Marcela Agoncillo

**Doña Marcela Mariño de Agoncillo** (née **Mariño y Coronel** ; Hunyo 24, 1859 – Mayo 30, 1946)    sarong Filipina, an prinsipal na paratahi kan enot asin opisyal na bandera kan Pilipinas, na nagtao saiya kan titulong "An Ina kan Bandera kan ilipinas."

Si Marcela Coronel Mariño iyo an aki ni Don Francisco Diokno Mariño asin Doña Eugenia Coronel Mariño, haloy sa sarong mayamang pamilya sa saiyang banwaan sa Taal, Batangas. Natapos niya an saiyang edukasyon sa Santa Catalina College, kun saen nakuan niya an kaaraman sa musika asin sa mga tradisyonal na gibo nin mga babae. Sa edad na 30, inagom ni Marcela si Felipe Encarnacion Agoncillo, sarong abogadong Filipino asin hurista, asin nagkaigwa sinda nin anom na aki. An saiyang pag-asawa nagkaigwa nin mahalagang papel sa kasaysayan kan Pilipinas.

Kan nadestiyero an saiyang agom sa Hong Kong kasabay kan pagputok kan Rebolusyong Filipino, si Marcela Mariño Agoncillo asin an saiyang pamilya nag-iba saiya asin nag-erok duman sa samuyang oras tanganing makalikay sa mga kontra-Pilipinong pag-iiwal nin mga Kastila. Mantang yaon sa Hong Kong, si Heneral Emilio Aguinaldo naghapot saiya na tahiin an bandera na magiging representasyon kan Republika kan Pilipinas. Si Doña Marcela Mariño de Agoncillo, kaibahan an saiyang matuang aki na si Lorenza asin an amiga na si Delfina Herbosa de Natividad, pamangkin ni Dr. Jose Rizal, an manwal na nagtahi kan bandera base sa disenyo ni Aguinaldo, na sa laog kan panahon nagin opisyal na bandera kan Republika kan Pilipinas.

Mantang an bandera mismo iyo an dakulang legasiya ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo,  siya man pigtatandaan sa paagi nin mga museo asin monumento, arog kan marker sa Hong Kong (kun saen temporaryong nag-erok an saiyang pamilya), asin an saiyang ginikanan na harong sa Taal, Batangas na ginibo nang sarong museo (midbid na Agoncillo House–Agoncillo ).  Siya man pigtatandaan sa mga pintura kan mga bantog na pintor siring man sa paagi nin iba pang mga biswal na arte.

## Inot na buhay

Si Marcela Coronel Mariño namundag kan Hunyo 24, 1859, sa Taal, Batangas, Pilipinas  ki Don Francisco Diokno Mariño asin Doña Eugenia Coronel Mariño. Nagdakula siya sa saiyang ginikanan na Mariño na harong sa Taal, Batangas na itinogdok kan mga taon 1770 kan saiyang mga lolo asin lola, si Don Andres Sauza Mariño asin si Doña Eugenia Diokno Mariño. 

Bilang sarong aki na babae nin mayaman asin relihiyosong pamilya, si Marcela Coronel Mariño pigtutokdo sa saindang banwaan bilang "Roselang Bubog" — na buot sabihon, "sarong birhen na nakatukaw sa simbahan kan banwaan." An mga istoryang palanaysay sa lugar nagsasabi na an mga tawo padagos na naghahalat nin mapasensiya sa may patyo kan simbahan, tanganing mahiling an saiyang pag-abot kada aga para mag-atender nin misa, kaibahan nin sarong katabang o gurang na kapamilyang kasabay niya. 

Si Marcela Coronel Mariño ipinadara sa sarong kumbento pagkatapos kan saiyang pag-adal sa Manila. An kumbento na saiyang pig-aadalan iyo an Santa Catalina College of the Dominican nuns, sarong eksklusibong eskwelahan para sa mga babaye,  na itinogdas sa Walled City of Intramuros kun saen siya nagtapos kan saiyang edukasyon sa elementarya asin sekondarya. Sa kolehiyo, nakanuod siya nin Espanyol, musika, an mga gibo kan mga babae asin mga grasya sosyal.  An saiyang pagkadaraga ginamit niya sa parte kan saindang ginikanan na banwaan asin sa parte sa kumbento.  Susog kaini, si Marcela eksperto sa pagdagom.   

## Pag-agom asin pamilya
Si Marcela Coronel Mariño ikinasal ki Felipe Encarnacion Agoncillo, sarong Filipinong abogado, asin sarong hurista, .  Pareho sindang treynta anyos asin si Felipe sarong hurado na kan sinda sa katapustapusi magpakasal. An mga Agoncillo nagbalyo hale sa Taal pasiring sa Manila, kun saen sinda nag-istar na magkaibanan sa duwang eskalon na harong sa MH del Pillar St., Malate, harani sa simbahan kan Malate.  

Anom na aki na babae an namundag sainda: si Lorenza (“Enchang”), Gregoria (“Goring”), Eugenia (“Nene”), Marcela (“Celing” – pinangaranan sa saiyang ina huli ta huna-huna ninda siya an huring aki), si Adela (na nagadan sa edad na tolo), asin an pinakanguhod, si Maria (“Maring” – an tunay na huring aki, na nabuhay sagkod Hulyo 6, 1995). Kadaklan sa saindang mga aki na babae nagin mga paratukdo. Si Gregoria Mariño Agoncillo iyo an pinakaenot na Filipina na nagtapos sa Oxford University. Pakatapos kan paggradwar kan tolong matuang aki, sinda inalok nin mga posisyon sa pagtukdo. Si Lorenza tinawan nin appointment bilang paratukdo sa Malate Catholic School. Sinda naglubog nin todo sa saindang mga sadiring karera sa pagtukdo, tanganing mayo ni saro sa sainda an nagdesisyon na mag-agom. Alagad, si Maria Mariño Agoncillo nagpakasal ki Leoncio Noble sa huri, asin nagkaigwa nin mga aki: si Anita Mariño Agoncillo Noble (Miss Philippines 1926), Froila Mariño Agoncillo Noble, asin Vicente Mariño Agoncillo Noble. Si Doña Marcela Mariño de Agoncillo mismo an nag-ataman sa gabos niyang aki na babae sagkod na sinda magkaigwa nin edad. Saro sa saiyang pinakapaboritong payo para sainda iyo an: “Mamuhay nin onesto asin marhay, asin magtrabaho nin maigot, asin dai magdepende sa sadiri kan pamilya.”

Apwera sa legal na serbisyong itinatabang ni Felipe para sa mga dukha, si Doña Marcela Mariño Agoncillo asin an saiyang mga aki na babae nag-oobserbar nin Huwebes bilang aldaw nin pagkamoot, kun saen sarong pila nin mga nangangaiipo an naghahalat sa harong kan mga Agoncillo tanganing maghangad nin limos. Mayo nin siisay man an naghahale sa saindang harong na mayo nin nadara. Si Agoncillo nagtatabang sainda nin supot nin bagas, kaiba nin kwarta na ipinapaabot niya. An kaugaliang ini nagpadagos sagkod na an mag-agom nagretiro. 

## Pagdistiero sa Hong Kong
Pakatapos na maaraman an mga plano kan Gobernador-Heneral kan Filipinas (Basilio Augustin y Davila) na ideportar si Don Felipe Encarnacion Agoncillo, naglayag siya pasiring sa Yokohama, Hapon, na nagdanay sana duman nin kadikit na panahon sagkod na magpadagos pasiring sa Hong Kong kun saen nakisumaro siya sa iba pang mga desterradong Filipino na nakakua nin asilo kan magputok an rebolusyon kan 1966. Beinte-dos na bulan pagkatapos kan paghale ni Don Felipe Encarnacion Agoncillo pasiring sa Hong Kong, an mga Agoncillo asin an iba pang miyembro kan pamilya (an saiyang huring duwang aking babae dai pa namundag) nagsunod saiya pasiring sa pagkadistiero. Nag-arkila sinda nin harong sa 535 Morrison Hill sa distrito nin Wan Chai .  Mantang yaon sa Hong Kong, nangaki si Agoncillo kan saindang huring aki kan Marso 22, 1906. 

Si Don Felipe Encarnacion Agoncillo, bilang sarong desterrado mismo, nag-ako nin siisay man na Pilipino na minalaog sa saindang harong. Pakatapos kaini, nagin santuaryo an lugar para sa iba pang mga rebolusyonaryong Filipino na desterrado. Pinonan ninda an mga pagtiripon sa residensya ni Agoncillo, orog na kan kritikal na mga bulan nin Marso asin Abril 1898. Kabali sa mga tawong ini iyo si Gen. Antonio Luna asin Heneral Emilio Aguinaldo. Siring man, si Josephine Bracken, an nobya ni Jose Rizal, naghanap nin pailihan sa saindang harong kan an mga awtoridad na Espanyol naghuma na pasakitan siya. 

### An Paggibo kan Bandera kan Pilipinas

Pagkatapos kan pagpirma kan Kasunduan kan Biak-na-Bato kan Disyembre 14, 1897, si Heneral Emilio Aguinaldo nagbisita sa residensya ni Agoncillo sa Hong Kong pakatapos kan saindang boluntaryong pagkadistiero.  Pakatapos na mamidbid sinda, si Heneral Emilio Aguinaldo naghagad na tulos na magtahi nin bandera susog sa saiyang disenyo si Doña Marcela Mariño de Agoncillo na iyo an magtatao kan nasyonal na kamawotan kan gabos na Pilipino. Pagkatapos na maresibi an kahagadan, idinelegar ni Doña Marcela Mariño Agoncillo an saiyang matuang aking babae, an limang taon na si Lorenza Mariño Agoncillo, asin si Mrs. Delfina Herbosa Natividad, an pamangkin ni Dr. José Rizal kan saiyang tugang na babae na si Lucia, tanganing tabangan siyang gibohon an pinakaenot na bandera kan Pilipinas.   

Halipot sanang panahon an proseso, alagad depisil iyan. An tolo nagtatrabaho nin mano-mano asin sa tabang nin sarong makinang panahi . Kinaipuhan nindang gibohon giraray an bandera pagkatapos na an mga sinag kan saldang mayo sa tamang direksyon. An saindang mga mata asin kamot nagtios huli sa halawig na sesyon nin trabaho. Gibo sa 100% pinong seda na saiyang binakal sa Hong Kong,  an bandera binurdahan nin bulawan asin igwa nin mga guhit na asul asin pula asin sarong puting triyanggulong may saldang asin tolong bitoon.   An bandera natapos sa laog nin limang aldaw  asin nagin midbid bilang "An Tolong Bitoon asin sarong bandera kan Aldaw". 

Kan Mayo 17, 1898, an bandera personal na dinara ni Agoncillo  asin nakabalot sa mga bagay na dinara pauli ni Presidente Emilio Aguinaldo sa Manila. An banderang ini itinaas sa bintana kan harong ni Aguinaldo sa Kawit, Cavite, kan panahon kan proklamasyon kan katalingkasan kan Filipinas kan Hunyo 12, 1898, na sinabayan kan Himno Nasyonal kan Filipinas *na Marcha Filipina* .   Alagad, dai niya nasaksihan an enot na pampublikong pagpapahiling kan bandera o an panahon na an bandera ikinaag kan Kongreso kan Malolos huli ta an saiyang agom nagdanay sa Hong Kong asin siya nagdanay saiya. 

Bilang kasimbagan sa mensaheng isinurat ni Heneral Emilio Aguinaldo, isinurat ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo an minasunod na pahayag kan siya interbyuhon:
 

## Pagkatapos kan pagkadistiero asin kagadanan
Si Doña Marcela Mariño de Agoncillo asin an saiyang mga aking babae nag-erok sa Hong Kong poon 1895 sagkod 1906. Inataman niya an saindang harong, na nagin sarong asilo. Naubos na an saindang pundo huli sa magabat na gastos ni Don Felipe para sa saiyang diplomatikong mga aktibidad sa Pransia asin sa Estados Unidos. Sarong beses kinaipuhan niyang ipabakal an mga pinafore  kan mga aki asin an saindang mga alahas  tanganing masustentohan an saiyang pamilya asin mabayadan an saindang paglayag pabalik sa Manila. An ibang kwarta ginamit man sa pagtabang sa pagpakusog kan mga pondo kan rebolusyon. An saindang suporta sa rebolusyon ginibo sindang sarong dukhang pamilya; alagad, nabawi ninda iyan kan ibalik ni Felipe an saiyang legal na praktis. 

Dawa ngani tinagalan niya an 1945 na Labanan sa Manila, an salud ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo, na inaapod man na Marcela asin "Lola Celay" kan siya gurang na,  padagos na nagluluya. Padagos niyang pigmumundo an saiyang nagadan nang agom sagkod sa punto na an saiyang mga aking babae nanompongan na kaipuhan na itago an gabos niyang natatadang mga retrato.  Kan Mayo 30, 1946, toninong siyang nagadan sa Taal sa edad na 86. An saiyang bangkay dinara hale sa Taal pasiring sa Manila asin ilinubong kataid kan saiyang agom sa sementeryo Katoliko kan La Loma sosog sa kamawotan kan saiyang huring testamento. An saindang mga bangkay kan huri ibinalyo sa Santuario del Santo Cristo sa San Juan, Metro Manila .

## Paggirumdom

Nagkaigwa nin pipirang komemoratibong pigura na ginibo bilang pagromdom sa makasaysayan na pamilya ni Agoncillo. Kan Nobyembre 27, 1955, sarong marker an itinugdok kan National Historical Institute of the Philippines, asin sarong museo an itinukod sa Taal, Batangas, bilang pagtuman sa huring kamawotan ni Marcela asin pinangaranan ini na *Marcela Mariño de Agoncillo Museum and Monument*. An museo yaon sa dating harong nin pamilya Mariño-Agoncillo. [1][2]

An harong na ginibong museo permanente nang nagpapahiling nin mga bandera asin sarong diorama na naglaladawan kan pagtahi kan enot na bandera. Sarong bronseng estatuwa ni Marcela na may hawak na bandera an itinogdok sa luwas kan harong, sa hardin kaini. [3] Sa Hong Kong, sarong makasaysayan na marka an itinugdok kan Hong Kong Antiquities Council sa Morrison Hill Park bilang pagromdom sa lugar kun saen tinahian an pinakaenot na bandera kan Filipinas. Alagad, an lugar kun saen nag-erok an pamilya Agoncillo, an lokasyon kan Hong Kong Junta, asin iba pang mga lugar na may historikal na kahalagahan para sa mga Pilipino, dai pa nin huring namarkahan. [4]

An legasiya ni Doña Marcela Mariño de Agoncillo nagigiromdoman sa paagi man kan biswal na arte . Kan taon 1996, an Filipino National Artist na si Napoleon Abueva nagmukna kan kongkreto asin marmol na eskulturang *Three Women Weaving the Filipino Flag* sa UP Diliman bilang pagromdom ki Agoncillo asin sa duwa pang babae na nagtabang saiya sa saindang importanteng trabaho. Dugang pa, an Marcela Agoncillo Elementary School ginibo tanganing tawan siya nin onra.  An bantog na pintor na Pilipino na si Fernando Amorsolo an nagpinta kan makasaysayan na pagtahi asin midbid sa bilog na nasyon bilang *An Paggibo kan Bandera kan Pilipinas* .

## Sa kulturang popular

* Portrayed by Iza Calzado in 2010 official music video GMA Lupang Hinirang
* Pig-arte ni Maita Ejercito sa pelikula kan 2012, *[[El Presidente (pelikula)|El Presidente]]* .

## Hilingon man

* Lorenza Agoncillo

## Mga Panultulan