na nahiling niyang pig-awit sa Naples sa saiyang pagbiyahe pasiring sa Italya kan 1786-87, ini minalataw bilang sarong bayle para sa mga babae sana, duwang daragita na nagbabayle na may mga castanet na may kaibang ikatolo sa pandereta.   Si Madame de Staël nagbiyahe man sa Italya asin sa saiyang nobelang 1817 *na Corinne, o Italya*, ipinabayle niya an saiyang bida kan tarantella bilang solo.   Alagad an tarantella bilang mag-agom na nagbabayle na nag-iistorya nin pagkamoot sa mime minalataw sa sarong deskripsyon ni Orgitano kan kabangaan kan ika-19 siglo. 

Naglataw man sa mga ilustrasyon asin teksto an *saltarello* bilang sarong rustikong bayle kan Romagna, sentral na Italya. Ini sarong pangaran na minalataw man sa pinakaenot na musikang bayle kan Italya asin sa bilog na Renaissance. Alagad, bakong malinaw na an manlaen-laen na pagsambit na ini nagrerepresentar kan pareho o dawa magkaparehong mga bayle. 

Sa norte, sa Venice, yaon an "wild courtship dance", na midbid bilang *Furlana* o *Forlana*, na pigbayle ni Giacomo Casanova kan 1775. 

An mga pagsambit sa mga bayle sa pigura na kapareho kan mga bayle sa nasyon kan Ingles asin mga Contradanse sa Pransia minalataw man kan enot na parte kan ika-18 siglo. An mga bayle na arog kaini kan ika-18 asin ika-19 siglo sa Italya kabali an *La Contraddanza*, *Quadriglia* asin *Il Codiglione* .  An sarong surat gikan sa Ingles na parasurat asin politiko na si Horace Walpole na may petsang 1740 gikan sa Florence nagdedeklara, "An mga Italyano mahilig sa sarong grado kan satong mga bayle sa nasyon." 

### Pagsiyasat sa bayle
Saro sa pinakaenot na pagprobar na sistematikong kolektahon an mga bayleng folk iyo an obra ni Gaspare Ungarelli kan 1894 *na Le vecchie danze italiane ancora in uso nella provincia bolognese* ('Mga lumang bayleng Italyano na ginagamit pa sa probinsya nin Bologna') na nagtatao nin halipot na deskripsyon asin musika para sa mga 30 bayle. 

Kan 1925, an gobyerno ni Benito Mussolini nagmukna kan Opera Nazionale Dopolavoro (OND) o National Recreational Club bilang paagi nin pagpalakop nin mga aktibidad sa isports asin kultura asin saro sa mga naginibohan kaini iyo an mahiwas na pagsiyasat kan musikang folk asin bayle sa Italya kan panahon na idto. An obra ipinublikar kan 1931 bilang *Costumi, musica, danze e feste popolari italiane* ('Italyanong popular na kaugalian, musika, bayle asin mga kapiyestahan'). Kan Setyembre 1945 an OND sinalidahan nin sarong bagong organisasyon, an *Ente Nazionale Assistenza Lavoratori* (ENAL), na an hedkwarters yaon sa Roma. Sa pakikipagtabangan sa International Folk Music Council, an ENAL nag-isponsor nin sarong Kongreso asin Festival sa Venice kan Setyembre 7-11, 1949 na kabali an kadaklan sa mga pambihirang parasiyasat sa osipon kan Italya siring man an mga grupo nin folk dance asin musika gikan sa manlaen-laen na rehiyon kan Italya.  

An ENAL natunaw kan huring parte kan 1978 alagad mas amay pa kan Oktubre 1970, an mga grupo nin osipon na Italyano na mga miyembro kan ENAL nagmukna nin sarong separadong organisasyon, na kan 1978 nagin an *Federazione Italiana Tradizioni Populari* (FITP). An FITP nagpublikar nin sarong newsletter asin sarong iskolar na publikasyon *na Il Folklore D'Italia* . 

An nagkapirang prominenteng mga parasiyasat sa bayleng folk kan Italya kan ika-20 siglo iyo sinda Anton Giulio Bragaglia, Diego Carpitella, Antonio Cornoldi, Giuseppe Michele Gala, Bianca Maria Galanti, Giorgio Nataletti, Placida Staro asin Paolo Toschi. (hilingon an Bibliograpiya)

An interes sa pagpreserbar asin pagpatalubo kan folk art, musika asin bayle sa mga Italyano Amerikano asin an dedikasyon asin liderato ni Elba Farabegoli Gurzau an nagdara sa pagbilog kan Italian Folk Art Federation of America (IFAFA) kan Mayo 1979. An grupo nag-iisponsor nin sarong taonan na kumperensya asin nagpublikar nin sarong newsletter, *Tradizioni*, poon pa kan 1980. 

## Mga bayle kan mga tawo sosog sa rehiyon

### Insular Italy
An Insular Italy nanonongod sa mga rehiyon kan Sicily asin Sardinia .

#### Sicily

* **Tarantella siciliana**
* **Taratata** : sarong relihiyosong bayle nin espada hale sa Casteltermini na pigbabayle sa kapiyestahan kan Banal na Krus, na ginigibo sa huring katapusan kan semana kan Mayo. An sarong dakulang prusisyon, na kadaklan nakasakay sa kabayo, pinangenotan nin sarong grupo nin 20 o labi pang parabayle na gabos hale sa *ceto* nin mga parabayle nin lino. An mga parabayle lambang saro may darang duwang kurbadong espada o scimitar, an espada sa too ginagamit sa pakikipaglaban mantang an wala na kamot nagpoprodusir kan ritmo, ta-ra-ta-ta, na iyo an nagtatao kan pangaran kan bayle. 
* **Contraddanza**

#### Sardinia

* **Ballu tundu** : sarong sarado o bukas na bayle sa bilog na bisto man sa apod na "ballu sardu", an suanoy na pormang ini makukua sa bilog na Sardinia sa kadakol na pagkakaiba-iba. 

### Iba

#### Istria
An peninsula nin Istria, na ngonyan parte kan mga nasyon nin Croatia asin Eslovenia, pagsasadiri kan Republika nin Venecia ( Venetian Istria ) poon ika-13 siglo sagkod 1797, asin nagin sarong margraviate kan Imperyo nin Austria kan ika-19 siglo. Kan huri, an Istria pagsasadiri kan Italya poon 1919 sagkod 1947. An mga lokal na etnikong Italyano ( Istrian Italians ) nagkompuesto nin mga ikatolong parte kan populasyon kan 1900,  bilang na orog pang nagbaba pagkatapos kan pagluwas kan Istrian-Dalmatian (1943–1960). An impluwensia sa kultura kan Italya nagresulta sa pagkakaagid kan dakol na bayle nin Istria sa mga bayle sa amihanan na Italia. Ini aplikado sa mga bayle na ginigibo kan modernong aldaw na populasyon nin Croatia asin kan nasyonal na minoriyang Italya na makukua ngonyan sa mas darakulang banwaan asin nagkapirang baryo sa sulnupan na parte kan Istria. An mga bayle na ginigibo kan mga komunidad nin Croatia asin Italyano kabali an *Molferina* o *Mafrina* asin *Kvadrilja* . An mga bayle na espesipiko sa mga Italyano kabali an *La Veneziana*, *Bersagliera*, *Denci*, asin orog na mahalaga an magkaparehong marhay na mga bayle *na Vilota* asin *Furlana* . 

* **Furlana** : siring sa pigbabayle kan komunidad nin mga Italyano sa banwaan nin Vodnjan (sa Italyano *na Dignano* ), ini sarong bayle para sa anom na tawo na igwa nin duwang trio na may sarong lalaki sa pag-ultanan nin duwang babae. An bayle sa 6 8 an ritmo kompuesto nin tolong pigura na ginigibo sa pag-akompanya nin biyolin asin cello. 
* **Sette Passi** : sa bayle na ini gikan ki Sveti Lovreč (sa Italyano *San Lorenzo del Pasenatico* ) an lalaki asin babae nag-aatubang sa lambang saro, nagkukugos dangan nagkukua nin tolong side-step pasiring sa wala, pasiring sa too asin giraray pasiring sa wala, dangan an pagbugtak kan mga kamot sa mga abaga maggibo nin sarong bilog na pagbirik o duwa asin magpoon giraray kan bayle. 

#### Dalmatia
An Dalmatia ngonyan parte na kan Kroatya alagad sakop kan Republika nin Venecia ( Venetian Dalmatia ) poon 1409 abot 1797, asin nagin sarong kahadean kan Imperyo nin Austria kan ika-19 siglo. Kan huri, an siudad nin Zara sa Dalmatia kaiba an iba pang saradit na lokal na teritoryo pagsasadiri kan Italia poon 1920 sagkod 1947. Durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, poon 1941 sagkod 1943, sinakop kan Italya an sarong dakulang parte kan Dalmatia, kaiba ini sa Gobernado kan Dalmatia . An Dalmatia, orog na an mga syudad kaini sa dagat, igwa kaidto nin dakulang lokal na populasyon na nagtataram nin Italyano ( Mga Italyano sa Dalmatia ). Susog sa mga sensus kan Austria, an mga parataram nin Italyano sa Dalmatia nagbilog nin 12.5% kan populasyon kan 1865,  alagad ini nabawasan sa 2.8% kan 1910,  bilang na orog pang nagbaba pagkatapos kan pagluwas kan Istrian–Dalmatian (1943–1960).

* **Moresca** : an Moresca bilang sarong bayle nin armas asin pageant na naglaladawan nin sarong laban sa pag-ultanan kan mga Kristiyano asin mga Saracen midbid sa Italya nin dai mababa sa amay na parte kan ika-15 siglo alagad garo baga nagadan na kan kabangaan kan ika-19 siglo. Yaon pa man giraray ini sa baybayon kan Dalmatia sa Croatia bilang Moreška alagad an laban digdi sa pag-ultanan kan mga Moor asin mga Turko . An bayle midbid sa Split (sa Italyano *Spalato* ), Korčula ( *Curzola* ) asin Lastovo ( *Lagosta* ). Igwa nin manlaen-laen na istorya kan ginikanan kan bayleng Dalmatian, an iba nagsususog sa Italyano asin an iba sa mga ugat na Slavic.  Si Andrea Alibranti nagproponer na an enot na pagluwas kan bayle sa Korčula nangyari pagkatapos kan pagkadaog kan corsair na si Uluz Ali kan mga lokal na habitante kan 1571. 

## Mga Toltolan