open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Janet Wilmshurst

Si **Janet Mary Wilmhurst** FRSNZ (namundag 1966) sarong taga-New Zealand na paleoecologist na nagtatrabaho sa pagsulit kan nakaaging ekolohiya. Si Wilmhurst nagin katuwang kan Royal Society Te Apārangi puon pa kan 2015. Sya an presidente kan New Zealand Ecological Society, asin sa presente nagtatrabaho bilang panginot na syentista sa longterm ecology sa Manaaki Kanua Landcare Research.

## Edukasyon
Namundag sa Andover, Hapshire, Inglaterra, kan 1966, si Wilmhurst nakakua nin BSc sa environmental science sa Unibersidad nin Plymouth kan 1988. Dangan natapos nya an sarong PhD sa Unibersidad nin Canterbury kan 1995, na may thesis tituladong *A 2000 year history of vegetation and landscape change in Hawke's Bay, North Island, New Zealand*, na pinamahalaan ninda Vida Stout asin Matd McGlone.

## Mga gawad asin onra
Kan 2013, ginana ni Wilmhurst an "Te Tohu Taiao Award for Ecological Excellence," na itinao kan New Zealand Ecological Society. Si Wilmshurst nanggana man sa New Zealand Ecological Society   nin "Outstanding Publication on New Zealand Ecology" award kan 2016 para sa saiyang papel na *Use of pollen and ancient DNA as conservation baselines for offshore islands in New Zealand*na ipinublikar sa Conservation Biology. 

Si Wilmhurst naelehir bilang katuwang kan Royal Society Te Apārangi kan 2015.

## Toltolan
Kennie Tsui

Si **Kennie Tsui** sarong taga-New Zealand na inhenyerong pankemikal asin pankapalibutan.  Kan Hulyo 2021, sya nanombrahan bilang pamayong ehekutibo kan New Zealand Geothermal Association.

## Biograpiya
Si Tsui an pamayo kan Wellington branch kan Engineering New Zealand. Puon kan 2016, sya nagin pamayo kan International Partnership of Geothermal Technologies. Kan 2019, sya nanombrahan na principal analyst para sa New Zealand Climate Change Commission. Kan 2020, nakaresibi sya kan Fulton-Downter na Gold Medal huli sa saiyang liderato sa industriya nin inhenyeriya. 

## Reperensya
Christine Lambkin

Si **Christine Lamkin** sarong imbentor asin ilustrador sa syensya, asin Curator kan Entomolohiya sa Museo kan Queensland.

## Karera
Nagpuon kan saiyang karera bilang maestro sa syensya sa Sydney asin Brisbane si Lamkin  pakagradwar sa Unibersidad nin Queensland nin Bachelor of Science and Diploma of Education kan 1976.Dangan nagin Scientific Illustrator sa Queensland Museum kan 1986, pati man sa Dibisyon kan CSIRO Division of Entomology, Long Pocket, Queensland kan 1993. Si Lamkkin nagtapos nin Batsilyer kan Arte Biswal asin Design sa Kolehiyo kan Arte sa Queensland kan 1994 . Sya nag-ayon sa The Department of Entomology sa University of Queensland bilang sarong Scientific Illustrator asin Research Assistant kan 1995  . Kan 2001 nakamit nya an PhD sa Unibersidad nin Queensland, asin nagi syang Post-doctoral Fellow (2001-2005) asin Research Scientist (2003-2006) sa Dibisyong CSIRO Division of Entomology, Canberra. 

Si Lamkkin nagbalik sa Museo Queensland bilang Curator kan Entomolohiya kan 2006. Sya an Presidente kan Entomological Society of Queensland  kan 2008, asin kan 2015 ginawadan nin Honorary Membership.    

## Reperensya
Miliama Simeona

Si **Milima Simeona** (nagadan kan 27 Setyembre 2020)) sarong gynaecologist asin obrero, na saro sa duwang babae, kaiba si Nese Ituso-Conway, na nagin inot na mga doktor na babaying taga-Tuvalu.Sya nagklase sa Nanumaga Lotohoni Primary School asin Motufoua Secondary School, dangan, kaiba si Ituuso-Conway, ginawadan nin scholarship sa pagtapos kan segundarya sa Australia sa Townsville Cathedral School,  dangan sunod na nag-adal sa Fiji School of Medicine. Pareho sindang nagbalik sa Tuvalu kan 1999 asin nagpuon na magpraktis nin medisina. Sya nagin Executive Director para sa Tuvalu Family Health Association puon Abril 2011 abot Nobyembre 2016, asin nagtutok sa pagpahiwas kan mga serbisyo kaini sa klinikal. Naglingkod man sya sa magkapirang katungdan sa gobyerno.

## Reperensya
Ward Kimball

Si **Ward Walrath Kimball** (Marso 4, 1914 – Hulyo 8, 2002) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses, prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo.

## Pilmograpiya

## Panluwas na takod
*
*Disney Legends
*Animation Blast: Remembering Ward Kimball 
* Dalanon an ''Escalation'' sa Youtube
*Official Southern California Railway Museum website asin Grizzly Flats Railroad Page
Pag'alsa sa Wuchang kan 1911

An  **Pag'alsa sa Wuchang kan 1911** iyo an armadong rebelyon laban sa namomoon na Dinastiyang Qing na nangyari sa Wuchang (ngonyan Distrito nin Wuchang) sa Wuhan), Hubei, Tsina kan 10 Oktobre 1911, na pinagbunga kan inapod na Rebolusyon Xinhai na huli kaini, matrayumpong nabungkal an ultimong dinastiyang imperyal kan Tsina. Ini pinamayohan kan inapod na Bagong Hokbo, impluwensyado kan mga bagong ideya gikan sa Tongmenghui. An pag'alsang ini asin an pinagbunga kaining rebolusyon iyo an direktang nagresulta sa pagbagsak kan Dinastiya Qing, na tolong siglo nin paggogobyernong imperyal, asin dangan an pagkatugdas kan Republika nin Tsina (ROC), na rinurumdom an anibersaryo kan pagpoon kan Pag'alsa sa petsang 10 Oktobre komo iyo an Aldaw Nasyonal kan Republika nin Tsina. 

An Republika kan Tsina an inaapod ngonyan na teritoryong sakop asin paggogobyerno kaini kan madaog ini kan mga Komunista sa Gera Sibil nin Tsina iyo an isla nin Taiwan.

## Toltolan
Sarah Elago

Si **Sarah Jane I. Elago** (namondag Oktubre 18, 1989) iyo sarong Filipinang aktibista asin politiko. Presente siyang kaapil kan Kamara de Representantes kan Filipinas para sa ika-17  asin ika-18 na Kongreso kaini, kun sain sa kaparehong panahon iyo pigrerepresenta an sektor nin jovenes sa irarom kan Kabataan Party-list. Bago maglaog sa Kongreso, siya man an Nasyunal na Presidente kan National Union of Students in the Philippines. Siya sa ngunyan an pinakaaking babaying tagagibo nin ley sa Filipinas.

Namondag si Elago kaidtong Oktubre 18, 1989, sa Manila. Nag-adal siya nin kolehiyo sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman, kun sain nagtapos siya nin cum laude sa degri na Batsilyer nin Siyensya sa Hotel, Restaurant, and Institution Management.

## Toltolan
Aminata Diallo Glez

Si Aminata Diallo Glez (namundag kan 1972 sa Dori, Burkina Faso) sarong Burkinabé na paragibong pelikula, aktor, asin prodyuser na inaapod man na may alyas na Kadi Jolie.

## Buhay

Si Aminata Diallo saro sa siyam na aki ni Haseane Diallo, sarong huben na doktor, asin ni Mandy Togoyéni. Naglalaom sya kan sya aki pa sana na magin doktor, alagad an saiyang ama nagadan kan 1983, kan sya nasa sekodarya. Ipinadagos niya an saiyang edukasyon sa Wemtenga, sarong distrito nin Ouagadougou. Makalihis na mabisto an Théâtre de la fraternité, anatre troupe ni Jean-Pierre Guingané, siya nag-ayon sa troupe pakatapos kan pagklase. Imbes na magkua nin lugar sa pag-adal nin mga lenggwahe sa Unibersidad kan Ouagadoguou, siya nagin aktor, kaiba an Théâtre de la fraternité.

Agom niya si Damien Glez, sarong karikaturista para sa Jeune Afrique.

Sa dikit na panahon nagretiro siya sa publikong buhay tanganing atamanon an saiyang ina, na may kanser and who died in 2019., asin nagadan kan 2019.

## Mga Pelikula

### Prodyuser
* *Super flics* (2008)

* *Trois femmes, un village* (2009)

### Aktres

* *Puk Nini de Fanta Régina Nacro* (1996) bilang Ada

* *Conseils d'une tante d'Idrissa Ouedraogo* (2001) bilang Kadi Jolie

* *Kadi Jolie d'Idrissa Ouedraogo* (2001) bilang Kadi Jolie

## Reperensya
Erin Tañada

Si **Lorenzo "Erin" Reyes Tañada III** (, namondag Agosto 16, 1963) iyo sarong Filipinong abogado, brodkaster, asin tagabusol nin karapatang obrero na nagsirbi bilang sarong Deputadong Tagataram kan Kamara de Representantes kan Filipinas. Bilang miyembro kan Partido Liberal, enot siyang nakalaog sa Kamara de Representantes kaidtong 2004, bilang an representante kan Ikaapat na Distrito kan Probinsya nin Quezon.

Partikular siyang bisto bilang an awtor kan "Anti-Torture Act of 2009" (Republic Act No. 9749), an "Philippine Act on Crimes Against International Humanitarian Law, Genocide, and Other Crimes Against Humanity" (Republic Act No. 9851), asin an "Renewable Energy Act of 2008" (RA 9513) pati naman an saiyang mahigot na pagbusol kan Freedom of Information Bill.

Nagligad man siyang nagsirbe bilang manager para sa bareta asin pampublikong urulay kan UNTV-37 asin host para sa nagkapirang mga programa kan nasambit na istasyon.

## Toltolan
Gregorio Rosal

Si **Gregorio Rosal** (19 Abril 1947 – 22 Hunyo 2011), na bantog man sa tagong-ngaran na **Ka Roger**, iyo an pamayo kan Melito Glor Command kan New People's Army (NPA) sa rona nin  Habagatan Tagalog nin Filipinas, asin man tagataram kan Partido Komunista nin Filipinas (CPP) poon 1994 sundo 2006.
 
## Kaamayi kan buhay
Si Roger Rosal ikatolo sa anom na aki ninda Pablo Rosal asin Crispina Crusat, na pareho mga sakada. Mga tugang niya iyo sinda Nicetas, Bernardo, Felicidad, Emilia asin Remedios. Siya sarong estudyanteng matale' kan Ibaan Elementary School asin St. James Academy sa haiskul, asin kun ano-ano na lang linalaogan na trabaho siring kan pagbalidya' nin kubong asin pagkolekta sa mga pataya' sa jueteng. Nagpoon kuta siyang mag'entra sa kolehiyo sa Golden Gate Colleges sa Batangas City kan 1971 sa edad na 24 alagad nagbutas pag'adal sa ikaduwang taon asin nagin nang myembro sa Partido Komunista  nin Filipinas bago si Ferdinand Marcos nagdeklarang ley militar kan 1972. Siya saro man na unyonista asin aktibistang estudyante, komo sarong kaapil sa Kabataang Makabayan.Kan 1973, siya nasikop kan mga ahente sa seguridad kan gobyerno asin nakulong sa Kampo Vicente Lim sa Laguna, alagad nahimong makadulag pakalihis 5 bulan. Si Rosal nag'apil na sa New People's Army pakalihis kaidto.

## Karera sa Wala

Si Rosal natokahan kan trabaho na magtugdas nin mga pwersang NPA sa Habagatan Tagalog asin sa mga Bicol na mga probinsya durante kan mga 1970 asin mga 1980. Si Rosal nagin tagataram sa lebel nasyonal kan Partido Komunista nin Filipinas kan 1994, dara niya mga pahayag asin interbyu sa telebisyon asin mga radyo. Imbitado niya an mga peryodista sa mga kampo kan NPA, parati siya pa personal an nangangagda. Siya idinamay kan dating Chairman kan CPP Central Commitee na si Rodolfo Salas bilang saro sa lider kan makuring pageliminar kan mga sinasahutan na mga espiya sa laog kan hiron kan mga rebelde sa Habagatan Tagalog na nangyari kan 1988 na binansagan na "Operation Missing LInk." Alagad an Partido Komunista nagpaluwas nin pahayag kan 2003 na si Rosal mayo man nin kasa'lan. Nagsarabi an iba na siya "makuring pinagsita asin dinisiplina" dai niya napauntok an mga panggagadan sa soboot mga espiya, alagad dai man nasabi kun anong kastigo saiya.

## Hilnga man
* Romulo Kintanar
* Victor Corpus
## Toltolan
Juan Miguel Zubiri

Si **Juan Miguel** "**Migz**" **Fernandez Zubiri** (; namondag Abril 13, 1969) iyo sarong Filipinong negosyante asin politiko na presenteng Presidente kan Senado kan Filipinas. Nagsirbe man bilang Mayoryang Lider kan Senado poon 2018 sundo 2022, asin nagligad naman na pigkapotan an posisyon poon 2008 sundo 2010. Poon 2016, yaon na siya sa saiyang ikaduwang pagtukaw sa Senado, na enot nagsirbe poon 2007 sundo 2011. Nagi man siyang representante kan ikatolong distrito kan Bukidnon poon 1998 sundo 2007.

Siya man an presenteng pamayo kan Philippine Eskrima Kali Arnis Foundation asin an bise pamayo kan Philippine Red Cross.

Nagresign si Zubiri sa Senado kan Agosto 2011 pakatapos kan mga alegasyon sa dayaan sa eleksyon kaidtong 2007 asin sa elektoral na protesta ni Koko Pimentel. Padagos niya na pinapasawarang bahala an mga alegasyon. An saiyang resignasyon iyo an pinakaenot sa historya kan Senado, huli ta an ibang mga naghailng senador nagpasiring sana sa ibang posisyon sa pampublikong opisina.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websityo ni Juan Miguel "Migz" F. Zubiri
* Senador Juan Miguel F. Zubiri – Senado kan Filipinas

## Toltolan
Alex Lacson

Si **Alexander Ledesma Lacson** (namondag Enero 5, 1965, sa Kabankalan, Negros Occidental) iyo sarong Filipinong sikat na awtor nin mga patriyotikong libro, pararawit-dawit, abogado, negosyante, lider nin komunidad, asin lider nin NGO. Pinakabistado siya bilang an awtor kan mga sikat na librong "*12 Little Things Every Filipino Can Do to Help Our Country*, "Five Hundred Years Without Love", asin an rawit-dawit na "I am Filipino", sagkod an pagdalagan para senador sa eleksyon kan 2010.

Namondag si Lacson kan Enero 5, 1965, sa barangay nin Pinaginpinan sa Kabankalan, Negros Occidental, an ikaanom sa walong magturugang. Pakatapos kan saiyang hayskul kan 1982, nakakua si Lacson nin bilog na iskolarship sa Philippine Military Academy sa Baguio. Nag-adal siya duman nin tolong taon bago nagbalyo sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman (UPD),  kun sain niya naguno an batsilyer na degri niya sa political science kan 1991. Para matugonan an siyang paggasto sa saiyang pag-adal sa UPD, nagtrabaho siya bilang asistante nin sarong propesor sa pagkaaga asin bilang sarong telemarketer sa pagkabanggi. Nakakakua man siya nin tabang hali sa saiyang tugang na babayi na nagtatrabaho sa Hapon. Kan nakalaog na siya sa University of the Philippines College of Law, nagdesisyon siya na magtrabaho nin bilog sa pagkaaga asin mag-adal sa pagkabanggi; nagtapos siya kan 1996.

## Toltolan
Mga tataramon na Sorsoganon

An **Sorsoganon**, inaapod man na **Sorsogon Bikol** (Bikol: *Bikol Sorsogon*), saróng grupo kan mga tataramon na Bisakol na pigtataram sa probinsiya kan Sorsogon sa Rawis nin Bikol sa Isla nin Luzon sa Filipinas. Magkaano-ano ini kaiba an Waray. Igwa ini nin duwang prinsipal na mga barayti, na kun sain distinto ini na ikonsiderar na suway na mga tataramon: an Habagatan na Sorsoganon (bisto o midbid man sa Gubat asin Waray) asin an Sentral Sorsoganon (na inaapod man na Masbate Sorsogon).

## Pagkokompara
Nasa ibaba an pirang halimbawa nin diyalekto kan Sorsoganon; Amihanan, Katahawan asin Habagatan Sorsoganon.

* ^ - Amihanang Sorsoganon
* ^^ - Katahawang Sorsoganon
* ^^^ - Habagatang Sorsoganon

## Toltolan
Krus na Pula kan Filipinas

An **Krus na Pula kan Filipinas** (Ingles: *Philippine Red Cross*) may abrebasyon na (**PRC**) iyo sarong kaapil kan International Red Cross and Red Crescent Movement.

Naitogdas an PRC kaidtong 1947, na may gamot sa Filipinong Rebolusyon laban sa Emperyong Espanyol. Nagin enot na kasibotan kaini an probisyon kan dugo asin halipot na terminong palyatibo pati naman an partisipasyon sa mga pangyayaring relatibo sa disastro pero sa ngunyan nakapokus sa mas mahiwas na sakop nin mga humanitarong serbisyo.

Sa ngunyan, an PRC minatao nin anom na mayor na serbisyo: National Blood Services, Disaster Management Services, Safety Services, Health Services, Welfare Services asin Red Cross Youth. Gabos an mga ini an pigkakaptan an pundamental na prinsipyo kan International Red Cross and Red Crescent Movement – humanidad, imparsyalidad, neutralidad, katalingkasan, boluntaryong serbisyo, pagkasararo, asin unibersalidad. An kaugaliang ini mga giya asin inspirasyon sa gabos na staff asin boluntaryo kan Red Cross, kun sain an pagigin sarong Red Crosser iyo mas dakula pa sa pagigin pilosopiya asin ngantig sarong paagi nin pagbuhay. An Nasyunal na Pamayong-kwaterya kan Philippine Red Cross iyo mahihiling sa 37 EDSA corner Boni Avenue, Mandaluyong, Metro Manila.

## Pamayo kan Sanga kan Krus na Pula sa Filipinas

Si Richard J. Gordon an presenteng PRC Chairman asin Chief Executive Officer kan Pulang Krus igdi sa Filipinas.
Siya sa ngonyan saro man na senador kan Senado nin Filipinas.

## Panluwas na takod
*

## Toltolan
Ramon Barba

Si **Ramon Cabanos Barba**  (Agosto 31, 1939 – Oktobre 10, 2021) sarong Filipinong imbentor asin hortikultor na  bantog na gayo sa pag'imbento nin kun paano mapabu'kad nin burak an  mangga gamit an ethrel asin potassium nitrate orog na kun sala' sa panahon na tigbururakan. Si Barba pigproklama Sayantipiko Nasyonal nin Filipinas kan Hunyo 2014.

## Kaamayi kan buhay asin Edukasyon

Aki ni  Juan Madamba Barba asin Lourdes Cabanos kan San Nicolas, Ilocos Norte, si Barba namundag kan Agosto 31,1939, asin siya an pinakangohod sa magturugang. Siya nagtapos nin elementarya sa Sta. Rosa Academy kan 1951, na nakua an ikatolong onra sa pag'iriba.  Pakatapos niya sa sekundarya, siya nag'entra sa University of the Philippines, kun saen si  bantogan na orchid researcher si Dr. Helen Layosa Valmayor nagin saiyang maestra sa Biology Laboratory.

Dangan si Barba nagkua kan Bachelor of Science sa Agrikultura sa University of the Philippines Los Baños, na duman siya nagmajor sa Agronomy asin Fruit Production, asin naggradwar kan 1958.  Igdi siya nabuhayan na gayo nin boot kan saiyang lolo na si Juan Cabanos, na kaidto opisyal sa Bureau of Plants and Industry (BPI), asin ni Dr. L.G. Gonzales, na saiyang instructor asin konsideradong "ama nin hortikulturang Filipinas."

## Toltolan
Chuck Close

Si **Charles Thomas Close** (Hulyo 5, 1940 – Agosto 19, 2021) sarong Amerikanong pintor, artista biswal, asin potograpo. Hilig niya an magpinta nin mga darakula na abstract na binase sa mga tunay na retrato, minsan kan sadiri niya asin ibang tawo; mga pinta niya yaon sa mga internasyonal na koleksyon. Siya nagin paralisado huli sa pagbara kan ugat (occlusion) sa may udog kan 1988 asin naiba na an estilo nin pagpinta niya. Nagadan siya kan Agosto 19, 2021.
## Toltolan
Florin Hilbay

Si **Florin "Pilo" Ternal Hilbay** (namondag 1973/74) iyo sarong Filipinong abogado na nagsirbe bilang Solisidor Heneral kan Filipinas poon 2014 sundo 2016, nagsirbe sa Filipinong ahente sa internasyunal na kaso, *Philippines v. China*, na nagpasawarang-bahala sa gabos na historikong pag-ako kan Tsina sa Solnopang Dagat kan Filipinas. Nangenot man siya sa 1999 Philippine Bar Examination.

Nagtutukdo siya sa University of the Philippines College of Law poon 2000, kun sain nagtutukdo siya nin Advanced Constitutional Litigation, Constitutional Law, asin Philosophy of Law, na may pokus sa mga isyu na relatibo sa Simbahan asin Estado, post-kolonyal na konstitusyonalismo, asin an relasyon sa tahaw kan kapalibotan nin impormasyon asin legal na pagkaaram. Nagtutukod man siya nin Obligations & Contracts asin Public Officers & Election Law.

## Toltolan
Joel Villanueva

Si **Emmanuel Joel Jose Villanueva** (, namondag Agosto 2, 1975) iyo sarong Filipino politiko, na nagsisirbe bilang sarong Senador kan Filipinas. Naguno niya an saiyang pagigin senador pakatapos kan nasyunal na pirilian sa Filipinas kan 2016, kun sain nag-ikaduwa siya na may pinakahalangkaw na boto sa paagi kan 18,459,222 na boto. Nagligad siyang Direktor Heneral kan Filipinong TESDA poon 2010 sundo 2015 asin sarong tolong-terminong kongresista poon 2001 sundo 2010. Si Villanueva an pinakaaking kaapil kan Kamara de Representantes kan nagtukaw siya sa opisina kaidtong Pebrero 2002.

Saro man siyang parakawat nin basketbol na presenteng nagkakawat para sa Senate Defenders sa UNTV Cup. Nagkawat man siya para sa nasyunal na koponan kan Filipinas, asin sa Unibersidad kan Santo Tomas.

## Panluwas na takod
* Opisyal na webistyo

## Toltolan
Jesus Is Lord Church Worldwide

An **Jesus Is Lord Church Worldwide** o **JILCW** (Bikol Sentral: *Pankinabang Simbahan kan si Hesus an Kagurangnan*), o mas bistado bilang an **Jesus Is Lord Church** o **JIL** (Bikol Sentral: *Simbahan kan si Hesus an Kagurangnan*), iyo sarong Kristiyano na dakulang simbahan na nakabase sa Filipinas. Pigsasaladawan kan simbahan an sadiri bilang Bilog na Ebanghelyo, nakasentro ki Kristo, asin nakabase sa Bibliya na simbahan, na igwa nin 5 milyong kaapil sa 60 na nasyon kan 2018. An kadaklan sa mga miyembro sa luwas kan Filipinas iyo mga overseas Filipino workers (OFW) asin an saindang mga pamilya.

Naggikan sa Manila, pigsasagibo kan simbahan an mga pangenot na serbisyo kaini sa Ortigas Center, Polytechnic University of the Philippines-Manila, Greenhills, San Juan asin Bocaue, Bulacan.

## Panluwas na takod
* Jesus Is Lord Church Worldwide
* Jesus Is Lord Church Livestream
* JIL Church Youtube Channel

## Toltolan
Seaborgyo

An **seaborgyo** (Ingles: *seaborgium*) iyo sarong sintetikong elementong kimikal na may simbolong **Sg** asin atomikong bilang na 106. Pigpangaran ini pakatapos sa Amerikanong kimikong nukleyar na si Glenn T. Seaborg. Bilang sarong sintetikong elemento, pwede ining mamokna sa laboratoryo pero dae nahihiling sa kapalibotan. Radyoaktibo man ini; an pinakapusog kaining bistadong isotopo, 269Sg, igwa nin kabangang-buhay na harus 14&nbsp;minuto.

Kaidtong 1974, nagkapirang mga atomo kan seaborgyo an namokna sa mga laboratoryo sa Soviet Union asin sa Estados Unidos. An prayoridad sa pagkadiskobre asin dagos sa pagngaran kan elemento iyo pinag-iiwalan sa tahaw nin mga Sobyet asin Amerikanong siyentista, asin sa pag-abot kan 1997 na an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) pigheras na "seaborgyo" an magigin opisyal na ngaran kan elemento. Saro ini sa duwa sanang elemento na pinangaranan pakatapos sa nabubuhay na tawo sa oras kan pagtao nin ngaran, an saro iyo an oganesson na elemento 118.

## Panluwas na takod

* Chemistry in its element podcast (MP3) gikan sa Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Seaborgium
* Seaborgium sa *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
* WebElements.com – Seaborgium

## Toltolan
Edgardo Tallado

Si **Edgardo "Egay" Tallado** iyo sarong Filipinong politiko gikan sa probinsya nin Camarines Norte sa Filipinas. Presente siya na nagsisirbe bilang Gobernador kan Camarines Norte. Enot siya na napili bilang gobernador kan probinsya kan 2010 asin napili liwat kan 2013 sa ikaduwang termino, ikatolong termino kan 2016 asin sa huring termino kan 2019.

## Kanselasyon kan sertipiko nin kandidatura
Kan Oktobre 2015, si Tallado hinali kan Ombudsman kan Filipinas.

## Panluwas na takod

* Probinsya kan Camarines Norte (Opisyal na websityo)

## Toltolan
Benito Mussolini

Si **Benito Amilcare Andrea Mussolini** (; 29 July 188328 April 1945) sarong politikong Italyano asin peryodista na nagtugdas asin namayo kan Partido Pasista Nasyonal. Siya an Primer Ministro kan Italya poon kan Martsa sa Roma sundo 1922 kun kasuarin buminagsak an rehimen Pasista kan Italya asin siya napatalsik sa poder kan 1943; siya man an inapod na "Duke kan  Pasismo Italyano poon pakatugdas kan inapod na Italian Fasces of Combat kan 1919 sagkod kan siya  pig-ehekutar kan 1945 kan mga  partidistang Italyano. Komo siya  diktador kan Italya asin kagmukna kan pasismo, si Mussolini nagpakusog-boot asin man nagsuporta sa internasyonal na paglakop kan hiron nin pasismo durante kan pag'ultan kan duwang gera.

Si Mussolini dati politikong sosyalista asin peryodista sa peryodikong ''Avanti!''. Kan 1912, nagin siyang kaapil sa National Directorate of the Italian Socialist Party (PSI), alagad siya pinatalsik sa PSI sa pagtolod  sa militar na pakikiaram sa Enot na Gerang Pankinaban, na ini sarungat sa neutralidad na paninindogan kan peryodiko. Kan 1914, si Mussolini nagmukna nin bagong journal, *[[Il Popolo d'Italia]]*. Siya man nagserbi sa  Royal Italian Army durante kan gera asta siya nalugadan asin pinahingalo siya kan taon 1917. Si Mussolini pigdenunsya an PSI, an saiyang pana'naw na nakaturohok sa Nayonalismo Italyano imbes sa sosyalismo, asin dangan nagpundar siya kan hiron pasismo na nagkokontra sa inapod na egalitarianismo pagsisiriplingan sosyal, imbes sa pagtolod sa "nationalismo rebolusyunaryo" o sa paglampas sa mga linya nin klase. Kan 31 Oktobre 1922, pakapangyari kan Martsa sa Roma (28–30 October), si Mussolini pignombrahan ni Hadeng Victor Emmanuel III, primer ministro, na siya na an pinakahubin na indibidwal na magkapot kan siring na katongdan. Pakalinig niya kan gabos na oposisyon paagi kan saiyang pulis na tago asin pagbawal sa anoman na pagwelga kan mga trabahador, Si Mussolini asin saiyang mga alipores naparigon asin natipon ninda mga poderes paagi sa mga leyes na naghira sa nasyon asin nagin nang sarong-partidong diktadurya. Sa laog sana nin limang taon, si Mussolini nakakaag nin autoridad na diktaduryal sa legal asin ilegal na paagi asin naghjingoa makatugdas nin sarong totalitaryanong estado. Kan 1929, si Mussolini nakipagpirma kan Tratado Laterano sa Simbahan Katoliko sa pagtugdas kan  Siyudad nin Vaticano.
## Toltolan
Pula

An **pula** (Ingles: *red*) iyo an kulay sa hurihan kan halabang wavelength sa nahihiling na ispektrum kan liwanag, sunod sa naranha asin kabaliktadan kan violeta. Igwa ini nin dominanteng wavelength nin harus 625–740 nanometro. Pangenot ini na kulay sa RGB color model asin sarong pangaduwang kulay (namokna gikan sa magenta asin giyaw) sa CMYK color model, asin iyo an komplementaryong kulay kan cyan. An pula minarango hali sa brilyanteng mala-giyaw na scarlet asin vermillion pasiring sa mala-asul na pulang crimson, asin nagkakaiba sa anino gikan sa malunging pula na rosas pasiring sa madiklom na pulang burgundy.

Huli ta pula an kulay kan dugo, historiko ining pigtatakod sa sakripisyo, peligro, asin kusog-boot. An mga modernong surbey sa Europa asin sa Estados Unidos nagpapahiling sa pula bilang an pinakapigtatakod sa init, aktibidad, kamawotan, sekswalidad, kaanggutan, pagpadangat, asin kaogmahan. Sa Tsina, Indya asin nagkapirang iba pang mga Asyanong nasyon ini an kulay na nagsisimbolo sa kaogmahan asin kaswertehan.

## Panluwas na takod
* 
*
* 

## Toltolan
Dinailan

An **dinailan** o **dini'lan** sarong kakanon na gibo sa dinukdok na pasayan, buyod o balaw asin ginibong pasta. Ini pampadugang sa namit sa anoman na giso. Pwede man ining dotdotan, pikpikan, o sinasalak sa pigpipritos na gulay-gulayon, sira o karne o sa kusido o sinigang man. Pwede man ini may salak na sili sa pagtaong kagat sa namit. Namimidbid ining marhay huli sa makusog na parong kaini na nakaagid baga sa parong nin naglalapang sira.

## Pag'andam
Bago ini runoton asin gibohon na pasta, an mga balaw o saradit na pasayan binabalad na marhay sa saldang bilog na aldaw. Dangan binabayo ini sagkod na madukdok na pinong-pino asin magpulot na magin pasta dangan kinakaagan asin uyon sa pagnamit. Binabalad naman ini nin duwang aldaw; may beses asta tolong aldaw pa. Kun ini ititinda na, an pasta pinopormang cartucho na pwedeng giris-girison o pinopormang karo-kwadrado o rektanggulo. Sa pagtinda, parati pinapatos ini sa linobloban na dahon nin batag. Pinoporma man ining garo plato na kahibog nin sarong pulgada. 
An dinailan sentrong ginigibo sa Cabusao, Camarines Sur, o sa Mercedes, Camarines Norte. Igwa man naggigibo kaini sa Vinzons, Camarines Norte.

## Mga takod na panluwas

*How to cook Dinailan  
*Ginisang Dinilan 
## Galeriya
## Toltolan
Marie Wilcox

Si **Marie Desma Wilcox** (Nobyembre 24, 1933 – Septyembre 25, 2021) sarong katutubong Amerikana sa Estados Unidos na iyo an sa magkapira na sanang parataram kan Wukchumni, sarong dayalekto kan Tule-Kaweah, na parte kan Yokutsan na lenggwaheng indigenous tinataram sa  Tule-Kaweah Yokuts kan California. Siya naglapigot nin 20 taon makahaman nin diksyunaryo kan Wukchumni asin saiyang ipigtukdo ini sa mga kabanwa niya.

## Buhay
Si Wilcox namundag sa sarong rantso sa Visalia, California, an pinakangohod sa pitong aki ninda na Beatrice Arancis asin Alex Wilcox, sarong tumatawo sa rantso. Siya pinakadakula kan saiyang mga apoon (lolo asin lola) sa sarong saidton na harong sa Venice Hills asin pakatapos sa ikawalong grado, siya man nagtrabahong katuwang sa ra ntso asin paraguno nin mga prutas. Naagom si Joe Garcia, siya nagkaigwang apat na aking babae asin sarong aking lalaki. Nag'estar siya sa Woodlake, California asin nagadan sa ospital sa Visalia huli sa pagpakit kan saiyang aorta kan siya hale sa pigatenderan na kompleanyo kan sarong makuapo.

## Tataramon na Wukchumni
An lola ni Wilcox tataong magtaram nin Wukchumni; pakagadan kaini, si Wilcox nagpoon nang magbilog kan diksyunaryo bilang pag'onra sa saiyang lola, gamit an kompyuter asin sa pagtabang ni Nicholas Luna, sarong Apache. Saiyang itinala' pati an mga tanog kaini asin an pakasayod kanlambang kataga' sa saiyang diksyunaryo, asin kan an ginigibo niya natampok sa sarong dukomentaryo kan 2014 kan New York Times, an saiyang pamilya asin ibang myembro kan tribu niya nagkainteres na buhayon an saindang lenggwahe. Siya asin saiyang aking babae na si Jennifer Malone, pigtutukdo na ini; bago magadan si Wilcox, siya nagtutukdo kaini sa Owens Valley Career Development Center, na ini ipapadagos. An diksyunaryo napa-copyright kan 2019 alagad dai pa napalagda. Kan 2014, pinagtantya na an tribung  Wukchumni igwa na lang nin mga 200 na magkadurugo. Kan kaamaying 2010, sarong pinsan an nagadan, si Wilcox iyo an natada na mahusay pa sa pagtaram kan saindang tataramon; sa pagkagadan niya, igwang tolo pa, kabali saiyang mga aking babae.

## Toltolan
WION

An  **World is One News** (**WION**, sa Bikol, *Baretang Saro an Kinaban*) iyo an sarong Indyanong multinasyonal na news channel sa tataramon na Ingles na an kwartel namumugtak sa New Delhi. Ini pagrorogaring kan Essel Group asin parte kan Zee Media network nin mga channel.

## Historya
An websityo kaini pigbungsod sa dakul na nasyon bilang libreng-i'ayre na serbisyo nin satelyete kan 15 Hunyo 2016. An telebisyon na channel na ini nagpoon mag'ayre kan 15 Agosto 2016. An WION iyo an pinakaenot na pribadong internasyonal na news channel sa Indya.

## Pag-iriba
An presenteng pag-iriba iyo sinda  Sidhant Sibal kanDD News, na nag'ayon sa korporasyon kan 1 Abril 2018. Madhu Soman nagbali bilang Chief business officer kan 2022. Si Rohit Banerjee namamahala sa branded content. Si Molly Gambhir asin si Neha Khanna nagtukaw sa lugar ni Palki Sharma na nagdemitir na asin sinda nagin nangengenotan na mga ankla sa channel, iba pang mga peryodista kabarali iyo sa Digvijay Singh Deo, Shivan Chanana, Rabin Sharma, Ieshan Wani, Priyanka Sharma asin Alyson le Grange.

An Pakistan bureau chief, si Taha Siddiqui, napiritan magdulag kan ini nagin biktima nin nasubak na kidnapping saiya sa Islamabad. Siya sinalidahan ni Anas Mallick.

## Toltolan
Halangkaw na Paadalan na Pangsiyensya kan Filipinas Kampus sa Rehiyon Bikol

An **Halangkaw na Paadalan na Pang-Siyensya kan Filipinas - Kampus sa Rehiyon Bikol** o *Philippine Science High School - Bicol Region Campus* o **PSHS-BRC** iyo an ikapitong kampus kan Sistemang Halangkaw na Paadalan na Pangsiyensya kan Filipinas, iyo an sarong espesyal na pampublikong hayskul sa Filipinas. Naitogdas kan 1998, pinagsisirbehan kan paadalan an mga matitibay sa siyensya asin matematika na paraadal sa Rehiyon Bikol. Mahihiling an kampus sa Tagongtong, Goa, Camarines Sur.

## Panluwas na takod

* Opisyal na websityo kan PSHS Bicol Region Campus
Lawrensyo

An **lawrensyo** (Ingles: *lawrencium*) iyo sarong sintetikong elementong kimikal na may simbolong **Lr** (nagligad na Lw) asin atomikong bilang na 103. Pigpangaranan ini bilang pag-onra ki Ernest Lawrence, imbentor kan *cyclotron*, sarong kagamitan na nagamit sa pagdiskobre sa nagkapirang mga artipisyal na radyoaktibong elemento. Bilang sarong radyoaktibong metal, an lawrensyo iyo an ika-11 na transuranikong elemento asin iyo an pinakahuring kaapil kan aktinidong serye. Arug kan gabos na elementong may atomikong bilang na lagpas 100, an lawrensyo pwedeng mamokna sana sa mga partikulong akselerador sa paagi kan pagbombardo nin mas magiang mga elemento sa mga kargadong partikulo. 14 na isotopo kan lawrensyo an presenteng aram; an pinakapusog iyo an 266Lr na may kabangang-buhay na 11&nbsp;oras, pero an mas may halipot na buhay na 260Lr (kabangang-buhay na 2.7&nbsp;minuto) iyo an pinakanagagamit sa kimika huli pwede ining mamokna sa darakulan na sukol.

Sa mga dekada kan 1950s, 1960s, asin 1970s, nagkapirang mga pag-ako kan sintesis nin lawrensyo sa baryenteng mga kalidad an namokna sa mga laboratoryo kan Soviet Union asin Estados Unidos. An prayoridad kan pagkadiskobre asin dagos an pagngaran kan elemento iyo pinag-iiwalan sa tahaw kan mga Soviet asin Amerikanong siyentista, asin habang an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) enot na pigheras na an lawrensyo bilang an opisyal na ngaran kan elemento asin pigtao an kredito sa grupo nin mga Amerikano sa pagkadiskobre, liwat na pig-ebalwar ini kan 1997, na nagtao sa kaparehas na grupo kan kredito pero dae na pigliwat an ngaran kan elemento.

## Panluwas na takod
* 
* Los Alamos National Laboratory's Chemistry Division: Periodic Table – Lawrencium
* Lawrencium sa *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
Henri Matisse

Si **Henri Émile Benoît Matisse** (; 31 December 1869 – 3 November 1954) sarong Pranses na artista, bantog sa paggamit niya kan kolor asin kan mahalnas asin orihinal na pagdidibuho teknikal. Siya sarong dibuhista, printmaker, asin iskultor, alagad primeramente mas midbid komo sarong pintor.
Si Matisse komun na hinihiling, kaiba si Pablo Picasso, bilang iyo sinda an mga artistang nagkurit kan mga bagong hiro' sa lantad nin arte biswal sa pagbukas kan mga dekada nin ika-20ng siglo, responsable sinda sa mga magabat na hiro' sa kinaban nin pagpintura asin iskultura.

## Toltolan
Kasundoan Letran

An **Kasundoan Letran**  (; ) sarong kabtang kan inapod na **Mga Pakto Letran nin 1929**, mga pagkauruyon sa pag'ultan kan Kahadean nin Italya sa poder kan Hade na si Victor Emanuel III asin an Banal na Sede sa poder ni Papa Pius XI sa tuyong pag'areglo kan haloy nang problema na inapod na Romanong Paghapoton. An tratado asin mga karabit na mga pakto ipigngaran sa Palasyo Letran kun saen an mga kasundoan pigpirmahan kan 11 Febrero 1929, asin an Parlamento Italyano pigratipikar ini kan 7 Hunyo 1929. An kasundoan pigbisto an Syudad nin Vaticano komo sarong  estadong independyente sa irarom kan soberaniya kan Banal na Sede. An gobyerno Italyano nag'uyon man na ta'wan an  Simbahan Katolika Romana kompensasyon pinansyal sa pagkawara' kan mga Estado Papado. Kan 1948, an Kasundoan Letran minidbid sa laog kan Konstitusyon Italya na iyo an mataong giya sa mga relasyon kan estado asin kan Simbahan Katolika.

## Hilnga man
* Syudad nin Vaticano

## Toltolan
Boryo

An **boryo** (Ingles: *bohrium*) iyo sarong sintetikong elementong kimikal na may simbolong **Bh** asin atomikong billang na 107. Pigpangaran ini pakatapos kan Danish na pisiko na si Niels Bohr. Bilang sarong sintetikong elemento, pwede ining mamokna sa laboratoryo pero dae mahihiling sa kapalibotan. An gabos na aram na isotopo kan boryo iyo radyoaktibong marhay; an pinakapusog na aram iyo an 270Bh na may kabangang-buhay na harus 61&nbsp;segundo, maski an dae pa nasisigurong 278Bh pwedeng igwang mas halabang kabangang-buhay nin harus 690&nbsp;segundo.

Sa peryodikong tableta, saro ining d-block na transaktinidong elemento. Kaapil ini kan ika-7 na peryodo asin yaon sa grupo 7 na elemento bilang an ikalimang kaapil kan 6d serye nin transisyong metal. An mga kimikang eksperimento nakakasiguro na an boryo may kaugalian bilang mas magabat na homologo sa renyo sa grupo 7. An kimikal na karakter nin boryo iyo pigkakarakterisa sana nin partida, pero nakukumpara sinda nin marhay sa kimika nin iba pang mga grupo 7 na elemento.

## Panluwas na takod
*
* Bohrium sa *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
Seryo

An **seryo** (Ingles: *cerium*) iyo sarong elementong kimikal na may simbolong **Ce** asin atomikong bilang na 58. An seryo iyo malumoy, duktilo, asin mala-pirak na puting metal na nawawara an lustro kapag nailuwas sa palibot nin ere, asin malumoy na maray para mabanga nin kutsilyo. An seryo iyo an ikaduwang elemento sa lantanidong serye, asin maski na nagpapahiling ini nin +3 oksidasyong estado na karakter kan serye, igwa man ini nin pusog na +4 estado na dae nakakahimo nin oksidasyon sa tubig. Pigkokonsidera man ini bilang saro sa mga bihirang-pankinabang elemento. An seryo mayo nin biyolohikal na pagganap sa mga tawo asin dae masyadong nakakalason.

An seryo iyo an enot sa mga lantanido na madiskobre, sa Bastnäs, Sweden, ni Jöns Jakob Berzelius asin Wilhelm Hisinger kan 1803, asin suway ki Martin Heinrich Klaproth sa Alemanya sa kaparehong taon. Kan 1839, si Carl Gustaf Mosander an nagin pinakaenot na nakasuway sa metal. Sa ngunyan, an seryo asin an mga kompuwesto kaini igwa nin manlainlain na mga kagamitan: halimbawa, an cerium(IV) oxide iyo nagagamit sa pagpolido nin salming glass asin iyo sarong importanteng parte kan catalytic converters. An metal na seryo iyo ginagamit sa mga ferrocerium lighter para sa payroporikong karakter.

## Bibliyograpiya
*
Sherpa

An **Sherpa** saro sa Tibetanong  grupong etniko tal na nagbabanwa sa pinaka bukid-bukidon na mga rona' kan Nepal, Tingri County sa Autonomong Rona nin Tibet nin Tsina asin kan Himalayas. An terminong *sherpa* o *sherwa* nagguno sa lenggwaheng Sherpang kataga' na   ("subangan") asin   ("banwa"), na nag'oonabi kan saindang geograpikong ginikanan sa subangan nin Tibet.

Mayoriya kan mga Sherpa nag'eerok sa bandang subangan na mga rona' kan Nepal asin Tingri County alagad, an iba nag'eestar sa parteng solnopan kan Rolwaling Valley asin sa rona' nin Helambu norte kan  Kathmandu, Nepal. An mga Sherpa nagtugdas nin mga gompa kun saen sinda nagpapraktis kan mga tradisyon relihiyoso ninda. An Tengboche iyo an pinakaenot na monasteryo sa Solu-Khumbu. An mga Sherpa nag'eerok man sa Tingri County, Bhutan, asin sa mga Indyanong estado nin Sikkim saka sa amihanan na parte kan West Bengal, orog na sa distrito nin Darjeeling. An tataramon na Sherpa napipisan sa sangang habagatan kan Lenggwaheng Tibeto-Burmano, kasalak diyan an Eastern Tibet (Khamba) asin sentral Tibetanong mga diyalekto. Ini alagad suway man sa Lhasa Tibetano asin dai masabotan kan mga parataram sa Lhasa.

An bilang kan mga Sherpa naghuhubo' sa mga nasyon Solnopan nagdakul na gayo kan mga nakaaging taon, orog na sa Estados Unidos. Sa Siyudad nin Nweba York yaon an pinakadakulang komunidad nin mga Sherpa sa Estados Unidos, na pigtatantya an populasyon kaini naabot 16,000. An senso 2011 kan Nepal narekord an 112,946 Sherpa yaon sa laog kan teritoryo kaini. An ibang myembro sa komunidad nin Sherpa bantog sa abilidad ninda nin pagtukad-bukid asin iyo ngani an hanap-buhay  ninda.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Ethnolinguistic Groups of Nepal.svg|Mga grupo etniko sa Nepal
File:Tenzing Norgay, 1953.jpg|Si Nepali Sherpang paratukad-bukid na si Tenzing Norgay, 1953


## Toltolan
Ramon Ang

Si **Ramon See Ang** (namondag Enero 14, 1954), bistado man sa saiyang inisyal na **RSA**, iyo sarong Filipinong negosyante. Siya an presidente asin pamayong ehekutibong opisyal (CEO) kan Top Frontier Investment Holdings, Inc. (), an pinakadakulang shareholder kan San Miguel Corporation (). Siya man an presidente asin CEO kan SMC asin an chairman kan Cyber Bay Corporation () asin Eagle Cement Corporation ().

Napili si Ang bilang bise-chairman kan SMC kaidtong Enero 1999; asin dagos bilang presidente asin chief operating officer (COO) kan Marso 2002. Kan Hunyo 2012, naguno niya an kontrol kan SMC pakatapos niyang makua an shares na pagsasadiri ni Eduardo Cojuangco, Jr., saro man na Filipinong negosyante asin politiko. Kan Abril 15, 2021, sampolong bulan pakatapos kan kagadanan ni Cojuangco, binagao kan SMC an by-laws kaini para mapagsaro an trabaho kan pamayong ehekutibong opisyal (CEO) sa presidente. Base sa PSE disclosure pakatapos kan 2021 annual stockholders' meeting kan SMC, si Ang man giraray an bise-chairman, presidente (CEO) asin COO kan kompanya.

Igwa si Ang nin batsilyer sa siyensyang degri sa inhinyeriyang mekanikal gikan sa Far Eastern University.

## Panluwas na takod
* Investing.businessweek.com
* People.nfo.ph

## Toltolan
Eleksyon 2022 sa Barangay kan Filipinas

An **Eleksyon sa Barangay 2022** sa Filipinas gigibohon sa Desyembre 5, 2022. An pirilian mangyari maelihir nin  Punong Baranggay, na iyo mansana an inaapod na kapitan kan  baranggay, asin kairiba na an mga myembro kan Sangguniang Baranggay, o  konseho nin baranggay, sa 41,948 na baranggay sa bilog na nasyon. An baranggay iyo an  pinakasadit na yunit sa lokal na gobyerno kan Filipinas.

An eleksyon kan repormadong Sangguniang Kabataan (SK; youth councils) gigibohon man na kadungan sa sinabing eleksyon.

Sa pagkatapos kan nasabing eleksyon, an mga kapitan nin baranggay maelihir man kan mga pamayo kan liga nin mga baranggay sa lambang siyudad asin sa lambang munisipyo, na ini aaporon na Asosasyon nin mga Kapitan nin Baranggay. (AKB) An lambang pamayo kan nasabing Asosasyon  matukaw man komo myembro sa lambang konseho kan siyudad o munisipyo na nakakasakop sa natotongdan na mga barangay. An probinsyal na chairman matukaw man sa konseho kan probinsya. An pamayo kan AKB kan mga probinsya asin piling mga chairman kan mga siyudad magpipirilian  sa pagbilog kan liderato nasyonal kan Liga. An mga chairperson sa mga SK siring man maelihir kan saindang mga liderato sa lebel nasyonal. An presidente nasyonal kan SK magigin myembro sa National Youth Commission.

## Toltolan
Solita Monsod

Si **Solita Garduño Collás-Monsod**, popular na bistado bilang **Mareng Winnie** (namondag Hulyo 29, 1940), iyo sarong Filipinong brodkaster, host, ekonomista, asin kolumnista. Nagin siyang Ikalimang Direktor-Heneral kan National Economic and Development Authority asin kasabay bilang kahilom sa sosyo-ekonomikong pagplano kan Filipinas poon 1986 hasta 1989.

Edukado sa Wharton School sa University of Pennsylvania, pigkakaputan niya an ranggo nin Professor Emeritus sa University of the Philippines School of Economics.

## Panluwas na takod
* 2001 Senatorial Page 
* GMA Broadcasting Network
* University of the Philippines Diliman
* National Economic Development Authority 
* Audio interview with Winnie Monsod (March 2010)

## Toltolan
Dentistriya

An **dentistriya** (Ingles: *dentistry*), bistado man bilang **medisinang dental** asin **medisinang oral**, iyo sarong sanga nin medisina na pigbibilog nin pag-aadal, dayagnosis, paglikay, asin pagtrato nin mga kahelangan, kadininan, asin kondisyon nin oral na kabidad (an nguso), harus sa dentisyon (paghaman asin paggrupo nin ngipon) pati naman an oral mucosa, asin kan kataraid asin relatibong istraktura asin tisyu, partikular sa asosyadong maxillofacial (panga asin lalawgon) na lugar. An lado nin dentistriya o medisinang dental iyo kabali an ngipon pati naman an iba pang aspeto nin kompleksong craniofacial kabali an temporomandibular joint asin iba pang nagsusuporta, muskular, limpatiko, nerbyoso, baskular, asin anatomikal na istraktura. An nagpapraktis sa ladong ini iyo inaapod na dentista. 

An pagtratong dental iyo ginigibo nin grupong dental, na iyo harus pigbibilog nin dentista asin awksilaryong dental (*dental assistants*, *dental hygienists*, *dental technicians*, pati naman *dental therapists*). An kadaklan sa mga denstista nagtatrabaho sa pribadong pagpraktis (pangenot na pag-ataman), dental na ospital o (pangaduwang pag-ataman) institusyon (kulungan, base militar, etc.).

## Panluwas na takod

* 

## Toltolan
Medgardo Quiambao

Si **Mergardo G. Quiambo** (kamundagan Nobyembre 1, 1941) iyo sarong Filipinong brodkaster sa ACI Naga na gikan sa Bacacay, Albay. Siya man an ama ni Miss Universe 1999 First-runner up Miriam Quiambao.

## Toltolan
Paquito Ochoa

Si **Paquito** "**Jojo**" **Navarro Ochoa Jr.** (namundag Nobyembre 11, 1960) sarong abogadong Filipino. Siya nagsirbe bilang Sekretaryo ehekutibo nin Filipinas sa irarom kan administrasyon ni Presidente Benigno Aquino III. Siya dati administrador sa siyudad nin Quezon City poon 2001 abot 2010.

## Kaamayi kan buhay

Si Ochoa nagkua kan saiyang Batsilyer en Artes, Ekonomiks, sa Unibersidad nin Santo Tomas asin kan ley sa Ateneo de Manila na Unibersidad. Siya naako sa bar sa 1986, asin an saiyang pro-bono'ng trabaho sa probinsya nagresulta sa pagkapili saiya bilang direktor, daznga n Bise-presidente sa Bulacan Chapter kan Integrated Bar of the Philippines. Siya nagpraktis man asin nazgin katuwang sa De Mesa asin sa Ochoa Law Office, dangan man katuwang (nakabakasyon) sa Marcos Ochoa Serapio Tan Law Firm.

## Toltolan
Francisco Tatad

Si **Francisco "Kit" Sarmiento Tatad** (namondag Oktubre 4, 1939) iyo sarong Filipinong parapahayag asin politiko na pinakabistado sa pagsirbe bilang an Ministro kan Pampublikong Impormasyon sa irarom ni Presidente Ferdinand Marcos poon 1969 sundo 1980, asin sa pagsirbe bilang sarong Senador kan Filipinas poon 1992 sundo 2001.

Sa enot na pagpili ki Tatad ni Marcos bilang Ministro kan Pampublikong Impormasyon kaidtong 1969, nagin siyang pinakajoven na miyembro kan gabinete ni Marcos. Durante sa saiyang termino bilang Ministro kan Pampublikong Impormasyon, pigheras noya an deklarasyon nin Ley Militar kaidtong Septembre 23, 1972, na pigbabasa an teksto sa ere sa 3:00 kan pagkahapon, limang oras bago si Marcos mismo mapasiring sa ere para ipaliwanag an saiyang desisyon para sa deklarasyon, sa 7:15 kan kaparehas na petsa. Mientras minasirbe bilang kahilom sa gabinete, kasabay man siyang nagin kaapil kan Batasang Pambansa.

Bilang sarong Senador, nagsirbe siya bilang Senate Majority Floor Leader poon 1996 sundo 1998 asin liwat poon 2000 sundo 2001. Saro pang historikal na nangyari sa karera ni Tatad iyo uminabot kan 2001, kan siya nagin saro sa 11 senador na nagboto laban sa pagbuka kan envelope na pinagtutubudang may laog kan inkrimadong ebidensya laban sa kaidtong Presidente Joseph Ejercito Estrada, na dagos nagpasiring sa Rebolusyon nin EDSA kaidtong 2001.

## Mga panluwas na takod
* Listahan kan mga dating Senador
* First Things First (Blog)
* Kit Tatad - Bills Enacted into Law
* Panindog: Francisco “KIT” Sarmiento Tatad

## Toltolan
Ben Diogaye Bèye

Si **Ben Diogaye Bèye** (namundag kan 1947) sarong Senegalese filmwriter, paragibong pelikula, prodyuser nin pelikula asin peryodista. Sya an co-direktor kan haros sarong dosenang mga pelikulang Senegales, kaiba sinda Touki Bouki kaiba si Djibril Diop Mambety, Baks kaiba si Momar Thiam, Sarah et Marjama kaiba si Axel Lohman, asin an co-screenwroter kan nahuhuring duwa.

Nag-adal sya sa Paris asin nagin kuro-katabang kan pirang mga bantog na Senegales na mga paragibong pelikula, arog ninda Ousmane Sembène, Ababacar Samb, asin Djibouti Diop Mambety. Sya nagin brodkaster sa radyo para sa Radio Senegal asin saro man na propesyonal na peryodista, na nagdidirektor sa "Sports and Culture" department kan Senegal.

Isinurat nya an orihinal na iskritura nin Thiaroye '44, sarong proyekto na kan huri pinangaran na Camp de Thiaroye. Si Beye sarong myembro kan Asosasyon nin Senegalese Filmakers.

## Reperensya
Benedicta Gafah

Si **Benedicta Gafah** (namundag kan Setyembre 1992) sarongGhanaian na aktres asin paragibo nin pelikula. Kaiba sya sa Ghallywood asin Kumawood na mga pelikula arog kan "Mirror Girl", "Azonto Ghost"  asin "April Fool". Igwa man sya nin kontrata sa Zylofon Media.

## Pilmograpiya
**Mirror Girl* 
**Odo Asa*
**April Fool*
**Poposipopo*
**Devils Voice*
**Azonto Ghost*
**Kweku Saman*
**Adoma*
**Agyanka Ba*
**Ewiase Ahenie*
**I Know My Right*
**Agya Koo Azonto*
 

## Gawad asin nominasyon

## Pilantropiya
Si Benedicta nagpoon na magtao nin mga limos sa nangangaipo asin mga balo sa King Jesus Orphanage Home kan 2014. Dinara nya iyan sa mga tinampo tanganing ihiras an mga pagkakan, gubing, asin iba pa. Sa presente sya an nagpapadalagan kan Gafah Foundation sa pagtabang sa mga nangangaipo.

## Reperensya