Gerry Ortega

**Si Gerardo Valeriano Ortega** DVM (Agosto 28, 1963 – Enero 24, 2011), na mas bisto bilang "**Doc Gerry**" o "**Ka Gerry,**" sarong Pilipinong peryodista, beterinaryo, pulitiko, aktibista sa kapalibutan, asin organisador nin komunidad na bistong maray sa saiyang trabaho tanganing ipromotir an crocodile farming sa Pilipinas, asin sa saiyang adbokasiya laban sa pagmimina sa isla nin Palawan. Si Ortega sa parating namimidbid bilang sarong bayani para sa Kapalibutan kan Pilipinas puon kan sya ginadan kan Enero 24, 2011, subuot huli sa saiyang adbokasiya laban sa pagmimina.

## Personal na buhay asin edukasyon
Si Doc Gerry namundag kan Agosto 28, 1963, aki ni Rafael "Totoy" Ortega, na nagin Municipal Mayor kan Aborlan, sa islang probinsya nin Palawan. Nakua nya an saiyang Doktorado sa Veterinary Medicine digri sa Gregorio Araneta University Foundation sa Manila. Kan 1988 inagom nya si Patria Gloria "Faty" Inocencio sa simbahan sa Bulacan. Nagkaigwa dangan sinda nin limang aki. An pinakamatua, si Mika Ortega, nagtrabaho bilang nformation, Education, and Communication (IEC) Officer kan proyektong Kapit Bisig para sa Ilog Pasig kan ABS-CBN Foundation.

Si Ortega sarong debotong Katoliko asin saro sa lokal na pamayo kan Katolikong grupo na Couples for Christ, sa Palawan.

## Tagapanginot nin crocodile farming (1988-2001)
Kan 1988, si Ortega nagpuon na magtrabaho sa Crocodile Farm Institute (na ngunyan igwa nang ngaran na Palawan Wildlife Rescue and Rehabilitation Center alagad bisto asin inaapod nin dakol bilang Crocodile Farm Institute o CFI) sa Irawan, Puerto Princesa, Palawan. Kan 1989, nagtukaw syang direktor kan nasabing institute.

Kan panahon na idto, dakol an nag-isip na an proyektong Crocodile Farm project, na pinadalagan kan Department of Environment and Natural Resources, asin pinondohan kan Japan International Cooperation Agency, nungka na matrayumpo. Alagad ini nagibo ni Ortega asin kan saiyang grupo na bako sanang viable kundi midbid sa bilog na kinaban. Si Ortega asin an saiyang grupo sa CFI nakaresibi man nin atensyon sa midya kan madakop ninda an pinakadakulang buaya sa nasyon.

Kan 1993 naisip kan CFI na umahon an saindang mga buaya. An ideya nakagunon nin dakulang interes, asin labing 80 potensyal na parauma nin buaya nag-aplay. Disinwebe sa mga ini an nag-atendir kan Pebrero 1 abot 3, 1999, kan pig-organisa ni Ortega an “Orientation on the Establishment of Crocodile Farms in the Philippines.” Pakatapos na saraon an mga aplikante, nagtao an CFI sa 6 na parauma nin buaya kan primero nindang mga buaya kan 2000. Sa siring, an inisyatiba ni Ortega nagrepresentar sa pagkamundag kan industriya nin buaya sa Pilipinas.

## Paglaog sa pulitika (2001-2004)
Binutasan ni Ortega an sainyang pwesto sa Crocodile Farm tanganing magdalagan para sa Provincial Board kan Palawan durante kan eleksyon 2001. Sya nanggana asin nagtukaw sa posisyon na idto sagkod 2004.

Sa panahon na ini sinasabing inot na naakses ni Ortega an "impormasyon asin mga dokumento manungod sa lakupan na kurapsyon sa gobyerno probinsyal kan Palawan." Bilang resulta, si Ortega nagin "panginot na kritiko kan kaidto Gobernador Mario Joel T. Reyes."

Kan 2004, nagdalagan si Ortega para Gobernador kan Palawan, sa irarom plataporma nin maray na pamamahala kun sain sya nadaog. Si Gobernador Mario Joel T. Reyes an pigdeklarang nanggana.

## Adbokasiya sa Kapalibutan asin Pag-organisa sa Komunidad (2004-2011)
Dai sigurado sa karera sa maabot, asin huli sa pampulitika asin pan-ekonomiyang kamugtakan sa Pilipinas, sya asin an agom nyang si Patty nakaisip magtrabaho sa ibang nasyon.

Kaidtong huring parte kan taon na idto, pigrekluta si Ortega kan ABS-CBN Foundation na magin direktor kan proyektong Bantay Kalikasan-Palawan.

### Sustenableng ekoturismo
Sa saiyang katungdan bilang direktor kan proyektong Bantay Kalikasan-Palawan, nanginot si Ortega sa pagpatindog nin limang community-based sustainable tourism sites na pinadalagan kan komunidad asin para sa komunidad. 

Sa sarong interbyu sa peryodista kan Philippine Star na si Faiza Farinna Tanggol kan Enero 22, 2011, ipinaliwanag ni Ortega an paagi kan paghaman kan mga proyektong ini: 

: "An gabos na ini proyekto kan community-based sustainable tourism kun sain an suporta iyo an komunidad asin 100 porsyento kan mga ganansya mapaduman sa komunidad. An gabos na empleyado, manedyer, asin gabos na trabahador hali sa komunidad."

: " Dai nyato kaipuhan na rauton an kapalibutan tanganing makinabang kita dyan.... Kaipuhan ta sanang pangatamanan iyan tanganing maimbitaran ta an mga turista para mahiling ninda an natural na kagayunan kan satong kapalibutan tanganing an satong mga kahimanwa magkaigwa nin mga oportunidad hali dyan. Siring sa pirming sabi-sabi - kung igwang pakiaram, igwang igwang pakinabang."

An limang proyektong ekoturismo na pinanginutan kan Bantay-Kalikasan Palawan sa irarom ni Ortega iyo an:

* Bacungan River Cruise;
* Snorkeling sa Honda Bay asin island-hopping sa Pambato Reef Dalubkaragatan;
* Pagdalan nin lumod asin butanding sa Puerto Princesa Bay;
* Pagdalan nin aninipot sa Salog Iwahig; asin
* Rock Climb asin Zip Line sa Ugong Rock.

## Peryodismo (2004-2011)
Sa panahon na ini, si Ortega nagpuon man na magsirbe bilang sarong parakakomentar sa magkapirang istasyon nin radyo sa Palawan, kun sain tinugutan syang magpalakop kan saiyang adbokasiya sa kapalibutan asin ipadagos an saiyang kampanya kontra kurapsyon. Parte sya kan TV Patrol Palawan kan 2006-2010. 

### Mga huma sa buhay
Kan huring parte kan 2009, si Ortega nagpuon nang regular na makaresibi nin mga huma sa buhay huli sa direktang naturalesa kan saiyang mga programa sa radyo, na sa sarong pagkakataon nagtulod sa pamilyang magkua ni gwardya para saiya. Ihinayag kan Dating Mayor kan Syudad nin Puerto Princesa na si Edward Hagedorn na si Ortega espesyalmenteng nahadit kan sarong beses mabali sa mga huma an mga aki kaining babae.

## An kampanyang "Ten Million Signatures for the Banning of Mining in Palawan"
Kan Enero 2011, si Ortega, kaiba an Bantay Kalikasan, nagdesisyon na maglansar nin mahiwas na kampanya laban sa pagmina sa Palawan, bilang simbag sa pag-aprobar kan dakulang pagmina kan Palawan Council for Sustainable Development (PCSD) kan bulan na naenot. 

Si Ortega nag-aandam kaidto na magbyahe pasiring Manila para sa paglansar kan kampanyang Ten Million Signatures para ipagbawal an mga operasyon sa pagmina sa probinsya kan Palawan kan sya biglang pig-asasinar.

## Asasinasyon
Kan mga 10:30 nin aga kan Enero 24, 2011, natatapos pa sana ni Ortega an pagbrodkast kan saiyang pan-agang padalan na "*Ramatak*" sa estasyon sa Palawan na DwAR-FM kan Radyo Mo Nationwide (RMN), asin maandam kuta para sa nakaiskedyul na byahe pasiring Manila para maipalakop an Ten Million Signatures. Nagpundo sya sa sarong tindahan nin "ukay-ukay" sa Barangay San Pedro, harani sa veterinary na sadiri ninda kan agom nyang si Patty.

Digdi nagbutwa an sarong gunman sa likod ni Ortega, asin binadil sya sa likod kan payo.

### Inot na mga pag-arestar
Pakatapos nin halipot na paglamag, nadakop kan pulisya an subuot nambadil, si Marlon Recamata, na nagtuga kan krimen sa Puerto Princesa Police Office.

Inot na sinabi ni Recamata na an motibasyon sa panggagadan simpleng paghabon sana, alagad dakol na grupo kabali an Committee to Protect Journalists, an Asian Human Rights Commission, an Alkde kan Puerto Princesa Edward Hagedorn, asin an Bantay Kalikasan kan ABS-CBN, sa paagi si Gina Lopez, nagsabi na ini dai totoo, huli sa paagi kan paggadan, asin an huli ta si Ortega dai pigpresentar an sadiri bilang sarong tawo na maninigong habunan. Pigdawit man ni Recamata an tulong iba pa sa saiyang pahayag: Rodolfo O. Edrad Jr., Dennis C. Aranas, and Armando R. Noel. Inako ni Recamata na sya guilty sa mga kaso nin paggadan kan Pebrero 11, 2011. Pigdangog an kaso sa Puerto Princesa trial court. Nakaresibi nya nin sentesyang habambuhay na pagkakakulong.

An ikaduwang suspetsado na si Percival Lecias inimbitaran sa interogasyon ka National Bureau of Investigation (NBI) sa opisina kaini sa Puerto Prinsesa kan sunod na aldaw, kan Enero 25, 2011.

Si Dennis Arana inaresto sa Coron, Palawan, tulong aldaw matapos an paggadan, kan Enero 28, 2011. Nagtuga man siya sa krimen sa Puerto Princesa Police Office.

Si Rodolfo Edrad Jr. nagsuko sa Alkalde kan Puerto Princesa na si Edward Hagedornn sa Lucena, Quezon kan Pebrero 5, 2011, asin si Hagedorn dinara sya sa headquarters kan National Bureau of Investigation (NBI) sa Manila. Si Armando Noel nagsuko sa NBI sa saindang headquarters sa Taft Avenue kan Pebrero 10, 2011. Kapwang nagtuga si Edrad asin si Noel sa krimen sa NBI.

Saro pang suspetsado, si Edwin Araneta nagsuko kan Feb. 27, 2011, ki Fr. Robert Reyes na inibanan sya NBI.

### Dugang pang pagsiyasat
Nahanap kan mga pulis an .45 kalibreng pistola na subuot ginamit ni Recamata sa paggadan ki Ortega sa sarong basurahan sa gilid kan tinampo, kun sain ipig-apunan ni Recamata mantang naghihinguang dumulag. Sa pagsiyasat, napag-araman na ini rehistrado provincial administrator kan Palawan na si Romeo M. Seratubias. Dangan man suminuko sa awtoridad an sarong lalaki na an ngaran Arturo Regalado, na nagsabing binakal nya an badil ki Seratubias.

Sigun sa mga report sa peryodiko na sa pagtugang itinao ni Edrad sa NBI sa Manila, sinabi nyang dati syang bodyguard kan dating Gobernador kan Marinduque na si Jose Antonio N. Carrion asin dating Gobernador kan Palawan na si Mario Joel T. Reyes.  An mga report nagsasabi na si Edrad kapwa sinangkod si Gobernador Reyes asin Gobernador Carrion sa asasinasyon. Sinasabi man kan mga report na si Edrad dugang pang pigsangkot an dating Akalde kan Coron, Palawan na si Mario T. Reyes Jr. asin Arturo Regalado, an lalaking buminakal kan badil ki Atty. Seratubias.

Pigpahimutikan ni Gobernado Reyes na pigpalaog nya bilang security aide si Edrad, mantang si Gobernador Carrion nagsabi na si Edrad dati nanggad security aide, alagad pigpahimutikan an sahot na kinaulay nya ini manungod sa anuman na pakana.

### Pagbasura sa mga kaso kan "First Panel" laban sa "Masterminds"
Bago isangat an mga akusasyon na kriminal, dapat na aramon kan mga piskal kun baga igwa nin rasonableng ebidensia tumang sa akusado. Sa sarong resolusyon na may petsang Hunyo 8, 2011 sarong panel nin mga piskal gikan sa Departamento nin Hustisya kan Filipinas (DOJ) nagbungsod nin mga akusasyon na kriminal kontra sa dating Gobernador na Marinduque na si Jose Antonio N. Carriion, dating Palawan Gov. Mario Joel T. Reyes, dating Palawan Mayor Mario T. Reyes, dating administrador probinsyal na si Atty Romatubias, Arturo Regarado, asin Percival B. Lecias, na sinisitar an "kaagi nin ebidensia." 

An parehong resolusyon nagsabi na igwang probableng pangyari an magmando ki Rodolfo Edrad Jr., Armando Noel, Dennis Aranas, Arwin Araneta na may paggadan.

Kan Hulyo 1, 2011, si Patty Ortega nagsangat nin 47-pahinang aksyon sa pag'onra sa Departamento nin Hustisya, naghahagad sa nag'aandoyog na irekomendar na an mga akusasyon kuta kuta laban ki Reyes asin sa limang iba pa na na'aabtan kan panel,[21] nakikiiwal na an mga soboot niya iyo an mga "mapangenot asin mga prinsipal" sa likod kan panggagadan dapat matangro', bako sanang an mga nasahotan, na saiyang pinag-apod na "mga kun ano-anong partisipasyon sa panggagadan sa pinakamahusay." 

### Reversal kan Pagbasura kan mga kaso na sinangat kan "Second Panel"
Kan Marso 13, 2012, an Departamento nin Hustisya, pakatapos kan pagrepaso nin ikaduwang panel, baliktadon an dati kaining desisyon na itapok an mga kaso kontra ki Gobernador Joel Reyes, Mayor Mario Reyes, Romo Seratubias, Arturo Regagado, asin Percival Lecias asin ipinagboot an pagsangat nin mga akusasyon na paggadan tumang sa sainda kan pagkagadan ni Ortega pakatapos na repasohon an aksyon para sa pag - adal liwat na ginibo kan agom ni Ortega kan nakaaging taon asin makonsiderar an bagong mga ebidensia na iprinesentar duman. Si dating Gobernador Jose Carreon sana an dai nakabali sa mga akusasyon huli sa kari'gonan nin ebidensiya. Nagsangat nin mga akusasyon si Murder kan Marso 17, an iba sa mga pinangaranan na ginuno sa pagbista, maski pa ngani nawara an Reyes. 

### Override by Circuit Court of Appeals
Nag-ngata' an mga Attorney para sa akusado na bako man legal an Ikaduwang Panel asin pinalinaw kan Enot na Panel an saindang kliyente. Kan Nobyembre 2012, nag'oyon an Korte Cirtuit nin Apelasyon (CA). An ikaduwang panel kan mga piskal dapat na dai man kuta nabilog na dai man lamang pighira an mga nadiskubre kan orihinal na damulag. Tamang-tama, bagong ebidensiya, o anoman na pagrereparo dapat kuta nang idinirehir sa Enot na Panel na nabotohan bako man prosektus. An Departamento nin Hustisya nakiolay sa CA na baliktadon an saindang desisyon. Imbes, kan Setyembre 2013, kinompirmar kan CA an saindang inot na pamamahala. Sinda an nagsitar sa "pagbukas kan enot na panel nin mga piskal na dai pa nabaliktad, kinompirmar o kinoporma." Kun siring, iyan nagdanay. 

An DOJ nagsangat nin paki-ulay sa Korte Suprema kan Filipinas na suportaran an mga nadiskubre kan ikaduwang panel. 

Kan Oktubre 2014, an sarong ikatolong desisyon kan CA nagpatotoo kan kakayahan ni DJ Justice Secretary Leila de Lima "na irepaso, rebisar, baliktad, o malupig an mga resolusyon kan saiyang mga piskal na nagkondukta nin mga preliminaryong imbestigasyon." Kinompirmar kaini an abilidad kan DOJ na sumunod sa pampamilyang kagustohan na repasohon kan enot na grupo an desisyon kaiyan. Saro pa, an CA naghubo' sa aksyon kan mga tugang Reyes na "inhibit" de Lima sa kasong nag'oosipon sa prensa na an pagtubod ninda nagpahiling nin batas laban sainda. 

Kan Agosto 2015, inotro kan pamilya Ortega an saindang pangapodan para sa saindang petisyon sa enot na panel. Segun sa sarong petisyon na nagtutulod sa Pagbabago.org kita "naggigibo kan de facto inksyon asin garo baga pagkaindiperente kan mga awtoridad sa pagresolber kan kasong Ortega asin gabos na media na nagkagaradan sa nasyon." 

Kadtong Setyembre 2015 an Korte Suprema dai nagdesisyon sa pag-apelar kan DOJ na gibohon balido an ikaduwang panel. Mientras tanto, inipit kan pamilya ni Ortega an DDJ para sa pagrepaso kan enot na damulag. Alagad, sabi ni de Lima dai sia puedeng humiro sono sa kahagadan kan pamilya huli ta tibaad makaapektar ini sa pag - apelar kan DOJ sa Korte Suprema. 

### Pagdulag asin pag-arestar kan magtugang na Reyes
In August 2012, reward money for information about the whereabouts of the Reyes helped spring information. In a dramatic media forum held at Club Filipino, a man appeared with a cloth hiding his face before reporters. The unidentified man was presented by former Solicitor General Francisco Chavez and Sandra Cam of the Whistleblowers Association of the Philippine. He claimed he drove the Reyes to the airport and that Bureau of Immigration officials assisted with their flight to Vietnam. He also claimed he drove their attorney, Hermie Aban, to the airport who was the friend of the immigration officials.

They appear to have fled on March 18, 2012 using a passport under the name Joseph Lim Pe. Immigration records showed that a certain Lim Pe and a companion left for Vietnam via a Cebu Pacific flight.

Two officials were placed under suspension in 2012. In late September 2015, Wesley Gutierrez, a guard and Rogelio Delgado Udarbe, an administrative assistant, were found guilty of administrative charges of gross neglect of duty and conduct prejudicial to the best interest of the service and formally dismissed.

In December 2014, police came close to catching the pair when tracing calls. A source from Thailand was identified. Interpol and Thai police evidently spooked the pair when doing surveillance. The brothers moved out before agents moved in.

In early September 2015 a tip by email informed officials the pair was residing in a villa in a resort town on Phuket Island, Thailand. The Thai government was asked to investigate and the brothers were arrested for over staying their visas. They were deported back to the Philippines to face charges in September 25, 2015.

The Thai police found Joel Reyes was using a fake Malaysian passport and the name "Jhonny Leong." Mario Reyes was using a falsified Philippine passport and using the name "Nicholas Lim Gatchalian" and called himself Nicky.

Upon his arrival in the Philippines, Joel claimed that he and his brother were not hiding, and that they turned themselves in to Thai authorities.

Shortly after being jailed in Puerto Princesa, the jail's warden was relieved of his position over allegations of special treatment afforded to the brothers in contravention to a government pledge of no special treatment.

### Post capture proceedings and fallout
Kan Septyembre 28, 2015 an DODJ nag'anunsyo nin sarong grupo nin mga abogado iyo an pagimbestigar kan mga impluwensya nin pagrereparo asin/o pagrereparo kan mga nadukayan kan enot na panel na pabor sa dai pagprotektahan kan mga tugang na Reyes. Linalaoman an sarong desisyon sa laog nin duwang semana. 

Kan Oktubre 2, 2015 an mga tugang na Reyes nagsayumang makimaherak para sa paggadan ki Ortega asin sa huwes naglaog sa pakiolay na dai sinda magkasala para sa sainda. An kaso pre-presidente, asin an piyansang naghahagad nin bista itinalaga para sa Disyembre 3, 2015. 

Kan Septyembre 30, 2015, an Opisina kan Bise Presidente kan Filipinas na si Jejomar Binay nag'apod sa DOJ na magimbestigar sa dating bise alkalde kan Makati na si Ernesto Mercado huli sa saiyang posibleng pagkadamay sa pagtago sa mga tugang na Reyes. Segun sa VP Binay, kinompirmar kan mga pulis na si Mercado nag - aako nin mga pangapodan asin mensahe hale sa mga tugang na Reyes. An Mercado boot sabihon na nagtatao nin testimonya tumang sa aki ni Binay, dating Mayor kan Makati Jejomar Erwin Junjun Binay pinagsahotan na saro sa parehong huwes sa Korte nin Apelasyon na nagpaluwas nin bakong paborableng mga desisyon sa mga kaso sa Ortega. 

An Pilipinong Senador Antonio Trillanes IV sa publiko na ipinangaran asin guminana an duwang huwes sa Korte de Apelasyon pinagbabayadan kan pamilyang Binay. Kan Abril 2015, sinabi ni Trillanes na "saro sa mga aldaw na ini, ibubuyagyag niato iyan: an sinabi ninda, kun gurano an ibinayad ninda. Sa kahurihurihi, iluluwas mi na an gabos na iyan." Kan enot, dai siya nagpangaran kun siisay an atubangan na lalaki para sa pamilyang Binay. Minsan siring, kan huri nginaranan nia an sarong lokal na ley na marigon na ginamit an aking babae kan hustisya na namahala sa kaso ni Ortega. Nagmimina an saro sa saiyang espesyalidad. 

Sa tanga-Oktobre 2015 an magturugang nagpahayag na sinda kandidato para katongdan sa 2016 na eleksyon. Si Joel madalagan para alkalde asin si Mario bilang bise alkalde kan banwaan nin Coron. 

Kan kahurihan kan Enero 2016 an Korte Suprema nagtaong desisyon mapadapit sa kun baga pwedeng idemanda an Reyes para sa panggagadan. An korte suprema nagdesisyon na "nadeterminar na an korte hudisyal, na independiente sa ano man na pakakua o rekomendasyon kan Enot na Panel o Ikaduwang Panel, na posibleng magin dahelan nin pag - eksister para sa pag - atake nin pag - arestar tumang sa hinapot. An posibleng dahelan ibinugtak sa hudisyal na paagi. Kun siring, an padusa sa kaso ibinalyo na sa korte hudisyal." 

Kan kaamayi kan Marso 2016, nakuang maykasalan si dating sikat na kaapil kan Gobernador Reyes, Arturo "Noy" Regado. Siya nasentensyahan na reclusión perpekto. Kaiba sa papel nia sa paggadan an pagbakal nin badil. 

Kan Marso 21, 2016, sa pagbista sa Reyeses, si guwarding Rodolfo Edrad Jr ayas Bumar, inako niya an nagawadan sa mga paragadan, asin binibisto an mga tugang bilang mga obramind. Pinatotoohan nia na an saiyang among, an gobernador kaidto asin an saiyang tugang na lalaki, nagbayad sa saiya nin P500,000. 

Kan Agosto 2017, an kontra-graft korte Sandiganbayan pinagsentensyahan si Joel Reyes na may sarong bilang nin sugpon asin pigsentensyahan siyang " 6 abot 8 taon sa preso "sa sarong ilegal na sadit na permiso sa pagmina sa Puerto Princesa kan 2006. Alagad, kan kaamayan kan Enero 2018, an Korte de Apelasyon pigpatalingkas si Reyes sa karsel. An desisyon kan korte nagsabi na an Korte Regional Trial (RTC) kan Palawan mayong basehan na pugulan siya para bistahon an paggadan sa brodkaster asin espesyalista sa kapalibutan na si Gerry Ortega asin pighurot siyang sarong talingkas na tawo. Mayong ibang paliwanag an ginibo, apesar kan pagtubod ni Reyes sa ibang kaso kan Agosto 2017. Kan Enero 29, 2018, an Sandiganbayan pigboot an pag'aresto sa paragadan na si Joel Reyes may koneksion sa saiyang pusog na pagtubod sa anuman na paghira kan saradit na mga permiso sa pagmina. Si Reyes nakahampang man mga suway na akusasyon sa Sandiganbayan sa ibabaw kan Malampaya asin abonong foundation.

## Legasiya
Iní an mga planong orihinal na minukna ni Ortega, lokal na yunit nin media sa Palawan, sa paagi kan Alyansa ng Panlayang Mamamahayag Inc. (APAI) asin an lokal na kapitulo kan National Union of Journalist of the Philippines (NUJP), naglansar nin damot asin utang na proyekto para sa lokal na mga miembro ninda kan Hulyo 24, 2011. 

An peryodista nagin peligrosong okupasyon sa sarong nasyon na an paggadan pasil na marhay na ikaareglo. Segun sa pamilyang Ortega na "Petisyon sa Korte Suprema," kisuerra 168 peryodista o paratrabaho sa media an nagkagaradan poon kan mabalik an demokrasya sa Pilipinas kan 1986. Minsan siring, 13 sanang kaso an nakaheling nin mga kombiksion dapit sa paggadan. An rason na ining kaso legal importanteng gayo iyo an mga kahagadan na an hustisya iserbi kapwa sa aktor na naggibo kan panggagadan saka sa mga iyo an "kagurangnan." 

Kun magin mapanggana an pamilya Ortega sa pagsentensyahan kan saindang "kagurangnan," an tunay na pamana sa pamilya Ortega sa kabilogan iyo an magigin epekto sa iba na nagtutubod na sinda mas halangkaw sa ley. 

Susog sa Forbidden Stories, si Ortega 1 sa 13 reporter nagimbestigar sa mga isyu sa kapalibutan sa pag'oltan kan 2009 asin 2019. 

## Susugan