open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Somalya

An **Somalya** (Ingles, Somalia; Somali: Soomaaliya; Arabe: الصومال‎ aṣ-Ṣūmāl), opisyalmente, Republika nin Somali (Somali: Jamhuuriyadda Soomaaliya, Arabie: جمهورية الصومال‎ Jumhūriyyat aṣ-Ṣūmāl) asin dati bisto sa pangaran na Republikang Demokratiko nin Somali kan ini yaon sa irarom nin komunistang pamomoon. Ini sarong nasyon namomogtak sa Horn of Africa. Poon kan magputok an Gera Sibil nin Somali kan 1991, mayo na nin toltol na gobyerno sentral an nagkokontrol sa kadakulaan kan hiwas kan nasabing nasyon. An binibisto man kan komunidad internasyonal, an inapod na Transitional Federal Government, kapot sana an sadit na parte kan nasyon. An Somalya sinasabing "bagsak na estado" (failed state) asin saro sa mga pinakadukha asin pinakamaribok na estado kan kinaban. An populasyon kan Somalya, taon 2010, nag'aabot 9,359,000 milyon (ika-89 sa kinaban) asin an Mogadishu iyo an kabisera kaini.

An Somalya namomogtak sa pinakabandang subangan na parte kan Aprika. Napapagdolonan kan Djibouti sa norte-solnopan, kan Kenya sa sur-subangan, kan Golpo nin Aden sa Yemen sa may amnayan, kan Dagat Indiano sa subangan, asin kan Etopya sa solnopan. Ini an may pinakahalabang taytay nin kosa sa kontinente asin an terreno niya haros kapatagan, mga lantad. Mga kundisyon na kainitan parati iyo an nadanay na may duros habagat asin purakputak na pag'uran.
Sudan

An **Republika nin Sudan** (/suːˈdæn/),Arabe: جمهورية السودان‎, Jumhūrīyat al Sūdān), sarong nasyon sa norte-subangan kan Afrika. Ehipto An kadolon niya sa amnayan, an Pulang Dagat, sa norte-subangan, an Eritrea asin Etopya, sa subangan, an Kenya saka Uganda, sa sur-subangan, an Demokratikong Republika nin Congo asin kan Republika nin Aprikanong Sentral, sa sur-solnopan, an Chad sa solnopan asin kan Libya sa norte-solnopan. An Dagat Nile binabanga' na gayo an Sudan sa pag'oltan kan parteng subangan asin kan parteng solnopan.
An populasyon kan Sudan nagaabot sa 42,272,000 (2011). 

An banwang Sudan may halawig na agi-agi, poon pa hale sa antigong panahon asin, huli sa saiyang pisikal na kamugtakan, pororopot ini sa historya kan Ehipto. May mga periodo na ini katakod pulitikalmente sa banwang Ehipto. Kan ini magin talingkas sa Ehipto asin sa Reyno Unido kan 1956, an Sudan nag'agi sa, asin nagtios nin kagpitong taon na gera sibil poon 1955 abot 1972, asin ini nasundan pa nin mga makuring diringkilan sa pag'oltan kan mga tagaNorteng Sudano (na an ginikanan Nubiano asin Arabong dugo) saka kan mga Kristiyano asin animistang Nilotes sa Habagatan Sudan. Haros an diringkilan nangyayari huli sa mga rason etniko, pagkakaiba sa relihiyon asin pagkakaiba sa lebel kan saindang ekonomiya. Dangan kan 1983 nagputok naman an inapod na ika-2 Sudanong Gera Sibil, na ginatongan kan daing-ontok na durulak sa lado nin mga militar asin mga pulitiko. Dahelan kaini, inagaw an poder sa sarong daing-dugoan na kudeta ni koronel Omar-al-Bashir kan taon 1989, dangan pigproklama niya an sadiri bilang Presidente kan Sudan. An gera sibil napondo sa piririmahan kan inapod na Komprehensibong Pag'oroyon Sa Katoninongan na nagtatao nin autonomiya sa ronang habagatan kan nasyon. Mala ta resulta kan reperendum kan Enero 2011, an Habagatan Sudan masuway na sa Hulyo 9, 2011.

## Mga panluwas na takod
* Government of Sudan *official website*
* President of Sudan 
* Populasyon asin iba pa

## Toltolan
Sri Lanka

An **Sri Lanka** o opisyal bilang **Demokratikong Sosyalistang Republika nin Sri Lanka** (Internasyunal: *Democratic Socialist Republic of Sri Lanka*, ශ්‍රී ලංකා sa Sinhala / இலங்கை sa Tamil) (bisto sa pangaran **Ceylon** bago an taon 1972) sarong tropikal na islang banwa sa bandang habagatan na kosa kan subkontinenteng Indyan. Ini napapalibotan kan Dagat Indyano, kan Golpo nin Mannar asin kan Itiot nin Palk. Namomogtak na gayo ini harani sa Indya asin Maldive.

Kan antigong panahon ini midbid sa apod na Sinhale, Lanka, Lankadeepa (Sanskrit para sa "nagkikilyab na kadagaan"), Simoundou, Taprobane (hale sa Sanskrit Tāmaraparnī), Serendib (hale sa Sanskrit Sinhala-dweepa), asin Selan. Sa panahon nin kolonisasyon, nabantog  an isla bilang Ceylon hale sa Selon sa tataramon na Portuges na Ceilão). An hitsura asin huli na gayod sa pagkarani kaini sa Indya, ini binabansagan na "luha nin Indya". Kan 2009, tinataya' na igwa ini nin populasyon na 20,238,000 katawo.

An Sri Lanka sarong republika asin unitaryong estado na an gobyerno semi-presidensyal; an saiyang sentro nin gobyerno yaon sa Sri Jayawardenapura-Kotte, an kabesera.

Gibo kan an lokasyon niya sa tahaw na gayo kan kasarapongan nin mga ruta sa dagat, an Sri Lanka sarong estratehikong takod sa pag'oltan kan Solnopan Asya asin Sur-subangan na Asya. Ini man an sentro kan relihiyon na Budismo asin kultura gikan pa sa mga lumang panahon. Masabi pa, ini an saro sa magkapira na sanang erokan kan Budismo sa Habagatan Asya kairiba an Ladakh, Bhutan asin an kadagaan nin Chittagong. An komunidad nin mga Sinhalese iyo an mayoria sa populasyon; an mga Tamil na natitipon na maray sa norte asin subangan kan kapuroan, iyo man an pinakadakulang minoriyang etniko. An iba pang mga etnikong grupo iyo an Moor, Burgher, Kaffir, Malayu asin an mga Vedda.

## Mga panluwas na takod
* Mga datos  manongod sa Sri Lanka U.S. Department of State
* Hinayokong na impormasyon sa Sri Lanka 
## Toltolan
Suisa

An **Suisa** (sa Ingles: Switzerland) sarong nasyon sa Europa, opisyal na inaapod na **Kompederasyon kan Suisa**, iyo sarong republikang pederal na manunuparan sa Solnopan-Katahawan na Europa, asin nagsasagkod sa Italya sa habagatan, sa Pransya sa solnopan, sa Alemanya sa amihanan, asin sa  Austria asin Liechtenstein sa sirangan. Sarong napapatahawan na kadagaan na nasyon an Suisa asin heograpikal na nababanga sa paghultanan kan Alps, Talampas kan Suisa asin kan Kabubuldan kan Jura, na may sukol na . Mantang nasasakop kan Alps an dakulang kabtang kan kadagaan, an populasyon kan Suisa, tinatayang nasa walong milyon asin kadaklan nakatipon sa talampas, kun sain manunuparan an mga darakulang syudad: kabali digdi an duwang lungsod global asin sentrong pang-ekonomiko, an Zürich asin Geneva.

## Etimolohiya
Confoederatio Helvetica iyo an opisyal na pangaran sa Latin kan nasyon. An kataga naggikan sa katagang Latin na Helvetica Helvetier na siyang pinu'nan kan pangaran kan suanoy na tribung Celtico kan Helvetii. An Himagsikang 1798&nbsp;kan Suisa iyo an inot na laban sa kataas-taasang kapangyarihan kan mga tagapagmukna kan Daan na Kompederasyon kan Suisa: Uri, Schwyz, Unterwalden asin an mga syudad kan Lucerne, Zurich asin Bern. Nin huli sa manlain-lain na mga tataramon na pinagtataram, asin nganing dai mangibabaw o makipagsuhay an mga tataramon, iyo nakalalang nin sarong daing-siring na pangaran sa Latin, an tataramon na pinagtataram sa Europa kaidtong panahon. Sa presente, an terminong Helvetia iyo piggagamit nganing iladawan an mga namamanwaan na Suisa. Siringpaman, an pangaran na ini iyo manunuparan sa mga selyo asin baryang Suiso. An mga letrang "C. H." (Confoederatio Helvetica) iyo nagin Internet domain (.Ch) puon kaidtong 1995.

Nagin bantog sana man an pangaran na "Kompederasyon kan Suisa" sa panahon kan ika-18 dantaon, kapag nagkaigwa min arinman na bakong opisyal o daing-siring, bilang pagtatalaga bilang Swiss Katawan, Magna League, Liga asin Helvetia iyo ginagamit man nganing isihon Suíça.12 Nor iyo an Swiss kompederasyon sa paagi kan Act sa 1803, mantang Napoleon Bonaparte na ituring bilang mga tagapaghultanan kan Swiss kompederasyon. An inot paglataw legal na pangaran iyo nakasurat sa Artikulo 15. kan mga pederal na pagkakasararo sa 1815 na transcribes ang XXII canton nagbibilog kan Swiss kompederasyon, sarong pangaran na naba'go puon kaidto.

Sa presente, segun sa titik pagtatalaga kan mga nasyon kan Switzerland, an nasyon iyo an opisyal na pinangaranan bilang an Kompederasyon kan Suisa asin ipinapaliwanag kun ano nganing likayan an paggamit kan gabos kan mga kataga na may prefix Helveto-0.12&nbsp;kan titulong ini iyo an ginagamit sa inot na pagkakataon sa sarong dokumento sa Aleman itinugdok an Tulumpulong Taon na Gyera (1618-1648) 0.12 Siringpaman, sa pagpapalis Latin, namamantenir an Confoederatio Helvetica.
Sirya

An **Sirya** (si-ree-ə; Arabe: سورية‎ Sūriyya or سوريا Sūryā; Siryako: ܣܘܪܝܐ; Kurdish: Sûrî), opisyalmente, Syrian Arab Republic (Arabe: الجمهورية العربية السورية‎ Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah, sarong nasyon sa Solnopan nin Asya, na an kadolon niya Lebanon asin Dagat Mediterraneo sa solnopan, Turkey sa amnayan, Iraq sa subangan, Yordan sa habagatan asin Israel sa sur-solnopan.
Eswatini

An **Eswatini**, pan-opisyal na **Kahadean nin Eswatini** asin bisto man sa dating ngaran kaini na **Swaziland** (opisyalmenteng pigribayan-ngaran kan 2018), sarong kandadong-daga na nasyon  sa Kahabagatang Aprika. Nahahangganan kaini an Mozambique sa amihanan-subangan asin an Sur na Aprika sa amihanan, sulnupan asin habagatan. Haros  poon amihanan pa habagatan asin  poon subangan pa sulnupan, saro an Eswatini sa mga pinakasadit na nasyon sa Aprika.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Flag of Eswatini.svg|Wagayway kan Eswatini
Ladawan:Coat of arms of Eswatini.svg|Eskudo de armas kan Eswatini
Ladawan:Location Eswatini AU Africa.svg|Kinamumugtakan kan Eswatini
Ladawan:Eswatini Regions map.png|Mga rehiyon kan Eswatini
Ladawan:Eswatini-demography.svg|Demograpiya
Ladawan:Eswatini-population-pyramid-2020.jpg|alt=|Populasyon


## Toltolan


## Mga panluwas na takod

* The Government of The Kingdom of Eswatini, (Government website, English)
* The Kingdom of Eswatini – a royal experience, official Eswatini tourism website (richly illustrated, English)
* Eswatini National Trust Commission – Conserving Eswatini's Natural and Cultural Heritage , (very extensive descriptions of history, culture and nature, English)
* The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks (page about the three big game parks, english)
* Eswatini – CIA World Factbook
Togo

An **Togo**, opisyalmente, *Republikang Togolesa* sarong nasyon sa Aprikang Solnopan na napapalibotan kan Gana sa solnopan, Benin sa sirangan asin Burkina Faso sa amihanan. Sa habagatan, igwang saday na pampang sa Golpo kan Guinea, na kinamumugtakan kan Lomé, kabisera kaini.
An Togo may kahiwasan na , kaya ini na an saro sa pinakasadit na nasyon sa Aprika, na an populasyon naabot mga 8 milyon, asin iyo man pati an saro sa pinakahayakpit na nasyon na may lakbang na kulang pa sa  pag'ultan kan Gana asin kan kadulon sa sulnopan na Benin.

Poon ika-11ng siglo sundo ika-16 na siglo, kun ano-anong tribu an nag'okupar sa rona' hale iba-ibang direksyon. Poon sa ika-16 na siglo abot ika-18ng siglo, an rona sa kosa kaini sarong mayor na sentro nin komersyo para sa mga Europeong nagbabakal nin mga oripon, na huli kaini nabansagan an Togo na "The Slave Coast". Kan 1884, qn Alemanya pigdeklara an rona', kabali an presenteng Togo na protectorate na inapod nindang Togoland. Pakatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, an pamomoon sa Togo nalipat sa Pransya. An Togo nakamit an independensya kaini sa Pransya kan 1960. Kan 1967, si Gnassingbé Eyadéma nag-coup d'état militar na kun saen siya nagin nang presidente nin anti-komunista, solong-partidong estado. Kataposi, si Eyadéma kan 1993 nag'atubang sa eleksyon na multi-partido, na sinasabing may mga iregularidad, alagad siya ginana an pwesto nin tolong beses. Kan siya magadan, si Eyadéma nangyari siya na an pinakahalawig na nagsirbeng lider sa historya kan modernong Aprika, na 38 anyos nagtukaw sa pwesto.  Kan 2005, an aki niya na si Faure Gnassingbé naelihir na presidente. An aki niya pasige pa sa pwesto hanggan ngonyan (2021).

An Togo tropikal, asin sub-Saharang nasyon, kun saen an ekonomiya sarig na gayo sa agrikultura, na may klima na nagtataong maray na kondisyon sa pagtanom. Manta na an tataramon opisyal Pranses, dakulon na mga lenggwahe an tinataram, partikular an yaon sa pamilya Gbe. An pinakadakulang denominasyon sa relihiyon iyo an mga may pagtubod na indigenous, alagad igwa man mga Kristiyano asin mga Muslim na minoriya. An Togo myembro sa Nasyon Unidos, Unyon Aprikano, Organisation of Islamic Cooperation, South Atlantic Peace and Cooperation Zone, Francophonie, asin sa Economic Community of West African States.

## Historya

## Toltolan
Tsina

An **Popular na Republika kan Tsina** sarong nasyon sa Subangan na Asya asin iyo an pinakamatawong nasyon sa bilog na kinaban sa populasyon kaining dae mababa sa 1.38 bilyon. Sa hiwas kaining minaabot sa poko mas o menos 9.6 milyong kilometro kwadrado, ini an ikaduwang pinakadakulang nasyon segun sa kadagaan, asin ikatulo o ikaapat man sa enterong hiwas. Pinamamahalaan an Tsina kan Partido Komunista kan Tsina, na igwang sakop sa 22ng probinsya, limang awtonomong rehiyon, apat na banwaan na direktang-pinamamahalaan (Beijing, Tianjin, Shanghai, dangan Chongqing), asin an mga Espesyal na Rehiyon Administratibo kan Hong Kong asin Macau, dangan sinasadiri man kaini an soberanya kan Taiwan.

An Tsina iyo an saro sa ginikanan kan mga lumang sibilisayon sa kinaban asin ini nagpoon magtambo sa kalipakan kan  Salog Giyaw sa Amnayan Kapatagan nin Tsina. An Tsina saro man sa nangengenot na poderes ekonomiko poon pa kan enot na siglo sundo ika-19ng siglo. Sa lawig nin mga panahon, an sistema politika kan Tsina namamanang absolutong monarkiya, o mga dinastiya, na ginikanan kaini sa panahon kan 
dinastiya Xia kan ika-21ng siglo, BCE. Dangan kaini an Tsina nasadit, nadakula, nalakop o nagkakaparasa o may beses nagkakaburunyog uli. Kan ika-3 siglo BCE, nahingoa mabugkos ini paagi kan mga gera ibinungsod kan dinastiya Qin asin ini an nagin pinaka-enot na Imperyong Tsino. An nagsunod kaini na dinastiyang Han (206 BCE – 220 CE) nahiling an mga abanteng gayong mga teknolohiya kan panahon na idto, arog kan paggibong papel asin an kompas, kasarabay na diyan an mga pag'uswag sa agrikultura asin sa medisina. An imbensyon kan pulbura asin imprentang an tipo hiro-hiro kan panahon nin dinastiyang Tang (618 – 907) asin kan Dinastiyang Awit Amihanan (960 – 1127) iyo na sa kagabsan nagsangkap kan inapod na Apat na mga Makangalas na mga Imbensyon. 
## Dibisyon administratibo
An Popular na Republika kan Tsina opisyalmente nagkakabaranga sa 23 na probinsya, limang rehiyon autonomo (lambang saro may designadong minoriyang grupo), asin apat na  munisipalidad asin kaiba diyan an espesyal na rehiyon administratibo (ERA) nin Hong Kong asin Macau. Geograpikalmente, an gabos na 31 dibisyon probinsyal kan Kadagaan Tsina mapipisan sa anom na rona': Amnayan Tsina, Norte-subangan Tsina, Subangan Tsina, Habagatan Sentra Tsina, Sud-sulnopan Tsina, asin Norte-sulnopan Tsina.

An Tsina konsiderado na an Taiwan iyo kaini an ika-23 na probinsya, alagad an Taiwan sinasakop kan Republika nin China (ROC), na sinasayumahan kaini an paghihingako kan PRT. Kabaligtaran, an RNT na konstitusyon sinasabing may soberaniya ini sa enterong mga rona na sinasakop kan gobyerno kan PRT.

## Mga Toltolan
Turkiya

An **Turkiya** (Ingles: *Turkey*, sa Turko: Türkiye), sarong transkontinental na nasyon na manonoparan sa Anatolian Peninsula sa Solnopan na Asya, na igwa nin sadit na portion sa Balkan Peninsula sa Sur-subangan na Europa. Ini yaon sa hangganan kan Itom na Dagat sa amihanan; Georgia norte-subangan; Armenia, Azerbaijan, asin Iran sa sirangan; Iraq sa sur-subangan; Syria asin an Dagat Mediterraneo sa habagatan; an Dagat Aegean sa solnopan; asin Greece asin Bulgaria sa norte-solnopan. An Cyprus yaon sa habagatan na baybayon. An kadaklan kan mga tawo iyo an mga Turko, asin an mga Kurds iyo an dakulang minoriya. An Ankara iyo an kabisera kan Turkey, mantang an Istanbul iyo an pinakadakulang syudad asin sentrong pinansyal.

## Kataytayan nin mga ladawan

| Mustafa Kemal Atatürk
File:Aya sofya.jpg| 
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
File:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG| 
File:Eskişehir-Aycan.jpg| 
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg|220px| 
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 
File:GS-FB 3-1 Panorama.jpg|
Uganda

An **Uganda**, opisyalmente inaapod na **Republika nin Uganda**, sarong nasyon likos nin enterong kadagaan, sa Subangan Aprika. Ini napapagdolonan sa subangan kan Kenya, sa amnayan kan Habagatan Sudan, sa sulnopan kan Demokratikong Republika nin Congo, sa sud-sulnopan kan Rwanda, asin sa habagatan kan Tanzania. An bandang habagatan kaini kabali an dakulang parte kan Lake Victoria, na kahiras an Kenya asin Tanzania. An Uganda namumugtak sa rona' nin African Great Lakes, asin ini nakalatag sa laog kan Nile basin, asin igwang iba-ibang klima ekwatoryal. , ini igwang populasyon na sobra sa 49 milyon, na an 8.5 milyon kaini nag'eerok sa kabesera asin pinakadakulang siyudad nin Kampala.
Ukranya

An **Ukranya** (, ) sarong nasyon namumugtak sa Europang Subangan. Ini an ikaduwang-pinakadakulang nasyon sa hiwas sa Europa sunod sa Rusya, na kinakataid kaini sa subangan asin norte-subangan, kadulon man (de facto) kaini sa habagatan an Crimea, na an huri sinakop asin isinaro kan Rusya sa sadiri kaining teritoryo kan 2014. An Ukranya dagos pighihingako an peninsula na parte integral kaini asin ini suportado sa internasyonal sa isyung ini. An Ukranya kadulon man sa amnayan an Belarus; an Poland, Slovakia, asin Hungarya sa sulnopan; an Romania asin Moldova sa habagatan; dangan igwang halawig na kosa naghahanggilid sa Dagat nin Azov asin sa Black Sea. Ini igwang hiwas na 603,628 km2 (233,062 sq mi) na kabali an teritoryo kan Crimea (27,000 km2), dawa ngani ini de facto "binawe" kan Rusya. May populasyon na 43.6 million, na kabali an populasyon kan Crimea (2,416,856),  an Ukranya iyo an ikawalong-pinakamatawong nasyon sa Europa. An kabesera kaini iyo an  pinakadakulang siyudad nin Kyiv.

## Toltolan
Uruguay

An **Uruguay** sarong nacion sa Amerika nin Sur. **[[Montevideo]]** an kapitolyo kaini.

An Uruguay inistaran kan mga tawong Charrúa sa haros 4,000  taon bago an mga Portuges naghaman kan Colónia do Sacramento kaidtong 1680; pigsakop an Uruguay kan mga Europeo nin mas huri kisa sa mga kataning kaining mga nasyun. Pigpundar an Montevideo bilang sarong base-militar kan mga Espanyol sa kaamayi kan ika-18 siglo, bilang pagpahiling kan pagsasadiri kaini sa intirong rehiyon. Nakua kan Uruguay an katalingkasa kaini sa tahaw kan 1811 asin 1828, makalihis an apat na taon na pakikitusay sa Portugal asin Espanya, dangan makalihis pa an panahon, sa Argentina sagkud Brazil. Nagi ining bukas sa impluwensya sa luwas asin mga interbensyon sa kagabsi kan ika-19 siglo, kun sain an pwersa militar igwa nin pig-gagampanan na responsibilidad sa pandomestikong politika.

## Toltolan

## Panluwas na link
* Official website
Usbekistan

An **Republika kan Usbekistan** (sa Ingles: Uzbekistan) sarong nasyon sa Asya asin dating Republikang Sobyet. Makaduwang ulit ining nahahanganan asin dai nin baybayon sa Sentral na Asya. Igwa ini kagduwang (12) probinsya, sarong awtonomong republika, asin sarong syudad na kabisera. Napapalibotan an Usbekistan nin limang nasyon: Kasahistan sa norte; Kirgistan sa norteng-subangan; Tahikistan sa sur-subangan; Apganistan sa sur; asin Turkmenistan sa sur-sulnopan. Siring kan Liechtenstein, saro ini sa duwang nasyon sa kinaban na makaduwang ulit na nahahangganan nin mga nasyon.

Dai mababa sa 10% kan pwersang obrero kan Usbekista an yaon sa luwas kan nasyon kadaklan yaon sa Rusya asin Kasahistan, siring man sa iba pang nasyon. Igwang markang 99.3% sa literasi an mga nag-eedad 15 pataas (estimasyon kan 2003 huli kan libreng edukasyon sa sistemang pan-edukasyon kan Unyon Sobyet. Minagurang sagkod 66 taon an kalalakihan mantang 72 anyos an kababaihan digdi.

## Toltolan
Yemen

An **Republika kan Yemen** (Arabo: الجمهورية اليمنية‎ Al Jumhūriyyah al Yamaniyyah), sarong nasyon na namumugtak sa Tangang Subangan. Napapalibotan ini kan Saudi Arabia sa norte, an Pulang Dagat sa sulnopan, asin an Oman sa subangan.

An Yemen may hiwas na 528,000 kilometro kwadrado asin populasyon na mga 40,6 milyon katawo (2025). An kabesera kaini asin pinakadakula man na siyudd iyo an Sana'a. An teritoryo kan Yemen binibilog nin labi sa 200 na mga isla. Pinakadakula sa mga ini iyo an Socotra na 415 kilometro an rayo sa kadagaan kan Yemen sa gamping habagatan harani na sa kosa kan Somalya. An Yemen sana an estado sa Arabong Peninsula na igwang purong republikanong porma nin gobyerno.

## Toltolan
Bietnam

An **Sosyalistang Repubika kan Bietnam** (sa Ingles: Vietnam; sa Bietnamita: *Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam*) sarong nasyon sa Asya. Namumugtak ini sa pinakasirangan na parte kan Rawis kan Indotsina sa Sur-subangan na Asya. Napapalibotan ini kan Tsina sa norte, kan Laos sa norteng sulnopan, kan Kambodya sa sur-sulnopan, asin kan Dagat Sur nin Tsina sa subangan. Sa populasyon kaining 86 milyon, an Bietnam iyo an ika-13ng pinakamataong nasyon sa bilog na kinaban.
Habagatan na Korea

```abap
Yenerisamina@gmail.com
```
An **Habagatan na Korea** (sa Ingles: *South Korea*) iyo sarong nasyon sa Subangan Asya. An ngaran na "Korea" hale sa "Goguryeo" na saro sa mga makapangyarihan kan panahon. 

Pigtatantiya na nasa 51.4 milyon an populasyon kan Sur nin Korea na nasa  lampas 100,363 km2 (38,750 sq mi) nasasakupan nin kadagaan. An Seoul an kapitolyo kan nasyun asin an pinakadakulang siyudad na igwang populasyon na 10 milyon.

## Uusipon
An historya nin Korea ngpuon kan pagkakamukna nin Gojoseon kan 2333 BC sa panginginot ni Hadeng Dangun. 

An giyera sa Korea nagpuon kan 1950 kan pigsakop kan Norte an Sur. An giyera naghaloy nin tulong taon kaiba an Estados Unidos, Tsina , Soviet Union asin iba pang bansa.

## Kataytayan nin mga ladawan

Flag of Republic of Korea.jpg|Bandera kan South Korea
Waterfalls in South Korea.jpg|Sarong busay
South Korea embassy, Herzliya.jpg|Embahada kaini
Korea south traditional house.jpg|Sarong tradisyonal na harong digdi
Benesuela

An **Benesuela** (sa Espanyol: *Venezuela*) na igwa nin opisyal na ngaran na **Bolibaryanong Republika kan Benesuela** (sa Espanyol: *República Bolivariana de Venezuela*), sarong nasyon sa Amerika nin Sur.
Papua Bagong Guineya

An **Papua Bagong Guineya** na opisyal na minatukoy na **Talingkas na Estado kan Papua Bagong Guineya** (Ingles: *Independent State of Papua New Guinea*), sarong nasyon sa Osyanya, pigsasakop an kabanga na subangan kan isla nin Bagong Guineya asin pirang mga panluwas na Isla (an mga probinsiya kan Indonesya nin Papua asin Sulnupang Irian Jaya (''Irian Jaya Barat'') an nagsasakop kan natatadang kabanga kan Bagong Guinea).  Madudugangan ini sa Kadagatang Pasipiko, sa sarong rehiyon na ikinaboot sabihon kadtong ika-19 siglo bilang Melanesya. An kapitolyo Kan nasyon iyo an Port Moresby asin in I an saro sa mga pirang pangenot na mga syudad kaini.

## Mga toltolan
Samoa

An **Samoa** sarong islang nasyon sa Osyanya. Ini may kahiwasan na 2,842 km2 (1,097 sq mi) (ika-167) asin may populasayon na 202,506 (senso 2020).

## Estado

An **Samoa** sarong  unitaryong demokrasyang parlamentaryo na may onseng (11) administratibong dibisyon. An estado soberaniya myembro kan  Kumonwelt nin mga Nasyon. An Western Samoa naadmitir sa  Unidong mga Nasyon kan 15 Desyembre 1976. Huli sa kabatiran kan mga taga Samoa sa pagdadagat, mga pre-ika-20ng siglong mga eksplorador  pig'aapod an enterong islang grupo (na kabali an American Samoa) na  "Navigator Islands". An nasyon na ini dati kolonya kan Imperyong Aleman poon 1899 abot 1915, dangan ini nabugtak sa pangangataman kan magkatuwang na administrasyon kolonyal kan Nueva Zelanda asin Britanya hanggan 1 Enero 1962, kan ini nagin nang independyente.

## Toltolan
Syudad nin Vaticano

An **Syudad nin Vaticano** (i/ˈvætᵻkən ˈsɪti/; Italian&#x3A; *Città del Vaticano* [tʃitˈta del vatiˈkaːno]; Latin&#x3A; *Civitas Vaticana*),<span class="mw-reflink-text"></span> oficialmenteng **Syudad nin Vaticano na Estado** (Italian&#x3A; *Stato della Città del Vaticano*;<span class="mw-reflink-text"></span> Latin&#x3A; *Status Civitatis Vaticanae*),<span class="mw-reflink-text"></span> sarong walled enclave sa laog kan ciudad nin Roma. May sakop ining nasa 44 ektarya (110 arya), asin populasyon na 842 katawo, ini an pinakasadit na estado sa kina'ban kapwa sa sakop asin populasyon.

Ining eklesiyastikal o sacerdotal-monarchical na estado pinamamahalaan kan Obispo kan Roma – an Papa. An pinakaharalangkaw na katungdan pang-estado gabos mga klerigong Katoliko hale' sa man-iba-ibang nasyon. Poon kan pagbalik kan mga Santo Papa haleng Avignon kan 1377, halos kagabsan nag-ererok sa Apostolikong Palasyo sa laog kan Vatican City sa ngunyan, lain pang minsan sinda minaistar sa Palacio Quirinal sa Roma asin sa ibang lugar.

An Syudad kan Vaticano iba sa Holy See (Latin&#x3A; *Sancta Sedes*),<span class="mw-reflink-text"></span> na minapuon pa kaidto sa early Christianity asin ini an mayor na episcopal see kan 1.2&nbsp;billion Latin asin Eastern Catholic paratubod sa kina'ban. An independyenteng syudad-estado, sa laen na parte, naimukna kan 1929 sosog sa Lateran Treaty kan Holy See asin Italya, na nagsambit kan kaining pagmukna', asin bakong paurog kan orog na darakulang Papal States (756–1870), na minasakop dakol kan sentrong Italya. Segun sa lakop sa kasunduan, an Holy See igwang "bilog na pagsadiri, solamenteng pamahala, asin otoritatibong soberanya asin hurisdiksyon" kan ciudad-estado.

Sakop kan Syudad kan Vaticano an mga relihiyoso asin kultural na mga kamogtakan arog kan Basilika ni San Pedro, an Sistine Chapel asin Museos Vaticano. Yaon sa mga ini an pinta asin iskulturas na sikat sa bilog na kina'ban. An kakaibang ekonomiya kan Syudad Vaticano suportado financial kan pagpabakal nin postage stamps asin tourist mementos, bayad sa admisyon sa museos, asin pagpabakal nin mga publikasyon.

## Mapa

## Toltolan
Jose Del Gallego

Si **Jose Del Gallego** sarô sa nagin Gobernador kan Camarines Sur. Siya nagtukaw sa pwesto poon 1947 abot 1951.

## Toltolan
Mariano Garchitorena

Si **Mariano C. Garchitorena** dating Gobernador kan Camarines Sur. Nagserbe siyá sa pwesto nin saróng taón saná kan 1945.

Siyá namundág sa Tigaon, Camarines Sur sa mga magúrang niyáng sindá Don Andres Garchitorena asín Margarite Chereau, saróng Pranses. 

An enot na napangagom niya iyo si Caridad Pamintuan kan Pampanga, aki an famosong si Don Florentino Pamintuan, asin sunod iyo si Dona Brigida Villanueva (vda. de Manley). Pinsan niya idtong gerilya na si Major Don Tomas Garchitorena y Topacio, asin tugang niya an aktor na si Salvador Garchitorena y Aran,an lolohon ni Anjo Yllana saka ni Jomari Yllana. Siya tata man ni Justice Francis Garchitorena asin kan aktor na si Andres Centenera.

Si Presidente Sergio Osmeña pignombrahan siyang gobernador kan Camarines Sur alagad huli sa mga intriga, nagdemitir siya tolos sa pwesto. Sunod kaidto nagdalagan siya sa pagkasenador sa irarom kan Partido Liberal. Dai man siya guminana pero siya an nakakua nin pinakahalangkaw na boto sa ronang Bicol. Dangan si Pres. Manuel Roxas pignombrahan siyang Sekretaryo kan Agrikultura asin Rekursos Naturales.

## Mga panluwas na takod
*Opisyal na websayt kan Camarines Sur- http://www.camarinessur.gov.ph/?page=8&pid=12

## Toltolan
* ^ Simbulan, Dante C. The Modern Principalia The Historical Evolution of the Philippine Ruling Oligarchy. Diliman, Quezon City: Univ. of the Philippines Press, 2005. p.121
* An retrato niya sinapi' sa magasin na Bicolandia, sa atubangan na patos. vol. 1, nu. 4. Marzo, 1955.

* In Retirement? Sarong interbyu saiya. Artikulo nagluwas sa Bicolandia magasin. vol. 1, nu. 4. Marzo, 1955. p. 29.
Gabriel Prieto

:*Para sa martir kan Quince Martires hilingon an [[Padre Gabriel Prieto]]*

Si **Gabriel Pasion Prieto** sarô sa nagin Gobernador kan Camarines Sur. Siya nagtukaw sa pwesto nin duwang beses. An inot poon 1936 abot 1937, an sunod poon 1946 abot 1947. Siya sarong abogado asin nagin myembro kan Public Service Commission. An napangagom niya iyo si Concejo Perfecto, aki ni Casimiro Perfecto.

Siya an kagtugdas kan Estudiantina.

## Toltolan
Armando Cledera

Si **Armando Cledera** saro sa nagin Gobernador kan Camarines Sur. Siya nagtukaw sa pwesto poon 1968 abot 1971.
Felix Alfelor

Si **Felix Alfelor** sarô sa Gobernador kan Camarines Sur. Siya nagtukaw sa pwesto poon 1972 abot 1976.
Manuel Crescini

Si **Manuel Crescini** sarô sa nagin gobernador kan Ambos Camarines. Siya nagtukaw nin duwang beses sa pwesto; enot kan 1916 sagkod 1918, an ikaduwang tukaw niya nagpoon 1922 abot 1928 alagad gobernador na sana siya kan probinsya nin Camarines Sur ta ini nagsuway na sa Camarines Norte.

## Toltolan
Andres Garchitorena

Si **Andres Garchitorena** saro sa nagin Gobernador kan Ambos Camarines. Siya nagtukaw sa pwesto nin sarong taon kan 1919. Namundag siya sa Tigaon, Camarines Sur. Aki siya ninda Don Mariano Garchitorena y Basa asin ni Donya Maria Veronica del Buenviaje de la Estrada y Sauza. Makoapo siya ni Don Santiago Sauza kan Mexico asin ni Gobernador Heneral Sr. Don Felix Berenguer de Marquina. An napangagom niya iyo si Margarite Chereau, saróng Pranses.

Siya myembro kan Hunta Rebolusyonaryo na pinagbilog ni Emilio Aguinaldo huli sa sarong dekreto kan gobyerno rebolusyonaryo kan Hunyo 23, 1989,  na nakikipagnegosyar kuta sa mga Amerikano kan an mga ini nakikipagtrato na sa Espanya manongod sa disposisyon kan Filipinas.

Kan 1926, siya nagpublikar nin semanal na peryodiko, **El Bicolano**. Si Mariano Nicomedes asin Joaquin Teodorico iyo sa magkapirang mga parasurat an nag'arambag igdi. 

Siya an ama ni Mariano Garchitorena, na nagin man gobernador kan Camarines Sur, asin lolohon ni Andres Centenera sarong aktor.

## Toltolan

## Ginonoan

* Kalaw, Maximo M. The development of Philippine politics.
Manila: P.I., Oriental commercial company, inc, [c1927?], p. 103, 227.

* Simbulan, Dante C. The Modern Principalia The Historical Evolution of the Philippine Ruling Oligarchy. Diliman, Quezon City: Univ. of the Philippines Press, 2005. p.121
Julian Ocampo

Si **Julian O. Ocampo** (1 Peb. 1880- ? ) sarong madunong na abogado asin saro sa nagin Gobernador kan Camarines Sur. Nagtukaw siya sa pwesto nin duwang beses, enot kan taon 1919 abot 1922. An ikaduwang tukaw niya poon 1934 songdô 1935. Kaamayan pa kaini, siya nagkapot kan kargo komo Diputado kan Ambos Camarines kan taon 1912 asta 1916. 

Siya namundag sa Nabua, Camarines Sur asin an saiyang mga magurang iyo sinda Eugenio Ocampo asin Juliana Oleta. An naagom niya iyo si Amparo Enrile. Nag'adal siya asin naggraduar sa Liceo de Manila na nakamit an Bachiller en Leyes.

Nin huli sa serbisyo niya, an sarong banwaan, an banwaan nin Matobato, Camarines Sur ipigpangaran saiya kan Agosto 13, 1949. Siring man, komo sarong prominenteng Mason na nagtaong maray na serbisyo sa banwaan kan panahon niya, an binilog na grupo nin mga mason sa Iriga kan Pebrero 22, 1958 ipinagpangaran man saiya, an Julian Ocampo Memorial Lodge No. 146 F. & A.M., Iriga City.

## Mga panluwas na takod
* Mga gobernador kan Camarines Sur- http://www.camarinessur.gov.ph/?page=8&pid=12
* Kaapil sa mga mason- http://mayonlodge61.googlepages.com/bicollodges 
* Opisyal na websayt kan Ocampo, Camarines Sur- http://www.camarinessur.gov.ph/?page=8&mun=20

## Ginunoan
* Retrato asin hayokong na istorya kan buhay, sinapi sa: The Bicol Region Directory. Commonwealth Press, Inc. Publ. Valentin de Niña Lazarte. 1936. p. 215.
Gerardo Cea

Si **Gerardo Fuentebella Cea** dating Gobernador kan Camarines Sur poon 1935 songdô 1936. Siya nagin alkalde kan Tigaon kan 1923 songdô 1926.

Nagin man siyang myembro kan hunta probinsyal sa administrasyon  ni Gob. Ramon Felipe, Sr.

## Mga panluwas na takod

* Independence for the Phiolippine Islands... p. 520.
## Toltolan
Ramon Imperial

Si **Ramon Romero Imperial** saro sa nagin Gobernador kan Camarines Sur. Siya nagtukaw sa pwesto poon 1941 songdo 1942, panahon na gayo na nasakop kan Hapon an Filipinas.
Jose Bulaong

Si **Jose M. Bulaong** saro sa nagin Gobernador kan Camarines Sur. Siya nagtukaw sa pwesto poon 1992 abot 1996. Saro siyang doktor asin namundag sa Libmanan, Camarines Sur.
Mariano Fuentebella

Si **Mariano Fuentebella** sarô sa nagin Gobernador kan Ambos Camarines. Siya nagtukaw sa pwesto poon 1912 hanggan 1916. Siya nagin gobernadorcillo kan Sagñay. Siya man an amâ ni Jose Fuentebella na nagsalida saiya komo gobernador.
Luis Raymund Villafuerte, Jr.

Si **Luis Raymund "L-Ray" Villafuerte, Jr.** (Pili, Camarines Sur, June 3, 1968) dating Gobernador kan Camarines Sur nin tulong termino. Siya nagtukaw kan Hulyo 1, 2004 sagkod maantos an termino kan Hunyo 30, 2013. Siya an akì kan dating gobernador asin dating kongresista kan ikatulong distrito kan Camarines Sur na si Luis Villafuerte, Sr. An saiyang matuang akì na si Miguel Luis R. Villafuerte iyo an presenteng gobernador.

Si Luis Raymund F. Villafuerte, Jr. iyo an presenteng kongresista kan ikaduwang distrito kan Camarines Sur.

An mga magurang niya iyo sinda Luis R. Villafuerte, Sr. asin Nelly A. Favis-Villafuerte. Nakamit niya an kurso sa Political Science sa De La Salle University asin kinua niya an Executive Education sa Stanford Graduate School of Business.


Camarines Sur 2nd district representative Luis Raymund Villafuerte, 2017.jpg|Mantang nagtataram sa publiko
File:Local officials wearing Barong Tagalog in Camarines Sur.jpg|An mag-amang Villafuerte kaiba an mga opisyal kan LGU Minalabac


## Toltolan
Kim Il-sung

Si **Kim Il-sung** (15 Abril, 1912 - 8 Hulyo, 1994) sarong pulitikong Koreanong komunista na namoon sa North Korea poon kan ini natogdas kan taon 1948 sagkod na siya nagadan. Kapot niya an pwesto bilang Primer Ministro (1948 - 1972) dangan komo Presidente poon 1972 hanggan siya nagadan. Siya pa man an Sekretaryo Heneral kan *Worker's Party of Korea* na masabing may pugol na poder na awtokratiko. Kan siya an lider kan North Korea, tinotolod niya an saiyang pigmukna na *Juche* -ng kaisipan, na boot sabihon *nagsasarig sa sadiring kakayahan*. Pina-gamot niyang gayo an *kulto nin personalidad*, na masabing pagsoro-samba sa saiyang pagkatao kan saiyang mga parasunod asin alipores.

Kan siya magadan kan 1994, pigsundan siya kan akin niyang si Kim Jong-il. An North Korea opisyalmente naoonabi na si Il-sung iyo an "Dakulang Lider", asin inaapod siya sa tala' kan saiyang Konstitusyon komo iyo an "Eternal na Presidente". An saiyang kamundagan asin kagadanan pigrokyaw nanggad sa nasyon na ini bilang mga pyestang pampubliko.
Panyayari ngonyan/2009 Hulyo 4

* Ipigbiklad ni Sarah Palin an saiyang paghilig sa pagigin gobernador kan Alaska sa katapusan kan bulan. (''Associated Press'')
Peñafrancia Regional Military Parade Competition

An **Peñafrancia Regional Military Parade Competition** sarong pagpapatiribayan sa pagparada nin mga estudyanteng nagkukua nin training sa CAT asin ROTC o WATC kan mga pampubliko asin pribadong eskwelahan sa hayskul asin kolehiyo sa rehiyon Bikol. Piggigibo ini tuyong Septyembre kun kapiyestahan kan Peñafrancia sa syudad nin Naga.

## Oosipon
Nagpoon military parade mga-1940 bàgo magputok an Ikaduwang Guerra Mundial. Pirang taon antes kan guerra, nagburukasan an mga eskwelahan asin liwat na gibo an parada sa partisipasyon kan mga estudyante gikan sa Camarines Sur National Highschool, Camarines Sur Trade School, Colegio de Sta. Isabel asin Ateneo de Naga. 

## Military Parade 2009
An mga miembro kan Asosasyon nin Bikol kan mga Katolikong Eskwelahan (BACS) asin iba pan eskwelan dai mabali ngonyan na taon huli sa pagromdom kan ika-300 taon kan devocion ki Nuestra Señora de Peñafrancia.

An kabali sa mga dai mapartisipar (patin mga bakong myembro kan BACS), iyo an Universidad de Santa Isabel, Sta. Monica Academy kan Baao, La Consolacion College kan Daet, La Consolacion College kan Ciudad nin Iriga, St. Andrew Academy kan Sagñay, Dominican School of Calabanga, Pili Parochial School, St. Louise de Marillac kan Pili, asin Unibersidad kan Amihanan-subangan na Filipinas kan Ciudad nin Iriga.

## Hilingon man
*1999 Peñafrancia Regional Military Parade Competition

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
* Mga retrato kan military parade kan 2008 
* Mga retrato kan military parade kan 2009 
* Mga retrato kan military parade kan 2010
Unibersidad kan Filipinas, Baguio

An **Unibersidad kan Filipinas, Baguio** (Ingles: *University of the Philippines, Baguio*) sarong unibersidad nasyunal sa Baguio, Filipinas. Itinugdas ini kan 1921 sa paagi kan inisyatiba kan UP alumni sa Baguio asin Benguet dangan pinasinayaan bilang Unibersidad kan Filipinas na Kolehiyo kan Baguio kadtong Abril 22, 1961.  Dai nahaloy isinangat ini sa ngunyan kaining autonomous status bilang sarong constituent university kadtong Disyembre 2, 2002.

Ini an ikapitong buminilog kan unibersidad sa Sistema nin Unibersidad kan Filipinas asin siyang tagapagdara kan wayaway kan unibersidad sa lugar kan Kaamihanan na Luzon. Saro man ini  sa mga institusyong pananaligsig sa rona sa paagi kan Cordillera Studies Center kaini, na may etniko asin interdisiplinaryong pananaligsig  na iyo man sa mga pag-iiskusar kaini sa pag-iingat sa biodibersidad asin subong kultura kan Rona nin Kordilyera.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt
Unibersidad kan Filipinas, Diliman

An **Unibersidad kan Filipinas, Diliman** (Ingles: *University of the Philippines - Diliman*), inaapod man na **UP Diliman**, **UPD**, o **UP**, iyo sarong unibersidad nasyunal sa mahihiling sa distrito kan Diliman sa syudad kan Quezon, Filipinas.

Itinogdas ini kan Pebrero 12, 1949 na iyo na ngunyan an pangenot na kampus asin an pigtutukawan kan administrasyon kan Unibersidad kan Filipinas na Sistema (*University of the Philippines System*) na iyo an nasyunal na unibersidad kan Filipinas.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Quezon Hall, U.P. Diliman, Jan 2024.jpg|An Oblation Plaza na nagpapahiling kan monumento kan Oblation asin an atubangan kan Quezon Hall.
Ladawan:University Avenue, U.P. Diliman, Quezon City (1).jpg|University Avenue
Ladawan:Sunken Garden, U.P. Diliman, Quezon City (1).jpg|Sunken Garden
Ladawan:Oblation Plaza during fireworks display.jpg|An Quezon Hall kaidtong 2011 Lantern Parade
Ladawan:National Science Complex, U.P. Diliman, Quezon City (1).jpg|National Science Complex
Ladawan:Fire Tree beside University Avenue, U.P. Diliman, Quezon City (1).jpg|Sarong Fire Tree sa gilid kan University Avenue


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt
Sarah Palin

Si **Sarah Louise Palin** (namundag kan Pebrero 11, 1964 an Gobernador kan Amerikanong estado nin Alaska.
Unibersidad kan Filipinas, Los Baños

An **Unibersidad kan Filipinas, Los Baños** (sa Ingles: University of the Philippines, Los Baños) sarong unibersidad nasyunal sa Los Baños, Laguna, Filipinas.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt
Unibersidad kan Filipinas, Visayas

An **Unibersidad kan Filipinas, Visayas** (sa Ingles: University of the Philippines, Visayas) sarong unibersidad nasyunal sa Miagao, Iloilo, Filipinas. Igwa ining apat na kampus: sa Miagao (pangenot), syudad nin Iloilo, Tacloban asin Cebu.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt
Unibersidad kan Pilipinas, Mindanao

An **Unibersidad kan Pilipinas, Mindanao** (sa Ingles: University of the Philippines, Mindanao) sarong unibersidad nasyunal sa ciudad nin Davao, Filipinas.  
An UP Mindanao an solamenteng konstitwenteng unibersidad kan UP na namukna gibo kan lehislatibong aksiyon.
## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt
Luis Dimarumba

Si Padre **Luis Dimarumba** (25 Agosto 1890- ? )sarong pading sekular sa Naga, Camarines Sur, sarong edukador asin parasurat. Siya kaiba sa pagtogdas kan Academia Bicolana asin kan Sanghiran Nin Bikol. Siya man an nagin enot na Direktor kan Camarines Sur Catholic Academy (1927) na iyo na ang Ateneo de Naga University, kan ini pinagmuknà kan Simbahan Katoliko sa Naga.

An mga magurang niya iyo sinda Pedro Dimarumba asin Frisca Aytona. Nag'adal siya sa Seminario-Colegio de Nueva Caceres na kinua an Bachiller en Artes, asin Sagrada Teologia, dangan nag'adal pa sa Unibersidad kan Sto. Tomas sa kursong Derecho Canonigo.

Si Dimarumba nagin man kura paroko sa Baacay, Albay, Fiscal Eclesiastico kan diocesis, asin Vicario Foraneo kan Tabaco, Albay. Siya nagin Direktor man kan Catholic Central School, eskwelahan kan Simbahan Katoliko na namomogtak asin  nagooperar sa Tabaco, Albay kan panahon na idto, 1941.

## Ginunoan
* Retrato sinapi sa Peñafrancia Official Souvenir Program. Sept. 20-21, 1941. Boklit 47 asin 192.
* Sanghiran Nin Bikol. Libreria y Imprenta Mariana. 1928.
* Hayokong na istorya kan buhay sinapi' sa: the Bicol Region directory. Commonwealth Press, Inc. Publ. Valentin de Niña Lazarte. 1936. p. 39.
Tsekoslobakya

An **Tsekoslobakya** (sa Ingles: Czechoslovakia) sarong dating nacion sa Europa. Nabangâ na ini sa duwa: Tsekya asin Slobakya.
Aklan

An **Aklan** sarong probinsya kan Republika kan Filipinas sa rehiyon Sulnopan na Visayas sa Visayas. Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo .  

## Mga banwaan
* Altavas
* Balete
* Banga
* Batan
* Buruanga
* Ibajay
* Kalibo
* Lezo
* Libacao
* Madalag
* Makato
* Malay
* Malinao
* Nabas
* New Washington
* Numancia
* Tangalan

## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

Ph fil aklan.png|Mapa kan Aklan
Aklan_River_seen_on_Madalag_Aklan.jpg|Salog Aklan
Aeta_family_at_Kalibo,_Aklan,_Philippines.jpg|Sarong pamilya na Aeta sa atubangan kan Katedral nin Kalibo
Boracay_Blue_Calm.jpg|Tanawon kan Grotto sa Boracay


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Antique

An **Antique** sarong probinsya kan Republika kan Filipinas sa rehiyon Sulnopan na Visayas sa Visayas. Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## Mga banwaan
*Anini-y
*Barbaza
*Belison
*Bugasong
*Caluya
*Culasi
*Hamtic
*Laua-an
*Libertad
*Pandan
*Patnongon
*San Jose
*San Remigio
*Sebaste
*Sibalom
*Tibiao
*Tobias Fornier (Dao)
*Valderrama

## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

Ph_fil_antique.png|Mapa kan Antique
Magarsus Antique City, Karataş 03.jpg|Magarsus Antique City, Karataş
Antique_Capitol.jpg|Suanoy na kapitolyo probinsyal kan Antique na ngunyan saro nang museo
ISS023-E-15142_lrg.jpg|Tanawon kan sarong minahan sa isla nin Semirara
Hamtic_Cemetery_Chapel.jpg|Suanoy na kapilya sa sarong sementeryo sa Hamtic
Sugar_Cane_Farm_Sibalom.jpg|Sarong tubuhan sa Sibalom


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Capiz

An **Capiz** sarong probinsya kan Republika kan Filipinas sa rehiyon Sulnopan na Visayas sa Visayas. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini . 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

## Heograpiya
### Syudad
*Roxas

### Mga banwaan
*Cuartero
*Dao
*Dumalag
*Dumarao
*Ivisan
*Jamindan
*Ma-ayon
*Mambusao
*Panay
*Panitan
*Pilar
*Pontevedra
*President Roxas
*Sapi-an
*Sigma
*Tapaz

## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

Ph_fil_capiz.png|Mapa kan Capiz
Robinsons_place_roxas_facade.jpg|Robinsons Place Roxas


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Negros Occidental

An **Negros Occidental** sarong provincia kan Republika kan Filipinas sa rehiyon Sulnopan na Visayas sa Visayas. An kabesera kaini iyo an siyudad kan Bacolod na namomogtak sa kabangaan sa norte-solnopan nin islang Negros, asin an Negros Oriental yaon man sa sur-subangan kan nasabing isla. Sa pagkamugtak ini yaon sa ibong kan Golpo nin Panay asin Guimaras Strait sa norte-solnopan kan islang probinsya nin Guimaras asin kan probinsya nin Iloilo sa Panay. Bistong gayo komo "Mangko nin Asukar sa Filipinas", an probinsyang ini naprodusir sobra sa kabanga kan produksyon sa asukar igdi sa Filipinas. 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

### Agi-agi
Dati pa naabot an mga Espanyol, ini inapod na "Buglas" kan saiyang mga tinubo. Kan nadukayan ini kan mga Kastila kan Abril 1565, inapod nindang "Negros" ta an mga kagbanwa nakita nindang sobrang maiitom an kublit. 

## Heograpiya

### Syudad
* Bacolod
* Bago
* Cadiz
* Escalante
* Himamaylan
* Kabankalan
* La Carlota
* Sagay
* San Carlos
* Silay
* Sipalay
* Talisay
* Victorias

### Banwaan
* Binalbagan
* Calatrava
* Candoni
* Cauayan
* Enrique B. Magalona (Saravia)
* Hinigaran
* Hinoba-an (Asia)
* Ilog
* Isabela
* La Castellana
* Manapla
* Moises Padilla (Magallon)
* Murcia
* Pontevedra
* Pulupandan
* Salvador Benedicto
* San Enrique
* Toboso
* Valladolid

## Demograpiko

## Kataytayan nin mga ladawan

Ph fil negros occidental.png|Mapa kan Negros Occidental
Mambukal Waterfalls.jpg|Busay nin Mambukal sa Murcia
Don Salvador Benedicto mountain range.jpg|Kabukidan kan Don Salvador Benedicto
File:Mount Canlaon.JPG|Bukid Kanlaon


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Ratak An Ati

Rawitdawit na tinokda' ni Leonor Dy-Liacco, sinapi' sa libro niyang **An Bikolana**:

        **RATAK AN ATI**

: An ATI an ratak sa satuyang tubig
: Sa salog, sa sulong, sa sapa, burabod sa bukid
: Alagad enoton an ati sa salog
: Ta mayo nang sira sa tubig na libog

: Mayo nang bakagan, maputi, makintab
: Mayo nang kikiro, na may patak-patak
: Mayo na nin bakla na mataba-taba
: Mayo nang otaba na garo na bola

: Kulang na nin bebe sa hababaw mayo
: Kulang na nin boyod, orog nang bigsion
: Yaon na an hito na kadto sa oma
: Igwa na nin kikig nagtataro-tangka

: Nangangalasan pati asusugi ma' na
: Na iyong makakan kan ating ralataw
: Kun ika maglaba an puti malatom
: Maglamutaw ka man yaon an kurikong

: Ano daw punan ta tiponon an ubak
: Kan mga gulayon, bungang kahoy, batag
: Magbobon na kita diyan palapaon
: An gabos na ati na satong inapon

: An ati plastic na dai nalalapa baga
: Sirubon na sana kun dakul hugasan
: Malinig an harong pati natad pangpang
: Sa pangpang haleon bayungan, atian

: Dai  ka mag-ati sa salog na gayo
: Ta an ating iyan ratak ta sa tao
: Ilikay an aki sa gabos na helang
: Nganing maheling man gayon kan kinaban.
Negros Oriental

An **Negros Oriental** sarong probinsya kan Republika kan Filipinas sa rehiyon Sulnopan na Visayas sa Visayas. 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  . 

## Heograpiya

### Syudad
* Bais
* Bayawan (Tulong)
* Canlaon
* Dumaguete
* Tanjay
* Guihulngan

### Banawaan
* Amlan (Ayuquitan)
* Ayungon
* Bacong
* Basay
* Bindoy (Payabon)
* Dauin
* Jimalalud
* La Libertad
* Mabinay
* Manjuyod
* Pamplona
* San Jose
* Santa Catalina
* Siaton
* Sibulan
* Tayasan
* Valencia (Luzurriaga)
* Vallehermoso
* Zamboanguita

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Amihanan na Samar

An **Northern Samar** sarong probinsya kan Republika kan Filipinas sa rehiyon Subangan na Visayas sa Visayas. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo  .

## Heograpiya

### Banwaan
*Allen
*Biri
*Bobon
*Capul
*Catarman
*Catubig
*Gamay
*Laoang
*Lapinig
*Las Navas
*Lavezares
*Lope de Vega
*Mapanas
*Mondragon
*Palapag
*Pambujan
*Rosario
*San Antonio
*San Isidro
*San Jose
*San Roque
*San Vicente
*Silvino Lobos
*Victoria

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System