Tamas (pilosopiya)

An **tamas** (Sanskrito: तमस्, tamas, lit. 'kadikloman') iyo an saro sa tulong Guna (tendensiya, kalidad, attributes), sarong pilosopikal asin sikolohikong konsepto na minukna kan eskwelahan nin Samkhya kan pilosopiyang Hindu. An duwa pang kalidad iyo an *[[rajas]]* (pasyon asin aktibidad) asin *[[sattva]]* (kadalisayan, karahayan). An Tamas iyo an kalidad nin inertia, inaktibidad, pagiging marumarom, o kapabayaan.

## Etimolohiya
Nanonongod sa "kadikloman" an katagang Vedic na *támas* asin an kataga sa Indo-European na **temH-es*, nangangahulugan na "diklom", an kataga sa Lithuanian na *tamsa*, nangangahulugan na "kadikloman", igwa man na kinaaraman diyan.

## Hinduismo
Sa pilosopiyang Samkhya, an  iyo an saro sa tulong mga "tendensiya, kalidad": sattva, rajas asin tamas. An kategoryang ini nagin mahiwas na inadaptar kan manlaenlaen na eskwelahan kan Hinduismo para sa pagbugtak nin kategorya sa mga gawe asin natural na ngangalasan. An tulong kalidad na ini iyo an:

* *[[Sattva]]* iyo an kalidad kan balanse, harmonya, karahayan, kadalisayan, universalizing, holistic, positibo, katoninongan, virtuous.
* *[[Rajas]]* iyo an kalidad kan pasyon, aktibidad, being driven, moving, dinamiko.
* *Tamas* iyo an kalidad kan pagigin marumirom o pagigin bakong aktibo, kawàran nin simpatya, inertia o lethargy.

Sa pilosopiyang Indyano, an mga kalidad na ini dai kinokonsiderar bilang presente sa either-or fashion. Imbes, an gabos na tawo asin gabos bagay igwa kan tulong iyan, alagad sa manlaenlaen na proporsyon sana asin sa manlaenlaen na konteksto. Hinihiling an nabubuhay na linalang o sustansya bilang resulta kan pinagsaralak na epekto kaining tulong kalidad.

Segun sa eskwelahan na Samkya, mayo nin siisay man o mayo nin anuman an kapwa purong Sattvic, Rajasic o Tamasic. Komplikadong sinaralak na gabos kaiyan an naturalesa asin gawe nin sarong tawo, na an lambang guna igwa nin manlainlain na grado. Sa iba, an conduct Rajasic na igwa nin signipikanteng impluwensiya kan Sattvic guna, sa iba iyo an Rajasic na igwa nin signipikanteng impluwensiya kan Tamasic guna, asin iba pa.

## Sikhismo
Nanonongod an iskriturang Sikh sa  *Tamas* sa mga bersikulo kaini:
*"An Ikakag-apat na Aldaw: An siisay man na nakalaog sa ikaapat na estado, overcomes time, asin an tulong kalidad na raajas, taamas, asin satva"(SGGS http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0&Param=840)
*"An siisay man na mag-*embody* kan mga enerhiya kan sattva-puti ilaw, raajas-pulang pasyon, asin taamas-itom kadikloman, minakuyog sa Takot sa Dios, kaiba an dakol na linalang na mga porma." (SGGS http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0&Param=999)
*"An Saimong Kapangyarihan is *diffused* sa paagi kan tulong gunas: raajas, taamas asin satva" (SGGS http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0&Param=1038)
*"Raajas, an kalidad kan enerhiya asin aktibidad; Taamas, an kalidad kan kadikloman asin inertia; asin Satvas, an kalidad kan kadalisayan asin liwanag, gabos sinda inapod na linalang ni Maya, Saimong ilusyon. An tawo na narealisar an ikaapat na estado - siya mismo an magkakaigwa nin supremong estado" (SGGS http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0&Param=1123)

## Toltolan