Amaterasu

Si **Amasterasu**, bisto man sa **Amaterasu Ōmikami** (天照大御神, 天照大神) o **Ōhirumi no Muchi no Kami** (大日孁貴神), iyo an diyosa kan saldang sa mitolohiyang Hapones. Saro sa mayor na mga dios (*kami*) kan Shinto, siya ilinaladawan man sa kaenot-enoteng mga tekstong literaryo sa Hapon, an *[[Kojiki]]* (c. 712 CE) asin an *[[Nihon Shoki]]* (120 CE), bilang an tagapamahala (o saro sa mga tagapamahala) kan langitnon na rona na Takamagahara asin an osipon na apoon kan Imperial House nin Hapon sa paagi kan saiyang makuapong si Ninigi. Kaiba kan saiyang mga tugang, an dios kan bulan na si Tsukuyomi asin an simple sanang dios nin bagyo na si Susanoo, siya ibinibilang na saro sa "Three Precious Children" (三貴子, *mihashira no uzu no miko / sankishi*), an tolong pinakamahalagang aki kan kaglalang na dios na si Izanagi.

An pangenot na lugar nin pagsamba ni Amaterasu, an Dakulang Dambana kan Ise sa Ise, Prepekturang Mie, saro sa pinakaamay na lugar kan Shinto asin sarong mayor na sentro nin pilgrimahe asin lugar nin mga turista. Arog kan iba pang kamit nin Shinto, siya nalalaom man sa dakol na altar nin Shinto sa bilog na Hapon.

## Ngaran
An diosa nanonongod bilang si 'Amaterasu Ōmikami' ( / ; historical orthography: , *Amaterasu Ohomikami*; Daan na Hapones: *Amaterasu Opomi<sub>[[Old Japanese#Syllables|1]]</sub>kami<sub>2</sub>*) sa *[[Kojiki]]*, mantang an *[[Nihon Shoki]]* nagtatao kan minasunod na manlaenlaen na mga ngaran:

*Ōhirume-no-Muchi (; Man'yōgana: ; hist. ortograpiya: , *Ohohirume-no-Muchi*; Daan na Hapones: *Opopi<sub>1</sub>rume<sub>1</sub>-no<sub>2</sub>-Muti*)
*Amaterasu Ō(mi)kami (; hist. ortograpiya: , *Amaterasu Oho(mi)kami*)
*Amaterasu Ōhirume no Mikoto ()
*Hi-no-Kami (; OJ: *Pi<sub>1</sub>-no-Kami<sub>2</sub>*)

An 'Amaterasu' pinaghuhuna na naggikan sa panhiro na *amateru* "ilawan / magkintab sa langit" (*[[:wikt:天#Etymology 1|ama]]* "sky, heaven" + *[[:wikt:照る#Japanese|teru]]* "to shine") combined with the honorific auxiliary verb *[[:wikt:す#Etymology 2|-su]]*, while 'Ōmikami' means "great [and] august deity" (*[[:wikt:大#Etymology 2|ō]]* "great" + honorific prefix *[[:wikt:御#Etymology 4|mi-]]* + *[[kami]]*). Manonotaran na an 'Amaterasu' sa 'Amaterasu Ōmikami' bakong teknikalmente sarong ngaran pareho kan 'Susanoo' sa 'Susa no O no Mikoto' o 'Ōkuninushi' sa 'Ōkuninushi no Kami' are. An *Amaterasu* iyo an attributive verb form na minabago sa pangngaran pagkatapos kaan, *ōmikami*. An epithet na ini kun siring, urog na semantically transparent kisa sa kadaklan na ngaran na nairekord sa *Kojiki* asin *Nihon Shoki*, na diyan nangangahulogan na eksakto sa kun ano an saiyang boot sabihon, mayong alusyon, inference o etymological opacity, literalmente "The Great August Goddess Who Augustly Shines in Heaven". An paggamit na ini analogo sa paggamit kan relative clauses sa Ingles, laen sana sa Japanese clauses ibinugtak sa atubangan kan pangngaran na saindang linaladawan. Ini urog na eksemplikado kan (1) an alternatibong epithet, 'Amateru Kami' (天照神, "The Goddess Who Shines in Heaven"), which is a plain, non-honorific version of 'Amaterasu Ōmikami', (2) mga alternatibong porma kan verb na *amaterasu* na ginamit maski saen man, por ehemplo an saiyang continuative form *amaterashi* () in the *[[Nihon Sandai Jitsuroku]]*, asin (3) an mga kaagid na paggamit kan attributive verb na porma sa siring na mga epithet, siring kan Emperador Jinmu's *Hatsu Kunishirasu Sumeramikoto* (始馭天下之天皇, "His Majesty Who First Rules the Land"). Igwa man giraray nin mga siring na porma nin verb na tinatratar bilang proper ngaran, siring kan terminal negatibong *fukiaezu* sa 'Ugayafukiaezu no Mikoto' (鸕鷀草葺不合尊, "His Augustness, Incompletely-Thatched-with-Comoran-Feathers")

An saiyang ibang ngaran, 'Ōhirume', parating nasasabotan na igwa nin kahulogan na "great woman of the sun / daytime" (cf. *[[:wikt:昼#Etymology 2|hiru]]* "day(time), noon", from *[[:wikt:日#Etymology 3 2|hi]]* "saldang, aldaw" + *[[:wikt:女#Etymology 3|me]]* "babaye, daraga"), minsan siring, an mga alternatibong etimolohiya siring kan "great spirit woman" (kukuanon an *hi* nangangahulugan na "espirito") o "agom na babaye kan saldang" (suggested by Orikuchi Shinobu, na nagtao nin dalan sa teorya na an Amaterasu orihinal na ipinangidam bilang iyo an konsorte o babaying padi kan sarong lalaking dios kan saldang) minsan nang propwesto. An posibleng koneksyon sa ngaran na Hiruko (the child rejected by the gods Izanagi asin an Izanami asin an saro sa mga tugang ni Amaterasu) isinuherir man. To this name is appended the honorific *muchi*, na mahihiling man sa dikit na ibang mga theonym siring kan 'Ō(a)namuchi' o 'Michinushi-no-Muchi' (an epithet kan tulong diyosang Munakata).

Bilang sarong apoon kan imperial line, an epithet na 'Sume(ra)-Ō(mi)kami' (, lit. "great imperial deity"; also read as 'Kōtaijin') aplikable man sa Amaterasu sa mga ngaran siring kan 'Amaterasu Sume(ra) Ō(mi)kami' (, also read as 'Tenshō Kōtaijin') and 'Amaterashimasu-Sume(ra)-Ōmikami' ().

Durante kan edad medya asin amay na modernong periodo, an diedad nanonongod man bilang 'Tenshō Daijin' (an *[[Kanji#On'yomi (Sino-Japanese reading)|on'yomi]]* kan ) o 'Amateru Ongami' (an alternatibong pagbasa kan pareho man sana).

An ngaran na 'Amaterasu Ōmikami' minsan nang pinalis sa Ingles sa manlaenlaen na mga paagi. Mantang an bilang kan mga author siring kan Donald Philippi itinuring iyan bilang "heaven-illuminating great deity," An Basil Hall Chamberlain nakipagsuway (citing the authority of Motoori Norinaga) na ini urog na accurately nasasabotan na an boot sabihon iyo an "shining in heaven" (nin huli ta an auxiliary na *su* iyo an onoripiko sana, bakong causative, kaya an siring na interpretasyon na "to make heaven shine" dai manonompongan an tanda), asin pinalis iyan bilang "Heaven-Shining-Great-August-Deity". An pagkakapalis ni Gustav Heldt kan 2014 kan *Kojiki*, meanwhile, renders it bilang "an dakula asin makusog na espirito Heaven Shining."

## Toltolan