open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Habagatan na Osetya

An **Habagatan na Osetya**, opisyal na **Republika nin Habagatan na Osetya - Estado nin Alanya**, sarong parsyal na pigbistong kadagaan na nasa estado sa South Caucasus. ⁇ .South Ossetia. Igwa ining opisyal na pigsasabing populasyon na sobra sana sa 56,500 katawo (22), na nakaistar sa hiwas na 3,900 kilometro kwadrado (,500 sq mi), sa parteng sur kan kabukidan na Mas Dakulang Caucasus, na igwang 33,000 na nakaistar sa kabiserang siyudad, Tskhinvali. Solamente an Rusya, Venezuela, Nicaragua, Nauru, asin Siria na minimidbid an Habagatan na Osetya bilang soberanong estado.. Minsan ngani dai kontrolado kan Georgia an Habagatan na Osetya, an gobyerno nin Georgia asin an Naciones Unidas ibinibilang an teritoryo na kabtang kan Georgia.

An Georgia dai rinerekonoser an pag - eksister nin Habagatan na Osetya bilang politikal na ahensya, asin an teritoryo na kompwesto nin Habagatan na Osetya bakong kapareho nin ano man na lugar sa administratibo sa Georgia (na an kadaklan sa mga autoridad sa Georgia nag - establisar kan Probisyonal na Administrasyon nin Habagatan na Osetya bilang paagi nin transisyon na pasiring sa kolonya kan estado nin South Ossetia), na an kadaklan sa teritoryo minabilog nin kabtang kan rehiyon nin Shida Kartili. An konstitusyon Georgia pigsasayod an lugar komo "an dating autonomong distrito nin South Ossetia," mapadapit sa South Ossetian Autonomong Oblast na pigbaranga kan 1990. Kun hinohonang kaipuhan an neutral na lenguahe, an Georgia sagkod internasyonal na mga organisasyon parateng inaapod an lugar na iyan na impormal na iyo an rehiyon nin Tskhinvali.

An South Osetiano Autonomong Oblast, na inestablisar kan mga autoridad na Sobyet kan 1922, nagpahayag nin independensya sa Republika Sosyalistang Sobyet sa Georgia kan 1991. An gobyerno kan Georgia nagsimbag sa paagi nin pagbilog kan autonomiya kan Habagatan na Osetya asin paghingoang maestablisar giraray an kontrol kaini sa rehiyon sa paagi nin pwersa. An naggagrabeng krisis nagbunga kan 1991-1992 South Ossetia War. An mga Georgiano nakipaglaban tumang sa mga nagkokontrol sa Habagatan na Osetya sa duwa pang okasyon: kan 2004 asin kan 2008. An huring iriwal nagbunga kan Gerang Russo-Georgiano kan Agosto 2008, na durante kaini an Ossetian asin pwersang Ruso nakamit an lubos na de facto kontrol sa teritoryo kan dating South Ossetian Autonomong Oblast. Poon kan guerra kan 2008, an Georgia asin an dakulang kabtang kan internasyonal na komunidad ibinilang an South Ossetia na okupado kan militar nin Rusya.

An South Osetia nagsasarig na marhay sa militar, politikal, asin pinansyal na tabang hale sa Rusya. Poon kan 2008, ipinahayag kan gobyerno sa Habagatan na Amerika an saindang intension na magbali sa Pederasyon nin Rusya; Kun mapanggana, matatapos kaini an ipinahayag na independensya kaiyan. An paglaom sa sarong reperendum manongod sa bagay na ini pinalataw nin dakol na beses sa domestikong politika, alagad mayo nin nangyari.

## Toltolan
Komunidad para sa Demokrasya asin mga Diretso nin mga Nasyon

An **Komunidad para sa Demokrasya asin mga Diretso nin mga Nasyon**, komun na midbid bilang an **Komunwelt nin mga mayong nagmimidbid na mga Nasyon**, iyo an internasyonal na organisasyon sa Subangan na Europa na pigkasararo an nagkapirang mga estado kan dating Unyon Sobyet, na gabos igwa nin limitado o mayong nagmimidbid sa internasyonal na komunidad.

## Mga kaapil
* Abkhazia
* Habagatan na Osetya
* Transnistria

## Mga dating kaapil
* Artsakh (2007-2023)

## Toltolan
Green Lake Terrace, Wisconsin

An **Green Lake Terrace** sarong bakong inkorporadong komunikasyon na nakamugtak sa banwaan kan Princeton, Green Lake County, Wisconsin, Estados Unidos.

## Toltolan
Ulrika Flodin

Si **Kerstin Ulrika Flodin** (née **Johansson**; namundag 9 Pebrero 1975) sarong retiradong Swedisnon na tahaw- asin halabang tahang na paradalagan. Nirepresentar niya an saiyang nasyon sa 2009 World Championships asin sa 2010 World Indoor Championships.

## Pankinaban na mga patiribayan

## Mga personal na naabot
**Panluwas**
*800 metro – 2:07.48 (Stockholm 2008)
*1500 metro – 4:15.77 (Heusden-Zolder 2006)
*Sarong milya – 4:49.51 (Enskede 2005)
*3000 metro – 9:22.03 (Oslo 2010)
*5000 metro – 16:17.49 (Malmö 2009)
*3000 metrong steeplechase – 9:38.88 (Berlin 2009)
*10 kilometro – 36:43 (Stockholm 2015)
**Panlaog**
*800 metro – 2:09.77 (Sätra 2001)
*1500 metro – 4:11.52 (Stockholm 2010)
*3000 metro – 9:05.2 (Birmingham 2010)

## Toltolan
Mga ranggo asin insigna nin Pulang Krus kan Aleman

An **mga ranggo asin insigna kan [[Pulang Krus kan Aleman]]** (*Deutsches Rotes Kreuz*, abbr. *DRK*) iyo an sistema nin ranggong paramilitar na piggamit kan nasyunal na Sosyudad nin Pulang Krus sa Alemanya kadtong World War II.

## Insigna

Mga uniporme kan kalalakihan asin insigna nin Pulang Krus kan Aleman (Deutsches Rotes Kreuz, DRK) kadtong panahon nin Nazi (Ruhl: Deutsche Uniformen 1930s
An mga mediko sa laog kan Pulang Krus kan Aleman, magsulot nin mga helmet na igwang mga espesyal na dekal na igwang Pulang Krus na salimbagat. Iyo man, itinao an parehas na salimbagat saan hebilya nin hagkusan (belt buckle).

## Ranggo nin Insigna

### Mga ranggo kan Nars

## Toltolan

*
Sipilyo

An **sipilyo** iyo an sarong oral na kasangkapan sa kalinigan na ginagamit sa paglinig kan mga ngipon, ngaros, asin dila. Ini binibilog nin payo nin higot na mga *bristles*, na an taas kaini pwedeng iaplikar, nakabugtak sa kapotan na nagpapadali-dali sa paglinig nin mga masakit aboton na lugar kan nguso. Dapat sindang gamiton kauyon nin sarong bagay para magin malinig an sa pag-ultanan kan mga ngipon kun sain an mga *bristles* kan sipilyo dai makakaabot - halimbawa, an floss, tape o interdental na mga brush.

Makukua iyan sa manlaenlaen na tekstura kan *bristles*, kadakulaan, asin porma. Pigrerekomendar kan kadaklan na dentista an paggamit nin malumhok na sipilyo nin huli ta an matagas na mga bristles pwedeng makaraot sa enamel kan ngipon asin makairitar sa mga ngaros.

Huli ta an dakol na komun asin epektibong sangkap sa *toothpaste* nakadadanyar kun hinalon sa darakulang *doses* asin imbes maninigong ilutab, an akto nin pagsepilyo nin ngipon parateng marhay na ginigibo sa lababo sa laog kan kusina o banyo, kun saen an sipilyo pwedeng balnawan pagkatapos tanganing haleon an ano man na partikulo nin kakanon na natatada dangan pamarahon tanganing inaan an mga kamugtakan na angay sa pagtubo (asin, kun iyan kahoy na sipilyo, molde man).

An ibang sipilyo igwang mga kapotan na gibo sa tinanom, parati kawayan. Minsan siring, kadakol na iba pa an igwa nin baratong plastik; An siring na mga sipilyo dakulang gikanan nin polusyon. Labing 1 bilyon na sipilyo an tinatapok taontaon sa Estados Unidos sana. An mga *bristles* sa parate gibo sa nylon (na, minsan ngani bakong biodegradable, arog kan plastik, pwede pa man giraray na i-*recycle*) o viscose kan kawayan.

## Toltolan
Ulod

An mga **ulod** dakul na manlaenlaen na harayong makakakoneksyon na bilateral na mga hayop na sa parate may halabang hawak na garo-cylindrical tube, mayong mga kalamias, asin mayong mata (minsan bako man pirme). 

Nagkakalaenlaen an mga ulod poon sa mikroskopika sagkod sa labing 1 metro (3.3 piye) sa laba para sa mga ulod na marino (bristle worms); 6.7 metros (22 piye) para sa higanteng alulunti na Aprikano, Microchaetus rappi; asin 58 metro (190 piye) para sa marinong nemertean ulod (bootlace worm), Lineus longissimus. An manlain - lain na klase nin ulod igwa nin saradit na klase nin parasitikong nich, na nabubuhay sa laog kan hawak nin ibang hayop. An talingkas na mga species nin ulod dai nag'eerok sa daga kundi imbes nabubuhay sa mga lugar na marino o pantubig na mga palibot o sa irarom nin daga paagi nin pagruta.

Sa biolohiya, an "ulod" nanonongod sa sarong obsolete taxon, vermes, na ginamit ni Carolus Linnaeus asin Jean-Baptiste Lamarck para sa gabos na bakong-arthropod invertebradong mga hayop, na ngonyan maheheling na paraphyletic.

## Toltolan
Torii

An  sarong tradisyonal na pintoan na Hapones sa tangkaan nin sarong Santuaryong sintoista, kun saen an simbolismo iyo an pag'agi hale sa kinaban pasiring sa sagrado.

An presensya nin  *torii* sa tangkaan iyo an pinakasimpleng pagbisto kan mga santuaryong sintoista, asin sarong sadit na *torii* na imahe iyo an narepresentar sa mga mapang Hapones.

An pinakaenot na pagtunga kan mga pintoan na *torii* sa Hapon natutungod sa katangaan nin Peryodong Heian; nasasambitan an mga ini sa mga teksto kan 922. An pinakagurang na gapong *torii* natugdok kan ika-12ng siglo asin pagsasadiri kan Santuaryong Hachiman sa Prepekturang Yamagata. An pinakagurang na kahoy na *torii* sarong *ryōbu torii* sa Santuaryo nin  Kubō Hachiman sa Prepekturang Yamanashi natugdok kan 1535.

An *Torii* na tata o pintoan tradisyonal na ginigibo sa gapo o kahoy, alagad ngonyan ginigibo hale sa iba-ibang materyal arog kan konkreto, kubre, aserong daing taklaan asin iba pa. Parati dai ini nin pinta o pinipintahan vermilion na sa taas maitom na lintel. An mga Santuaryo nin Inari, an *[[kami]]* nin fertilidad o kahigosan, tipikal na dakul mga *torii* ta an mga nag'asenso sa negosyo nagtatao nin mga *torii* sa pagbalos utang na boot. Fushimi Inari-taisha sa Kyoto rinibo an mga *torii*, lambang saro yaon an pangaran kan nagdonar.

## Etimolohiya

An *torii*, na pintoan pinapatindog sa tangkaan nin lambang santuaryong sintoista, pwedeng hale sa  katagang Indyano na *[[torana]]*. Mantang an terminong Indyano panongod sa sarong trangkahan, an kalingking na Hapones pwedeng ipalis bilang sarong "tugdonan gamgam". 

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Tatsuta-taisha, torii.jpg|Sarong *torii* sa tangkaan nin Santuaryo Tatsuta, sarong santuaryong sintoista sa Sangō, Nara
File:Entrance to Tsurugaoka Hachiman Shrine.jpg|*Myōjin torii*.
File:Hiyoshi-taisha03s4592.jpg|*Sannō torii*.
File:Hushimi-inari-taisha omotesando.jpg|*Daiwa torii*. Note the *nemaki*.
File:Sumiyoshi Taisha3.jpg|The *Sumiyoshi torii* has pillars with a square cross-section.
File:Nakayama Jinja 01.JPG|*Nakayama torii*.
File:Itsukushima torii angle.jpg|*Ryōbu torii*.
File:Shiraminegu 01.JPG|*Miwa Torii*.
File:肥前鳥居 059.jpg|The  has a rounded *kasagi* and thick flared pillars.
File:Fujisan Hongū Sengen Taisha daitorii.jpg|Fujisan Hongū Sengen Taisha.
File:Fushimi Inari1.JPG|*Senbon torii* at Fushimi Inari-taisha.


## Toltolan
Kitakata, Fukushima

An  sarong dakbanwaan na nakamugtak sa Prepekturang Fukushima, Hapon. , pigtatanya an populasyon kan syudad sa 46,269 sa lambang 16,769 kaharungan, asin densidad nin populasyon sa 83 katawo sa kada km2. An kabilugan na hiwas kan dakbanwaan nasa . Nugad nang naisurat an Kitakata sa '北方', na an boot sabihon iyo an 'kaamihanan na lugar'.

## Heograpiya
Nakamugtak an Kitakata sa harayong kaamihana na rehiyon nin  Aizu kan Prepekturang Fukushima, nahahangganan kan Prepekturang Yamagata sa amihanan asin sa sulnopan iyo an Prepekturang Niigata.
*Mga bukid: Bukid Bandai, Bukid Iide
*Mga salog: Salog Aga, Salog Tadami

### Kataraid na mga banwaan
Prepekturang Fukushima
*Aizuwakamatsu
*Nishiaizu
*Kitashiobara
*Bandai
*Aizubange
*Yugawa
Prepekturang Yamagata
*Yonezawa
*Iide
*Oguni
Prepekturang Niigata
*Shibata
*Aga

## Demograpiya
Susog sa datos sa sensus kan Hapon, nagbaba an populasyon kan Kitakata sa nakalihis na 60 taon.

## Masasakayan
### Agihan-Riles
 JR East – Ban'etsu West Line
*  -  -  -  -  - 

### Karetera
* 
* 

## Mga tugang na syudad
*  Baoji, Shaanxi, Tsina
*  Wilsonville, Oregon, Estados Unidos

## Mga midbid na tawo gikan sa Kitakata
*Uryu Iwako, trabahador pangsosyudad

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* 
* Official Website 
* Kitakata Sightseeing Association
Sigarilyo

An **sigarilyo** na sa tataramon na Pranses iyo an "cigarette" o "sadit na sigar" iyo an sarong produktong ginagamit sa paagi kan pagpapaaso kaini o pagsigarilyo, asin gibo gikan sa pinong hiwang dahon nin tabako. A sigarilyo iyo an sinisindihan sa ibong na puro na kabtang kaini asin sa ibong man iyo kun saen mapupwedeng hithiton an aso, parating may pilter).

An nikotina, an pangenot na kemikal na sikoaktibo sa tobako, iyo an sarong aditibo. An sigarilyo man iyo an pinapahiling man na bilang dahilan kan dakul na klase nin kanser, helang sa puso, helang sa baga, helang sa paghangos, helang sa sistemang sirkulatoryo nin hawak, asin mga depekto sa bagong mundag (siring kan depekto sa pag-iisip asin sa pisikal na kaanyuan).

An bilang nin mga gumagamit nin sigarilyo mahiwas na asin magkakaiba. Mientras an bilang nin mga naninigarilyo sa mga mauswag na nasyon nagbaba, padagos man an pagtaas kaini sa mga pobreng mga nasyon.

An sigarilyo naiiba sa cigar nin huli sa mas sadit ini, naggagamit nin mga naprosesong dahon, asin puting papel na supot. An cigar parating bilog na dahon nin tabako.

## Toltolan
Carlos Palanca (namundag 1884)

Si **Carlos Palanca Sr.**, midbid man sa pangaran na **Tan Guin Lay**, sarong Tsino-Filipino'ng negosyante asin pilantropo.

## Kaamayi kan buhay
Si Palanca namundag sa pangaran na Tan Guin Lay kan 1869 sa Amoy, Qing China (ngonyan Xiamen).

## Karera
Si Tan Guin Lay nag'emigrar sa Filipinas kan 1884. Si Tan kinua an pangaran na Carlos Palanca, na iyo an pangaran kan nagtindog saiya kan siya binunyagan sa pagkaKatoliko na an pangaran man sa Insik Tan Quien-sien. An pangaran na "Carlos Palanca" na inarog kaining duwa kinua mansana sa sarong koronel na Kastila . Siya nagtrabaho bilang sugo-sugo sa sarong tindahan na hardware na sadiri nin sarong sadiring-tawo asin ngapit siya nagbugtak naman nin tindahan kan 1890, dangan naimbwelto sa negosyo nin tela.

Siya nagkaag kan La Tondeña Incorporada sa Tondo, Manila, sarong disteleriya na ngapit nangawat nang husto sa industriya nin mga alkoholikong mga inomon sa Filipinas.

## Kagadanan
Si Palanca nagadan kan Septyembre 2, 1950. Edad niya 81 kan siya nagadan.

## Legasiya
Si Palanca saro sa prominenteng Tsino-Filipinong negosyante durante kan panahon nin pagkolonya kan Amerika sa Filipinas.
Kan 1987, an tagamana ni Palanca ilinaog an La Tondeña sa sarong barakasan sa San Miguel Corporation (SMC). Dangan kaidto an La Tondeña sinakop na kan SMC, asin pinangaranan nang Ginebra San Miguel kan 2003. An mga kagmana ni Palanca nagtugdas kan Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature sa pag'onra saiya.

An dati niyang residensya na tinugdok kan 1940 sa may Taft Avenue sa Pasay ginibo nang protektadong pamanang sityo.

## Toltolan
Pagsigarilyo

An **pagsigarilyo** sarong kasanayan kun saen sinusulo an sarong salak, pinakakaraniwan an tabako na nakapalaog sa bilot nin sigarilyo, asin sinasangab asin tinatanaan an aso.  Pangenot na ginigibo ini bilang sarong porma nin paggamit nin droga bilang sarong libangan nin huli sa may nikotina na linuluwas ini asin ginigibo madaling masupsup nin mga baga.  Mapupwedeng ginagamit ini bilang kabtang kan ritwal, tanganing engayaron an kawaran nin pagkaisi asin ispiritwal na kaliwanagan.

An pagsigarilyo saro sa pinakakomun na drogang panlibagan na ginagamit. An pagsigarilyo nin tabako iyo an bantogan na porma, sarong kaugalian kan labing sarong bilyon katawo sa bilog na kinaban, na an mayoriya nakaistar sa nag-uuswag na mga nasyon. An pinakabakong komun na droga na pigsisigarilyo iyo an cannabis asin opium. An ibang substances klasipikado bilang matagas na narcotics, siring kan heroin, alagad an paggamit kan mga ini limitado sana nin huli ta sinda bakong madaling makukua sa komersyo. An mga sigarilyo iyo an pangenot na ginigibo sa mga pabrika alagad pwede man gibohon nin mano-mano gikan sa *loose tobacco* asin rolling paper. An ibang pag-implementar nin pagsigarilyo kabali an pipes, cigars, bidis, hookahs, asin bongs.

## Toltolan
Kanoos

An **kanoos** iyo an mga marinong molllusc kan order na *Sepiida*. Kabali sinda sa klase na Cephalopoda na kaiba man igdi an pusit, kugita, asin nautilus. An kanoos igwang kakaibang balanghayan sa laog, an puho', na ginagamit sa pagkontrol kan paglataw.

An kanoos igwa nin darakula, mga itom sa mata na korteng letrang W, walong takyag, duwang tentacles na may mga gamit na mga pangsupsop, na huli kaiyan napupugolan ninda an saindang biktima. Sa pankagabsan, an sokol kaiyan poon 15 sagkod 25 sentimetros (sagkod 10 pul.), na may pinakadakulang klase, an higanteng kanoos (Sepia apama), na naabot 50 sentimetro (20 pul.) sa labang mantle asin labing 10.5 kilos (23 lb) sa masa.

An kanoos kinakakan an saradit na mollus, aniit, buyod, sira, kugita, ulod, asin iba pang kanoos. Kaiba sa saindang mga naniniba an mga lumod, pating, sira, selyo, gamgam sa dagat, asin iba pang kanoos. An tipikong linalaoman na lawig nin buhay nin sarong kanoos mga 1-2 taon. An mga pag-adal namimidbiran na an kanoos saro sa mga pinakamadonong na mga invertebrates. An kanoos igwa man nin saro sa pinakadakulang brain-to-body size na mga ratio sa gabos na invertebrates.

An "cutle" sa cuttlefish kan Ingles hale sa ngaran sa Old English para sa species, cudele, na pwedeng kaiba igdi an Old Norse koddi (cushion) asin an Katahawan na Habagatan na Aleman na Kudel (rag). Pinahalagahan kan kinaban nin Greco-Romano an kanoos bilang gikanan kan napapalaen na kulay na kayumanggihon na pigmento na linuluwas kan linalang gikan sa saiyang siphon kapag siya nahahandal. An termino para diyan sa Griyego sagkod Latin, sepia, ngonyan nanonongod sa mapulang kolor na *sepia* sa Ingles.

## Toltolan

        ]]
Premyo Planeta para sa Nobela

An **Premyo Planeta para sa Nobela** sarong Kastilang literaryong premyo, iwinawaras poon pa kan 1952 kan Espanyol na publikador na Grupo Planeta sa arin man na orihinal dai pa publikadong nobela nasusurat sa Espanyol. Ini saro sa 16 na premyo literaryo idinuduhol kan Planeta.

Sa pinansyal, ini an pinakamahalagang gawad literaryo para sa sarong autor o libro, kun saen an nagana naresibi nin €1,000,000.  Ini minukna ni José Manuel Lara Hernández kan 1952 asin winawaras sa ika-15 nin Oktobre, sa aldaw ni Santa Teresa, Teresa ugaring iyo an pangaran kan agom ni Lara.

Poon 1974 may ikinaag man na premyo para sa sunod na pinalista sa halagang €150,000.

## Toltolan
Pusit

:*Dapit an artikulong ini sa hayop na pusit.  Para sa artista, hilingon an [[Tiya Pusit]].


An *'pusit*' iyo an sarong dakulang, daing-siring na grupo nin mga marinong *cephalopoda*.  Siring kan mga ibang *cephalopod'', namimidbidan an pusit sa saiyang napapalaen na payo.

## Toltolan
Cephalopoda

An sarong **cephalopoda** iyo an arin man na miyembro kan klase nin molluscan na Cephalopoda (Griegong plural  κεφαλόποδες, *kephalópodes*). "payo-bitis") arog kan pusit, kugita, kanoos, o nautilus. An mga hayop sanang ini na mga marino midbid sa symetriyal na hawak, prominenteng payo, asin set nin mga takyag o mga guramoy (muskular na hidrostats) na kinoporma hale sa orihinal na mollusc na bitis. An mga parasira kun beses inaapodan an mga cephalopoda na "inkfish," na nanonongod sa saindang komun na abilidad sa pagtupga nin tinta. ' An pag-adal sa mga cephalopods sarong sanga nin malakolohiya na inaapod na teutolohiya. 

An mga Cephalopod nagin dominante durante kan peryodo nin Ordoviciano, na irinerepresentar kan primitibong mga nautiloids. An klase ngonyan igwa nin duwa, duwa sana an paryente, napapalaen na mga kadaklan: Coleoidea, na kaiba an mga octopus, squid, asin mga kanoos; asin Nautiloidea, na irinerepresentar nin Nautilus asin Allonautilus. Sa Coleoidea, an molluscan shell yaon sa laog kun minsan ngani mayo, mantang sa Nautiladea, yaon pa man giraray an panluwas na shell. Mga 800 na nabubuhay na espesye nin cephalopod an nanamidbidan. Duwang importanteng eksistidong taxa iyo an Ammonoidea (ammonites) asin Belemnoidea (belemnites). An eksistidong cephalopod poon 10 mm (0.3 pul) Idiosepius thailandicus sagkod sa 14 m (45.1 piye) *colosssal squid*, an pinakadakulang *extant invertebate*.

## Toltolan
Halangkaw na paadalan

Ilinaladawan nin sarong **halangkaw na paadalan**, **sekondaryong paadalan**, o **hayskul** an sarong institusyon na nagtatao nin edukasyon sa sekondarya asin sa parate kaiba man an edipisyo kun saen ini nangyayari. An nagkapirang eskwelahan sa sekondarya parehong nagtatao nin mas hababang edukasyon sa sekondarya (sa edad na 11 sagkod 14) asin halangkaw na edukasyon sa sekondarya (mga 14 sagkod 18), ani.e., sagkod an 2 asin 3 kan hiwas kan ISCED, alagad an mga ini puede man na itao sa separadong mga eskwelahan.

Sa US, an sistema nin edukasyon sa sekondarya igwa nin separadong mga eskwelahan sa tahaw nin mga eskwelahan asin haiskul. Sa UK, kadaklan na mga eskwelahan na estado asin mga pribadong eskwelahan igdi nag'eerok sa mga estudyante sa pag'oltan kan edad na 11-16 o 11-18; An nagkapirang pribadong eskwelahan sa UK, na i.e. pampublikong eskwelahan, nag-aadmitir nin mga eskuwela sa pag-oltanan nin edad na 13 asin 18.

Minasunod an pangenot na mga paadalan hale sa mga eskwelahan sa elementarya asin nag-aandam para sa edukasyon bilang bokasyonal o madaling pag-eskuwela. An pag - atender sa parate obligatoryo para sa mga estudyante sagkod sa edad na 16. An mga organisasyon, edipisyo, asin terminolohiya mas o menos na kakaiba sa lambang nasyon.

## Toltolan
Toraks

An **toraks** o **daghan** parte kan anatomiya kan mga tawo, mamalya, asin iba pang mga hayop na tetrapod na yaon sa pag'oltan kan liog asin kan abdomen. Sa mga insekto, crustaceans, asin sa napuhong mga trilobite, an toraks saro sa tolong pangenot na pagkabaranga kan hawak kan linalang, na an kada saro kaiyan kompwesto man nin dakol na kabtang.

Kaiba sa toraks nin tawo kabali an thoracic cavity asin an thoracic wall. Igwa iyan nin mga organo kaiba an puso, pulmon, asin thymus gland, saka mga kalamnan asin manlaenlaen pang estruktura sa laog. An dakol na helang posibleng makaapektar sa daghan, asin an saro sa pinakakomun na sintomas iyo an kolog sa daghan.

## Toltolan
Daot

An **daot** o **leprosy**, na inaapod man na **Hansen's disease** (HD), sarong halawig na impeksyon kan bakteryang Mycobacterium leprae o Mycobacterium lepromatosis. An impeksyon pwedeng magresulta sa danyos kan mga nerbyos, pulyetong respiratoryo, kublit, asin mga mata. An nakakaraot na danyos sa nerbyos na ini posibleng magresulta sa kawaran nin kakayahan na makamate nin kolog, na pwedeng magresulta sa pagkawara nin mga parte kan grabeng pagsakit nin saro huli sa paorootrong pagkaerido o impeksyon sa paagi kan dai naririsang mga lugad. An may helang na tawo posibleng makaeksperyensia man nin kaluyahan sa kalamnan asin maluyang pagheling. An mga sintomas kan daot posibleng magpoon sa laog nin sarong taon, alagad, para sa nagkapirang tawo, an mga sintomas posibleng umabot nin 20 taon o labi pa.

Inaapod man ini na **kagikhi** susog sa ibang pagtaram na Bikolnon. 

## Mas dakul kaso nin daot sa [[Sur-subangan na Asya]]

Susog sa WHO (World Health Organization) mas dakul an taon-taon na nagruruluwas na kaso sa lugar nin Sur-subangan na Asya. 

## Toltolan
Mga pambaklang papel sa pagdurog

Sa sekswalidad nin tawo, an **top**, **bottom**, asin **versatile** iyo an mga papel durante nin sekswal na aktibidad, nangorogna sa pag-oltanan nin duwang lalaki. An **top** sa parate iyo an sarong tawo na minapenetrar, an **bottom** sa parate iyo an sarong tawo na nag-aako nin penetrasyon, asin an sarong tawo na **versatile** iyo an nagsasagibo nin arin man sa duwang naunambitan na papel. An mga terminong ini posibleng mga elemento nin sadiri sana an iniintindi na nagpaparisa kan dati nang gusto asin ugale nin sarong indibidwal, alagad pwede man na magladawan nin mas mahiwas na sekswal na mga bagay asin sosyal na mga papel.

Si *top* midbid sa pormal na paagi bilang iyo an nagsasalpak na papel sa pagdurog, asin an bottom midbid sa pormal na paagi bilang iyo an tagaresibi na sekswal na papel.

An mga terminong *top* asin *bottom* dai nanonongod sa literal na pisikal na posisyon durante nin pagdurog.

Igwa man nin mga lalaking nakikipagkitoan sa kapwa lalaki na habo gibohon an pagdurog na panlubot, an terminong ***side*** na sarong propwesto asin piggagamit na sa komersyal.

## Toltolan
69 (sekswal na posisyon)

An **anom na polo-siyam** o **69**, na bisto man sa ngaran kaini na Pranses na **soixante-neuf** (69), sarong grupo nin mga posisyon sa pagdurog na diyan an duwang tawo minapwesto an saindang sadiri tanganing an ngoso kan lambang tawo harani sa ikinabuhay nin iba, an kada saro durungan na naggigibo nin pagdurog na pangngoso sa ibong. Sa siring, an mga partisipante baliktaran an posisyon arog kan mga numeral 6 asin 9 sa numerong 69 (69), kaya baga siring kaiyan an ngaran. Pwedeng imbwelto ini sa ano man na kombinasyon nin mga sekso.

## Toltolan
Pagdurog na pangngoso

An **pagdurog na pangngoso**, na kun beses inaapod na oral na pagdurog, iyo an sekswal na aktibidad na imbwelto an istimulasyon kan ikinabuhay nin saro pang tawo na naggagamit kan ngoso (kaiba an mga ngabil, dila, o ngipon) asin an halonan. An Cunnilingus iyo an oral na pagdurog sa vulva o vagina, mantang an fellatio o oral sex na ginigibo sa putoy. An Anilingus, saro pang klase nin oral sex, iyo an istimulasyon sa labot kan lubot.

An pagdurog na pangngoso sarong foreplay na nagpapangyari sa sexual arousal bago an ibang sekswal na aktibidad (arog baga nin vaginal o anal na pagdurog), o bilang erotiko asin pisikal na intimate act. Arog kan kadaklan na klase nin sekswal na aktibidad, an oral na pagdurog pwdeng magtao nin peligro sa pagkaigwa nin mga impeksyon na ikinaoolakit sa paagi kan pagdurog (STIs/STDs). Minsan siring, an temporaryong peligro para sa oral sex, nangorogna sa HIV transmisyon, mas hababa nanggad kisa sa daing na pagdurog na pamputay o pagdurog na panlubot.

An pagdurog na pangngoso sa parate ibinibilang na taboo, alagad an kadaklan na nasyon mayo nin mga ley na nagbabawal sa kaugalean na iyan. Sa komun, an oral sex dai ibinibilang nin mga tawo na may epekto sa pagigin birhen kan arin man na partener, minsan ngani nagkakalaenlaen an opinyon manongod sa bagay na iyan. An mga tawo posibleng igwa man nin negatibong mga saboot o sekswal na inhibisyon manongod sa pagtao o pag-ako nin oral sex, o posibleng hayag na nagsasayumang gibohon iyan.

## Toltolan
Tuldo

An **tuldo** iyo an ikaduwang digit nin kamot nin tawo. Yaon ini sa pag'oltan kan tangan asin tindarakul. Sa parate iyan an pinaka-dextrous asin sensitibong digit kan kamot, minsan ngani bakong iyo an pinakahalaba. Mas halipot iyan sa tindarakul, asin posibleng mas halipot o mas halaba kisa sa singsingan (hilingon an digit ratio).

## Pagtukdo
An pagtukdo gamit an tuldo posibleng mag-indikar o mag-indentipikar nin sarong bagay, tawo, o lugar.

Mga edad sarong taon, an mga umboy nagpopoon na magtukdo nganing magkomunikar nin haros mga komplikadong kaisipan, kabali an mga interes, kamawotan, asin impormasyon. An pagtukdo kan mga umboy nin tawo pwedeng magdemonstrar kan teorya kan isip, o abilidad nganing masabotan kun ano an iniisip kan ibang tawo. An gesture na ini posibleng magporma nin sarong basehan para sa pagrambong kan tataramon kan mga tawo. 

An mga bakong tawong primates, na kulang sa abilidad na magpormular nin mga ideya dapit sa kun ano an iniisip kan ibang tawo, ginagamit an pagtukdo sa bakong urog kakomplikadong mga paagi. Alagad, an mga corvid, ayam asin mga elepante nakakasabot dapit sa pagtukdo gamit an muro.

Sa ibang kultura, partikularmente an mga Malays asin Javanese sa Habagatan-Subangan na Asya, an pagtukdo gamit an tuldo konsiderado bilang sarong tanda nin daing galang, mantang an tangan iyo lugod an ginagamit.

## Toltolan
Tindarakul

An **tindarakul** iyo an ikatolong digit kan kamot nin tawo, yaon sa pag'oltan kan tuldo asin kan singsingan.  Ini iyo an tipikalmente na pinakahalabang digit. Sa anatomiya, inaapod man ining ikatolong moro, digitus medius, digitus tertius o digitus III.

Sa mga nasyon sa Solnopan, na pinalaba an tahaw na moro (iyan sana, o kaiba an indeseng moro sa United Kingdom: hilingon an V sign) sarong nakakaanggot asin obscene gesture, na nabibistong gayo bilang sarong porma nin pang-iinsulto, huli sa pagkakaagid kaini sa sarong la'tog na putoy, bisto ini, kolokyal, na "flipping the bird," "naghing (sarong) apwera," o "pagtatao (saro) kan muro.". 

An tindarakul parateng ginagamit sa finger snapping na kaiba an tangan.

## Toltolan
Singsingan

An **singsingan** iyo an ikaapat na digit kan kamot nin tawo, na yaon sa pag'oltan kan tindarakul asin kan gigis.

Kun minsan an terminong singsingan nanonongod sana sa ikaapat na digit nin walang kamot, kaya an ngaran para sa tradisyonal na pakikiasosyar kaiyan sa mga singsing sa kasal sa dakol na sosyedad, minsan ngani bakong gabos ginagamit an digit na ini bilang laogan kan singsing. Sono sa tradisyon, an singsing sa kasal isinusulot sana kan nobya o agom na babae, alagad sa dai pa sana nahahaloy na mga panahon mas dakol na lalaki an nagsusulot man nin singsing sa kasal. Kaugalean man sa nagkapirang sosyedad na magsulot nin *engagement ring* sa singsingan.

Sa anatomiya, an singsingan inaapod na *digitus medicinalis, fourth digit, digitus annularis, digitus quartus*, o *digitus IV*. Sa Latin, an terminong *anulus* boot sabihon *digitus* boot sabihon "digit," asin *quartus* boot sabihon "ikaapat".

## Toltolan
Lalaking nakikidurog sa kapwa lalaki

An mga **lalaking nakikidurog sa kapwa lalaki**  (Ingles: *Men who have sex with men* **MSM**) lalaking nakikikabtang sa sekswal na aktibidad sa mga kapwa lalaki. An termino ginibo kan mga 1990 sa paagi kan mga epidemiologo tanganing pag-adalan an paglakop nin helang sa tahaw nin gabos na lalaki na nakidurog sa kapwa lalaki, ano man an sekswal na identidad, halimbawa, kaiba an mga patotot na lalaki. An termino parateng ginagamit sa medikal na literatura asin pagsiyasat sa sosyedad tanganing iladawan an siring na mga lalaki bilang grupo para sa pagsiyasat. Dai kaiyan ilinaladawan an ano man na espesipikong sekswal na aktibidad, asin an mga aktibidad na sakop kan termino depende sa konteksto.

## Hilingon man
* Babaying nakikidurog sa kapwa babayi

## Toltolan
Dalan na Maharlika

An **Dalan na Maharlika**, bistado man bilang **Pan-Philippine Highway**, iyo sarong surugponan nin mga dalan, *expressway*, tulay, asin serbisyong pandagat na minatakod sa mga isla nin Luzon, Samar, Leyte, asin Mindanao sa Filipinas, na minasirbi bilang panginot na dalan pantransportasyon kan nasyon. May sukol ini na  na laba dai kabali an mga ruta sa dagat, ini an pinakahalaba na dalan sa Filipinas na minaporma sa komposisyong norte-sur na dalan kan nasyon na *National Route 1* (N1) kan *Philippine highway network*. An entirong dalan iyo designado bilang **Asian Highway 26** (**AH26**) kan *Asian Highway Network*.

An pinapuro sa norte kan dalan iyo yaon sa Laoag asin man an sa sur iyo yaon sa Syudad nin Zamboanga.

## Mga panluwas na takod

*Ekonomiya

## Toltolan
Utong

An **utong** iyo an nakaangat na parte nin tisyu sa ibabaw kan suso na kun saen, sa mga babae, nagluluwas nin gatas an daghan sa paagi kan *lactiferous ducts* tanganing pakakanon an sarong umboy. An utong napapalibutan kan areola, na sa parati mas maitom na kolor kisa sa nakapalibot na kublit. An utong parateng inaapod na *teat* kun nagtataram manongod sa mga bakong tawo. An utong o *teat* pwede man na gamiton tanganing iladawan an supsopan nin tsupon. Sa mga tawo, an mga utong kapwa nin mga lalaki asin babae pwedeng ma-*stimulate* na magin kabtang nin sekswal na pagkagimata. Sa dakul na kultura, an mga utong kan mga tawong babaye gingibong sekswal, o nahiling bilang mga sekswal na bagay asin tinataw-anan nin kun ano-anong pisikal na mga karakteristiko asin kahalayan.

## Toltolan
Negosyo

An **negosyo** iyo an pagpraktis nin paghanap-buhay o pagganansya nin kwarta sa paagi kan pagprodusir o pagbakal asin pagpabakal nin mga produkto (arog baga nin mga produkto asin serbisyo). Ini man iyo an "arin man na aktibidad o negosyo nalaog para sa ganansya."

An pagkaigwa nin ngaran sa negosyo dai isinisiblag an entidad kan negosyo sa kagsadiri, na nangangahulogan na an kagsadiri kan negosyo responsable asin pwedeng bayadan kan negosyo. Kun an negosyo magkautang, an mga inutangan pwedeng kuahon an personal na mga rogaring kan kagsadiri. Dai itinotogot nin sarong estruktura nin negosyo na ilaag an bilang nin buhis. An proprietor iyo an personal na binuwisan kan gabos na kita hale sa negosyo.

An termino man parating ginagamit na kolokyal (pero bako kan mga abogado o kan mga opisyal nin gobyerno) para apudon an sarong kompanya, arog kan korporasyon o kooperatiba.

An mga korporasyon, bakong arog kan mga proprietor asin partnership sana, sarong suway na legal na entidad asin limitado sana an liabilidad ninda sa saindang mga kagsadiri/myembro, siring man an pagigin sakop nin mga bilang nin buhis. An korporasyon mas komplikado asin mahal magpatindog, alagad nagtatao nin orog na proteksiyon asin mga pakinabang sa mga kagsadiri/myembro.

## Toltolan
Korporasyon

An **korporasyon** sarong organisasyon–na parati sarong grupo nin mga tawo o sarong kompanya na awtorisado kan estado na mag-akto bilang sarong entidad (sarong legal na entidad na binibisto kan pribado asin publikong ley "namundag sa luwas kan statute"; sarong legal na tawo na nasa legal na konteksto) asin minimidbid na siring kaiyan an ley para sa nagkapirang katuyohan. 10 An amay na inkorporadong mga entidad inestablisar nin carta (i.e. nin sarong ad hoc na gibo na itinao nin sarong monarka o pinasar nin sarong parlamento o lehislatura). An kadaklan na hurisdiksyon ngonyan tinotogotan an paggibo nin bagong mga korporasyon sa paagi kan pagrehistro. An mga korporasyon minaabot sa dakul na iba-ibang klase alagad parati nagkakabaranga sa ley kan hurisdiksyon kun saen an mga ini kinarta na basado sa duwang aspekto: kun kaya daw nindang mag-isyu, o kun baga mabilog iyan tanganing magganansya. Depende sa kabilangan kan mga kagsadiri, an sarong korporasyon maklasipikar bilang aggregate (an tema kan artikulong ini) o solamenteng (sarong legal na korporasyon na kompwesto nin saro sanang kabtang na opisina na okupado nin sarong ordinaryong tawo).                                                                                                                                                                                                                                     

An saro sa pinakakawiliwiling mga naenot na mga korporasyon sa negosyo nag-alok sa saindang mga imbestigador, kun ikokomparar sa mas naenot na mga ahensya sa negosyo na arog kan mga *proprietorship* asin *joint partnership*, limitado sana an liabilidad kan korporasyon, o mga karaba (mga danyos na ginigibo kan korporasyon tumang sa ikatolong partido. An limitadong liabilidad sa kontrata iyo an bakong kontrobersyal nin huli ta an mga partido sa kontrata pwede kutang nag'oyon igdi asin pwedeng mag'oyon mag'otob kaini paagi nin kontrata.

## Toltolan
Kooperatiba

An sarong **kooperatiba** (bisto man na **co-op** o **koop**) iyo an "sarong awtonomong kasararoan nin mga tawo na nagkasararo sa pagsimbag sa saindang komun na mga pangangaipo sa ekonomiya, sosyal asin kultural asin kamawotan sa paagi kan sarong kaayonan na sadiri asin demokratikong kontroladong negosyo. An mga kooperatiba demokratikong kontrolado kan saindang mga myembro, na an lambang sarong myembro igwa nin sarong boto sa pag-elihir sa saindang Board of directors. An mga kooperatiba posibleng kabali an mga minasunod:

* Mga negosyong sadiri asin minamanehar kan mga tawong nagkokonsumo kan saindang mga paninda asin/o mga serbisyo (sarong kooperatibang konsumidor).
* An mga negosyo kun saen an mga nagproprodusir tiponan kan saindang obra para sa saindang komun na pakinabang (sarong producer na kooperatiba)
* Nagkokooperar an mga organisasyon kan mga tawo na nagtatrabaho duman (sarong kooperatibang trabahador).
* Mga negosyo kun sain ilinalaog kan mga miyembro an saindang kapangyarihan sa pagbakal (sarong kooperatibang nagbabakal)
* An multi-stakeholder o mestisong mga kooperatiba na naghihiras nin pagsasadiri sa tahaw kan iba-ibang mga grupo nin stakeholders. Halimbawa, an pag'ataman na kooperatiba kun saen an pagsasadiri pag'iriba kan mga nag'aataman sagkod mga nag'aako. An mga stakeholders pwede man kaiba an mga non-profit o investors.
* ikaduwa asin ikatolong tier na kooperatiba na an mga miyembro iyo an iba pang mga kooperatiba
* Nagkokooperar sa plataporma na naggagamit nin sarong nakikikooperar na kagsadiri asin namamahalang website, mobile app o protocol tanganing magin pasil an pagpabakal nin mga produkto asin serbisyo.

An pagsaligsig na ipinublikar kan Institusyon nin Pagmasid sa Kinaban na kan 2012 mga sarong bilyon katawo sa 96 na nasyon an nagin miembro nin haros sarong kooperatiba. An pagpasar kan pinakadakulang tulong gatos na kooperatiba sa kinaban uminabot sa $2.2 trilyon.

An mga negosyong kooperatiba tipikong mas mabunga asin nakakabuhay liwat sa ekonomiya kisa sa dakol na iba pang klase nin negosyo, na doble an kabilangan nin mga kaapil (80%) na nakaligtas sa saindang enot na limang taon kun ikokomparar sa iba pang modelo nin negosyo (41%) segun sa impormasyon hale sa United Kingdom. An pinakadakulang trabahador na kagsadiri nin kooperatiba sa kinaban, an Mondragon Corporation (na pinundar kan pading Katoliko na si José María Arizona), dagos-dagos na nagpupunsionar poon pa kan 1956.

An mga kooperatiba parateng may sosyal na mga katoyohan, na katuyohan nindang magibo sa paagi kan paggamit nin kadakol na ganansya sa negosyo pabalik sa saindang komunidad. Bilang halimbawa kaini, kan 2013, an retail co-operatives sa UK nag'ani nin 6.9% kan saindang mga pre-tax na ganansya sa mga komunidad na kun saen sinda nagtratrabaho kumpara sa 2.4% para sa ibang karibal na mga supermarket.

Poon 2002, an mga kooperatiba napalaen sa Internet sa paagi kan paggamit nin .coop domain. Kan 2014, an International Co-operative Alliance (ICA) pinagbisto an Cooperative Marque, na boot sabihon ICA cooperatives asin WOCCU credit union pwedeng mabisto man sa paagi kan sarong coop label na ethical consumerism.

## Toltolan
Babaying nakikidurog sa kapwa babayi

An mga **babaying nakikidurog sa kapwa babayi** (Ingles: *Women who have sex with women* **WSW**) iyo an mga babaying naggigibo nin sekswal na mga aktibidad sa ibang babayi, baga man sinda papanay, bisekswal, o heterosekswal, o direktang nagtatao nin sekswal na pagmidbid. An terminong WSW parateng ginagamit sa medikal na mga babasahon tanganing iladawan an mga babae bilang grupo para sa klinikal na pag-adal, na dai kaipuhan na konsideraron an sekswal na sekswal na sadiring identidad.

## Hilingon man
* Lalaking nakikidurog sa kapwa lalaki

## Toltolan
Premyo Azorin para sa Nobela

An **Premyo Azorín para sa Nobela** saro sa pinaka-importanteng gawad literaryo para sa mga trabaho nakasurat sa lenggwaheng Kastila. Orihinalmente minukna kan Ministro nin Impormasyo asin Turismo nin Espanya kan 1970. An modernong gawad pigtugdas kan 1994, kan gobyerno probinsyal (diputación) nin Alicante katuwang an Editorial Planeta (Planeta Publishing House).

An premyo nagtataong onra sa  mga pinakamahusay na mga parasurat Espanyol kan inaapod na "Henerasyon nin 98", si José Augusto Trinidad Martínez Ruíz (1873-1967), na minsan napirma siya sa pseudonimong Azorín.
 
An premyo pigtatao taon-taon sa daipa publikado asin orihinal na nobela, asin an kagsurat naresibe nin 68.000 € (mga 93.000 na dolyar). Bilang kaabay kan premyo, an Planeta pinupublikar an premyadong nobela.

## Lista nin mga nanggarana

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Azorín Award sa Editorial Planeta
Emir

An **Emir** iyo an katagang naggikan sa tataramon na Arabe (أمير *ʾamīr*) na nanonongod sa lalaking monarka, aristokrat, nagkakapot nin halangkaw na ranggo sa militar o opisinang politikal, o ibang tawo na igwa nin aktwal o seremonyal na katongdan. An titulo igwang halawig na historya nin paggamit sa Arabong Kinaban, Subangan na Aprika, Solnopan na Aprika, Sentral na Asya, asin sa subkontinente nin Indya. Sa modernong panahon, kun ginagamit na pormal na titulong monarkiya, ini halos katumbas nin "prinsipe," apwera sa aki nin sarong hereditaryong monarka, asin sa sarong nagrereynar na monarkiya nin sarong soberanong prinsipado, arin na baga, sarong emirado. An pambabaeng porma iyo an **emira** (أميرة *amīrah*), sarong cognate para sa "prinsesa."

Bago an paggamit kaini bilang titulo na monarkiya, an terminong "emir" piggamit sa historiya tanganing mangahulugan nin "comandante," "heneral," o "namamayo" (halimbawa, si Amir al-Mu'min). Sa kontemporaryong gamit, an "emir" kun minsan ginagamit man bilang sarong honoraryo o pormal na titulo para sa pamayo kan sarong Islamiko, o Arabo (regrardless nin relihiyon) organisasyon o kahiroan.

An Qatar asin Kuwait sana an mga independienteng nasyon na nagpadanay kan titulong "emir" para sa saindang mga monarkiya. Sa dai pa sana nahahaloy na mga taon, an titulo luwayluway naribayan na nin "hade" kan mga kontemporaryong hereditaryong mga namamahala na nagmamawot na idoon an saindang sekular na autoridad sa irarom kan pamamahala kan ley. An sarong lataw na halimbawa iyo an sa Bahrain, na an monarkiya binago an saiyang titulo gikan sa emir pasiring sa hade kan 2002.

## Toltolan
Premyo Ōe Kenzaburō

An **Premyo Ōe Kenzaburō** (大江健三郎賞) sarong Hapones na gawad literaryo na pig'aamaan kan Kodansha (講談社) asin natugdas kan 2006 sa pagromdom kan ika-100 na anibersaryo kan pqgkatugdas kan Kodansha asin an ika-50ng anibersaryo kan lawig nin pagsusurat ni Kenzaburō Ōe (大江健三郎). An premyo para sa mga hapones na nobelang literaryo nqpublikar kan nakaaging taon, na an nanggana pinili sana ni Ōe. An nanggana mayong nareresibing premyong kwarta, alagad an mga trabahong nanggarana ipinapalis sa iba-ibang lenggwahe, siring kan Ingles, Pranses, asin Aleman, na an mga ini ipupublikar. Si Kenzaburō Ōe kinakaurulay an lambang nanggana. An pnal na premyo nagaewad kan 2014, asin an mga pinili na may kaabay na komentaryo asin pag'urulay natipon saka pinaimprinta sa sarong tomo napublikar ni Kodansha kan 2018.

## Lista nin mga nanggarana

## Toltolan
Sinagoga

An **sinagoga** (Hebreo: בית כנסת, *bet kneset*, "harong nin pagtiripon") iyo an sarong harong-pangadyean Hudyo o sarong kapilyang pigsasagibo an pagsamba asin pagtiripon.  Ginuno ini sa tataramon na Griyegong nangangahulugan na "magtipon" o mag-iribahan. Nagtitiripun-tipon an mga Hudyo sa laog kan mga edipisyong ini tanganing sambahon an Diyos asin para magbasa kan Banal na Kasuratan, partikular na kada aldaw kan Sabat.  Digdi man ninda pig-aadalan an mga Kasuratan.  Ginagamit man ini kan komunidad kan mga Hudyo bilang rona nin pagtukdo o pangangadal sa mga kaakian na Hudyo. Apwera digdi, saro man ining sentro o tahaw kan buhay pansosyedad kan mga Hudyo.  An namamahala kan sinagoga iyo an mapupwedeng mang-imbitar nin siisay man sa mga tawo tanganing mangadal sa sainda.

## Toltolan
Ngabil

An **ngabil** iyo an naheheling na kabtang kan hawak sa ngoso nin dakol na hayop, kaiba an mga tawo. An mga ngabil malomoy, nahihiro, asin nagseserbing pwerta sa pagkakan na asin sa artikulasyon nin tanog asin pagtaram. An mga ngabil nin tawo sarong taktikang pangmating organo, asin pwedeng magin sarong erogenous zone  kun ginagamit sa paghadok asin iba pang gibo nin kadayupotan.

## Toltolan
Kalintura

An **kalintura**, na inaapod man na **pyrexia**, tinatawan nin kahulogan na igwa nin temperatura na mas halangkaw sa normal na sokol huli sa pag-langkaw kan temperatura kan hawak. Mayo nin sarong pinagkasundoan na limitasyon sa itaas para sa normal na temperatura na may mga reperensiya na naggagamit nin mga prinsipyo sa buhay sa pag-oltanan nin 37.2 asin 38.3 °C (99.0 asin 100.9 °F).

## Toltolan
Puting Harong nin Laperal

An **Laperal Guesthouse**, popular bilang an **Laperal White House** (literal na palis na **Puting Harong nin Laperal**) iyo sarong edipisyo sa Baguio, Filipinas na igwang museo sa laog.

Segun sa mga paratubod, an harong igwa nin mga dae natutuninong na mga kalag. An harong iyo naitampok na sa telebisyon, urog na durante kapag Halloween, sa mga programa kan TV5, GMA, asin ABS-CBN arug kan *[[Magandang Gabi, Bayan]]*, asin i-Witness. An horror movie kan 2010 na White House naitampok an harong.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Laperal House Master's Bedroom.JPG|*Master's bedroom* kan Harong nin Laperal
File:Laperal House Foyer.JPG|*Foyer* kan Harong nin Laperal
File:Laperal House Stairs.JPG|Hagiyanan sa Ikaduwang Palapag kan Harong nin Laperal


## Toltolan
Katedral nin Baguio

An **Katedral nin Baguio** (Ingles: *Baguio Cathedral*), inaapod man na **Our Lady of the Atonement Cathedral**, iyo sarong katedral nin Romano Katoliko na mahihiling sa Cathedral Loop harani sa Session Road sa Baguio, Filipinas, asin iyo an tukawan kan Romano Katolikong Diyoseso kan Baguio.

Mahihiling digdi an saiyang sadiring kulay rosas sa panluwas na hitsura sagkod saro ini sa mga pinakakinukuanan nin retrato sa mga edipisyo sa Syudad nin Baguio. Nagsirbi ini bilang sentro nin paglikay sa Panahon nin mga Hapones durante sa Ikaduwang Gerang Pankinaban.

## Mga panluwas na takod

* Opisyal na websityo

## Toltolan
Bukid Bulusan

An **Bukid Bulusan**, bistado man bilang **Bulkan Bulusan**, iyo sarong estratobulkan sa isla nin Luzon sa Filipinas. Mahihiling  sa probinsya nin Sorsogon sa Rehiyon Bikol, ini iyo 70 kilometro (43 milya) sur-subangan kan Bulkan Mayon asin harus 390 kilometro (240 milya) sur-subangan kan kapitolyo kan Filipinas na Manila.

Saro ini sa mga aktibong bulkan sa Filipinas. An Bulusan iyo midbid na maray sa tulos-tulos, puwersado kan tubig-sangaw o pagsabog na preyatiko. Nagsabog ini nin 15 na beses poon 1885 asin iyo an ikaapat na pinakaaktibong bulkan sa Filipinas pagkatapos kan Mayon, Taal, asin Kanlaon.

## Mga panluwas na takod

* Satelayt na imahe kan NASA Earth Observatory sa pagtuga kan Bukid Bulusan
* 
* Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS) Bulusan Volcano Page
* Mga retrato kan Bulkan Bulusan (Geographic.org)
Lucky Chinatown

An **Lucky Chinatown** iyo sarong *lifestyle mall* na mokna kan Megaworld Lifestyle Malls na mahihiling sa Kalye Reina Regente kanto kan Kalye Dela Reina sa Binondo, Manila. 

Nagawadan nin "Shopping Center of the Year" kan Philippine Retailers Association kaidtong 2015, an Lucky Chinatown iyo an pinakaenot na *full-scale lifestyle mall* sa pinakagurang na Chinatown sa kinaban. Nadesigna ini na magtao nin salak nin kasaysayan, tradisyon asin modernong pag-shopping, pagkakan asin marhay na eksperyensya. An apat na lebel, 108,000-kwadrado-metro (1,160,000 sq ft) na shopping mall iyo pigtatanaw bilang sarong pamanang proyekto na maheras sa tradisyon nin komersyo asin turismo sa Binondo sa modernong panahon. 

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na Websityo kan Lucky Chinatown

## Toltolan
Kalye Escolta

An **Kalye Escolta** (lit: *Escort*) iyo sarong makasaysayang kalye na mindalagan subangan-solnopan na mahihiling sa dating sentro kan distrito nin Binondo sa Manila, Filipinas. Katampad kaini an Salog Pasig, poon sa Plaza Santa Cruz hasta sa Plaza Moraga asin Kalye Quintin Paredes. An kalye iyo ineerokan kan mga nagkapirang halimbawa nin suanoy na disenyong skyscraper sa Filipinas. Sa Espanyol, ini inaapod bilang *calle de la Escolta*. An kahulogan kaini bilang sarong distrito-pinansyal iyo kabali an Escolta asin an mga nakapalibot na mga kalye sa Binondo asin Santa Cruz. Sa ngunyan, saro ining saroang agihan nin trapiko pasiring sa subangan sa Santa Cruz.

## Sa musika
An pinakaenot na aram na reperensya sa "La Escolta", madadangog sa sarswela na "El pay-pay de Manila"
*Al volver de la Escolta Charito*
*tras comprarse un precioso paipay,*
*y una carta encontró de Pepito*
*en su rocabay,*
*¡Ay, que se le cai!*
*Y en la carta le hablaba de amor*
*¡Ay Jesús, qué calor, qué calor!*

## Hilingon man

* Kalye Colon
* Calle Real