Mga katutubong relihiyon kan Pilipinas

**An mga katutubong relihiyon kan mga katutubong Filipinas** iyo an mga laen-laen na katutubong relihiyon kan manlaen-laen na etnikong grupo sa Filipinas, kun saen an kadaklan nagsusunod sa mga sistema nin pagtubod na nakalinya sa animismo . An mga katutubong relihiyon na ini  kabali an sarong set nin mga lokal na tradisyon nin pagsamba na idinusay sa *[[Anito asin Diwata|anito]]* o **' (asin an saindang mga variable), mga termino na nangangahulugan nin mga diyos, espiritu, asin mga apoon.   

Dakul na mga istorya sa laog kan mga katutubong relihiyon ini iberbal na pinapasa sa mga masunod na henerasyon, alagad kadakol man an nasurat. An mga Kastila nag-angot na an mga katutubo kulang sa mga relihiyosong kasuratan, pero an mga rekord nagpapahiling nin kabaliktaran. An mga istorya, parehong gikan sa mga pinagkukuanan na Intsik asin Espanyol, malinaw na nagsabi kan pag-eksister kan mga katutubong relihiyosong mga kasuratan. Igwa man nin mga rekord sa Kastila nin mga katutubong relihiyosong libro asin balumbon, kaiba an mga katutubong estatuwa nin mga diyos, na sinusulo kan mga parakolonya. Sa nagkapirang gikanan, an mga Kastila naghihingako na mayo nin siring na relihiosong mga isinurat, mantang an iyo man sanang kronolohiya nagrerekord na an siring na mga libro sinolo sa saindang sadiring pagboot. An mga ini isinurat sa mga katutubong baras asin dahon gamit an mga tarom na batbat asin iba pang lokal na mga bolpen, kapareho kan pagsurat kan mga teksto sa papiro, asin ginibo bilang mga balumbon o bilang mga libro. An iba nakasurat sa kawayan. 

0.23% kan populasyon kan Pilipinas nakasumpat sa mga katindigang relihiyon kan mga katutubo na Pilipino sumurat sa 2020 nga nasyonal na sensus, usa na pagtubo gikan sa nakaraang 0.19% gikan sa 2010 nga sensus. 

An kadaklan kan manlaen-laen na termino minagikan sa bagay na an mga katutubong relihiyon na ini kadaklan nag-uswag kan panahon bago an kolonyal, bago an Pilipinas nagin sarong nasyon.  An manlaen-laen na mga tawo sa Filipinas nagtataram nin manlaen-laen na tataramon kaya naggamit nin manlaen-laen na termino sa paglaladawan kan saindang mga relihiyosong pagtubod. Mantang an mga pagtubod na ini pwedeng trataron bilang separadong mga relihiyon, an mga iskolar nagnotar na sinda nagsusunod sa sarong "komun na estruktural na balangkas nin mga ideya" na pwedeng pag-adalan na magkasararo.  An manlaen-laen na Katutubong relihiyosong pagtubod kan mga Katutubong Pilipinas konektado sa manlaen-laen na relihiyon kan Oseania asin kan maritimong Sur-subangan na Asya, na nagkukua kan saindang mga ugat sa mga pagtubod kan mga Austronesyo arog kan mga yaon sa Filipinas.  

An mga narratibo kan folklore nakasumpat sa mga relihiyosong pagtuo ini an iyo an dae man an pinangaranang [[:en:Philippine_mythology|Philippine mythology]], asin saro an mahinungudon na aspeto sa pag-aramin kan [[:en:Culture_of_the_Philippines|kultura kan Philippines]] asin Filipino psychology.

== Relihiyosong pananaw sa kinaban ==


An historyador na si T. Valentino Sitoy, sa saiyang pagrepaso kan mga dokumento manungod sa mga pagtubod relihiyoso bago an Kastila, nagsabi nin tolong pangenot na karakteristiko na nagbilog kan relihiyosong pananaw sa kinaban kan mga Pilipino sa bilog na arkipelago bago an pag-abot kan mga kolonisador na Espanyol. Enot, an mga Pilipino nagtutubod sa pag-eksister nin sarong pararehong kinaban nin mga espiritu, na dai nahihiling alagad nakakaimpluwensya sa nahihiling na kinaban. Ikaduwa, an mga Pilipino nagtutubod na igwa nin mga espiritu ( ''[[Anito asin Diwata|diwata]]'' ) sa gabos na lugar, poon sa mga halangkaw na diyos na kaglalang sagkod sa mga saradit na espiritu na nag-eerok sa kapalibutan, arog kan mga kahoy, gapo, o mga sapa. Ikatolo, an mga Pilipino nagtutubod na an mga pangyayari sa kinaban nin tawo naiimpluwensiyahan kan mga aksyon asin interbensyon kan mga espiritung linalang na ini. 


An mga relihiyon kan mga katutubo sa Filipinas iyo an daan na mga tataramon asin tradisyon kan iba-ibang grupo etniko sa nasyon. Kadaklan sainda nagtuod sa ''animismo'', kun saen pinapaniwalaan na gabos na bagay—tawo, hayop, tanom, asin maging an kalikasan—may espiritu o kalag na tinatawag na **Diwa**. Sa mga relihiyon na ini, may duwang pangenot na klase nin espiritu:    

**Diwata** – Ini nanonongod sa mga diyos, mga diyos, asin mga espiritu kan naturalesa.

**Anito** – Ini mga kahoy na rebulto asin an mga espiritu o kalag kan mga gadan, orog na kan mga apoon.

 

An tataramon na **diwata** igwa nin kadakol na porma sa manlaen-laen na tataramon na Filipino, arog kan ''dewatu'', ''divata'', ''duwata'', ''ruwata'', ''dewa'', ''dwata'', o ''diya'' . Sa Tagalog, an kaagid na tataramon iyo **an diwa**, na boot sabihon "espiritu" o "esensya."   

''An mga Anito'' o ''umalagad'' iyo an mga 'espiritu nin mga apoon', asin ''an diwata'' 'mga espiritu nin kalikasan asin mga diyos', sa mga animistikong relihiyon kan prekolonyal na Filipinas. '.    

**An pag-anito** (inaapod man na mag-anito o anitohan) sarong séance, ritwal kun saen an mga tawo nakikipag-ulay sa mga espiritu kan mga gadan o sa saindang mga apoon. Ini parati ginigibo sa tabang kan sarong shaman na inaapod na **babaylan** sa [[Mga tataramon na Bisaya|Bisaya]] o sarong **katalonan** sa [[Tataramon na Tagalog|Tagalog]] na nagseserbing medium tanganing makakonektar sa mga espiritung ini. An ritwal na ini parati may kaibang mga selebrasyon o iba pang seremonya. Kun an ritwal may kalabot na pakikipag-ulay sa mga espiritu o mga diyos kan naturalesa, inaapod ining **pagdiwata** ( ''magdiwata'' man o ''diwatahan'' ). ''An Anito'' puede man mangahulogan nin pagsamba o pagdolot sa sarong espiritu.   

Kan mag-abot sa Pilipinas an mga misyonerong Kastila, an tataramon ''na anito'' naibanan sa pisikal na mga representasyon nin mga espiritu na lataw na nagtatampok sa mga ritwal ''nin pag-anito'' . Sa panahon kan pamamahala kan mga Amerikano sa Filipinas (1898–1946), an kahulugan kan tataramon [[Tataramon na Espanyol|na Espanyol]]  ("sarong bagay na sinasamba") orog pang pinagsararo sa Ingles na tataramon na " [[Anito|idolo]] ", asin kaya ''an anito'' nagin paratokdo nin haros eksklusibo sa mga inukit na pigura o estatuwa ( ''mga tawo'' ) kan mga espiritu kan mga apoon.  

An pagtubod sa ''anito'' o pagsamba sa gadan kun minsan inaapod na anitismo sa literaturang iskolar (Kastila:  o  ). sa literal nangangahulogan nin pagsamba sa mga **espiritu kan mga gadan** .     An Anitismo, o an pormang Hispano-Filipino ''na anitismo'',  dawa bako sa presenteng paggamit, sarong prekolonyal na relihiyon na Tagalog, sarong padagos na pag-apod asin pagsamba sa mga anitos, an mga kalag o espiritu kan saindang mga apoon. Gikan sa orihinal na kahulugan kaini na "ancestral espiritu". 

== Mga diyos asin espiritu ==



=== Mga diyos na Kaglalang ===
Kadakol na kulturang Katutubong Pilipino an nag-aasegurar kan pag-eksister nin sarong halangkaw na diyos, diyos na kaglalang, o diyos nin kalangitan.  Sa mga Tagalog, an supremong dios midbid bilang [[Bathala]], na dagdag na ilinadawan bilang Maykapal (an makakamhan sa gabos) o Lumikha (an kaglalang). Sa mga banwaan na Bisayan, an kaglalang na Dios inaapod na[[Laon]], boot sabihon "an suanoy na saro." Sa mga Manuvu, an pinakahalangkaw na dios inaapod na Manama. Sa kadaklan kan mga tawo sa Cordillera (na may eksepsyon an rehiyon kan Apayao), an kagmukna asin supremong paratukdo midbid bilang [[Kabunyan]] . 

Minsan siring, sa kadaklan na kaso, an mga dios na ini ibinilang na dakulaon na mga linalang kaya sinda harayoon na gayo tanganing dolokon nin ordinaryong mga tawo.  An mga tawo kaya may tendensiyang magtao nin mas dakulang atensyon sa "mga mas hababang diyos" o "mga katabang na diyos" na mas madaling dolokon, asin na an mga kagustuhan mas madaling maimpluwensiyahan.  

=== Mas hababang mga diyos ===

An mga mas hababang diyos sa mga relihiyon na Pilipino sa pankagabsan nahuhulog sa tolong mahiwas na kategorya: mga espiritu nin naturalesa na nag-eerok sa kapalibutan, arog kan sarong bukid o sarong kahoy; mga espiritung bantay na responsable sa espesipikong mga aspekto nin pang-aroaldaw na buhay, arog baga nin pangangayam o paninira; asin mga pinagdios na mga apoon o mga bayani kan tribo. An mga kategoryang ini parateng nag-oorolay, na an mga indibidwal na diyos nahuhulog sa duwa o labi pang mga kategorya, asin sa nagkapirang pangyayari, an mga diyos nagbabago gikan sa sarong papel pasiring sa saro pa, arog kan kun an sarong bayani kan tribo na midbid sa pagsira nagigin sarong espiritung bantay na may koneksyon sa pangangayam. 

== Konsepto kan kalag ==


An lambang grupong etniko igwa nin sadiring konsepto asin bilang kan kalag nin sarong linalang, orog na an mga tawo. Sa kadaklan na kaso, an sarong tawo igwa nin duwa o labi pang kalag mantang sia buhay pa. An ginikanan kan kalag nin sarong tawo isinaysay sa paagi nin mga naratibo manungod sa mga relihiyon na Katutubo sa Pilipinas, kun saen an lambang etnikong relihiyon igwa nin kakaibang konsepto sa ginikanan kan kalag, komposisyon kan kalag, pagdanay asin pag-ataman sa kalag, asin iba pang mga bagay, arog kan pag-agi kan kalag pagkatapos na mawara an buhay kan tawo. Sa nagkapirang kaso, an mga kalag itinatao nin nagkapirang [[Mga diwata, bathala at tauhan sa Mitolohiya kan Pilipinas|mga diyos]] arog kan kaso sa mga Tagbanwa, mantang sa iba, an kalag gikan sa nagkapirang espesyal na rehiyon arog kan kaso sa mga Bisaya. An ibang tawo igwa nin duwang kalag arog kan Ifugao, mantang an iba igwa nin limang kalag arog kan Hanunoo Mangyan. Sa pankagabsan, an pisikal asin mental na salud nin sarong tawo nakakokontribwir sa kabilogan na salud kan mga kalag kan tawo. Sa nagkapirang pangyayari, kun an sarong kalag mawara, an sarong tawo magkakahelang, asin kun an gabos na buhay na kalag mawara, an hawak sa huri nagagadan. Alagad, igwa man nin mga pangyayari na an hawak puwede pang mabuhay sa ibong kan pagkawara kan gabos kaining kalag, arog kan pangyayaring inaapod na mekararuanan sa mga Ibanag. Sa kagabsan, an pag-ataman sa sadiri mahalaga sa halawig na buhay kan mga kalag, na iyo man an nagtatao nin halawig na buhay sa hawak.     

An mga aswang o ancestral spirits, sa pangkagabsan na konsepto kan Pilipinas, iyo an mga espiritu kan mga nagadan na. Sa ibang pagtaram, sinda an kalag kan mga gadan. Iba sinda sa mga kalag kan mga buhay, na kun saen, sa kadaklan na pangyayari, an sarong tawo igwa nin duwa o labi pang buhay na kalag, depende sa grupong etniko.  An lambang etnikong grupo sa mga isla kan Filipinas igwa nin sadiring mga termino para sa mga multo asin iba pang klase nin kalag.  Huli sa kadakol na pagkakaiba-iba kan mga tataramon na Katutubong para sa mga multo, an mga termino arog kan ''espirito''  asin ''multo'', na parehong kinua sa mga tataramon na Espanyol arog kan ''muerto'', ginamit bilang mga termino na minasakop sa gabos para sa mga kalag o espiritu kan mga gadan sa mayor na kulturang Pilipino.  Mantang an mga multo sa mga pagtubod kan Solnopan sa pankagabsan midbid sa saindang minsan makatatakot na naturalesa, an mga multo kan mga gadan para sa manlaen-laen na grupong etniko sa Pilipinas tradisyonal na pighihiling na may halangkaw na paggalang. An mga aswang na ini parati inaapod na mga espiritu nin apoon na pwedeng maggiya asin magprotehir sa saindang mga paryentes asin komunidad,  dawa ngani an mga espiritu nin apoon pwede man magtao nin danyos kun sinda dai iginagalang.  Sa kadakol na kaso sa manlaen-laen na grupong etnikong Pilipino, an mga espiritu kan mga gadan tradisyonal na pigsasamba asin pigdidios sosog sa mga suanoy na sistema nin pagtubod na naggigikan sa mga relihiyon na Katutubong Filipino. 

== Mga importanteng simbolo ==

Sa manlaen-laen na yugto nin kultura sa arkipelago, an mga partikular na komunidad nin mga tawo luway-luway na nagdevelop o nag-absorb nin mga pambihirang simbolo sa saindang mga sistema nin pagtubod. Kadaklan sa mga simbolo o emblema na ini hararom an pagkagamot sa mga katutubong epiko, rawitdawit, asin pre-kolonyal na pagtubod kan mga katutubo. An lambang grupong etniko igwa nin sadiring set nin mga simbolo na importante sa kultura, alagad igwa man nin "mga simbolo na pinag-iribahan" na nakaimpluwensya sa kadakol na mga etnikong tawo sa sarong partikular na lugar. An nagkapirang halimbawa kan mga importanteng simbolo kan Anitista iyo an minasunod:

* **okir** – sarong distinktong marka na pamanang kultural kan mga tawo ngonyan-Muslim sa mga partikular na porsyon kan Mindanao; an simbolo midbid sa paggamit sana nin mga simbolong botanikal na nagpapauswag kan manlaen-laen na obra nin arte na gibo sa kahoy, metal, asin dawa gapo
* **vulva** – sarong importanteng simbolo nin pagkamainaki, salud, asin kadakolan nin natural na yaman; kadaklan sa mga mito pig-aasosyar man an vulva bilang an burabod nin buhay, kauswagan, asin kapangyarihan
* **lingling-o** – espesyal na mga ornamento na may mga partikular na simbolo asin porma; ini nabibistong ginagamit kan mga  [[Mga taga Ifugao|Ifugao people]] ngunyan, alagad haloy nang ginagamit ini kan mga manlaen-laen na tawo sagkod sa mga taga sur na [[Palawan]]
* **bulan** asin **saldang** – mga simbolong ginagalang na marhay na yaon bilang diyos sa haros gabos na mitilohiya sa Pilipinas ; an mga paglaladawan kan saldang asin bulan bantog sa mga katutubong [[:en:Tattoo|tattoo]], asin sa saindang magayon na mga adorno asin gubing
* **mga rebulto nin tawo** – igwa nin manlaen-laen na rebulto nin tawo na gibo kan mga katutubo arog kan [[Bulul|bulul,]] taotao, and manang; gabos na ini nagsisimbolo kan mga diyos kan mga partikular na panteon
* **halas** asin **gamgam** – duwang bantog na mga simbolo nin kusog, kapangyarihan, paglalang, kagadanan, asin buhay sa manlaen-laen na mitilohiya; sa mga halas, an mga pinakabantog na naglaladawan iyo an mga dragon, ubod, asin halas, mantang sa gamgam, pinakabantog an mga fairy blue-birds, flowerpeckers, agila, kingfishers, asin woodpeckers
* **phallus** – sarong simbolo na may koneksyon sa paglalang para sa manlaen-laen na grupong etniko; sa nagkapirang pagkasaysay, an phallus sarong gikanan man nin parehong pagpaomay asin helang, alagad an kadaklan na mga mito pig-aasosyar an phallus sa pagkamainaki
* **flower** – kadakol mga tattoo asin mga telang paterno na nag-iikot sa mga simbolo nin burak; an mga lambang grupong etniko igwa nin mga sadiring man-iba ibang mga gustong burak, sa kadaklan kaini sinasabi sa saindang mga epiko asin rawitdawit
* **buaya** – simbolo nin kusog asin buhay pagkagadan; an mga simbolo nin buaya ginagamit man bilang mga paralikay laban sa mga maraot na tanda asin maraot na mga espiritu
* **bukid** asin **kagubatan** – dakul na bukid asin kagubatan an pigkokonsidera bilang mga diyos-diyosan kan nagkapirang etnikong grupo, mantang an iba pigkokonsidera ining harong kan mga diyos-diyosan arog kan kaso sa mga pagtubod na Aklanon, Bikolano, Hiligaynon, Kapampangan, asin Bagobo
* **kawayan** asin **niyog** – simbolo nin paglalang, depensa, pagbuhay, asin katatagan; kadakol na mga mito nin paglalang an naglaladawan kan kawayan bilang ginikanan kan katawohan, mantang sa iba, ginamit ini kan katawohan kaiba an niyog
* **bagas** and **ugat** – an manlaen-laen na mitolohiya nagpapadakula kan tuod nin paroy, mga pisog nin paroy, asin mga ugat bilang mga pangenot na asosasyon kultural sa agrikultura; kadakol na mga istorya an nagsabi na an siring na mga pananom mga regalo gikan sa banal asin nag-ataman sa mga tawo poon pa kan suanoy na mga panahon
* **betel nut** and **arak** – an mga betel nut asin arak nagseserbi nin importanteng mga ritwal asin pakikipag-amigo sa kadakol na grupong etniko; an duwang bagay na ini notableng kinakakan kan mga mortal asin mga diyos, asin sa nagkapirang mito, ini man nagdadara sa mga kasunduan sa katoninongan
* **tattoo** – an mga tattoo importanteng simbolo nin estado, naginibohan, asin pagpagayon sa kadakol na etnikong pagtubod sa nasyon; an mga disenyo minapoon sa mga buaya, halas, raptor, saldang, bulan, burak, salog, asin bukid, asin kadakol pang iba
* **aspin** – an mga ayam ilinaladawan sa manlaen-laen na paagi sa kadakol na mitolohiya, na kadaklan mga kairiba (bakong mga surugoon) kan mga diyos, mantang an iba mga independienteng bantay; arog kan ibang mga linalang, an mga mito manungod sa mga ayam poon sa marahay sagkod sa maraot, alagad an kadaklan inaasosyar sinda sa mga diyos
* **dagat**, **salogr**, asin **baroto** – an mga simbolo sa kadagatan, salog, asin iba pang katubigan iyo an mga notadong depiksyon sa manlaen-laen na mitolohiya sa Pilipinas; an sarong malinaw na pagkakapareho sa pag-oltanan kan manlaen-laen na grupong etniko iyo an presensya nin mga pambihirang teknolohiya na garo baroto, poon sa darakulang balangay sagkod sa marikas na mga karakoa.

== Mga Shaman ==


[[Balyan-a|An mga Filipinong shaman]] iyo an mga espiritwal na lider kan manlaen-laen na [[Mga etnikong grupo sa Filipinas|etnikong grupo sa Filipinas]] poon kan prekolonyal na panahon sagkod sa presente. An mga shaman na ini, na kadaklan sainda yaon pa, haros pirming mga babae o [[bakla]] (mga lalaking effeminate, na inaapod man na ''asog'' o ''bayok'' ). Pigtutubodan na igwa sinda nin mga giya nin espiritu, na kun saen sinda nakakakontak asin nakakaulay sa mga espiritu asin mga diyos ( ''[[Anito asin Diwata|anito]]'' o ''[[Anito asin Diwata|diwata]]'' ) asin sa kinaban nin mga espiritu . An saindang pangenot na papel iyo an sarong medium sa panahon kan ''pag-anito'' . Igwa man nin manlaen-laen na subtipo nin mga shaman na nag-espesyalisar sa mga arte nin tradisyonal na medisina asin herbalismo, panghuhula, asin [[pangkukulam]] .

An mga Filipinong shaman naggagamit nin manlaen-laen na bagay sa saindang trabaho, kabali an mga anting-anting o mga anting-anting na midbid bilang [[agimat]] o anting-anting, mga kasangkapan na nakakaraot nin sumpa arog kan Buntot Pagi, asin mga sagradong lana na pighalo, kaiba an kadakol pang ibang mga bagay. An gabos na klaseng sosyal, kaiba an mga shaman, iginagalang asin iginagalang an saindang mga estatuwang diyos (na inaapod na ''larauan'', ''[[bulul]]'', ''manang'', asin iba pa), na nagrerepresentar nin saro o labi pang espesipikong mga diyos sa laog kan saindang etnikong panteon, na kabali an mga diyos na bakong apoon asin mga apoon na diyos.  An mas pangkagabsan na mga termino na ginagamit kan mga pinagkukuanan na Espanyol para sa mga katutubong shaman sa bilog na arkipelago kinua sa ''anito'' ; kabali digdi an mga termino arog kan ''maganito'' asin ''anitera'' .   

An "negatibo" na mga katumbas kan mga shaman na Filipino iyo [[Pararatak na Pilipino|an mga bruha kan Filipinas]], na minasakop sa manlaen-laen na grupo na may manlaen-laen na hanapbuhay asin konotasyon kultural, depende sa etnikong grupo na saindang pinag-aasosyaran. Biyong laen sinda sa nosyon kan mga taga-Solnopan kun ano an sarong bruha. An mga halimbawa nin mga bruha sa Filipinas iyo an mannamay, [[Pararatak na Pilipino|mangkukulam]], asin [[Pararatak na Pilipino|mambabarang]] .  Bilang mga espirituwal na espiritwal asin mga parahula, an mga shaman midbid sa pagkontra asin pag-olang sa mga sumpa asin kapangyarihan kan mga bruha, orog na sa paagi kan paggamit nin mga espesyal na bagay asin mga awit. Apwera sa mga shaman, igwa man nin ibang klase nin tawo na pwedeng magkontra sa mga partikular na mahika kan mga bruha, arog kan mananambal, na nag-espesyalisar sa pagkontra ''sa barang'' .  An mga shaman pwede man na kontrahon an mga sumpa kan mga supernatural na linalang arog kan [[Aswang|mga aswang]] . Alagad, nin huli ta sinda mga mortal na tawo, an pisikal na kusog kan mga shaman limitado kumpara sa kusog kan sarong aswang na linalang. An siwang na ini sa pisikal na kusog parati na natutulay sa paagi nin dinamika nin kaaraman asin kaisipan.   

An mga bruhang Pilipinas bako man talagang maraot; pwede man sindang magserbi sa karahayan kan publiko. Sa mga kaso kun saen an sarong krimen nasabat nin inhustisya nin huli ta an nagsutsut dai pinaglamag nin tama o naabsuwelto sa ibong kan nagdadakol na ebidensya, an mga biktima o an saindang pamilya asin mga katood puedeng maghagad nin tabang sa mga bruha tanganing magtao nin hustisya sa paagi nin itom na mahika, na nagkakaiba-iba sa kada etnikong asosasyon. Sa tradisyonal na mga pagtubod sa luwas kan mga paglaladawan sa pelikula sa Pilipinas, pigtutubodan na an itom na mahika, sa mga kaso nin inhustisya, dai nakakaapektar sa mga inosente.    

== Sagradong mga lugar ==



An mga katutubong relihiyon sa Filipinas dae nagkakaigwa nin tinatawag na “templo” nin pagsamba sa konteksto na aram nin mga kulturang langyaw.    Alagad, igwa sinda nin mga sagradong [[Mga santuaryo asin sagradong lugar kan mga katutubo sa Pilipinas|santuaryo]], na inaapod man na mga harong nin mga espiritu .  Puwede ini magkaiba-iba an kadaklan: gikan sa mga sadit na plataporma na may atop, hasta sa mga estruktura na kapareho nin harong pero dae igwa nin pader, asin mga altar na kapareho nin mga pagoda, lalo na sa sur kun saen an mga enot na mosque ginmodelo sa parehong paagi.  An mga santuaryo na ini midbid sa manlaen-laen na katutubong termino, na nakadepende sa asosasyon kan grupong etniko.  Pwede man ining gamiton bilang mga lugar na lalagan ''nin mga tawo'' asin mga kaban kan mga apoon. Sa mga Bikolano, ''an mga tawo'' pigtitipig man sa laog kan mga sagradong kuweba na inaapod na ''moog'' .    

Durante nin nagkapirang seremonya, ''an mga anito'' sinasamba paagi sa temporaryong mga altar na harani sa sagradong mga lugar. An mga ini inaapod na ''latangan'' o ''lantayan'' sa Bisayan, asin ''[[Mga santuaryo asin sagradong lugar kan mga katutubo sa Pilipinas|dambana]]'' o  sa Tagalog.  An mga altar na ini na gibo sa kawayan o [[Huyo|rattan]] magkapareho sa pundamental na konstruksyon sa kadaklan kan Pilipinas. Ini mga saradit na plataporma na mayong atop o mga poste na nakatindog na nabaak sa poro (kapareho kan tiki torch ). Nagkapot sinda nin kabanga na mga ubak nin niyog, metal na mga plato, o mga garapon  bilang lalagan para sa mga dolot. ''An Taotao'' pwede man minsan ibugtak sa mga platapormang ini.  

An ibang klase nin sagradong lugar o mga bagay na sinasamba kan ''diwata'' kabali an materyal na manipestasyon kan saindang mga rona. An pinakalakop na pig-oomaw iyo an [[Balete (kahoy)|mga kahoy ''na balete'']] (na inaapod man na ''nonok'', ''nunuk'', ''nonoc'', asin iba pa) asin mga anthills o mga bulod nin anay ( ''punso'' ). An iba pang halimbawa iyo an mga bukid, mga talon, mga kakahuyan, mga bahura, asin mga kuweba.     

Dakul na mga etnikong tawo sa nasyon an igwa nin iribang "kultura nin pagsamba sa bukid", kun saen an mga partikular na bukid pigtutubodan na iyo an istaran kan nagkapirang mga diyos o supernatural na mga linalang asin aura. An mga mitolohikong lugar nin pagsamba yaon man sa nagkapirang mitolohiya. Sa kamondoan, an mayoriya kan mga lugar na ini nin pagsamba (na kabali an mga bagay na may koneksyon sa mga lugar na ini arog kan mga idolong estatuwa asin mga suanoy na dokumento na nakasurat sa mga iskrip nin suyat) pig-brutalisar asin pigdestroso kan mga kolonyalistang Espanyol sa pag'oltan kan ika-15 sagkod ika-19 siglo, asin padagos na sinasamsam kan mga imperyalistang Amerikano kan amay na siglong ika-20. Dugang pa, an mga daga na ginagamit kan mga katutubo para sa pagsamba pigtuya-tuya na pigkombertir kan mga kolonyalista bilang pundasyon para sa saindang mga simbahan asin sementeryo sa ibang nasyon. An mga halimbawa kan mga katutubong lugar nin pagsamba na nakaligtas sa kolonyalismo kadaklan mga natural na lugar arog kan mga bukid, mga gulpo, mga danaw, mga kahoy, mga gapo, asin mga kuweba. An mga katutubong lugar nin pagsamba na gibo nin tawo yaon pa man giraray sa nagkapirang komunidad sa mga probinsya, orog na sa mga domain kan mga apoon kun saen an mga tawo padagos na naggigibo kan saindang mga katutubong relihiyon .    

Sa tradisyonal na mga pagtubod sa dambana, an gabos na mga diyos, mga linalang na ipinadara kan supremong diyos/mga diyos, asin mga espiritu nin apoon pinagsararong inaapod na ''[[Anito asin Diwata|anitos]]'' o ''[[Anito asin Diwata|diwata]]'' . An mga supernatural na bakong [[Anito asin Diwata|anito]] na linalang inaapod na ''[[:tl:Lamanlupa|lamang-lupa]]'' (mga linalang kan daga) o ''bantay-tubig'' (mga linalang kan dagat o iba pang mga katubigan). An ''dambana'' parati inaataman kan ''[[Balyan-a|mga shaman sa Pilipinas]]'', an katutubong lider espirituwal kan ''barangay'' (komunidad), asin sagkod sa sarong sokol, an ''datu'' (lider pulitikal kan barangay) asin an ''lakan'' (lider pulitikal kan koalisyon kan barangay) man. Sa primero daing dekorasyon asin iginagalang nin kadikit,  ''an mga damabana'' kan huri napano nin mga dekorasyon na nakasentro sa mga gawi-gawi sa relihiyon pasiring sa mga estatuwang ''larauan'' huli sa komersyo asin mga impluwensyang relihiyoso gikan sa manlaen-laen na independiente asin vassal na mga estado.  Ini pig-aadornohan nin mga estatuwa na istaran kan ''mga anitos'' na tradisyonal na inaapod ''na larauan'', mga estatuwa na itinagama para sa mga gawi sa paglubong sa maabot na panahon na modernong inaapod na ''likha'', mga balumbon o mga dokumento na may kaligrapiya ''nin suyat'' ''[[baybayin]]'',  asin iba pang mga bagay na sagrado sa mga gawi ''nin dambana'' arog kan ''lambanog'' (distilled coconut wine), ''tubaconut'' (willakconut), o ''bulakkont'' mga burak (arog kan sampaguita, [[santan]], [[gumamela]], tayabak, asin mga katutubong [[Orkids|orkidyas]] ), ''palay'' (daing upak na bagas), ''bigas'' (pinahugasan na bagas), mga shell, perlas, alahas, kuwintas, mga katutubong gibo arog kan ''banga'' (pottery),  mga katutubong espada asin mga armas na may tarom (arog kan ''kampilan'', ''dah, palay'', ''[[Sundang|bodyas]]'', ''bodyas'' mga aksesorya (arog kan ''singsing'' o singsing, ''kwintas'' o kuwintas, asin ''hikaw'' o hikaw), mga kalasag sa gera (arog kan ''kalasag'' ), mga maskara na enkantado,  mga armas sa pakikilaban na ginagamit sa ''[[Arnis|pananandata o kali]]'', mga anting-anting na inaapod na ''[[agimat]]'' o ''anting-anting'',  mga paralikay sa sumpa arog kan ''[[Buntot Pagi|buntot na mga pahina]]'', mga katutubong gubing, asin mga borda na bulawan, asin mga bulawan na porma nin kakanon mga adorno (bulawan na sinturon, kuwintas, singsing sa pulso, asin singsing sa bitis) asin kwarta sa pagbalyo ( ''piloncitos'' asin bulawan na singsing).   An mga estatuwang hayop, orog na an mga katutubong [[ayam]], nagbabantay sa sarong estrukturang ''dambana'' kaiba an mga inukit asin kaligrapiya na naglaladawan nin mga proteksyon asin an ''mga anitos'' .  

== Kamugtakan asin pagsunod ==



Kan 2014, an international astronomical monitoring agency na  Minor Planet Center (MPC) nginaranan an Asteroid 1982 XB 3757 Anagolay,  gikan sa diyosa nin mga Tagalog na si Anagolay, diyosa nin mga nawara na bagay. Kan 2019, an **International Astronomical Union (IAU)** nagtao nin ngaran na **Aman Sinaya** sa bituon na Wasp 34, diyosa nin dagat kan mga Tagalog, habang an planeta na Wasp 34-b pinangaranan na **Haik''', diyos nin dagat kan mga Tagalog.  Sa parehong taon, an pinakamalapad na kaldera sa kinaban pinangaranan na Apolaki Caldera, gikan sa diyos nin adlaw sa iba-ibang katutubong relihiyon sa Luzon.  Kan 2021, tolong tulay sa Albay an pinangaranan sa tolong bayani gikan sa Bikolanong epikong relihiyoso, an Ibalon, na iyo an Baltog, Handyong, asin Bantog.  Kan 2024, an UNESCO nag-inskribir kan Hinilawod Epic Chant Recordings sa saiyang Asia-Pacific Memory of the World Register . 

Susog sa National Cultural Heritage Act, na ginibo kan 2010, an Philippine Registry of Cultural Property (PReCUP) pigmukna bilang an nasyonal na rehistro kan Gobyerno kan Pilipinas na ginagamit tanganing pagsararoon sa sarong rekord an gabos na propyedad kultural na pigkokonsidera na importante sa pamana kultural, mahihiling asin dai mahihiling kan Pilipinas. An rehistro nag-iingat nin manlaen-laen na elemento kan pamana kan Pilipinas, kabali an oral na literatura, musika, mga bayle, mga materyales na etnograpiko, asin mga sagradong lugar, asin kadakol pang iba.  An National Integrated Protected Areas System (NIPAS) Law, na pig-enact kan 1992 asin pinalawig kan 2018, nagpoprotehir man sa nagkapirang sagradong lugar kan mga Anitista sa nasyon. 

An mga katutubong relihiyon sa Filipinas halangkaw an pagkakapangalat sa kapuluan bago dumating an mga relihiyon na Abrahamiko. Kadaklan kan mga tawo, alagad, nagkonbert sa Kristiyanismo huli sa kolonialisasyon nin Kastila gikan sa ika-16 siglo hasta sa huring parte kan ika-19 siglo, na nagpadagos pa sa ika-20 siglo sa panahon asin pagkatapos nin kolonialisasyon nin mga Amerikano.  Durante kan Rebolusyon Filipino, nagkaigwa nin mga propuesto na buhayon liwat an mga katutubong relihiyon kan mga tawo kan Filipinas asin gibohon ining nasyonal na relihiyon, alagad dai nag-uswag an propuesto, ta an pokus kan panahon na idto iyo an giyera laban sa mga kolonisador na Amerikano. 

An Philippine Statistics Authority nagpamidbid sa 2020 nga nasyonal na sensus, arog kaini 0.23% kan populasyon kan mga Pilipino nakasumpat sa mga katindigang relihiyon kan mga katutubo na Pilipino, arog sainda nag-surat sindang “tribal religions” sa saindang sensus. Ini iyo an pagtaas gikan sa dating 2010 census na nagrekord nin 0.19%. Maski na an presente na numero nin mga tumutood, dakul na tradisyon gikan sa mga katutubong relihiyon sa Pilipinas han na-integrar sa lokal na praktis nin Katolisismo asin Islam, na nagreresulta sa "Folk Catholicism" asin "Folk Islam". Padagos man an konbersyon nin mga tumutood sa mga katutubong relihiyon pasiring sa mga relihiyon Abrahamiko huli sa mga misyonaryo, na nagiging dakulang kabalisan huli ta may mga praktis asin katutubong kaaraman na padagos na nawawara huli sa mga konbersyon.

## Hilingon man

* Indigenous religious beliefs of the Tagbanwa people
* Indigenous religious beliefs of the Tagalog people
* Diwata
* Folk Christianity
* Gabâ
* List of Memory of the World Documentary Heritage in the Philippines
* List of water deities of Philippines
* Souls in Filipino cultures
* Philippine shamans
* Philippine witches
* Pagtatawas
* Philippine mythology

## Mga Tala


## Mga Reperensya

* Mga Osipon na Pilipino
*  - Sarong amay na ika-18 siglo na koleksyon nin Filipino Folk Medicine.