Marysa Navarro

Si **Marysa Navarro Aranguren** (12 Oktubre 1934 – 2 Marso 2025) sarong historyador na Espanyol-Amerikano na nag-espesyalisar sa kasaysayan kan peminismo, an kasaysayan kan mga babaeng Latin Amerikano, asin an kasaysayan kan Latin Amerika .  Nagkaigwa siya nin prominenteng papel bilang sarong promotor asin aktibista sa mga lugar nin pag-aadal kan mga kababaihan asin kasaysayan kan mga kababaihan . Si Navarro sarong eksperto sa pigura ni Eva Perón, na nagpublikar kan saiyang biograpiya,  asin nagsurat nin mga artikulo manungod saiya. Si Navarro nakaistar sa Estados Unidos, asin igwa nin duwang pagkasiudadano, Espanyol asin Estados Unidos

## Dangog
Si Marysa Navarro Aranguren namundag sa Pamplona, Navarre, Basque Country, Espanya kan 12 Oktubre 1934.  Nabuhay siya sa kadaklan kan saiyang buhay sa luwas kan Espanya. An Gerang Sibil kan Espanya kan 1936 nagpirit sa saiyang pamilya na magdistiero huli sa mga rason politikal nin huli ta an saiyang ama, si Vicente Navarro, sarong inspektor sa edukasyon asin sarong militante kan Republikanong Wala . An saiyang pamilya naghanap nin pailihan sa Pransya alagad huli sa ebidensya na an rehimen ni Franco magdadanay nin mas halawig kisa sa saindang paghona, kan 1948, sinda nag-emigrar sa Uruguay.

Kan 1955, pagkatapos na makakua nin Bachelor's degree sa Liceo Instituto Batlle y Ordóñez sa Montevideo, nagdesisyon si Navarro na mag-adal nin History asin nagpoon kan saiyang pagsasanay sa Instituto de Profesores Artigas (Artigas Teachers' Institute). Kan 1958, pinundo niya an saiyang pag-adal sa institutong ini asin, huli sa sarong iskolar, nagduman siya sa Estados Unidos tanganing mag-adal sa Columbia University sa Siyudad nin Nueva York para sa sarong master's degree asin sarong doctorate sa History,  na saiyang natapos kan 1960 asin 1964, sunod-sunod. An saiyang disertasyon sa doktorado nagtutukar kan pag'uswag kan mga deretso kan Argentina sa pag'oltan kan mga taon 1930-1946, na ipinublikar sa Espanyol kan 1969 sa irarom kan pangaran na *Los Nacionalistas* .

Si Navarro nagadan sa Boston, Massachusetts kan ika-2 nin Marso 2025, sa edad na 90. 

## Karera asin pagsiyasat
Sa pag'oltan kan 1963 asin 1967, si Navarro nagtrabaho bilang sarong propesor sa manlaen-laen na institusyon kan unibersidad, Rutgers University, Yeshiva University, Kean University, asin Long Island University . Kan 1968, siya nagin sarong propesor kan Suanoy asin Kontemporaryong Kasaysayan kan Latin Amerika sa Dartmouth College,  na namumugtak sa Hanover, New Hampshire, sa panahon na an mga babae dai inaako sa mga klase o sa mga paratukdo, na iyo an pinakaenot na babae na nagkapot kan posisyon na iyan. Minarkahan kan hiron na peminista, siya nagkampanya para sa Dartmouth College na buksan sa mga babaeng estudyante,  na nangyari kan 1972, kan an eskwelahan nagkua nin mga babaeng paratukdo. Nakipaglaban man siya laban sa pagbubulag.

Nagtrabaho siya sa Dartmouth College sa laog nin 42 taon,  nagserbing direktor kan Departamento nin Kasaysayan (1982–1985), associate dean kan Social Sciences (1985–1989), asin direktor kan Latin American and Caribbean Studies Program (1992–2004). An saiyang dakulang interes, an pagtukdo nin feminismo asin mga isyu sa kasarian, iyo an nagdara saiya na magdirehir kan Women's Studies Program (1979–1981). Kan siya magretiro kan 2010, nginaranan siya ni Dartmouth na Propesor Emeritus  asin tinawan siya nin Elizabeth Howland Hand-Otis Norton Pierce Award para sa Outstanding Undergraduate Teaching  para sa ekselenteng pagtukdo.

Siya parte kan kadakol na asosasyon asin mga komite sa editoryal sa mga journal na may temang peminista asin imbuelto nanggad sa Latin American Studies Association (LASA), na kun saen siya bise presidente (2002) asin presidente (2003–2004). Poon kan magpoon an saiyang pag-adal, si Navarro nakaresibe nin kadakol na mga grant sa pagsiyasat. Ipinadagos niya an saiyang pagsiyasat sa paagi kan grant na naresibe kan 2009, an Amelia Lacroze de Fortabat scholarship gikan sa David Rockefeller Center for Latin American Studies . Kan 2017, siya nginaranan na *Doctor honoris causa* kan Public University of Navarre (UPNA),   an pinakaenot na babae na nakamit an honorary titulo na ini kan akademikong institusyon na ini.

### Mga pag-aadal sa kasarian asin feminismo sa Latin Amerika
Kan 1988, nagtabang siya sa pagpoon kan proyektong Restoring Women to History, na pinangenotan kan Organization of American Historians. Kaiba si Virginia Sánchez Korrol, siniyasat niya an papel kan mga kababaihan sa kasaysayan kan Latin Amerika sa paagi kan mga artikulong nakolekta asin ipinublikar sa pormang libro. Siya man an nagdirehir kaiba si Catharine R. Stimpson kan publikasyon na *A New Knowledge: Women's Studies*, sarong apat na tomo na koleksyon na nagtitipon nin mga traduksiyon sa Espanyol kan mga artikulo sa Europa asin Amerika na nagtao nin kahulugan sa pagsiyasat sa mga isyu sa kasarian: *Ano an mga pag-aadal sa mga babae?* ; *Sekswalidad, mga kasarian asin mga papel sa sekswal* ; *Mga pagbabago sa sosyal, ekonomiko asin kultura* ; asin *Bagong direksyon* .  Poon 1976 sagkod 1996, siya yaon sa editorial board kan peministang journal sa kolehiyo, *Signs: Journal of Women in Culture and Society*, na ipinublikar kan Unibersidad kan Chicago . Naimpluwensiyahan kan peministang hiro kan mga taon 1960 asin 1970, asin kaiba an mga personalidad arog ni June Nash (2004) asin Helen Safa (2007), si Navarro nagin interesado sa kamugtakan kan mga kababaihan sa kasaysayan, na nagin parte kan creative henerasyon kan pinakabagong larangan nin pagsasanay kan mga pag-aadal kan mga kababaihan sa Latin Amerika. Nagtukdo siya bilang sarong propesor, bisitang propesor, o bisita sa mga unibersidad sa Estados Unidos, Espanya, Mehiko, Uruguay, asin Inglaterra, asin aktibong nagkampanya tanganing mapabantog an mga pag-aadal sa kasarian sa paagi nin mga artikulo, miting, asin kumperensya sa mga unibersidad sa manlaen-laen na nasyon. Bilang sarong parasiyasat, pinag-adalan niya an mga engkwentro kan mga peministang Latin Amerikano, na pig-aanalisar an saindang pinaka-kontrahan na aspeto (mga komprontasyon, mga pagkakaiba sa teorya, asin iba pa) asin an saindang mga positibo (pagbilog nin network, kapasidad para sa magkasararong paghiro, asin iba pa). Sa "Pirang paghorop-horop sa VII Latin American asin Caribbean Feminist Meeting" ipinapahayag niya an saiyang mga kaisipan sa bagay na ini.

### Pag-aadal ki Eva Perón
Si Navarro sarong eksperto sa pigura ni Eva Perón. Kan 1982,  ipinublikar ni Navarro an saiyang biograpiya, *an Evita*, tanganing ipublikar an mga dimensyon kan babaeng ini na nagin parte kan kapangyarihan asin simbolo kan Peronismo, asin an saiyang imahe nagpresentar nin duwang magkakontrahan na lalawgon susog sa ideolohikong lente na ginagamit kan saro sa paghiling saiya. Para sa mga parasunod ni Perón, si Eva sarong pambihirang tawo, sarong daing kapagalan na trabahador, mantang para sa mga anti-Peronista, siya sarong ignorante asin ambisyosong babae. Dugang pa sa biograpiya, na naipublikar sa nagkapirang okasyon, si Navarro padagos na nagsurat nin mga artikulo manungod ki Eva, an huring saro kan 2010, na nakasentro sa mitolohiya ni "Evita". Si Marysa nagadan kan 2 Marso 2025, sa edad na 90. 

## Mga premyo asin onra

* 1982: Distinguished Woman Scholar ( Unibersidad kan New Hampshire )
* 2007: Distinguished Visitor ( Buenos Aires )
* 2010: Elizabeth Howland Hand-Otis Norton Pierce Award para sa Pambihirang Pagtukdo sa Undergraduate” (Dartmouth College)
* 2017: *Doctor honoris causa* (UPNA) 
* 2017: Silvert Award  
* 2019: Ilustreng bisita sa siyudad sa Montevideo 

## Mga piniling obra

### Mga libro
 
* *Los nacionalistas*. Buenos Aires: Jorge Álvarez, 1969. (in Spanish)
* *Eva Perón*, with Nicholas Fraser. London: Andre Deutsch, 1981; New York: Norton, 1981, 1996.
* *Un nuevo saber: Los estudios de mujeres*, ed. with Catharine R. Stimpson. Vol. 1, *¿Qué son los estudios de mujeres?* Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 1998. (in Spanish)
* *Un nuevo saber: Los estudios de mujeres*, ed. with Catharine R. Stimpson. Vol. 2, *Sexualidad, género y roles sexuales.* Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 1999. (in Spanish)
* *Women in Latin America and the Caribbean: Restoring Women to History*, with Virginia Sánchez Korrol. Bloomington: Indiana University Press, 1999. Trad: *Mujeres en América Latina y el Caribe*. Madrid: Narcea, 2004.
* *Un nuevo saber: Los estudios de mujeres*, with Catharine R. Stimpson. Vol. 3, *Cambios sociales, económicos y culturales*. Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 2000. (in Spanish)
* *Evita: Mitos y representaciones*, comp. Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 2002. (in Spanish)
* *Un nuevo saber: Los estudios de mujeres*, ed. with Catharine R. Stimpson. Vol. 4, *Nuevas direcciones.* Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 2002. (in Spanish)
* *Evita*. Buenos Aires: Corregidor, 1982; Planeta, 1997, 1998; Edhasa, 2005.

### Articles
* "The Case of Eva Perón", *Signs 3, 1* (1977).
* "Research on Latin American Women", *Signs 5, 1* (1979).
* "Evita and the Crisis of 17 October 1945: A Case Study of Peronist and Anti-Peronist Mythology", *[[Journal of Latin American Studies]]* 12, 1 (1980).
* "Evita’s Charismatic Leadership", de Michael L. Conniff, ed., Latin American Populism in Comparative Perspective. Albuquerque: University of New Mexico Press, 1982.
* "Hidden, Silent, and Anonymous: Women Workers in the Argentine Trade Union Movement", with Norbert C. Soldon, ed., The World of Women’s Trade Unionism. Westport: Greenwood Press, 1985.
* "The Personal Is Political: Las Madres de Plaza de Mayo", with Susan Eckstein, ed., Power and Popular Protest: Latin American Social Movements. Berkeley: University of California Press, 1989, 2001.
* "The Construction of a Latin American Feminist Identity", with Alfred Stepan, ed., Americas: New Interpretive Essays. New York: Oxford University Press, 1992.
* "Feminisms in Latin America: From Bogotá to San Bernardo", with Nancy Saporta Sternbach, Patricia Chuchryk, Sonia Alvarez, *Signs* 17, 2 (1992). Reprinted in Magdalena León, ed., Mujeres y participación política: Avances y en América Latina, Bogotá: TM Editores, 1994; Barbara Laslett, Johanna Brenner, and Yesim Arat, eds., Rethinking the Political: Gender, Resistance, and the State, Chicago: University of Chicago Press, 1995.
* "Algunas reflexiones sobre el VII Encuentro Feminista Latinoamericano y del Caribe", with Cecilia Olea Mauleón, ed., Encuentros, (des)encuentros y búsquedas: El movimiento feminista en América Latina. Lima: Flora Tristan, 1998. (in Spanish)
* "Against Marianismo", with Rosario Montoya, Lessie Jo Frazier, and Janise Hurtig, eds., Gender’s Place: Feminist Anthropologies of Latin America. New York: Palgrave, 2002.
* "Encountering Latin American and Caribbean Feminisms", with seven co-authors , *Signs*, 28, 2 (2003). Reimpreso en Revista *Estudos Feministas* 11, 2 (2003).
* "Evita, historia y mitología", Caravelle. *Cahiers du monde hispanique et luso-brésilien,* N. 98, "Icônes d’Amérique latine", June 2012.  (in Spanish)

## Mga Toltolan