Luisa Gonzaga de León

Si **Luisa Gonzaga de León** (Hunyo 21, 1805 – 1843) sarong Filipinang autor asin tagapalis. Siya bantog na gayo kan saiyang sinurat asin pinapublikar na *Ejercicio Cotidiano*, sarong libro nin mga Katolikong pangadyeon ipinalis sa tataramon na Kapampangan haleng Espanyol, an dila kan banwang Pampanga sa |Sentral Luzon. An mga paghimoyaot na ini na pangenot nanggad asin man an [misa] na makarani nanggad sa banwaan paagi nin pagdara kan mga ini sa saindang mga tataramon pigpangenotan an hiro kan [Ikaduwang Konseho nin Vaticano sa siring na direksyon nin sanggatos na taon.

Sa publikasyon postuma kan 1844 na *Ejercicio Cotidiano*, si de León iyo an pinakaenot na napublikar na Filipinong autor asin pinakaenot man na Kapampangan na autor nakapapublikar. Siya man an pinakaenot na parasurat nakapalis kan missal; sa bernakular na langgwahe nin Filipinas.

## Kaamayi nin buhay asin edukasyon
Si Luisa Gonzaga de León namundag sa baryo nin Cabangbangan nin Bacolor, Pampanga kan Hunyo 21, 1805, an kapyestahan na aldaw ni ni San Luis Gonzaga. An saiyang mga maugrang iyo sinda Jose Leonardo de León asin Casimira Custodia. Sinda pareho gikan sa Manila asin mga myuembro nin mga prominenteng pamilya. An saiyang paternal na lolohon si Francisco Tico, sarong Insik na negosyante mantang an saiyang maternal na mga mkapinsanan asin paternal na lola mga Filipino.

An gobernador heneral pignombrahan an saiyang ama na notaryo sa probinsya nin Pampanga kan si Hadeng Carlos IV inaprobahan enot pa an saiyang nominasyon sa katongdan na ini kan Hulyo 5, 1803, asin resulta kaini an mag'agom naghubo' sa Bacolor.

An saiyang mga magurang igwang sarong aki, Jose Aniceto, bago siya ipinangaki. Sinasabi na siya nag'adal sa sarong meskwelahan relihiyosi sa Manila kun saen siya nag'adal nin Espanyol, pagbasa, pagsurat, matematika. An tiyoon asin kagtubong ni de Leon, si Dr. Pedro León de Arzega, iyo soboot an "pinakaenot na filipinong layko na naggradwar may doktorado sa arinman na lantad."

## Buhay personal
Si de León naagom si Don Francisco Paula de los Santos, saro man na mestisong Tsino, mga 1820. Siya kan panahon na ini 15 anyos pa sana. Sarong taon pa kaini, an agom niya nagkaigwang katongdan sa Bacolor, mantang iyo pa an nagtutukaw na gobernador sa Pampanga. An mag'agom nagkaigwang tolong aki: si Celestino Mariano, namundag Hulyo 18, 1822, nagin gobernador kan Porac, si Jose Maria, namundag Marso 19, 1825, nagin gobernador kan  Bacolor, an saindang ngohod si Francisco, nagadan aki pang marhay. Sa ultan kan pagkamundag ni Celestino asin Jose, an mag'agom naghubo' sa Porac haleng Bacolor.

An saiyang agom, si Francisco nagadan kan mga 1840, asin si Luisa naghelang-helang naman. Siring sa pigtutumoy sa prepasyo kan *Ejercicio Cotidiano*, sinurat niya soboot an libro kan siya nakakawrato sana, dai nagluluwas ta siya naghehelang nin tuberkolisis, helang na grabe pang makaulakit, asin  siya dai ngani pinapaduman sa simbahan na magatender misa.

Maski ngani wsiya mnaghihingako na sarong "india|}, siya sarong mestisang Tsino, ginikanan dugng Insik asin Filipino. An saiyang paternal na lolo tunay na Tsino. An ki de León na pagpapabisto bilang Filipino na kampi sa saiyang maternal na mga filipinong ginikanan nagpapahihiling kunsaen an saiyang simpAtiya asin man gayod nngani malikayan an 'digta' nin pagkaInsik asin an halangkaw na buhis pinapataw sa mga mestisong Insik kan panahon na idto kan mga Kastila.

Siring man ki publikador na Filipinang si Remigia Salazar, si de León naghingowa kan pagpublikar kan saiyang mga sinurat kan siya balo na.

## ''Ejercicio Cotidiano''

Basado sa bibliograpikong rekord, an  mga historyador nagtutubod na an ki Gonzaga de León na *Ejercicio Cotidiano* (*Daily Devotion*) iyo an pinakenot na libro na napublikar nin sarong babayeng Filipinong katutubo. An libro, pigpalis haleng Espanyol pasiring Kapampangan, mga pangadyeng Katoliko asin liturhiya kan misa Katliko. Mantang an 300-pahinang libro may titulo sa Espanyol, an subtitulo nakaag sa Kapampangan. An pagpalis: "Pagpalis haleng tataramon na Espanyol pasiring lenggwaheng Kapampangan ni Doña Luisa Gonzaga de Leon, India kan banwaan nin Bacolor."

Dawa totoo an Kodigo Sibil Espanyol sa Filipinas bawal kan panahon niya an pagpublikar kundi sa katugotan kan saiyang agom na lalaki, ini naloktawan huli kan siya balo na. An pagkagadan niya kan 1843 naenot sa taon kan publikasyon kan libro niya. An mga aki niya nagpublikar kaining libro paagi sa Unibersidad nin Santo Tomas, *Ejercicio Cotidiano* sa laog nin saro o duwang taon pakagadan niya.

An mga pading Espanyol dai pigpalis an teksto dapit sa misa Katoliko sa arinman na lenggwaheng katutubo. An publikasyon kan ki de León na pagpalis nagmarka nin kaenot-enoteng pangyayari na an mga teksto Katoliko asin mga pangadyeon nagin bukas sa mga banwang Filipinong katutubo sa saindang bernakular na dila. (sa kasong ini, Kapangpangan).

### Editions
No known copies of the book's first printing exist. The National Library of the Philippines possesses a copy of the 1854 second edition, which was printed by the University of Santo Tomás Press. The National Library had acquired this copy from the Compañía General de Tabacos (General Tobacco Company of the Philippines). It was one of a handful of the National Library's collection which survived World War II.

The only other known copy of this second edition is held in Library of the Colegio de Padres Agustinos in Valladolid, Spain. Further editions include the 1867, 1910, and 1967 reprintings. Gonzaga de Leon's descendent Don Mariano A. Henson published the last edition as the Catholic church began implementing the Second Vatican Council decision to deliver the mass in the language spoken by worshippers.

### Sections
The *Ejercicio Cotidiano* included sections on Prayers for Confession and Communion, Way of the Cross, Holy Rosary. It also included a section called *Trisagium* which contained sets of three-day prayers in praise of the Holy Trinity.

#### Preface
Due to its being mostly a translation, the preface represents the most original part wherein Gonzaga de Leon's personal voice shines through. This preface, the first printed essay by a Filipina writer, was "a spiritual essay rising, in the end, to poetry of mystic inspiration" similar to the ecstatic articulations of Teresa of Ávila.

The preface opens with a reference to the author's "sad and frail condition" and acknowledgment of certain limitations, including a lack of mastery in the Spanish or Tagalog languages from which she translates. She possessed more proficiency in Spanish than Tagalog.

#### Illustrations
24 illustrations by an engraver named Noguera are interspersed throughout the text. These images portray different aspects of the Catholic mass and significant events from Jesus's life. Noguera may have been an indio, a Filipino native. Notably, the illustrations also depict a native Filipino priest delivering mass, rather than a Spaniard.

## References