open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nelida Cabigayan

Si **Nelida Cabigayan** (a.k.a. Commander Lina) sarong miyembro kan New People's Army na labanan an diktatoriyang Ferdinand Marcos sa Filipinas. Aktibo siyang NPA nin haros duwang taon kan amay na mga 1970, dangan nagin pigtuturing bilang heroeng kamag-anak. Nagsuko siya kan 1974, dangan nag-akto na pigkonsiderar bilang sarong mayoriyang coup kan gobyernong  Marcos'.

## Mga toltolan
Cory Vidanes

Si **Cory Vidanes** (namundag sa ngaran na **Maria Socorro Valenzuela - Vidanes**), sarong Filipinang executive asin nagseserbe bilang Chief Operating Officer of broadcast kan ABS-CBN, an pinakadakulang kalipunan kan mga medya sa Pilipinas.

## Personal na buhay
Si Vidanes inot na nagklase sa Assumption Antipolo asin sunod na naglaog sa Ateneo de Manila University, kun sain nakua niya an saiyang Bachelor of Arts in Communication.

Si Vidanes agom ni Bobet Vidanes, sarong Filipinong direktor sa telebisyon.

## Karera
Kan 1982, si Vidanes nagpuon kan saiyang karera sa brodkasting sa Banahaw Broadcasting Corporation (BBC-2) bilang sarong production assistant para sa mga pasaling *Big Ike's Happening* asin *Vilma in Person (VIP).* Nagpuon siyang magtrabaho sa ABS-CBN kan ini nagb ukas ulit kan 1986, siya sarong Associate Producer. Nagserbe man siya bilang Managing Director kan ABS-CBN TV Production puon 2001 hanggan 2009. Siya na responsable sa paagbubuo kan ideya, paggibo asin pagmanehir kan gabus na programa sa ABS-CBN Channel 2. Siya man naitalaga bilang Head of Channel 2 Mega Manila Management kan ABS-CBN puon kan 2009 puon kan si Charo Santos-Concio naitalaga bilang presidente asin COO kan kompanya.

Kan 2016, si Vidanes, naitalaga bilang chief operating officer kan dibisyon kan brodkasting kan ABS-CBN puon Pebrero 1. Ini nangyari sarong bulan pakatapos mailaag sa pwesto si Carlo Katigbak bilang bagong presidente asin CEO kan kompanya.

Sa irarom kan saiyang posisyon bilang COO kan brodkasting, siya man ang nagmamanehir kan paggibo nin mga bagong konsepto para sa ABS-CBN Channel 2 asin ABS-CBN TVplus channels na Yey, CineMo, asin Knowledge Channel, kaiba niya si ABS-CBN CCO Charo Santos-Concio.

## Hilingon man

* ABS-CBN Corporation

## Mga Toltolan


*
Maria Odulio de Guzman

Si **Maria Odulio de Guzman** sarong titser, paratukdo, prinsipal, asin parasurat. Siya an inot na babaying prinsipal sa sekondaryang eskwelahan sa Pilipinas. Nagtrabaho siya bilang sarong paratukdo sa Nueva Ecija High School sa Nueva Ecija puon kan 1918 hanggan 1928. Nagtapos siya kan saiyang pagklase sa Radford State Teacher's College sa Virginia, Estados Unidos. Saro siyang propesor sa Philippine Normal College. Saro man siyang tagatipon asin tagasurat nin diksyunaryo sa iba-ibang lengguahe arog kan Tagalog (Filipino), Espanyol asin Ingles. Saro man siyang sa mga inot na taga-salin kan Noli Me Tangere asin El Filibusterismo ni Jose Rizal.

## Mga gibo
Sa mga diksyunaryo na ginibo ni M.O. de Guzman iyo ang mga:

* *English-Tagalog-Spanish and Tagalog-English Vocabulary*, (with co-author Domingo de Guzman, Quezon City, Pressman, 1963, 228 pages)
* *An English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1966)
* *New Tagalog-English English-Tagalog* (1966)
* *New English-Filipino Filipino-English Dictionary* (1968)
* *English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1966)
* *New English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1968)
* *The New Filipino-English/English-Filipino Dictionary* (January 1, 1968)
* *Bagong Diksiyonaryo: Pilipino-Ingles, Ingles-Pilipino* (1968)
* *Diksiyunaryo Pilipino-Ingles Pilipino (Pilipino-English-Pilipino Dictionary)* (1970)
* *An English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1979)
* *English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1982)
* *An English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (January 1, 1988)
* *English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (January 1, 1993)
* *English-Tagalog and Tagalog-English* (2000)
* *New Tagalog-English Dictionary* (2006)
* *Bagong Talatinigan: Pilipino-Ingles Ingles-Pilipino* 

Mga gibong ipinalis

* *El Filibusterismo ni Dr. Jose Rizal*
* *Noli Me Tangere ni Dr. Jose Rizal*

## Mga toltolan
Keumalahayati

Si **Keumalahayati**, o **Malahayati** (fl. ika-16 siglo), sarong admiral sa navy kan Sultanato nin Aceh, na kun saen pinamalahalaan an lugar kan modernong Probinsiya nin Aceh, Sumatra, Indonesya. Siya an enot na babayeng admiral sa modernong kinaban (kun dae na iiba si Artemisia I). Nakua an saiyang mga tropa sa mga balo kan Aceh dangan an mga suldados pinangaranan na "Inong Balee", pagkatapos kan Inong Balee Fortress na harani sa syudad kan Banda Aceh. Pig-tipo kan pirang mga historyador  si Keumalahayati bilang katumbas ni Semiramis asin ni Catherine an dakila, mantang an mga toltolan niya pwdeng madugangan sa pirang literaturang Intsik asin Kasulnupan.

## Mga toltolan
Isabella I kan Castile

**Isabella I** (Spanish: Isabel, Abril 22,1451 – Nobyembre 26,1504) kinoronahan bilang  Queen of Castile puon 1474 hanggang kan saiyang kagadanan. An pagpapakasal niya ki Ferdinand II of Aragon naging basehan nin politikal na pagkakasararo kan Espanya sa irarom kan saindang makuapo na si Charles V. Pakatapos na masakitan makua an saiyang trono, siya nagbuo giraray nin sistema nin gobyerno, nagpababa nin bilang kan krimen sa mga nakaaging taon, asin pinalaya an kahadian sa pagkakautang na winalat kan saiyang tugang na lalaki.An saiyang mga ginibong pagbabago kaiba an saiyang agom nagkaigwang impluwensya na uminabot pa sa hangganan kan mga nagkakasararong kahadean. Si Isabella asin Ferdinand bistado sa pagtapos kan  Reconquista, na nagtutugot na magpa convert o  pagtaalingkas sa pagiging   Muslim asin Hudyo, asin pagsuporta asin paggastos kan pagbaklay ni  Christopher Columbus kan 1492 na nagpabukas sa  New World asin pagkakaestablisar kan Espanya bilang enot na pangkinaban na kapangyarihan na pinapangibabawan an Europa asin haros an mundo sa mahigit sarong siglo. ISi sabella, nagkaigwa kaiba an saiyang agom nin titulo na "the Catholic"  ni Pope Alexander VI, na tigbisto bilang Servant of God nin Catholic Church kan 1974.


## Mga toltolan
Kyline Alcantara

Si **Kyline Nicole Alcantara**  (namundag kan Setyember 3, 2002 sa Ocampo, Camarines Sur, Philippines) sarong Filipina aktres asin para kanta. Siya man bisto sa pagiging kontrabidang tugang ni *Annaliza* asin sa saiyang kakaibang lebel nin pagganap sa *Kambal, Karibal*, igdi pareho siyang nabisto bilang "La Nueva Kontrabida" (an bagong kontrabida). Siya man naging sarong sensasyon sa sosyal na media para sa saiyang mga videos sa musical.ly na madadalan sa YouTube.

## Personal na buhay asin karera
Si Alcantara namundag sa Ocampo, Camarines Sur, siya an pinakanguhod sa duwa niya pang nakamamatuang tugang. Kan siya 4-anyos palang an saiyang magurang nagsuwayan. Kan siya 7-anyos, nag-audition siya sa Star Circle Quest para sa parte kan Ruffa and Ai, kan 2009.

## Filmograpiya

### Mga serye sa telebisyon

### Musiko asin iba pa

### Mga antolohiya

### Komedya

### Mga espesyal na serye sa telebisyon

### Mga pelikula

## Discograpiya
**Studio Album**

* *Kyline* (GMA Records, 2018)

**Mga kanta**

* 2017 – "Para Bang Baliw" (hali sa While You Were Sleeping)
* 2018 – "Bukas na Lang" (hali sa Asawa Ko, Karibal Ko)
* 2019 – "Ako'y Isang Bituin" (kaiba si Therese Malvar (hali sa Inagaw na Bituin)
* 2019 - "Kinang" (hali sa Inagaw na Bituin)

## Mga gawad asin pagbisto

## Mga toltolan
Shamaine Centenera-Buencamino

Si **Shamaine Centenera-Buencamino** (namundag kan Pebrero 28, 1965) sarong Filipinang aktres na nagluwas na sa halos 100 na pelikula, serye sa telebisyon asin mga pasali sa Pilipinas.

## Personal na buhay
Siya ikinasal man sa Filipinong aktor na si Nonie Buencamino, sinda igwang apat na aki, kasali an aktres na si Julia Buencamino, na nagpatiwakal kan 2015. Kan 2018, inilunsad ninda an The Julia Buencamino Project na nagaadbokasiya na magtabang sa mga may helang sa pag-iisip asin mapalaganap an pagkaaram kan mga tawo patungkol igdi.

## Karera
Si Shamaine Centenera-Buencamino saro sya sa mga matibay na palabas para sa entablado. Nguyan na maabot na Nobyembre hanggang Disyembre, sa taon na 2009, mahihiling ta giraray ang saiyang pag katibay sa entablado bilang si REYNA ELIZABETH para sa dula na MARIA STUART ni Friedrich Von Schiller, dakit taramon sa inggles ni Theodore H. Lustig, dangan sa direksiyon ng Nagtatag na Punong Makasining ng Dulaang UP na si Prof. Emeritus Tony Mabesa. Ini ang kainot-inoting opportunidad na ipapahiling ang dulang MARIA STUART para sa pag iriba tang Pilipino.
## Filmograpiya

## Mga toltolan

## Panluwas na takod
* On IMDb
Karen Davila

{{Infobox person
| name               = Karen Davila
| image              =
| caption            =
| birth_name         = Kristen Karen Lising Davila
| birth_date         =  while another post in 2020 confirmed that she celebrated her 50th birthday in 2020, thus making 1970 as her birth year.
| birth_place        = Manila, Filipinas
| nationality        =  
| occupation         = 
| years_active       = 1994–ngunyan
| alma_mater         = University of the Philippines Diliman
| spouse             = Daryl Jake "DJ" Sta. Ana
| children           = 2
| relations          = Wil Dasovich (nephew)
| agent              = GMA Network (1994–2000)  ABS-CBN (2000–present)
| module             = }}
Si **Kristen Karen Lising Davila-Sta. Ana** (; namundag Nobyembre 21, 1970, midbid sa propesyon bilang si **Karen Davila**, iyo an Filipinong journalist.

## Kinaamayi kan Buhay
Nag-adal nin sekondarya si Davila sa Colegio San Agustin-Makati, kun sain nagin kaklase niya sinda Pinky Webb asin Kris Aquino. Nagkua sya nin Batsiler sa Arte mayor sa *Mass Communications* sa University of the Philippines, Diliman, Quezon City.

## Mga Onra
Bilang propesyonal na dyurnalista, sya nakaresibe nin onra internasyonal, kaayon an onra kan *New York Festival* asin man an *Ten Outstanding Young Men Awards* para sa  *Broadcast Journalism* kan taon 2008. Igwa sya nin labi sa duwampulo na mga onra sa propesyonal na dyurnalismo hali sa lokal asin internasyunal na mga organisasyon. Saro sya sa *People Asia Magazine's* *People of the Year* kan taon 2013. Namidbid man sya kan Senado kan Filipinas bilang saro sa *Outstanding Women in the Nation's Service (TOWNS).*  An *Esquire Magazine* pig gawadan man sya bilang *Sexiest Woman Alive* kan 2015, huli sa saiyang dunong asin gayon.

## Personal na Buhay
Naagom ni Davila si DJ Sta. Ana, Pamayo kan Operasyon sa TV5 News5, asin sinda igwa man nin duwang aki, iyo sinda David asin Lucas. Sya kagtulod kan adbokasiya para sa mga tawong nangangaipo nin espesyal na atensyon, sa deretsos kan mga kaakian, pagkasilag kan gobyerno, asin dyurnalismo.

## Toltolan


## Mga Panluwas na Takod
Karen Davila Twitter Acct.
Cindy Kurleto

Si **Cynthia Kristina Kurleto** (pinangaki kan Abril 21, 1979) sarong Austrian na modelo, artista, asin dating MTV VJ sa Filipinas. Midbid sya bilang modelo sa mga patalastas asin modelo sa FHM sa Filipinas asin sya man nag ganap bilang si Cassiopea sa palabas na *Encantadia* asin sa prequel/sequel kaining *Etheria*. Pinangaki sya sa Austrianong ama asin Filipinang ina.

## Biograpiya
Aki ninda Faustina Verdillo asin Friedrich Kurleto, kasunod sana kan pag dibursyo kan saiyang mga magurang, pinadakula siya kan saiyang ina sa Austria kun sain sya nagkaisip. Si Cindy nagtapos kan saiyang edukasyon poon elementarya hasta kolehiyo asin nagkua nin kursong *Hotel and Restaurant Management*. Kinahaluyi, nagi sya nin *waitress*. Kan 2001, binayaan nya an saiyang trabaho asin nagbakasyon sa saiyang sadiring nasyon, an Filipinas. Binenta nya an saiyang awto asin *apartment*, naghali sa trabaho, nagbakal nin tiket, nagpakaray nin sarong bagahe, asin bag byahe pasiring sa Filipinas. Kan pag abot nya, nagpirmi sya sa  Legazpi City, Albay. Kan sya nagtataram para sa sarong lokal na palabas kan ABS-CBN sa Legaspi, igdi sya nadiskubre kan sarong *talent scout* asin sya inagda na mag modelo sa Manila.

An saiyang inot na pelikula sa direksyon ni Jerry Lopez Sineneng, iyo an *Ngayong Nandito Ka* kairiba si Kristine Hermosa, Jericho Rosales asinOnemig Bondoc (2003). Si Kurleto nagluluwas na sa nagkapirang mga patalastas asin sa FHM Philippines pati man sa mga lokal na palabas sa TV poon pa kaidto.

Si Kurleto pigdeklarar bilang FHM Philippines' "Sexiest Woman of the World" kan 2004, asin nagluwas man sa kober kan FHM Philippines kan Abril, taon 2004.

Nagi man sya nin co-host sa *variety show*  na  "Eat Bulaga" asin pag ganap sa pan dominggong *comedy show* na "Daddy Di Do Du". Pigbayaan nya an *[[Eat Bulaga!|Eat Bulaga]]* kan Nobyembre , taon 2007. An saiyang mga kairiba sa *[[Eat Bulaga!|Eat Bulaga]]* pig-suportaran an saiyang desisyon.

## Mga Palabas

### Palabas sa Telebisyon

### Pelikula

## Mga Onra

* Ika # 3 - FHM Philippines' 100 Sexiest Women in the World 2003
* Ika # 2 (**# 1** Philippines' Finest) - FHM Philippines' 100 Sexiest Women in the World 2004
* Ika # 5 - FHM Philippines' 100 Sexiest Women in the World 2005
* Ika # 7 - FHM Philippines' 100 Sexiest Women in the World 2006

## Panluwas na takod

* Cindy Kurleto's official website
* Cindy Kurleto's photos on FHM.com.ph
* Cindy Kurleto on IMDb 
*  Kurleto's photo gallery

*https://kami.com.ph/89079-cindy-kurleto-reportedly-revealed-pcos-leave-showbiz.html#89079
*https://www.msn.com/en-ph/entertainment/celebrity/cindy-kurleto-is-now-living-a-quiet-life-abroad-with-her-husband-and-kids/ar-BBTPZif?li=BBr8Mkn
*https://philnews.ph/2018/10/17/remember-cindy-kurleto-here-she-is-now-after-leaving-showbiz
Gina Apostol

Si **Gina Apostol** (iminundag kan 1963) sarong parasurat na tubong Filipinas na nakabase sa Estados Unidos.

Namundag siya sa Manila asin nagdakula sa Tacloban. Nakapagtapos siya sa University of the Philippines Diliman asin nakaguno nin Master's degree sa malikhaong pagsurat sa Johns Hopkins University.

Nanggana an saiyang American debut novel na *Gun Dealer's Daughter*, nin 2013 na onrang PEN/Open Book.

Kan 2023, pig gawadan siya Alagad ni Balagtas Award  para sa Usipon, an pinakahalangkaw na onra hali sa saiyang pag-iribang parasurat sa Pilipinas. Pigpublikar nya an limang nobela kabali an *Insurrecto*, na pinangaranan kan *Publishers Weekly* bilang saro sa Sampulong Pinakamahusay na Libro kan taon 2018. An saiyang bagong libro na, *La Tercera,* pinili bilang *New York Times* Editor’s Choice.

Nakaambag man siya sa  *[[Los Angeles Review of Books]]* and *[[Foreign Policy]]*.

## Mga pigpiling mga Publikasyon
** Bibliolepsy* (1997, University of Philippines Press: )
**The Revolution According to Raymundo * (2009, Manila: Anvil )
**Gun Dealer's Daughter* (2010, Manila: Anvil; 2012, Norton: )
**Insurrecto* (2018, Soho Press: 

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*
* *Video of lecture given by Apostol*
Maui Taylor

Si **Maui Taylor** (pinangaki bilang **Maureen Anne Tupaz**; 28 Hunyo 1983) sarong modelo, parakanta, asin artista.

## Karera
Si naka-entra sa pag-aartista sa tabang kan saiyang pinsan na myembro kan sarong *dance group* sa Filipina. Dangan siya man nakaiba sa *Filipino TV soap opera* na  *Anna Karenina* sa edad na 14. Huli kaini, nagkaigwa pa sya nin ibang pag ganap sa telebisyon asin sine. 

Si Maui Taylor nagkaigwa nin pagluwas sa mga pelikula arog sa *Tatarin* (2001) asin *S2pid Luv*, pareho sa irarom kan Viva Films. Si Taylor nagluwas man sa takop kan *April 2002* na isyu kan FHM (Philippine edition) na nagtau saiya nin dalan para sa mas mga *matured* na karakter.  Inot syang nagluwas bilang bida sa pelikulang *Gamitan*, na nagkita nin P70 milyon sa *local box office*. Nag ganap man sya sa pelikulang *Hibla* kaiba si Rica Peralejo kan pareho man sanang taon. Kan Abril , taon 2003, nakaibahan nya man si Katya Santos asin si Wendell Ramos sa sarong sex comedy na pelikula sa titulong *Sex Drive*.

Sinundan pa ini Taylor nin pelikula na igwa nin titulong *Ang Huling Birhen Sa Lupa* (*international title*: *The Last Virgin*).  An saiyang pag ganap sa pelikulang ini nauyonan kan kadaklan. Nakua nya an inot na nominasyon nya sa pag arte huli kaini, na naresibe man sana kan kairiba nya sa pelikula na si Ara Mina.

Kan taon 2003, kaayon sya sa pelikula kan *Viva films* na *Masamang Ugat* asin man sa *Bugbog Sarado* asin sa koleksyon nin mga pan musikong bidyo na *Sex Goddess*.

Si Taylor dating myembro kan Viva Hot Babes, sarong grupo nin mga artista asin modelo na ginibo kan taon 2003, sa irarom kan Viva Entertainment sa pamayo ni Vicente Del Rosario, Jr. An orihinal na grupo kaiba an *sex kittens* na sinda Katya Santos, Andrea del Rosario, Kristine Jaca, Sheree, Gwen Garci, Jen Rosendahl, Myles Hernandez, asin Hazel Cabrera.

Kan taon 2012, si Taylor nagbwelta sa pag ganap sa *South Korean film* na  *"The Taste of Money"*  bilang sarong serbidor kan mayaman na pamilya.

## Mga Palabas

## References


## External links

* Maui Taylor on IMDb 
*ABS-CBN Shows
*bed-maui-taylor
Tataramon na Duri

An **Duri** sarong tataramon na Austronesyo kan Sulawesi, Indonesya. Ini, prehistiyosong barayti kan mga tataramon na Massenrempulu .

## Mga Toltolan
Mary Anning

Si **Mary Anning** (Mayo 21, 1799&nbsp;– Marso 9, 1847) sarong kolektor nin fossil, mangangalakal, asin palyontologista na nabisto sa enterong kinaban sa mga nadiskubre niyang mga artifaks sa Jurassic marine fossil beds sa may bangin sa parteng English Channel nin Lyme Regis sa Dorset kan sur sulnopan nin Inglatera. An saiyang mga nadiskubre nagtaong importansiya sa pagkaaram sa siyentipiko manungod sa buhay prehistoriko asin kasaysayan kan kinaban.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Lyme_Regis_-_Dorset_dot.png|Lyme Regis, Dorset
Ladawan:Mary_Anning_Plaque.JPG|Blue plaque kun saen pinangaki si Mary Anning asin nagkaigwa nin enot na posil shop, sa ngunyan iyo ini an Lyme Regis Museum
Ladawan:Golden_Cap_from_Charmouth_beach.jpg|An baybayon nin Jurassic saCharmouth, Dorset, kun saen nadiskubre
Ladawan:AnningIchthyosaurSkull.jpg|Drowing hale sa papel kan 1814 ni Everard Home nagpapaheling nin bungo kan*Ichthyosaurus platyodon* na nakua ni  Joseph Anning kan1811
Ladawan:William Buckland formerly thought to be Mary Anning.jpg|Kurit ki Mary Anning habang nagtatrabaho ni Henry De la Beche
Ladawan:Mary_Anning_Plesiosaurus.jpg|alt=Drawing of partially complete skeleton of creature with long thin neck, small skull, and paddles|An surat asin drowing hale ki Mary Anning na nagpapaheling nin pagkadiskubre kan posil nin sarong hayop na  *Plesiosaurus dolichodeirus*, Disyembre 26,1823
Ladawan:MaryAnningGravestone.jpg|alt=Photo of upright gravestone|An lapida ni Anning asin kan saiyang tugang na si Joseph sa patyo nin St Michael's
Ladawan:MaryAnningWindow.jpg|Bintana ni Mary Anning, St Michael's Church


## Mga Nota

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Elizabeth Fry

**Elizabeth Fry** (née **Gurney**, bistado man na *Betsy*; Mayo 21, 1780 – Oktobre 12,1845) sarong preso, repormistang sosyal, Quaker, Kristiyanong pilantropo. Siya man sinasabing "anghel nin mga preso".

Si Fry an nagpwersa para masunod an ley sa makataong pagtrato sa mga preso asin sinuportahan an saiyang paghihingua ni Queen Victoria. Yaon siya sa Bank of England £5 note puon kan 2001–2016. Si Fry igwang malawak asin mga nagbubulgar na mababasa sa saiyang mga dayari.

## Mga Nota


## Mga Toltolan

* Anderson, George M. "Elizabeth Fry: timeless reformer." *America* 173 (Fall 1995): 22–3.
* Clay, Walter Lowe. *The Prison Chaplain*. Montclair. New Jersey.: Patterson Smith, 1969.
* Fairhurst, James. "The Angel of Prisons." *Ireland's Own* 4539 (Fall 1996):5.
* Fry, Katherine. *Memoir of the Life of Elizabeth Fry*. Montclair, N.J.: Patterson Smith, 1974. Second edition, 1848 available on GoogleBooks.
* Hatton, Jean. *Betsy, the dramatic biography of a prison reformer*. Oxford UK & Grand Rapids, Michigan, Monarch Books, 2005. ( (UK),  (USA)).
* Johnson, Spencer. *The Value of Kindness: The Story of Elizabeth Fry*. 2nd ed. 1976. ()
* Lewis, Georgina. *Elizabeth Fry*. London, England: Headley Brothers, 1909.
* Francisca de Haan, ‘Fry , Elizabeth (1780–1845)’ in Oxford Dictionary of National Biography http://www.oxforddnb.com/public/lotw/1.html, accessed 21 May 2009.
* Pitman, E.R. *Elizabeth Fry*. Boston, Mass.: Roberts Brothers, 1886.
* Rose, June. *Elizabeth Fry, a biography*. London & Basingstoke: Macmillan, 1980. () reprinted 1994 by Quaker Home Service .
* Rose, June. *Prison Pioneer: The Story of Elizabeth Fry*. Quaker Tapestry Booklets, 1994.
* Timpson, Thomas. "Memoir of Mrs. Elizabeth Fry." London: Aylott and Jones, 1847.
* Whitney, Janet. *Elizabeth Fry: Quaker Heroine*. London UK: George Harrap & Co. Ltd., 1937, New York, N.Y.: Benjamin Blom, Inc., 1972.
* www.hackney.gov.uk/archives
Grace Hopper

Si **Grace Brewster Murray Hopper** (née Murray December 9, 1906 – January 1, 1992) sarong Amerikanong computer scientist asin United States Navy rear admiral. Saro sa mga programmer kan Harvard Mark, siya an nagpuon nin computer programming na nkaimbento nin saro sa mga linkers.  

Pinasikat niya an ideya nin mga lengguwahe nin machine-independent programming , nagbuo sa  COBOL, an enot na high-level programming language na ginagamit pa sa ngunyan. Pinangarap niya na magkaigwang Ingles na tataramon sa  programming. 

## Toltolan
Nova Villa

Si **Novelita Villanueva Gallegos** (namundag kan Abril 16, 1947), mas bisto siya sa ngaran na **Nova Villa**, sarong Filipinong aktres asin beteranong komedyante. Saro siya sa dating permanenteng aktres sa ABS-CBN pero naglipat man lang siya sa kalaban kaning stasyon, an GMA Network para maging sarong regular na aktres sa mga serye. Ginampanan niya an papel ni Feliza "Fely" Malabaño kan 2018 sa comedy-drama na ***Miss Granny***, ini man an inot niyang pagganap bilang primerong bida sa laog kan pirang dekada.

## Personal na buhay
Tugang ni Villa an saro man na aktres asin komedyante na bistado sa ngaran niya sa showbiz na ni **Tia Pusit**, an ngaran niya sa totoong buhay, Myrna Villanueva.

## Filmograpiya

### Telebisyon

### Mga pelikula

## Mga gawad

* 1987 PMPC Star Award para sa Best Comedy Actress-(Chika Chika Chiks), **Gana**
* 1991 PMPC Star Award for Best Comedy Actress-(Abangan Ang Susunod Na Kabanata), **Gana**
* 1998 PMPC Star Award for Best Comedy Actress-(Home Along Da Riles), **Gana**
* 2012 Golden Screen TV Awards for Helen Vela Lifetime Achievement Award for Comedy
* 2013 Golden Screen TV Awards for Outstanding Supporting Actress in a Gag or Comedy Program-(Tweets for My Sweets),Nominado
* 2014 Golden Screen TV Awards for Outstanding Supporting Actress in a Gag or Comedy Program-(Pepito Manaloto),**Gana**
* 2014 28th Star Awards for Television for Best Comedy Actress-(Pepito Manaloto), Nominado
* 2014 28th Star Awards for Television for Ading Fernando Lifetime Achievement Award
* 2015 Gawad Urian Awards for Best Actress (Pinakamahusay na Pangunahing Aktres)-(1st ko si 3rd)-Nominated
* 2015 Metro Manila Film Festival for Best Supporting Actress (*All You Need Is Pag-Ibig*)-nominado

## Panluwas na takod
* 

## <span class="mw-headline" id="Toltolan">Toltolan</span>
'''
Bella Flores

**Bella Flores** (Pebrero 27, 1929 – Mayo 19, 2013) sarong Filipinong aktres sa pelikula. Mas nabistado siya sa saiyang pagganap sa mga papel na kontrabida sa mga pelikula. Bistado man siya bilang ang orihinal na Primera Kontrabida sa Philippine Showbiz.

## Buhay asin karera
Si Flores namundag bilang si **Medina Papa Dancel** sa Manila, an saiyang ama si Matias Dancel, sarong paragibo nin tsinelas, asin an saiyang ina si Emilia Papa. Sarong siyang sekondaryang estudyante sa kolehiyo kan Far Eastern University kan nagluwas siya sa init niyang pelikula na *Tatlong Balaraw* (1950), sa edad na 21-anyos.

Si Flores inot na nagpirma sa Sampaguita Pictures. Nagganap siya sa pelikulang *Roberta* bilang sarong masungit na madrasta ni Tessie Agana's an titulo asin karakter kan pelikula, dawa siya 22-anyos pa sana. An pelikula nagin box-office succes, asin masasabing ini an nagsalbar kan Sampaguita Pictures sa pagkakalugi pagkatapos na an studo kaini maraot kan sarong kasulo. An pagiging matagumpay kan pelikula an nagtaas ki Flores sa lebel kan mga aktres, bilang sarong kontrabida. Sabi kan sarong kritiko sa pelikula na si Nestor Torre, si Flores, "*been making life miserable for many generations of hapless stars—all the way back to little Tessie Agana and Boy Alano in 'Roberta' in the early 1950s, to her fresh batch of victims in the New Millennium... doing it without skipping a beat—and without aging (much) to boot.*" Ginawadan siya kan 1967 FAMAS
Best Supporting Actress award para sa saiyang pagganap sa ***Ang Kaibigan Kong Santo Niño*** asin **''Bella Mora''.**

## Filmograpiya
**Mga pelikula**

## Telebisyon

## Pagkagadan
Si Flores nagadan kan Mayo 19, 2013, sa Quezon City General Hospital. An saiyang pagkagadan resulta kan mga komplikasyon hali sa operasyon niya kan saiyang piad.

## Legasiya

### Bella Flores Foundation
An pamilya kan beteranang aktres na si Bella Flores nagpaplano na magtindog nin foundation sa irarom kan pangaran niya, asin magkaigwa nin fundraising concert na mapabenipisyo sa mga personalidad sa showbiz na may Alzheimer's disease.
## Toltolan

## Panluwas na takod
*
Chanda Romero

Si **Chanda Romero** (namundag kan Marso 6, 1954) sarong Filipinong aktres. Mas nagpipirmi siya sa GMA Network.

Nagganap siya sa mga tagasuportang papel sa magkakapirang pelikula sa kaamayi kan dekada '70. An saiyang mabungang trabaho sa mga seksing komedya asin drama an nakakua kan atensyon kan magkakapirang mga direktor, asin kan dekada 1980, nakaigwa siya nin seryosong gibo bilang sarong aktres sa mga pelikula ni Ishmael Bernal na Working Girls asin Dapat Ka Bang Mahalin?, pareho iniluwas kan 1984. Nagpahiling man siya kan saiyang parte sa mga pelikulang *Kapag Tumabang ang Asin* kaiba si Daria Ramirez, asin sa *Pag-ibig na Walang Dangal* kaiba sina Dindo Fernando asin Charo Santos.

## Biograpiya
Si Chanda V. Romero aki nina Enrique Villanueva Romero kan Bais, Negros Oriental (may lahing Espanyol asin Tsino) asin Remedios Valenzuela kan Cebu City. Magdakula siya sa pamilya kan mga politiko, mga paratanom tubo, mga artista asin mga paratrabahong kultural sa Negros Occidental. Pamangkin siya kan matibay na direktor sa pelikula na si Eddie Sinco Romero, asin kapamilya man ni Yasmin Romero, sarong aktres kan dekada '60 asin '70. An direktor sa pelikula asin direktor kan MTRCB na si Joey Romero asin fashion designer na si Raymund A. Villanueva, an saiya man na mga pinsan sa industriya. 
## Karera
Kan 1970 asin 1980, nagkaigwa siya nin magkakapirang pelikula na pinagbidahan kaiba an mga matitibay na aktres na sina Elizabeth Oropesa, Hilda Koronel, Gloria Diaz asin Daria Ramirez. Bilang resulta, nakua niya anatensyon kan mga direktor na sina Celso Ad Castillo, Ishmael Bernal, Danny Zialcita asinLino Brocka.  An saiyang mga lalakeng kapareho sa pelikula iyo sina Philip Salvador, Eddie Garcia, Christopher de Leon, Dindo Fernando, Joel Torre, atbp. Kan 1990, an trabaho niya sa telebisyon an nagtao saiya nin kasikatan. Mga pasali arog kan Villa Quintana. Inumaw man siya sa saiyang pagganap sa pelikula kan 1997 na  ***Ligaya Ang Itawag Mo Sa Akin***, an direktor kani si Carlos Siguion-Reyna.

## Personal na buhay
Pinakasalan niya si Jose Mari "Mayi" Alejandrino kan Oktubre 25, 2013. Asin kan Mayo 17, 2014, si Chanda asin Mayi, nagpahayag kan saindang pangako sa sarong seremonya a Tierra de Maria Chapel sa Tagaytay City.
## Filmograpiya

### Telebisyon

### Mga pelikula

Kan 1970, si Chanda Romero nagbida man sa duwang may gawad na mga pelikula na **Pag Puti Ng Uwak Pag Itim Ng Tagak,** na nagdara saiya sa mas sensual na mga papel kan dekada '70 hanggan '80. Naggibo man siya nin mga pelikula sa VIVA Films kaiba an mga bistong aktor na sina

Christopher De Leon (Bituing Walang Ningning) asin Gabby Concepcion pati na si Aga Muhlach, nakaigwa man siya nin mga papel bilang kontrabida.
## Gawad asin nominasyon

## Toltolan
Elora Hardy

Si **Elora Hardy** (namundag 1980) sarong  Kanadyano-Indones na para-desenyo, na iyong nagtogdas kan kompanyang **IBUKU**. Siya bantog na gayo sa pagdesenyo (katuruwang niya an trupa niya sa IBUKU asin saiyang ama si John Hardy) sarong komunidad nin mga harong na kawayan harani sa Denpasar sa Bali. Siya namundag sa Kanada, nagdakula sa Bali asin nagdakit sa Estados Unidos sa edad na 14 sa pagklase bilang interna. Dangan siya nagkua nin kurso sa fine arts asin nagtrabaho sa industriya nin moda kun saen siya nagdesenyo nin mga prints para ki Donna Karan. Kan 2010 si Hardy nagbalik sa Bali asin pinundar an Ibuku, sarong kompanya sa pagdedesenyo na ginagamit an kawayan asin ibang mga natural na materyales sa pagtugdok nin mga harong asin estruktura. Poon  kaidto an Ibuku nakatugdok na nin 90 estruktura gibo sa kawayan  sa Sur-subangan na Asya asin sa Aprika. Si Hardy naghaman nin pangyogang pabilyon asin klasrum na may lutoan sa Four Seasons sa Bali, an interior na desenyo kan  Tri restauran sa Hong Kong, mga muebles para sa Como Marketplace sa Singapore asin harong-sa-kahoy na suites sa Bambu Indah.

Sa trabaho sa mga edipisyong kawayan, si Hardy  nangaranan kan Architectural Digest Innovator kan  2013.  Kan 2015 nagtao siyang lektura sa TED Talk dapit kan mga proyekto niya sa pagtogdok tituladong “Magical houses, made of bamboo”, na nag'ani nin apat na milyon na paghiling kaamayan kan taon 2019.

## Hilnga man

* Mga konstruksyon sa kawayan

## Toltolan
Hypatia

Si **Hypatia** (pinangaki c. 350–370; nagadan 415 AD) iyo sarong Helenistikong Neoplatonist na pilosopo, astronomo, asin mathematician, na nakaistar sa  Alexandria, Egypt, dangan parte kan Eastern Roman Empire. Siya sarong prominenteng paraisip sa eskwelahan kan Alexandria na kung saen tigtukduan siya nin pilisopiya asin astronomya. Siya an enot na babaying mathematician na an buhay detalyadong naitala. Si Hypatia sikat bilang marhay na maestra asin matalinong tagapayo. Midbid man siya sa nagsurat kan komentaryo sa *Arithmetica* ni Diophantus na igwang treseng volume na pwedeng may natada na parte,na sinasabing nagdagdag nin bagong mga tataramon sa orihinal na teksto ni Diophantus, asin saro pang komentaryo sa treatise ni Apollonius kan Perga sa seksiyon nin, na mayong natada. Kadakol na modernong iskolar an nagtutubod na may tigsalin si Hypatia sa natatadang teksto ni Ptolemy na *Almagest*, base komentaryo kan saiyang ama na si  Theon's commentary sa ikatulong libro kan  *Almagest*.

## Mga toltolan
Eleanor Rathbone

**Si Eleanor Florence Rathbone** (Mayo 12,1872 – Enero 2, 1946) sarong independenteng miyembro nin parlamento sa Bretanya (MP) asin halawig na  tagakampanya para sa rasyon sa pamilya asin karapatan nin mga kababaihan. Miyembro siya nin sikat na pamilya  Rathbone  sa  Liverpool.

## Amay na Pagkabuhay
Si Rathbone an aking babayi kan  social reformer na si William Rathbone VI asin saiyang ikaduwang agom na si , Emily  Acheson  Lyle. An saiyang pamilya tighikayat siya na magtutok sa mga sosyal na isyu. Siya nagklase sa Kensington High School (sa ngunyan iyo an Kensington Prep School), London; dangan sa Somerville College, Oxford, sa protesta kan saiyang ina, asin sinuportahan kan Classics coaching ni Lucy Mary Silcox .

Pakatapos makgradwar, si Rathbone nagtrabaho kaiba an saiyang ama para imbestigahan an sosyal asin kondisyon nin industriya sa Liverpool, hanggang sa magadan ini kan 1902. Kontra man sinda sa the Second Boer War. Kan 1903 tigpublikar ni Rathbone asn saindang *Report on the results of a Special Inquiry into the conditions of Labour at the Liverpool Docks*. Kan1905, nagtabang siya sa pag establisar kan School of Social Science sa University of Liverpool, kun saen nagtao siyang lektura sa administrasiyong publiko. An saiyang koneksiyon sa unibersidad minimidbid pa kanEleanor Rathbone building, lecture theatre asin Chair of Sociology.

## Lokal na politiko asin tagakampanya
Kan 1897, si Rathbone naging the Honorary Secretary kan Liverpool Women's Suffrage Society Executive Committee na kun saen siya nagtutok sa pangangampanya para makaboto an mga kababaihan.

## Mga Nota
Sacagawea

**Sacagawea** (/səˌkɑːɡəˈwiːə/; also **Sakakawea** or **Sacajawea**; Mayo 1788 – Disyembre 20, 1812) sarong babaying Lemhi Shoshone na midbid sa pagtabang sa  Lewis and Clark Expedition sa pagiging matrayumpo kan chartered mission objectives sa paggalugad kan Louisiana Territory.

Si Sacagawea nagbaklay sa ekspedisyon na igwang ribong milya puon North Dakota hanggang Kadagatang Pasipiko. Tinabangan niya na establisar an komunikasyon sa populasyon kan Native American dagdag sakontribusyon niya sa natural history.

Iniluklok siya sa National Women's Hall of Fame kan 2003.

## Mga toltolan
Simone de Beauvoir

**Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir** (/də ˈboʊˌvwɑːr/; French: [simɔn də bovwaʁ] (listen); Enero 9, 1908 – Abril 14,1986) sarong parasurat sa Pransya , intelektuwal, pilosopong eksistensyalista, aktibistang politikal, feminista asin teorikong sosyal. Dawa dae niya kinukonsidera an saiyang sadiri na pilosopo, igwa siyang importanteng impluwensya sa feminist existentialism asin feminist theory.

Si De Beauvoir nagsurat nin mga nobela, sanaysay, mga biograpiya, sadiring talambuhay asin mga monograp manungod sa pilosopiya, politika asin mga isyung sosyal. Midbid siya sa 1949 treatise na *The Second Sex*, an detalyadong analysis kan pang-aapi sa mga kababaihan asin   foundational tract kan kontemporaryong peminismo; asin an saiyang mga nobela kabali na an *She Came to Stay* asin  *The Mandarins*. Midbid man an saiyang relasyon sa sarong pilosopong Pranses na si Jean-Paul Sartre.

## Mga Gibo

### Listahan nin mga publikasyon (bakong kompleto)

* *L'Invitée* (1943) (English – *She Came to Stay*) [novel]
* *Pyrrhus et Cinéas* (1944) [nonfiction]
* *Le Sang des autres* (1945) (English – *The Blood of Others*) [novel]
* *Who Shall Die?* (1945)
* *Tous les hommes sont mortels* (1946) (English – *All Men Are Mortal*) [novel]
* *Pour une morale de l'ambiguïté* (1947) (English – *The Ethics of Ambiguity*) [nonfiction]
* "America Day by Day" (1948) (English – 1999 – Carol Cosman (Translator and Douglas Brinkley (Foreword) [nonfiction]
* *Le Deuxième Sexe* (1949) (English – *The Second Sex*) [nonfiction]
* *L'Amérique au jour le jour* (1954) (English – *America Day by Day*)
* *Les Mandarins*  (1954) (English – *The Mandarins*) [novel]
* *Must We Burn Sade?* (1955)
* *The Long March* (1957) [nonfiction]
* *Memoirs of a Dutiful Daughter* (1958)
* *The Prime of Life* (1960)
* *Force of Circumstance* (1963)
* *A Very Easy Death* (1964)
* *Les Belles Images* (1966) [novel]
* *The Woman Destroyed* (1967) [novel]
* *The Coming of Age* (1970) [nonfiction]
* *All Said and Done* (1972)
* *Old Age* (1972) [nonfiction]
* *When Things of the Spirit Come First* (1979) [novel]
* *Adieux: A Farewell to Sartre* (1981)
* *Letters to Sartre* (1990)
* *Journal de guerre, Sept 1939–Jan 1941* (1990); English – *Wartime Diary* (2009)
* *A Transatlantic Love Affair: Letters to Nelson Algren* (1998)
* *Diary of a Philosophy Student, 1926–27* (2006)
* *Cahiers de jeunesse, 1926–1930* (2008)

## Mga toltolan
Theodora (Ika- 6 na siglo)

Si **Theodora** (/ˌθiːəˈdɔːrə/; Greek: Θεοδώρα; c. 500 – Hunyo 28, June 548) sarong emperatris nin Eastern Roman Empire kasal ki Emperor Justinian&amp;nbsp;I. Siya an saro sa pinaka maimpluwensiya asin pinaka makapangyarihan sa gabos na emperatris sa Eastern Roman, dawa sa saiyang pinanghalian. Base sa mga sources sinasabing siya sarong empress regnant kaiba si Justinian I bilang saiyang co-regent. Kaiba an saiyang agom, siya sarong santo sa  Eastern Orthodox Church, na tiggirumdom kan Nobyembre 14.

## Mga Nota
Ice Seguerra

Si **Cariza "Ice" Yamson Seguerra** (namundag kan Setyembre 17, 1983), mas bisto sa ngaran na **Aiza Seguerra**, sarong Filipinong aktor, parakanta, parasurat kanta asin paragitara. Inot na nagluwas bilang sarong *lesbian* kan 2007, Inaapod ni Seguerra an saiyang sadiri bilang sarong *transgender man*.

Kan Agosto 12, 2016, si Seguerra itinalaga ni Presidente Rodrigo Duterte bilang Chairperson kan National Youth Commission.

## Karera
Si Seguerra inot na nabisto kan siya 3-anyos na kontestante kan *[[Eat Bulaga!]]* sa serye kaning  "Little Miss Philippines". Asin siya sunod sunod nang nagluwas igdi puon kan 1987 hanggan 1997.

Bilang aking artista, si Seguerra nagluwas man sa halos lampas sa 30 pelikula asin pasali sa TV. Pirmi niyang ginagampanan an papel bilang aki kan katrabaho niya sa *Eat Bulaga!* na si Vic Sotto sa magkakapirang pelikula. Ginampanan niya an papel bilang si Aiza Kabisote, aki ni Enteng Kabisote sa *Okey Ka Fairy Ko!* puon 1987 hanggan 1997. Nagluwas siya sa anum (6) na pelikula kan **Regal Films**. Kan siya 14-anyos, naglaban siya sa Invitational Shootfest '98 ni Bong Revilla, asin nanggana nin pirang ulit sa nasabing pakawat.

Sa mga huring taon niya sa pagkajoven, pinadagos ni Seguerra an saiyang karera sa musika, nagkakanta asin nagpapatugtog gitara. An saiyang single na "Pagdating ng Panahon" nagin major hit kan 2001, ini an nagtao saiya nin karera sa musika.

Si Seguerra nanggana sa The Singing Bee kan Hulyo 8, 2008 matapos na itao ni Rachel Alejandro an saiyang trono bilang defending champion dahil sa iba pang kalakawan. Nadaog niya an saiyang kalaban na pareho niya man parakanta na si Bituin Escalante. Si Seguerra nanggana nin P1,040,000 sa panduwang pagkakataon kan Hulyo 10, na nagkaigwang suma tutal kan gana na P2,080,000.

Si Seguerra nag-perform man sa Singapore para presentasyon kan Singapore Repertory Theatre na stage play na *Avenue Q*.

Kan Enero 7, 2013, si Seguerra nagsali sa Himig Handog P-Pop Love Songs contest bilang interpreter kan kasaling kanta na "Anong Nangyari Sa Ating Dalawa", sinurat ni Jovinor Tan. Kinanta niya an piyesa sa grand finals kani kan Pebrero 24 sa SM Mall of Asia Arena. An kanta an ginawadan kan inot na gana para sa Best P-pop Love Song na nagtao sa kagsurat kan kanta nin premyong sarong milyon.

## Personal na buhay
Si Seguerra aki kan mag-agom na Decoroso "Dick" Seguerra (kan Calauag, Quezon) asin Caridad "Caring" Yamson-Seguerra (kan Bicol Region).

Nagklase siya sa Operation Brotherhood Montessori Center asin naglaog man sa College of Fine Arts and Design kan Unibersidad kan Santo Tomas asin nagkua nin degree sa kolehiyo.

Kan Agosto 18, 2007, si Seguerra nagluwas sa publiko na siya sarong lesbian. Dangan kan Agosoto 2014, nagluwas siya bilang sarong transgender man.

Kan Disyembre 8, 2014, si Seguerra inagom an modelo asin aktres na si Liza Diño sa California.

## Filmograpiya

### Telebisyon

#### Iba pang pagbisita sa TV

### Mga pelikula

## Discograpiya

## Gawad

## Teatro

## Toltolan

## Panluwas na takod
*
Cherry Pie Picache

Si**Cherry Pie Sison Picache** (namundag kan 27 Mayo 1970) sarong talentadong Filipinong aktres na nagbida sa mga drama sa telebisyon asin sa mga independienteng mga pelikula, nagtrabaho man siya bilang taga-endorso sa imprenta asin sa komersyal sa telebisyon para sa Palmolive, Camay, asin Eskinol.

## Biograpiya
Siya namundag kan 1970 sa mag-agom na Ceferino M. Picache asin Zenaida Vidor (née Sison) Picache. Siya nagklase sa St. Mary's College, Mo. Ignacia, Quezon City, St Paul's College QC, asin nagkua nin degree sa pagkadentista sa College of Dentistry sa Centro Escolar University. Siya an inot na tauhan sa telebisyon na soap opera na *Ikaw Na Sana* na dating ipinadalan sa GMA Network kan 1997, ini an pinakainot niyang papel sa telebisyon. Pero mas dakul an nagin proyekto niya sa network kan ABS-CBN. Sa ngunyan siya parte man nanggad kan manihamento kan ABS-CBN.

## Filmograpiya

### Telebisyon

## Mga piling filmograpiya

## Gawad asin pagbisto

### Mga gawad pankinaban

### Mga gawad pan-Filipinas

:

## Toltolan
Anne Curtis

Si **Anne Ojales Curtis-Smith**, na mas bisto sa apod na **Anne  Curtis-Smith** o simple lang na **Anne  Curtis** (ipinangaki kan ika-17 kan Pebrero 1985 sa Yarrawonga, Victoria, Australia), sarong Australyanang-Pilipinang aktres, modelo asin *host* na may matrayumpong karera sa Pilipinas.

Nadukayan si Anne Curtis kan siya magbakasyon sa Filipinas, edad 12 taon pa sana,asin nagin sarahotan na magpirmi na lugod igdi sa Filipinas. Siya binibistong saro sa pinakamatibay na aktres sa saiyang panahon asin bistado bilang sarong fashion icon.

## Filmograpiya
### Mga Pelikula

### Telebisyon

## Toltolan
Nellie Bly

**Si Elizabeth Cochran Seaman** (Mayo 5, 1864 – Enero 27, 1922), midbid sa saiyang alyas na **Nellie Bly**, sarong Amerikanong mamamahayag na bistado sa saiyang pagbyahe sa mundo nin nasa 72 na aldaw, na inarog ki   Jules Verne sarong piksyunal na karakter sa  Phileas Fogg, asin pagbulgar kan pagtrabaho niya bilang ispiya para ireport an nangyayari sa institusyon kan mental. Siya man an nagpuon sa saiyang larangan, asin nagmukna nin bagong mausisang pamamahayag. Si Bly sarong parasurat, industriyalista, imbentor asin charity worker.

## Amay na Pagkabuhay

Kan pinangaki siya pinangaranan na **Elizabeth Jane Cochran**. Pinangaki siya sa  "Cochran's Mills", sa ngunyan parte na kan arabal nin Pittsburgh suburb sa Burrell Township, Armstrong County, Pennsylvania. An saiyang ama na si Michael Cochran, pinangaki kan born 1810, nagpuon bilang manggagawa asin paramolino bago magbakal nin lokal na molinohan asin sa mga kataraid na daga kan saindang kubo. Siya naging paratinda, kartero, punong mahistrado sa Cochran's Mills (na pinangaran saiya) SA Pennsylvania. Si Michael nag agom ning duwang beses. Nagkaigwa siya ning10 children sa enot na agom na si Catherine Murphy, asin 5 pang aki kasali na si Elizabeth, sa saiyang ikaduwang agom na si Mary Jane Kennedy. An ama ni Michael Cochran naglipat sa  County Londonderry, Ireland kan 1790.

Kan aki pa si Elizabeth siya madalas na inaapod naoften  "Pinky" ta ini an kulay na pirmi niyang sinusulot. Kan siya nagdaraga, gusto niya na maging sopistikada, asin hinali an alyas dangan rinibayan na saiyang apelyido na "Cochrane". Siya nagduman sa  boarding school ning sarong termino pakagadan kan saiyang ama kan 1870 1871, napwersa siyang magpundo dahilan kan kulang sa pinansyal na suporta. 
Kan 1880 nilipat siya kan saiyang ina sa Pittsburgh. An sarongcolumn sa diyaryo na may titulo na "What Girls Are Good For" sa *Pittsburgh Dispatch* na sinasabi na an mga kababaihan para lang sa pag-aki asin sa mga gibuhon sa harong na nagpangyari ki Elizabeth na magsurat kontra duman na may alyas na  "Lonely Orphan Girl". An editor na si George Madden naghanga sa saiyang kusog boot asin nag anunsyo pa na ini magpabisto. Kan pinabisto niya an sadir sa editor, tigtawan siya nin oportunidad na magsurat sa dyaryo gamit an saiyang alyas na "Lonely Orphan Girl". An enot na artikulo niya sa *Dispatch*, igwang titulo na "The Girl Puzzle", na kun saen pinapaheling kun pano an diborsyo nakakaapekto sa mga kababaihan, pinaglaban niya man na dapat baguhon an ley manungod sa diborsyo Si Madden naghnga giraray asin tig alok siya ning full-time na trabaho. Kan panahon na yan, nakaugalian na kan mga kababaihan an maggamit nin alyas. An editor pinili an "Nellie Bly", sunod sa karakter sa popular na kanta na  tmay titulong "Nelly Bly" ni Stephen Foster. An saiyang alyas na orihinal na"Nelly Bly" napalitan kan an saiyang editor napasalang nasurat  an "Nellie" asin ini na an ginamit.

## Mga toltolan
Nancy Binay

Si **Maria Lourdes Nancy Sombillo Binay-Angeles** (namundag Mayo 12, 1973) sarong Filipinong politiko. Nagdalagan siya bilang kandidato kan 2013 sa eleksyon sa pagka-senador kan Filipinas kun sain siya nag-ikalima, asin kan 2019 kun sain siya nag-ikakagduwa. Nakalaog siya bilang senador sa ika-16 na Kongreso kan 2013 asin kan ika-17 Kongreso kan 2016.

## Edukasyon
Si Binay tinapos an saiyang elementarya asin sekondarya sa St. Scholastica's College, Manila. 

Naglaog siya sa Unibersidad kan Pilipinas kan Hunyo 1991, inot niyang inadal an culinary arts asin nagtapos nin Bachelor of Science degree in Tourism sa University of the Philippines Diliman, pagkatapos kan pitong taon, siya naggraduar kan 1997.

## Karera sa politika
Si Nancy Binay an pinakamatua sa mga aki kan dating Bise-Presidente kan Philippines na si Jejomar C. Binay  asin Dr. Elenita Binay. Si Nancy Binay an pinakamatuang tugang ni Abigail Binay, alkalde kan  Makati, asin Jejomar Binay, Jr., dating alkalde kan Makati.

Puon 1998 hanggang 2001, siya nagtatrabaho bilang kaiba-iba kan saiyang ina sa mga kalakawan kani, nagtatransaksyon sa opisina kan alkalde asin iba-ibang departamento kan gobyerno, pati na sa mga pribadong sektor. Puon kan 2010, naglaog na siyang personal na asistante kan saiyang ama, na bise kan mga panahon na idto. Sa saiyang papel na ini nagtatransaksyon siya sa pagitan kan Office of the Vice President asin kan Housing and Urban Development Coordinating Council, pati na sa iba pang mga opisina kan gobyerno lokal.
Kan 2012, siya nakasali sa listahan kan top 20 potential senatorial candidates kan partidong UNA.

## Personal na buhay
Si Nancy Binay agom ni Jose Benjamin Angeles, sarong negosyante sa konstruksyon asin mga daga, sinda igwang apat na aki. Sa ngunyan nakaistar sinda sa Barangay San Antonio, Makati City.

## Toltolan
Tataramon na Wolio

An **Wolio** sarong tataramon na Austronesyo na pigtataram sa laog dangan palibot kan Baubau sa Isla nin Buton, Sur-Sulnupang Sulawesi, Indonesya. Kabali ini sa sanga nin Wotu–Wolio kan subgrupong  Selebiko. Bistado sa **Buton**, saro ini nin tataramon nin pankalakalan asin datingde language and the court language kan Sultan sa Baubau. Ngunyan saro ini nin opisyalmenteng panrehiyon na tataramon; nakasurat sa  alapbetong Buri Wolio an mga pansinyal-dalan, na pigbase sa iskriturang Arabiko.

## Ponolohiya
Nasa penultimate syllable an stress. An limang  patanog iyo an . 

Mahihling an  sa mga loans, kadaklan gikan sa Arabiko.  na nakatranscribed sa *w,* an  *c.*  iyo an trill.

## Hilingon man
*Tataramon na Cia-Cia

## Mga toltolan