open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kompliktong pankapalibutan

An **kompliktong pankapalibutan** sarong komplikto o banggaan na kawsa nin pagkaraot kan kapalibutan huli sa salang paggamit sa mga rekursong pankapalibutan. Sa parati nagkapirang lado an imbwelto digdi, kabali an mga paradepensa sa kapalibutan na gustong protektaran an palibot, asin an mga gusto o nagiggibo nin salang pagmanihar sa kapalibutan para sa ibang bagay, lalo sa extractive na industriya. An mga tawong sala kun magmanihar sa mga rekursong pankapalibutan tibaad nagigin dahilan nin sobrang paggamit o pagkua nin renewable na rekurso (i.e. sobrang pagsisira o deporestasyon), na nagigin dahilan nin pagpalabi-labi sa kakayahan kan kapalibutan na labanan an polusyon asin iba pang mga input, o pagkaraot sa nabubuhay na espasyo para sa mga tawo asin kalikasan. 

Sa parati an mga komplikto na ini nakasentro sa mga isyu dapit sa hustisyang pankapalibutan na konektado sa mga karapatan kan katutubo, sa karapatan kan mga parauma o huma sa ibang pagbuhay, arog baga kan sa mga parasira o mga komunidad na nagsasarig sa natural na kayamanan kan kadagatan. An komplikto pankapalibutan, nangurog na sa mga konteksto kun sain an mga komunidad napiritan na maghali asin nagmukna nin mga migranteng pankapalibutan o heopolitikong mga iriwal, pwedeng dugangan kompleksidad kan ibang mga komplikto, kadahasan, o reaksyon sa natural na kalamidad.

## Susugan
Mapanlikay na prinsipyo

An **mapanlikay na prinsipyo** (Ingles: *precautionary principle*) sarong mahiwas na epistemolohikal, pilosopikal, asin legal na dulok sa mga inobasyon na igwang potensyal na magkawsa nin danyos urog na kun kulang nin mahiwas na syentipikong kaaraman sa bagay. Idinuduon kaini an pag-iingat, pag-untok, asin pagrepaso bago sumagkod sa bagong mga inobasyon na pwedeng magin peligroso. An mga kritiko nangangatanusan na ini malibog, self-cancelling, bakong syentipiko, asin ulang sa pag-uswag.

Sa konteksto kan inhenyeriya, an mapanlikay na prinsipyo naghahayag kan sadiri bilang elemento nin kaligtasan, na detalyadong pigpaliwanag sa monograpo ni Elishakoff. Ini pigrekomendar, sa inhinyerang sibil, ni Belindor kan 1729. An interelasyon sa tahaw kan elemento nin kaligtasan asin pagkamasasarigan mahiwas na pinag-adalan kan mga inhenyero asin pilosopo. 

An prinsipyo parating ginagamit kan mga naghihimo nin mga polisiya sa mga sitwasyon na igwa nin posibilidad na makagibo nin sala sa paggibo nin sarong desisyon (hal., pagpili nin partikular na kurso nin aksyon) asin mayo pa nin syertong ebidensiya. Halimbawa, an sarong gobyerno tibaad magdesisyon na limitaran an lakop na pagluwas nin bulong o bagong teknolohiya sagkod na iyan biyong nagprubaran. Binibisto kan prinsipyo na minsan ngani an progreso kan syensya asin teknolohiya parating nagtatao nin dakulang pakinabang sa katawuhan, ini nakakontribwir man sa paggibo nin bagong mga peligro asin alaman. Ipinapahiwatig kaini na igwa nin sosyal na paninimbagan na protektaran an publiko sa pagkalantad sa siring na danyos, kun an syentipikong pagsiyasat nakanumpong nin posibleng peligro. An mga proteksyon na ini maninigong luagan sulamente sana kun magluwas an dugang pang syentipikong mga tuklas na matao nin marahay na ebidensya na mayo ini nin maraot na ibubunga. 

An prinsipyo nagin pundamental na rason para sa dakol asin nagdadakol na internasyunal na kasunduan asin deklarasyon sa mga langtad nin sustenableng pag-uswag, pankapalibutan na proteksyon, salud, negosyo, asin kaligtasan sa kakanon, minsan ngani kun beses nakaakit ini nin debate kun pano ini tatawan nin tamang kahulugan asin iaaplikar iyan sa kumplikadong mga senaryo na dakol an peligro. Sa nagkapirang legal na sistema, arog sa batas kan European Union, an aplikasyon kan mapanlikay na prinsipyo ginibo nang kahagadan sa nagkapirang kabtang kan batas.

## Susugan
Kumbensyon nin mga Migranteng Trabahador

An **Internasyunal na Kumbensyon sa Pagprotehir sa mga Karapatan kan Gabos na Migranteng Trabahador asin mga Myembro kan Saindang Pamilya** (Ingles: *International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families*) sarong multilateral kasunduan kan United Nations na minapamahala kan proteksyon kan mga migranteng trabahador asin kan saindang pamilya. 

Pinirmahan kan 18 Disyembre 1990, ini nagkapwersa kan 1 Hulyo 2003 pakatapos na maabot an pagratipika kan 20 na mga estado kan Marso 2003. The Committee on Migrant Workers (CMW) an nagbabantay sa implementasyon kan nasabing kumbensyon, asin saro ini sa pitong entidad kan UN na nagtutok sa mga karapatan pantawo. An nasabing kumbensyon minaaplikar puon Agosto 2021 sa 56 na mga nasyon.

## Mga kaapil asin signataryo
Kadtong Agosto 2021 an mga nasyon na nagratipika kan Kumbensyon panginot na mga nasyon na ginigikanan nin mga migrante (arog kan Mexico, Morocco, asin Pilipinas). Para sa mga nasyon na ini, an Kumbensyon mahalagang behikulo tanganing protektaran an saindang mga namamanwaan na nag-iistar sa ibang nasyon. Halimbawa, sa Pilipinas, an ratipikasyon kan Kumbensyon nangyari sa sarong konteksto na midbid sa nagkapirang kaso nin mga trabahador na Pilipino na minamaltrato sa ibang nasyon: An siring na mga kaso kinulgan an buot kan mga Pilipino asin nagtulod sainda ratipikahon an Kumbensyon. Minsan siring, an mga nasyon na ini transit asin destinasyon man, asin an Kumbensyon piglilinyahan an saindang mga paninimbagan na protektaran an mga karapatan kan mga migrante sa saindang teritoryo, asin dikit sana an nagibo ninda tanganing protektaran an mga nasa sadiring nasyon.

Mayong estado na nagreresibe nin migrante sa Sulnupan na Europa o Norteng Amerika an nagratipika sa Kumbensyon. An iba pang importanteng nag-aako na mga nasyon, arog kan Australya, Arabong mga estado kan Golpo Persyano, Indya, asin Aprika del Sur dai nagratipika sa Kumbensyon. 
 
## Toltolan
Akses sa hustisya

An **akses sa hustisya** sarong pundamental na prinsipyo sa pag-iral kan batas na naglaladawan kun pano an mga namamanwaan igwa nin pantay-pantay na akses sa legal na mga sistema sa saindang konteksto. An kadaklan na mga konteksto igwa nin mga inisyatiba asin programa na pigdisenyo tanganing magtao nin legal na mga serbisyo sa mga populasyon na nadidipisilan makakua nin legal na abiso asin representasyon. Kun mayo nin akses sa hustisya, an mga tawo dai lubos na magagamit an saindang mga karapatan, malalabanan an diskriminasyon, o mapapanimbag an mga parahimo nin desisyon sa saindang mga aksyon.

An paagi na natabang an mga nasyon sa saindang mga namamanwaan na magkaakses sa hustisya nagkakalain-lain sigun sa nasyon. An akses sa hustisya pwedeng dugangan sa paagi nin mga legal na mga organisasyon na igwa nin tultol na pondo asin hustong mga tawo na nagtatao nin libreng legal na mga serbisyo sa mga pobre, asin paagi nin programang pro bono kun sain an boluntaryong mga abogado nagtatao nin mga serbisyo asin representasyon sa korte, o sa paagi nin iba pang programa na dinisenyo tanganing tabangan an mga tawo na magkamit nin legal na mga remedyo sa mga korte o iba pang institusyon nin hustisya. 

## Susugan
Rasismong pankapalibutan

An **rasismong pankapalibutan** sarong konsepto sa paghirong hustisyang pankapalibutan, na pinunan sa Estados Unidos asin sa ibang nasyon sa mga taon nin 1970 asin 1980. An termino ginagamit tanganing iladawan an inhustisyang pankapalibutan na nangyayari sa laog nin sarong rasyal na konteksto kapwa sa praktis asin palakaw.  

Sa konteksto kan Estados Unidos, an rasismong pankapalibutan parating nagduduon kan mga dai pagkapantay-pantay sa pag-ultanan kan mga syudad asin eksurban na mga lugar pakatapos na maglipat digdi an mga puti. Sa internasyunal na konteksto, an rasismong pankapalibutan pwedeng manungod sa mga epekto kan negosyo nin basura sa bilog na globo, arog kan negatibong epekto sa salud kan pag-angkat nin elektronikong basura pasiring Tsina hali sa mauuswag nang mga nasyon, siring man an partikular na bulnerabilidad kan mga katutubong grupo sa polusyon sa kapalibutan. 

## Toltolan
Mga karapatan kan katutubo sa daga

An **mga karapatan kan katutubo sa daga** (Ingles: *Indigenous land rights*) iyo an mga diretso kan mga katutubong grupo sa daga asin sa mga natural na rekurso yaon duman, magin man bilang indibidwal o bilang kolektiba, kadaklan sa mga pigkolonisang nasyon. An mga karapatan sa daga o mga karapatan na igwa relasyon sa rekurso igwa nin an pundamental na halaga sa mga sa mga katutubo huli sa dakol na rason, kabali na an: relihiyosong kahulugan kan daga, pagdesisyon-sa-sadiri, identidad, asin ekonomikong elemento. An daga sarong mayor na kayamanan na ekonomiko, asin sa nagkapirang katutubong sosyedad, na naggagamit an natural na mga rekurso nin daga asin dagat an basehan kan saindang pan-arualdaw na pagbuhay, kaya an pangangaipo para sa pagsasadiri naghahali sa pangangaipo na siguraduhon an saindang akses sa mga rekurso na ini. An daga pwede man na magin mahalagang instrumento nin pamana o simbolo nin sosyal na kamugtakan. Sa dakol na katutubong sosyedad, arog baga kan dakol na Aborihinal na Australyano, an daga mahalagang marhay na kabtang kan saindang espiritwalidad asin mga sistema nin paniniwala. 

An mga paghihingako sa katutubong daga pig-atubang sa manlain-lain na lebel nin kapangganahan sa nasyunal asin internasyunal na lebel puon kan mismong kapinunan nin kolonisasyon. An siring na mga paghihingako pwede ibase sa mga prinsipyo nin internasyunal na batas, kasunduan, kumon na batas, o domestikong mga konstitusyon o lehislasyon. An Aborihinal na titulo (bisto man sa apod na Katutubong titulo) sarong kumon na doktrina nin basta na an mga karapatan sa daga mga katutubo sa kostumaryong pagsasadiri nagdadanay pakatapos na maluklok an soberanya sa irarom kan setler na kolonyalismo. An legal na pagmidbid asin pagprotektar sa mga karapatan kan mga katutubo asin komunidad sa daga nagpapadagos na magin dakulang angat, kun sain an siwang sa pag-ultanan nin pormal na pagmidbid asin an mga daga na nakua asin pinamamahalaan sa kustomaryong paagi sarong dakulang gikanan nin dai pag-uswag, ralaban, asin pagkaraot nin kapalibutan.

## Susugan
Kumbensyon sa Byolohikal na Dibersidad

An **Kumbensyon sa Byolohikal na Dibersidad** (Ingles: *Convention on Biological Diversity*  o CBD) sarong multilateral na kasunduan. An kumbensyon igwa nin tulong panginot na katuyuhan: an konserbasyon kan byolohikong dibersidad (o byodibersidad); an sustenableng paggamit sa mga elemento kaini; asin an patas asin pantay-pantay na paghiras nin mga pakinabang na bunga nin henetikong mga kayamanan. An obheto kaini iyo na patalubuon asin papusugon an nasyunal na mga estratehiya para sa konserbasyon asin sustenableng paggamit nin byolohikong dibersidad, asin ini parating hinihiling bilang panginot na dokumento mapadapit sa sustenableng pag-uswag.

An kumbensyon binuksan para sa pirma sa Earth Summit sa Rio de Janeiro kan 5 Hunyo 1992 asin nagkapwersa kan 29 Disyembre 1993. An Estados Unidos sana an myembrong estado kan UN na dai nagratipika sa kumbensyon. Igwa ini nin duwang pantuwang na kasunduan, an Cartagena Protocol asin an Nagoya Protocol.  

An Cartagena Protocol on Biosafety to the Convention on Biological Diversity sarong internasyunal na kasunduan na pinamamahalaan an mga paghiro kan living modified organisms (LMOs) na resulta kan modernong biotechnology hali sa sarong nasyon pasiring sa saro pa. Pig-adoptar ini kan 29 Enero 2000 bilang pantuwang na kasunduan sa CBD asin nagkapwersa kan 11 Setyembre 2003. 

An Nagoya Protocol on Access to Genetic Resources and the Fair and Equitable Sharing of Benefits Arising from their Utilization (ABS) to the Convention on Biological Diversity saro pang pantuwang na kasunduan sa CBD. Nagtatao ini nin silag na legal na framework para sa epektibong implementasyon kan saro sa tulong obheto kan CBD: An patas asin pantay-pantay na paghiras nin mga pakinabang na bunga kan paggamit sa henetikong kayamanan. An Nagoya Protocol pig-adoptar kan 29 Oktubre 2010 sa Nagoya, Japan, asin nagkapwersa kan 12 Oktubre 2014. 

2010 man an Internasyunal na Taon nin Byodibersidad, asin an Sekretaryat kan CBD an nagin pinakasentro kaini. Kasunod kan sarong rekomendasyon kan mga signataryo kan CBD sa Nagoya, pigdeklara kan UN an 2011 abot 2020 bilang United Nations Decade on Biodiversity kan Disyembre 2010. An Strategic Plan for Biodiversity 2011–2020 kan Kumbensyon, na namukna kan 2010, kaiba an Aichi Biodiversity Targets.

An mga miting kan mga myembro sa kumbensyon midbid bilang mga Conferences of the Parties (COP), na an inot (COP 1) ginibo sa Nasau, Bahamas, kan 1994 asin an pinakahuri (COP 15) ginibo sa Kunming, Tsina.

## Susugan
Juno Doran

Si **Juno Doran** sarong artistang biswal nakabase sa North Dorset, Reyno Unido.

## Buhay asin trabaho
Si Juno Doran sarong artistang biswal asin sa pagpapatanog nakabase sa Reyono Unido. Siya namundag kan 1946 sa Abrantes, Portugal, alagad nag'estar na sa London, Reyno Unido, kan 1992.

## Mga piling paeksibit
* 2014 Descent, drawing installation, Cambridge Art Salon, Cambridge
*2003 'forgetting Godot', Catto Contemporary, London
*2000 'The Beautiful People', ContraCapa, Abrantes, Portugal
*1999 Cornerhouse, Manchester
*1998 The Beautiful People, Pannett Art Gallery, Whitby
*1997 Portraits in colour, Tea for Two, Abrantes, Portugal
*1997 Home Stills, Dazed and Confused Magazine, London
*1994 Portuguese in London, Museum of London
*1994 Portuguese in London, South Bank Centre, London

## Mga piling paeksibit sa grupo
*2015 Colectiva, Quartel Municipal Gallery, Abrantes, Portugal
* 2013 Jerwood Encounters: Family Politics, Photocopy Club, Jerwood Space, London
* 2013 Sydenham Arts Festival, London
* 2010 2010 Fine Art, 2010 FIFA World Cup™, South Africa
* 2008 The heart is a lonely hunter, 31Grand Gallery, New York
* 2007 Sugar and Spice, Vegas Gallery, London
* 2007 Art Auction 2007, Medical foundation for the care of victims of torture, The Building Centre, London
* 2007 Decadence, Decay and Demimonde, Home House, London
* 2007 Astley Biennial Open Exhibition, Astley Hall, Chorley
* 2007 I’ll be your mirror, Gallery Primo Alonso, Hackney, London
*2007 Decadence, Decay and Demimonde, Home House, London
*2007 Sugar & Spice, Vegas Gallery, London
*2007 I'll Be Your Mirror, Gallery Primo Alonso, London
*2006 Britishness, art network project by Another Product, Cornerhouse, Manchester
*2005 Forever Beautiful, Clapham Art Gallery, London
*2003 BP Portrait Award Exhibition, National Portrait Gallery, London
*2003 Superheroes, Ruby Green Contemporary Art Center, Nashville, USA, October/November, curated by Joseph Whitt
*2002 I'll be your mirror, Warsaw Projects, Open Arts Studios, Manchester
*2002 Pop Life', 31Grand, Brooklyn, New York
*2002 Perverse Pop, Catto Contemporary, London
*2000 BP Portrait Award Exhibition, National Portrait Gallery, London
*2000 Big Issue Book of Home exhibition, London
*1998 Form and Fantasy: Art & the Fairground, Mid Pennine Art Gallery, Burnley
*1994 Herstory - part of Festival of Women Photographers, Alternative Art Gallery, London

## HIinga man
* Neomodern
* Photorealism

## Mga panluwas na takod
* Juno Doran official website

[Kategorya:Mga multimedyang artistang Briton]]
Gregório Lopes

Si **Gregório Lopes** (*c.* 1490 &ndash; 1550) iyo an saro sa pinakaimportanteng pintor nin Portugal kan panahon nin Renaissance.

Si Gregório Lopes nag'adal sa talyer ni Jorge Afonso, na pintor ni Hadeng Manuel I. Dangan siya ngapit nagin man pintor magkasi pareho ki Manuel I asin sa kagsalida kaini na si Juan III. Kan 1514 inagom niya an aking babae ni Jorge Afonso, asin kan 1520 pinag'onra siya bilang sarong caballero ni Prinsipe Jorge de Lencastre asin naglaog sa Orden ni Santiago.

An trabaho ni Gregório Lopes kadakulan mga retablo para sa mga simbahan asin monasteryo sa sentral Portugal. Sa pag'ultan nin 1520 asin 1525 siya nagtrabaho katuwang si *Jorge Leal* sa pagpinta kan mga retablo sa Kumbento nin San Francisco sa Lisbon. Kan mga 1520 siya nagpintura nin mga panel para sa Church of Paraíso (Paradise), na yaon man sa Lisbon. Sa enot na peryodo, si Gregório Lopes nagtrabaho sa Sesimbra, Setúbal, asin sa Monasteryo nin Ferreirim, na igdi katuwang niya sa Cristóvão de Figueiredo asin Garcia Fernandes.

Siya nag'isog sa siyudad nin Tomar kan 1530, kun saen siya nagpinta nin mga panel para sa Round Church of the Convent of Christ (1536&ndash;1539) asin kan retablo kan Church of Saint John the Baptist (1538&ndash;1539). Ultimo niyang mga trabaho iyo an mga retablo sa Convent of Santos-o-Novo sa Lisbon (1540) asin sa Valverde Convent, harani sa Évora (1545).

Kadakulan kan mga obra ni Gregório Lopes nasasaray sa National Museum of Ancient Art, sa Lisbon. An aki niya, si Cristóvão Lopes (1516&ndash;1594), saro man na artista asin nagtrabaho bilang pintor kan pamilya real nin Portugal.

## Toltolan
* Portuguese painting in the Age of Humanism (by Joaquim Oliveira Caetano).
* Portuguese Renaissance painting (by Maria José Palla).

## Mga panluwas na takod

* Paintings by Gregório Lopes (Six Centuries of Portuguese Painting website).
João Cristino da Silva

Si **João Cristino da Silva** (14 Hulyo 1829, Lisbon - 12 Mayo 1877, Lisbon) sarong Portuges na pintor asin ilustrador sa istilong Romantiko.

## Biograpiya
Siya namundag sa sarong pamilyang mga komersyante. Nagpoon siyang mag'adal sa Academy of Fine Arts University of Lisbon kan 1841, alagad sinasabing siya sobrang maiiniton an payo, na nakikiasusangan sa saiyang maestro, António Manuel da Fonseca, asin kan metodo nin pagtukdo sa eskwelahan, kaya siya naghale kan 1847 na dai natapos an saiyang kurso. Poon 1847 abot 1849 siya nagtrabaho bilang paraukit sa  "Arsenal do Exército" (Army Arsenal). Siya nagbalik sa pagpinta.

Nagpaeksibit siya sa Paris, Madrid asin sa Portugal. Siya bantog na maray bilang pintor nin mga ta'nawon asin nakakatuwang ni Tomás da Anunciação sa mga proyekto, na ini saiyang minimirar na tunay niyang maestro. Sa Exposition Universelle (1855), saiyang pinaeksibit an masasabing pinakamarayrahay niyang obra, an "Cinco Artistas em Sintra" (Limang Artista sa Sintra), na ngapit binakal ni Hadeng Ferdinand II. Pakapaeksibit niya sa Madrid, siya inonra ni Hadeng Amadeo I bilang sarong caballero.

Kan 1860, nagin siyang karibay na Propesor sa Academya, alagad naghale sa pwesto kan 1867 huli kan mga dai niya pag'uuyon sa palakaw kan administrasyon. Kam taon na iyan siya nakaresibi nin suporta sa pagbyahe; binisita niya an Pransya asin Switzerland. Siya nakipagtabangan man sa pagpaluwas nin mga ilustrasyon sa magasin na semanal **, na napublikar poon 1857 sundo 1868.

Siya nagkahelang sa isip asin nagadan atake sa puso sa sarong ospital mental .

## Toltolan

## Mga dagdag na basahon
* Maria de Aires Silveira,  *João Cristino da Silva (1829-1877)* (exhibition catalog) Museu do Chiado  2000
* Diogo de Macedo, *João Cristino da Silva e Manuel Maria Bordalo Pinheiro* (Vol.5 of "Cadernos de Arte") Edições Excelsior 1952

## Mga panluwas na takod

* *João Cristino da Silva e o tema da paisagem na literatura portuguesa de meados do século XIX* (Silva and the landscape theme in mid-nineteenth century Portuguese literature) by Helena Carvalhão Buescu at the University of Lisbon http://ler.letras.up.pt/uploads/ficheiros/4220.pdf
* An album of sketches by Silva @ Flickr
Densidad

An **densidad** (Ingles: *density*; mas marhay, an **bolyumetrikong masang densidad**; midbid man bilang **ispesipikong masa**), kan sarong bagay iyo an masa kada yunit nin bolyum kaini. An pinakanagagamit na simbolo para sa densidad iyo an *ρ* (an sadit na Griyegong letra na *rho*), alagad an Latinong letra na *D* pwede man magamit. Sa matematika, an densidad may kahulugan bilang masa kada bolyum: 

:  \rho = \frac{m}{V}

kun sain an *ρ* iyo an densidad, *m* iyo an masa, asin an *V* iyo an bolyum. Sa nagkapirang mga kaso (halimbawa, sa lana asin gas na industriya kan Estados Unidos), an densidad iyo basang na may kahulugan na gabat kada yunit bolyum, alagad ini iyo siyentipikong dai-sakto – an kantidad na ini iyo ispesipikong inaapod bilang "ispesipikong gabat".

Para masimplika an pagtampad kan mga densidad sa manlainlain na mga sistema nin yunit, minsanan ining pigriribayan nin daing-dimensyon na "relatibong densidad" o "ispesipikong grabidad" i.e. an rasyo kan densidad nin materyal sa sarong istandardong materyal, harus iyo an tubig. Kaya an relatibong densidad na mas hababa sa saro relatibo sa tubig may kahulugan na an substansya minalataw sa tubig.

An densidad kan sarong materyal iyo nag-ibaba base sa temperatura asin presyon. An pagkakaibang ini iyo tipikal na sadit para sa mga solido asin likido pero iyo dakulaon para sa mga gas. An pagsangat sa presyon sa sarong bagay nagpapasadit sa bolyum asin nagpapasangat kan densidad kaini. An pagsangat sa temperatura kan sarong bagay (igwa nin kadikit na dai-kabali) nagpapababa sa densidad kaini sa paagi nin pagsangat sa bolyum kaini.

## Panluwas na takod
* 
* 
* Video: Density Experiment with Oil and Alcohol
* Video: Density Experiment with Whiskey and Water
* Glass Density Calculation – Calculation of the density of glass at room temperature and of glass melts at 1000 – 1400°C
* List of Elements of the Periodic Table – Sorted by Density

## Toltolan
Vicente Calderón de la Barca

Si **Vicente Calderón de la Barca** (1762–1794) sarong Espanyol na pintor na namundag sa Guadalajara. Siya estudyante ni Francisco Goya, asin napamidbid niya an sadiri niya bilang pintor nin manongod sa istorya asin mga retrato, partikularmente an sa huri, kun saen siya marhay magtrabaho. Saiyang napinta an *Birth of St. Norbert* parfa sa saro sa mga kolehiyo sa Ávila.

## Toltolan
Pedro Pedraja

Si **Pedro Pedraja** (born 1974) sarong pintor na Espanyol na nag'eestar sa Gran Britanya.

## Buhay
Siya dati haleng Santander, Espanya. Siya tapos sa The University of the Basque Country (UPV) sa Bilbao, kun saen siya nag'adal poon 1997 sundo' 2002.

Duman sa 2004 Liverpool Biennial, si Pedraja napili na magpartisipar sa John Moores 23 na paeksibit nin mga kontemporaryong mga pinta nin mga Briton sa Walker Museum. He exhibited at The Royal Academy of Arts in London – RA Summer Show 2006.

A n saiyang mga trabaho naskasaray asin nakaeksibit sa Doncaster Museum asin sa Eduardo Chillida Centre duman sa Madrid.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Exhibition in Madrid 
*Official website for Pedro Pedraja
Begoña Ameztoy

Si **Begoña Ameztoy** (namundag 1951) sarong Espanyol na parasurat asin pintor. Siya nagpoon komo sarong parasurat, alagad an saiyang interes sa arte sinaralak niya an hilig niya sa  literatura asin sa mga hiron kultural sa Euskadi.

Siya nagtrabaho bilang kolumnista sa *[[El Diario Vasco]]* kan Donostia poon pa kan 1992. Siya nagsurat man nin mga script sa mga programa nin TVE, asin nagtrabaho komo script editor sa magkapirang mga programang pang-telebisyon kabali na an *[[Crónicas marcianas]]*.

## Bibliograpiya
*El Círculo (1991) 
*El Asesino de Baltimore (1994) 
*El Derby Vasco -with Juanjo Valero- (1996) 
*El Ángel (2000) 
*Escuela de Mujeres (2001) 
*Cuarentonas (2002) 
*Amor Caliente, Sexo Frío (2007) 
*El Sueño de Orión (2010) 

## Mga eksposisyon
* 2001 - *Luz Azul*  
* 2005 - *Cielos y Tierras*. Galería Espacio Arte - San Sebastián
* 2006 - *Retratos*. Centro Cultural Clara Campoamor. Bilbao
* 2008 - *Retratos* - Galería Noventa Grados. San Sebastián
* 2009 - *Cielos de Praga* - Galería Gaudí. Madrid
* 2011 - *Geometria del Verde* - Espacio Echevarria - San Sebastián
* 2012 - *La Vía Láctea* -  Galería Pedro Usabiaga - San Sebastián 
* 2012 - *La Vía Láctea* - Feria de Arte de Medinaceli. Soria

## Toltolan
Bignay juice

An **bignay juice** (na gibo sa prutas nin bugnay) sarong produkto na hali sa Agri- Learning Farm, Inc. na yaon an lokakasyon sa Zone 4, Binanuaanan, Pili, Camarines Sur. An proyekto na ini suportado kan Departamento nin Agrikultura.

An bugnay (*Antidesma bunius*) sarong "superfood". Ini sarong natural na pigkukuanan kan mga antioxidant na nagtatabang o makakatabang  para mapababa ang bad cholesterol, tiglalabanan man kaini para makalikay sa kanser, tapos para mamantenir an salud kan puso. Nakakatabang man ini sa igwang diabetes, hypertension, gastric intensinal na problema, dysentery asin nakakatabang sa pagpatunaw kan kinakan. An prutas magayon o marhay sa pagpakusog kan immune system huli ta pano ini kan mga bitamina asin mga mineral.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* https://lifestyle.inquirer.net/367868/healthful-refreshing-bignay-juice/
Bartolomeo Carducci

Si **Bartolomeo Carducci** (156014 Nobyembre 1608) sarong Italyanong pintor, na mas bantog sa bansag na **Carducho**.

## Biograpiya
Siya namundag sa Florence, kun saen siya nag'adal nin arkitektura asin iskultura sa pagmamato ni Bartolomeo Ammanati, asin pagpintura ki Federico Zuccari. Siya pig'asistihan si Zuccari sa paghaman kan *[[The Last Judgement (Vasari and Zuccari)|The Last Judgment]]* sa kisame kan domo kan  Florence Cathedral. Pigibahan niya si Zuccari sa Madrid, kun saen katuwang pigpinturahan ninda kisame kan libreriang Escorial, asin man nagtabang sa produksyon kan mga fresco na nagsasamno sa mga cloister kan nasabing palasyo. An saiyang tugang na si, Vincenzo Carducci nagtabang man sa trabaho, na siya ngani pigsalidahan kaini komo pintor ni Felipe III nin Espanya.

Siya nagadan sa Espanya, asin igdi man ngani makukua an kadaklan kan saiyang trabaho. Sa mga obrang ini an pinakalataw iyo an *Descent from the Cross*, sa simbahan ni San Felipe el Real, sa Madrid, na ngonyan yaon sa The Prado, kairiba an *Last Supper**.*  
An Real Academia de Bellas Artes de San Fernando igwa man kan *Penitent St. Jerome**.*  Si Bartolomeo kiaba saiyang tugang na Vincenzo pigpintura an maonibahn na mga retablo kan San Diego de Valladolid, 1604–1606, na naeeksibit sa Museo Nacional de Escultura Colegio de San Gregorio, sa siyudad na idto. Sa mga pupilo niya yaon si Francisco López.

## Nota

## Toltolan
*

## Mga panluwas na takod
*
Juan de Alfaro y Gámez

Si **Juan de Alfaro y Gámez** (1643–1680) sarong Espanyol na pintor sa peryodong Baroque. Siy7a namundag sa Córdoba. Siya enot na pupilo ni Antonio del Castillo, alagad natapos niya an pag'adal sa  Madrid sa pagmamato Velázquez, na saiyang nasunod an manera nin pagpintura, orog na sa mga retrato. Dangan siya naempleo ni Velazquez sa pagkopya kan mga obra ni Titian, Rubens, asin ni Van Dyck. Sa simbahan kan mga Carmelilte yaon an pinintura niyang *Incarnation * asin sa simbahan nin Imperial College sa Madrid iyaon man saiyang retrato na *Guardian Angel*.

An biograpo ni Palomino nag'uusip nin sarong istorya na siya mas halangkaw an banidad kesa talento sa pagpinta. Kan siya naempleo ns magpinta kan mga dapit sa buhay ni San Francisco sa kumbento na siring an pangaran, siya inarog mansana niya sa mga prints alagad may kusogboot na ikaag sa lambang ginibo niya an saiyang pangaran, *Alfaro pinxit*. An enot niyang master, si Castillo, sa pagsudya saiya, nagpintura man nin saro asin ikinaag sa ibaba kaini *non pinxit Alfaro*, na bantog an saiyang kalokohan. Siya mahilig magparfabyahe, mahusay sa ligteratura, nagsusurat mga rawitdawit asin nagsurat nin mga manongod sa buhay ninda Becerra, Céspedes, asin Velazquez. Saiyang pigpintura an retrato ni Calderón de la Barca, na ikinaag sa lulubngan kan poeta na ini sa simbahan nin San Salvador sa Madrid. An saiyang husoy-husoy sa atubangan kan saiyang patron na si  Admiral nin Castille, mas naka-digta sa saiyang dangog kesa kan saiyang banidad. Saiya ng isinikwal si almirante kan ini destierro, asin kan nakabalik, siya naghahagad pabor igdi.

## Toltolan
*
**Attribution:**
* 

## Mga panluwas na takod
*A portrait of Diego Velasquez by Juan de Alfaro y Gamez
Cristóbal de Acevedo

Si **Cristóbal de Acebedo** (namundag c. 1540) sarong pintor na Espanyol. Siya aktibo durante kan peryodo nin Renaissance.

Siya posible namundag sa Madrid asin siya disipulo ni Bartolomé Carducho kan 1585. Dakul na pininta niya iyo an mga nakasaray sa mga kumbento kan kabesera.

## Toltolan
*
Liu Haisu

Si **Liu Haisu** (; 16 Marso 1896 – 7 Agosto 1994) sarong prominenteng ika-20ng siglong Tsinong pintor asin naoonabihan na edukador sa arte. Siya lataw na gayo bilang Pintor na Tsino asin pintor sa oleo. Saro siya sa apat na kagpoon sa Tsinong modernong arte na nabantog sa bansag na  "The Four Great Academy Presidents".

## Toltolan
Antonio Abbondi

Si **Antonio Abbondi** na mas midbid sa arapodan na **Scarpagnino** (nagadan 1549) sarong arkitektong Italyano kan peryodong Renaissance, aktibo haros sa Venice mansana.

## Biograpiya
Siya namundag sa Grosio, sa Valtellina. Kan 1505, siya nagin superintendente sa pagpahirahay kan Fondaco dei Tedeschi sa Venice; pakalihis tolong taon, pignombrahan siyang *Proveditore del Sale* ("salt curator") kan siyudad.

Kan an sarong kasulo natomtom an kadakul na mga edipisyo sa Rialto kan 10 Enero 1514, dakula an saiyang papel sa rekonstruksyon, na nakipagkompetensya siya ki Alessandro Leopardi, Giovanni Celeste, asin ki Fra Giovanni Giocondo. An mga desenyo ni Abbondi para sa *Fabbriche Antiche* inako asin an mga pagpahirahay natapos kan 1522, kabali an bagong tugdok na Palazzo dei Dieci Savi. An pinaghirahay pa man iyo an simbahan nin San Giovanni Elemosinario. Kan 6 Oktobre 1527 siya pignombrahan na *proto-maestro* para duman sa Scuola di San Rocco, asin siya an nagdesenyo kan su ikaduwang eskalon.

## Toltolan
*
Chen Chan-siang

Si **Chen Chan-siang** (Chinese: 陳占祥, Pinyin: Chén Zhānxiáng), (13 Hunyo 1916 - 12 Marso 2001) sarong urban planner asin arkitekto. Si Chen myembro kan inapod na Five United, sarong kompanya na kagpoon kan modernistang arkitektura sa Tsina kan mga taon na 1940. Ibang kaapil sa Five United iyo sa  Huang Zuo-shen, Wang Da-hong asin Luke Him Sau. Siya midbid man sa pangaran na **Charles Chen**, **Chi Ziang Chen**, **Chen Zhangxiang**.

## Biograpiya
Si Chen  nag'adal sa Inglaterra kaamayi kan 1940, kun saen siya an pinakaenot na estudyanteng dayo na nagtukaw komo pamayo kan Students' Union sa Architecture School of University of Liverpool. Bilang estudyante, siya nagpublikar nin magkapirang papel dapit sa tradisyon asin gawe-gawe sa arkitekturang Tsino, sa irarom nin pagmamato ni Sir Nicholas Pevsner.

Kan Oktobre 1949, nagpasiring siyang Beijing ta matrabaho duman. Sa Beijing  siya nagin kapwa-kagpublikar ni Liang Sicheng, kan naapod na Liang-Chen Proposal, na inaaplikar an mga konseptong Sulnopan asin mga paagi sa pagplano asin pagmodernisar kan Beijing. An proposisyon kaiba an swestyon na ipaglangan asin pag'ingatan an mga antigong mga lugar sa siyudad. Si Chen saro sa magkapirang arkitekto na pigpersigir kan gobyerno kaamayi kan mga aldaw nin Komunistang Tsina.

Kan Enero 1988, siya naagdang magtaong lektura sa Estados Unidos. Siya nagtukdo sa University of California, Berkeley, Cornell University asin iba pa. Si Chen nagbalik sa Tsina kan 1989, asin nagadan duman sa Beijing kan 12 Marso 2001.

Si Chen parati nauunambitan bilang 'pinakalataw na arkitekto asin tagaplano nin siyudad sa modernong historya nin Tsina' sabi daa ni Professor Marwyn Samuels kan Syracuse University.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Liang-Chen Proposal for protection of the ancient city of Beijing (in Chinese) https://web.archive.org/web/20170804215654/http://www.qqtxb.com/gcs/384468.html
*Chen Zhanxiang's life (in Chinese) https://web.archive.org/web/20040604202554/http://www.liangsicheng.net/lsc_award/zhiyoushisheng/jieshao/chengzhanxiang/010002.htm
Cui Zizhong

Si **Cuī Zǐzhōng** (; nagadan 1644) sarong Tsinong pintor durante kan Dinastiyang Ming (1368&ndash;1644).

Si Cui namundag sa Laiyang sa probinsya nin Shandong. An pangaran niyang sa istilo  'Daomu' asin an bansag niya 'Qingying'. Si Cui nagturuhok sa pagpintura nin mga pigurin nin tawo sa pagsunod sa istilo ni Zhou Wenju sa estado kaining higot asin tindido. Siya nag'kitusay asin nagtuyong dai magkakan, magpagutom nin pirang aldaw kan si Li Zicheng sinakyada asin sinakop an Beijing, kun saen siya nag'eestar kan  panahon na idto. An reputasyon ni Cui sa mahusay niyang pagpintura nagpabantog saiya sa bansag na si 'Cui sa Amihanan'.

## Toltolan

*
Poy Gum Lee

Si **Poy Gum Lee** (; 1900–1968) sarong Tsino-Amerikano arkitekto. Si Lee midbid sa saiyang mga Art Deco na mga edipisyo pero may lahid nin impluwensya kan Tsinong arkitektura o "Chinese Deco", sa Shanghai asin man sa Chinatown, Manhattan, New York City.

## Kaamayi nin buhay asin edukasyon
Kan Enero 14, 1900, si Lee namundag sa 13 Mott Street sa Chinatown, Manhattan, New York City. An mga magurang ni Lee iyo sinda Lee Yick Dep asin Ng Lan Yin (apod man, Ng She); si Lee iyo an pinakamatua asin ta siya may 14 mga tugang. Siya nagdakula sa 32 Mott Street sa itaas kan tindahan nin pamilya ninda sa Chinatown sa New York City.

Kan 1920, si Lee nagkamit nin degree sa Arkitektura sa Pratt Institute. Si Lee nagkua pang dagdag na pagklase sa arkitektura sa Massachusetts Institute of Technology (MIT) kan 1921 dangan sa Columbia University kan 1922.

## Karera
Durante kan Primerong Gerang Pankinaban, siya nagserbi sa Hokbo nin Estados Unidos. Kan 1923, si Lee asin saiyang pamilya naghubo' sa Tsina kun saen siya pigtrabaho magkapirang proyekto sa arkitektura  asin ini nag'ani nin paghanga' saiya. Siya nagtrabaho nin 25ng taon sa Tsina komo arkitekto. Pigkontrata kan Young Men’s Christian Association’s China Building Bureau, siya pigtrabaho an 11 edipisyo para sa YMCA asin YWCA sa Tsina asin man sa Sun Yat-sen Mausoleum (1926-1929) saka sa Sun Yat-sen Memorial Hall (1929-1931).

Durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, si Lee asin saiyang pamilya nag'estar sa parte kan French Concession sa Shanghai, Tsina, kun saen an saiyang harong pig'embargo kan mga Hapon. Pakatapos kan gera, siya asin saiyang pamilya naglipat sa siyudad nin Nweba York, Estados Unidos.

Si Lee nagtrabahno primeramente sa Chinatown, Manhattan pagbalik na niya sa Estados Unidos asin ta siya nakitrabaho sa New York City Housing Authority. An iba sa mga proyekto niya pakagera iyo an  Chinese Consolidated Benevolent Association na edipisyo sa siyudad nin Nweba York (1959), On Leong Tong Merchant’s Association na edipisyo (1948–1950), Kimlau War Memorial sa Kimlau Square (1962), and Pagoda Theatre (1963).

## Buhay personal
Kan 1926, si Lee inagom si Pansy Choye sa Shanghai, Tsina. Igwa sinda nin tolong aking babae.

Kan Marso 24, 1968, si Lee nagadan sa Bakersfield, California sa edad na 68. Si Lee ilinubong sa Greenlawn Cemetery sa Bakersfield, California.

## Hilnga man
*Liu Jipiao
*Robert Fan

## Toltolan
Ding Yunpeng

Si **Ding Yunpeng** (Ting Yün-p'eng, tradisyonal: 丁雲鵬, simplikado: 丁云鹏; c. 1547 &ndash; 1628) sarong Tsinong pintor na an pigkakasibotan iyo an pagpintura nin mga tawong pigurin asin mga ta'nawon. Siya nabuhay kan Dinastiyang Ming (1368&ndash;1644).

Si Ding namundag sa Xiuning sa probinsya ninAnhui. An pabantog niyang pangaran 'Nanyu' asin an bansag saiya 'Shenghua jushi'. An istilo nin pagpinta ni Ding nagsusunod sa ki Qiu Ying, na nakaagid sa mga pintura gikan Dinastiyang Song. Si Ding nagamit nin pinong hagod nin hinis (brutsa) ngani ipaluwas an doon asin higot na pamate.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*  Images of the Mind Borne from the Brush: The Paintings of Ding Yunpeng, 2012 English Site  in the Exhibition of Ding Yunpeng in National Palace Museum, Taipei
Chen Chun

Si **Chén Chún** (; 1483–1544) sarong artista sa dinastiya Ming. Namundag sa mayaman na pamilya nin mga iskolar-opisyal sa Suzhou, siya nakanood nin kaligrapiya ki Wen Zhengming, saro sa Apat na Kagboot nin dinastiya Ming. Si Chén Chún nagsuway sa impluwensya ni Wen ta mas uyon siya sa libre-istilong metodo kan  inapod na ink wash painting.Siya nakiuyon sa grupo kan Wu School nin pagpinturang literaryo. Si Mi Fu kan  Dinastiya Song igwang magabat na impluwensya sa saiyan g trabaho. Si Chén nagpintang mga ta'nawon, alagad mas bisto siya komo "Gamgam-asin-burak" na pintor.

## Mga panluwas na takod

*Painting Gallery of Chen Chun at China Online Museum
*China culture page
*Painting 188 
*Works in the collection of the Metropolitan Museum, New York
## Kataytayan nin mga ladawan

MET DP201373.jpg|Ta'nawon sa salog, MET
明 仿陳淳 雜花圖 冊-Garden Flowers MET DP161163.jpg|Mga burak sa hardin, MET
MET DP201374.jpg|Mga ta'nawon sa salog, MET
明 仿陳淳 雜花圖 冊-Garden Flowers MET DP161162.jpg|Kaburakan sa lagwerta, MET
明 陳淳 行草重九詩 扇面-Poem on the Double Ninth Festival MET DP153578.jpg|Rawitdawit sa kapiyestahan, MET
MET DP201375.jpg|Ta'nawon sa salog, MET
Kortesiyang pangaran

An **kortesiyang pangaran** (), inaapod man na **istilong pangaran**, iyo an pangaran itinatakod sa sarong lalaki sa panahon inabot na an saiyang pagkagurang na kadugangan sa dati niyang pangaran. An praktis o gawe na ini sarong tradisyon uso sa Asyang Subangan na kultura, karabali diyan an Tsina, Hapon, Korea, asin Byetnam.

An kortesiyang pangaran dai ikaribong sa arteng pangaran, saro pang bansag na karibayan sa pangaran uso man sa Asyang Subangan, na ini mas harani sa konsepto nin sarong  "tagong-ngaran" o "pangaran sa pagsurat".

## Pag'usar
An kortesiyang pangaran tradisyonal na tinatao sa mga Tsinong lalake pag'abot edad na 20 ''sui'', na nagtatanda kan saindang pag'abot nin hustong gurang. Ini kumboot itinatao man sa mga babae, parati kun ikinasal na. An gawe na ini  bako nang kumon sa  modernong Tsinong sosyedad. Susog sa *[[Libro nin mga Rito]]*, pakaabot nin lalake kan saiyang hustong gurang, bakong sa may galang kan mga kagurubay na siya pag'aporon pa sa tinaong pangaran. Kaya, an  tinaong pangaran nakatagama para sa sadiri niya lang asin para sa mga nakakagurang saiya, mantang an kortesiyang pangaran gagamiton kan mga kagurubay na gurang sa sadiri nindang henerasyon sa pagsambit magkakapwa sa mga okasyon na pormal o sa pagsurat. 

Sa pagtaram heneral, an mga kortesiyang pangaran kan panahon nin Dinastiyang Qin saro sanang gubkas (silaba), asin poon Qin sundo ika-20ng siglo kadakulan mga tigduduwang gubkas, na binibilog nin duwang kalingking Tsino. An mga kortesiyang pangaran parati ibinabase sa kahulogan kan nataong pangaran nin saro katawo. halimbawa, an nataong pangaran ni Chiang Kai-shek (, romanisado komo Chung-cheng)asin an kortesiyang pangaran (, romanisado sa Kai-shek) parehas na *yù* na hexagramo kan I Ching.

## Mga halimbawa

## Toltolan
Fei Danxu

Si **Fei Danxu** (; 1801–1850) sarong naglilibot-libot na Tsinong pintor kan Dinasatiyang Qing.

An kortesiyang pangaran niya Zitiao (子苕), asin an 'arteng pangaran' Xiaolou (晓楼) saka Huanxisheng (环溪生). Dangan ngapit an tagong-ngaran niya Ouweng (偶翁).Siya sarong taga-Wucheng (乌程 - ngonyan Wuxing, Zhejiang).

Si Fei nagpoon magpintura kan siya hubinon pang marhay sa Wucheng.  Dangan siya nagparalibot sa probinsya nin Zhejiang asin Jiangsu tuyong matais niya an saiyang kabatiran sa pagpinura. Siya mas naoonabihan kan saiyang mga pagpointura nin mga magagayon na babae. Sa mga pinta niya nin mga magagayon na mga babae iyo an "Twelve Beauties of Jinling," na nagtampok kan doseng mayor na mga babaeng karakter sa nobelang Dream of the Red Chamber.

Siya parati nakakasaro sa pintor na si Gai Qi sa nababantog na eskwelahan inapod na "Gai Fei". An ngohod nna tugang ni Fei na si Dancheng, patin sxaiyang mga aki asin mga makuapo, pinadagos an tradisyon nin pagpintura nin mga magagayon na babae, asin siring man kan makuapo ni Gai Qi.                                                                                                           

## Mga nota

## Toltolan
* Barnhart, R. M. et al. (1997). Three thousand years of Chinese painting. New Haven, Yale University Press. 
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会). *[[Cihai]]. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she （上海辞书出版社）, 1979.
* *Zhongguo lidai shinü huaji'' 中國歷代仕女畫集 (A collection of paintings of women through the ages) edited by Guo Xueshi 郭学是and Zhang Zikang. 张子康  (Tianjin: Tianjin renmin meishu chubanshe and Shijiazhuang: Hebei jiaoyu chubanshe, 1998) reproduces some of the paintings at nos.161-165 and contains a brief biography on p.&nbsp;11.
Bian Shoumin

Si **Bian Shoumin** (Chinese: 边寿民; 1684–1752; orihinal na pangaran, Bian Weiqi [Tsino: 边维祺]), magalang na pangaran, Yi-gong (颐公) o Jian-seng (漸僧), bansag, Weijian Laoren (苇间老人, o "Gurang sa mga  Daso'"), sarong bantogan na Tsinong pintor kan panahon nin Dinastiyang Qing. Tubong Shanyang (ngonyan, Huai'an), saro siya sa "Walong May-baltik sa Yangzhou" asin bantog sa pagpintura nin mga layas na ganso, na pinangaranan na Bianyan (边雁, o "Bian na ganso").                                                                                                                                                                                         
## Toltolan
*邊頤公花卉冊 (Bian Yigong Hua Hui Ce). 高弋虬藏, 高野候鉴定 (Gao Yiqiu, Gao Yehou). 上海: 中華書局, 民国24年[1935] (Shanghai: Zhonghua Shu Ju, Minguo 24 nian). OCLC Number: 52510593.
*邊頤公花果草蟲冊(邊壽民繪) (Bian Yigong Hua Guo Cao Chong Ce). 上海: 有正書局, 192-? (Shanghai: You Zheng Shu Ju). OCLC Number: 708687964.
*清邊壽民蘆雁畫冊 (Qing Bian Shoumin Lu Yan Hua Ce). 台北:漢華文化事業股份有限公司, 民國61 [1972] (Taobei: Han hua wen hua shi ye gu fen you xian gong si, Minguo 61). OCLC Number: 33939849 (OCoLC) 78526603.
*邊壽民 (Bian Shoumin). 馬鴻增撰文 (Ma Hongzeng authored). 天津: 天津人民美術出版社, 2000 (Tianjin: Tianjin Renmin Meishu Chubanshe). OCLC Number: 44582447.
## Mga panluwas na takod
*Bian Shoumin in the collection of the Metropolitan Museum of Art, New York
*Bian Shoumin in the collection of the Cleveland Museum of Art, Cleveland, OH
Deng Shiru

Si **Deng Shirú** (Teng Shih-ju, tradisyonal: 鄧石如, pina-simple: 邓石如); c. 1739/1743–1805 sarong Tsinong kaligrapo na nabuhay sa panahon kan dinastiyang Qing (1644&ndash;1912). 

Si Deng namundag sa Huaining 懷寧 sa probinsya nin Anhui 安徽. An istilo niya inapod na 'Wanbo' 顽伯 asin an mga bansag saiya  'Wanbai shanren 皖白山人, Wan bai 完白, Guhuan, Gu wanzi 故浣子, Youji daoren 游笈道人, Fengshui yuzhang 鳳水漁長, asin Longshan qiaozhang 龍山樵長'. Si Deng  nag'adal sa Shen Chun Academy. Ngapit nano'dan niya an arte sa pagtabas nin selyo. 

## Toltolan

*

## Mga panluwas na takod
Chen Jiru

Si **Chen Jiru** (; 1558–1639) sarong Tsinong parapintura nin ta'nawon, kaligrapo asin parasurat prosa durante kan Dinastiyang Ming (1368&ndash;1644).                                                                                             

Si Chen namundag sa Huating (华亭; sa presenteng lugar ngonyan nin Distritong Songjiang, Shanghai). An saiyang  kortesiyanng pangaran **Zhongchun** (仲醇) asin saiyang tagong-ngaran  **Migong** (麋公) asin **Meigong** (眉公). An kaligrapiya ni Chen nagsusunod sa istilo ni Su Shi asin niMi Fu. Si Chen nagpipintura man nin mga ta'nawon asin mga eleganteng "still life."

Kan 1595 sinurat niya an *Tea Talks* (茶董補), na nauunambitan pa ngonyan sa Tsina asin Hapon, asin ta siya nag'adal pa man sa pagtatapayan asin mga dalipay na takori para sa tsa sa isitlong Yixing. qan saiyang sinurat na *Shallow Comments on the Art of Nourishing Life* asin pa man an *A Gentleman's Remarks on Diet* nagin toltolan nin halawig na panahon.

Siya mauunambitan na autor kan xiaopin, sarong porma nin saysay lilteraryo.

Si Chen Jiru nagwalat nin sarong autobiograpiya na naglalalaman nin "hayag na piksyon na dapit  account kan sirkumstansiyas nin saiyang pagkagadan, na sarong pambihirang elemento sa pagsaysay, sabi ngaya kan si modernong iskolar na si Pei-yi Wu, na pigladawan si Chen komo sarong "myembro kan literati na bisto sa saiyang mahiwas na artistikong talento."

Kan 2007, si Jamie Greenbaum, sarong parasaligsig sa University of Beijing, nagpublikar nin libro dapit sa mga sinurat ni Chen Jiru na nagtao nin mahiwas na pagta'naw kan saiyang personalidad na mas pa sa tunay na buhay, asin manongod pa sa manlaen-laen na persona literaryo na saiyang inimbento.

## Toltolan

## Bibliyograpiya
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会. *Ci hai*  (辞海. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she  (上海辞书出版社), 1979.
* 
* Mair, Victor H. (ed.) (2001). *[[The Columbia History of Chinese Literature]]*. New York: Columbia University Press. . (Amazon Kindle edition.)
* 

## Mga panluwas na takod
*
Xiao Yuncong

Si **Xiao Yuncong** (; 1596–1673) sarong bantogan na Tsinong pintor sa ta'nawon, kaligrapo, pararawit durante kan panahon kan  Dinastiyang Ming asin kaamayi nin  Qing.

Si Xiao namundag sa siyudad nin Wuhu||Wuhu]] sa probinsya nin Anhui , na kan panahon na idto parte pa kan Taiping Prefecture. An saiyang pangaran sa arte 'Chimu' () asin an [[istilong pangaran|pseudonimo] niya 'Wumen Daoren' (). Ngapit sa buhay niya saiyang pig'ako na ginagamit niya an tagong-garan na 'Zhongshan Laoren' () asin 'Anhui Wuhuren' (). Si Xiao nabantog asin namidbid sa mga pintura niyang arog kan *Taiping shanshui tuhua* () na inuusar, na ini naggagamit nin alang asin piripit na hagod nin brutsa na inapod na *gui shu pai* (). Siya mayo man nin hayag na sinusunod na istilo kan mga lumang pintor. Sa kaligrapiya, namukna niya an  *Mei Hua Tang Posthumous manuscript* (). Siya lawig-buhay na suportador kan Dinastiyang Ming.                                                                                                                                      

## Mga nota

## Toltolan
* Barnhart, R. M. et al. (1997). *Three thousand years of Chinese painting*. New Haven, Yale University Press. 
* (In Chinese) Ci hai bian ji wei yuan hui (). *Ci Hai Encyclopedic Dictionary* (). Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she (), 1979.
Zheng Xie

Si **Zheng Xie** () (1693–1765), midbid pa sa apod na **Zheng Banqiao** () sarong Tsinong pintor na gikan Jiangsu. Tios siya pakapoon alagad naglangkaw sa ranggo huli sa eksam nya na magin sarong magistrate sa Shandong. Alagad, pakalihis 12 taon, siya nagin sarong  matinuyaw sa buhay nin sarong opisyal ta siya mansana habo mag'amos-amos sa mga nakakataas saiya. Kan siya pigparatuyaw kan saiyang pagtugdok nin pailihan para sa mga pobre, siya nagdemitir tolos. Siya nagturuhok na sana sa pag'sibot sa arte asin siya nangagin saro sa Walong May-baltik sa Yangzhou. Siya namidbid nanggad sa pagdrowing nin mga orkids, kawayan, asin mga gapo. Kan 1748 dikit na panahon naempleo siyang kaligrapo asin pintor para sa Emperador nin Qianlong.

Si Zheng saro man na kaligrapo na nagmumukna nin bagong istilo sa kaligrapiya na nadadara kan saiyang interes sa mga pagdrowing nin orkids.Dagdag pa, igwa siyang interes sa literatura asin rawitdawit. Siya mas gusto magsurat manongod sa ordinaryong mga tawo gamit natural na istilo. 

## Toltolan
*

## Mga panluwas na takod

*Zheng Xie and his Painting Gallery at China Online Museum
*China Culture on Zheng Xie
*Zheng Xie's works at China Page
*Zhang Xie in the collection of the Metropolitan Museum, New York
*Translation of “Letter to younger brother Zhèng Mò” by Zhèng Bǎnqiáo
Fan Qi (artista)

Si **Fan Qi** (Fan Ch'i, tradisyonal: 樊圻, pinagsimple: 樊圻; 1616–1694); sarong Tsinong pintor nin ta'nawon kan Dinastiyang Qing (1644&ndash;1912), saro sa Walong Master nin Nanjing. An saiyang tungod nanggad na taon nin pagkamundag asin pagkagadan dai isi.

Si Fan namundag sa Jiangning sa probinsya  nin Jiangsu. An istilo niya nin pagpintura inaapod na 'Huigong'. Si Fan nagsentro sa pagpintura nin mga ta'nawon, mga burak, asin mga pigurin nin tawo.

## Toltolan