Mga Guhit sa Gahing Tangso nin Laguna

An  **Mga Guhit sa Gahing Tangso nin Laguna** (, literal translation: *Inscription on flattened copper of Laguna*) sarong opisyal na pagpapabutas sa kautangan nakaguhit sa sarong gahi' na tumbaga kan taon na Shaka 822 (Gregoriano A.D. 900). Ini an pinakaamay na petsado-sa-kalendaryong dokumento nakua sa laog mismo kan teritoryo nin Filipinas.

An gahi' nadukayan kan 1989 nin sarong hurnal sa sabang kan Salog Lumbang sa Wawa, Lumban, Laguna sa Filipinas. An inskripsyon haros nakasurat sa Lumang Malayo na ginagamit an Kaamaying  Kawi na inskripsyon na may kasalak na mga Sanskritong kataga' asin Daan na Habanes o Daan na Tagalog na mga honoripiko. Pakadukay kaini, an enot na nagpalis kan mga ginuhit sa gahi' iyo si Antoon Postma kan taon 1991, sarong Holandes na antropologo asin parasaligsig kan Guhit Hanunó'o.

An inskripsyon nagtala' kan mga lugar asin pangaran kan magkapirang estado kan A.D. 900, siring kan syudad-estadong Tagalog arog kan Tondo. An magkapirang mga historyador nagtataong swestyon na ini nagpapahiling nin mga relasyon ekonomiko, kultural, asin politikal sa pag'ultan kan mga estadong ini asin an kagurubay kaining Kahadean nin Medang sa Java.

## Konteksto historikal

Bago pa an Anoy nin Pagkolonya Europeo, an Sur-subangan na Asya yaon sa impluwensya nin Kadakulaan Indya kun saen an dakul na mga imperyo, kahadean asin prinsipalidad nagtalubo nin pirang siglo sa mga lugar na ngonyan sinasakop na kan Tailandya, Indonesya, Malaysia, Singapur, Filipinas, Kambodya asin Byetnam. An impluwensya nin kulturang Indyano sa mga lugar na ini inaapod na "indyanisasyon".Si arkeologong Pranses, George Coedes, pigpaliwanag ini komo pagpahiwas kan sarong organisadong kultura na pinanday sa Indyanong ginikanan nin kahadean, Hinduismo, asin  Budhismo asin kan dyalektong Sanskrito. Ini mahihiling sa inaapod na Indyanisasyon nin Sur-subangan na Asya, an paglakop nin Hinduismo asin an paglakop nin Budhismo. Mga Indyanong byahero, negosyante, komersyante, paratukdo asin mga padi may dakulang papel na gayo sa pangyayaring ini. Mga Indyanong honoripiko may impluwensya man sa mga  Malay, Thai, Filipino saka kan mga Indones na honoripiko. Mga ehemplo kaini iyo an titulong Raja, Rani, Maharlika, asbp. na na-ilito haleng kulturang Indyano pasiring Filipinas paagi kan Malay asin Imperyong Srivijaya.

An pre-kolonyal na Eskriturang filipino inaapod na Baybayin (), bisto sa Bisaya na *badlit* (), sa Ilokano komo *kur-itan/kurditan* , sa Kapampangan komo *kulitan*, asin sa Bikol komo *basahan*, gabos ini gikan sa mga eskriturang Bramiko nin Indya. An paggamit kaini narekord kan ika-16 na siglo ni Miguel López de Legazpi.
## Pagkadukay

An Gahing Tangso na Inskripsyon nadukayan kan 1989 harani sa sabang kan Salog Lumbang sa may Sola' nin Laguna,nin sarong lalaki nagngangaran Ernesto Legisma na natungod naghuhunggad nin baybay na gagamiton sa pagsesemento. Naisip na an nakotkot niya may halaga, an lalaki pinabakal ini sa sarong nagnenegosyo sa mga bagay na luma, na dai man nakakakuang parabakal kaini, diretso logod ipinabakal sa National Museum of the Philippines, kun saen itinalaga ki Alfredo E. Evangelista, pamayo sa departamento nin  antropolohiya. An Museo Nasyonal pigbansagan an nadukayan na tangsong gahi' na *Laguna Copper Plate*.

Pakalihis sarong taon, si Antoon Postma nareparo ini na an mga guhit igdi nakaagid sa antigong Indones na kinalingking na inaapod na Kawi. Si Postma pigpalis an eskritura asin nakitang an dokumento nagpepetsang susog sa Saka'ng taon 822, petsang lumang Hindu katumbas sa taon 900. Ini panahon na gayo kun kasuarin nasambitan an Filipinas sa sarong opisyal na rekord kan Tsinong Dinastiyang Song sa *[[History of Song (Yuan dynasty)|History of Song]]* natutungod sa taon na 972.

## Pagpapalis

## Toltolan