Diyalektong Iyo

An  kan Hapon na pigtataram kan mga tawo gikan sa Prepektura nin Ehime sa Hapon. An pangaran sarong tada kan makasaysayan na pangaran kan lugar nin Ehime, Probinsya nin Iyo.

An mga aksento medyo nagkakaiba-iba sa heograpiya sa laog kan prepektura. An lugar sa habagatan partikularmenteng naimpluwensiyahan kan diyalektong Kyūshū, mantang an katahawan asin subangan na mga distrito igwa nin mga aksentong kapareho kan Diyalektong Kansai.

## Mga Katangian
An diyalektong Iyo igwa nin kadakol na mga karakteristiko na nagpapalaen kaini sa pamantayan na gramatika kan Hapon.
* An *ya* (や) minasalida sa *da* (だ) bilang an simpleng pormang atributibong copula, arog kan mga diyalekto kan Hakata asin Kansai
*An *ken* (けん) minasangli nin *kara* (から) arog kan "huli ta".
:*An *yaken* (やけん) an ginagamit imbes na *dakara* (だから)".
*An *oru* (おる) minasalida sa *iru* (いる) bilang panhiro na "maging" para sa mga bagay na may buhay sa kaswal na paggamit
:Ini minagiya sa duwang alternatibong konhugasyon kan padagos na porma (～ている *-te iru*):
:**-toru* (～とる) iyo an kontraksyon kan *-te oru*
:*V-stem + *-yoru* (～よる) sarong pag-ulog-ulog kan *oru*
:*Halimbawa:* "Ano an ginigibo mo?" (何してるの？ *nani shiteru no?* sa panusugan na Hapon) nagigin arin man sa 
:**nani shitoru no?* (何しとるの？) o
:**nani shiyoru no?* (何しよるの？)
**n* (ん) bilang sarong kontraksyon kan sentence-final na "no" (の)
: Halimbawa: An ikaduwang "Ano an ginigibo mo?" sa itaas, "nani shiyoru no?" parateng pigkokontrata sa "nani shiyon?" (何しよん？) o "nani shon?" (何しょん？).
* An "ya" asin "wai" (わい) pwedeng magin mga partikulo sa huring pangulayan na may pagduon, arog kan "yo" (よ).
*An mga negatibong potensyal na porma ("dai pwedeng ***X***") minsan ipinapahayag bilang *yō* + V-neg. (*yō* sarong alternatibong porma kan 良く yoku na nag-agi sa u-onbin na makukua sa kadakol na mga diyalektong sulnopan na Hapon, literal ining "marahay/parateng dai ***X***")
:*Halimbawa:* "Dai kayang gibohon" (できない *dekinai* sa panusugan na Hapon) nagigin *yō sen* (ようせん）
::"Dai pwedeng magduman" (行けない *ikenai* sa panusugan na Hapon) nagigin *yō ikan* （よう行かん)
*Lalo na sa mga gurang, an *kogai* (こがい), *sogai* (そがい), asin *dogai* (どがい) ginagamit para sa "ini (klase nin~)", "iyan (klase nin~)", asin "arin (klase nin~)", sunod-sunod (*konna* こんな, *sonna* そんな, *donna*　どんな sa panusugan na Hapon).
*An *zonamoshi* (ぞなもし) iyo an pinakabantog na partikulo sa huring pangulayan kan diyalektong Iyo huli sa paggamit kaini sa Botchan, sarong bantog na nobela ni Natsume Sōseki, alagad an paggamit kaini lihis na sa panahon.

### Mga pagkakaiba-iba sa rehiyon
An mga pattern na ini kadaklan makukua sa rehiyon kan Nanyo (habagatan):
An **ga* (が) minasalida sa *no* (の) sa nagkapirang konteksto:
:*"Explanatory/inquisitive *no*" — "Ano an ginigibo mo?" (何してるの？ *nani shiteru no?* sa panusugan na Hapon) nagigin *nani shiteru ga?* (何してるが？)
::Sa kombinasyon kan alternatibong porma kan padagos na nasambit sa itaas, ini parati na pigtatradusir bilang *nani shiyoru ga?* (何しよるが？)
:*"Maski an *-noni*" (～のに) — "Alagad iyan an sinabi mo!" (そう言ったのに！ *sō itta noni!* sa panusugan na Hapon) nagigin *sō itta gani!* (そう言ったがに！)
*Urog na sa Yawatahama, an *-teya* (てや) sarong emphatic suffix, parati nahihiling sa "sōteya" (そうてや) na katumbas kan *sōdayo* (そうだよ) 
::Ini pighuhuna na sarong kontraksyon sa mga linya kan *sō ya to itta ya* → *sō yatte ya* → *sōteya*

## Talataramon
An iba sa mga talataramon sa diyalekto madaling masabutan kan mga parataram kan panusugan na Hapon, alagad kadakol na mga bagay an magkaiba na gayo na nagigin rason nin dakulang karibarawan. An halimbawa na parating pig-aalok kan mga lokal iyo an *kaku* かく, "magbalyo/magdara". Halimbawa, pwedeng gamiton ini sa konteksto kan sarong klase—"Ibalyo an saimong lamesa" (机をかいて *tsukue o kaite*). Dai ini masabutan kan sarong bakong lokal; an sarong parataram nin panusugan na Hapon maiinterpretar ini bilang "magkurit nin lamesa" o "gasgasan an saimong lamesa".

## Mga toltolan

*Takao Kitō, Atsushi Shimizu (2002). Kyō no Iyo-ben: Iyo gogaku no tame ni. Aoba tosho Publishing. 

## Mga panluwas na takod
*IkataWiki: Iyo dialect - Analysis of Iyo dialect grammar
*Iyo dialect dictionary  (Hapon)
*Vocabulary list  (Hapon)