Preta

An ***Preta*** ( *an yi dags* ), na bisto man bilang **hungry ghost**, iyo an Sanskrit na pangaran para sa sarong klase nin supernatural na linalang na ilinaladawan sa Hinduismo, Budismo, Taoismo, asin relihiyon kan mga tawo kan Tsina na nag-aagi nin pagtios na mas dakula pa sa mga tawo, partikularmente an labi-labing lebel nin gutom asin kapahaan.  An mga ini gikan sa mga relihiyon na Indian asin inadaptar sa mga relihiyon sa Sirangan na Asya sa paagi kan paglakop kan Budismo. An Preta parating pigtatradusir sa Ingles bilang " hungry ghost " gikan sa mga adaptasyon kan Intsik asin Sirangan na Asya. Sa mga enot na pinagkukuanan arog kan *[[Petavatthu]]*, sinda mas manlaen-laen. An mga deskripsyon sa ibaba aplikado sa mas mahiwas na kontekstong ini. An pag-uswag kan konsepto kan preta nagpoon sa pag-isip sana na ini an kalag asin multo nin sarong tawo kun sinda magadan, alagad kan huri an konsepto nag-uswag sa sarong temporaryong estado sa pag-ultanan kan kagadanan asin pagkua nin karmic reincarnation susog sa kapaladan kan tawo.  Tanganing makaagi sa siklo nin karmikong reenkarnasyon, an pamilya kan nagadan dapat na makikabtang sa laen-laen na ritwal asin dolot tanganing giyahan an nagdudusa na espiritu pasiring sa sunod na buhay kaiyan.  Kun an pamilya dai makikabtang sa mga rito na ini sa lobong, na minaabot nin sarong taon, an kalag puwedeng magdanay na nagtitios bilang sarong preta sa bilog na panahon na daing sagkod . 

An mga preta pigtutubodan na mga putik, korap, mapirit, mapandaya, maimon o maimot na mga tawo sa nakaaging buhay. Bilang resulta kan saindang karma, sinda nasasakitan nin dai nababasog na gutom para sa sarong partikular na substansya o bagay . Sa tradisyon, ini sarong bagay na makauuyam o nakakasupog, arog kan mga bangkay o mga ati, dawa ngani sa mas bagong mga istorya, ini pwedeng ano man, dawa gurano pa ka-bizar.  Apuwera sa pagkaigwa nin dai nababasog na gutom para sa sarong nakakasupog na bagay, an mga preta sinasabing igwa nin nakakapurisaw na mga bisyon.  An mga preta asin mga tawo nag-ookupar kan parehong pisikal na espasyo asin mantang an mga tawo na nagheheling sa sarong salog makakahiling nin malinaw na tubig, an mga preta nakakahiling kan parehong salog na nagbobolos na may sarong nakakasupog na substansya; an mga komun na halimbawa kan siring na mga bisyon iyo an nana asin ati. 

Sa paagi kan pagtubod asin impluwensya kan Hinduismo asin Budismo sa kadaklan na parte kan Asya, an pigura *nin preta* prominenteng minalataw sa mga kultura kan India, Bangladesh, Sri Lanka, Tsina, Hapon, Korea, Vietnam, Tibet, Thailand, Cambodia, Laos asin Myanmar.

## Mga pangaran
An terminong Sanskrit  *an preta* nangangahulugan na "naghali, nagadan, sarong gadan na tawo", gikan sa *pra-ita*, literal na "naghale, naghale". Sa Klasikong Sanskrit, an termino nanonongod sa espiritu kan arin man na gadan na tawo, alagad orog na bago gibohon an mga rito nin pag-omaw, alagad mas mahiwas man sa sarong multo o maraot na linalang. 

An terminong Sanskrit kinua sa Budismo tanganing iladawan an saro sa anom na posibleng estado nin pagkamundag liwat.

An terminong Intsik *na egui* (), na literal na "nagugutom na multo", kun siring bakong literal na traduksiyon kan terminong Sanskrit.

## Deskripsiyon
An mga preta dai nahihiling kan mata nin tawo, alagad an iba nagtutubod na sinda mahihiling kan mga tawo sa nagkapirang estado nin isip. Ilinaladawan sinda na garo tawo, alagad may nakalubog, mummyified na kublit, mahiwas na mga tabay, grabe an pagkalaad kan mga tulak asin halawig, manipis na mga liog. An itsura na ini sarong metapora para sa saindang kamugtakan sa isip: igwa sinda nin dakulaon na mga gana, na ipinaparisa kan saindang higanteng mga tulak, alagad limitadong marhay an kakayahan na panigoan an mga gana na iyan, na pigsisimbolo kan saindang payat na mga liog. &#x5B; **' &#x5D;</sup>

An mga preta parateng ilinaladawan sa [[Japanese art|arte kan Hapon]] (partikularmente idtong gikan sa [[Heian period|panahon ni Heian]] ) ni ''Gaki-Zoshi'' bilang [[Emaciation|mga maniwang na]] garo tawo na mga linalang na may mga tulak na may masasarigan na kadakulaan asin medyo manipis na mga tulak. Parati sindang ipinapahiling na nagdidila sa mga naula na tubig sa mga templo, na may kaibang [[Demonyo|mga demonyo]] (partikularmente [[Oni|an oni]] ), na desesperadong nakikimaherak sa mga tawo, asin naghahanap nin mga bagay, o nahuhulog sa grabeng kulog na nagrerepresentar kan saindang personal na kulog. Kun dai, pwedeng ipahiling sinda bilang [[Hitodama|mga bola nin aso o kalayo]] . Parati, an mga pretas parati na piglaladawan na huba asin mantang an iba nakasulot [[Fundoshi|nin fundoshi]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

Sa Cambodia, an sarong espesyal na babaeng *preta* midbid bilang *grák,* sarong maraot na espiritu na pigtutubodan na iyo an espiritu nin sarong maraot na gurang na babae na an pangaran Yey Plang (យាយប្លង់) na iyo an namamayo sa pag-andam nin kakanon para sa pamilyang hade asin para sa mga monghe sa mga templo harani sa palasyo kan hade kan Hade sa pag'oltan kan 2019 asin Monong 1941. 

An mga Preta nag-eerok sa mga lugar na mayong asin disyerto kan kinaban, asin nagkakaiba-iba an kamugtakan susog sa saindang nakaaging karma . An iba sainda pwedeng magkakan nin dikit, alagad nadedepisilan na marhay na makahanap nin kakanon o inomon. An iba nakakakua nin kakanon asin inomon, alagad nadedepisilan na marhay na halonon. Nanonompongan kan iba na an kakanon na kinakakan ninda garo baga nagpuputok sa kalayo mantang hinahalon ninda iyan. An iba nakakaheling nin sarong bagay na puedeng kakanon o inomon asin minamawot iyan alagad iyan naluluyos o naaalang sa atubangan kan saindang mga mata. Huli kaini, pirmi sindang nagugutom. &#x5B; **' &#x5D;</sup>

Apuwera sa gutom, an mga preta nagtitios nin labi-labing init asin lipot; nanompongan ninda na dawa an bulan nagsusulo sa sainda sa tig-init, mantang an saldang nagyeyelo sa sainda sa tiglipot. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

An mga klase nin pagtios pinag-espesipikar sa duwang mayor na klase nin pretas, idtong mga nabubuhay na magkasararo, asin idtong mga nagbibiyahe sa espasyo.  Sa mga enot, igwa nin tolong subtipo, an enot iyo an mga preta na nagtitios nin mga panluwas na pag-obscure.  An mga pretas na ini nagtitios nin danay na gutom, pagkapaha o pagkabakong sensitibo sa temperatura.  An ikaduwang klase nin pretas iyo idtong mga nagtitios nin mga panlaog na pag-obscure, na igwa nin saradit na nguso asin darakulang tulak.  Sa parate, an saindang ngoso sadit na gayo kaya dai sinda nakakakan nin igong kakanon tanganing mapano an dakulang espasyo sa saindang tulak asin sa siring nagdadanay na perming nagugutom.  An huri sa tolong subtipo iyo an mga preta na nagtitios nin mga espesipikong pagkadiklom arog kan mga linalang na nabubuhay asin nagkakakan kan saindang mga hawak.  An ibang mahiwas na kategorya nin mga preta na nagbibiyahe sa panahon asin espasyo pirming natatakot asin igwa nin tendensiyang magtao nin kulog sa iba. 

An mga pagsakit kan mga preta parateng nakakaagid sa mga nag-eerok sa impiyerno, asin an duwang klase nin pagkatawo madaling magkaribaraw. An pinakasimpleng pagkakaiba iyo na an mga linalang sa impiyerno nakakulong sa saindang kinaban sa irarom kan daga, mantang an mga preta libreng maghiro.

## Mga relasyon sa pag-ultanan kan mga preta asin mga tawo
An mga preta sa pankagabsan nahihiling na bakong gayong nakakadisturbo sa mga mortal apwera sana kun an saindang paghimuyawot nakadirekta sa sarong bagay na mahalagang marhay, arog kan dugo o laman. Minsan siring, sa nagkapirang tradisyon, an mga preta naghihingoang olangon an iba na panigoan an sadiri nindang kamawotan paagi sa mahika, ilusyon, o pagsaginsagin. Pwede man sindang magin dai nahihiling o magbago kan saindang lalawgon tanganing takoton an mga mortal.

Sa pangkagabsan, alagad, an mga preta nahihiling bilang mga linalang na dapat kaherakan. Kaya, sa nagkapirang monasteryo nin Budista, an mga monghe nagwawalat nin mga dolot na kakanon, inomon, insenso, ilaw, prutas o burak sa sainda bago magkakan.

Dugang pa, igwa nin kadakol na mga kapiyestahan sa palibot kan Asya na naggigirumdom kan importansya kan mga nagugutom na multo o pretas asin an siring na mga kapiyestahan yaon sa tradisyon kan Budismo kan Tibet siring man sa tradisyon kan Taoista kan Tsina.  An mga nasyon arog kan Tsina, Cambodia, Tibet, Thailand, Singapore, Hapon, asin Malaysia naggigibo nin mga gutom na kapiyestahan nin multo, asin sa Tsina ini parati sa ika-15 aldaw kan ika-7 lunar na bulan susog sa saindang kalendaryo.  Dakul na mga ritwal an minabale sa pagsulo nin mga simbolikong materyal na pagsasadiri, arog kan papel na joss (sa porma nin kwarta, gubing, gadyet, transportasyon, estate, istaran, luho, asin iba pa) kaya pigkokonektar an konsepto kan preta sa materyalismo kan nagadan sa saindang buhay.  Dawa ngani kadakol na mga preta o gutom na mga multo an nagdadanay sa saindang materyal na mga rogaring sa laog kan saindang buhay bilang tawo, an ibang mga multo na pigrerepresentar sa mga kapiyestahan nagmamawot sa saindang mga namomotan sa laog kan saindang buhay bilang tawo.  Durante kan mga kapiyestahan, an mga tawo nagtatao nin mga dolot sa mga espiritu asin naglalaom na balos sindang mag-ako nin mga bendisyon hale sa saindang mga apoon.  Kaya, an mga gutom na kapiyestahan nin multo na naggigirumdom kan mga preta sarong natural na parte kan nagkapirang kultura sa Asya asin bako sanang limitado sa mga sistema nin pagtubod na Hindu o Budista.

## Hinduismo
Sa Hinduismo an mga preta tunay na mga linalang. Sinda sarong porma, sarong hawak na kompuesto sana nin *[[Vayu|vāyu]]* (aire) asin ''akaśa'' ( aether ), duwa sa limang darakulang elemento ( klasikal na mga elemento ) na minakompuesto nin sarong hawak sa Kinaban (an iba iyo an ''prithvī'' [kinaban], jala [tubig] asin agni [kalayo]). Igwa pang ibang porma susog sa karma o "mga aksyon" kan mga nakaaging buhay kun saen an sarong kalag namundag sa mga hawak na garo tawo na mayong saro sagkod tolong elemento. An Jiva o kalag/espiritu seguradong mamundag giraray pagkagadan sa sarong hawak na kompuesto nin lima o labi pang elemento. An kalag na nasa transient mode dalisay asin an pag-eksister kaini maikukumpara sa sarong deva (diyos) alagad nasa huring porma nin pisikal na pagkamundag. An mga elemento apwera sa *akaśa* na tinawan nin kahulugan iyo an komun na sangkap sa bilog na uniberso asin an natatadang apat iyo an komun sa mga propyedad kan mga planeta, bitoon asin mga lugar pagkatapos kan kagadanan arog kan kinaban kan mga gadan . Ini an rason kun tano ta an mga Preta dai pwedeng magkakan o mag-inom nin huli ta an iba pang tolong elemento kulang asin mayo nin pagtunaw o pisikal na pag-inom na posible para sa sainda. &#x5B; ** &#x5D;

n mga preta mga mahalagang elemento kan kulturang Hindu, asin igwa nin manlaen-laen na espesipikong mga ritwal sa lobong na dapat gibohon kan pamilyang nagmomondo tanganing giyahan an nagadan na espiritu pasiring sa masunod na siklo nin pagkamundag liwat kan karma.  An mga bola nin bagas, na sinasabing nagsisimbolo kan bangkay kan nagadan, idinodolot hale sa pamilyang nagmomondo sa preta  na an espiritu parateng isinisimbolisar nin sarong bulod na dalipay sa sarong lugar sa harong.  An mga bola nin bagas na ini pig-aalok sa tolong set nin 16 sa laog nin sarong taon, na iyo an lawig nin panahon na kaipuhan tanganing matapos kan sarong preta an saiyang pagbabago pasiring sa masunod na yugto kan buhay kaini.  An mga bola nin bagas idinodolot sa preta huli ta sa transient state na ini sa pag-ultanan kan cremation asin rebirth, an preta sinasabing nag-aagi nin grabeng pisikal na pagtios.  An tolong yugto iyo an bakong malinig na labing anom, an nasa tahaw na labing anom asin an pinakahalangkaw na labing anom na nangyayari sa laog kan panahon nin pagmondo.  Pagkatapos na masulo an pisikal na hawak kan nagadan, an enot na anom na bola nin bagas idinodolot sa mga multo sa pankagabsan, mantang an masunod na sampulong idinodolot partikularmente sa preta o sa espiritu kan tawong nagadan pa sana.  An sampulong rice ball na ini sinasabing nakakatabang sa preta na makabilog kan saiyang bagong hawak na ngonyan siring na sa sarong takyag an laba.  Sa ikaduwang yugto, labing anom na bola nin bagas an idinodolot sa preta, nin huli ta sa lambang yugto nin kamunduan pigtutubodan na an mga preta nagigin mas gutom pa.  Sa huring yugto, an preta sinasabing igwa nin bagong hawak, apat na bola nin bagas an idinodolot asin limang espirituwal na lider kan mga Brahman an pinapakakan tanganing sinda makapagsimbolo kan pagtunaw kan mga kasalan kan mga nagadan sa laog kan saindang buhay. 

Mantang igwa nin mga espesipikong lakdang na naggigiya sa preta pasiring sa saiyang bagong buhay, sa panahon kan proseso nin pagmondo, an pamilya kan nagadan dapat na mag-agi nin serye nin mga restriksyon tanganing tabangan an preta asin mapagaan an saiyang pagsakit.  Sa mga kulturang Indian, an kakanon asin pagtunaw simboliko ta ini nagbubulag kan kakanon na mahalaga sa pagtunaw gikan sa mga produktong basura, asin kun siring an parehong lohika pig-aaplikar sa mga kasalan kan mga nagadan sa saindang mga buhay na paryentes na nagkakakan asin nagtutunaw kan simbolikong mga bola nin bagas.  Sa paggibo kan mga ritwal na ini, an pangenot na paramondo sa nagadan na indibiduwal iyo an simbolikong representasyon kan espiritu o preta.  Sa panahon nin pagmondo, an pangenot na paramondo pwedeng magkakan sana nin sarong pagkakan kada aldaw sa laog kan enot na onseng aldaw pagkatapos kan kagadanan, asin dai man magturog sa higdaan, maggibo nin sekswal na aktibidad o anuman na personal na pag-ayos o mga gawi sa kalinigan.

## Budismo

Ladawan:Gaki-Zoushi.jpg|Sa *Gaki zōshi*餓鬼草紙 "Scroll of Hungry Ghosts": sarong *Gaki* na kinondenar sa pagkakan nin ati nagheheling sa sarong aki na nakasulot *[[Geta (footwear)|nin geta]]* asin may kapot na *[[chūgi]]*, c. ika-12 siglo.

Ladawan:Pyetta (hungry ghosts).jpg|Sarong Burmese na paglaladawan kan mga gutom na multo (pyetta) bilang mga ayam, 1906
Sa pankagabsan sa tradisyon na Budista, an sarong preta pigkokonsiderar na saro sa anom na porma nin pag-eksister (mga diyos, mga demigod, mga tawo, mga hayop, mga multo asin mga linalang sa impiyerno) oras na an sarong tawo magadan asin mamundag giraray.

Sa Hapon, an preta tinatradusir na *gaki* (  , "gutom na multo"), sarong paghiram gikan sa Middle Chinese *nga <sup>H</sup> kjwɨj <sup>X</sup>* ( Chinese , "gutom na multo").

Poon kan 657, an nagkapirang Budista sa Hapon nagseselebrar nin sarong espesyal na aldaw sa kabangaan nin Agosto tanganing girumdomon an *gaki* . Sa paagi kan siring na mga dolot asin pagromdom ( *[[segaki]]* ), pigtutubodan na an mga nagugutom na multo puwedeng makaluwas sa saindang kasakitan.

Sa modernong tataramon na Hapon, an tataramon na *gaki* parateng ginagamit na nangangahulugan na inaalok na aki, o brat.

Sa Thailand, *pret*  mga gutom na multo kan tradisyon na Budismo na nagin parte kan osipon kan mga taga-Thailand . Ilinaladawan sinda na abnormal an langkaw na may saradit na ngoso, na nakakapaluwas nin halangkaw na tanog na an mga monghe o shaman sana an nakakadangog. An mga gurang parateng nagsasabi sa mga aki na dai magsumpa o magin bastos sa saindang mga magurang, ta tibaad sinda magin magayon sa buhay pagkagadan. 

Sa kultura kan Sri Lanka, arog kan ibang kultura sa Asya, an mga tawo namumundag giraray bilang *preta* ( *peréthaya* ) kun sinda nagmamawot nin sobra sa buhay: an saindang darakulang tulak dai nanggad mapupuno huli ta sinda igwa nin saradit na ngoso. 

## Hilingon man

* Bhavacakra
* Bhoot (ghost)
* Bon Festival
* Buddhist cosmology
* Chöd
* Edimmu
* Ganachakra
* Ghost Festival
* Ghoul
* Hungry ghost
* Jiangshi
* Jinn
* Jikininki
* Kanjirottu Yakshi
* Manes
* Maudgalyayana
* Pitrs
* Segaki
* Tingsha
* Wendigo

## Toltolan