Mga estetika kan Hapon

**An mga estetika kan Hapon** tig bubuo nin sarong *set* nin mga suanoy na ideyal na kabali *an wabi* (panandali asin malinaw na kagayunan), *sabi* (an natural na kagayunan kan patina asin paggurang), asin *yūgen* ( grasya asin pagkamahiwas).  Ini mga konsepto, kaiba pa an iba, an nagiging basihan kan kultura asin pananaw nin mga Hapon kun ano an patok o magayon. Kaya, mantang pighihiling bilang sarong pilosopiya sa mga sosyedad sa Solnopan, an konsepto nin estetika sa Hapon pighihiling bilang sarong mahalagang parte kan aroaldaw na buhay.  Ngunian, an estetika ninda naglalakop na nin iba-ibang porma—may mga hali sa sadiri nilang tradisyon, pero may mga impluwensyado man kan iba pang kultura.. 

## Shinto asin Budismo
An Shinto pigkokonsiderar na iyo an payo kan kulturang Hapon.  Sa pagduon kaini sa kabilogan kan naturalesa asin karakter sa etika, asin an selebrasyon kaini kan tanawon, ini an nagtatao nin tono para sa mga estetika kan Hapon. Sagkod kan ika-treseng siglo, an Shinto nagdanay na mayor na impluwensya sa mga estetika kan Hapon.  Sa tradisyon kan Budismo, an gabos na bagay naggigikan o nababalik sa kawarê. Alagad an “kawarê” na ini bako simpleng kawalan. Ini sarong espasyo na panô nin posibilidad.   Kun an kadagatan an simbolo kan potensyal, an lambang bagay susog sa pagkahali sa mga balod kaini, nababangon, naghahampang, asin nababalik man giraray. Daing balod na permanente. Bisan an balod sa pinakaigwang kusog, dai pa ini kompleto. An kalikasan tinitibod bilang buhi, nag-iikot, asin marhay na tanawon. Ini na pagpapahalaga sa kinaban, iyo an naging harigi kan dakol na estetika nin Hapon—mga sining, konsepto, asin kultura.Sa kontekstong ini, an kahulugan kan “arte” o an katumbas kaini sa Hapon, may pagkakaiba sa pagtanaw kan mga taga-Solnopan (Western traditions). Iba an pagkasabot ninda sa sining, dahil mas nakaugat ini sa kinaban, espiritwalidad, asin pang-aldaw na buhay.

## ''Wabi-sabi''

*An wabi* asin *sabi* iyo an maingat asin marhay na pagpadalagan sa pangaraw-aldaw na buhay. Sa laog kan panahon, an kahulugan kaining duwang konsepto naglapawan, naghalo, hasta sa nagkaigwa nin pagkasarô na *wabi-sabi*, saro na estetika na tinutukoy bilang kagayunan kan mga bagay na di-perpekto, panandalian, asin dai kompleto  An mga bagay na nasa *bud,* o mga bagay na nasa pagkabulok, sabi ngani, mas nakakapukaw nin wabi-sabi kesa mga bagay na nasa bilog na burak huli ta ini nagsusuherir kan pagka-panandalian kan mga bagay. Mantang an mga bagay minaabot asin minahale, nagpapahiling sinda nin mga senyales kan saindang pag-abot o paghale, asin an mga senyales na ini ibinibilang na magayon. Sa bagay na ini, an kagayunan sarong naliwat na estado nin pag-aram asin mahihiling sa kinabanon asin simple. An mga marka kan kalikasan puwedeng magin tusong marhay kaya kaipuhan an toninong na isip asin may kultibadong mata tanganing mamansayan iyan.  Sa pilosopiyang Zen igwa nin pitong prinsipyo sa estetika para sa pagkamit kan Wabi-Sabi. ***Fukinsei*** (不均斉): asimetriya, iregularidad;

 ***Kanso*** (簡素): pagiging simple;

 ***Koko*** (考古): pundamental, *weathered;*

 ***Shizen*** (自然): mayong pagsaginsagin, natural bilang sarong gawi-gawi nin tawo;

 ***Yūgen*** (幽玄): hararom na biyaya, bakong malinaw;

 ***Datsuzoku*** (脱俗): daing limitasyon sa kombensyon, libre;

 ***Seijaku*** (静寂): katrangkilohan, kahilom.An lambang saro sa mga bagay na ini mahihiling sa palibot ta alagad pwedeng magsuherir nin mga birtud kan karakter nin tawo asin pagkaangay kan gawi-gawi. Ini, sa ibong na lado nagsusuherir na an birtud asin sibilisasyon pwedeng itadom sa paagi nin pag-apresyar, asin pagpraktis sa, mga arte. Kaya, an mga ideyal na estetiko igwa nin etikal na kahulugan asin lakop sa kadaklan kan kulturang Hapon. 

## ''Miyabi''

*An Miyabi* (雅) saro sa pinakagurang sa mga tradisyonal na estetikong ideyal kan Hapon, dawa ngani tibaad bakong arog kalakop kan Iki o Wabi-sabi. Sa modernong Hapon, an tataramon na ini parati pigtatradusir bilang "kagayon," "pagdalisay," o "pagkamaboot" asin minsan inaapod na "pararaot nin puso".

An aristokratikong ideal na Miyabi naghagad nin pagwara kan mga bagay na garo kataw-anan o bastos, asin pagpinag-ayos nin asal, panalita, asin damdamin para mawara an kabaggaran asin kabastosan—tanganing marhay an pagkamit kan pinakataas na gracia. Ini nagpapahiling nin sensibilidad sa kagayon, na iyo an pinakapundasyon kan panahon nin Heian.

An Miyabi kadaklan konektado sa konsepto nin *Mono no aware*—saro na mapait pero magayong pagkasabot sa pagka-panandalian nin mga bagay. Alagad, sa pananaw kan Miyabi, an mga bagay na nasa pagkababa o pag-urag, igwang mas halangkaw na klase nin kagayon dahil pinapahiling ninda an katahom na may kabugtuan sa kamuwotan kan panagos na pagbabago kan buhay.

## ''Shibui''

*An Shibui* (渋い) (adhetibo), *shibumi* (渋み) (noun), o *shibusa* (渋さ) (noun) mga tataramon na Hapon na nanonongod sa sarong partikular na estetika o simpleng kagayunan, mahiwas, asin dai nakakadisturbong kagayunan. Nagpoon kan panahon nin Nanbokuchō (1336–1392) bilang shibushi, an termino orihinal na nanonongod sa sarong maasim o astringent na namit, arog kan sarong dai pa hinog na persimmon. Si Shibui nagpapadanay kan literal na kahulugan na iyan, asin nagdadanay na antonimo kan amai (甘い), na an boot sabihon 'mahamis'. Arog kan ibang mga termino sa estetika kan Hapon, arog kan iki asin wabi-sabi, an shibui pwedeng iaplikar sa manlaen-laen na tema, bako sanang arte o moda.

Kabali sa Shibusa an minasunod na mga mahalagang kualidad:

1. An Shibui garo simple sa kabilogan alagad igwa sinda nin mga mahiwas na detalye, arog kan mga texture, na nagbabalanse kan pagiging simple asin pagkakomplikado.

2. An balanse kan pagigin simple asin kakomplikado sa sarong bagay na may *shibui* na kalidad, iyo an nagtatao nin rason na dai mapagal an sarong tawo sa pagtanaw kaini—kundi, pirmi siyang nakakakadiskubre nin bagong kahulugan asin mas halangkaw na kagayon. Sa laog kan mga taon, lalo pa ini nagkakaigwa nin estetikang kahalagahan..

3. An *Shibusa* dai dapat ikalito *wabi* o *sabi*. Maski kadakol na mga bagay na may *wabi* o *sabi* an puwede sabihon na *shibui*, bako gabos na *shibui* na bagay may *wabi* o *sabi*. An mga bagay na may *wabi* o *sabi* pwedeng mas grabe asin minsan pinapasobra an sinadya na kapagkapermeka tanganing ipahiling an imperpeksyonsagkod sa punto na nagiging garo artipisyal. An mga bagay na *shibui*, bako man perpekto o simetriko, dai nangangahulugan na dapat sinda may kulang pero pwede sindang maglaman nin ganitong mga kualidad

4. Si Shibusa naglalakaw sa sarong pinong linya sa pag-ultanan kan magkakontrahan na mga konsepto nin estetika arog kan elegante asin dae pino o kusang-boot asin mapugol.

## ''Iki''
An *Iki* (いき, pirming pigsusurat bilang 粋) sarong tradisyonal na estetikong ideal sa Hapon. An pinaggigibohan kaini pinaniniwalaang nag-origina sa mga urbane na klase nin negosyante (*Chōnin*) sa Edo sa panahon ni Tokugawa (1603–1868). An *Iki* sarong pahayag nin kasimplehan, kasopistikaduhan, pagka-espontaneo, asin pagka-orihinal. Ini sarong bagay na panandalian, direkta, may sukol, asin dai nagpapadagos magisip manungod sa sadiri. An *Iki* bako sobra sa kapinuhan, bako pretensyoso, asin bako komplikado. Puede ining magpahiwatig nin personal na ugali o mga artipisyal na eksena na nagpapahiling nin kabobot-on asin kamuwotan nin tawo. Bako ginagamit an *Iki* sa paglarawan kan mga natural na pangyayari, alagad puede ini maipahiling sa paagi kan pagkamuyô kan tawo sa natural na kagayonan, o sa naturalesa mismo kan katawohan. Sa kulturang Hapon, an fraseng *Iki* kadakol na ginagamit tanganing ilarawan an mga kualidad na aesthetically appealing o nakakabighani. Kun ini ginagamit sa sarong tawo, sa saindang mga gibo, o sa mga bagay na igwa sinda, ini tinotobong marhay na compliment. An *Iki* dai basta basta makukuha sa kinaban. Baga man ini pareho sa *wabi-sabi* sa pagiging indi-perpekto, an *Iki* mas halangkaw an sakop—sarong terminong naglalaman nin mga karakteristiko na may kaugnayan sa pagkadalisay na may estilo o flair. An marhay na pagpapahiling nin sensualidad puede man sabihon na *Iki*. Etimolohikalmente, an *Iki* may ugat na nangangahulugang “puro” asin “dai kasalak,” pero may kahulugan man ini nin pagkakaigwa nin gana sa buhay.

## ''Jo-ha-kyū''
*An Jo-ha-kyū* (序破急) sarong konsepto nin modulasyon asin paghiro na pig-aaplikar sa manlaen-laen na tradisyonal na arte kan Hapon. Kun itradusir sa "pagpoon, pagputol, marikas", ini nagpapasabot nin tempo na nagpopoon sa luway-luway, nag-aakselerar, dangan marikas na natatapos. An konseptong ini pig-aaplikar sa mga elemento kan seremonya nin tsa kan Hapon, sa kendō, sa tradisyonal na teatro, sa Gagaku, asin sa tradisyonal na magkakasurugpon na porma nin berso na renga asin renku (haikai no renga). 

## ''Yūgen''

*An Yūgen* (幽玄) sarong importanteng konsepto sa tradisyonal na estetika kan Hapon. An eksaktong traduksion kan tataramon depende sa konteksto. Sa mga tekstong pilosopikong Intsik an termino kinua sa, an yūgen nangangahulugan na "madiklom", "hararom" o "misteryoso". Sa kritisismo kan rawitdawit na waka kan Hapon, ginamit ini tanganing iladawan an mahiwas na rarom kan mga bagay na bakong malinaw na pigsusuherir kan mga rawitdawit, asin iyo man an pangaran kan sarong estilo nin rawitdawit (saro sa sampulong ortodoksong estilo na pigladawan ni Fujiwara no Teika sa saiyang mga tratado).

*Yūgen* suggests that which is beyond what can be said, but it is not an allusion to another world. It is about this world, this experience. According to Zeami Motokiyo, all of the following are portals to yūgen:"Para hilingon an paglubog kan saldang sa likod kan sarong bulod na natatahoban nin burak."

 Maglagawlagaw sa sarong dakulang kadlagan na mayong pag-isip na magbalik. Magtindog sa baybayon asin maghiling sa sarong baroto na nawawara sa likod kan harayong mga isla. Tanganing horophoropon an paglayog kan mga layas na ganso na nahihiling asin nawara sa mga panganoron.

 Asin, mga mahiwas na anino nin kawayan sa kawayan."Si Zeami iyo an kagmukna kan dramatikong porma nin arte na Noh theatre asin nagsurat kan klasikong libro sa dramatikong teorya (Kadensho). Ginagamit niya an mga imahe kan naturalesa bilang sarong danay na metapora. Halimbawa, an "niebe sa sarong mangko na pirak" nagrerepresentar kan "Burak nin Katrangkilohan".

## ''Geidō''

*An Geidō* (芸道) nanonongod sa manlaen-laen na tradisyonal na disiplina sa arte kan Hapon:   (teatro),   ( Hapon na areglo nin burak ),   ( Hapon na kaligrapiya ),   ( Hapon na seremonya nin tsa ), asin   kan Hapon ). An gabos na disiplinang ini igwa nin etikal asin estetikong konotasyon asin nagtutukdo nin pag-apresyar sa proseso nin paglalang.  Tanganing maiintrodusir an disiplina sa saindang pagsasanay, an mga parapakilaban na Hapon nagsunod sa halimbawa kan mga arte na nagsisistematisar kan praktis sa paagi nin mga itinalaan na porma na inaapod kata —isipa an seremonya nin tsa. An pagsasanay sa mga teknika sa pakikipaglaban naglalaog kan paagi kan mga arte (Geidō), pagpraktis sa mga arte mismo, asin pagbugtak nin mga konsepto nin estetika (halimbawa, yugen) asin an pilosopiya kan arte (geido ron). Ini an nagin dalan na an mga teknika sa pakikipaglaban nagin midbid bilang mga arte marsyal (dawa ngonyan, ipinapahiling ni David Lowry, sa 'Espada asin Sipilyo: an espiritu kan mga arte marsyal', an pagkakapareho kan mga arte marsyal sa ibang mga arte). An gabos na arte na ini sarong klase nin dai naghihirong komunikasyon asin kita makakasimbag, asin nakakagibo, na magsimbag sa mga ini sa paagi nin pag-apresyar kan dai naghihirong dimensyon na ini.

## ''Ensō''

*An Ensō* (円相) sarong tataramon na Hapon na boot sabihon "bilog". Ini nagsisimbolo kan Absoluto, kaliwanagan, kusog, elegansya, Uniberso, asin an kawaran; ini man pwedeng kuanon na simbolo kan mismong estetika kan mga Hapon. An mga kaligrapista na Zen Buddhist tibaad "nagtutubod na an karakter kan artista lubos na nabubuyagyag sa kun pano siya nagdudurodrowing nin ensō. An sarong tawo sana na kumpleto sa isip asin espirituwal an makakadrowing nin tunay na ensō. An ibang mga artista mag-eensayo sa pagdrowing nin ensō aroaldaw, bilang sarong klase nin espirituwal na ehersisyo."  

## Mga estetika asin mga identidad kultural kan Hapon
Dahil sa kinaiya kaini, an estetikang Hapones igwa nin mas halangkaw na kahalagahan kumparado sa karaniwang pagkakabisto kan estetikang Kanluranon. Sa saiyang halangkaw asin makasaysayang aklat,[1] ipinahayag ni Eiko Ikegami an komplikado na kasaysayan kan sosyalan na kun sain an mga estetikong ideyal nagin sentral sa pagkakabisto kan kultural na identidad kan Hapon. Ipinasabot niya kun paanong an mga ugnayan sa larangan kan performatibong sining, seremonya nin tsa, asin panulaan, nagin pundasyon kan mga tahimik na praktis kultural kun sain an pagkamarespeto asin politika dai pwedeng pagliputon.

Ipinahayag man niya na sa mga kultura kan Solnopan, an arte asin politika madalas na pigpoposisyon bilang magkaibang larangan, alagad sa kultura kan Hapon, ini mga bagay malinaw na pinagkakaigbuhan asin integral sa saindang sosyal asin kultural na kabuhi.

Pagkatapos kan pag'introdusir kan mga nosyon kan Solnopan sa Hapon, an mga ideyal kan estetika kan Wabi Sabi pig-eksamin giraray sa mga halaga kan Solnopan, kan mga Hapon asin bakong Hapon. Kaya, an mga bagong interpretasyon kan mga ideyal sa estetika dai malilikayan na nagpapahiling kan mga pananaw na Judeo-Kristiyano asin pilosopiya kan Solnopan. 

## Mga estetika asin teknolohiya kan Hapon
Bilang sarong ambag sa mahiwas na larangan kan estetika asin teknolohiya sa Hapon, isinuherir na an maingat na pag-curate nin mga retrato gamit an halangkaw na rikas na kamera sa mga pangyayari sa dinamika kan pluwido, kaya makakua asin makapahiling kan kagayunan kan natural na fenomenong ini sa sarong paagi na nagpapahiling kan natatanging estetikang Hapones. 

An dakul na tradisyonal na mga pamantayan sa estetika kan Hapon nahihiling asin pinag-oolayan bilang parte kan manlaen-laen na elemento kan lutong Hapon; [1] hilinga an *kaiseki* bilang pinong ekspresyon kan aestetikang ini.

Bilang sarong modernong pangyayari, poon pa kan dekada 1970, an pagka-cute o *kawaii* (可愛い; 'cute', 'adorable', 'loveable') nagin prominente na estetika sa popular na kultura kan Hapon—kaiba an aliwan, bado, kakanon, mga burador, personal na itsura, mga gawi, asin mga pamamalang. 

Bilang sarong kultural na pangyayari, an pagigin magayon o ‘cute’ orog na inaako sa Hapon bilang parte kan kultura asin nasyonal na identidad kaini. Sigun ki Tomoyuki Sugiyama, an parasurat kan *Cool Japan*, an 'pagka-cute' nakaugat sa kultura kan Hapon na mahigos sa pagkaoroyon. Si Nobuyoshi Kurita naman, sarong propesor nin sosyolohiya sa Musashi University sa Tokyo, nagsabi na an 'cute' sarong 'magic term' na nagsasakop kan gabos na bagay na inaako asin minamarhay sa Hapon.

## Hilingon man

* Dakula sa Hapon
* Pagka-cute sa kulturang Hapon
* espadang Hapon
* *Honkadori*
* *Ishin-denshin*
* Hardin nin Hapon
* *[[Ikebana]]*
* Musikang Hapon
* *Mono dai nakakaaram*
* 5S (metodolohiya)

## Mga Panoltolan

# *"Japanese Aesthetics     (Stanford Encyclopedia of philosophy)". Retrieved 2009-06-10.*
# *"Teaching Japanese     Aesthetics". Archived from the original on     2008-12-02. Retrieved 2008-12-03.*
# *Herbert,     Jean (1967). Shinto; at the fountain-head of Japan. Stein and     Day. ASIN B0006BOJ8C.*
# *Prusinski,     L. (2012). "Wabi Sabi, Mono no     Aware, and Ma: Tracing Traditional Japanese Aesthetics through Japanese     History". Studies on Asia. Series IV. *'2** (1): 25–49. S2CID 190461627.''
# ''Koren, Leonard (1994). Wabi Sabi for artists, designers, poets and philosophers. Berkeley, CA: Stone Bridge Press. .''
# ''"What Is Wabi-Sabi?".     Archived from the original on 2007-05-02.     Retrieved 2007-04-01.''
# ''"The nature of garden     art". Archived from the original on     2008-08-07. Retrieved 2008-12-06.''
# ''Carter, Robert E. (2008). Japanese arts and self-cultivation. New York, NY: SUNY Press. ''
# ''"Taste of Japan".     Archived from the original on     2007-04-30. Retrieved 2007-04-01.''
# Zeami.     "Teachings on Style and the Flower (''Fūshikaden'')."     from Rimer     & Yamazaki. ''On the Art of the Nō Drama''. p20.
# ''"Zeami and the Transition     of the Concept of Yūgen" (PDF). Retrieved 2008-12-08.''
# Seo,     Audrey Yoshiko; Addiss (1998). The Art of Twentieth-Century Zen. Stepen.     Boston: Shambhala Publications. 
# ''Ikegami,     Eiko (2005). Bonds of Civility: aesthetic networks and the political     origins of Japanese culture. New York, NY: Cambridge University     Press. .''
# ''"Japan - the     society". Retrieved 2008-12-07.''
# ''Tosa,     Naoko; Yunian Pang; Qin Yang; Ryohei Nakatsu (21 March 2019). "Pursuit and Expression of Japanese Beauty     Using Technology". Arts. **8*': 38. doi:10.3390/arts8010038. hdl:2433/250219.*
# *Japanese     Foodways, Past and Present*, University of Illinois Press,     2010, By Eric C. Rath, Stephanie Assmann
# Diana     Lee, "Inside Look at Japanese Cute Culture Archived 2005-10-25     at the Wayback     Machine" (September 1, 2005).
# Quotes     and paraphrases from: *Yuri Kageyama (June 14, 2006). "Cuteness a hot-selling     commodity in Japan". Associated Press.*

## Basahon pa

*