Tugmadila sa Bikol Sentral

An **balanghayan sa Bikol** nakakaagid sa "Balarila" nin Filipino/Tagalog na lengguwahe na minapanunungod sa pormada o estruktura nin pagtaram o pagsurat sa lengguwaheng Bikol. Iyo ini an magigin patugmadan kan estandarteng Bikol na puwedeng gamiton sa laog nin eskuwelahan.

## Pagkakaiba kan NIN asin KAN
Nin huli tà an Bikol igwang dakol na iba pang tataramon, siring na sana kan Rinconada Bikol, Pandan Bikol asin iba pa. Alagad sa pahináng ini, minagamit an estandarteng Bikol.

Mahihiling an pagkakaiba kan *Nin* asin *Kan* sa ibabâ:

(Bikol, Tagalog, Ingles)

*Paggamit kan *nin*

#Simbahan *nin* Binondo
:Simbahan *ng* Binondo
:Binondo Church

*Paggamit kan *kan*
#Simbahan *kan* Binondo
:Simbahan *ng* Binondo (haros parehas sa "nin" alagad ibabâ an buot sabihon)
:Church *of* Binondo or Binondo's Church

Minsan piggagamit an *kan* sa pagtukoy kan panahon o kun isasalin sa tagalog pwedeng magin *noong* ( alternatibo sa *kadto* o *kaito*).

Halimbawá: (bcl-tl-en)
#
: Iminundag si Filipinayzd *kan* 1985.
: Isinilang si Filipinayzd *noong* 1985.
: Filipinayzd was *born* on 1985.

#
:Puminutok an Bulkan *kan* kasagsagan *kan* Bagyong Ondoy.
:Suminabog ang Bulkan *noong* kasagsagan *ng* Bagyong Ondoy.
:The Volcano *did* erupt during Typhoon Ondoy.

Mahihiling nindo sa panduwang halimbawá, maski na duwáng *kan* an nasa pangungulay. Sa inot na *kan* minatukoy sa panahon mantang an panduwang *kan* minatukoy sa mga obheto.

## Pagkakaiba kan ASIN, SAGKOD, DANGAN asin BAGA

## Estruktura nin pangungulay kan tataramon na Bikol
An tataramon na Bikol, minasunod an Berba-Subheto-Obheto o sa ingles V-S-O word order na haros pararehas sa mga tataramon kan Filipinas.

Halimbawá:
V-S-O word order

:  nin .

Nota:
* - minauyon sa Berba
* - minauyon sa Subheto
* - minauyon sa Obheto

### Mga partikulo
Siring man sa dakol na mga tataramon na Filipino, mayaman man an Bikol sa set kan mga partikulo nin diskurso.

* bagá – nagpapahayag nin pagdududa o pag-aatubili
* bayâ – nagtatào nin tsansa sa saróng tawo; pirit nin paggalang
* dàa – (Tagalog: daw) pag-quote sa impormasiyon gikan sa saróng pangaduwang mapagkukuanan
* daw – (Tagalog: ba/kaya) partikulong interogatibo
* garó – (Tagalog: mukhang, parang) pagkakahawig o pagkakaarog. Ingles: "It looks like, it's as if."
* gayo – "eksakto"
* daing gayo – "dài eksakto, dài totoo"
* gayód – (Tagalog: bakâ) "inda, Ingles: maybe, could be"
* giraray / liwát – (Tagalog: [m]uli) Ingles: "again"
* kutâ (na)– "Umaasa ako (sarong bagay na piggibo / dài nangyari" ; "Kung lamang ... "(kondisiyon kan nakalihis na mga kaganapan)
* lamang, lang / saná – (Tagalog: lang), Ingles: "only, just"
* lugód – Nag-aasa na mangyayari an sarong bagay, o pagpapahayag nin pagsuko
* man – (Tagalog: din, rin) "also" o "ever" (arog kan *ano man* o 'whatever' asin siisay man o 'whoever')
* mûna / ngûna – (Tagalog: muna) "inot" o "yet"
* na – (Tagalog: na) "ngunyan" o "tapos"
* naman – (Tagalog: naman) "otro, Ingles: again"
* nanggad – (Tagalog: talaga, nga) "really, truly, absolutely" (nagdadagdag nin kanultulan)
* niyakò – "simbag ko, sabi ko"
* nganì – nagpapahayag nin kapalaran ("mayong magiginibo") o sarong pakiulay para sa iba na dài piriton
* ngantig – Nag-uulat an sarong bagay na pigsabi sa sarong ikatlong tawo
* ngapit – "pagkatapos," "kun sakaling," "sa panahon / mantang" (haloy kan panahon)
* ngaya – pagkamagalang sa paghiling ng impormasiyon ("so," "let's see")
* pa – (Tagalog: pa) "Ingles: *still*"
* palán – (Tagalog: pala) nagpapahayag nin sorpresa o biglaang pagsasakatuparan
* pò – (Tagalog: po) palatandaan nin paggalang; "tabì" sa pirang diyalekto kan Bikol
* tulos (- tulos) – (Tagalog: agad-agad) "dali-dali, ngunyan na"