Tataramon na Sambal

An **Sambal** o **Sambali** (Kastila: *zambal*) saróng tataramon na Sambaliko na pangenot na tinataram sa provincia kan Zambales sa Filipinas. Sa ngunyan igwa ining mga 102,867 na mga parataram.

Pigterminuhan man an Sambal na *Tina* sa pirang mga reperensiya. Alagad, pigkokonsiderar an terminong ini na opensibo sa mga parataram kan tataramon. An pegoratibong termino, enot na piggamit nasa bilog kan panahon na 1976 hasta 1979 kan mga parasaligsig gikan aa Summer Institute of Linguistics (ngunyan SIL International).

## Mga tipo
Igwang tolóng panginot na tipo an Sambal: *Sambal*, Bolinao asin *Botolan*. Pangenot na pigtataram  an Sambal sa mga banwaan kan Sambalenyo Santa Cruz, Candelaria, Masinloc, asin Iba; mahihiling man an pirang mga pigtataram sa Quezon, Palawan. An Bolinao naman piggagamit naman sa mga mamamanwa kan Bolinao asin Anda, Pangasinan. Pangenot na pigtataram an Botolan sa mga banwaan nin Sambalenyo kan Botolan asin Cabangan. Igwa pang limang tipo an tataramon na Sambal na pigtataram kan Aeta sa manlaen-laen na kabukidan nin Zambales.

## Mga halimbawang teksto
### Ama Namin
#### Sambal
##### Bersyon gikan sa Mateo
Ama mi a ison ha langit,
sambawon a ngalan mo.
Ma-kit mi na komon a pa-mag-ari mo.
Ma-honol komon a kalabayan mo iti ha lota
a bilang anamaot ison ha langit.
Biyan mo kami komon nin
pa-mangan mi para konan yadtin awlo;
tan patawaron mo kami komon ha kawkasalanan mi
a bilang anamaot ha pa-matawad mi
konlan ampagkasalanan komi.
Tan komon ando mo aboloyan a matokso kami,
nokay masbali ipa-lilih mo kamin kay makagawa doka,
*ta ikon moy kaarian, kapangyarian tan karangalan a homin*
*panganggawan. Amen.*
##### Bersyon gikan sa Lucas
Ama mi, maipatnag komon a banal mon kapangyarian.
Lomato ana komon a awlon sikay mag-ari.
Biyan mo kamin pa-mangan mi sa inawlo-awlo.
Inga-rowan mo kami sa kawkasalanan mi bilang
pa-nginganga-ro mi konlan nagkasalanan komi
tan ando mo kami aboloyan manabo sa tokso.
Wamoyo.
#### Botolan (bersyon gikan sa Mateo)
Tatay nawen ya anti ha katatag-ayan,
Hay ngalan mo ay igalang dayi nin kaganawan.
Andawaten nawen ya tampol kayna dayin mag-arí.
Mangyari dayi ya kalabayan mo bayri ha babon lotá
Bilang ombayro ha katatag-ayan.
Hapa-eg ay biyan mo kayin pamamangan ya
angka-ilanganen nawen.
Patawaren mo kayi ha kawkasalanan
nawen bilang pamatawad nawen ha
nakapagkasalanan konnawen.
Agmo kayi biyan ma-irap ya pagsobok boy
ipakarayó mo kayi koni Satanas.
### Nasyunal na salawikain kan Filipinas
An mga tataramon, igwa nin mga Pakistan tataramon na Sambal siring man an nasyunal na salawikain kan Filipinas, pigsusundan ini kan Tagalog.
* Sambal : “Hay kay tanda mamanomtom ha pinang-ibwatan, kay maka-lato sa ampako-taw-an.”
* Sambal (Botolan): “Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan, ay ahe makarateng ha lalakwen.”
* Tagalog: “Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan.”

## Mga halimbawa
### Mga numero
#Saro = a`sa
#Duwa = luwa
#Tulo = tolo
#Apat= a`pat
#Lima= lima
#Anom= a`num
#Pito= pito
#Walo= walo
#Siyam= siyam
#Sampulo= mapulo
#Labin-asa= kagsaro
#Labin-luwa= kagduwa
#Labin-tulo= kagtolo
#Labin-apat= kag-apat
#Labin-lima= kaglima
#Labin-anom= kag-anom
#Labin-pito= kagpito
#Labin-walo= kagwalo
#Labin-siyam= kagsiyam
#Luway pulo= Duwampulo
#Luway-lima= Duwampulo may lima

* Kadaklan sa Espanyol an pagkwentada..(30-99)

#Sanyatos= Sanggatos/Sarong gatos
#Luwan Yatos=Duwang gatos
#Tulon yatos= Tolong gatos
#Apat na yatos= Apat na gatos
#Liman yatos= Limang gatos
#Anum a yatos= Anom na gatos
#Piton yatos= Pitong gatos
#Walon yatos= Walong gatos
#Siyam a yatos= Siyam na gatos
#Asay libo= Saróng ribo
#Asay Milyon= Sarong milyon

### Mga parating ekspresyon
*kay ko tanda / tanda ko= dai ko aram / aram ko
*papo = lola/lolo
*kaka = ate/kuya/pinsan
*kay ko labay / labay ko = dai ko gusto^/gusto^ ko
*murong tamoy na = uli/balik na kita
*hadilap = [sa]aga
*hawanin = ngunyan
*naapon = kasuugma
*ya = iyo
*ka`i = dai

## Mga toltolan
* Mga tataramon na Filipino

## Mga sanggunian



## Mga panlabas na lagod
* Balangkas ng balarila ng Sambal Botolan
* Mga halimbawang rekording mula sa GRN Network sa Sambal Tina  at sa subvariety na Kandelaryero  nito
* Mga halimbawang rekording mula sa GRN Network, sa Sambal Botolan
* Hay Halita nin Diyos , mga berso ng Bibliya sa Sambal Botolan