open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rafael Orozco Maestre

Si **Rafael José Orozco Maestre** (Marso 24, 1954 – Hunyo 11, 1992) sarong Kolombyanong parakanta nin musikong vallenato. Saro siya sa mga mayor na representante nin mga popular na awitong panbanwa sa Kolombya asin saro sa mga panginot na parakanta asin kagmokna, kaiba an mga kaparehong akordiyonistang si Israel Romero, kan grupong vallenato na Binomio de Oro de América, na popular na maray sa Kolombya, Mehiko, asin Venezuela. 

## Diskograpiya

### Mga album

* Adelante (1975)
* Con Emoción (1975)
* Binomio de oro (1977)
* Por lo alto (1977)
* Enamorado como siempre (1978)
* Los Elegidos (1978)
* Súper vallenato (1979)
* Clase aparte (1980)
* De caché (1980)
* 5 años de oro (1981)
* Festival vallenato (1982)
* Fuera de serie (1982)
* Mucha calidad (1983)
* Somos vallenato (1984)
* Superior (1985)
* Binomio de oro 1986 (1986)
* En concierto (1987)
* Internacional (1988)
* De Exportación (1989)
* De fiesta con binomio de oro (1990)
* De américa (1991)
* Por siempre (1991)

## Mga panluwas na takod

* Discogs 
* MusicBrainz 
* Allmusic
Gao Cen

Si **Gao Cen** (Chinese: 高岑), kortisiyang pangaran bilang Shanchang o Weisheng, sarong bantogan na Tsinong pintor aktibo durante kan Dinastiya Qing. Sarong taga-Hangzhou, siya nag'estar sa Jinling (ngonyan Nanjing) asin saro sa inapod na 
"Walong Master nin Jinling".                                                                                                                                                                                                                                 

## Walong Master nin [[Nanjing|Jinling]]
Kapinu'nan kan Dinastiya Qing igwang nabilog na grupo nin mga artista, inapod na Walong Master nin Jinling (ngonyan Nanjing). An Jinling iyo an importanteng marhay na siyudad sunod sana sa Beijing. Dakul na mga dayupot na taga-anduyog nagtiripon sa pagtugdas kan Qing. Walong master kan  Jinling: Gong Xian, Fan Qi, Zou Zhe, Wu Hong, Hu Zao, Gao Cen, Ye Xin asin Xie Sun, higot na dayupot sa Ming asin saindang ipinahayag an mate ninda paagi nin pagsurat.

## Biograpiya
Si Gao Cen haros bilog na buhay nag'erok sa Nanjing kun saen siya konsideradong saro sa «Eight master nin Nanjing» bilang pintor asin pararawit. Mahusay siya sa pagpintura nin mga burak asin mga ta'nawon. Dakul kan saiyang mga pininturang ta'nawon naapod na Pagmamasid sa gapong siyudad, na representasyon kan palibot nin Jinling.

Mayo saiya an metodo na guru-galapod na tinta siring sa ki Gong Xian; siya ginagamit an tradisyonal na metodong linear. Siya may talento sa pagdrowing nin mga kurit nin mga outline asin may mahusay na pag'usar nin alang na brutsa sa paghagod kan mga mala-aninong gilid. Bakong arog ki Gong, kadaklan kan saiyang mga sinurat nahaman na may kolor sa telang seda.

## Mga Museo
* Beijing (Museo nin Palasyo Imperial):
** *Vision fugitive of the stony city*, section of a portable roll, inks and colour on silk, 36,3x701,8&nbsp;cm
* Berlin
** *Paintings of landscapes*, petsado 1672, tinta asin mga kolor sa papel, album nin 12 canvaa nin mga master Song asin Yuan, eskritura kan pintor sa huring canvas.

## Bibliograpiya
* Yang Xin, Richard M. Barnhart, Nie Chongzheng, James Cahill, Lang Shaojun, Wu Hung (trad. Nadine Perront), Trois mille ans de peinture chinoise, Arles, Éditions Philippe Picquier, 1997, 402 p. ( et 2877303411), p.&nbsp;266, 267, 268
* Dictionnaire Bénézit, Dictionnaire des peintres,sculpteurs, dessinateurs et graveurs, vol. 5, éditions Gründ, janvier 1999, 13440 p. (), p.&nbsp;737

## Toltolan
Hutok

An **hutok** (Ingles: *brain*) iyo an sarong organo na nagseserbing sentro kan sistemang nerbyos sa gabos na vertebrates asin kadaklan na hayop na invertibrates. Yaon iyan sa payo, na sa parate harani sa mga organo para sa mga sensasyon arog baga kan bisyon.  Ini an pinakakomplikadong organo sa hawak nin vertebrado. Sa sarong tawo, an cerebral cortex igwa nin mga 14-16 bilyones na neuron, asin an kinakarkulong bilang nin mga neuron sa cerebelum 55-70 bilyones. Lambang neuron konektado kan mga synapses sa pirang ribo iba pang mga neuron. An mga neuron na ini parateng nakikikomunikar sa lambang saro sa paagi kan halawig na mga fiber na inaapod na axon, na nagdadara nin mga tren na may senyal na mga pulso na inaapod na mga action potential sa hararayong parte kan hutok o hawak na pinupunteriya an espesipikong mga selulang nag - aako.

An mga hutok orog na kontrolado an ibang organo sa hawak. Ginigibo ninda an ibang kabtang kan hawak kapwa sa paagi kan pagprodusir nin mga modelo nin aktibidad sa kalamnan asin sa paagi kan pagpaluwas kan mga kemikal na inaapod hormona. An sentralisadong kontrol na ini minatogot sa marikas asin organisadong reaksyon sa mga pagbabago sa palibot. An nagkapirang pundamental na klase nin responsiveness na arog baga kan mga reflexo pwedeng gamiton sa spinal cord  o peripheral na ganglia, alagad an komplikadong marhay na pagkontrol sa gawe - gawe na basado sa komplikadong sensory input nangangaipo kan impormasyon na nakaukit sa mga kakayahan nin sarong sentralisadong hutok.

An pagpunsionar kan mga selula kan hutok nin indibidwal nasasabotan na ngonyan sa awad - awad na detalye alagad mareresolberan pa an paagi kan pagkooperar ninda sa mga pagtiripon nin minilyon. An dai pa sana nahahaloy na mga modelo sa modernong neuroscience tinatratar an hutok bilang sarong biolohikal na kompyuter, laen na marhay sa mekanikal hale sa elektronikong kompyuter, alagad kaagid kaiyan sa sentido na iyan nakakakua nin impormasyon hale sa nakapalibot na kinaban, itinatagama iyan, asin pinoproseso iyan sa manlaenlaen na paagi.

Ikinokomparar kan artikulong ini an mga rogaring nin hutok sa gabos na klase nin hayop, na may pinakadakulang atensyon sa mga bertebrate. Iyan manongod sa hutok nin tawo sa ngunyan mantang iyan naghihiras nin mga rogaring nin ibang hutok. An mga paagi na an hutok nin tawo napapalaen sa ibang hutok tinutukar sa artikulo dapit sa hutok nin tawo. An nagkapirang tema na posibleng tukaron digdi imbes na tukaron duman huli ta dakol pa an masasabi manongod diyan sa konteksto nin tawo. An pinakamahalagang tukaron kan artikulo sa hutok nin tawo iyo an helang sa hutok asin an epekto kan danyos sa hutok.

## Toltolan
Amrita Sher-Gil

Si **Amrita Sher-Gil** (30 Enero 1913 – 5 Desyembre 1941) sarong Hunggaro-Indyanong pintor. Siya naapod na "saro sa pinakadakulang avant-garde na babaing artista kaamayan kan ika-20ng siglo" asin tagapoon kan modernong Indyanong arte. Amay pa naagkay sa pagpintura, si Sher-Gil nagpoon pormal na pag'adal sa pagpintura sa edad na walo. Siya naka-ani tolos nin pagmidbid sa edad na 19, para sa pintura niyang oil painting *Young Girls* (1932). Si Sher-Gil pigladawan ordinaryong aro-aldaw na buhay nin mga tawo sa saiyang mga pagpintura.

Si Sher-Gil nagbyahe bilog na buhay niya sa manlaen-laen na nasyon siring kan Turkey, Pransya, asin  Indya, mantang nagguguno nin mga arogan sa prekolonyal na arteng Indyano asin sa kontemporaryong kultura. Si Sher-Gil konsideradong sarong importanteng pintor sa ika-20ng siglong Indya, na saiyang legasiyang  nawalat makapantay sa mga kagporoon sa Renasimyentong Bengal. Siya saro man na maigot na parabasa asin pyanista. An mga pintura ni Sher-Gil ngonyan iyo an pinakamahal sa mga babaing pintor na Indyano, dawa totoo dikit an nagbibisto saiya kan siya buhay pa.

## Kaamayi nin buhay/edukasyon
Si Amrita Sher-Gil namundag kan 30 Enero 1913 sa Budapest, Hunggariya, ki Umrao Singh Sher-Gil Majithia, sarong Indyanong Punjabi Sikh na aristokarata gikan sa Majithia na pamilya asin iskolar sa Sanskrito asin Persa, asin Marie Antoinette Gottesmann, sarong Hunggaro-Hudyo parakanta sa opera na gikan man sa mayaman asin burges na pamilya.An saiyang mga magurang nagkatagboan enot kan 1912, kan si Marie Antoinette nagbibisita sa Lahore. An ina niya nagpasiring Indya komo kaiba ni Prinsesa Bamba Sutherland, an makuapo ni Maharaja Ranjit Singh. Si Sher-Gil iyo an matua sa duwang aking babae; an nguhod niya iyo si Indira Sundaram (née Sher-Gil; namundag Marso 1914), ina kan kontemporaryong artista na si Vivan Sundaram. Siya haros kaamayi kan saiyang buhay nag'estar sa Budapest. 

Siya an sobrina kan Indologong si Ervin Baktay. Si Baktay nareparo an saiyang talento sa arte kan an huri nagbisita ki Shimla kan 1926 asin nagin tagaanduyog na si Sher-Gil magkua nin karera sa arte. Pinaggiyahan  niya si Sher-Gil paagi kan pagtutuyaw kan saiyang trabaho asin tina'wan siya nin pundasyon akademiko na iyo an pusog na edukasyon na saiyang pinu'nan. Kan siya hubin pang daragita pinipintura niya saindang mga katabang sa harong asin inaalok niya sindang magin modelo niya. An mga rurumdomon na ini iyo an nagtolod saiya na magbalik sa Indya.

## Mga panluwas na takod
* 
* 

## Toltolan
Balagon

An **balagon** (Ingles: *vine*) iyo an sarong tinanom na may hahahaba asin maniwang na paklang na nagpupurupot asin nagkakanap sa daga o nagsasakat sa paagi kan mga pangkanap. Sa nagkapirang kabtang kan kinaban, nanonongod parati an balagon sa balagon kan ubas.  May mga nagkapirang tinanom na nagdadakula bilang balagon, mantang may nagkapirang tinanom man an nagigin balagon sa sarong kabtang sana kan pagdakula kaini.  Halimbawa, an kanipay asin bittersweet (*Solanum dulcamara*)  nagdadakula bilang palumpong kapag mayong suporta alagad mapupwedeng magin balagon kapag may suporta.

## Toltolan
Paratinda

Sa sarong kadena nin suplay, an **paratinda**, **tagasuplay**, o **parapabakal** (Ingles: *vendor*) iyo an sarong negosyo na nakakokontribwir nin mga produkto o serbisyo. Sa pangkagabsan, an sarong paratinda naggigibo nin mga inventory/stock na mga gamit asin ipinapabakal an mga ini sa sunod na takod sa kadena. Ngonyan, an mga terminong ini nanonongod sa sarong tagasuplay nin ano man na rogaring o serbisyo.

## Toltolan
Kapaladan

An **kapaladan** (Ingles: *destiny* o *fate*) nanonongod sa dai malikayan na dalagan nin mga pangyayari. Mapupwedeng isaisip ini bilang an dai mapugolan na kapangyarihan o operasyon na tinatakda an nuanoy, maski na ini pankagabsan o nin sarong indibidwal. Ini an konsepto na nakabatay sa pagtubod na igwang nakatakdang likas na orden sa uniberso. Iyan pwedeng isipon bilang pati enot nang itinalagang ngapit, baga man sa pankagabsan o sa sarong indibidwal.

## Toltolan
Sadiri

An **sadiri** (Ingles: *self*) iyo an sarong indibidwal bilang punteriya kan sadiring pagpabanaag kan agimadmad. Mantang an sadiri iyo reperensiya kan sarong tema sa iyo man sanang tema, an reperensiya na ini subhetibo. Minsan siring, an sentido nin pagkaigwa nin sadiring boot o pagigin makisadiri dai maninigong ikaribong sa subjectivity mismo. Ostensible, an sentidong ini dinidirekta paluwas gikan sa tema na mapanongod palaog, nakabalik sa tema na nanonongod sa "sadiri" kaini (o saiya mismo). An mga halimbawa nin psychiatric na mga kamugtakan kun saen an siring na "pagkapareho" pwedeng mabari kaiba an depersonalisasyon, na kun beses nangyayari sa schizophrenia: an sadiri minalataw na laen sa tema.

An enot na persona na pananaw minapalaen kan pagigin sadiri sa personal na identidad. Kun saen an "identidad" iyo (literalmente) an pagkapareho asin posibleng imbwelto an kategorisasyon asin labeling, an pagigin sadiri nagtatao nin kahulugan na an enot na personang pananaw nagsusuherir nin potensyal na daing-siring.Sa kabaliktaran, ginagamit niato an "persona" bilang ikatulong-personang reperensiya. An personal na midbidan pwedeng maapektaran nin grabeng helang na Alzheimer's asin nin iba pang helang na neurodegenerative. Ultimo, an sadiri napapalaen sa mga "iba pa." Sa pagpaliwanag kan pagkakalaen kan pagkapareho asin pagigin laen, an sadiri tumang sa iba iyo an tema kan pagsaligsig sa kontemporaryong pilosopiya, an kontemporaryong penominolohiya (hilingon man sikolohikal na penominolohiya), sikolohiya, sikayatriya, neurolohiya, asin neurosiyensya.

Minsan ngani an subhetibong eksperyensya mahalagang marhay sa pagigin sadiri, an pribadong buhay kan eksperyensiang ini saro sana sa dakol na problema sa Pilosopiya nin pagigin sadiri asin siyentipikong pag-aadal nin agimadmad.

## Toltolan
Retrato

An **retrato** (na inaapod man na **ladawan**) sarong ladawan na linalang sa paagi kan liwanag na nahoholog sa ibabaw na photosensitibo, na sa parate retratong pelikula o drowing na elektronikong retratong sensor, siring kan CCD o CMOS chips. 

An kadaklan na retrato linalang ngonyan na naggagamit nin smartphone/camera, na naggagamit nin sarong lente tanganing isentro an naheheling na mga alon nin liwanag kan eksena sa pagprodusir kan maheheling kan mata nin tawo. Inaapod na potograpiya an proseso asin pagpraktis nin paggibo kan siring na mga ladawan.

## Toltolan
Bonifacio Global City

An **Bonifacio Global City** (midbid man bilang **BGC**, **Global City**, o **The Fort**) iyo sarong panpinansyal asin pang-*lifestyle* na distrito sa Taguig, Metro Manila, Filipinas. Ini mahihiling 11 km (6.8 mi) sa sur-subangan kan syudad nin Manila. An distrito naka-eksperyensya nin pag-uswag sa komersyo pakatapos kan pagpabakal kan sarong 440-hektarya na base-militar sa Fort Bonifacio kan Bases Conversion and Development Authority (BCDA). An entirong distrito iyo nagligad na parte kan panginot na kampo nin Philippine Army.

Sa ngunyan, ini iyo naiipit sa barangaan kan tolong syudad sa Metro Manila: an Taguig, Makati, asin Pateros.
## Mga panluwas na takod

* Opisyal na Websityo kan Taguig
* Bonifacio Global City 
* BGC Taguig

## Ladawanan

File:View of Central Square from 30th St., BGC.jpg|Central Square
File:BGC - BHS Central Jan 22 2025.jpg|An Skyline kan BGC na mahihiling gikan sa amphitheater kan Bonifacio High Street
File:BGC Taguig at night (Jopet Sy) - Flickr.jpg|An Metrobank Center pagbanggi na nahihiling hali sa Syudad nin Makati
File:One Bonifacio Skyline (Dec. 2024).jpg|Philippine Stock Exchange
File:Serendra Taguig.jpg|Mga kondominyom kan Serendra
File:BGC Feb 5 2025.jpg|Bonifacio High Street gikan sa 7th Avenue


## Toltolan
Ladawan

An sarong **ladawan** iyo an sarong katunayan, halimbawa iyo an duwahan na dimesyon na **retrato**, na may pagkakapareho na porma sa ibang paksa&#x2014; parating sarong bagay o sarong tawo.
Potograpiya

An **potograpiya** o **potograpi** (gikan sa Espanyol *fotografía*) iyo an sarong paagi o proseso nin paggibo o paglikha nin sarong ladawan sa paagi nin sarong kamera. 

Inaapod na **potograpo**, **potograper**, o **retratista** (gikan sa Espanyol *fotógrafo* asin *retratista*) an sarong tawong nagkukua nin mga retrato o ladawan.  Sa ibang kahulugan, nanonongod man an potograpiya sa sarong katiripunan nin mga retrato, an album nin mga ladawan.

## Toltolan
Halo-halo

An **halo-halo**, siring man ***haluhalo***, tataramon kan mga Pilipino para sa "mixed", sarong popular na pandulsi sa Filipinas na kompwesto nin pinagrunot na yelo, gatas na ebaporada o gatas nin nyog, asin manlainlain na sangkap kaiba an ube jam (ube halaya), garbanzo beans, tipog, sago, gulaman, pinipig, flan, saradit na pidaso nin prutas. Ini parati inaandam na igwa nin tinakad na ube sa ibabaw. Nakalaag ini sa sarong halangkaw na baso asin ginagamitan nin halabang kutsara. 

Mayo nin tamang mga sangkap para sa halo-halo mantang an mga sangkap pwedeng manlainlain na marhay, alagad sa parati an pandulsing ini may kaibang kaong, macapuno, saba na linuluto sa sirup (hinamisan), langkâ, gulaman, tapioca tapes, nata de coco asin iba pa. An mga sangkap ikinakaag sa espesipikong mga katongdan; An prutas, monggo, asin iba pang hamis ikinakaag sa irarom, sinusundan nin kinuskos na yelo, dangan iniibabawan nin arin man na kombinasyon nin leche flan, ube halaya o sorbetes. Binububuan nin gatas na ebaporada o gatas nin nyog an halo-halo bago iserbe. Igwa nin manlainlain na lokal asin rehiyonal na baryedad kan halo-halo na makukua sa bilog na nasyon, na kaiba an iba-ibang mga sangkap asin/o dagdag pang mga sangkap maliban sa mga dating nakalista, kaiba an wintermelon, durian, asin strawberry ice cream.

## Mga panluwas na takod

* Halo-halo —gikan sa *[[Philippine Inquirer]]* Internet na Edisyon
* Halo-Halo: Business & Recipe for Success—Pinoy Bisnes Ideas

## Toltolan
Bakong komisyonadong opisyal

An sarong **bakong komisyonadong opisyal** iyo an opisyal sa militar na dai nagsunod sa sarong komisyon. An mga opisyal na bakong komisyonado sa parate nagkakapot kan saindang katongdan na may autoridad sa paagi kan promosyon sa paagi kan mga enlisted na ranggo. (Non-officers, na kaiba an kadaklan o gabos na militar, mas hababa an ranggo kisa sa siisay man na opisyal.) Sa kabaliktaran, an mga komisyonadong opisyal parateng direktang minalaog hale sa sarong eskwelahan para sa militar na akademya, opisyal na kandidato, o opisyal na pagsasanay sa eskwelahan pakatapos na makaresibi nin titulo na post-secondary.

Sa parate, kaiba sa corps na NCO an dakol na grado nin nakalista, korporal asin sarhento; sa nagkapirang nasyon, ginigibo man kan mga opisyal nin warrant an mga trabaho kan NCO. Kaiba sa katumbas kan navy an nagkapira o gabos na grado nin petty na opisyal. Igwa nin iba-ibang klase nin mga opisyal na bakong komisyonado, kabali na diyan an junior (hababang ranggo) bakong komisyonadong opisyal (JNCO) asin senior/staff (halangkaw na ranggo) na mga bakong komisyonadong opisyal (SNCO).

## Toltolan
Buhok sa yukyok

An **bukok sa yukyok** (Ingles: *underarm hair*, *axillary hair* o *armpit hair*) iyo an buhok na nagtutubo sa yukyok.

## Pagdakula asin gamit
An buhok sa yukyok, bilang buhok sa hawak, iyo harus minatubo sa poon kan kabagungtauhan na kun sain an pagtubo iyo natatapos sa mga puro kan kabagungtauhan na ini. An importansyang ebolusyon kan buhok sa yukyok kan mga tawo iyo pinag-uurulayan man giraray. Pwede kaini irayo an ganot o iba pang tubig gikan sa palnit, na siyang nagpapalipot digdi. An pagdakol kan bakterya na minagibo nin parong iyo an nairarayo sa palnit.

## Kultural na pagmidbid
Dakul sa mga tawo sa solnopan ngunyan iyo an sanay na inaahit nin babae an buhok sa yukyok. Pero an paglakop kan gaweng ini iyo paibaiba. Relihiyon minsan an dahilan; halimbawa, sa kulturang Islam, an lalaki asin babae iyo hinahalean nin buhok sa yukyok para masunod sa batas ninda dapit sa kalinigan. An paghale sa buhok sa yukyok iyo kaiba sa mga gaweng pangkalinigan asin pangkagayonan na inirekomenda ni Propetang Muhammad (570-632) bilang nasusunod sa *[[:en:fitra|fitra]]* nin babae asin lalaki asin poon kaidto iyo minimidbid bilang pangangaipohan kan dakul na Muslim.  

Kadakol na mapagkumpitensyang paralangoy an naghahale nin buhok sa hawak, kaiba pati buhok sa yukyok, para gibohon na mas makinis an hawak ninda sa mga karera. Dakul na mga lalaki na nagpapadakula nin hawak an naghahale man nin buhok sa hawak nganing gumayon an itsura ninda, siring kan sa kadaklan nin mga modelo sa manlaenlaen na klase nin erotika.

Sinabi nin Nakababatang Seneca na mapupwedeng karaniwan na gibo ini sa suanoy na Rome: «An saro, sa hiling ko, kasing problemado kan ibong: an sarong klase iyo masyadong maarte, asin an saro iyo masyadong mapabaya; an naenot iyo inaahit an tabay, an nahuri iyo dai man lamang yukyok» (sulat 114).

Sa Solnopan, an gibo iyo nagpoon huli sa mga dahilan na kosmetik, kaidtong 1915 sa US asin UK, kaidtong nagpahiling nin babaeng nakabestida na nakaahit an buhok sa yukyok an mga magasin. An parateng pag-aahit iyo mas nagigibo nang ipinamidbid an ligtas na pang-ahit sa poon kan ika-20 siglo. Dawa na marikas na natood an nagkapira sa mga nasyon nag-iingles, siring kan US asin Canada, dai ini nagin bantog sa Europa sagkod matapos an Ikaduwang Digmaang Pandaigdig.

## Toltolan
Nilulutong batag

An **mga nilulutong batag** iyo an mga batag na kumon o *cultivars* kun sain an mga prutas ginagamit sa pagluto. Nakakakan an mga ini nin hinog o hubal, asin may baga-gawgaw substansya. Kadakol sa mga nilulutong batag inaapod na *plantains* or berdeng mga batag. 

Sa paggamit pambotaniko, an terminong "plantain" iyo idtong mga sari nin batag na niluluto. An inaapod na tototong "plantains" kabali sa grupong AAB, mantang an mga nilulutong batag iyo idtong mga *cultivars* na kabali sa mga grupong AAB, AAA, ABB, o BBB. An siyentipikong ngaran na inaako para sa gabos na grupong ini iyo an Musa × paradisiaca. An mga batag na Fe'i (Musa × troglodytarum) gikan sa kapoporoan nin Pasipiko parating kinakakan na inasal o pinakalagakagaan nin huli kaiyan inaapod an mga ini nin "mountain plantains," alagad dai sinda kabali sa ano man sa sari kun sain an kadaling mga batag na "cultivars" guminikan.

Sa Filipinas, an prinitos na batag inaandam man bilang panira sa maluto o arroz a la cubana. Mantang ginagamit man an "plantains" lutong *aloco* bilang panginot na ingrediente sa Ivory Coast. An prinitos na batag ginigisa sa kamatis asin sibulyas minsan kaiba an inasal na sira.

## Toltolan
Chen Rong (pintor)

Si **Chen Rong** (; ca. 1200&ndash;1266) sarong Tsinong pintor asin politiko nin Habagatan Dinastiya Song na inuumaw kan saiyang paglaladawan nin mga bakunawa. 

An  *[[Nine Dragons (painting)|Nine Dragons]]* sa handscroll sa Museum of Fine Arts, Boston, Massachusetts, Estados Unidos, na may petsang 1244, saboot trabaho ni Chen.  An Five Dragons handscroll sa Nelson-Atkins Museum of Art sa Kansas City, Missouri, pigsasabi man na gibo ni Chen Rong.  Sarong bersyon na halaba kan Five Dragons, na gibo man daa ni Chen Rong, yaon nakakaag sa Tokyo National Museum.  An Eleven Dragons na pintura yaon sa Smithsonian's National Museum of Asian Art dati pighuna trabaho ni Chern rong, alagad ngonyan pigsabi na an kaggibo iyo idtong yaon sa peryodo nin Dinastiya Ming.  Kan Marso 2017, an Six Dragons handscroll, gibo daa ni Chen Rong, pigsubasta sa Christie kan Fujita Art Museum nin haros $49 milyon.
## Galeriya

## Toltolan
UFO Bidyo nin Pentagon

An **UFO Bidyo nin Pentagon** piling rekording biswal nadakop sa mga instrumento sa  mismong cockpit kan mga US Navy fighter jets na nakadestino sa duwang aircraft carrier USS ''Nimitz'' asin USS ''Theodore Roosevelt'' kan 2004, 2014 asin 2015, asin hale pa sa ibang personahe kan  US Navy nakua kan 2019. 

An apat na puti-itom na bidyo na malilibog ngani nagpapahiling nin mga UFO o mga dai mamidbiran na mga penomena sa kalangitan na nagraralayog-layog asin opisyalmente kan enot dai inaako na hale sa dakop na mga rekording biswal kan mga nasabing mga US fighter jet alagad an mga ini nagruluwas na sa mga pribadong websayt poon pa kan 2017. An Pentagon napiritan man giraray akoon kan 2020 na an mga bidyo hale talaga sa US Navy.

## Mga panluwas na takod
* US Naval Air Systems Command FOIA Reading Room (igwa nin FLIR.mp4, GOFAST.wmv, asin Gimbal.wmv na mga bidyo)

## Toltolan
Pulau Ubin

{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geoshape",
  "ids": "Q1928550",
  "title": "Pulau Ubin"
}

An **Pulau Ubin**, bisto sana sa **Ubin**, sarong isla na namomogtak sa norte-subangan na rehiyon nin Singapore, sa sulnopan kan Pulau Tekong asin direktang amihanan kan Pasir Ris sa kadagaan. An granite quarry dati suportado nin pirang ribong nag-iistar sa Pulau Ubin kan mga taon nin 1960, alagad an kabilangan na ini nag-ina sa 38 taga baryo kan 2012. An Ubin iyo an pinakadakulang harayong isla nin Singapore na para sa paggamit kan sibilyan, na doble kadakula kan Sentosa. 

An Ubin mayor na rural na lugar na mahihiling sa kontemporaryong Singapore, na may kadakol na natural na flora asin fauna, mala ta an isla sarong klase nin atraksyon sa mga turista. An isla minabilog nin parte kan *Ubin-Khatib Important Bird Area* (IBA), na minimidbid na siring kan *BirdLife International* huli ta sinusuportaran kaiyan an kadakol na bisita asin residenteng gamgam, na an nagkapira kaiyan namemeligro. Ngunyan, an isla kayang maabotan kan *National Parks Board*, kun ikokomparar sa 12 ahensya sa pagmanehar sa manlaenlaen na lugar sa isla kan dati.

## Toltolan
Bote

An **bote** o **botelya** iyo an sarong hayakpit na lalagan na gibo sa dai matatagos na materyales (arog baga nin salming, plastik o aluminium) sa manlaenlaen na porma asin kadakulaan na nagtitipon asin nagdadara nin mga likido. An mga bote sa pankagabsan ginibo nganing sarayan kan mga likido siring kan tubig, gatas, soft drinks, serbesa, arak, bulong, likidong sabon, tinta, asbp. An nguso kaini, sa botelyang linya, pwedeng ta'wan nin *internal stopper*, an panluwas na takop kan bote, an *closure*, o sa *induction sealing*.

## Toltolan
Sungay

An mga **sungay** iyo an mga paklang sa payo kan nagkapirang mga hayop na igwa nin *keratin* asin iba pang protina na nagpapatos sa buhay na tulang. An mga tunay na sungay (*true horns* sa Ingles) manonompongan sana sa pamilya kan mga baka (*Bovidae*; mga damulag, kanding, tupa atbp.); siring man, an katagang "sungay" mapupwede man na mapanungod sa garo sungay na tambo sa payo kan mga usa (mga *[[Antler?action=edit&redlink=1|antler]]*) o sa pisngi kan mga elepante (mga *[[Tusk?action=edit&redlink=1|tusk]]*).

## Toltolan
Usa

An **usa** (Ingles: *deer*) iyo an sarong klase nin hayop na namumuhay sa bukid asin kadlagan. *[[Venison?action=edit&redlink=1|Venison]]* (Ingles) an karneng nakakakan gikan sa usa.  Inaapod na libay (Ingles: *doe* o *hind*) an babaeng usa, mantang barako naman  (Ingles: *roebuck* o *hart*) an lalaking usa.

## Toltolan
Ghusl

An **Ghusl** (Arabic: غسل) iyo an sarong termino sa Arabe sa bilog na ritwal na pagdalisay bago gibohon an manlaenlaen na ritwal asin pamibi, para sa siisay man na adultong Muslim pakatapos nin sekswal na pagdudurog/pagluwas nin kasit o pagkakompleto kan menstruwal na siklo.

Pigrerekomendar man an paghugas (i.e. ini mustahabb) bago an mga pamibing Jumu'ah asin Eid, bago maglaog sa ihram bilang preparasyon para sa Hajj, pakatapos na mawara an agimadmad asin pagkakombertir nin pormal. An mga Sunni Muslim man an naggigibo kan ablusyon sa atubangan kan Namaz-e-tawbah (Prayer of repentance).

An Ghusl parateng tinatradusir na "bilog na ablusyon" na kontra sa "kabtang na ablusyon" nin wudu  na ginigibo kan mga Muslim pagkatapos kan dikit na impuridad siring kan pag-ihi, pag-udo, pag-atot, hararom na pagturog, asin dikit na pagdugo.

Iyan sarong ritwal na pagkarigos. 

## Mga klase depende sa katuyohan
An Ghusl nagigin obligatoryo para sa pitong mga kawsa, asin an *ghusl* para sa kada saro sa mga manlaenlaen na kawsang ini na igwa nin manlainlain na mga ngaran:

**Ghusl Janabat* iyo an *ghusl* na ginigibo pagkatapos nin pagkikitoan/pagluwas nin kasit.
**Ghusl Hayd* iyo sinusunod pagkatapos magregla.
**Ghusl Nifas* iyo pagkatapos kan lochia (vaginal discharge pagkatapos mangaki, na posibleng mangyari sa laog nin 6 na semana pagkatapos mangaki)
**Ghusl Mayyit* iyo an *ghusl* na ginigibo sa gadan na Muslim.

Sa ibang denominasyon, duwa pang kategorya inoobligar an ghusl:
**Ghusl Istihada* iyo an para sa  irregular na pagdugo (sa mga babae).
**Ghusl Mas-hil Mayyit* nagigin obligatoryo kun an sarong tawo direktang dinotdot an sarong bangkay.
An Ghusl nagigin man na obligatoryo na nagsusunod sa panuga nganing gibohon iyan.

## Toltolan
Parakontrol nin trapiko sa ere

An mga **espesyalista sa pagkontrol nin trapiko sa ere** (Ingles: *air traffic control specialists*), pinapalipot bilang **ATCS**, iyo an mga tauhan na responsable para sa ligtas, pakarhay, asin magayon na bulos nin trapiko sa ere sa pankinaban na sistema nin pagkontrol sa trapiko sa ere. Harus nakadestino sa mga *air traffic control centers* asin mga *control tower* sa kadagaan, nagmomonitor sinda kan posisyon, rikas, asin langkaw kan erokrapto sa espasyo nin ere na sinda kinaag nin biswal asin sa paagi nin radar, sagkod matao nin mga direksyon sa piloto sa paagi nin radyo.

An posisyon nin **parakontrol nin trapiko sa ere** (Ingles: *air traffic controller*) iyo saro na kinakaipo nin halangkaw na espesyal na mga kaaraman, kakayahan, asin abilidad.

## Mga panluwas na takod

* Air Traffic Control Association
* Unique Aviation Career as an Air Traffic Controller , ni James Wynbrandt, Flying (magazine)
* ATSA Test
* Air Traffic Control management
Pangingidam

An **pangingidam** o **pertilisasyon**, na inaapod man na *generative fertilisation, syngamy* asin pagbados, iyo an pagsanib nin mga *gametes* tanganing magkaigwa nin bagong indibidwal na organismo o gikan asin poonan an pagtalubo kaini. 

An mga ideya na arog baga nin inseminasyon o polinasyon na nangyayari bago pagsanib kan mga gametes kun beses impormal man na inaapod na pertilisasyon. An siklo nin pertilisasyon asin an pagtalubo nin bagong mga indibidwal inaapod na sekswal na reproduksyon. Durante nin dobleng pertilisasyon sa angiosperm an haploid na lalaking gametes na may kaibang duwang haploid polar nukleyi tanganing makaporma nin triploid na pangenot na endosperm nucleus sa proseso nin *vegetative fertilisation*.

## Toltolan
Korona

An **korona** (Ingles: *crown*) iyo an sarong tradisyonal na porma nin samno sa payo, o kupya, na isinusulot nin mga hade bilang simbolo kan saindang kapangyarihan asin dignidad. Sa parate, an korona simbolo kan gobyerno kan hade o mga bagay kan hade na inooyonan kaiyan. An kataga mismo ginagamit, partikular sa Komunwelt na mga nasyon, bilang abstract na ngaran para sa monarkiya mismo, bilang laen sa indibidwal na nag - eerok diyan (an boot sabihon, The Koronadal). 

An sarong espesipikong klase nin korona (o koronet para sa mas hababang ranggo) ginagamit sa heraldiya sa irarom nin estriktong mga susundon. Tunay nanggad, an nagkapirang monarkiya nungkang nagkaigwa nin pisikal na korona, na saro sanang minanang representasyon, arog kan sa konstitusyonal na kahadean nin Belhika, na mayo nin koronasyon na nangyari kasuarin man; an pagpatukaw sa hade ginigibo sa paagi kan solemneng panunumpa sa parlamento, na nakasulot nin unipormeng pangmilitar: An hade dai minimidbid na gikan sa Diyos, kundi akoon an solamenteng minanang katongdan sa paglingkod publiko sa serbisyo kan ley; Kaya siya man masumpa sa gabos na miyembro kan "saiyang" gobyernong federal.
Kulintas

An **kulintas** sarong artikulo nin alahas na sulot sa liog. An mga kulintas posibleng saro sa kaenot-enoteng klase nin samno na isinusulot nin mga tawo. Sinda parateng naglilingkod sa seremonyal, relihiyoso, mahika, o funeraryong mga katuyohan asin ginagamit man bilang mga simbolo nin kayamanan asin estado, na itinatao na iyan sa parate gibo sa mahalagang marhay na mga metal asin gapo.

An mayor na komponente nin kulintas iyo an banda, kadena, o lubid na mapurupot sa palibot kan liog. An mga ini parateng marhay na tinatradusir sa mahalagang marhay na mga metal arog baga nin bulawan, pirak, asin platinum. An mga kulintas parateng igwa nin dugang pang mga takod na ibinibitay o ilinalaog sa liog mismo. An mga takod na ini sa tipikong paagi kaiba an mga *pendant, locket, amulet*, krus, asin mahalagang marhay asin medyo mahalagang mga materyales na arog kan dyamante, perlas, rubi, esmeralda, garnate, asin sapiro. Ginigibo iyan sa dakol na manlaenlaen na klase nin materyales asin ginagamit iyan para sa dakol na bagay asin kun beses ibinibilang na gubing.

## Toltolan
Sapiro

An **sapiro** (Ingles: *sapphire*) iyo an sarong mahalagang marhay na gapo, sarong klase nin mineral na corundum, na kompwesto nin aluminium oxide (α-Al2O3) na may girang mga elemento na arog baga kan bakal, titanium, chromium, vanadium, o magnesium. An ngaran na sapiro kinua sa Latin na "saphirus" asin sa Griegong "sapheiros," na parehong nangangahulogan na asul. 

Ini tipikal na asul, alagad natural na "fancy" an mga sapiro man nangyayari sa giyaw, lila, orange, asin berdeng mga kolor; an "parti sapphire" nagpapahiling nin duwa o mas dakul na kolor. Nangyayari man an mga gapong pulang corundum, alagad inaapod na rubi imbes na sapiro. An Pink-coled corundum pwedeng klasipikado kun bakong bilang ruby o saphire depende sa lokal. Sa parate, an natural na mga sapiro pinapakintab nganing magin mahalagang gapo asin isinusulot bilang alahas. Pwede man sindang lalangon bilang sintetiko sa mga laboratoryo para sa mga industriyal o dekoratibong mga katuyohan sa darakulang crystal boules. Huli sa pambihirang katagasan nin mga sapphires- 9 sa Mohs scale (an ikatolong matagas na mineral, pakatapos kan dyamante sa 10 asin moissanite sa 9.5) - an mga sapiro ginagamit man sa nagkapirang bakong-ornamental na aplikasyon, arog baga kan infrared optical components, haralangkaw na durabilidad na bintana, wristwatch crystals and bearings, asin mahimpis na gayong mga elektronikong waferyo, na ginagamit na mga insulating substrate na may espesyal na katuyohan na solid-state electronics siring kan integrated circuit asin GaN-based blue LEDs. An sapiro iyo an gapong pangaki para sa Setyembre asin an mahalagang gapo kan ika - 45 anibersaryo. An sarong sapphire jubilee nangyayari pakalihis nin 65 na taon.

## Toltolan
Buhok

An **buhok** (Ingles: *hair*) iyo an sarong awat nin protina na nagtutubo hale sa *follicles* na yaon sa dermis. An buhok iyo an saro sa naglaladawan na karakteristiko nin mga mamalya. An hawak nin tawo, apwera sa mga parte nin *glaborous* na kublit, natatahoban nin saradit na *follicles* na nagproprodusir nin mahibog na terminal asin pinong *vellous hair*. An pinakakomun na interes sa buhok nakasentro sa pagtalubo kan buhok, sa mga klase nin buhok, asin sa pag-ataman sa buhok, alagad an buhok mahalaga man na biomateryal na kompwesto nin protina, nangorogna an *alpha-keratin*.

An mga atitud pasiring sa manlaenlaen na klase nin buhok, arog baga nin istilo nin buhok, paghale sa buhok, nagkakalaenlaen na marhay sa manlaenlaen na kultura asin makasaysayan na mga panahon, alagad parateng ginagamit iyan tanganing ipaheling an personal na mga pagtubod o posisyon nin sarong tawo sa sosyedad, arog baga kan saindang edad, sekso, o relihiyon.

## Toltolan
Ida Bagus Made

Si **Ida Bagus Made Poleng** (1915–1999) sarong tradisyonal na Balines na pintor. Siya midbid man sa pangaran na Ida Bagus Made Poleng o Ida Bagus Made Tebesaya o kaya Gus Made.

## Trabaho
An mga pintura ni Ida Bagus Made ehemplong gayo kan eskwela Ubud sa henerasyon Pitaha asin dai pa nalalampasan kan mga hubin na pintor. An saiyang mga pintura pigpepedir na gayo kan mga prestihiyosong institusyon sa bilog na kinaban, arog kan United Nations, kan Royal Tropical Institute Museum (Amsterdam) asin kan Royal Ethnographic Museum (Leiden).Sa Indonesya, an saiyang mga pintura yaon sa saray ni Presidente Sukarno, kan Museo Puri Lukisan, kan Museo Neka, kan Agung Rai Museum of Art, kan Bentara Budaya Museum, asin dakul pang iba.

Sa magkapirang importanteng mga obra ni Ida Bagus Made iyo an mga minasunod : (1) Atomic War in Indra's Heaven (Ida Bagus Made' estate in Museum Puri Lukisan). (2) Dancing Leyak (Ida Bagus Made' Estate). (3)Three Women Shape-Shifters (Ida Bagus Made's Estate).

## Toltolan
Barahibo

An **barahibo** iyo an sarong mahibog na pagtalubo nin buhok na nakakatahob sa kublit nin mga mamalya. Ini kompwesto nin malanang *guard hair* sa ibabaw asin mahibog na *underfur* sa irarom. An *guard hair* minamantener an alumahad na dai nakakaabot sa kublit; an pan - irarom nagseserbing nag-iinsular na tamong na nagpapaimbong sa hayop.

Dakul an gamit sa barahibo kan mga mamalya : pamproteksyon, sensory na mga katuyohan, dai pagtagos nin tubig, asin pag-camouflage, na an pangenot na gamit iyo an pag-thermoregulation. 

An mga barahibo kan mga mamalya igwa nin manlainlain na kolor na ginagamit sa manlaenlaen na dahilan, an mayor na mapamiling presyon kaiba an camouflage, sekswal na pagpili, komunikasyon, asin pisyolohikong mga proseso na arog baga kan regulasyon sa temperatura. An Camoufage sarong poderosong impluwensiya sa dakol na mamalya, ta iyan nakatatabang na itago an mga indibidwal sa mga naniniba o biktima.

## Toltolan
Torsido

An **torsido** iyo an sarong klase nin yarn pero ginagamit man sa pagtahi. Puede iyan na gibo sa dakol na manlaenlaen na materyales kaiba an gapas, lana, lino, nylon, asin seda.

## Toltolan
Rapandapan

An **rapandapan** iyo an irarom kan bitis.

Sa mga tawo an rapandapan kan bitis iyo an na inaapod sa anatomiya na *plantar aspect*.

## Toltolan
Bulbol

An **bulbol** iyo an terminal na buhok sa hawak na manonompongan sa rona kan henitalya nin mga adolesente asin adulttong tawo. An buhok yaon sa laog asin palibot kan mga organo sa sekso asin kun beses sa ibabaw na panlaog kan mga paa. Sa rehiyon nin bulbol sa palibot kan angog-angog, inaapod ining *pubic patch*. Manonompongan man an bulbol sa scrotum sa lalaki asin sa vulva sa babae.

Minsan ngani yaon sa lugar kan pagkaniaki an *vellus hair*, ibinibilang na mas magabat, mas halaba asin mas maragkot na buhok an saradit na buhok, na nagtatalubo durante nin puberty bilang epekto nin naglalangkaw na grado nin androgens sa mga lalaki asin babae. An bulbol laen sa ibang buhok sa hawak asin iyo an sekondaryong karakteristiko sa sekso. Dakul na kultura an hinihiling an bulbol bilang erotikong, asin sa kadaklan na kultura kaayon ini sa henitalya, na piglalaoman na pirming tinatahoban kan mga lalaki sagkod babayi sa gabos na panahon. Sa ibang kultura, ini an norm sa bulbol na ahiton, orog na sa mga babae; an praktis hinihiling na parte kan personal na kalinigan. Sa ibang kultura, an pagkalantad kan bulbol (halimbawa, kun nakasulot nin swimsuit) pwedeng hinihiling na bakong maarte o nakakasupog asin kun siring dapat na ahiton o tawan nin iba-ibang estilo sa paglikay kaining mahiling kan ibang tawo.

## Toltolan
Patpong

An **Patpong** (Thai: พัฒน์พงศ์, RTGS: *Phat Phong*, pagsayod [pát phōŋ]) sarong distrito nin aling-alingan sa Distrito nin  Bang Rak, Bangkok, Tailandya, pangenot na nagseserbi, bako sanang sa mga banyagang turista asin *expatriates*.  Mantang an Patpong saro sa mga distrito nin pulang liwanag sa sentro kan industriya nin sex kan Bangkok, sa katunayan saro sana iyan sa nagkapirang distrito nin red-light na an nagkapirang katakin sa pangenot sa mga lalaking Thai mantang an iba, arog kan Patpong, nagsisirbe sa pangenot para sa mga dayo.

Ang sibot na pambangging merkado igwa nin katuyohan sa mga turista yaon man sa Patpong.'.

## Toltolan
Wudu

An **Wudu**  (Arabic: الوضوء al-wuḍūʼ [wʊˈdˤuːʔ]) iyo an Islamikong proseso nin paglinig kan mga kabtang kan hawak, sarong klase nin ritwal na pagdalisay o ablusyon. An 4 Fardh (Mandatoryo) na mga gibo ni Wudu kompwesto nin paghanaw sa lalawgon, mga takyag, dangan pagpunas sa payo asin bitis gamit an tubig.

An Wudu sarong mahalagang kabtang nin ritwal na kadalisayan sa Islam. Pinamamahalaan iyan nin *[[fiqh]]* (*Islamic jurisprudence*), na nagsasabi nin mga susundon mapadapit sa kalinigan asin tinatawan nin kahulogan an mga ritwal na minakompwesto kaiyan.

Ginigibo iyan sa parati bago mamibi (*[[salah]]* o *[[salat]]*). Kabale sa mga aktibidad na nag-iinbalido sa wudu iyo an pag-ihi, pag-udo, pag-atot, hararom na pagturog, bakong makuring pagdugo, pagregla, postpartum asin pagkikitoan.

An Wudu parati tinatradusir bilang 'partial ablution', bilang kontra sa *[[ghusl]]* bilang 'full ablution' kun saen hinuhugasan an bilog na hawak. Napapalaen man iyan sa *[[tayammum]]* ('dry ablution'), na naggagamit nin baybay o alpog imbes na tubig, sa pangenot huli sa kakulangan nin tubig o iba pang nakadadanyar na epekto sa tawo. Inaapod na *[[taharah]]* an pagdalisay sa hawak asin gubing.

## Toltolan
Ngaros

An **ngaros** (Ingles: *gums* o *gingiva*) kompwesto kan tisyu na mucosal na yaon sa mandible asin maxilla sa laog kan nguso.  An salud asin helang kan ngaros pwedeng magkaigwa nin epekto sa pankagabsan na salud.

## Toltolan
Pagtahop

An **pagtahop** iyo an sarong proseso na an ata isinuway sa tipasi. Pwede man iyan na gamiton tanganing haleon an mga peste sa nasasaray na tipasi. An pagtahop parateng kasunod nin pagginik sa pag-andam nin tipasi. 

Sa pinakasimpleng porma kaiyan, imbwelto diyan an pag-apon kan pinagsalak na duros tanganing ihuyop kan duros an mas magian na apa, mantang an mas magabat na mga tipasi minabagsak tanganing maomayan. Kaiba sa mga teknik iyo an paggamit nin nigo (sarong korteng basket na natanyog sa pagpatalsik kan apa) o paggamit nin kasangkapan (sarong pala) sa sarong tambak nin inaning tipasi.
Pagginik

An **pagginik**, iyo an proseso nin pagsuhay kan parte nin tipasi (o iba pang pananom) sa dagami na nakatakod diyan. Iyan an lakdang sa pag-andam nin tipasi pagkatapos mag-asyab. An pagginik dai hinahale an binit sa tipasi.

## Toltolan
Tipasi

An **tipasi** (Ingles: *grain*) sarong sadit, matagas, alang na prutas (caryopsis) - may o mayong nakatakod na *hull* – inaani para sa pagkonsumo nin tawo o hayop. An pananom na tipasi sarong tinanom na nagproprodusir nin tipasi. An duwang pangenot na klase nin pananom na ginagamit sa komersyo iyo an mga cereal asin legumes.

Pakaani, an alang na mga tipasi mas matagal kisa sa iba pang kakanon, arog baga nin mga maarinang prutas (plantain, breadfruit, etc.) asin mga tubers (kamote, balinghoy, asin labi pa). An durabilidad na ini ginibo an mga tipasi na tamangtama sa industriyal na agrikultura, nin huli ta pwede iyan na anihon sa mekanikal na paagi, darahon sa paagi kan paglayag o barko, na itinagama sa halawig na mga peryodo sa silos, asin ginigiling na magin harina o pinapaga na magin lana. Kaya, an merkado nin tipasi iyo an sarong mayor na negosyo sa bilog na globo na may kaibang mga pananom na arog kan mais, paroy, soybeans, trigo asin iba pang tipasi.

## Toltolan
Katedral nin Colle di Val d'Elsa

An **Katedral nin Colle di Val d'Elsa** () sarong simbahan Katoliko Romano sa Colle di Val d'Elsa, Toscana, Italya. Kan enot na panahon ini sarong pieve kan Banal na Paraligtas (San Salvatore), ini ipigdulot sa mga Santo Alberto asin Marcial. Dating sityo episkopal nin Diyosesis nin Colle di Val d'Elsa poon pagkatugdas kaini kan 1592, ngonyan kon-katedral na nin Archdiocese nin Siena-Colle di Val d'Elsa-Montalcino.

## Toltolan

* *Il Chianti e la Valdelsa senese*, Milan, Mondadori, 1999, pp.&nbsp;62 - 67.

## Mga panluwas na takod
* Turismo sa Val d'Elsa
Tayammum

An **tayammum** (Arabe: تيمم) an Islamikong akto nin alang na Ritwal nin pagdalisay na naggagamit nin dinalisay na baybay o gapo (malinig na gapo) o malinig na Laboy, na pwedeng gibohon imbes na sa ritwal nin paghuhugas (*[[wudu]]* o *[[ghusl]]*) kun mayo nin malinig na tubig na pasil na makua o kun an sarong tawo igwa nin alumaad-unong paghubag kan kublit o paggisgis. Dai pwedeng gamiton an arin man sa materyales na ini kun sinda kontaminado nin Hayop, Fungal na ati o basura.

## Etimolohiya
An Tayammum () iyo an katagang Arabe na an boot sabihon iyo an katuyohan. An Tayammum ginuno gikan sa "amma," boot sabihon 'hirahayon.'

Sa Islamikong Ley, an Tayammum boot sabihon punasan an lalawgon at mga kamot kan sarong tawo sa katuyohan nin pagdalisay asin tawan an sadiri nin pagpangadyi asin sa pagkakaigwa nin Katuyohan para o maghanap nin daga, dinalisay na basud, o alpog.

## Toltolan
Trigo

An **trigo** sarong doot na pigkukultibar na gayo para sa pisog kaini, sarong tipasing cereal na kakanon na pangbilog na kinaban. An dakol na espesye nin trigo minakompwesto sa genus na Triticum; an pinakamahiwas na nagtutubo iyo an komun na trigo (T. aestivum).  An arkeolohikong rekord nagsusuherir na an trigo enot na kinultibar sa mga rehiyon kan *Fertile Crescent* kaidtong mga 9600 BCE. Sa Botanical na pagtaram, an tipasi nin trigo sarong klase nin prutas na inaapod *caryopsis*.

An trigo nagtutubo sa mas dakol na lugar sa daga kisa sa arin pa man na ibang pananom na kakanon (220.4 milyon hectares o 545 milyon na ektarya, 2014). An pankinaban na negosyo sa trigo orog na dakula kisa gabos na iba pang pananom.

Kaidtong 2020, an pankinaban na pagprodusir nin trigo 761 milyones na tonelada (39 milyones na tonelada; 1.7 trilyon na libra), kaya iyan an ikaduwang pinakapinoprodusir na seryal kisa mais. Poon kan 1960, an pankinaban na pagprodusir nin trigo asin iba pang pananom na tipasi natriple asin linalaoman na dumakula pa sa kabangaan kan ika - 21 siglo. An lakop sa globong pangangaipo para sa trigo nag-oorog huli sa daing kaagid na viscoelastic asin mas mahal na mga rogaring nin mga protina na gluten, na nagpapadali sa produksyon nin pigproseso na mga kakanon, na an pagkonsumo naglalangkaw bilang resulta sa pankinaban na proseso nin iindustriyalisasyon asin kan westernisasyon kan pagkakan.

An trigo sarong mahalagang gikanan nin carbohydrates. Sa bilog na globo, iyan an pangenot na gikanan nin mga protina kan gulay sa kakanon nin tawo, na igwa nin laog na protina na mga 13%, na medyo halangkaw kun ikokomparar sa iba pang mayor na mga seryal alagad medyo hababa sa kwalidad nin protina para sa pagtao nin kinakaipuhan na mga amino acid. Kun kinakakan bilang bilog na tipasi, an trigo sarong gikanan nin dakol na sustansya asin dietary fiber.

Sa sadit na kabtang kan pankagabsan na populasyon, an gluten – an mayor na kabtang kan protina sa trigo – pwedeng magin gikanan nin coeliac disease, noncoeliac gluten sensitivity, gluten ataxia, asin dermatitis herpetiformis.

## Toltolan
Umrah

An **Umrah** (Arabe: عُمْرَة 'magbisita sa matawong lugar') iyo an sarong Islamikong pilgrimage pasiring sa Meka (an pinakabanal na syudad para sa mga Muslim, manonompongan sa rehiyon nin Hejazi sa Saudi Arabia) na pwedeng isagibo dawa anong oras kan taon, bilang kabaliktaran kan Hajj na igwa nin espesipikong petsa segun sa Islamikong kalendaryong lunar.

Sa pagsunod sa Shariah (ley kan Islam), an parehong pilgrimage, an sarong Muslim dapat nguna mag-assume nin Ihram, sarong estado nin pagkadalisay na nakakamit sa paagi kan pagkompleto sa ritwal nin paglinig, sulot an hinahagad na gubing, asin pagpundo sa nagkapirang aksyon. Ini dapat makamit kapag naabot an sarong Miqat, sarong pangenot na punto nin kasagkoran kan Meka, siring kan Dhu 'l-Hulaifah, Juhfah, Qarnu 'l-Manāzil, Yalamlam, Zāt-i-'lrq, Ibrahīm Mursīyah, o sarong lugar sa Al-Hill. Manlaenlaen na kondisyon an nag-eeksister para sa mga biyahero sa eroplano, na dapat na obserbaran an Ihram kapag nakalaog na sa espesipikong perimetro kan syudad.

An Umrah nangangaipo na dapat an mga Muslim nagsasagibo nin duwang importanteng ritwal, iyo an Gawad asin Sa'i. An Tawaf iyo an pag-ikot sa palibot kan Kaaba. Para sa mga lalaki, pigrerekomendar na enot na gibohon iyo an primerong tulong pag-ikot sa palibot nin marikas, sunod an apat na beses na maluway na pag-ikot sa palibot. Ini sinusundan nin Sa'i sa pag'oltanan kan Safa asin Marwah sa Dakulang Masjid kan Mecca, sarong paglakaw nganing salinguyon an paghanap ni Hagar sa tubig para sa saiyang aki asin an pagkaherak nin Diyos sa pagsimbag sa pamibi. An mga pilgrims kino-conclude an pilgrimage kaiba an Halq, sarong parsyal o kompleto na pagpahalipot nin buhok.

An Umrah kun minsan kinokonsiderar na  'mas sadit na pilgrimage', sa siring na sentido, ini bakong kompulsaryo, alagad ini rinerekomendar man giraray. Ini heneralmente nakokompleto sa laog nin dikit na oras, bilang pagkokomparar sa Hajj, na posibleng aboton nin dikit na aldaw. Ini bako man giraray boot sabihon na panribay sa Hajj. Minsan siring, an duwang ini iyo an demonstrasyon kan solidaridad kan mga Muslim, asin an saindang pagpapasakop ki Allah (Diyos).

## Toltolan
Allah

An **Allah** (Arabe: الله) an komun na Arabikong kataga para sa Dios. Sa tataramon na Ingles, an termino sa pangkagabsan nanonongod sa Dios sa Islam. An kataga hinohonang kinua sa paagi kan kontraksyon hale sa al-ilāh, na nangangahulogan na "dios," asin konektado sa Aramaikong mga tataramon na Elah asin Siriac (Alāhā) asin sa termino sa Hebreo na El (Elohim) para sa Dios.

An tataramon na *Allah* ginagamit na kan mga Arabeng tawo hale sa iba-ibang relihiyon poon pa kan mga panahon na pre-Islamiko. An pre-Islamikong mga Arabo nagsamba sa sarong supremong dios na inapod nindang *Allah*, kaiba an iba pang mas hababang dios. Ginamit ni Muhammad an terminong *Allah* tanganing iparisa an konseptong Islam nin Dios. An Allah ginagamit nang termino para sa Diyos kan mga Muslim (kapwa Arabo asin bakong-Arabo) asin maski an mga Kristiyanong Arabo pagkatapos kan terminong "al-ilāh" asin "Allah" dae nahaloy ginamit sa Classical Arabe kan mayoriya kan Arabo na nagin mga Muslim. Parati man ining, albeit na gamit sa paaging ini kan mga Babista, Bahá'ís, Mandeans, Indones asin Maltese na mga Kristiyano, asin Sephardi Jews. An kaagid na paggamit kan mga Kristiano asin Sikh sa Solnopan na Malaysia nagbunga pa sana nin politikal asin legal na mga kontrobersiya.

## Toltolan
Moske

An **moske** /mos·ke/ iyo an sarong lugar nin pagpangadyi para sa mga tagasunod nin Islam. Pigtutukoy ini kan mga Muslim sa Arabeng pangaran kaining *masjid*, Arabe: مسجد‎ — bigkas sa Arabe: [ˈmæsdʒɪd] (darakulan *masājid*, Arabe: مساجد‎ — [mæˈsæːdʒɪd]).

## Toltolan