open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panginot na Pahina

{| id="mp-lower" style="margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none; border-spacing: 0px;"
| class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #ddcef2; background:#faf5ff; vertical-align:top; color:#000;"|
{| id="mp-bottom" style="vertical-align:top; background:#faf5ff; color:#000; width:100%"
! style="padding:2px;" | Mga proyektong Wikimedia
|-
| style="color:#000; padding:2px 5px 5px;" | 

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

cbk-zam:

zh-classical:
Cairo

An **Cairo** (Arabe: القاهرة o Al-Qāhirah), boot sabihon "an Nangana", an [kabesera]ng siyudad nin [Ehipto. Maski an opisyal na pangaran kaini Al-Qāhirah, sa Arabe na Ehipsyo an talagang apud kaini ay *Masr*, parehas sa pagapud kan mga Ehipsyo sa saindang nasyon. Igwang mga 15.75 na milyon na katawo na nakaistar sa area metropolitana kan Cairo. Ini an ika-16 na pinaká matawong siyudad sa kinàban asin an pinaká matawo sa kontinente nin Aprika. 

## Heograpiya
Namomogtak an Cairo sa mga palibot nin Salog nin Nilo sa baba kan pagluwas kaini sa dagat nin Mediterraneo. An pinaká gurang na parte nin ciudad ay medyo sa subangan nin salog. Hale digdi, duminakula an ciudad paagi sa sulnopan. Ining mga partidong sulnopan an pinaká bago kan ciudad asin sa siglo XIX ginibo ini ni Isma'il Pasha na arog nin Paris na may manlaelaen na avenida asin mga hardin na publiko. Dakula an pagkaiba kan disenyo kaini sa mas matua na partidong subangan na mas pàno nin tawo asin harongan asin mga mesquita na an pagkatindog dae plinano na marhay. An partidong sulnopan duman nakamogtak an mga harong nin govierno. 

Sa sulnopan nin Giza, sa pagpuun nin disyerto, namómogták an campo santong gurang nin Memphis, bilang sa mga ini ay an tulong bistadong piramide, pati na an famoso na Piramide ni Keops (o Gran Piramide nin Giza).
## Kamugtakan
Ngonyan, an Cairo iyo an igwang pinakagurang, pinakadakulang Pelikulang Arabo asinindustriya sa musika, asin man iyo an may ikaduwang pinakagurang na institusyon nin halangkaw na adalan, Al-Azhar University. Kadaaklan kan mga internasyonal na medya, negosyo, asin  mga organisasyon igwang mga kwartel na rehiyonal sa syudad; an Liga nin Arabo] yaon igdi an saiyang kwartel pakapoon pa sana.

An Cairo may populasyon na sobra sa 10 milyon nakalakop sa , asin ta ini iyo an pinakadakulang syudad sa Ehipto. An dugang na 9.5 milyon habitante nag'eestar harani sa paralibot kan siyudad na ini. An Cairo, arog kan mga inapod na mga megacities, nagtitios sa halangkaw na lebel nin polyusyon asin trapik. An Cairo Metro iyo an saro sa duwang metro system sa Aprika, (an saro pa iyo an sa Algiers, Algeria), asin ini rinaranggong ika-15ng masiboton sa kinaban, na may 1 bilyon pasahero taon-taon. An ekonomiya nin Cairo naranggong pinaka-nangengenot sa Tangang Subangan kan 2005, asin ika-43 sa bilog na kinaban *[[Foreign Policy]]* 2010 Global Cities Index.

## Toltolan
Dubai

An **Dubai** (sa Arabe دبيّ, Dubayy) an pangaran nin sarô sa mga pitong emirato nagkokomponer kan Emiratos Arabes Unidos (EAU) asin kan kapital kan mismong emirato na ini. An modernong emirato nin Dubai ay nagibo sa pagkamundag nin Emiratos Arabes Unidos sa 1971. An Dubai iyo an ermirato na pinaká matawo asin ikaduwang pinaká dakola sa kadagaan, sunod sa Abu Dhabi, kan EAU. 

Igwa sa Dubai na mga 1,422,000 na katawo. Sa nguyan na taon na 2007, aro-aldaw may mga 800 na bagong katawo an nagiistar sa nasabing emirato. Alagad, mga 17% sana an talagang mamamayan nin EAU. Sa ibang pansabi, 83% mga dayuhan. An pinaká dakolang komunidad nin dayuhan digdi ay mga Indios (51%), Pakistani (16%), Banglades (9%) asin mga Filipino (3%). Igwa man an katawonan nin Dubai na 3% na taga nacion na sulnopan. 

Bistado an Dubai sa dakolang asenso kaini, asin sa mga proyectong pantindog nin mga edipisyo arog nin hotel nin Burj Al Arab. Magayon man an pagaasenso kaining industriya nin turismo. Alagad, midmid man an Dubai sa ining mga problema nin derechos nin tawo (human rights), lalo na sa pagtratrato kan mga trabador asin katabang na dayuhan na nagtitios digdi para magpadara nin kwarta sa saindang pamilya, arog kan mga Filipino. 
## Ekonomiya
Sa taon na 2006, an produktong kagabsan panlaogan nin Dubai nagabot sa US$46 milyon. Maski na an kayamanan nin Dubai nagtubo sa pagkua nin petrolyo, sa nguyan na panahon, 3% sana an kontribusyon kaini sa enterong ekonomiya. Pigeestimar na maubos na an petrolyo kaining emirato sa 20-ng taon. Mas dakola an pigkokontribuir nin turismo, industriya asin pinansya sa ekonomiya nin Dubai. 
## Klima

Mainit asin dumog (humid) an klima nin Dubai huli ta nasobra sa 40 na grado an temperatura digdi sa dakolun na bulan. Sa Nobyembre, Disyembre, Enero asin Pebrero sana nababa na termometro sa ibaba nin 20 na grado, minsan sa ibaba nin 15 na grado.

## Panluwas na takod

* 
* دبي.امارات  – The Official Portal of Dubai Government
* www.dm.gov.ae – Dubai Municipality website
Mosku

An **Mosku** (sa Ruso Москва) iyo an kapitolyo nin Rusya, asin (depende sa estadistiko) an pinakamatawo o ikaduwang pinakamatawong ciudad sa Europa. Igwa ining 10,382,754 na tawo segun sa sensus kan 2002. Ini an sentro kan ekonomiya, pinansya, edukasyon asin transporte kan Rusya. Digdi nakamogtak an Kremlin na harong nin presidente kan Rusya. 

An arkitektura nin Mosku asin an kaining kultura bistado sa enterong kinàban. Didgi nakamogtak an Katedral ni San Basilio, an Katedral ni Hesukristo Salvador, asin an mga Sieteng Hermana. An Mosku sarong sentro nin ekonomiyang pankinaban asin harong kan dakolun na mga bilyonaryo. An pinaká mahigos na metro sa kinàban ay an metro nin Mosku, na bistado man sa kagayanon kan kaining arkitektura. 

## Uusipon
An pangaran nin Mosku hale sa Salog kaini (Salog nin Mosku). 

Sa Ikaduwang Guerra na Pankinaban, dae nakalaog an mga sundalo ni Hitler sa ciudad. Ini na kontribu sa pagkadaog nin Alemanya sa pagkatapos kainin guerra. 

Sa taon na 1980, an Mosku an harong kan Karawatan Olipimko (Olympic Games). 

## Klima
An klima nin Mosku bistado sa maliputun na taglipot (winter). An taginit didgi katamtaman asin halipot sana. An pinaká mainit na bulan ay an Hulyo asin Agosto. An tempertara na medyo kaini ay 22 na grado. Sa Enero, an temperaturang normal ay menos -6 na grado sa aldaw asin menos -12 sa banggi. An pinaká mainit na temperatura na narehistro ay 36.7 na grado. An pinakámalipot menos -42.2 na grado sa Enero, 1940.
Syudad nin Nueva York

An **Syudad nin Nueva York** (Ingles: *New York City*) sarong syudad na namumugtak sa sur-subangan kan estado nin Nueva York. Ini an pinakamatawo na syudad sa Estados Unidos asin sarô sa mga pinakamatawo sa enterong kinàban. An Nueva York iyo an sarô sa mga sentrong pankinaban nin negosyo, finanza, ley asin prensa, asin importanteng sentro ini kan kultura ta dakulon an mga museo asin galleria digdi. Ini man an harong nin Naciones Unidos asin tahaw ini nin actividad na diplomatiko. 

Kan 2019, an populasyon kaini ipinapamugtak sa sobrang 8,336,817 katawo. Parati inaapod ining *New York City* ngane ma'iba sa Estado kan Nueva York, na kun saen an syudad ka'parte sana. An 36% kan mga nakaistar sa Nueva York iyo pinangaki sa luwas nin Estados Unidos, asin pigeestima na sobra sa 250 na tataramon an piggagamit digdi.

## Agi-agi
An Nueva York natogdas bilang sarong sentro nin komersyo kan mga Olandes kan 1624. Kaidto inaapod ining *New Amsterdam* alagad naiba an pangaran kan an mga Ingles nasakop ini. An Nueva York nagsirbeng kabisera kan Estados Unidos poon 1785 abot 1790. Sinasabing poon pa kan 1790, ini na an pinakadakulang syudad kan Estados Unidos hanggan ngonyan.
## Heograpiya
Komponido kan Nueva York an limang distrito na pigaapod digdi na mga *boroughs*:The Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens asin Staten Island. Nakamogtak an syudad sa ngimot nin Salog nin Hudson. HUli sa pagmomogtak kaini sa Salog asin baybayon, nagin importanteng sentro an Nueva York nin negosyo. 

An pinaká bistadong monumento nin syudad iyo an Estatua nin Libertad na nakamogtak sa Liberty Island, sarong isla sa puerto kaining syudad. Apwera sa Estatua nin Libertad bistado man an Empire State Building asin an dating World Trade Center, binomba nin Al Qaeda kan 2001.

## Klima
An klima nin Nueva York pigaapod na Kontinental na Dumog (Humid Continental). An temperatura sa pinakámainit na bulan nin Hulyo iyo 29 na grado sa aldaw asin 21 sa banggi. An temperatura sa pinakámalipot na bulan nin Enero iyo 3 na grado sa aldaw asin menos -3 na grado sa banggi.
## Panluwas na takod
* Opisyal na websityo
* NYC Go, opisyal na panturismong websityo kan Syudad nin Nueva York
* 
* .
* Collections, 145,000 NYC na mga retrato sa Museum of the City of New York
*
Paris

**Paris** an kapitolyo kan Pransya. Namomogtak ini sa gilid kan Salog na Seine, sa norte nin Pransya, sa sentro kan rehiyon nin Ile-de-France (Rehiyon Parisiense). 

Igwang 2,153,600 na katawo na nakaistar sa mismong ciudad nin Paris. Pero kung bibilangon pa an mga nakairog sa palibot kaini maabot sa 9.93 na milyon na katawo an poblasyon nin Paris, boot sabihon, ini an sarô sa pinaká matawong ciudad sa Europa. 

Mga duwang ribong taon na na importanteng banwa an Paris, ini ngunyan an sarô sa pinaká makusog na sentro nin negosyo asin kultura sa enterong kinàban, asin ini an sarô sa mga inaapod na ciudad na pankinaban (global cities). 

An Rehiyon Parisiense (Ile-de-France) an sentro kan ekonomiya nin Pransya ta nagkokontribu ini sa sobra sa 25% kan kagabsan na produktong panharong (gross domestic product) sa 2005. An Paris man harong nin UNESCO, nin OECD asin nin ICC. 

An Paris an pinaká bisitadong ciudad nin mga turista sa enterong kinàban. Kada taon, sobra sa 30 milyon na katawo an nagdidigdi para mahiling an kaining pamosong mga monumento, arog kan Torre Eiffel, Katedral nin Notre Dame, an Arko nin Triunfo, an Basilika nin Sagradong Puso, an Invalides, an Pantheon, asin an mga bistadong museo nin Louvre, Musee D'Orsay. Dakul man na turista an maogmang nagduduman sa Disney Resort Paris. 

## Klima
An klima nin Paris ay pigaapod na kadagaton (oceanic) ta ini naaapektohan kan Korriente nin Atlantiko Norte (North Atlantic Current). An resulta kaini ay an klima kan ciudad ay templado, muyang sabihon, bihira an panahon na sobrang init o sobrang lipot. An pinakáhalankaw na temperatura narehistro sa 28 nin Hulyo, 1948 ta nagabot ini sa 40.4 na grado (C). An pinaká malipot na temperatura ay narehistro sa 10 nin Disyembre, 1879, ta bumaba sa menos -23.9 na grado an termometro. Pero sa mga ultimo na taon, bihira na an sobrang lipot (halos dae na nababa sa 0 an temperatura), asin an nyebe (snow).
Sinilihan

An **sinilihan** sarong popular na lutò nin gulay sa Rehiyon Bikol. Bisto man ini sa apod na *Bicol Express*.

Segun sa *The Philippine Cookbook*, naimbento ni Cely Kalaw an lutong ini. 1

## Ginikanan kan apod na Bicol Express
Inapod na *Bicol Express* ta sa sobrang harang daa, garo na idtong nagraragobnob na tren haleng Bicol. Pati talinga mo mag'aaso-aso. [citation needed]

Ano an mga sangkap kaini? An mga rekado iyo an bawang, sibulyas, dikit na laya asin giniris na sili o lada'. An gulay pwedeng giniris na paro-pagolong o giniris na balatong. An bangot iyo an karneng orig na medyo pigpino man. An nataong siram iyo syempre an guta nin niyog.

### Pag-adam asin pagluto
Enot, an niyog na kinodkod gumsaon sagkod na mapaluwas an guta. An enot na pagpuga' an naluwas iyo idtong lipotok na guta'. Ilaen sa sarong mangko. An ikaduwang pagpuga' pakatubigi naman syempre medyo lasaw nang guta'. Ini an enot na ikinakaag sa kawali.

Sunod ikaag an bawang, sibulyas, kadikit na laya. Dangan kun nagkakala'kaga' na, ikaag na an giniris na karneng orig. Kun malomoy na an karne, saka ikaag an balaw asin an giniris na lada'. Kun gusto mong maharang na maray di dagmangan mong katakottakot na sili. An balaw, bago ikaag palan pabulosan tubig sa sirnehan ngani mainaan nin askad pero dai pagpugaon ngani dai mawara an namit.

Pag ati na, saka ikaag idtong liputok na guta kasarabay na an giniris na paropagolong o giniris na balatong. Sa periodong ini dapat paluyahon na an kalayo (aloyooy na lang) ta pasiring na ini sa pag'onog. Halaton na maglana-lana. Paghinale' mo an lokdo, nanonoot pati' sa dungo an harang.

Alagad, saro lang ini kan bersyon kan Bicol Express. Sa ibang lugar sa Bicol, ini mayong kasalak na ano pa man na gulaygulay kundi sili o lada sana nanggad. Kaya inapod na **gulay na lada**' ta purong sili sana an mayor na sangkap.

## Ginonoan
# Bicol Express sa Market Manila

## Mga panluwas na takod
* Resipi nin Sinilihan sa Filipinofoodrecipes.net
* Resipi nin Sinilihan Recipeland.net
Londres

**Londres** an kapitolyo kan Inglaterra asin Reyno Unido. An pangaran kaini hale sa sarong gurang asin (sa enot na panahon, sadit) na banwa na timinubo sa gilid kan salog na Tamesis. Pero sa ngonyan na panahon, an muyang sabihon kan Londres sarong dakolang metropolong Europeo na sakop an mga dating manlaenlaen na banwa asin ciudad. 

Mga sobrang duwang ribong taon na an Londres na banwang importante. Ngunyan ini an sarô sa pinakámakusog na sentro kan negosyo, pinansya asin kultura sa enterong kinàban asin an inpluwensya kaini sa politiko, edukasyon, osyo, prensa, moda, asin mga arte ay nagtatabang sa pagkagibo kaini na sarong ciudad na pankinaban (global city). 

An Londres an pinaká matawong ciudad sa Union Europea. Sa taon na 2007, mga 7.7 milyon na katawo an nakaistar sa laog kan mismong Londres sana. Kung tutuusun an enterong lugar na palibot (metropolitan area) maabot sa 14 milyon an nakairog didgi. 

An Londres sentrong pankinaban kan mga transporte. Igwa didging limang panlayogan na internasyonal asin sarong dakolang puerto. An panlayogan kan Heathrow ay an pinakámaigos (busiest) na panlayogang internasyonal sa kinàban. An London Underground ay an pinaká dakolang sistemang tren na panciudad sa enterong Europa. 

Mayor na destinasyon ining cuidad para sa mga turista. An pinika bistong monumento digdi ay an Houses of Parliament, Tower Bridge, an Torre nin Londres, Westminster Abbey, Palasyo nin Buckingham asin an London Eye. An pinaká bistong museo an British Museum asin an National Gallery. An salog na Tamesis ay nagbubulos (flows) hale sa sur-sunlopan pasiring sa subangan. 

## Heograpiya asin Klima
An klima nin Londres ay templado asin an kauranan (precipitation) sadit sana an pagkaiba sa mga bulan kan taon. An pinaká mainit na bulan ay Hulyo asin Agosto. An temperatura kaini ay hale sa 13.6C abot sa 22.8C. Enero asin Pebrero an pinakámaliput na bulan na may temperatura na hale sa 2.4C abot sa 7.9C. An pinakámainit na aldaw na narehistro sa enterong istorya kan Londres sa 10 nin Agosto, 2003 ta nagabot sa 38.1C an temperatura. An pinakámalipot na aldaw ay sa 26 nin Enero, 1795 ta bumaba an termometro sa (menos) -21.1C.
Pekin

An **Pekin** (Intsik: "kapital sa norte"), **Peking**, o **Beijing** iyo an kapital nin Republikang Popular kan Tsina. Ini an ikatulong pinakamatawo sa enterong Tsina, sunod as Shanghai asin Chongqing. Pigkokonsiderar ini na sentro nin politika, edukasyon asin kultura nin nasyon, pero mas dominante sa ekonomiya an mga siyudad na Shanghai asin Hong Kong. 

An Pekin iyo an sarô sa mga Gurang na Kapital nin Tsina. Ini an maghaharong nin Olipikong Tag-init sa 2008.

## Uusipon

Pigeestimar na an Pekin an pinaká matawong ciudad sa kinàban sa mga taon na asin . 

## Klima

An klima nin Pekin pigaapud na kontinental na dumog (humid continental). Muyang sabihon, mainit asin dumog an taginit asin maliputon asin halos warang kauranan an taglipot. An temperturang tahawan (average) sa Enero menos -4 na grado, sa Hulyo, 25 na grado. 

## Turismo
An pinaká midbid na mga monumento kan Pekin an Bawal na Ciudad (Forbidden City), Plaza nin Tiananmen, asin an Templo nin Langit.

## Toltolan
Roma

**Roma** an kapitolyo kan Italya asin nin Rehiyon nin Latium. Ini an pinaká matawong ciudad sa nacion asin igwa ining 2.87 milyon na katawo (2017). 

Bistado an Roma sa enterong kinàban sa mga monumento kaini asin sa dakolang importansya kan ciudad sa uusipon nin kinàban. Ini an harong nin Iglesia Katoliko ta digdi nakamogtak an Ciudad nin Vaticano, an pinaká sadit na nacion na independente sa kinàban. 

An Roma ay sarô sa sentrong pankinaban nin turismo asin an sentro nin ciudad ay sarô sa mga World Heritage Site na pinangaran nin UNESCO.

## Uusipon
Segun sa tradisyon, an pagpoon kan banwa nin Roma ay sa Abril 23, 753 antes ni Hesukristo. Ini an nagin kapital nin Imperio Romano asin pigaapud ining *Caput Mundi* sa tataramon na Latin. Nagin kapital ini kan Reyno nin Italia sa 1871 asin sa 1946 nin bagong Republika nin Italia.

## Transporte
Mga Panlayogan

Tulo an panlayogang nin Roma: Panlayogan Internasyonal ni Leonardo Da Vinci (na mas bistado sa pangaran nin Fiumicino), Panlayogan Internasyonal nin Giovan Battista Pastine (na mas bistado sa pangaran nin Ciampino) asin an Panlayogan nin Urbe.

## Unibersidad
*Unibersidad Niccolò Cusano
Sidney

An **Sidney** (Ingles: *Sydney*) sarong ciudad sa Australya. Sa area metropolitana kaini igwang 4.28 na milyon na tawong nakaistar. An Sidney man kapital nin estado nin New South Wales, asin lugar nin primerong kolonyang europea sa Australia, na nagpoon sa taon na 1788. Pigaapod sa Australia na *Sydneysider*an sarong taga-Sidney. 

An Sidney namomogtak sa sur-subangan na baybayon kan Australia. Nakatindog an ciudad sa palibotan nin Port Jackson, kaya ini pigaapod na *Harbour City*. Ini an pinakadakolang sentro nin pinansya sa Australia asin harong ini kan Australian Stock Exchange. 

An Sidney ay sarô sa mga pinakáimportanteng destinasyon kan mga turista sa kinàban. Bistado ini sa kaining mga playa asin duwang monumentong famoso: an Sydney Opera House asin an Harbour Bridge. An area metropolitana kaini na sa tahaw kan mga manlaenlaen na parke, mga bahia asin mga salog. Ining ciudad sarô sa mga pigaapod an ciudad pankinaban. Napili ining harong nin dakol na mga karawatan na internasyonal, nakabilang saini an 1938 British Empire Games, Karawatan Taginit nin 2000 (2000 Summer Olympics) asin an 2003 Rugby World Cup. 

An Sidney sarô sa pinakámultikultural sa enterong kinàban ta ini haloy na nagreresibo nin mga inmigrante na hale sa mga manlaenlaen na nacion. Ini man an pinakán mahal na ciudad sa Australia asin an ika-21 na pinakán mahal sa kinàban.

## Klima
An pinakámainit na bulan sa Sidney ay Enero, na an temperatura sa palibot nin 18.6 asin 25.8 na grado (sentigrado). Hulyo an pinakámalipot na bulan, na an temperatura nagiiro sa palibot nin 8 asin 16.2 na grado. An pinakán mainit na temperatura na narehistro sa aldaw nin 14 nin Enero, 1939 ta uminabot an termometro sa 45.3 na grado. Pinakan malipot ay 2.1 na grado. Halos dae nagnyeyebe sa Sidney, an ultimong beses sa dakadang 1830 pa.
Kapitolyo

Sa politika, an sarong **kapitolyo**, inaapod man na **kapitolyong syudad** o **kapitolyo politikal** — dawà na ngani na an huri igwang ikaduwang kahulugan, iyo an panginot na syudad o banwaan kan sarong gobyerno nin sarong nasyon. 

An katagang "kapitolyo" gikan sa Latin na *caput* na nangangahulogan na "payo," asin an terminong "kapitol" iyo an edipisyo kun sain piggigibo an mga trabaho kan gobyerno.
Heograpiya

An **heograpiya** (Ingles: *geograph*y; gikan sa Griyego γεωγραφία, geographia, literal na boot-sabihon: "paglaladawan sa kinaban") iyo sarong lado nin siyensya na pig-aadalan an mga kadagaan, karakter, nag-eerok, asin dae normal na bagay sa kinaban. 

An alhaitham na tawo na naggamit nin tataramong Griyego na γεωγραφία iyo si **[[Eratosthenes]]** (276–194 BC). Yaon sa kahiwasan kan heograpiya an gabos na disiplina na pigpipirit na manudan an kinaban asin mga tawo kaini pati na man an natural na pagkakumplikado kaini. Dae lamang an mga bagay kaini an pig-aadalan,911 pati man kun papano an mga ini iyo nagbago asin naglataw.

## Klasipikasyon
Harus pigtatawan nin boot-sabihon an heograpiya sa duwa kaining klasipikasyon: an **heograpiyang pantawo** asin **heograpiyang pisikal**. May kinaaraman an heograpiyang pantawo sa pag-aadal nin tawo asin an saidang mga komunidad, kaaraman, ekonomiya, asin pakikipag-takod ninda sa kalibotan sa paagi nin pag-aadal kan saindang kabilogang takod sa nasasakupan asin lugar. Mantang an heograpiyang pisikal iyo may kinaaraman sa pag-aadal kan proseso asin disenyo sa kalibotan arug kan atmospera, hidrospera, biyospera, asin heospera.

## Hilingon man

* Kinaban
* Heolohiya

## Panluwas na takod
 
* Topic Dictionaries at Oxford Learner's Dictionaries
* Definition of geography by Lexico 
* Origin and meaning of geography by Online Etymology Dictionary
* Definition of Geography at Dictionary.com
Bukid Everest

An **Bukid Everest** o Qomolangma o Sagarmatha (सगरमाथा, sa Sanskrito "dios kan langit") o Chomolungma (sa Tibetano "ina kan uniberso"), iyo an pinaká halankáw na bukid sa enterong kinâbán, kun susukolon an kahalankawan kan alituktók kaini halè sa nibel nin dagat na naabot sa 8,844.6 na metros. Am pangaran na inglés kaini halè ki Sir George Everest ), sarong dating heógrapong Británico. Nakabugták an bukid sa kordilyerang Himalaya sa kontinente nin Asya asin naagihan ini kan kasagkoran nin nasión na Nepal budâ an territorio nin Tibet.
Aprika

An **Aprika** an ikaduwang pinakadakulà asin ikaduwang pinakamatawong kontinente sunod sa Asya. Sa sukol na 30,221,532 km² (11,668,545 mi²) kabali an katampad na mga isla okupado kaini an 6.0% kan kagabsan na ibabaw na parte kan kinàban (o 20.4% kan kadagaan na parte kaini). May haros 900 milyon katawo an nag-eerok digdi o an sobra halos 14% kan presenteng populasyon kan kinàban. 

Nasusuway ini sa Europa, sa norte, kan Dagat Mediterranean; sa Asya, sa subangan, kan Kanal Suez asin Dagat Pula; sa Australya, sa subangan, kan Kadagatan Indio; asin sa Amerika, sa sulnopan, kan Kadagatan Atlantiko.

## An Unyon Aprikano
An Unyon Aprikano o *The African Union* (AU) sarong pederasyon nin 54ng estadong Aprikano liban sa Moroko. Namuknâ an unyon kan Hunyo 26, 2001 kun sain namumugtak an opisina kaini sa Addis Ababa, Etiyopya. Opisyal na nabilog ini kan Hulyo 9, 2002 bilang kasalihid kan Organisasyon kan Pagkakarasaro nin Aprikano (OAU).

## Toltolan
Tataramon na Arabe

An **Arabe** o **Arabiko** (, , o ,  ) arog kan Arameo, Hebreo, Akadyo, Maltes asin iba pang idiomang parehas, sarong tataramon na Katahawan na Semitiko kan pamilya nin mga tataramon na Afroasyatiko na panginot na pigtataram sa kinaban nin mga Arabo . An International Organization for Standardization (ISO) nagtatao nin mga kodigo nin tataramon sa 32 mga klase nin Arabiko, kabali an panusugan na porma kaini nin Literaryong Arabiko, na midbid sa apod na Makabagong Panusugan na Arabiko. , na hali sa Klasikong Arabiko. An pagkakaiba na ini yaon sa mga linggwista sa Sulnopan; An mga parataram nin Arabiko mismo sa pankagabsan dai nagpapalain sa Makabagong Panusugan na Arabiko asin Klasikong Arabiko, kundi inaapod an duwa bilang  ( " an mahusay magtaram na Arabe") o simpleng** ().

An Arabe iyo an ikatolong pinakalakop na opisyal na tataramon sunod sa Ingles asin Pranses, saro sa anom na opisyal na mga tataramon kan Naciones Unidas,  asin an liturhikong tataramon kan Islam. . An Arabe lakop na pigtutukdo sa mga eskwelahan asin unibersidad sa bilog na kinaban asin ginagamit sa manlaen-laen na grado sa mga lugar nin trabaho, gobyerno asin midya. Durante kan Edad Media, an Arabe sarong mayor na behikulo nin kultura asin pag-adal, orog na sa siyensya, matematika asin pilosopiya. Bilang resulta, dakul na mga tataramon sa Europa an igwang hinaram na mga tataramon gikan digdi. An impluwensya kan Arabe, orog na sa bokabularyo, nahihiling sa Mga tataramon na Europeo (pangenot na Kastila asin sa mas dikit na sokol Portuges,  Catalan, asin Sicilian) huli sa pagigin harani kan Europa asin an halawig na presensya kan Arabe sa kultura asin linggwistika, orog na sa Habagatan na Iberia, sa panahon kan Al-Andalus. An Maltanon sarong tataramon na Semitiko na pigbilog gikan sa sarong diyalekto kan Arabe asin nakasurat sa alpabetong Latin. . An mga tataramon sa Balkan, kabali an Albaniano , Griego, Serbo-Kroasiano, asin Bulgaro, nagkaigwa man nin kadakol na mga tataramon na gikan sa Arabo, orog na sa paagi nin direktang pakikipag-olay sa Otomanong Turko.

## Mga tala

## Mga toltolan
### Mga pagsambit

### Pinagkuanan

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* Suileman, Yasir. *Arabic, Self and Identity: A Study in Conflict and Displacement*. Oxford University Press, 2011. .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Urog pang mababasa

* 

## Mga panluwas na takod

* Standard Arabic version of Wikipedia
* Egyptian Arabic version of Wikipedia
* Moroccan Arabic version of Wikipedia
*  of Wikipedia at Wikimedia Incubator
*  of Wikipedia at Wikimedia Incubator
*  of Wikipedia at Wikimedia Incubator
*  of Wikipedia at Wikimedia Incubator
Tunay na Simbahan ni Hesus

An "**Tunay na Simbahan ni Hesus**" (True Jesus Church) sarong independienteng simbahan na ipigmukna sa Beijing, Tsina kan 1917. Sa ngonian, igwa nin poco mas o minus 2.5 milyon na mga miembro sa quarenta y sincong naciones asin anum na kontinente. An simbahan kabali sa Pentecostal na sanga kan Cristianidad na nagbutwa kan amay na ika-beinteng cientong taon. An simbahan minadoon man sa Oneness Pentecostal na katokduan (Jesus-Name doctrine). Poon kan 1983, an simbahan ipigmukna sa Filipinas. Boot nindang magtokdo kan banal na tataramon sa gabos na nacion bago an Ika-duwang Pagbalik ni Hesus.

An sampolong pangenot na mga doctrina asin pagtubod kan simbahan an:

# Banal na Espiritu 
# Pagboniag 
# Paghugas nin Bitis 
# Banal na Comunion 
# Aldaw nin Sabbath 
# Hesukristo
# Bibliya 
# Kaligtasan 
# An Simbahan 
# Paghukom

## Notes, References and further reading
* Facts and History about the Church  
* Chronology of the establishment of TJC in various countries 
*  *Indigenous Responses to Western Christianity*. By Stephen Kaplan, 1995. p.132
Kontinente

**Kontinente** an apod sa mga kadagaan sa ibabaw kan kinàban.

An mga kontinente kan kinàban iyo an minasunod: Amerika Norte, Amerika Sur, Aprika, Antartika, Asya, Europa asin Osyanya.
Isla

An **purò** (Espanyol: *isla*) sarong pidaso nin dagâ na napapalibotan nin tubig kun taob.

Igwa nin duwang klase nin isla: mga *pankontenenteng isla* saka *pankadagatan na isla*. Igwa man mga *artipisyal na isla*. Inaapot na archipelago an sarong grupo nin mga isla.

## Panluwas na takod
* Tropical Island Pictures
Tataramon na Tagalog

An **Tagalog** sarô sa mga darakulang tataramon sa Filipinas. Igwa ining apat na mayor na diyalekto: Manilenyo (oficialmente iyo an tataramon na Filipino), Bulakenyo, Batanggenyo, asin Marindukenyo.

## Uusipon

An tataramon na *Tagalog* gikan sa *tagá-ilog* (*tagá-sulóng* o *salog*), halì sa *tagá-* na nangangahulugan tinubò kan *ilog* boot sabihon "salog". Nangangahulugan ining "mga nag-eerok sa sulong o salog.

An Doctrina Cristiana (Kristyanong Katokdoan) kan 1593 an pinakaenot na librong naisurat sa Tagalog. Pigsurat ini sa Kastila asin duwang bersyon kan Tagalog; an sarô nakasurat sa kurit na Baybayin asin an sarô nyaon sa alpabetong Latin. 

Kan 1937, pigpili an Tagalog komo basehan kan nasyunal na tataramon kan National Language Institute.

## Klasipikasyon
An Tagalog sarong tataramon na Katahawan na Filipino na kaapil kan pamilya nin tataramon na Austronesyo.

## Ponolohiya
An Tagalog igwang 21 ponema, 16 katanog asin 5 patanog. 

## Toltolan


## Hilingon man
* Tataramon na Filipino
* Komisyon sa Wikang Filipino

## Mga panluwas na takod
* Tagalog dictionary 
* Tagalog: A Brief Look at the National Language
* Searchable version of Calderon's English-Spanish-Tagalog dictionary.
* KalyeSpeak - Free Filipino Language Lessons  Audio samples and Filipino lessons
* An English to dialects of Tagalog and Sugbuanon languages Translator
Amihanan na Amerika

An **Amihanan na Amerika** iyo an kontinente sa kinàban na nyaon sa gamping sulnopan kaini. Sakop kan kotinente an 24,490,000 km² (o 9,450,000 m²) o halos 4.8% kan kagabsan na ibabaw na parte kan kinàban (o 16.4% kan kadagaan na parte kaini). 

Poon kan Octobre 2006 an mga nag-eerok digdi luminampas nang 514 milyon. Ini an ikatolo sa pinakadakulang kontinente sunod sa Asya asin Aprika, asin ikaapat sa pinakamatawo sunod sa Asya, Aprika asin Europa. **Americas** o ''mga Amerika'' kun apodon an Amerika nin Norte asin Amerika nin Sur.

## Ginikanan kan ngaran
An Amerika Norte asin Amerika Sur akô kan kadaklan na ipinangaran sa Italyanong ekplorador na si Amerigo Vespucci kan Aleman na kartograpista na si Martin Waldseemüller. Si Vespucci an enot na Europeo na nagsuhestyon na an Americas bakô an East Indies alagad sarong bâgong kinàban dati nang dae nadiskobre kan mga Europeo. Sya man an enot na makadiskobre kan Amerika Sur asin mga kabukidan sa Amerika Sentral.

## Mga teritoryo kan mga Banwa sa Amerikang Amihanan asin rona'

## Mga nota
Asya

An **Asya** an pinakadakulà asin pinakamatawong kontinente sa kinàban. Sakop kaini an 8.6% kan enterong ibabaw na parte kan kinàban (o 29.4% kan kadagaan na parte kaini). Poco mas o minus 4 bilyon katawo an nag-eerok digdi o an sobra sa 60% kan presenteng populasyon kan kinàban.

Nabábangâ sa anom na sub-rehiyon kan UN an Asya. An Norteng Asya, Sentral na Asya, Sur-sulnupan na Asya, Sur na Asia, Subangan na Asya asin Sur-subangan na Asya. 

## Heograpiya
An **Asya** iyo an pinakadakulang kontinente asin minasakop sa dai-makulang na ikatolong parte kan kinaban. Igwang sukol ini nin 49,694,700  milya kuwadrado (mi2). nagsusuway ini sa **Europa** sa paagi kan sarong makinaryang libu-libong linya an minaagi gikan sa Bukid Ural paduman sa Dagat Kaspiyan, Kabukidan nin Kawkasus asin sa Dagat Itom (*Black Sea*). An hangganang nagbabanga sa Aprika asin Asya iyo an Kanal Suez asin an hangganan sa tanga kan Amihanan na Amerika asin Asya iyo an Itiot nin Bering. Sa amihanan kan Asya iyo an Kadagatan Artiko asin sa habangatan kaini, an Kadagatan Indyano. An Kadagatang Pasipiko an nasa subangan kan Asya asin sa sulnupan kaini madudugangan an Bukid Ural, Dagat Kaspiyan, Dagat Itom asin Dagat Egeo.

An kontinenteng ini an pinakadakulang lupalop sa bilog na kinaban asin binistong saro sa pinagsulputan kan mga dakilang Sibilisasyon na nagpabago asin naghulma sa kaisipan asin pagtubod kan mga tawo sa kinaban. Pira sa mga bistong sibilisasyon na gikan digdi sa Asya iyo an Sibilisasyon nin Tsina, Indya, Mesopotamya, Persya asin sibilisasayon na Armaiko na igwang duwang sangay - an Israel asin arabo. Nakamugtak man sa Asya an Kadagatang Indyano, Dagat Habagatan na Tsina (an pinakadakulang dagat sa kinaban), Kadagatan Pasipiko asin Kadagatan Artiko. An Europa an kadukot kaining kontinente na pinagsuway sana kan mga hangganan kan kabukidan nin URAL, Dagat Kaspiyan, Dagat Itom asin kan kabukidan nin Kawkasus. An Suez Canal naman an siyang hangganan kaini bago mag-abot sa nasyon na Ehipto kan kontinenteng Aprika. Sa dami kan mga grupo kan lahi nin mga tawo, an Asya pa langgad an nanginginot asin padagos na nag-uusbong sa pagluwas kaini paduman sa iba pang mga nasyon asin pagdagsa man digdi kan mga ibang lahi nin tawo gikan sa kontinente kan Europa, Amerika asin Afrika.

## Politikal na Heograpiya

Within the above-mentioned states are several partially recognized countries with limited to no international recognition. None of them are members of the UN:

## Toltolan
Antartika

**Antartika** an kontinente sa kinàban na nasa pinakasulnopan na parte. Sa sokol na 14.4 milyon km², ini an ikalima sa pinakadakulang kontinente sunod sa Asya, Aprika, Amerika Norte asin Amerika Sur. Napapatos nin yelo an halos 98% kan Antantika.


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg
Habagatan na Amerika

An **Habagatan na Amerika** iyo an subkontinente na yaon sa sur-sulnupan na parte kan kinàban. Sakop kaini an 17,840,000 km² (o 6,890,000 m²) o halos 3.5% kan kagabsan na ibabaw na parte kan kinàban. Poon kan 2005 an mga nag-eerok haros 371 milyon. 

Ini an ikaapat sa pinakadakulang kontinente sunod sa Asya, Aprika asin Amerika nin Norte, asin ikalima na pinakamatawo sunod sa Asya, Aprika, Europa asin Amerika nin Norte.
Europa

An **Europa** iyo an ikaduwa sa pinakasadit na kontinente sa kinàban. Sakop kaini an 10,180,000 km² (o 3,930,000 m²) o 2.0% kan kagabsan na ibabaw na parte kan kinàban. Ini an ikatulong pinakamatawong kontinente sunod sa Asya asin Aprika na pinag-eerokan kan 741 milyon katao o halos 11% kan populasyon kan kinàban (2016).

## Hilingon man
* Union Europea
Oseanya

An **Oseanya** an pangaran na ginagamit sa heograpiya para sa rehiyon na kompwesto kan Australya, Nueva Zelanda, Nueva Guinea asin iba pang mga islang nasyon o teritoryo na kaibanan digdi. Inaapod kan iba an parteng ini nin Australasya.
Kadagatan Pacifico

**Kadagatan Pacifico** (halì sa tataramon na Latin na *Mare Pacificum* boot sabihon *matoninong na dagat*) an pinakadakulà sa mga pankadagatan na bangâ kan kinàban. Minaabot ini sa Arktiko sa norte asin Antartika sa sur. Napapalibotan ini kan Asya asin Australia sa sulnopan asin Amerika sa subangan. Sa sokol na 169.2 milyon km² (o 65.3 milyon m²) napapatos kaini an 46% kan ibabaw na katubigan (water surface) kan kinàban asin maabot sa 32% kan kagabsan na ibabaw na parte (surface) kaini. An Mariana Trench an pinaká hararom na punto sa Pacifico asin sa kinàban na uminaabot 11,700 m. Nabábangâ pa ini sa Pacifico Norte asin Pacifico Sur kan Equador.

## Klase kan katubigan
An temperatura kan katubigan kan Pacifico minaiba poon sa kayelohan sa kaporohan na parte (polar) hanggan sa 25-30&nbsp;°C (o 84&nbsp;°F) harani sa equador. An kaaskadan (salinity) minaiba man. Bakong gayong maaskad an katubigan harani sa equador bakong arog sa mga katahawan na balagbag (latitude) nin huli sa pagbagsak nin uran sa enterong taon.

An pag-itok sa Amihanan na Emisperyo (Northern Hemisphere) kan katubigan sa ibabaw na parte kan Pacifico siring sa hiro kan relo asin kabaliktadan sa Habagatan na Emisperyo (Southern Hemisphere).
Kadagatan Artiko

An **Kadagatan Artiko** iyo an pinakasadit asin pinakahababaw na sa limang mayor na kadagatan Ini namomogtak sa Amihanan na Hemispero asin an kahiwasan na parte kaini yaon sa amihanan na porong rehiyon nin Artiko. Ini an pinakásadit sa limang pangenot na mga pankadagatan na bangâ kan kinàban asin an pinakáhababaw. Dawà na an International Hydrographic Organization (IHO) pigbibisto ining sarong kadagatan, Dagat Artiko Mediterano o simpleng Dagat Artiko an apod digdi kan mga oceanographer asin klinaklasipikar na sarô sa mga dagat kan Kadagatan Atlantiko.

An Kadagatan Artiko napapatos nin nagyeyelong dagat sa enterong taon. Napapalibutan ini kan Eurasia asin Amihanan na Amerika. An temperatura asin kaaskadan (salinity) kan Kadagatan Artiko minaiba depende sa panahon na an patos na yelo kaini minatunaw asin minatagas. An kaaskadan kaini an pinaká hababa sa limang pangenot na kadagatan nin huli sa hababang pagsungaw (evaporation) asin sa limitadong pagbulos paluwas sa nakapalibot na mga katubigan.

## Toltolan
Kadagatan Atlantiko

An **Kadagatan Atlantiko** iyo an ikaduwang pinakadakulà sa mga pankadagatan na bangâ sa kinàban. Sa kagabsan na sokol na 106.4 milyon km² (o 41.1 milyon m²) , sakop kaini an poco mas o minus kalimahan kan ibabaw na parte kan kinàban. 

Inookopar kan Kadagatan Atlantiko an palabang korteng-S na kabàban pabalagbag sa tahaw kan Amerika Norte sagkod Sur sa sulnopan asin Eurasya sagkod Aprika sa subangan.

## Heograpiya
An Kadagatan Atlantiko napapalibotan kan Amerika Norte asin Sur sa sulnopan. Sa norte hasta norte-subangan, nasusuhay ihi kan Arkepelagong Arktiko kan Canada, Greenland, Iceland, Jan Mayen, Svalbard asin kadagaan na Europa sa Kadagatan Arktiko. Sinusumpay ini sa Kadagatan Arktiko sa paagi kan Itiot kan Denmark, Dagat Greenland, Dagat Norway asin Dagat Barents. Sa subangan, an mga sundoan kan kadagatan iyo an Europa, Itiot kan Gibraltar (kun saen sinusumpay ini sa Dagat Mediterano, sarô sa mga hanggan na dagat kaini, asin, an sunod, an Itom na Dagat), asin Aprika. Sa sur-subangan, an Atlantiko minasalak sa Kadagatan Indio, an sundoan na pigsasabi sa 20° Subangan na meridyo, minadalagan pa-sur halì sa Kapa kan Agulhas pa-Antartika. Mientras na an ibang awtoridad ipinapahiling an an Kadagatan Atlantiko minaabot sa sur sa Antartika, an iban ipinapahiling ini na nahahangganan sa sur kan Sur na Kadagatan. Sa sur-sulnopan, sinusumpay ini kan Agihan kan Drake sa Kadagatan Pacifico. Sarong gibo nin tawong takod sa tahaw kan Atlantiko asin Pacifico an itinatao kan Kanal kan Panama. Apwera kan mga nasambitan, an iba pan mga hawak nin tubig na harani sa Atlantiko iyo an Dagat Caribo, Golpo kan Mexico, Hudson Bay, Dagat Mediterano, Dagat Norte, Dagat Baltic, asin Dagat Celtic.
## Toltolan
Kadagatan

An **kadagatan** (Ingles: *ocean*, gikan sa Ωκεανός, Okeanos (Oceanus) sa Griego) sarong mahiwas na tubig askad. Poco mas o minus 70% kan ibabaw na parte kan kinaban (hiwas na abot sa 361 milyon km²) napapatos nin kadagatan. Dagos-dagos na parte nin tubig an karagatan na pigbabarangâ sa pirang prinsipal na kadagatan asin mga saradit na dagat.

## Mga panluwas na takod
*World Oceans Day - The Ocean Project - Hunyo 8
*World Oceans Day - World Ocean Network
Kadagatan Indio

**Kadagatan Indio** an ikatolong pinakadakolà sa mga pankadagatan na bangâ sa kinàban sakop an 20% kan ibabaw na katubigan kaini.
Administratibong Rehiyon Kordilyera

An **Administratibong Rehiyon Kordilyera** (Ingles: *Cordillera Administrative Region* o **CAR**) an solamenteng rehiyon kan Republika kan Filipinas na mayong baybayon. Komponido ini kan mga provincia nin Abra, Apayao, Benguet, Ifugao, Kalinga asin Mountain Province. An ciudad nin Baguio an panrehiyon na sentro kaini. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. 

## Heograpiya

Sakop kan Kordilyera an haros enterong kabukidan sa Kordilyera Sentral kan Luzon, an pinakámahiwas na kabukidan sa nacion. An rehiyon an pinag-eerokan kan manlaen-laen na katutubo kun apodon mga Igorot. 

### Pulitikal
An **CAR** nababanga sa 6 na provincia asin kaiba an Ciudad nin Baguio.


## Ekonomiya
An Kordilyera mayaman sa mga nakatagamang mineral. Kabali digdi an bulawan, copper, pirak, zinc, baybay, graba asin sulfur. An mga nakatagamang makukua sa gabos na provincia alagad nakakonsentrar sa Benguet an pagmina.

## Atraksyon panturista
Kabali sa mga pigdadayong mga atraksyon sa rehiyon an Banaue Rice Terraces sa provincia kan Ifugao, Sumaguing Cave sa Sagada asin mummy caves kan Benguet asin Mt. Province. Igwa nin apat na National Parks digdi: an Cassamata Hill, Mount Pulag (an ikaduwa sa pinaká halangkaw na bukid sa Filipinas na may langkaw na 2,922 m above sea level), Mt. Data asin Balbalasang-Balbalan, namómogták sa provincia kan Kalinga. An Kalinga igwa man nin world class na white water rafting sa Chico River.

An Kordilyera igwa nin mga festival na pigseselibrar sa laog kan taon. Kabali digdi an minasunod:

**[[Panagbenga Festival|Panagbenga]] / Baguio Flower Festival** na pigseselibrar sa bulan nin Pebrero. An festival nakasentro sa pagigin Flower Garden City sa Norte kan ciudad nin Baguio. Kabali sa highlights an flower exhibits, lectures, garden tours, floral competition asin parada kan mga *floats* sa buong syudad..

**[[LANG-AY Festival]]**, Mt. Province, sarong semanang agro-industrial trade, tourism asin cultural fair na igwang mga bayleng pantribo asin kanta na pigseselibrar kada Abril 7. An *lang-ay* sarong tataramong katutubo na ipinapahiling ang  buhay na tradisyon kan mga tawo sa provincia.

**Banaue Imbayah Festival**, tolong aldaw na kapiyestahan poon Desyembre 5 hasta 8 na pigseselibrar kada apat na taon. Igwang mga paradang etniko na ipinapahiling an pagbabâgo kan kultura kan Ifugao na pigsusundan nin mga etnikong pakawat.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* BIBAK.net Online Community (www.bibak.org) 
* Cordillera Online - Showcasing the Cordillera Administrative Region 
* Executive Order No. 561: FORMATION OF THE "SUPER" REGIONS AND MANDATE OF THE SUPERREGIONAL DEVELOPMENT CHAMPIONS
* North Luzon Super Region: Potentials 
* North Luzon Super Region: Projects 
* Ilocano: Ti Pagsasao ti Amianan
* Ilocano Wikipedia
* NAKEM Centennial Conference 
* Cordillera Administrative Region
Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao

An **Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao** (Ingles:*Autonomous Region in Muslim Mindanao* o **ARMM**) sarô asin an solamenteng rehiyon kan Republika kan Filipinas na igwang sadiring govierno kaidto. Komponido ini kan mga provincia nin Basilan, Lanao del Sur, Maguindanao, Shariff Kabunsuan, Sulu asin Tawi-Tawi, sagkod an ciudad nin Marawi na mayoriyang Muslim. An ciudad nin Cotabato,  dawà na parte kan SOCCSKSARGEN, an rehiyonal na kapitolyo kaini. 

Sa ngunyan, sinalidahan na an ngaran kan rehiyon na ini asin ginibong Bangsamoro.

## Heograpiya
Binangâ sa duwang panheograpiyang sakop an rehiyon – an sa kadagaan kan Mindanao asin an arkipelago kan Sulu. Namogtak an Lanao del Sur, Maguindanao asin Shariff Kabunsuan sa kadagaan kan Mindanao, mantang an Basilan, Sulu asin Tawi-Tawi namómogták sa arkipelago kan Sulu.

## Mga Banga Pulitikal

An ARMM nabanga sa 6 na probinsya.

* Basilan
* Lanao del Sur
* Maguindanao
* Shariff Kabunsuan
* Sulu
* Tawi-Tawi
Calabarzon

An **CALABARZON** (**Region IV-A**) sarô sa mga rehiyon kan Republika kan Filipinas na komponido kan mga provincia nin Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, asin Quezon. An pangaran kan rehiyon halè sa kapinônan kan mga pangaran kan mga provincia. An rehiyonal na sentro kaini iyo an ciudad nin Calamba. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. 

Dating sarô an CALABARZON asin MIMAROPA na inapod na Rehiyon Sur na Tagalog (Ingles: *Southern Tagalog Region* o **Region IV**) antes na suhayon ini kan Orden Ehikotibo No. 103 kan 2002. An mga provincia nin Aurora asin Palawan ibinalyo sa mga rehiyon nin Sentral na Luzon asin Subangan na Visayas.

An Orden Ehikotibo No. 246, may petsang Oktobre 28, 2003, an nagdesignar sa ciudad nin Calamba bilang panrehiyon na sentro kan CALABARZON.  

## Provincia



## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Rawis kan Zamboanga

An **Peninsula kan Zamboanga** (Ingles: *Zamboanga Peninsula* o **Region IX**) sarong rehiyon kan Republika kan Filipinas na mina-okopar kan Zamboanga Peninsula sa sulnopan kan Isla nin Mindanao. Komponido ini kan apat na provincia nin Zamboanga del Norte, Zamboanga del Sur, Zamboanga Sibugay asin Sulu sagkod an iminoknang ciudad nin Zamboanga asin Isabela, an kapartidong (component) ciudad kan provincia nin Basilan na parte kan Bangsamoro Administratibong Rehiyon sa Muslim Mindanao. An ciudad nin Pagadian an rehiyonal na sentro kaini. Dating inaapod na Sulnupan na Mindanao o *Western Mindanao* an rehiyon antes kan Orden Ehikotibo No. 36 kan Setyembre 19, 2001.

Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Heograpiya
An Zamboanga Peninsula namómogták sa tahaw kan Golpo nin Moro, parte kan Dagat Celebes, asin Dagat Sulu. Sakop kaini an tolong provincia kan rehiyon asin ciudad nin Zamboanga, sagkod an provincia nin Misamis Occidental kan rehiyon Norteng Mindanao. An peninsula nakatakod sa mayor na isla kan Mindanao sa sarong *isthmus* na namómogták sa tahaw kan Panquil Bay asin Pagadian Bay. An hangganan kan peninsula asin mayor na isla artipisyal pigmamarkahan sa tahaw kan mga provincia nin Zamboanga del Sur asin Lanao del Norte.

## Provincia



## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* Zamboanga City, Daily 
* Zamboanga Online News
* The Official Website of Zamboanga Today Newspaper
Mimaropa

An **MIMAROPA** (o **Region IV-B**) sarô sa duwang mga rehiyon kan Republika kan Filipinas na mayô nin kataid na rehiyon sa kadagaan, an sarô pa iyo an Subangan na Visayas. Komponido ini kan mga provincia nin Occidental Mindoro, Oriental Mindoro, Marinduque, Romblon asin Palawan. An pangaran kan rehiyon hali sa kapinônan kan mga pangaran kan mga provincia. An rehiyonal na sentro kaini iyo an ciudad nin Calapan. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. 

## Provincia



## Mga tataramon
Pigtataram sa provincia nin Marinduque an Tagalog pati sa mga baybayon sa norteng subangan asin sur na sulnopan kan Mindoro.  

Sa laog kan isla, an manlaen-laen na mga tataramon kan mga Mangyan. Igwa nin Iraya, Alangan, Tawbuid, Hanunoo, Tadyawan, Buhid, asin Ratagnon. An pinaká huri sarong tataramon na Bisaya.

Sa Romblon, igwan nin tolong pangenot na mga tataramon: Romblomanon, Asi, asin Onhan. Kabali an mga ini sa pamilya kan tataramon na Bisaya.

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Rehiyon Caraga

An **Caraga** (Ingles: *Caraga Region* o **Region XIII**) sarong rehiyon kan Republika kan Filipinas na mina-okopar kan norteng subangan na parte kan isla nin Mindanao. Komponido ini kan provincia nin Agusan del Norte, Agusan del Sur, Dinagat Islands, Surigao del Sur asin Surigao del Sur. An ciudad nin Butuan an rehiyonal na sentro kaini. Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado. 

## Provincia



## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
* http://www.ButuanDirectory.com  Butuan Business Directory
* More historical info about the Caraga Region at the Agusan–Surigao Historical Archive*
* Business opportunities in Caraga region
Rehiyon Nasyunal na Kapitolyo

An **Rehiyon Nasyunal na Kapitolyo** (Ingles:*National Capital Region* o **NCR**), **Metro Manila**, **Kadakulaan na Manila**, o **Kamaynilaan** iyo an pigtutukawan kan gobyerno asin saro sa tolong metropolitanong lugar sa Filipinas. Ini sarô sa mga rehiyon kan Republika kan Filipinas na namómogták sa sentro kan isla nin Luzon. 

An rehiyon iyo an sentro nin politika, komersyo, sosyedad, kultura, asin edukasyon kan Filipinas. Dapit sa iprinoklamang *Sugo nin Pangpamayuhan Blg. 940*, an kabilogan nin Kadakulaang Manila iyo an sentro nin gobyerno kun sain an Syudad nin Manila an kapitolyo. An pinakadakulang syudad sa Kamaynilaan iyo an Syudad nin Quezon, mientras an pinakadakulang distritong pangkomersyo iyo an Syudad nin Makati. 

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga syudad asin banwaan

Pigbibilog an rehiyon kan Metro Manila kan syudad nin Manila, an kapitolyo kan nasyun, asin disi-sais (16) na kataid syudad kaini asin sarong munisipyo.

* Caloocan
* Las Piñas
* Makati
* Malabon
* Mandaluyong
* Manila
* Marikina
* Muntinlupa
* Navotas
* Parañaque
* Pasay
* Pasig
* Pateros
* Syudad nin Quezon
* San Juan
* Taguig
* Valenzuela

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
*ClickTheCity.com
*e-yellowpages :
*LUK4:
*Metro Manila Development Authority