Kasultanan nin Samudera Pasai

An **Kasultanan nin Samudera Pasai** (), midbid man sa **Samudera** o **Pasai** o **Samudera Darussalam** o **Pacem**, sarong kahadean nin Muslim sa amihanan na gilid-baybayon kan Sumatra poon kan ika-13 sagkod ika-16 na mga siglo.

Sadit na kapusugan an nawalat tanganing magtao nin dalan an makasaysayan na pag-aadal kan kahadean. pigtutubudan na pigtugdas an kahadean ni Merah Silu, na dai naghaloy, nagsa-Islam ini asin naribayan nin pangaran na Malik ul Salih, sa taon na 1267 CE. Matapos an pagsakyada kan Portuges kadtong 1521, inilikas kan garison an Pasai kan 1524 asin an inot na Sultan kan Aceh na si Ali Mughayat Syah, pigsagom an teritoryo.

## Ginikanan na ngaran
Susog sa talaan kan ika-kag-apat na siglo na Hikayat Raja-raja Pasai, pwedeng minatukdo an 'Samudera' can na gikan sa katagang "Semudera" (), na an boot sabihon 'sarong kadaradakulang sirum'. An pangaran, itinao ni Merah Silu kan madayag niya an sarong sirum na kasibgdakula kan ikos mantang nangangayam sa sarong 'halangkaw na daga'. Dai nahaloy, nalinig an lugar para sa pagtugdas kan sarong bagong estado asin an pinapusog an 'Semudera' bilan pangaran kaini.

Iniisip man na an 'Samudera' hali sa tagang Sanskrit na Samudra, na an boot ipasabot "kadagatan."

Ipinahihiwatig man kan literatura na an ginikanan kan pangaran na 'Pasai', na hali sa *Si-Pasai*, an pangayam na ayam ni Sultan Malik al Salleh, na si Merah Silu pagkatapos kan saiyang pagsasa-Islam. Isinalaysay kan alamat na si Malik, mantang nangangayam kaiba an saiyang ayam, nakasabatan sinda nin sarong usa na dai natatakot sa batok kan ayam alagad imbes na, nagbatok pabalik. Nataranta siya digdi asin naisip na ini, pwedeng sarong magayon na senyales para sa lugar na itugdas bilan sarong bagong estado para sa saiyang aki, si Malik Al Tahir. Natigbak an aso, dai kahaluyan na panahon pagkatapos na maitugdas an kahadean, asin pinili ni Malik na ilubong siya duman, pinangaranan an kahadean na Pasai susog saiya.

Kadtong ika-14 na siglo, ginamit kan eksplorador na Italyano si Odoriko kan Pordenone an pangaran na Sumoltra para sa Samudra, asin an mga nagsunod na parasurat na Europeo, maggamit man nin mga kaarog na porma nin pangaran tanganing tukduon an isla mismo nin Sumatra.

## Kasaysayan
Ini-export kan Pasai an kultura kaini, asin urog pa sa gabos an tataramon kaini — an amay na porma nin Malayo na nakasurat sa alpabetong Jawi — sa sarong numero nin mga isla. Kang dai naghaloy, nagin lingua franca an tataramon na ini sa mga mangangalakal sa ngunyan na Indonesya asin Malaysya.

Pirang mga siglo na nakikipagkalakalan an mga Muslim na Arabo asin Indyano sa Indonesya asin Tsina. Napetsahan an sarong lapidang Muslim sa subangan na Haba na may petsang katumbas kan 1082. Alagad an dakulang ebidensya nin Islam sa Indonesya, nagpopopoon sana sa amihanan na Sumatra sa pagtatapos kan ika-13 siglo. Duwang sararadit na kahadean nin kalakalan kan Muslim an nag-eksistido kaidtong panahon na idto sa Pasai asin Peureulak o Perlak. Sarong 1297 maharlikang lubungan sa Samudra, yari na nakasurat sa Arabiko. Pag-abot kan ika-15 siglo, namukna an pirang kahadean na puerto, pinamamayuhan gabos kan mga lokal na prinsipeng Muslim, poon sa amihanan na baybayon kan Haba asin sa ibang lugar sagkod sa harayong subangan kan Ternate asin Tidore sa Maluku. Limang buwan an pigguno ni Marco Polo digdi, sinambit niya sinda Ferlec, Basma, asin Samara (Samudera) sa saiyang istorya sa pag-ekplorasyon. Saro pang bantog na eksplorador na si Ibn Battuta na pasiring sa Tsina an nagtunong nin 15 aldaw sa Samudera.

An pagtugdas kan mga inot na sentro kan Muslim sa Indonesia, malamang na resulta kan mga komersyal na pangyayari. Pag-abot kan ika-13 siglo, an pagbagsak kan kapangyarihan nin Srivijaya, an nag-akay sa mga dayuhan na parakalakal sa mga puerto sa amihanan na baybayon nin Sumatrano kan Sola nin Bengal, ligtas hali sa mga salag kan pirata sa kahabagatan na puro kan Itiot nin Malacca. An amihanan na Sumatra, igwang hinterland na mayaman sa bulawan asin mga ani kan kadlagan, asin nililinang an paminta sa poon kan ika-15 siglo. Madudumanan ini kan gabos na parakalakal kan kaiislahan na muyang makahampang nin mga barko gikan sa Kadagatan Indyano.

Sa taon na 1345, si Ibn Battuta, na sarong paraladag na Morokano, nagbisita sa Samudra Pasai kun sain itinala niya sa saiyang tala sa pagladag na an lider kan Samudera Pasai, sarong banal na Muslim, na ginampanan an saiyang mga katungdan sa relihiyon nin bilog na entusiasmo. An madh'hab na saiyang naobserbahan iyo si Imam Al-Shafi'i. Sa oras na idto, yaon na sa katapusan kan Dar al-Islam an Samudera Pasai ta mayong teritoryo sa subangan kaini an pinamamayuhan kan sarong lider na Muslim. Inumaw niya an kabuotan asin marhay na pag-atubang na ipinahiling kan sultan kan Samudera Pasai. Digdi siya nagtunong nin haros duwang semana sa banwaan na kahoy na nalalanuban bilan bisita kan sultan,  pagkatapos, tinawanan siya kan sultan nin mga panustos asin dinara siya sa saiyang pagladag sa mga junk na sadiri kan Sultan sa Tsina.

Nilista ni Imprerador Hongwu kan dinastiyang Ming sa Tsina na an Samudera sa kanyang paalala ang *[[Huang-Ming Zuxun]]* bilan saro sa 14 na nasyon na dai dapat ilansar kan Ming an kontrang kampanyang militar. Sa pagtatapos kan ika-14 na siglo, nagin sarong mayaman na sentro nin komersyo an Samudra-Pasai, na nagtaong dalan sa inot na parte kan ika-15 siglo sa urog na marhayon na protektadong puerto nin Malacca sa habagatan-sulnopan na baybayon kan Rawis nin Malay. Sinakyada asin hinabunan kan Majapahit an lugar kadtong katahawan kan ika-14 na siglo.

An kapangyarihan nin pang-ekonomiya asin pampulitika kan Pasai, haros nakadepende sa mga dayuhan. An mga parakalakal asin paratukdong Muslim, malamang na nagpartisipar sa pangungurang kaini poon pa sa poon asin sigurado na ipamidbid an mga gibuhon nin pangrelihiyon na nagpapamati sa sainda nin irukan. An inot na mga beachhead na Muslim sa Indonesya, urog na an Pasai, sa sarong dakulang hiwas na tunay na mga muknang Muslim na nagsugo sa kaimbudan kan lokal na populasyon asin inaagda an mga gibuhon nin pangsiyensya. An mga kaarog na bagong kahadean nin puerto, namukna sa amihanan na baybayon kan Haba. Si Tomé Pires, kagmukna kan *Suma Oriental*, naisurat dai nahaloy pagkatapos kan 1511, idinuon an malibog na etnikong pinaghalian kan mga nagtugdas kan Cirebon, Demak, Japara, asin Gresik. An mga estadong pangbaybayon kan Habanon na ini an nagsirbi nin komersyo sa Indya asin Tsina dangan urog na sa Malacca, sarong importer kan malutong Habanon. An mga lider kan Malacca, sa balyo kan saindang prestihiyosong ginikanan na Srivijayan, inako an Islam tanganing maakit an mga parakalakal na Muslim asin Habanon sa saindang pantalan.

Inokupa kan Portuges an Pasai kan 1521, 10 taon pagkatapos kan saindang pagsakop sa Malacca. Sa paagi kan Portuges, namidbidan an lugar sa Europa na **Pacem**. Inilikas nin garison kan Portuges an Pasai kadtong 1524 asin an inot na Sultan kan Aceh, Ali Mughayat Syah, sinagom an teritoryo.

## Lista kan mga namayo
Ini an listahan kan mga pamayong namayo sa Kasultanan nin Samudera Pasai:

## Poon nin Pamilya

## Makasaysayan na pamana
Tinukdo an pagkadayag sa lubungan ni Sultan Malik as-Saleh (696 H o 1267 AD) kan mga parasalaysay bilan simbolo na nakalaog an Islam sa Kaislahan kadtong ika-13 siglo. Bagaman igwang sarong opinyon na nag-abot an posibilidad kan Islam ning mas amay ikan duman. An istorya kan mga Hade sa Pasai, panong-pano nin mito asin alamat alagad an paglaladawan kan istorya, nakatabang sa paghali kan madiklom na parte kan kasaysayan nin pagkakaigwa kan kahadean na ini. An nakaaging kamurawayan kan kahadian na ini an nagtaong inspirasyon sa mga tawo kaini na gamiton giraray an pangaran kan nagtugdas kan kahadean na ini para sa Unibersidad nin  Malikussaleh sa Lhokseumawe. 

## Hilingon man
* Malikussaleh
* Lista kan mga dinastiyang Muslim na Sunni

## Mga toltolan

## Urog pang mababasa
* 
* 
*