open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Probinsya nin Satsuma

An  sarong gurang na probinsya kan nasyon na Hapon na sa ngunyan, nasa kabangang sulnupan na kan Prepekturang Kagoshima sa isla kan Kyūshū. Sasshū (薩州) an abrebasyon kaini.

## Uusipon

An kapitolyo probinsyal kan Satsuma iyo an Satsumasendai. Sa kasagsagan kan panahon nin Sengoku, sarong kabayarang kadagaan kan  Shimazu *[[daimyō]]* an Satsuma, na namahala nin marhay sa kahabagatang Kyūshū hali sa saindang kastilyo sa syudad nin Kagoshima. Sinda an mga enot na patron nin tindang Satsuma, na nailuwas dai nahaloy sa Sulnupan.

Kan 1871, sa abolisyon kan feudal domains ason kan pagtugdas kan mga prepektura pagkatapos kan Pagsasabalik kan Meiji, pigsaro an mga probinsya kan Satsuma asin Ōsumi tanganing maitugdas an prepekturang Kagoshima.

Saro an Satsuma sa mga pangenot na probinsya na nagkontra sa Shogunato nin Tokugawa sa katahawan kan ika-19 na siglo. Nin huli digdi, an oligarkiya na naghali sa kapangyarihan matapos an Pagsasabalik kan Meiji kan 1868, igwang makusog na representasyon gikan sa probinsya nin Satsuma, sa mga lider arog ni Ōkubo Toshimichi asin ni Saigō Takamori na pagkua nin mga panginot na posisyon sa gobyerno.

Bistado na marhay an Satsuma sa saindang mga produksyon kan mga kamote, na bisto sa Hapon na 薩摩芋 (satsuma-imo o "patatas kan Satsuma"). Sa ibang banda, an Satsuma mandarins (bisto man sa ''mikan'' sa Hapon), dai partikular na naghali sa Satsuma alagad naangkat sa Sulnupan sa paagi kan probinsya na ini sa panahon kan Meiji.

## Toltolan
Iskriturang Guhit

An **Iskriturang Basahan** siring man **Guhit** iyo an suanoy na iskritura na piggagamit kan mga katutubong Bikolnon kadtong dai pa nag-aabot an mga Espanyol.

An nasabing *Basahan* kan mga pre-Hispanikong Bikolnon may tolong tiyaw (a,i,o) asin kaglimang katanog (ba, ka, da, ga, ha, la, ma, na, nga, pa, ra, sa, ta, wa, ya) alagad an siring inapod na abugida huli ta an mga gubkas o silaba igdi pirming magkadukot an katanog asin an tiyaw. An pagtanda sana kun ini halimbawa babasahon be/bi igwang kaldit sa wala kaini asin kun babasahon na bu/bo, an kaldit yaon nakakaag sa too kaini. An *basahan* kan mga gugurang na bikol igwang isinuway na katanog na /r/ na mayo sa 'basahan' kan Tagalog (Baybayin) asin Ilokano (Kurdita), sabi ni Scott. Kaidto an apod kan kaldit *kaholoan* o *holo* susog ki Marcos de Lisboa, kaggibo kan pinakaenot na vocabulario sa Bikol.

Susog ki Lisboa, an pagsurat kan mga gugurang na bikolnon napoon sa ibaba paitaas, pasiring sa too an pagsurat. Alagad, an ibang mga iskolar arog ki Ignacio Villamor na nag'adal kan mga 'basahan' nin mga pre-Hispanikong filipino idinuduon na gayo na gabos sinda nagsusururat kan mga kalingking na eskritura direksyon pa-abay na napoon sa wala pasiring too, dangan nabalik sa wala sa pinu'nan, sige pagsurat patoo naman.

## Mga halimbawa nin ladawan

Ladawan:Basahan Y.png|Guhit Y
Ladawan:Basahan Ya.png|Guhit Ya
Ladawan:Basahan Yo o Yu.png|Guhit Yo/Yu
Ladawan:Basahan Yi o Ye.png|Guhit Ye/Yi
Ladawan:Basahan W.png|Guhit W
Ladawan:Basahan wa.png|Guhit Wa
Ladawan:Basahan Wo o Wu.png|Guhit Wo/Wu
Ladawan:Basahan Wi o We.png|Guhit We/Wi



File:Minasbad traditional knife performance at Pagkarahay Art Festival 2021.jpg|Iskriturang Basahan sa Pagkarahay Art Festival
Ladawan:Wiki Loves Art at San Juan National High School 05.jpg|Basahan sa sarong mural

## Hilinga man
*Literaturang Bikolnon

## Toltolan
Iskriturang Brahmi

An **Brahmi** (; IAST: , sa iskriturang Brahmi: 𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻, "*Brā-hmī*"), namukna sa katahawan kan ika-1 na sanribong taon BCE, an pinakaluma na bistong sistema nin panurat kan Suanoy na Indya, na may posibleng pagbubukod kan daing natukoy na Iskriturang Indus. Sarong abugida an Brahmi na nag-uswag sa Subkontinenteng Indya asin nagagamit nin sarong sistema kan mga karkang diyakirikal tanganing maitakod an mga patanog sa mga katanog na mga simbolo. Nagdakula ini sa sarong host kan iba pang mga iskritura, na pig-aapod na mga iskriturang Brahmiko, na padagos na piggagamit sagkod ngunyan saHabagatan asin sa Habagatan-Subangan na Asya.

## Mga toltolan

### Bibliograpiya
* 
* 
* 
* 
* Gérard Fussman, *Les premiers systèmes d'écriture en Inde*, in Annuaire du Collège de France 1988–1989 (sa Pranses)
* Oscar von Hinüber, *Der Beginn der Schrift und frühe Schriftlichkeit in Indien*, Franz Steiner Verlag, 1990 (sa Aleman)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
* 
*
Ngong Ping 360

An **Ngong Ping 360** (Chinese: 昂坪360) sarong gondola lift sa Lantau Island sa Hong Kong. Para ini sa pagpauswag nin turismo sa lugar na dating inaapod na **Tung Chung Cable Car Project** bago mabakal kan Ngong Ping 360 brand kan Abril 2005. Kumpunido ini kan **Ngong Ping Cable Car**, dating midbid na **Ngong Ping 360 Skyrail**, asin an **Ngong Ping Village**, sarong sentro nin negosyo asin  entertainment sa balyo kan itaas na istasyon kan cable car. An Ngong Ping 360 nakakonektar sa Tung Chung, sa norteng baybayon kan Lantau asin ini nakatakod sa central Hong Kong sa paagi kan Tung Chung Line, kaiba an lugar nin Ngong Ping sa itaas kan kabukidan. Ini na erokan kan  Po Lin Monastery asin Tian Tan Buddha, na parehong mga importante atraksyon nin mga turista. Bago nagbukas an  Ngong Ping 360, an solamenteng agihan kaini iyo an dalan sa kabukidan sa paagi kan byahe nin bus.

An Ngong Ping 360 sadiri kan MTR Corporation, an tagapamahala kan Hong Kong's rail system. Itinugdok kan Leitner Ropeways asin dating pinamamahalaan kan Skyrail-ITM. An Skyrail-ITM hinale sa proyekto matapos an sarong imbestigasyon huli kan sarong insidente kan Hunyo 2007. Ini pinamamahalaan na ngunyan kan sarong subsidarya kan MTR Corporation.

## Ngong Ping Cable Car/ Mga estasyon

An Ngong Ping Cable Car sarong 5.7-kilometro (3.5 mi) long bi-cable gondola lift system (inaapod man na "cable car") minatakod sa Tung Chung (kun saen nakatakod ini sa MTR Tung Chung station) asin Ngong Ping (kung saen yaon an  Po Lin Monastery asin Tian Tan Buddha). Sa pag-ultanan nin duwang terminal sa Tung Chung (Tung Chung Terminal) asin Ngong Ping, an lift system minabagtas sa Sur baybayon Hong Kong International Airport island asin Nei Lak Shan, na igwang walong tore kabali an mga estasyon. Namumgtak an limang tore kaini sa laog kan parke.

### Mga Estasyon
An byahe kan cable car na minaabot sa 25 minutos nagtatao nin alternatibong byahe aerial kumpara sa sarong oras na byahe sa Tung Chung Road,minatao sa mga bisita nin pagsakay na minabagtas sa Tung Chung Bay sagkod sa  Lantau Island pasiring sa Ngong Ping Plateau.

An byahe kan cable car minapuon sa Tung Chung Terminal, pagbalyo sa Tung Chung Bay pasiring sa Airport Island Angle Station sa Chek Lap Kok, nakung saen ini minaikot nin 60 degrees bago magbalik sa Tung Chung Bay. Dangan ini minadalagan pasiring sa Lantau North Country Park paduman sa sarong istasyon na harani sa Nei Lak Shan (Nei Lak Shan Angle Station), bago magbaba sa Ngong Ping Terminal.

Sa laog kan 25 minutos na pagbaklay, pwedeng mahiling kan mga nakasakay an tanawon palibot kan North Lantau Country Park, South China Sea, Hong Kong International Airport,Tung Chung valley, Ngong Ping Plateau asin nakapalibot na agihan. Mantang an mga bisita paabot sa Ngong Ping, mahihiling ninda an The Big Buddha asin Po Lin Monastery.
Kowloon Park

**Kowloon Park** (Chinese: 九龍公園) sarong dakulang pampublikong parke sa Tsim Sha Tsui, Kowloon, Hong Kong. Ini igwang lawak na f 13.3 ektarya (33 acres) asin pinamamahalaan kan Leisure and Cultural Services Department.

## Mga Pasilidad

### Flora asin mga Harden
Igwang tree walk na manunumpungan sakataid kan Rose Garden. Igwa man nin mga stone wall trees na nagkakamang sa mga pader sa balyo kan  aviary pond sa Kowloon Park.

### Mga Museo
Sarong nakapreserbang historic barrac iyo an Block S58,na ginagamit bilang godown kan Hong Kong Museum of History. An iba pang tolong preserbadong imprastrakura kan dating mga barrack ginagamit na mga museo:

#### Hong Kong Heritage Discovery Centre
An Blocks S61 asin S62 kan dating Whitfield Camp iyo an "Grade III historical buildings" na tinugdok kan circa 1910. Ini duwang parehas na colonial military barrack blocks. An mga bubong gibo sa Chinese tilesna igwang tar finish. Ini an istaran kan dating Hong Kong Museum of History puon 1983 hanggang 1998 bago matapos an presenteng Hong Kong Museum of History sa Chatham Road South. An extension block minasumpay sa duwang historikal na barrack na tigtugdok kan 1980 para makataong espasyo sa mga pasilidad kan museo. Yaon na digdi an Hong Kong Heritage Discovery Centre.

#### Health Education Exhibition and Resource Centre
An Block S4 kan dating Whitfield Camp sarong two-storied colonial military barrack building na kaparehas kan Blocks S61 asin S62. Yaon na digid an  Health Education Exhibition and Resource Centre.

### Avenue of Comic Stars
Harani sa laugan kan parke kan Park Lane Shopper's Boulevard, an Hong Kong Avenue of Comic Stars nagbukas kan  2012. Igwa ini niin 4 figurines kan local comic characters asin 10 bronze handprints of local comic artists sa 100-metre na agihan .

### Bird Lake and the Aviary
Pwera sa mga gamgam kan Bird Lake and the Aviary, igwang nasa 100 na manlaen laen na species nin layas na mga gamgam an manunumpungan sa parke. An Conservation Corner, Color Garden, Chinese Garden, Bird Lake asin Fitness Trail an magagayon na lugar para madalan an mga gamgam.

## Mga toltolan
Tataramon na Bushi

An **Kibosy** (*Shibushi* o *Kibushi*) sarong diyalekto kan Malagasy na ipinagtataram sa pigpamunuang nin ̺Pranses na isla nin Komoryano kan Mayotte. Ipinagtataram an mga diyalekto kan Malagasy na mas kaano-ano sa Bushi sa norte-sulnupan kan Madagaskar sa lugar kan Antsiranana (Diego-Suarez) asin Mahajanga (Majunga),na kun siring man iyo an pinakaharaning puro sa Madagaskar paduman Mayotte. Pigkokonsiderar na saro sa mga tataramon na Malagasy an magkaibahan na Kibosy asin Majunga sa paagi kan *Glottolog.*

## Panheograpiya na pagkawararak
Bisto an Bushi bilang Kibushi sa Mayotte asin ipinagtataram kan 40% na katawo sa isla (1980).  Pigtataram ini kaiba kan diyalektong Maore (*Shimaore*) kan Komoryano, sarong tataramon na Bantu.  Sa pan-uusipon, ipinagtataram sa mga tiyak na baryo an Kibushi asin Shimaore alagad may kaugaliang an Shimaore na maging * de facto * na katutubong lingua franca sa pang-aro-aldaw na buhay, nin huli ta sa mas dakulang populasyon na nagtataram nin Shimaore. An Shimaore lang an minakapot sa lokal na programa sa barita sa telebisyon sa paagi kan Réseau Outre-Mer 1re. KInababalihan an mga diyalekto kan Bushi sa Mayotte (bistado bilang * Shibushi * sa Shimaore) kan Kiantalaotse asin Kibushi-Kimaore (* Shibushi-Shimaore * sa Shimaore).
Ipinagtataram an Bushi sa kalabaan kan subangang baybayon kan panginot na isla (Grande-Terre) kabali an mga baryo kan Bambo Est, M'Boueni, Passy-Kéli, Mronabeja, Kani-Kéli, Chirongui, Poroani, Ouangani, Chiconi, Sohoa, M'Tsangamouji, Acoua, Mtsangadoua, Handrema.

## Mga tala
Tataramon na Taaw't bato

An **Taaw't Bato** (Tau't Batu) iyo an saro sa mga pipirang pinaka magkaano-anong mga tataramon na ipinagtataram sa Isla nin Palawan sa Filipinas. 

## Mga toltolan
Victoria Peak

**An Victoria Peak** (Chinese: 太平山 | 扯旗山) sarong bulod sa sulnopan kan Hong Kong Island. Midbid man ini bilang  **Mount Austin**, o **The Peak**. Sa langkaw kaining nasa 552 m (1,811 ft), ini an pinakahalangkaw na bulod sa Hong Kong island, nasa ika- 31 na taas sa  Hong Kong Special Administrative Region (Tai Mo Shan an pinakahalangkaw sa Hong Kong Special Administrative Region na may langkaw na 957 m (3,140 ft)).

An tuktok okupado kan pasilidad nin telekomunikasyon nin radyo asin sarado sa publiko. Mientras an kapalibutan kan pampublikong parke asin mahal na balor nin loteng panresidensya iyo an lugar na inaapod na *The Peak*. Ini an mayor na atraksyon na maheheling an Central, Victoria Harbour, Lamma Island, asin kataraid na mga isla.Puon pa kan kaamayan kan ika-19 na siglo, an The Peak nag enganyar na nin mga prominenteng residente kan Europa dahil sa tanawon na nakapalibot digdi  asin an klima kumpara sa ibang parte kan Hong Kong. An ikaanom na gobernador na si Sir Richard MacDonnell igwang residensya na tinugdok sa the Peak circa 1868.

Ining mga orihinal na residente naabot an saindang harong kan sedan chairs, na dinadara pataas sa tukad kan Victoria Peak. Ini an limitadong pag uswag kan the Peak hanggang sa pagbukas kan Peak Tram funicular kan 1888.

An pagpakaray kan aksesibilidad huli kan pagbukas nin Peak Tram nagpangyari na magkaigwa nin demand sa pag istar digdi. Sa tahaw kan 1904 asin1930, an the Peak Reservation Ordinance tigtalaga an the Peak bilang eksklusibong residensya para sa bakong Instik. 

Kan 1905, an konstruksyon kan Pinewood Battery natapos sa sulnopan na parte kan bulod. Ginibo an Harlech Road sa palibot kan Peak bilang sarong paagi nin pagsuplay kan artillery asin anti-aircraft battery.

## Ekolohiya
An The Peak erokan nin manlain-lain na mga sari nin gamgam, na an pinakaprominente iyo an black kite, asin kadakol na sari nin kulalagbaw. Mahihiling man sa tuktok kaini an mga layas na orig asin porcupines asin mga halas.

## Mga toltolan
Naruhito

Si  iyo an  Emperador nin Hapon. Nakatukaw siya sa Tronong Krisantemo kan 1 Mayo 2019 sa pagpoon kan panahon Reiwa, pagkatapos magbutas sa katongdan an saiyang ama na si Emperador Akihito. Siya an ika-126 na monarko susog sa tradisyonal na pagkasunod-sunod nin pagriribay sa nasyon nin Hapon.

## Toltolan
Bangun Pemudi-Pemuda

An **"Bangun Pemudi Pemuda"** iyo an patriotikong kantaon kan Indonesya na minukna ni Alfred Simanjuntak, asin sa kaaldawan niya nasa alingawngaw pa langgad an kantaon, sa lambang pagbangkete kan Katalingkasan kada Agosto 17 dangan Youth Pledge kada Oktubre 28. TVRI, asin pinatugtog man kan Bekasi TV nilang sarong pantakop na kanta sa katapusan kan brodkast.

## Uusipon
Pigkua an himmo kan * Bangun Pemudi Pemuda * gikan sa martsa kan eskwelahan kan Sekolah Rakyat Sempurna Indonesia (lit. an eskwelahan kan Indonesya para sa Sakdal kan mga Tawo),pigkomposer man ni Simanjuntak an tono kaining kantaon. Nagtalo si Simanjuntak na kaipuhan kan mga tawo sa Indonesya na makamati kan sarong maraot na espiritu nin pagiging makabanwa, imbes na anom lang na klase sa SRSI. An titulo kan kantaon na (Pemudi-Pemuda, lit. Kahubinang babae-Kahubinang lalaki), naghali sa katotoohan na dakol na mga tataramon sa Europa an naggagamit nin naayos na pagkakasunud-sunod kan "ladies and gentlemen", kaiba an Dutch, asin an inspiradong idtong si Simanjuntak na maglaag kan Pemudi sa atubangan kan Pemuda (parating an tanging termino na piggamit sa Indonesya para sa 'kaakian o kahubenan'.) Ipiglaag si Simanjuntak sa sarong listahan nin hit kan pulisya nin Hapon bilang sarong direktang resulta kan kanta na ini, alagad dai ini nangyari, asin nadiskobre niya an katotoohan pagkatapos kan katalingkasan.

## Liriko

## Hilingon man
* Indonesia Raya
## Mga toltolan
Estasyon kan Masinag

An **Estasyon nin Masinag** o **Himpilan kan Masinag** iyo an saro sa mga pigpaplanong dagdag na estasyon sa sirangan sa Linyang Asul kan sistemang Magaan na Riles Pantawid ng Maynila (MRT-2). Pag naitindog ini, ini an solo-solong estasyon sa linya na nasa luwas kan Kalakhang Maynila nin huli ta madudugangan ini sa siyudad kan Antipolo na nasa probinsya nin Rizal. Magsisirbi an estasyon para sa Probinsya nin Rizal sa Syudad nin Antipolo asin ipinangaran gikan sa Tagpuang Masinag sa tanga kan Marcos Highway asin Sumulong Highway.

Magsisirbi an estasyon nin Masinag bilang bagong huring estasyon para sa mga treng MRT-2 na paduman sa sirangan asin bilang enot na estasyon para sa mga treng paduman sa Recto o sa puturo, padumang Pier 4.

## Mga panluwas na takod
* 
* Websityo kan LRTA
Brazzaville

**Brazzaville** (French pronunciation: ​[bʁazavil], Kongo: Balazavile) an kapitolyo asin pinakadakulang syudad sa Republic of the Congo (Congo Republic). Binubuo nin pinansyal asin administratibong sentro kan nasyon, ini manunumpungan sa norteng parte kan Congo River, balyo nin Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DR Congo). An populasyon kan kapitolyo haros lampas 1.8 milyong residente, ini lampas kan san katolo nin populasyon kan nasyon, 40% kani nagtatrabaho sa bakong agrikultural na propesyon. Kan ikaduwang Giyera Mundial, anBrazzaville an kapitolyo man nin Free France kan1940 asin 1942.

## Mga Toltolan
Rekado asin Rekwerdo

An **Rekado asin Rekwerdo** sarong librong ipigsurat ni Maria Leny E. Felix. An librong ini nasa kategorya nin *non-fiction* na mga libro. Laog kaini an mga agi-agi kan awtor bilang sarong paralutô orog naman idtong mga putahe na nanudan nya sa saiyang ina na si Matilde Escobido Felix. Kaiba sa librong ini an mga ladawan na kua man ni Gerard Jan M. Asay, sarong photograper. 
### Publikasyon
Ipigpublikar asin isinaimprenta an libro kan Goldprint Publishing House na makukua sa Goldprint Building, Concepcion Grande, Syudad kan Naga, Pilipinas, 4400. 
### An mga nagprodusir
* Beau Albao - Production Manager
* Doods M. Santos - Editor
* Gerard Jan Asay - Photographer sagkod Stylist
* Vic Nierva - Book Designer 
### An mga parte kan libro
* Sabaw, Siring sa Tabyon nin Duyan
* Kakanon-Salog
* Panlinga-lingang Kakanon
* Masiram maski kun Bagyo
* Pagkatapos kan Gabos, Hamis
### Mga Takod Panluwas
*https://www.momtoleonelia.com/adobo-sa-asin-rekado-asin-rekwerdo/ 
*https://riversymposium.com/profiles/maria-leny-felix/
Gapô (libro)

An **Gapô** sarong libro nin mga rawit na ipigsurat ni Elbert Olaso Baeta. Iyo ini an saiyang primerong libro na naisapublikar. Laog kaini an saiyang mga rawit sa Bikol asin nagkakapirang dakit-taramon sa Filipino. An libro isinapublikar kan Parasurat Bikolnon Inc., Syudad nin Naga, Filipinas, 4400 kan taon 2018. Si Ryan Cuatrona man an kag-disenyo kan bilog na libro. Mantang si Frank V. Peñones, Jr. man an kag-surat kan pataratara kan libro. 

## Kataytayan nin mga ladawan

Book launch of Gapo by Elbert Baeta 03.jpg|Pagbungsod kan libro
Book launch of Gapo by Elbert Baeta 06.jpg|Si Baeta mantang nagpipirma sa saiyang libro


## Mga takod panluwas
* Gapô sa Tumblr
* Uusipon - Parasurat Bikolnon
Sa Irarom kan Rosas na Bulan

An librong ***Sa Irarom kan Rosas na Bulan*** sarong koleksyon nin mga rawit sa lengguaheng Bikol na isinurat ni Edna B. Campana, sarong Bikolanang parasurat. Ipigpublikar ini kan taon 2012.  Base sa saiyang pataratara sa libro ini an saiyang rason kun tano nahaman an koleksiyon: *"Sinurat ko an koleksiyon na ini nin mga rawitdawit tanganing ihiras an manlain-lain na ladawan nin pagkamoot, tunay o bako, na sakuyang namasdan sa kinaban."*

## Toltolan
* Campana, Edna, "Sa Irarom kan Rosas na Bulan", 2012

## Panluwas na takod
* Edna Campana sa James O'Brien Library 
*Uusipon - Parasurat Bikolnon
Bagyo sa Oktubre

An librong **Bagyo sa Oktubre** isinurat kan Bikolanong parasurat na si Honesto M. Pesimo, Jr. Ini naisapublikar kan taon 2008 sa espwerso asin pondong iginawad kan National Commission for Culture and the Arts. Laog kan librong ini an mga rawit (tula) ni Pesimo sa lengguaheng Tagalog. Si Estelito B. Jacob an naggibo kan disenyo kan takop kan libro. 

Sinda Dr. Leoncio P. Deriada, Dr.Ma. Lilia F. Realubit (+), Dr. Isagani R. Cruz, Dr. Paz Verdades Santos(sarong Bikol Literary Critic), H. Francisco V. Peñones, Jr., asin Estilito B. Jacob nagtao nin mga tuyaw sa libro na makukua sa likod na parte kan takop. Isinurat an libro ni Pesimo huli naman sa saiyang orog na pagpapadangat sa pagsusurat nin mga rawit. Ini an sabi nya sa saiyang introduksyon sa libro *"Pagpapakamatay kung hihinto ako sa paghabi ng metapora."*(Pesimo, 2008).

### Laog kan Libro
Nababanga sa limang parte an libro. Iyo in an mga parte: *Kulog ng Kultura, Bugso ng Babae, Sigwa ng Simbahan, Latay ng Lahi*, asin *Kalabit ng Kalikasan*.

## Toltolan
* Pesimo, Honesto, 2008, Bagyo sa Oktubre, National Commission for Culture and the Arts
Mga Nirukitdukit

An **Mga Nirukitdukit: Mga Rawit-dawit sa Bikol**, sarong librong ipigsurat kan Bikolanong parasurat na si Estelito B. Jacob. Ini naipublikar gikan sa pondo asin espwerso kan National Commission for Culture and the Arts and the Authors kan taon 2005. Ini kabali sa The UBOD New Authors Series, proyekto kan National Committee on Literary Arts sa laog kan taon 2001 hasta 2004. Si Marne L. Kilates an nagsurat kan introduksiyon para sa librong ini ni Jacob na igwa man nin titulong "Nirukitdukit: Say Goodbye to 'Local Color'". Sa paenot na tataramon ni Jacob, inako nya na dai man kuta na magkakaigwa nin siring na libro, *"Dai ko hinuna na magkakaigwa ako nin 'mga nirukitdukit'. Kun babalikan ko an sakong mga agi-agi, mangangalas an kadaklan na bakong pagsurat an sakong enot na namotan."* Alagad, anu paman, nagkaigwa nin 31 na rawitdawit an katipunan nyang ini. Kaayon man digdi an saro sa pinakabantog nyang rawit na igwa nin titulong "Pinagrok". An rawit na ini nagi man nin titulo kan saiyang saro pang libro, "Pinagrok : mga piling rawit-dawit" (Ateneo de Naga University Press, c2014) asin ini nagkaigwa pa nin *animated adapatation.* Pirmi man ining marurumdoman huli ta pirmi ining kaayon sa *poetry performance* kan awtor kada beses na igwa nin pagtiripon manungod sa pagpatalubo kan literaturang Bikolnon. 

## Toltolan
* *Jacob Estelito, Mga Nirukitdukit, Mga Rawit-dawit sa Bikol, National Commission for Culture and the Arts and the Authors, 2005*
Samsara

An ***Samsara*** sarong librong ipigsurat ni Allan Popa, Bikolanong parasurat gikan sa Catanduanes. Laog kaini an mga rawit/tula na nakasurat sa Tagalog asin Ingles. Ini naisapublikar huli sa pondo asin espwerso kan High Chair (117-B Alley II, Project 6, Quezon City). Kaayon man sa nagtabang tangani na ini mailuwas, iyo an Amado V. Hernandez Resource Center. Pira sa mga rawit/tula na makukua igdi nainot naman na nagruluwas sa Philippines Free Press, Filipino Magazine, Sunday Inquirer Magazine, Montage, fly.com, Sitting Amok, The Beat Report, Hulagway, asin Likhaan Book of Poetry and Fiction 2000. Si Marc Gaba an kagsadiri kan ladawan sa takop kan libro asin sya man an nagdisenyo kan kagabsi kan libro. Sinda Marjorie Evasco asin Conchitina R. Cruz man an nagtau nin mga tuyaw na makukua sa likod na parte kan libro.

## Toltolan
* *Popa, Allan, Samsara, 2002, High Chair*
An Pagkagimata ni Gregor Samsa

An **"An Pagkagimata ni Gregor Samsa****"** sarong libro nin dakit-taramon kan librong The Metamorphosis na ipigsurat ni Franz Kafka. Ini pigdakit-taramon sa lenggwaheng Bikol kan Bikolanong parasurat na si Kristian Sendon Cordero asin naisapublikar kan taon 2016. Kairiba man igdi an pira sa mga obra ni Dennis B. Gonzaga bilang representasyon kan mga piling teksto gikan sa libro. An librong ini ipiglagda sa paagi kan Ina nin Bikol Foundation, Inc. asin sa pagtulod paman kan V.C. Igarta Foundation(New York, U.S.A.). Kairiba man sa proyektong ini an pag-espwerso kan Ateneo de Naga University Press. Si Stephen V. Prestado man an kagdisenyo kan bilog na libro. Sa likod na porsyon kan libro, makukua man an giyang glosaryo na maigot na pigsuysoy asin hinaman kan parasurat na si Jusan Misolas. Yaon man sa likod an epilogong ipigsurat man nanggad ni Cordero na igwa nin titulong "An Sentenaryo ni Gregor Samsa Asin Iba Pang Bagay na Naglaog sa Isip Ko Pagkagimata ko kan Nobyembre 5,2015". Maririsa sa tekstong ini kun pano man nagin kabtang an paghaman kan librong ini sa personal na buhay kan awtor gikan naman sa saiyang pigsabi sa epilogo: *"Bua na kun bua, sa arog kaining panahon, habo kong magsunod na buta sa kinatudan na minsan an eskwelahan kun sain ako nagtutukdo, iyo na an nilalauman asin pinasusunod samuya na garo mga ahente kami nin edukasyon na budol-budol. Kaipuhan na tumangan an siring na mga gawi-gawi ta an akademya mismo biktima na kan siring na pasunod na iyo man sa paghiling ko an nagpupuot, nagpipiut sa kalag kan tawo.(Cordero,2016)"*

## Toltolan

* *Cordero, Kristian, An Pagkagimata ni Gregor Samsa, 2016,  [[Ateneo de Naga University]] Press*
Mga Tulang Tulala (libro)

An **Mga Tulang Tulala: Piling Tula sa Filipino, Bikol at Rinconada** an primerong librong naisapublikar kan Bikolanong parasurat na si Kristian Sendon Cordero. Naipublikar ini kan taon 2004 sa irarom kan Goldprint Publishing House, Inc. Pira sa mga rawit/tula na kaayon igdi nainot nang magruluwas sa Sumagang, Boronyog, Burak, Bikol Reporter, Bicol Mail, Sands and Corals, UP Literary Apprentice, Homelife, Sunday Inquirer Magazine, Hingowa, Bersong Bikol: Mga bago asin Dating Tingog(forthcoming), E-manila, Makata asin Critical Survey of Philippine Literature. An nagkonseptar kan takop kan libro iyo si Fabiana A. Arejola gikan man sa obrang Starry, Starry Night ni Vincent Van Gogh. An nagdisenyo man kan takop iyo si Lex L. Tandog. An nagtao nin introduksiyon para sa libro iyo man si H. Francisco V. Peñones, Jr. na igwa man nin titulong "Pagbibigay Tinig sa Natulalang Rehiyon". Sinda Rudy F. Alano, Abdon Balde, Paz Verdades M. Santos, G.B. Calleja, Carlo A. Arejola, asin si Fr. Andrew G. Recepcion man an nagtaong tuyaw sa panurat ni Cordero na makukua man sa libro.

## Toltolan
Salugsog sa Sulog

An **Salugsog sa Sulog** sarong katiripunan nin pangliteraturang panurat na pighaman kan oragonrepublic.com. Ini naipublikar kan taon 2005 na pinag-imprenta kan Goldprint Publishing House sa ciudad nin Naga, Pilipinas. Si Jose Jason L. Chancoco an nagin tagapakaray kaini mantang si Fer Basbas man an sa dibuho.
## Laog

###### Rawitdawit

*Jerry E. Adrados - An Lada / Masaen ka pa? Makaraon na
*Bernard Miguel Aguay Jr. - Paratarok
*Abdon M. Balde, Jr. - Daing Aksidente sa Buhay kan Tawo/ Tigbak na Balulang
*Jaime Jesus Borlagdan - Bubon / Kan Mawara si Handiong sa Kadlagan
* Nepthaly Joel Botor - Romdom ko
* Carlos Briones - Basabas sa Mahiwas na Natad / Kan Siya Mayo Na
* Allan Cabague - Sa Mga Amigo 
*Kristian S. Cordero - Recuerdos III / Puso
*Estelito Jacob - Abiso sa Nguhod
* Niño Saavedra Manaog - Ki Agom
*Vic Nierva - Igwa pang Orog sa Uran / Pagmawot(Ki Maria Virginia)
*H. Francisco V. Peñones, Jr. - A Ngaran / Hadi kan Videoke / Sa Siring Kaining Panahon / Siring sa Linupak
* Ma. Francisca Sales - Rungas / Salugsog
* Sonny Corpuz Sendon - Paghalat / Tigsik

###### Horop-horop

*Abdon Balde, Jr. - Kin Ngaya Malang Gayon Nikan Sadiring Bibisa'run
*Jose Jason L. Chancoco - Disiplina sa Tanog kan Rawit-dawit / Estratehiya sa Padron kan Rima
* Bert de los Martires - Centro Dekada '70

## Toltolan
*Chancoco, Jose Jason L., Salugsog sa Sulog, 2005, Goldprint Publishing House*


## Panluwas na Takod
Santigwar (rawit-dawit)

An **Santigwar** (mga rawitdawit sa Bikol asin Filipino) sarong librong ipigsurat kan Bikolanong parasurat na si Kristian Sendon Cordero. Panduwa ini sa mga libro nya pakalihis na mailuwas nya an pinaka-inot nyang librong Mga Tulang Tulala: Piling tula sa Filipino, Bikol at Rinconada. An Santigwar ipigpublikar sa paagi kan Goldprint Publishing House (Concepcion Grande, Naga City) kan taon 2006. An pira sa mga rawit nya igdi nainot nang magruluwas sa Montage(University of Santo Tomas), 24/7 Walang Panahon ng Philippine Collegian (University of the Philippines), Kabywan, Mga Tula Para sa Hacienda Luisita(Kilometro 64) San Ag 5(University of San Agustin), Latian(Aquinas University of Legaspi), Pillars(Ateneo de Naga University), Homelife, Bikol Reporter, Bicol Mail, Burak, Salugsog sa Sulog, www.oragonrepublic.com, www.dalityapi.com, www.emanila.com, asin man sa Critical Survey for Philippine Literature. Parte man kan koleksiyon na ini an mga rawit na naonrahan sa 2004 Premio Tomas Arejola Para sa Literaturang Bikolnon na igwa man nin primera-pwesto. Iyo ini an mga rawit na Pagdurog kan Aswang, Pulang Signos, Pagkamundag ni Bakunawa, Kansyon kan Bulan sa Panganoron, Pagkatapos Halunon ni Bakunawa an Bulan asin man an  Pagsantigwar sa Banwaan asin Hali(y)a.
Kairiba sa mga nagtaung tuyaw para sa koleksiyon na ini iyo sinda Jose Fernando P. Obias, Abdon M. Balde, Jr., Genevieve L. Asenjo, Romulo Baquiran, asin man si Victor Emmanuel Carmelo D. Nadera, Jr.

## Toltolan
*Cordero, Kristian, S., Santigwar, 2004, Goldprint Publishing House*

## Panluwas na Takod
Minatubod Ako sa Diklom

An **Minatubod Ako sa Diklom** sarong libro nin dakit-taramon kan mga rawit kan bantog na Aleman na parasurat na si Rainer Maria Rilke. An pagdakit ginibo kan Bikolanong parasurat na si Kristian Sendon Cordero. Ipinagpublikar kan Ateneo de Naga University Press an librong ini kan taon 2011. Si Rey Francis M. Hernandez an nagtao nin pataratara para sa libro. An obrang gamit sa takop gibo man ni Fr. Nunilon F. Bancaso, Jr. Mantang an disenyo kan takop asin kaintirohan kan libro, gibo ni Victor Dennis T. Nierva.

## Toltolan

**Cordero, Kristian, S., Minatubod Ako sa Diklom,2011,Ateneo de Naga University Press*

## Panluwas na takod
Mga gapong Ticao

An **mga gapong Monreal** (Filipino: *Mga Batong Monreal*), minatukdo man sa **mga gapo kan Ticao**, iyo an duwang mga tablet nin limestone na igwang laog na mga karakter na Baybayin. Nadugangan kan mga estudyante kan Eskwelahang Pan-elementarya nin Rizal sa Isla nin Ticao sa banwaan nin Monreal, Masbate kan pigtangkas ninda an laboy sa saindang mga sapatos asin tsinelas sa sarong bakong regular na porma na apog na tablet bago maglaog sa saindang klasrum, an mga ini ngunyan pigsaharong sa sarong seksyon kan Nasyunal na Museo. An gabat kan dakula asin triyangulo na gapo nasa mga 30 kilo, an kapal nasa 11 sentimetro, 54 cm. An laba asin 44 cm. an lakbang. Korteng obal an sarong sadit kaini asin an kapal nasa 6 cm., 20 cm. an laba asin 18 cm. an lakbang. Nagsagibo an Nasyunal na Museo nin sarong komperensya nin Baybayin tanganing maipahiling an mga gapong Monreal sa publiko kan ika-13 kan Disyembre 2013.

Sa ngunyan nasa irarom palanggad kan diskusyon an pagpepetsa asin pagiging totoo kan mga gapong ini, alagad nagpapahiling an pangenot na eksamonasyon na dai pwedeng gibuhon ning mas amay kaysa sa ika-17 siglo an mga inskripsyon nin huli ta sa paggamit kan Baybayin vowel deleter na ipinabisto kadtong 1621 kan mga Espanyol na prayle.

## Mga toltolan
Sa Gilid nin Baybay, Igwang Natugaan, Igwang Pigpapalaom

An librong **Sa Gilid nin Baybay, Igwang Natugaan, Igwang Pigpapalaom**, sarong katiponan nin mga rawit sa lenggwaheng Bikol na ipigsurat ninda Adem Nalu V. Rubio, Ph.D. asin Adelmo V. Rubio, Jr. Ini ipigpublikar kan taon 2019 asin si Jerome M. Hipolito man an nagin editor kan libro. Mantang si Jordan T. Ignacio man an kagdisenyo kan kagabsan kan libro. Si Dr. Jovert R. Balunsay man an nagtao nin pataratara sa libro. Ini ipigimprenta kan Tri-star Press. 
## Toltolan
**Rubio,Adem Nalu V.,Rubio,Adelmo V.,Jr.,Sa Gilid nin Baybay, Igwang Natugaan, Igwang Pigpapalaom,2019,Tri-star Press*
Bikol Poetry Galore At Last: A Report

An **Bikol Poetry Galore At Last: A Report** sarong pag-adal sa panurat Bikol orog na sa pagtalubo kan Literatura kaining mga nakaaging panahon(1980s-kaamayan kan 2010). Ini gikan sa mga pag-adal asin pagsurat kan Bikolistang si Ma. Lilia F. Realubit. Ini ipigpublikar kan taon 2010.

## Laog

## Toltolan
**[[Maria Lilia Realubit|Realubit]],[[Maria Lilia Realubit|Ma. Lilia F.]], Bikol Poetry Galore At Last: A Report,2010*

## Panluwas na Takod
Pagluluno at iba pang Tula

An librong **Pagluluno at iba pang Tula** ipigsurat ni Francisco Arias Monteseña. Ini parte kan UBOD New Authors Series II. Ini ipigpublikar kan taon 2010 sa pagtatabangan kan National Commission for Culture and the Arts (NCCA) asin man kan Ateneo Institute of Literary Arts and Practices (AILAP). An nagdisenyo kan takop asin man kan kagabsan kan libro iyo si Joseph T. Salazar kairiba si Jose Fernando M. Go-Oco. Mantang an piggamit man na ladawan sa takop iyo si Kathline Tolosa. Si Edgar Calabia Samar man an nagsurat nin pataratara na igwa nin titulong "Ang naiiwan sa pagluluno ni Francisco Monteseña. 

## An Kagsurat
Si Francisco Arias Monteseña ipigmundag sa Majayjay, Laguna. Kaayon sya sa grupong LIRA, Pinoypoets Inc., Kamakataan, Laboratoryo, asin iba pang online na mga grupo. Nagin fellow man sya sa ginibong Ika-8 UST National Writers Workshop, UP ICW Performance Poetry Workshop asin Ika-8 Ateneo National Writers Workshop. Nakua nya man an onra sa 2007 Gawad Komisyon Sa Wikang Filipino asin 2008 Talaang Ginto-Gantimpalang Collantes. 

## Toltolan
**Monteseña,Francisco Arias,Pagluluno at iba pang Tula,2010,UBOD New Authors Series II,National Commission for Culture and the Arts (NCCA)*
The Last Sacristan Mayor and The Most Expensive Mass for the Dead

An librong **The Last Sacristan Mayor and The Most Expensive Mass for the Dead: Tales from Ticao** katiponan nin mga halipot na osipon gikan sa banwaan kan Ticao, Masbate. Ini pinagsurat kan Bikolanong parasurat asin kritikong si Tito Genova Valiente. Ipigpublikar ini kan taon 2017 sa irarom kan Ateneo de Naga University Press. An kagdisenyo kan takop asin kan kagabsan kan libro iyo si Ryan Cuatrona. 

Bilang sarong kolumnista sa sarong midbid na peryodiko, mas tuod si Valiente sa teknikal na pagsurat. Makangalas nanggad na sa balyo kaini, nagibo nya man giraray maipahiling sa mga parabasa an mga osipon sa Ticao manungod sa mga ekstra-ordinaryong bagay asin mga lalang. An katiponan na ini, sabi nya man, garo mahihiling bilang sarong "field notebook" kun sain laog kaini an mga osipon na ipinag-iistorya saiya kan saiyang mga tugang kan sinda araki pa. https://www.manilatimes.net/2019/08/25/weekly/the-sunday-times/literary-life/tales-from-ticao-island-full-of-enchantment-and-temptation/605357/  

**sarong saysay an Listening to Enchantment:Fieldwork and Folklore *

## Toltolan
**Valiente,Tito Genova,The Last Sacristan Mayor and The Most Expensive Mass for the Dead: Tales from Ticao, 2017,[[Ateneo de Naga na Unibersidad|Ateneo de Naga University]] Press*

## Panluwas na Takod
https://www.manilatimes.net/2019/08/25/weekly/the-sunday-times/literary-life/tales-from-ticao-island-full-of-enchantment-and-temptation/605357/
Patid

An librong **Patid**, sarong dakitaramon nin mga kontemporeanong mga osipon sa Czech asin Slovak pasiring sa lenggwaheng Tagalog. Ini pigpublikar kan taon 2018 sa irarom kan Ateneo de Naga University Press. Sinda Kristian Sendon Cordero, Edgar De Bruin, Jaroslav Olŝa, Jr. asin Julia Sherwood an nagserbeng mga editor kan libro. An mga osipon sa lenggwaheng Slovak ipigpalis ni Julia Sherwood pasiring sa lenggwang Ingles bago ini idakitaramon kan mga Filipinong parasurat. Si Kristian Sendon Cordero man an nagtao nin introduksiyon para sa libro. An obra asin disenyo kan kagabsan kan libro gibo ni Ryan Cuatrona.

Kun tano ta Patid an pinagpiling magin titulo kan libro, tinawan ining linaw ni Cordero sa saiyang introduksiyon. Segun saiya, sa Vocabulario de la Lengua Tagala ninda Juan de Noceda asin Pedro de Sanlucar, pigsambit na an tataramon na "patid" iyo an ugat kan tataramon na "kapatid". Iyo daa ini an pinakamarhay na paglaladawan kan relasyon kan Czech asin Slovak na padagos na pigsusuysoy asin pinag-aadalan kan saindang mga parasurat. Makukua hali sa mga istoryang ini an mga temang manungod sa kasagkodan asin kapinonan na dawa pa an mga bagay igwa nin mga ultanan, pirmi ining igwang pagnunuparan.(Cordero,2018)

An mga nagdakitaramon para sa mga osipon sa Czech, iyo sinda Niles Jordan D. Breis, Abdon M. Balde, Jr., Val Dominic F. Monit, Enrique S. Villasis, Emmanuel Q. Velasco, asin Camilo M. Villanueva, Jr. Para man sa mga osipon sa Slovak, iyo sinda Camilo M. Villanueva, Jr., Emmanuel T. Barrameda, Louie Jon A. Sanchez, asin si Joselito D. Delos Reyes.

## Gikan sa Czech Republic

## Gikan sa Slovakia

## Toltolan
**Cordero, Kristian Sendon, De Bruin, Edgar, Olŝa,Jaroslav Jr.,Sherwood, Julia, Patid, 2018, Ateneo de Naga University Press*

## Panluwas na Takod
P'wera Bisita (libro)

An **P'wera Bisita** sarong librong ipigsurat kan Bikolanong parasurat na si Emmanuel T. Barrameda. Ipigpublikar ini taon 2018 sa irarom kan Balangay Media Productions. An ladawan sa takop kaini kua man kan parasurat mismo asin an kagdisenyo kan libro iyo si Ronald Verzo. Nagtao nin pataratara para sa libro an saro man an Bikolanong parasurat na si Napoleon I. Arcilla III na igwa nin titulong "Paglunad". 

Laog kan libro an walong katiriponan nin usipon. An usipon ni Barrameda na igwa nin titulong "Bangkera" nainot nang nagluwas sa Kataga II, sarong katiriponan nin mga panurat kan mga miembros kan Kataga. Pinagtawan man ini nin panduwang-pwesto na onra para sa halipot na osipon sa Gawad Pagromdom ki Carlos Palanca para sa Literatura kan taon 2016. An mga nagtao nin tuyaw para sa librong ini iyo sinda Marissa Reorizo-Redburn (kapwa-kagtugdas, Parasurat Bikolnon, Inc. asin pamayo, Kabulig Bikol, Inc.), Ferdinand Pisigan Jarin (awtor, *Anim na Sabado ng Beyblade*), asin Ronald Verzo (tagapaglagda, Balangay Books).

## Toltolan
Diyalektong Tsushima

An **diyalektong Tsushima** (対馬方言) sarong diyalekto kan Hapon na ipinagtataram sa Isla nin Tsushima kan Prepekturang Nagasaki.

## Pagtitipo
Dawa na saro ining mabukid na isla, igwang magkaano-anong magkakaarog na diyalekto an Tsushima. An nagsosolo-solong nagbubukod iyo an  Tsutsu na nasa habagatan na puro kan isla. Pig-akala ni Okumura (1990) na an wave-like dispersal kan mga pigtatampok na bagong leksikal gikan sa Izuhara, sentro nin politiko-kultural kan Tsushima. Garo mayo sindang impluwensya sa heograpikong nakasuway na komunidad kan Tsutsu. 

Resado an pangkagabsang pagkakahawig kan Tsushima sa pinakakadagaan na mga diyalekto na Kyūshū, alagad namamantinir pa langgad nasarong bukas na problema an eksakto kung pa'no ini nag-uswag. Pigtitipo pirmi an Tsushima bilang sarong diyalektong Hichiku (amihanang-sulnopan na Kyūkyū), alagad may diit na mga arog na elemento nin Hōnichi (subangan na Kyūshū) an naoobserbaran minsan. Mahihiling an pangkagabsan na sistema nin doon kan Tsushima bilang sarong baryante kan subgrupong  Chikuzen kan diyalektong Hichiku. Gayunpaman, pigdiskusyon ni Okumura (1990) na dai pwedeng magkaigwa nin sarong gikanan o ninuno na arog kan Chikuzen an sistema nin doon kan Tsutsu kan Tsushima asin mas harani sa subgrupong Buzen na Hausnichi, Kinuwestiyon niya an mainstream na paghiling sa pagiging kabali kan Chikuzen nin huli ta nagbubutwa na mas konserbatibo an Tsutsu kaysa sa kabilugan na Tsushima.

## Mga toltolan
Alinsunurang Awit

An librong **Alinsunurang Awit** sarong katiponan nin mga 40 na rawit/tula partikular na nasa pormang "awit" an mga ini. Ini ipigsurat ni Mesándel Virtusio Arguelles. Naipublikar ini kan 2010 sa irarom kan Unibersidad kan Santo Tomas. An obra na mahihiling sa takop kan libro gikan sa sarong pribadong koleksyon nin mga pinta hali sa Inglatera. Ini obra ni William Blake na igwa nin titulong "Paolo at Francesca" kan 1826, igwang sukol na 350 x 230 mm. An kagdisenyo man kan kagabsi kan libro iyo si Oliver Ortega. Pira sa mga rawit/tula na makukua igdi, nainot nang magruluwas sa Hulagway, Malate, High Chair Online Journal, Off the Beaten Track:Tulaan sa Tren 2, asin Latay sa Isipan: Mga Bagong Tulang Filipino. Si Oliver Ortega an nagtau nin tuyaw sa koleksiyon na ini.

## An mga Laog

## Manungod sa Kagsurat
Si Mesándel Virtusio Arguelles igwa na nin 19 na libro na nakasurat sa lenggwaheng Filipino, kaiba igdi an mga *Walang Halong Biro* (De La Salle University Publishing House, 2018), sarong edisyon nin mga pigpirilian na tula, *Ang Iyong Buhay ay Laging Mabibigo* (Ateneo de Naga University Press, 2016), asin *Talik*, *Antares*,pati man an  *Mujeres Publicas*,  tulong-bolyum na serye nin mga tula gikan sa Balangay Books. Si Arguelles resipiente na nin mga onrang pan-nasyunal asin mga fellowships, duwang beses naman nagin pinalista para sa National Book Award asin katuwang na editor kan Hal. Journal. Nagtatrabaho man sya bilang sarong editor kan mga libro, nagtutukdo nin literatura asin malikhaing pagsulat sa De La Salle University. An mga dakitaramon nya man sa Ingles (panurat ni Kristine Ong Muslim) na mga rawit nagruluwas na asin maruluwas pa sa pirang mga journal, magazine, asin antolohiya, kairiba na igdi an *Asymptote*, *Circumference: Poetry in Translation*, *Construction Magazine*, *Fishhouse*, *Samovar*, *Spoon River Poetry Review*, *The Adirondack Review*, *The Cossack Review*, *Speculative Masculinities* (UK: Galli Books, 2019), asin man an *The Silent Garden: A Journal of Esoteric Fabulism* (Canada: Undertow Publications, 2018).

## Toltolan
**Arguelles, Mesandel Virtusio, Alinsunurang Awit, 2010, Unibersidad kan Santo Tomas*

## Panluwas na Takod
Kyowa-go

An  o **Xieheyu** () iyo an arinman sa duwang tataramon na ipinagtataram, sarong pigbase sa Hapon asin sarong pigbase sa  Intsik, na ipinagtataram sa Manchukuo sa kasagsagi kan ika-1930 asin ika-1940.  Bistado man inin sa , , asin .

## Mga halimbawa kan Kyowa-go na pigbase sa Hapon

Pigtitipo an Kyowa-go kan sarong partikulo na *aru* na pagkawara kan pirang mga partikulo, asin dakol na mga subli-taramon gikan sa tataramon na Intsik.　
*  *Watashi nipponjin aru yo* 
** Orihinal na Hapon:  *Watashi wa nipponjin desu* an boot sabihon "Ako sarong Hapones/Saro akong Hapones".
*  *Kūnyan (gūnyan) kirei aru ne*
** Orihinal na Hapon:  *Ojōsan wa kirei desu ne*, an boot sabihon "Magayon an saimong aki na babae"
*  *Anata suwaru no isu nai aru yo* 
** Orihinal na Hapon:  "Anata ga suwaru isu wa arimasen", boot sabihon "Mayo na nin tukawan para saimo"
*  *Aiyaa!*
** Bulalas nin sorpresa gikan sa Intsik.

## Mga halimbawa kan Xieheyu na pigbase sa Intsik

Minsan minagamit an Xieheyu nin subheto–obheto–panhiro, an normal na pagkasunod-sunod nin kataga kan Hapon, na kun sain ibahon ini sa estandarteng Intsik.
*  *nǐde bāngwǒ, wǒde qiánde dàdàde gěi.*
** Orihinal na Intsik:  *nǐ bāngwǒ, wǒ gěinǐ hěnduō qián.* (Kun tatabangan mo ako, Tata'wanan taka nin dakol na pirak.)
*  *gāoqiáo okusan, zhūde kànjiàn méiyǒu? nàbiānde pǎolede yǒu.* (, pigsasayod na *okusan*, sarong ponetikong dakit-taramon sa Hapon , na kun sain an boot sabihon "ago kan saro")
** Orihinal na Intsik:  *gāoqiáo tàitai, kànjiàn nàzhī zhū le mā? yǐjīng pǎodaò nàbiān qùla.* (Mrs. Takahashi, nahiling mo iyang orig? Nagdalagan ini nin arog kaiyan.)

## Mga toltolan
An Sadit na Prinsipe

An librong **An** **Sadit na Prinsipe** sarong pagpalis kan librong **The Little Prince** na ipigsurat kan sarong Pranses na aristokrata, parasurat, asin pilotong si Antoine de Saint-Exupéry, pasiring sa lenggwaheng Bikol. Ini Binikol kan padi na si Padre Wilmer S. Tria. Ini naisapublikar kan taon 2011 sa paagi kan Ina nin Bikol Foundation. Nagtao man nin tuyaw si Kristian S. Cordero na yaon man sa likod na takop kan libro.
*Gikan sa sabi ni Padre Tria, "Binikol ko an The Little Prince sa pagtubod na ini magigin dakulang kasangkapan asin tabang sa pagtukdo asin pag-adal. Bilang saro sa pinakabantog na libro sa kinaban, na pinagdakitaramon na sa labing 200 na lingwahe, an librong ini saro sa mga dapat mabasa nin sarong estudyante na maigot na nagmamawot makasabot kan saiyang paglakbay-lagalag sa kinaban."**(Tria,2011)*

## Toltolan
**Tria, Wilmer Joseph S., An Sadit na Prinsipe, 2011, Ina nin Bikol Foundation*

## Panluwas na Takod
Dain Linaw an Hinaw

An librong **Dain Linaw an Hinaw** *(Where there is no clarity in Divination)* sinurat kan Bikolanang parasurat na si Marissa dela Cruz Reorizo-Redburn. Laog kaini an saiyang mga osipon na ipigpalis man sa lenggwaheng Ingles ninda Paz Verdades M. Santos asin an saiya man na sadiring aki na si Helga Andrea Reorizo Casillan. Ini naisapublikar kan taon 2016 sa irarom kan Reorizo-Redburn Press(Del Rosario, Syudad nin Naga, Filipinas) asin pinag-imprenta man kan LJ Graphics & Literacy Exponent (Syudad nin Quezon, Metro Manila, Filipinas). Si Paz Verdades M. Santos an nagtao nin pataratara para sa libro. 

## Laog kan Libro

## Manungod sa Kagsurat
Namundag si '''Marissa Dela Cruz Reorizo-Redburn''' kan Abril 26, 1969 sa lugar kan San Pascual, Masbate, alagad sya nagdakula sa syudad na kan Naga. Gradwado sya nin Batsilyer sa Edukason Pan-elementarya sa Unibersidad kan Sta. Isabel. Nagtrabaho man sya sa mga Non-Government Organization na ipigtutulod an deretsos kan mga kababaihan asin mga parauma asin pakalihis kaini, sya nagin maestra sa mga pampublikong eskwelahan sa laog nin pitong taon. Pira sa saiyang mga naisurat nakaayon naman sa mga publikasyon arog kan Burak, Hagkus:The 21st Century Bicol Women Writers, An Tambobong nin Literaturang Bikolnon, Hagong, Sagurong, An Satuyang Kakanon sa Arualdaw, Lipwas 21st Century Literature asin Bangraw. Nagin fellow man sya sa ika-43 UP Writing Workshop na ginibo sa syudad kan Baguio, primerong Arejola-Fajardo Writing Workshop sa Pili, asin sa Pagsurat Bikolnon sa Unibersidad kan Aquinas. Saro sya sa mga kagmukna kan Parasurat Bikolnon, Inc. asin nagin presidente man kan Kabulig Bikol, Inc. Sa presente, nagtatrabaho sya sa saiyang sadiring kompaniyang pankonstruksiyon.



## Manungod sa mga Nagpalis
Si **[[Paz Verdades Santos|Paz Verdades M. Santos]]** ipigmundag sa Manila alagad haloy nagtener sa rehiyon Bikol. Igwa sya nin nagkakapirang mga libro manungod sa literaturang Bikolnon arog kan Hagkus: Twentieth Century Bikol Women Writers(2003), Maharang, Mahamis na Literatura sa mga Tataramon sa Bikol(2010),Sagurong(2011),Hagong(2012),The Naga We Know(2013),Obras Maestras(2014), asin man an Lipwas 21st Century Literature(2016).

Si **Helga Andrea Reorizo Casillan** aki kan kagsurat kan libro. Nag-adal sya nin kursong Heolohiya sa Unibersidad kan Filipinas asin nagkua man nin kursong Civil Engineering. Sya saro man na visual artist asin para-usipon.

## Toltolan
**Reorizo-Redburn,Marissa dela Cruz,Dain Linaw an Hinaw,2016,Reorizo-Redburn Press*

## Panluwas na Takod
Qasem Soleimani

Si **Qasem Soleimani** (, ; 11 Marso 1957 - 3 Enero 2020), na inaapod man sa pangaran na **Qassem Suleimani** o **Qassim Soleimani**, sarong Iranian Major General sa Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) asin, poon 1998 sagkod sa saiyang kagadanan kan taon 2020, namayo kan  Quds Force nin Iran, sarong dibisyon na mayormente responsable sa mga luwas-teritoryo asin mga hilom na operasyon.

## Kaamayi kan buhay

Si Soleimani namundag kan 11 Marso 1957, sa baryo nin Qanat-e Malek, Kerman Province. Kan matapos siya pageskwela, siya nagpasiring sa syudad nin Kerman asin nagtrabaho duman sa konstruksyon. sa tuyong makatabang sa pagbayad kan mga utang kan ama niya sa pag'uuma. Kan 1975, nagpoon na siyang trabaho bilang kontraktor sa Kerman Water Organization.Manta nagpaparopahingalo, siya nag-eestera sa gym pagpabaskog kan hawak, o magdangog sa mga sermon ni Hojjat Kamyab, sarong paraplatika asin kagsunod ni Ali Khamenei, na iyo daa sabi niya an nagpukaw kan saiyang mga "rebolusyunaryong mga aktibidad.

## Paglaban sa mga ISIL sa Irak

Si Soleimani may dakulaon na papel sa laban kan Iran kontra ISIL sa Irak. Siya an nagsararo kan pwersa nin mga Kurdish asin mga Shia ngani burunyog na bokbokon na husto an ISIS, mala ta siya an nagdidirihe kan mga operasyon kan duwang pwersa.

## Kagadanan na sinapo

Si Soleimani ginadan paagi nin mga paputok kan mga drone na pinalayog kan militar nin Estados Unidos sa tuyong utasan siya nin buhay. Nangyari an siring kan 3 Enero 2020 mga bandang 1:00a.m. local time (22:00 UTC 2January), na tuminama' sa convoy harani sa Baghdad International Airport. Siya nahilig pa sanang gayo sa eroplano, na hale sa Lebanon o Syria pasiring Irak. An saiyang bangkay binisto huli sa singsing na sulot niya, manta an DNA niya pig'aaram pa. Kadamay nagadan iyo an apat na myembro kan Popular Mobilization Forces (PMF), na nakabali si Abu Mahdi al-Muhandis, an Iraki-Iranong kumander militar na namamayo kan PMF.

## Toltolan
Diyalektong Ibaraki

An **diyalektong Ibaraki** (Shinjitai: 茨城弁, Kyujitai: 茨城辯  *Ibaraki-ben*) sarong diyalektong Hapon na ipinagtataram sa Prepekturang Ibaraki.

Nailaladawan an Ibaraki-ben sa paagi kan paglaog kan "dakuten", na nakakaapekto sa sarong boses na silaba. Halimbawa baga, an *byōki* (病気 *hilang*) nagiging sarong arog kan "byōgi". Sa paagi kan mga kontrasiya o katumbas, nagiging "k" kung minsan an "g" asin nagiging "p" naman kung minsan an "b". Halimbawa na sana pigsasayod an "yugata"(夕方 *banggi*) bilang "yukada" asin pigsasayod man an "zabuton"(座布団 *almuhadon/ulunan*) bilang "zapton" kan pirang mga parataram. An saro pang karakteridad kan diyalekto sa kadakol na mga lugar iyo an sarong nabawasan na pagkakalaen sa sa tanga kan mga tanog na "i" asin "e", kaya an *iro enpitsu* (色鉛筆 *pangkolor na lapis*) nagiging *ero inpitsu* sa kadaklan na mga parataram.

An mga panhuring partikulo na -*ppe*, -*be*, asin -*he* iyo marahil an pinakabisto. Gikan ini sa literaryong *beshi* (*beki* sa ngunyan sa estandarteng Hapon). Medyo nalalaen man an doong tinis o *pitch accent* kan diyalektong Ibaraki sa estandarteng Hapon, parating minalangkaw sa puro kan mga pahayag asin nagbagsak sa mga kahaputan.

## Mga toltolan