open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paraataman alimbubuyog

An **paraataman alimbubuyog** iyo idtong persona na nag'aataman nin mga alimbubuyog, idtong mga specie, na may pakinabang sa tawo. An inaataman nindang specie nin mga alimbubuyog idtong nagtatao nin tangguli, pollen, taro asin iba pang produktong nanginginabang an tawo. An mga alimbubuyog na ini na nakukua asin nagbubuhay igdi sa Filipinas iyo idtong lukot, ligwan, potyokan, asin iba pa, alagad dakul pang mga specie na inaataman man kan mga ibang paraataman sa iba-ibang nasyon. An ibang paraataman naataman kan layas na alimbubuyog na taboan sa palibot kan kudal bilang proteksyon asin pagdisganar sa mga para'bon huli ta an taboan mararang makasugod asin grabeng kulog an minamate kan natudok kaini.

An alimbubuyog kadaklan nakakagibo nin tangguli, pollen, propolis, taro asin royal jelly mantang an ibang paraataman nagpapadakul nin mga "reyna" (paraaki) asin mga alimbubuyog mismo ta ipabakal an mga ini sa ibang paraoma o huli lamang nag'aalag kaini ta linga-lingaan. An iba nag'aataman ngane makataong polinasisayon sa pagpapabunga sa mga tinanom asin mga gulayon asin sa serbisyo ninda, sinda binabayaran. An iba talagang napadakul nin ataman para sa komersyal na produksyon.

## Kahulogan

An mga paraataman inaapod man na paratangguli, apyarista, apikulturista,(hale sa Latin, apis, alimbubuyog). An paraataman nagpapadakul asin nagmamato kaini yaon sa anira, sa mga kahon-kahon, o anoman na kaka'gan. An mga alimbubuyog dai manso o garo asin ta pwedeng magluyap. An paraataman an saiya sanang kontrolado an estaran kaini, an anira o anoman na kagamitan alagad an mga alimbubuyog naglalayaw-layaw sa kahiwasan nin mga katatamnan sa paghanap kakanon pero pwede maghubong estaran. Totoo parati an mga ini nabaralik sa saindang erokan kun ini malinig, rinsay asin madiklom na pulian na natao sainda nin proteksyon.

## Toltolan
Integan sa dyolin

An **Integan sa dyolin** o **lintigan sa dyolin** sarong kawat nin mga aki sa Filipinas kun saen dyolin an ginagamit. Ini kinakawat parati sa daga asin poon duwa sagkod sa pirang gustong mabarali, depende sa pinagkaoyonan kan pag'iriba. Nalabot sa daga na tiponan kan mga tayang dyolin. Parati, bool sana an iniitok-itok padodo sa daga ngane makagibo nin labot na igdi tinitipon an mga taya kan magraralaban. Kun tolo halimbawa an makarawat Integan, pwedeng an taya tigtorolo, kaya siyam an ikakaag sa labot. Lambang parakawat may sadiring dyolin na bato. Ngane maisihan kun isay an mano (enot na matira), nakurit sa may duru-distansya asin lambang parakawat matindog sa lugar na kinuritan man saka i'aapon an saiyang bato sa ikinaag na guhit. An pinakaharani sa guhit iyo an mano. An masurunod na matira depende sa pagkarani sa kurit.

An tuyo sa kawat ngane manggana, iyo an pag'integ kan mga taya duman sa labot na umolsit an mga dyolin. Dai mapondo an parainteg sagkod na dai na siya makapatalsik kan dyolin sa labot. Kun igwa pang natada, an sunod naman an mainteg asin mapondo kun dai na siya makapa'olsit kan mga dyolin. An gana iyo an makatipon nin pinakadakul na dyolin na napa'olsit. Kun ini may tarayaan na ganahon na kwarta, tinata'wan halaga an bawat dyolin, halimbawa, dos pesos lambang dyolin. Kaya kun 5 an napaluwas sa labot, siya an masingil nin sampolong pesos, singko sa lambang kakawat kun sinda 3 an nagkakarawat.

Alagad, sa mga aki bakong sugal ini asin an kaogmahan yaon sa makatipon nin dakul na dyolin imbes ini bakalon pa sa tindahan.

## Toltolan
Tatsean

An **tatsean** parati kwartang takal an ginagamit sa pagkawat asin kwartang taya igdi an ginagana; an bato kwartang takal man. An makarawat pwede duwa, tolo o pira pa man depende sa pagka'oroyon kan mga pag'iriba. Kun an makarawat tolo halimbawa asin an taya tigtotolong piso sinda, an mga taya na ikakaag sa tahaw kan  binilog  na guhit, siyam na peso gabos. Ngane makua kun isay mamano, makurit sa huruharayo asin matongtong sa sarong lugar sana asin ipapa'olanto an bato duman sa ginuhit. An pinakaharani sa guhit iyo an mano. An laban iyo an pagdaklag sa tiniripon na mga takal kan bato na takal na kwarta man giraray. Kun matamaan an saro o duwang takal na makaluwas sa kurit, an mga ini masasadiri na kan nagtira. Kun mayong mapaluwas, an masunod sa mano iyo an matira naman. Paribay-ribay an magkakarawat sagkod na maubos an mga taya'. 

An kawat na ini haros garo sarong sugal na asin parati an nakawat kaini mga bagongtawo na naedad sampolo pataas. Totoo, pwede man iba an pagkaoroyonan na gaganahon, halimbawa an balon na kakanon kan kakawat na kun ini estudyante. O pwede sarong gamit itaya sa laban nin tatsean.
 
Sa kawat na ini kaipuhan an husay sa paghimunta kan nakataya asin pwersa sa pag'apon kan bato na kayang mapatalsik an taya na makarayo asin makaluwas sa binilog na guhit.

## Mga panluwas na takod

## Toltolan
Integan sa kwarta

An **Integan sa kwarta**; **lintigan sa kwarta** o midbid sa halipot na apod na **lintig** o **lintigan**, haros parehas man sa kawat na Integan sa dyolin. An kaibahan iyo ta an ginagamit na mga taya' mga takal (coin) na kwarta asin ikinakaag sana an taya sa laog nin kurit na patalidong alagad an bato dyolin man.  An kwartang taya in'integ na bumaliktad, hale halimbawa sa pagkakaag na sa ibabaw an pigurang "tawo", pagbaliktad pakatamai kan dyolin, an sa ibabaw na, iyo an "agila". An gaganahon iyo mansana an naiinteg. An bilang kan taya depende sa pigkaoroyonan: kun tigduruwang takal kan tolong makarawat, an gabos na taya sa talidong na kurit mabilang 6 na takal may halagang 6 na pesos kun an monedang pinili piso an denominasyon; kun an dos'on pinili, an tolong magkakarawat mataya sa kurit nin 6 na takal nagkakahalagang 12 pesos. An mano iyo kun siisay an makaparani kan saiyang bato sa pamanuhan na kurit.

An sikreto sa pagpabaliktad, dapat mainteg an takal sa gayad sana. Arinman mapabaliktad, saiya na. Sa totoo lang, an siring na kawat garo sugal mansana alagad popular na maray ini sa mga aki sa mga baryo asin sa mga karo-kanto kan syudad.

## Toltolan
Luboc Floating Restaurant

An **Luboc Floating Restaurant** iyo an mga restawran na makukua sa Salog nin Luboc, Bohol na pinagpalataw, salod nin duwang haralabang baroto. An ruta iyo an kalabaan kan salog nin Luboc, napoon sa Loay Bridge asin nakakaabot sa Busay Falls dangan nabalik. Sobrang sarong oras na maluway sanang nag'iidot ngane an mga turista natatawan oportunidad magkakan, magtanaw kan palibot kan salog manta nagdangog-dangog asin inaaling kan musika nin sarong banda. Ini inaapod man na riverwatch lunch and dinner cruise restaurant ta an mga turista nalunad, igdi na napangodto o napamanggi. An pagsakay naantos sa poro kan salog sa may tongod nin busay. Sa porong ini igwang kubo sa gilid kan pampang kun saen may mga parakanta asin parabayle na madadalan  kan mga turista. Parati may baylehan kan tinikling asin inaalok pa an mga bisita na maki'ayon sa baylehan. Saro ining programa kan gobyerno kan Bohol ngane gumantad an turismo sa probinsya.

## Mga panluwas na takod

* http://www.infobohol.com/loboc-river-lunch-and-dinner-cruise/  Loboc River Lunch and Dinner Cruise. kinua 4-7-16.
* https://www.tripadvisor.com.ph/Restaurant_Review-g1082590-d2103915-Reviews-RIVER_WATCH_FLOATING_RESTO-Loboc_Bohol_Island_Bohol_Province_Visayas.html River Watch Floating Resto. kinua 4-7-16.
* http://www.bananatravels.com/loboc-river-cruise-and-floating-restaurant.html Banana Travels. kinua 4-7-16.
* http://www.passportchop.com/asia/philippines/loboc-river-cruise-buffet/  Cruising down Loboc River... kinua 4-7-16.
## Toltolan
Montel Williams

Si **Montel Brian Anthony Williams** (Baltimore, Hulyo 3, 1956) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Montel Williams
Khanda (simbolo kan Sikhismo)

An **Khanda** iyo an emblem o simbolo kan relihiyon na Sikhismo. Ini binibilog nin tolong hamo asin  sarong patalidong: an khanda, duwang kirpan asin sarong chakkar (talidong). Ini an eskudo de armas miitar kan mga Sikh padagos. Kabtang man ini kan desinyo kan *[[Nishan Sahib]]*. An duwang-tarom na iyo an khandang espada namomogtak sa pamayohan kan sarong banderang Nishan Sahib bilang ornamento. Kaya an emblem pinagsaralak kan tolong simbolo.representado kan tolong bagay. 
*An duwang-taroman na khanda (espada) sa tanga'
*Sarong *chakkar* (chakram, singsing) 
*Duwang saroan na tarom na espada, o kirpan, pinag-ekis sa kaibabaan o magkaibong kan khanda asin chakkar. Ini pigrepresentar an duwang pag'uugale kan inapod na *Miri-Piri*, na nagtotomoy kan integrasyon kan espiritwal asin temporal asin an duwang ini magkasararo sana asin dai pwedeng pagtratohon na manaro-saro asin suway sa lambang saro.
An Khanda parati nakakaribong sa emblem kan Iran na nahihiling nakalantad sa wagayway nin Iran na sa katunayan mas naenot pa an simbolo kan mga Sikh igdi. Minsan man an simbolong ini ginagamit bilang pagkaburogkos o pagkaburunyog kan gabos sa komunidad kan mga Sikh. 

## Toltolan
Stonehenge

An **Stonehenge** sarong prehistorikong monumento sa Wiltshire, Inglatierra, 2 milya (3 km) an rayo sa solnopan kan Amesbury asin 8 milya (13 km) amnayan kan Salisbury. An mga gapong nakatindog patalidong sa Stonehenge namomogtak sa tahaw nin takolod na daga kun saen yaon  an pinakamahi' bog na mga monumentong nag'eedad pa sa panahon Neolitiko asin Bronse sa laog kan Inglatierra, kabali na igdi an pirang gatos na mga guntod na lulubngan.

Dati igwang 30 nakatindog na gapo; ngonyan, 17 na sana an natatada. An  mga gapong ini harale sa  Marlborough Downs, 20 milya paamnayan, 7 pye an langkaw asin lambang saro nagtitimbang na 50 tonelada. An mga gapo pinagsarama gamit martilyo asin mga tiam an ginamit ngani an nakasapaw na gapo sa ibabaw kan mga nakatindog magin pusog asin magpugol sa mga gapong tindog.

An mga arkeologo nagtutubod an Stonehenge na monumento tinugdok sa pag'ultan kan 3000 BC abot 2000 BC. An nakapalibot na gulod nin daga asin kali-kali napetsahan na eksistido na mga 3100 BC. Radiokarbon nagtaong indikasyon na an mga pinatindog na mga gapo, ibinangon sa pag'oltan 2400 abot 2200 BC, dawa may posibilidad na an mga ini haloy nang yaon sa sityo mas amay pa sa 3000 BC. 

An Stonehenge legalmente yaon na sa proteksyon kan Scheduled Ancient Monument poon pa kan 1882 kun kasuarin lehislasyon para sa mga historikong monumento naipasar na sa Britanya. An Stonehenge pati na an paralibot kaini ipigtala na sa lista kan UNESCO para sa mga inapod na World Heritage Sites na pinagpangyari kan taon 1986. An Stonehenge rogaring kan Korona asin pigmamato kan English Heritage; an paralibot na daga pagsasadiri kan National Trust.

Sinasabing an Stonehenge daa posible lulubngan poon pang amayon na panahon. Sinasabi pa man na ini daa lugar na sambahan. Deposito nin mga tulang nin tawo na nagpepetsang 3000 BC nagkakurua kan an mga kali asin mga gulod igdi kinaralot. Sabi an paglulubong sa lugar na ini nagpasige pa nin limang gatos na taon.

## Toltolan
Juno

An **Juno** sarong spacecraft na pinaitaas sa espasyo kan NASA bilang saro sa inapod kaining New Frontiers Mission, sa katuyohan na an Juno malikos sa planetang Jupiter. Ini pinataas kan Agosto 5, 2011 asin nakaabot sa planeta kan Hulyo 4, 2016. Yaon an Juno sa polar orbit sa pag'adal kan komposisyon kan planetang Jupiter, an butong kan grabidad kaini, an magnetikong impluensya asin an polar na magnetospera. Maghahanap man ini kan anoman na tandaan kun paano nagporma an planeta, kaiba na diyan an pagdeterminar kun may kagapoan na tagas sa kairaromi, an pagkadakul kan tubig sa atmosperong hararom, an distribusyon kan masa niya asin kadurosan kaini kun gurano kararom asin kakusog, na nag'aabot ngane nin 618 kilometro sa sarong oras (384 mph).

## Mga panluwas na takod

* http://space-facts.com/jupiter/ Jupiter facts. kinua 8-7-16.

## Toltolan
Rongas

Sa dermatolohiya an **rongas** sarong pagkalugad na hababaw sana sa kublit, na dai kararom sa epidermis. Mas maluya ini sa **si-si** asin an pagdugo, kun igwa man, bakong grabe. An mga bakong labis na rongas pwede man apodon gasgas na dai nadugo o daing pila' na naresulta, alagad an hararom na rongas pwede magresulta sa risang pila' sa tissue, asin bago na'omay na husto naluwas ngona an inaapod na "kagan" na natukal na sana. An mas traumatikong pagkarongas na nababakbak an magkapirang soknong nin kublit inaapod sa Ingles, 'avulsion'. 

An rongas nangyayari parati kun an kublit naguguragod sa mga bagay na magaspang o may mga tarom-tarom na nakawsa nin paggiragid, pag'iraid kan mga ibabaw na parte kan kublit o epidermis.

## Pag'omay kan rongas


Image:Hand Abrasion - 32 minutes after injury.JPG|32 minuto pakarongas
Image:Hand Abrasion - 16 hours 45 minutes after injury.JPG|17 oras pakarongas
Image:Hand Abrasion - 1 day 19 hours 32 minutes after injury.JPG|1 aldaw 19 oras
Image:Hand Abrasion - 2 days 22 hours 12 minutes after injury.JPG|3 aldaw pakarongas 
Image:Hand Abrasion - 12 days 23 hours 24 minutes after injury.JPG|13 aldaw pakarongas
Image:Hand Abrasion - 13 days 15 hours 30 minutes after injury.JPG|14 aldaw pakarongas
Image:Hand Abrasion - 17 days 11 hours 30 minutes after injury.JPG|17 aldaw pakarongas
Image:Hand Abrasion - 18 days 11 hours 43 minutes after injury.JPG|18 aldaw pakarongas
Image:Hand Abrasion - 21 days 18 hours 21 minutes after injury.JPG|22 aldaw pakarongas
Image:Hand Abrasion - 30 days 4 hours 43 minutes after injury.JPG|30 aldaw pakarongas


## Toltolan
Tesauro

An **tesauro** sarong librong toltolan na nagtitipon kan mga katagang nagkakaagidan sa mga kahulogan, asin ini parati linalaman kan mga sinonimo asin kun minsan an mga kabaliktad na kahulogan o mga antonimo; iba ini sa sarong diksyunaryo na nagtataong paliwanag asin mga kahulogan kan lambang kataga, saka an huri rinirinsay susog sa saiyang alpabeto. An tuyo kan pagbilog nin tesauro iyo ngane an parasurat o parataram makua sa madaling paagi an mga katagang tukod na tukod sa mga naiisip niyang ipahayag, o sabi kaiyan ni Peter Mark Roget, an kaghaman kan tesaurong  bantogan sa lenggwaheng Ingles, "mahanap an mga kataga na mataong eksakto, puntok, asin naangay sa ideya na boot isayod."

An siring na tesauro dai man sangkap nanggad kan mga sinonimo para sa sarong kataga. Ini pati natao man kan mga kaibahan kan sentido bagay sa sitwasyon na mas masasabotan an maninigong gamiton na tataramon.  Bakong arog kan diksyunaryo, an tesauro dai matao nin depinisyon kan lambang kataga na ikinaag niya sa lista.

## Etimolohiya

An katagang "tesauro" hale sa ika-16 na siglong Latin, thēsaurus, na iyo an pigLatin kan Griyegong θησαυρός (thēsauros), na boot sabihon "tambobong", "tesoreria", "kaban". Alagad, poon ika-16 sundo ika-19ng siglo, an terminong "tesauro" ginagamit man sa arinman na diksyunaryo o ensiklopedya, siring kan Thesaurus linguae latinae (1532), asin an Thesaurus linguae graecae (1572). An pakahulogan na "kadamotan nin mga katagang rininsay susog sa sentido" nahiling kan 1852 sa titulo kan hinaman ni Roget na "thesaurer" sa sinabing Middle English man ngane boot sabihon "treasurer".

## Mga halimbawa kan entri sa posibleng sarong tesauro sa  Bikol

* suntok: buntol, sampaling, sapuyong, dungi', sungbil, tapli', tampal, tapak, taptap, talpi', sapok, taplong, sapak.

## Mga panluwas na takod

* http://www.etymonline.com/index.php?term=thesaurus thesaurus. kinua 8-7-16.

## Toltolan
Telly Savalas

Si **Aristotelis "Telly" Savalas** (Griyego: Αριστοτέλης "Τέλλυ" Σαβάλας; Enero 21, 1922 – Enero 22, 1994) sarong  Griyego-Amerikanong parakanta, aktor sa pelikula asin telebisyon. An saiyang karera nag'ayaw nin apat na dekada. Siya naroromdoman bilang saro na may malagong na boses asin kalbong payo.

## Buhay asin edukasyon

Siya nagsirbe sa Hokbong Amerikano (1941-1943) alagad siya pigpondo an komisyon huli sa makuring aksidente sa awto na saiyang sinapo'. . Siya nag'adal nin psychology sa Colombia University . Mahusay maglangoy, siya saro man sa maray na gayong kumawat nin poker.-

Hagadan siya sa helang na kanser.

## Filmograpiya

### Film

### Telebisyon

## Mga panluwas na takod

* https://greekreporter.com/2024/11/28/10-facts-kojak-star-telly-savalas/

## Toltolan
Vitiligo

An **vitiligo** sarong natnat na kondisyon sa kublit kun saen an kublit nawawara an pigmento kaini. Nangyayari ini kun an pigmento selula kan kublit dai na nag'aasir asin nagpupunsyonar. Daing gayo isi an talagang kawsa kan pangyari nin vitiligo. An pagsasaligsig nagsusuwestyon na pwede huli sa autoinmune, henetiko, nerbyos o sa virus. May kaso totoo nakakawsa ini kan pagkalahid sa ibang mga kemikal. Kabanga daa kan apektado kaini naduduktan dai pa naabot edad 20 pero an kadaklan nakukua ini  bago aboton an edad 40.

An porsentahe sa populasyon kan kinaban na nagkakahelang nin siring sa kublit dai maabot sa 1%. Mayo pang aram na bulong nakakaomay nanggad kaini alagad igwang mga panlahid na nakakatahob kan mga pagkakabang sa kolor kublit. Igwa man remedyo na an kublit na normal pwede itapal sa lugar na may vitiligo. Saro pang remedyo iyo an pagpailaw sa ultra-violet na sirang sa lugar na apektado kasabay an paglahid nin krema.

## Mga tandaan asin sintomas

An pagkaigwa nin vitiligo naririsa tolos sa mga patse-patseng lugar nin kublit na mayong pigmento nahihiling sa pagkapu'saw o pagkaputi kaini na risang iba sa kolor sa ibang parte kan kublit, na garo na baga karabang sa kolor.Ini pating mga patseng ini napoon saradit sana alagad nagdadakula o naglalakop. Prominente ining magbutwa sa pandok, kamot asin takyag. An pagkawara' kan pigmentasyon mas partikular sa mga palibot kan mga lusotan sa hawak arog kan nguso, mata, susunghan, sa palibot kan ikinabuhay asin sa pusod. An mga pasyenteng nagsasapo nin siring na kondisyon naagi sa depresyon asin pagkabalde' sa saindang hitsura.  Ini dai nakakaolakit sa anoman na pagkaduruta'an.

An vitiligo mas risa sa mga kulbit na mairom arog kan sa negro asin daing gayo reparo sa mas mapupu'saw na kublit dawa nalataw na gayo sa mga puti kun nabalad sa saldang.

## Toltolan
Punggod

An **punggod**  (Ingles: *pimple*, *acne*) sarong ludog nabutwa sa kublit resulta kan impeksyon huli sa malana asin maati na glandula. Kun sobrang maati ini nagatok padagos asin nanana'. May natipon na garo mata-mata na dai dapat ngane pilsion ta pwede orog na masurip.
## Kawsa

An kublit igwang mga pinong-pinong mga labot (alisngawan) na sa irarom kaini may inaapod na glandula sebasceas na nagpoprodusir nin "sebum". Pag an soknong nin mga selula kan kublit nagrarakdag, ini pwedeng magdukot sa sebum na naresulta sa pagkasulat kan mga alisngawan kan kublit (pore, Ingles) asin nasasaray sa laog. An sebum sinasabing dakul an dinadarang bakterya arog kan Propionibacterium acnes. Pagnatipon ini naresulta sa impeksyon asin paggatok sa kublit. Iyo na ini an sinasabing mga punggod.

## Pagbulong

An punggod nalilinig sa kublit sa paglahid nin mga bulong na krema o likido arog kan benzoyl peroxide asin salicylic acid  asin mga anti-bakterya panguragod igdi. Bago ilahid an mga siring kaipohan ngona magpuramos sa pandok nin maimbong na tubig. An pirming malinig an kublit, na mayo lantad sa mga alpog o mga ati na madurukot sa kublit, asin an paglahid kan maninigong panglahid o panghaplas igdi, madaling magwara an mga punggod.

May bulong pa man na bakong antibiotic, an inapod na Nicotinamide (bitamina B3) mas magayon ta orog na napasarama sa kublit asin mayong naresultang pila'.

Igwa man mga pagbulong na natural sana asin hale sa prutas o mga ordinaryong kakanon sa harong. Saro na diyan an apple cider vinegar, an tangguli na sinalakan cinnamon asin ilahid, an tangguli na pigtimpla sa gatas asin ihaplas man sa may punggod, an kaputian kan sugok na pigbati saka idorodotdot sa mga ponggod, an pigrunot kan hinog nin tapayas na iguragod sa lalawgon, an pigrunot na ubak kan aranghita asin tinimpla sa tubig na ilalahid sa apektado kan punggod asin man an ubak daa kan batag pwedeng ipaggosgos sa pandok, dangan maghalat nin mga 30 minuto bago magpuramos.
## Tamang paglinig sa kublit

An regular na paghugas sa mga lugar kan kublit na pwedeng sarayan nin mga garadan nang mga selula kaini asin paghaplas kan mga maninigong pampalinig sa kublit ngane mahale an mga durukot-dukot na mga ati na madara nin impeksyon, mga lakdang na malilikayan an pagtalubo kan mga punggod.
Totoo dai man pirmi mahale an punggod, orog na kun an lawog sobrang nagtitipon an mga lana-lana na pigdukotan ati asin nakakabara sa mga alisngawan kan kublit.

## Toltolan
Peter Mark Roget

Si **Peter Mark Roget** (18 Enero 1779 – 12 Septyembre 1869) sarong Briton na doktor, teologo, asin leksikograpo. Siya mas bantog sa paghaman asin pagpalagda' kan Thesaurus of English Words and Phrases (Roget's Thesaurus), sarong libro nin pinagpisan-pisan na kadamotan kan mga nagkakaagidan na mga kataga'. Ini pinalagda' niya kan taon 1852.

## Toltolan
Ukelele

An **ukulele** o uke, sa lipot na pagtaram, sarong klaseng instrumento musikal na hitsurang gitara,  gikan Hawaii. Ini may apat na dulos asin an pangaran kaini gikan sa tataramon na Hawaii-non. Nagpoon ini sa islang Hawaii asin ngonyan nadara na sa maski saen na parte kan kinaban. 

## Toltolan
Queen Latifah

Si **Dana Elaine Owens** (namundag Marso 18, 1970), na bisto sa pangaran niya sa entablado bilang **Queen Latifah** sarong Amerikanang parakanta, kompositor, aktres, modelo, prodyusir sa telebisyon, komedyante asin paragibo nin plaka sa musika saka tagamato sa programang pangtelebisyon.

An pinakaenot niyang album All Hail to the Queen nagbentang sobra sa sarong milyon na kopya asin an kanta niyang nagsikat na gayo an "Unity" nakasikwit para saiya kan primero niyang Grammy Award.

Siya namundag sa Newark, New Jersey, sa magurang niyang si Lance asin Rita Owens.

## Toltolan
Theresa May

Si **Theresa Mary May** MP (née Brasier; namundag 1 Oktobre 1956) sarong Briton na pulitiko na iyo an pighuhuna na masalida ki David Cameron bilang sunod na Primer Ministro kan Reyna Unido. Siya lider kan Conservative Party poon pa kan Hulyo 11, 2016, an Home Secretary poon 2010 abot 2016, asin Myembro kan Parlamento para sa Maidenhead poon 1997. Siya an piglalaoman na matukaw Primer Ministro pakatapos mag'atubang ki Reyna Elizabeth II kan Hulyo 13.

## Toltolan
Taharrush Jamai

An **Taharrush Jamai** sarong praktis kultural na nagpoon sa Tangang Subangan, na pinapaluwas garo 'kawat' lamang kan mga kalalakihan, kun saen inaarabongan an sarong babae sa tuyong pagbastos saiya, pagkaplog, asin sagkod sa paglugos saiya sa atubangan nin nagdadaralan. An mga lalaking iyo an nagbabastos napalibotan pa nin ibang kalalakihan na nakikiagawan sa pagrani sa biktimang babae ngane makabali sa pangangaplog asin sa pagbabastos. Sa mga lalaki, garo sana ini bakong krimen kundi arabrakan.

Nata'wan atensyon ini kan Media sa Solnopan kan an sarong CBS Reporter na si Lara Logan nagin biktima sa siring na kawat kuno kan siya nagpaduman sa Ehipto kan 2011 sa pagkuang bareta manongod kan pagbagsak kan rehimen ni Presidente Hosni Mubarak.

## Etimolohiya

Sa Arabo an kahulogan kan 'taharrush', 'arabong na pagngangalwag', 'arabong na pambabastos' (Ingles, collective harassment). Alagad, an katunayan, ini may hararom na elemento na sekswal kun saen sarong grupong kalalakihan na pwede pang mag'abot sa ginatos, binabarastos an magkapirang babae na bako sanang kinakaplog, kinakarapkap an hawak kan mga babae, kundi man sagkod sa maggumlo sa mga suso kaini, pigriton an lubot, asin sa tahaw nin kadakul na tawo na ribong kun anong nangyayari, linulupigan pa an an binabastos ninda. Nangyayari ini ta may sirkulong mga kalalakihan na nakapalibot igdi asin tinatahoban na dai mahiling an ginigiribo.

## Mga panluwas na takod
* http://www.dailymail.co.uk/news/article-3395390/The-Arabic-gang-rape-Taharrush-phenomenon-sees-women-surrounded-groups-men-crowds-sexually-assaulted-spread-Europe.html The Arabic gang-rape 'Taharrush' phenomenon. Kinua 20-7-16.
* http://www.veritenews.com/news/international/taharrush-jamai-public-gangrape-game-spreading-to-europe/2022/  Arab RAPE GAME Taharrush Jamai. Kinua 20-7-16.
* http://www.huffingtonpost.com/alex-shams/sexism-isnt-an-arab-cultural-practice_b_9022056.html Neither Taharrush Gamea Nor Sexism Are Arab ‘Cultural Practices’. inua 20-7-16.

## Toltolan
Buraybuto

An **buráybutô** iyo an apod kan mga tawo na nagdadarang duwang organo sekswal sa saindang hawak, saro nin sa lalake (putoy), asin an saro sa babae (pepe), alagad ini pambihirang maray asin konsideradong bakong normal sa pagkahawak nin sarong tawo. Parati kaini an sarong organo pwedeng may sa hitsura sana pero dai nagtalubo na toltol asin dai man magamit. May mga  boro-bareta na igwang inaapod na buraybuto na parehas tunay an duwang organo, toltol asin normal sa pagtalubo asin pwedeng magpungsyonar alagad mayo pa nin bareta na siring, dokumentado asin naadalan na sayod.

## Mga panluwas na takod
* http://www.newhealthadvisor.com/Hermaphrodite-Human-Pictures.html Hermaphrodite Human pictures. Kinua 21-7-16.
 

## Toltolan
Gabinete kan Turkiya

An **Gabinete kan Turkiya** (Turko: Bakanlar Kurulu) iyo an representasyon na nag'eehersisyo kan supremong autoridad ehekutibo sa Turkiya. Ini binibilog kan gabos na pamayo kan mga departamento mayor. An mga ministro o sekretaryo kan departamento pignonombrahan kan  presidente sa pakipagtabangan asin paghadoy sa Primer Ministro.  An gabinete responsable sa pagpalakaw kan bilog na estado.

An presenteng gabinite iyo an ika-65ng gabinite kan Turkiya, pinamayohan ni Binali Yildirim.

## Toltolan
Ivana Miličević

Si **Ivana Miličević** (namundag 1974) taga-Estados Unidos, aktres sa entablado, sa sine asin sa telebisyon. 
## Toltolan
Donald Trump Jr.

Si **Donald John "Don" Trump Jr.** (namundag Desyembre 31, 1977) sarong Amerikanong negosyante. Siya an pinakamatuang aki kan si real estate developer na si Donald J. Trump asin an modelong Tseko na si Ivana Trump. Siya, katuwang an mga tugang niyang sinda Ivanka Trump asin Eric Trump, nagkakapot asin nagpapadalagan kan The Trump Organization bilang bise-presidente ehekutibo.

## Toltolan
Basho

Si **Basho** (1644 – 28 nin Nobyembre 1694) an pinakabistong pararawitdawit kan  Edo period. Bantog an saiyang mga haiku sa bilog na kinaban. An Haiku tradisyunal na halipot na rawitdawit kan Hapon. 

## Toltolan
Stana Katic

Si **Stana Katic** (namundag Abril 26, 1978) sarong ng Kanada aktris sa entablado, sa sine asin sa telebisyon. 
## Toltolan
Palba

An **palba**  iyo an tataramon kan mga bungog asin pula. Ini anas sana inaagi sa pagmanya sa kamot, sa pagpahiling kan ekspresyon nin lawog, asin posisyon kan hawak sa pagpahayag kan sinasaboot, palibhasa dai makaboses asin dai makasawo' nin mga tanog nin lenggwaheng nginunguso. An pagpalba iyo an ubod kan kultura kan mga bungog dawa totoo ginagamit man ini kan mga tawong bako man bungog alagad mayong kakayahan na magtaram. 

An mga linggwista hinihiling na an pagpalba kadakul pagkaagidan sa mga tinataram na lenggwahe asin ta sinda konsiderado an duwa na mga kapwa natural na lenggwahe. Igwa man sindang pagkakaiba, arog halimbawa an paggamit kan espasyo sa gramatikal na paagi. Alagad, an duwa may mga linggwistiko propiedad asin ginagamit pareho an mga kakayahan nin lenggwahe

Bakong malinaw kun pira talaga an palbang tataramon sa kinaban pero igwang salang pagtubod na pararehas sana an mga ini dawa saen na parte sa kinaban makukua. Lambang nasyon may nagtalubo na sadiring palbang tataramon pero may poagkakaa'agidan man sinda. An edisyon kan 2013 Ethnologue nalista an 137ng palbang tataramon. An iba kaini binisto legalmente pero an iba mayong masabing status. An mga linggwista iniiba an mga natiural na pagsenyas na lenggwahe sa mga ibang sistema na nagpoon igdi o naenot pa igdi, arog kan mga kodigo manual para sa mga tinataram na lenggwahe , mga maro-manya sa laog nin harong, mga pagsenyas kan mga omboy o anopaman na pagmanya kan mga kabalang.

## Mga panluwas na takod
* http://www.british-sign.co.uk/British Sign Language. Kinua 29-7-16.
* https://www.dmoz.org/Science/Social_Sciences/Linguistics/Languages/Natural/Sign_Languages/ Iba-ibang palbang tataramon sa kinaban. Kinua 29-7-16.

## Mga kahulogan kan pagpapalba

Lengua de Signos (Bonet, 1620) B, C, D.jpg  
Lengua de Signos (Bonet, 1620) E, F, G.jpg 
Lengua de Signos (Bonet, 1620) H, I, J.jpg 
Lengua de Signos (Bonet, 1620) M, N.jpg 
Lengua de Signos (Bonet, 1620) O, P, Q.jpg
Lengua de Signos (Bonet, 1620) R, S, T.jpg
Lengua de Signos (Bonet, 1620) V, X, Y, Z.jpg


## Toltolan
Lucille Dumont

Si **Lucille Dumont** (namundag Lucelle Dumont; Enero 20, 1919 – Hulyo 29, 2016) sarong Kanadyanong parakanta sa radyo asin telebisyon asin saro man na tagamato sa siring na mga media. Siya hinihiling kan Canadian Songwriters Hall of Fame bilang iyo an lubos na nagsirbe asin naganduyog sa "musikang popular nin Quebec" huli ta pigkakanta niya an mga komposisyon kan mga kompositot nin Quebec. Siya man an kadungan na gayong nag'antabay sa pagkamundag kan telebisyon Quebec mala ta partisipante siya sa mga enot na pasale nin telebisyon kan Radio Canada.

Pinagpabali siya komo kaapil na inoonra sa Canadian Songwriters Hall of Fame kan 2006, Opisyal sa Order of Canada asin Opisyal sa National Order of Quebec.

## Mga panluwas na takiod

* http://www.bac-lac.gc.ca/fra/decouvrez/films-videos-enregistrements-sonores/disc-o-logue/Pages/liste.aspx?Performer=Lucille%20Dumont Lista kan mga kantang inawit ni Lucille dumont sa telebisyon Kanada. Kinua 2-8-16.

## Toltolan
Anna Mackenroth

Si **Anna Mackenroth** (1861-1936),na namundag sa Alemanya, iyo an pinakaenot na abogadong babae nagpraktis sa Zurich. Kan 1894 nakua niya an doktorado sa ley dangan nagin siyang namamanwaan na Swiso na nagtaong dalan saiya makapraktis sa lugar na ini. Kan Nobyembre 1899, nagkapot siya kan kaso na imbwelto an halagang anom na polong milyon na franco.

Namayo siya sa opisina kan Kasararoan na nagtotolod kan proteksyon kan mga deretso nin kababaihan asin siring man nagkapot kan komite kan Kaayonan sa pagreporma kan edukasyon kan mga kababaihan. Nagtokda man siyang magkapirang dramang pambabae.

Nagadan siya na tios na gayo sa sarong ospital sikyatriya.

## Toltolan
Luke Aikins

Si **Luke Aikins** (namundag Nobyembre 21, 1973) sarong propesyonal na Amerikano na skydiver, sarong piloto, asin retratista sa haralangkaw na namumugtakan. Kan Hulyo 30, 2016, nangyari na siya an pinakaenot na paralukso haleng eroplano sa altitud na 25,000 pye (7,620 m) na mayong kasuru-sulot na parakyut o wingsuit asin ligtas na nakahugpa na mayong disgrasya, salo nin 100 pye por 100 pye na nakaabang na hikot sa saiyang paghulog.. Siya nakakompleto na nin 18,000 na lukso poon kan siya nag'adal pagskydiving sa edad na 12.

## Toltolan
Melania Trump

Si **Melania Trump** (namundag Melanija Knavs, Abril 26, 1970) sa Aleman,  Melania Knauss) sarong Slovene-Amerikano, dating modelo asin iyo ngonyan an Enot na Gining kan Estados Unidos.  Siya an agom kan Amerikanong negosyanteng si Donald Trump, an ika-45ng Presidente kan Estados Unidos. Siya namundag sa Slovenia alagad nagin permanenteng residente kan Estados Unidos kan 2001 asin syudadano kan 2006. Sinasabing siya an ikaduwang Enot na Gining na namundag sa luwas kan Amerika, sunod ki Louisa Adams kan 1825.

May sarong aki siya ki Donald, si Barron na nag'eedad nang siyam na taon.
Si Melania Trump matalasay magtaram sa limang lenggwahe: Sloveniano, Ingles, Pranses, Serbian, Aleman asin Italyano.

## Mga panluwas na takod

* http://www.theweek.co.uk/us-election-2016/69907/melania-trump-thirteen-things-you-might-not-know-about-donalds-wife  Melania Trump: Thirteen things you might not know about Donald's wife. Kinua 2-8-16.
* http://www.gettyimages.com/photos/melania-trump?sort=mostpopular&excludenudity=true&mediatype=photography&phrase=melania%20trump&family=editorial  Mga retrato ni Melania Trump. Kinua 2-8-16.
* http://www.gq.com/story/melania-trump-gq-interviewSarong interbyu ki Melania Trump. Kinua 2-8-16.

## Toltolan
Ako Bicol

An **Ako Bicol (AKB)** iyo sarong partido pulitikal sa Filipinas na nagpapartisipar sa eleksyon nin party-list sa Filipinas. An pigrerepresentar kaini iyo an Ronang bicol asin an Banwang Bikolnon. Kan 2016 eleksyon, an AKB iyo an nangenot asin nangimbabaw na partylist na nakakua nin 1,664,975 na boto, na bunga kaini nakua an 3 pwesto sa Kongreso.

## Likodtanaw

Susog sa pabisto kaini, an AKB sarong hiron kan mga indibidwal, na magsalang residente sa ronang  Bicol, namundag sa mga magurang na Bicolano, o nag'erok sa Bicol o basta interesadong gayo mag'andorog sa pagsurog asin pagtolod kan karahayan asin interes kan rona asin mga kahimanwa igdi, na binibistong mga "Bicolano", sa katuyohan na mabugkos sinda sa paghingoa na mapagantad asin mapauswag an rona paagi nin mga programa asin mga proyekto na malaban sa pagtios, magwaras nin mga serbisyo sosyal, magtogdas nin hustong pag'empleo, maggarantiya  nin hustisya sosyal, asin pagrespeto sa deretsong pantawo, magsurog sa kabanalan kan buhay nin tawo, mapakarhay an pagtaong serbisyo para sa salud, mademokrata an edukasyon asin pageensayo, pagkobkob sa kapalibotan, pagpa'orog kan pag'andam sa mga katibaaran, asin magtolod kan partisipasyon kan mga bagongtawo, mga kababaihan, mga naiibang gender, asin mga may kakundian na mga indibidwal, siring man mga magugurang nang namamanwaan sa pagpapusog kan nasyon.

An AKB daa pighihingoa man na mapakusog an pagtubod sa sadiri asin mapa'orog an patriotismo sa mga Bicolano paagi nin pagpadangat kan historya , arte asin kultura kan Bicol, pagtaong hustong paggalang asin pag'apresyar sa mga heroeng Bicolano, mga personalidad sa bilog na banwaan na tinitingag asin pwedeng magin arogan na modelo sa pagtalubo kan rona sa lantad nin historya asin kultura, asin  pagpatibay kan boot nin mga Bicolano sa tahaw nin mga kalamidad asin remalaso, dungan sa pagtalikod sa mga kaugalean na nagigin bagat sa pag'uswag.

## Mga Representante sa Kongreso

Kan nakua an pinakahalangkaw na pwesto sa 2016 eleksyon, an AKB nata'wan 3 tukawan sa ika-17ng Kongreso nin Filipinas. An 3 representante kaini iyo sinda Hon. Rodel M. Batocabe, Hon. Christopher S. Co, asin Hon. Alfredo A. Garbin, Jr.

## Mga enot na taon

An AKB nagpoon ini komo sarong kaayonan na pribado dara an ngaran na "SOS Bicol," na nag'agap asin nag'ayuda sa mga residente sa Bicol na biktima kan Bagyong Reming; ini nagmukna man mga programang pang-kabuhayan sa mga residenteng nalamasang gayo kan su 2009 pagtuga kan Bulkan Mayon.

## Mga panluwas na takod

* http://www.up.edu.ph/ako-bicol-party-list-its-not-over-until-its-over/  Ako Bicol Party-List: It’s Not Over Until It’s Over. Kinua 5-8-16.
* http://newsinfo.inquirer.net/526345/ako-bicol-party-list-sending-heavy-equipment-to-leyte-samar Ako Bicol sending heavy equipment... Kinua 5-8-16.

## Toltolan
Pakawat Olimpiko sa Tig-init 2016

An **Pakawat Olimpiko sa Tig-init 2016** na binibisto opisyalmente bilang Ika-XXXI Olimpyada, sarong pankinaban na patiribayan itinalaan na gibohon sa siyudad nin Rio de Janeiro, Brasil. Napili an lugar na ini bilang sityo kan Olimpiko kan Oktubre 2, 2009 sa Copenhagen, Denmark. Ini an enot na pangyari na an Olimpiko sa Tig-init ibubunsod sa kontinente nin Habagatan Amerika. 

An Pakawat pormalmenteng nagpoon kan Agosto 5 asin matapos sa Agosto 21, 2016.

Sobra sa 11,000 atleta hale sa 206 na mga Komiteng Olimpiko Nasyonal, kabali an ngonyan pa sanang malaog an Kosovo asin Habagatan Sudan an mapartisipar. May 306 na pongpong nin mga medalya, an mga kawat tinatampok kan 28 Olimpikong isports, kaiba an rugby sevens asin golf, na idinugang kan Komite Internasyonal Olimpiko kan 2009. An mga sinisibotan na mga event mangyayari sa 33 na sityo kan siyudad nin Rio de Janeiro, asin sa 5 pang ibang mga siyudad kan Brasil, sa  São Paulo (pinakadakulang syudad kan Brasil), Belo Horizonte, Salvador, Brasília (kabisera kan Brasil), asin sa Manaus.

Mga sityong tinogdok pagkakawatan:



Aerea2 maracana.jpg
Stitched 003.jpg
Centro Olímpico de Deodoro.jpg
Maria Lenk Aquatic Center.jpg
Arena Olímpica do Rio.jpg
Tênis Rio 2016.jpg
Esportes Aquáticos Rio 2016.jpg
Arena do Futuro Rio 2016.jpg
File:Rio2016 julho ZonaB Deodoro 009 8214 -c-2016 GabrielHeusi HeusiAction.jpg



## Toltolan
Bungang-saldang

An **'bungang-saldang** resulta kan sobrang pagbalad sa saldang. Apektado kaini iyo an buhay na tisyu siring kan kublit na nadadangdang kumbaga sa radiasyon ultraviolet naghahale mismo sa saldang. Sintomas kaini sa mga tawo asin mga hayop iyo an namumulang kublit na maharatihit sa duta o sa hapros, makulog, asin pati may dara pang pagkaribong namamamate kan nanganganaan sa pagkabalad. Sa labis na pagkabalad sa saldang pwedeng magtaong peligro sa buhay. An bakong masyadong pagkabalad maresulta sana sa sinasabing suntan o "pangingitom" kan kublit. 

Pangana' na radiasyon sa ultraviolet iyo an primeramenteng kawsa kan mga ludog sa kublit na totoo bako man madarang peligro. Pantahob sa saldang asin proteksyon sa kublit iyo an pang'ulang sa posiblerng kanser nin kublit. An pagsu'lot nin bado asin  kupya' iyo an simpleng gamit pamproteksyon sa bungang-saldang. An bakong sobrang pagbalad natao man nin proteksyon sa sunod na pagkabalad huli ta nadagdagan kan inaapod na melanin, na nasagang sa sobrang pagkasulo kan kublit.

## Mga iba pang sintomas asin tandaan nin pagkabalad

Sa pagkasulo kan kublit dara sa pagbalad, iyo an pangtutubig kan mga ludog (nagliliptok), paggagatol, pagbabaklas kublit, hiras, kalentura, pantatakig, asin pagkawarang malay. Saro pa, nanginginit an parte kan kublit na nasulo sa balad saldang gibo kan konsentrasyon kan dugo sa prosesong pag'uumay kan nasulo. An pagkasulo kublit o bungang-saldang pwedeng pahamraw, o mahibog na pagkasulo kan kublit.

## Toltolan
Isla nin Frayle

An **Isla nin Frayle**, inaapod man na **Fort Drum** asin **El Fraile Island**, asin may bansag na "konkretong armadong bapor", sarong isla na harani sa nganga'an kan Sola' nin Manila kan Filipinas. An kota' na ini tuyong armadong husto asin pinormang bapor kan Estados Unidos kan taon 1909 asin nagsirbe bilang depensa sa mas halakbang na daratangan kan South Channel pasiring sa sola' durante kan panahon nin Amerikanong kolonya. Ini naagaw asin inukopar kan mga mananakop na Hapon kan Ikaduwang Gerang Pankinaban alagad nabawi kan pwersa armada kan Estados Unidos paagi nin pagpabulos igdi sa mga ngawngaw sa ibabaw kaini nin pinaghalong aseiti asin gasolina sa na ikinatoprod kan mga nagpapaipli' sa irarom na mga Hapon. Bunga kaini, an kota' permanenteng nagin inutil. 

An napapabayaan na ngonyan na kota' ipigngaran kan Amerika ki Brig. Gen. Richard C. Drum na nagsirbeng marayrahay an rekord sa Gerang Mehikano-Amerikano saka duman man sa Gera Sibil nin Amerikano, asin  siya nagadan kan Oktobre 15, 1909, na iyo an taon kun kasuarin hinaman an kota'. An islang ini asin iba pang mga depensa sa pantalan kan Sola' nin Manila sakop kan Siyudad nin Kabite kan probinsya nin Cavite.
## Toltolan
Lista kan mga senador nanggarana sa 2016 na eleksyon para sa Senado kan Filipinas

An 2016 eleksyon para sa Senado sa Filipinas ginibo kan Mayo 9, 2016 sa pagpili kan kabanga kan Senado. An mga senador na naelihir sa taon 2016, kairiba kaidtong mga napili kan 2013, iyo an kabibilogan kan delegasyon kan Senado para sa ika-17ng Kongreso. 

An proklamasyon kan gabos  na 12 senador ginibo sampolong aldaw pakaeleksyon, o kan Mayo 19. Tolo kan limang dating nakatukaw, na nagkarandidato pa, nanggarana, manta apat na dati nang nagin senador asin limang bagong matukaw na senador nakaluwas man. 

## Paagi nin pagpili

An pagboto sa mga senador lakopan sa bilog na nasyon sa sistema na kun siisay an 12ng may pinakahalangkaw na boto iyo an matukaw sa Senado. An botante may doseng boto; an sarong botante pwede bumoto kulang sa dose pero dai sobra diyan. Binibilang an boto asin an doseng may pinakahalangkaw na bilang nin boto iyo an sinasabing napili na magtukaw sa Senado. An Komisyon sa Eleksyon iyo an napalakaw kan eleksyon para sa Senado, asin an Elektoral Tribunal kan Senado iyo an nadangog kan mga reklamo kontra sa sarong guminana pakatukaw na kaini sa saiyang panggana.

## Mga Senador nabotohan kan 2016

*Mga senador binobotohan lakopan sa bilog na nasyon.
Maria Sharapova

Si **Maria Yuryevna Sharapova** (Ruso: Мари́я Ю́рьевна Шара́пова; namundag Abril 19, 1987) sarong propesyonal na parakawat tennis. Residente sa Estados Unidos poon pa kan 1994, siya nagsali na sa WTA tour magpoon pa kan 2001. Rinaranggo siyang nu. 1 sa singles kan WTA sa limang magkasuruway na okasyon, sa kagabsan sa bilog na 21 semana. Siya an saro sa sampolong mga babae, asin solong Ruso, na nagkapot kan Grand Slam karera. Siya medalista man sa Olimpik, na ginana an pirak na medalya para sa Rusya sa women's singles kan 2012 Tag-init na Olimpik sa London. 

Si Sharapova nagin pangkinaban na nu. 1 sa enot na pangyari kan Agosto 22, 2005 sa edad na 18 asin  ultimo napugol niya sa ika-5ng beses nin  apat na semana poon Hunyo 11, 201 abot Hulyo 8, 2012. An saiyang 35 singles na titulo asin limang Grand Slam na titulo nalampasan sana na Serena asin Venus Williams. Ginana niya pa an pahinapos na WTA finals kan 2004. Ginana niya pa an tolong doubles titles.

Si Sharapova iyo an babaeng atleta na pinakahalangkaw an bayad nakukua sa saiyang hanapbuhay. 

Si Sharapova pinagsuspendir asin dai pinabali sa kompetisyon sa Rio Olympics ngonyan na Agosto 2016 kan International Tennis Federation  gibo kan nakua siyang positibo sa pagtomar kan bulong na meldonium. 
 
## Mga panluwas na takod

* http://www.mariasharapova.com/filter/hentry Opisyal na websayt n i Sharapova. Kinua 6-8-16.

## Toltolan
Michael Phelps

Si **Michael Fred Phelps II** (namundag Hunyo 30, 1985) sarong Amerikanong paralangoy na pamkompetisyon. Siya an Olimpyanong may kapot sa rekord sa enterong panahon, na nakasikwit nin pinakadakul na medalyang bulawan (22, doble sa ikaduwang-pinakahalangkaw na nagawadan), Olimpikong medalyang bulawan para sa event na indibidwal (13), Olimpikong medalyang para sa lalaking indibidwal (15). Sa pagkakua niya nin 8 medalyang bulawan sa 2008 Pakawat sa Beijing, si Phelps nalampasan niya an rekord ni Mark Spitz, saro man na Amerikanong paralangoy na nakakua nin 7 medalyang bulawan sa solohan na pakawat Olimpiko. Sa Pakawat Olimpiko sa Tig-init sa 2012, na ginibo sa London, siya nakasikwit nin 4 na medalyang bulawan asin 2 medalyang pirak, bagay na siya na an pinakamahusay na atleta sa Pakawat Olimpiko sa tolong surunod-sunod na beses, 2008, 2012 asin 2016.

Amay pa kaini, siya guminana nin 6 na medalyang bulawan asin 2 medalyang tanso sa 2004 Olimpiko sa Atenas, Gresya.

Si Phelps man an nagkakapot kan rekord pankinaban sa 100-metrong butterfly, 200-metrong butterfly, asin sa 400-metrong individual medley. Ginana niya an 81 medalya sa mayor na mga kompetisyon internasyonal, na nag'abot 65 bulawan, 13 pirak, asin 3 tanso na saiyang naguno sa manlaenlaen na mga kompetisyon, poon sa Olimpiko, sa the World, asin sagkod sa Pan Pacific Championship. Gibo kan mga pangyari ini, siya nagawadan nin mga titulo siring kan "World Swimmer of the Year Award"  pitong beses asin "American Swimmerr of the Year Award" siyam na beses asin man an FINA Swimmer of the Year Award kan 2012. An daing kaarog na kapangganahan niya sa Olimpikong 2008 sa Beijing nag'ani kan bansag saiyang "Sportsman of Year" kan magasin na Sports Illustrated.

Siya na an inapod na pinakamahusay na paralangoy sa bilog na kinaban.

## Pamilya

Siya namundag kan Hunyo  30, 1985 sa Towson, Maryland, Estados Unidos. An mga magurang niya iyo sinda sa Michael Fred Phelps asin Deborah Phelps. Igwa siyang sarong aki, si Boomer Robert Phelps.
## Toltolan
Nike (Mitolohiya)

An **Nike** (/ˈnaɪki/; Greek: Νίκη, "Kapangganahan", Antigong Griyego: [nǐːkɛː]), sa soanoy na relihihyon kan Gresya, siya ini an diyosa na representasyon kan kapangganahan, na bisto man sa apod na Pakpakan na Diyosa nin Kapangganahan. Sa mga Romano, midbid siya sa apod na Victoria. Depende sa panahon kan iba-ibang mito, siya pinabisto bilang aki ni Titan Pallas asin ni diyosang Styx, tugang man ni Kratois (Kusog), Bia (Pwersa), asin Zelus (Kaigotan).                                                                                                                                         

## Antigong toltolan

Si Nike asin saiyang mga tugang ugos na pag'iriba ni Zeus, an dominanteng diyos kan Griyegong panteon. Susog sa soanoy na mito, si Styx dinara an magturugang ki Zeus kan panahon na ini nagtitipon nin mga kakampi sa saiyang laban kontra sa mga gugurang na mga diyos-diyos, na apod Gera nin mga Titan. Si Nike nagpapel bilang sakay sa karwahe guyod nin mga kabayo. Siya naglalayaw-layaw sakay sa siring sa lantad nin batalya, nagpapanao sa mga manggarana nin kabantogan asin kamurawayan, na sinisimbolo nin putong na dahon laurel.

Si Nike pirming nahihiling na may pakpak sa haros gabos na estatuwa asin mga pinta niya, na saro sa bantog na marhay iyo an Pakpakan nin Kapangganahan nin Samothrace. Haros gabos na mga diyosang may pakpak pigrepresentar na kan panahon klasikal na mayo nang mga pakpak. Si  Nike pigtata'naw pa bilang saro pang representasyon nin kusog, rikas, asin  kapangganahan. Si Nike ugos na amiga man ni Atena. An pigura niya iyo an komun na linaladawan sa mga takal na kwarta kan Griyego.

## Mga panluwas na takod

* http://www.history.com/topics/ancient-history/greek-mythologyMitolohiyang Griyego. Kinua 14-8-16.

## Toltolan
Mark Spitz

Si **Mark Andrew Spitz** (namundag Pebrero 10, 1950) sarong Amerikano asin dating paralangoy na pankompetisyon, nagin kampyon siyam na beses sa Pakawat Olimpiko, asin dating nagkapot kan rekord sa pitong event. Nasikwit niya pitong medalyang bulawan sa Olimpikong Pakawat sa Tig-init 1972 na ginibo sa Munich, na an nakalampas sana iyo si Michael Phelps kan an huri nakua an walong bulawan sa Olimpikong Pakawat sa Tig-init 2008 sa Beijing. Si Spitz nagtala nin pankinaban na rekord sa pitong event na saiyang binalihan asin ginanahan nin bulawan kan 1972.

Sa pag'oltan kan 1968 asin 1972, si Spitz nanggana nin  siyam na Olimpikong bulawan, sarong pirak asin sarong tanso, limang Pan Amerikan na bulawan, 31 titulo sa Amateur Athletic Union (AAU) asin walong titulo sa  National Collegiate Athletic Association. Durante kan mga taon na ini, nagtala siya nin 35 pankinaban na rekord, alagad an duwa kaini bakong opisyal. Nagawadan siyang bansag na World Swimmer of the Year kan 1969, 1971 asin 1972 kan magasin na Swimming World.

Si Spitz amay nagretiro sa propesyonal na paglangoy asin sa edad na 22 nagpondo na siya pagbali sa Olimpikong Pakawat. Sinibotan niya an iba-ibang hanap-buhay siring sa pagendorso sa mga komersyal na produkto, paglaog sa pagbentang daga bilang realtor sa California asin pagigin aktor sa mga pelikula asin bilang host sa mga programa sa telebisyon. Nagbalik pa man kuta siya kan 1991 sa kompetisyon asin makakuang lugar sa U.S. Olympic swimming team sa tuyong makalaog liwat sa Olimpikong Pakawat alagad dai siya nagkwalipikar..

## Pamilya

An mga magurang ni Spitz iyo sinda Arnold Spitz asin Leonore Smith. Kan 1973, si Spitz inagom si Suzy Weiner, sarong UCLAng estudyante sa teatro, asin an pagsasaro ninda nagbunga nin duwang aki, si Matthew asin Justin..

## Inadalan

Si Spitz naghaiskul sa Santa Clara High School, Santa Clara, Caifornia asin pagkolehiyo, siya nag'adal sa Indiana University Bloomington.

## Mga iginawad saiyang premyo

* Sullivan Award 1971
* Olympic Silver Medal 1968 (100m butterfly)
* Olympic Bronze Medal 1968 (100m freestyle)
* Olympic Gold Medal 1968 (4x100m freestyle relay)
* Olympic Gold Medal 1968 (4x200m freestyle relay)
* Olympic Gold Medal 1972 (100m butterfly)
* Olympic Gold Medal 1972 (100m freestyle)
* Olympic Gold Medal 1972 (200m butterfly)
* Olympic Gold Medal 1972 (200m freestyle)
* Olympic Gold Medal 1972 (4x100m freestyle relay)
* Olympic Gold Medal 1972 (4x100m medley relay)
* Olympic Gold Medal 1972 (4x200m freestyle relay)
* Associated Press Athlete of the Year (lalake) 1972
* US Olympic Hall of Fame 1983
* Bay Area Sports Hall of Fame 1984

## Mga panluwas na takod

* https://swimswam.com/10-things-didnt-know-mark-spitz/10 Things You Didn’t Know About Mark Spitz. Kinua 15-8-16.

## Toltolan
John Travolta

Si **Jonathan Joseph** "**John**" **Travolta** (Englewood, Pebrero 18, 1954) dating sarong Amerikanong entertainer.