Sabi ni Rasuna

Si Hajjah Rangkayo **Si Rasuna Said** (ika-14 kan Setyembre 1910 – ika2 kan Nobyembre 1965) sarong parakampanya para sa katalingkasan kan Indonesya asin karapatan kan mga kababaihan, partikularmente an saindang karapatan sa edukasyon asin partisipasyon sa politika. Nin huli ta siya mismo aktibo sa pulitika bago asin pagkatapos kan paglaya kan Indonesia, si Rasuna Said naging miyembro kan manglain-lain na organisasyong pang politika asin nagserbibilang miyembro kan Provisional People's Representative Council asin kan Supreme Advisory Council sa pagpadalan ni Sukarno. Huli sa saiyang pakikisumaro sa pakikipaglaban para sa katalingkasan kan Indonesya, siya namidbid pagkagadan bilang sarong nasyonal na bayani kan Indonesya.

## Pagkahubin
Si Rasuna Said ipinangaki sa Maninjau kan ika-14 nin Setyembre 1910. An saiyang pamilya mga debotong Muslim. Nagdakula siya sa harong kan saiyang tiyo nin huli ta an trabaho kan saiyang ama pirmeng harayo sa harong . Bako arog kan saiyang mga tugang, nag-adal siya sa sarong relihiyoso, bakong sekular , na eskwelahan and nakalihis an taon naglipat siya sa Padang, Panjang, na kun sain nag atendir sya sa Dininyah School, na igwang parehong relihiyo asin sekular na asignatura. Kan 1923,  siya nagin sarong katabang na paratukdo sa bagong establisadong *Diniyah Putri* girls' school, na pinunan ni Rahmah ek yunusiyah, alagad makalihis an tulong taon nagbalik siya sa ginikanan, pakatapos na maraot an saiyang eskwelahan huli sa linog. An iskolar na si Peter Post nagsabi na si Said sinabihan na maghali sa Yunisyah, ta siya nagtutukdo nin mga asignatura sa politika sa mga estudyante, na iyo an ipinagbabawal kan Yunisiyah.Dangan nag-adal siya nin duwang taon sa sarong eskwelahan na konektado sa aktibismo pulitikal asin relihiyoso, asin nag-atinder sa mga diskurso na itinao kan direktor kan eskwelahan manungod sa nasyonalismo asin independensya kan Indonesya.

## Mga aktibidad sa pulitika bago an katalingkasan
Kan 1926, si Rasuna Said nagin aktibo sa komunistang kaapil na organisasyon *na Sarekat Rakyat* (People's Union), na dai man nagin epektibo kasunod kan sarong palpak na pag'alsa kan mga komunista sa West Sumatra kan 1927. Kan suminunod na taon, naging miyembro siya kan Islamic Union Party, na nag-itaas sa sarong posisyon sa liderato kan sangay kan Maninjau. Kasunod kan pagmukna kaini kan 1930, nagsali siya sa Union of Indonesian Muslim (*Persatuan Muslim Indonesia*, Permi), sarong organisasyon na nakabasar sa Islam asin nasyonalismo. Kan suminunod na taon, si Rasuna nagtukdo giraray sa Padang Panjang, naghale sa saiyang trabaho pakatapos nin dai paguyon sa saiyang amo nin huli ta si Rasuna nagtutukdo sa saiyang mga estudyante manungod sa pangangaipo nin aksyon pulitikal tanganing magkaigwa nin katalingkasan kan Indonesya, siya nagbalyo sa Padang, kun sain nakabase an liderato kan Permi. Duman, nagmukna siya nin eskwelahan para sa mga babae.

Kan ika-23 kan Oktubre 1932, sa sarong pampublikong pagtiripon kan seksyon nin mga kababaihan kan Permi sa Padang Panjang, si Rasuna naggibo nin sarong pampublikong diskurso na may titulong "Mga Lakdang pasiring sa Katalingkasan kan Banwaan sa Sarong Dakulang Indonesya" kun sain kinondenar niya an pagkaraot kan mga kabuhayan kan mga tao asin an danyos na ginibo sa banwaan na Indonesia kan kolonyalismo. Sinabi niya man na kinokondenar kan Quran an kolonyalismo. Pakalihis nin pirang semana,  saro sa saiyang diskurso sa Payakumbuh sa atubangan kan kadakol tao, sinabi niya na an pulisya kan mga Permi tig tatrato an mperyalismo bilang kaiwal. Sa ibong kan patanid gikan sa sarong opisyal, nagpadagos siya sa pagsabi giraray na an Quran inapod an imperyalismo na kaiwal kan Islam. Siya nagproklama, "Kaipuhan tang makamtan an katalingkasan kan Indonesya, an katalingkasan dapat na mag-abot." Dai nahaloy siya dinakop asin kinasuhan nin "nagsayod nin pagkaungis", na nagin pinakainot na babaeng Indones na kinasuhan nin *Speekdelict* – pagtaram na pagkakasala. Dangan siya nasentensiyahan nin 15 bulan na pagkakakulong, na nagtao saiya nin prominenteng nasyonal huli ta an pagdakop saiya asin an sentensiya lakop na ibinareta. Ginamit niya an saiyang pagbista tanganing mag-apod nin katalingkasan, asin nakakua nin dakulang suporta. Nakulong siya sa Semarang, Central Java. Dakol na tao an nag-abot asin nakahiling kan saiyang paghali gamit an barko pasiring sa Java.
 
Si Rasuna nakaluwas sa kulungan kan 1934. Nagklase siya sa Permi teacher training college sa Padang nin apat na taon. Nagtrabaho man siya bulang sarong peryodista, na nagsusurat nin artikulo na nagtutuyaw sa kolonyalismong kan Dutch sa journal kan kolehiyo *sa Raya.*  Kan 1938 nagbalyo siya sa Medan asin nagbalik sa Padang pagkatapos kan pagsakyada kan mga Hapon sa Dust East Indies. Inresto siya kan mga Hapon huli kan pagiging miyembro nita sa sarong Pro-Indonesian independence organization, alagad pinaluwas pakalihis nin halipot na panahon ta an mga awtoridad natatakot na magkawsa nin pagkadiskontento kan publiko. Kan 1943 nagsali siya sa makusog na nasyonalistang pwersa militar *kan Giyūgun*, na pigmukna kan Japanese occupation government in West Sumatra. Nagtabang siya sa pagmukna kan seksyon kan mga kababaihan, *an Hahanokai* . 

## Karera sa pulitika pagkatapos kan katalingkasan
Pagkatapos kan ika- 17 kan Agosto 1945 na proklamasyon kan katalingkasan kan Indonesia, si Rasuna nagtrabaho sa mga pro-republikong organisasyon, asin kan 1947 nagin sarong halangkaw na miyembro asin pamayo kan seksyon kan mga kababaihan kan National Defense Front (*Fron Pertahanan Nasional*). Kan huri nagsali siya *sa Volksfront*, na sarong sangkap kan Struggle Union na pigmukna kan nasyonalista-komunista na si Tan Malaka. Huli sa iriwal sa pag-ultanan kan organisasyon na ini asin kan gobyerno rehiyonal, si Rasuna ipinairarom sa pag-aresto nin sarong semana. Si Rasuna miyembro man kan Sumatra Representative Council (*Dewan Perwakilan Sumatra*), asin kan Hulyo 1947 nagin miyembro kan Central Indonesian national Committee (KNIP), an probisyonal na lehislatura. Bago an ikaanom na sesyon kan 1949, siya ninombrahan sa KNIP Working Committee na nagrerepresentar sa Sumatra. Kan 1950, siya nagin miyembro kan Provisional People's Representative Councill. Kan 1959 siya nagi man ganap na miyembro kan Indonesian Supreme Advisory Council (*Dewan Pertimbangan Agung*), sarong posisyon na saiyang kinapotan sagkod na siya magadan sa Jakarta kan 1965.

## Parakampanya sa karapatan kan mga kababaihan
Bilang sarong debotong Muslim, si Rasuna aktibong nagkampanya para sa karapatan sa edukasyon asin pulitika kan mga kababaihan, sa pagtubod na an saiyang mga kombiksyon sa reporma nagtao nin basehan sa pag-adbokasiya para sa mga kababaihan. An saiyang relihiyosong pagtubod nakakumbinsir saiya na an mga babae dapat na edukaron. Kan siya nagbalyo sa Padang kan 1931, nadisganar siya kan mahiling niya na an mga kababaihan pinagbawalan sa edukasyon asin aktibong politika. Duman siya nagmukna nin sarong eskwelahan asin nagmukna nin sarong seksyon nin Permi para sa mga babae asin daraga. Kan 1933, an Permi, na pigtugdas kan mga hubin na aktibista na nagsusuportar sa karapatan kan mga kababaihan sa relihiyosong edukasyon, igwa nin maabot ribong mga babaeng miyembro. Bakong arog kan ibang mga organisasyon na Islamiko, an mga babae dai pig-iiba sa sarong subordinate na seksyon, alagad igwa nin mga pangenot na papel sa liderato kan partido. Alagad, idinepensa niya an mga batas sa kasal kan Islam, kaiba an poligamiya, na nakikipagdiskutiran na an mga problemang dara kaini resulta kan mga problema sa sosyedad, bako an batas mismo.

Kan 1929, si Rasuna nagpakasal ki Duski Samad, sarong katrabaho sa pagtukdo asin aktibista sa politika. Dai inoyonan kan saiyang mga magurang an kasal. Nagkaigwa sinda nin sarong aking babae, alagad an kasal natapos sa diborsyo kan amay na parte kan dekada 1930. Kan huri, hilom niyang inagom si Bariun AS, dawa ngani sinabi niya na mas mahalaga an pakikipaglaban para sa katalingkasan kisa sa saiyang agom.  

Si Rasuna nagadan sa Jakarta huli sa kanser sa suso kan ika-2 nin Nobyembre 1965. Nalubong siya sa Kalibata Heroes' Cemetery sa South Jakarta . Kan ika-13 nin Nobyembre 1974, idineklarar na sarong Pambansang Bayani kan Indonesya huli sa saiyang mga serbisyo sa pakikipaglaban para sa katalingkasan ni presidente Suharto, iyo sana an ikasiyam na babae na tinawan kan onrang ini. An Jalan HR Rasuna Said, saro sa mga mayor na arterya sa Jakarta, ipinangaran saiya.