Klagmuhme

An ***Klagmuhme*** o *Klagemuhme* (pareho: nag-aaragrangay na tiyaon;  ) sarong babaeng sprite gikan sa osipon kan mga Aleman na midbid man sa apod na *Klagmutter* o *Klagemutter* (pareho: nag-aaragrangay na ina;  ). Siya nagbabalangibog nin nagdadangadang na kagadanan sa paagi nin pag-agrangay asin pag-agrangay  asin kun siring iyo an katumbas na Aleman kan banshee .

## Iba pang mga klase nin pangaran
An mga terminong *Klagmuhme*, *Klage*, *Klag*, *Wehklage* (gabos: nag-aagrangay), *Klageweib*, *Klagefrau* (pareho: nag-aagrangay na babae), asin *Klagmütterle* (nag-aagrangay na ina) parehong nanonongod sa *Klagmuhme* asin sa kuwago na parateng pigbibisto an *Klagmuhme* .   An terminong *Klagmutter* nanonongod man sa ulod kan parehong death's-head hawkmoth asin kan Arctiinae moths . 

An iba pang mga termino iyo an *Klagmütterchen* (nag-aagrangay na ina), *Winselmutter* (nag-aaragrangay na ina), *Haulemutter* (nag-aaragrangay na ina), *Klinselweib* (nag-aagrangay na babae), asin *Klagweh* (nag-aaragrangay). 

An *Klagmuhme* enot na pinatotoohan kan ika-15 siglong Tahaw na Halangkaw na Aleman bilang *klagmuoter* (nag-aaragrangay na ina), na nagpaparisa nin sarong kuwago. 

## Itsura
An *Klagmuhme* parateng minalataw bilang sarong hayop. Kaya siya naglilibot na nag-uungal sa palibot kan harong na may pormang itom na ayam na may halabang buhok, o siya nagtutukaw na nag-uungal sa kanto bilang sarong puting gansa o sa kanal kan atop bilang sarong salampati . Naglataw man siya bilang sarong dakulang abohon na pusa na nakasulot nin bandana sa saiyang payo o sa panahon nin curfew na nagtutunog bilang sarong nag-uungal  na puti o may tolong bitis na karnero  harani sa nanonongdan na harong.  Siya saro pang makangingirhat na gamgam,  sarong naglalaad na langaw  o sarong ogbon na baka na may pulang mga mata. Bilang sarong karnero, siya matalubo sagkod sa dakulaon na proporsyon kun siya pig-aalangan nin mga tawo. 

An itsura nin tawo kan *Klagmuhme* iyo an sarong gurang na babae na nakasulot nin itom na bado na may puting bandana. Kun bako, siya ilinaladawan bilang sarong sadit na babae na may lalawgon na natatahoban nin mga lambat na nakasulot nin sadit na sombrero na may tolong kanto .  Siya man minalataw na nakagubing nin lino, arog kalangkaw kan sarong torre kan simbahan, asin may mga mata na nagkikinang  o higante, may mga mata na may labot, mapusyaw na garo kagadanan, asin nakagubing nin nag-aalon na gubing sa paglobong. 

An saiyang itsura pwede man na bako man tawo o hayop, alagad. Dangan siya minalataw bilang sarong biribid na itom na pigura o sarong nagliligid na gubot na clew,  partikularmente an sarong bakong pormang asul na clew na nag-iispray nin mga kiskis. 

## Mga Aktibidad
An pag-agrangay kan *Klagmuhme* na sarong tanda nin kagadanan asin kalamidad, ini puedeng magin nakakagadan nanggad para sa mga nakakadangog saiya. Kun an *Klagmuhme* nag-aaragrangay sa atubangan kan sarong harong na igwa nin sarong may helang sa laog, an mga gubing na pagsasadiri kan may helang iinaapon sa luwas kan pinto. Kun darahon kan *Klagmuhme* an gubing, an may helang daing duwa-duwa na magagadan; kun bayaan niya ini, an may helang maoomayan. An ihinulang kapahamakan puedeng malikayan paagi sa tolos-tolos na pagsabi sa *Klagmuhme* nin alternatibo.  Sa mga harong na saiyang pig-uunat an saiyang halabang tulang na takyag sa mga bangging may bagyo, magkakaigwa nin bangkay bago matapos an siklo kan bulan . 

Parati siyang dai nahihiling  kun siya harani sa mga harong na dai nanggad naglalaog sa mga ini  asin naglalataw sa ibabaw kaini.  An saiyang pag-ungol (na garo baga " *uuu!* ") puedeng magin dahelan na an mga tawong natatakot magkahelang nin sarong helang sa nerbiyos . Kun dai, mayo siyang nagigibong maraot sa kiisay man. Pwedeng mangyari na an sarong malipot na pagkurog mamatean sa paghiling kan *Klagmuhme*, alagad.  Siya parati aktibo sa matanga . 

## Ginikanan asin pagkatawo
Manungod sa ginikanan kaini, an *Klage* sa Austria iyo an kalag nin sarong nagadan.  Sa Saxony, siya an kalag kan sarong malas na ina na naghahanap kan saiyang nalamos na aking lalaki.  Sa Allgäu, igwa nin prusisyon sa matanga kan *mga Klagefrauen* (mga babaeng nag-aaragrangay) o kan mga lalaking multo na may darang lungon . Sa Carinthia asin Switzerland, an *Klagmuhme* parte kan layas na pangangayam ( an Aleman na *Wildes Heer* na an boot sabihon "layas na host"). Sa Kabukidan nin Fichtel, an *Klagmütterlein* sarong babaeng wood sprite, sarong *Waldweibchen* (babae sa kagurangan). Sa Harz, an mga mitologo salang pigmidbid an *Haulemutter* sa kaparehong tanog na *Frau Holle* . 

## Literatura

* Ludwig Bechstein : *Deutsches Sagenbuch* . Meiningen 1852. (reprint: FW Hendel Verlag, Meersburg / Leipzig 1930.)
* Mengis: *Gespenst* . Sa: Hanns Bächtold-Stäubli, Eduard Hoffmann-Krayer: *Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens: Band 3 Freen-Hexenschuss* . Berlin 1931. (reprint: Walter de Gruyter, Berlin/New York 2000, )
* Herold: *Schaf* . Sa: Hanns Bächtold-Stäubli, Eduard Hoffmann-Krayer: *Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens: Band 7 Pflügen-Signatur* . Berlin 1936. (reprint: Walter de Gruyter, Berlin/New York 2000, )
* Hoffmann-Krayer: *Klagevogel* . Sa: Hanns Bächtold-Stäubli, Eduard Hoffmann-Krayer: *Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens: Band 4 Hieb- und stichfest-Knistern* . Berlin 1932. (reprint: Walter de Gruyter, Berlin/New York 2000, )
* Jungbauer: *Mitternacht* . Sa: Hanns Bächtold-Stäubli, Eduard Hoffmann-Krayer: *Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens: Band 6 Mauer-Pflugbrot* . Berlin 1935. (reprint: Walter de Gruyter, Berlin/New York 2000, )
* Peuckert: *Kauz* . Sa: Hanns Bächtold-Stäubli, Eduard Hoffmann-Krayer: *Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens: Band 4 Hieb- und stichfest-Knistern* . Berlin 1932. (reprint: Walter de Gruyter, Berlin/New York 2000, )
* Ranke: *Klage, Klagemutter, Wehklage* . Sa: Hanns Bächtold-Stäubli, Eduard Hoffmann-Krayer: *Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens: Band 4 Hieb- und stichfest-Knistern* . Berlin 1932. (reprint: Walter de Gruyter, Berlin/New York 2000, )

## Toltolan