open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andres Barrioquinto

**Si Andres Barrioquinto** (namundag kan Abril 6, 1975) sarong artistang Filipino na bantog sa saiyang mga kakaibang retrato na pinagsasaro an mga elemento na gikan sa simbolo asin istilo kan Barok kaiba an mga Japanese woodcuts (ukiyo-e), na pig-liwat giraray sa estilong Pop.

Sa saiyang mga pinta, an mga lalaki, babayi, asin mga hayop na makatawo ipinapahiling sa mga kadlagan na pano nin mga alibangbang asin gamgam, na nag-papabisto kan tema nin *kawaran nin permanente na halaga* sa sarong sitwasyon nin may makusog na biswal na epekto.

## Amay na buhay asin edukasyon
Si Barrioquinto namundag kan Abril 6, 1975 sa Manila alagad nag-istar sa samut-saring lugar huli sa trabaho kan saiyang ama na pagsurat asin pag-edit. Dakul kan saiyang mga taon nin pagkatinedyer an saiyang ginamit sa Hong Kong, na nag-aadal sa Royden House School. Pagkatapos kan saiyang pag-adal, siya nagbalik sa Maynila para magkua nin edukasyon sa kolehiyo. Sa Maynila, siya nag-aadal bilang estudyanteng Fine Arts na espeyalidad sa pagpinta sa Unibersidad kan Santo Tomas kan taon 2000.  Si Barrioquinto pirming nakakakua nin pagmate nin taimtim na kaginhawahan sa musika. Bunga nin ini, an saiyang mga obra  maestra lubos na naimpluwensiyahan kan musika kan The Smiths, Jeff Buckley, asin Soundgarden asin dawa an mga bakong gayong midbid arog kan The Sound asin Nick Drake .

## Mga premyo asin pagmidbid
Si Barrioquinto nakadawat nin manlaen-laen na mga premyo asin pagmidbid arog kan MetroBank Foundation's Aces Award para sa Padagos na  Kahusayan (2009), kan Thirteen Artist's Award kan Cultural Center of the Philippines kan 2003, asin nakaangkon man siya nin parangal sa magkasunod na taon kan 1999 asin 2000 sa UST Benavidez Awards. Siya nagdaog nin 19 na solo exhibition sa Pilipinas asin 5 sa Singapore. An nagkapira sa saiyang mga obra mahihiling sa Singapore Art Museum. &#x5B; ** &#x5D;

Kan 2018, siya nagpahiling nin sarong espesyal na eksibisyon na *Portraits* sa National Museum . Saro siya sa nagkapirang nabubuhay na artista na naggibo kaini, na nagtatampok nin mga kontemporanyong paglaladawan kan mga  taong may dakul na impluwensiya sa ngunyan: Ben Chan, Baby Fores, Josie Natori, asin Bea Zobel Jr, tanganing magsambit nin nagkapira. [ 2 ] Kan parehong taon, siya kabali sa listahan kan mga parangal kan People of the Year kan magasin na PeopleAsia asin kan taon pagkatapos kaiyan. 

Kan  taon 2021, siya nakabali sa *The List* kan Lifestyle Asia .

Kan 2022, an Rizzoli New York nagpublikar nin sarong komprehensibong monograpiya manungod sa kinabuhi asin karera kan artistang Pilipipinong  si Andres Barrioquinto. Igwa ini nin mga sanaysay gikan sa mga bantog na kritiko asin kurador nin arte na sina  Demetrio Paparoni, Patrick Flores, asin Ricky Francisco.

Kan 2023, sa ikatolong magkasunod na taon, siya giraray nakabali sa listahan kan Most Influential PH kan Lifestyle Asia.

## Mga Reperensya


### Pangkagabsan na mga reperensya
 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga panluwas na sumpay

* Opisyal na Website ni Andres Barrioquinto
Mikaela Ayapana

## '''Mikaela Ayapana'''
Si Mikaela B. Ayapana saro sa mga pinakamataling hoben na parasurat sa modernong literatura kan Pilipinas sa presente. Midbid siya sa pagsurat nin mga istoryang "Speculative Fiction" asin "Science Fiction" na igwang kakaibang timpla nin sentimentalidad asin hararom na obserbasyon sa kapalibutan. Namundag asin nagdakula siya sa Pilipinas, asin sa ngunyan, saro siya sa mga "Rising Stars" na nagtataong boses sa bagong henerasyon nin mga Pilipinong autor.

### '''Edukasyon'''
Nag-adal si Ayapana sa Philippine High School for Arts (PHSA), ang prestihiyosong nasyonal na hayskul para sa mga matitibay sa arte na manonoparan sa Bukid Makiling, Los Baños, Laguna.

* Saro siyang Creative Writing major.
* Kabali siya sa Grade 10 Kidlat Tahimik Class (Batch 2025), kun sain mas lalong napakarhay an saiyang abilidad sa pagporma nin mga tula asin prosa.
* An saiyang pag-adal sa PHSA an nagin pundasyon kan saiyang istilo na pinagsalak na arte, siyensya, asin literatura.

### '''Karera'''
Dawa hoben pa, nagpoon na an saiyang karera bilang sarong seryosong parasurat kan iluwas niya an saiyang mga inot na obra sa irarom kan independent publishing. Aktibo siya sa mga "Indie" literary circles asin sa mga art exhibit sa laog asin luwas kan saindang campus sa Makiling. An saiyang karera nakatutok sa pag-atender sa mga writing workshops asin pag-eksperimento sa porma kan libro (arog kan paggamit nin mga drawing asin visual effects sa laog kan istorya). Bilang sarong "naturalist," parati man siyang naggigibo nin mga aktibidad na may kinalaman sa pag-obserbar kan kapalibutan na nagigin inspirasyon kan saiyang mga sinusurat.

### '''Pagkamidbid'''
Nagin matunog an saiyang pangaran kan taon 2025 huli sa nagkapirang rason:

* An saiyang debut novella na A Garden Grown by Collected Critters ibinilang kan Rolling Stone Philippines bilang saro sa "12 Notable Filipino Books of 2025."
* Binisto siya kan mga kritiko (arog ni Adam David) huli sa saiyang "alienating" pero nakakaengganyong paagi nin pag-istorya.
* Midbid siya sa pagigin "pioneer" kan sarong istilo nin pagsurat na inaapod na Fabular Science Fiction sa saiyang henerasyon.

### '''Mga Obra'''

* **A Garden Grown by Collected Critters (2025)**: Sarong *epistolary novella* (istoryang nakasurat sa porma nin mga surat, journal, asin email). Manungod ini sa sarong siyentista sa ibang planeta na nag-aadal nin mga fossils mantang naghahalat sa katapusan kan saindang mundo.
* **Entremedias (2025)**: Ini an koleksyon o "anthology" kun sain kabali an saiyang mga inot na sinurat kaiba an saiyang mga kaklase sa PHSA.
* **Zines asin Small Press:** Igwa man siyang mga halipot na istorya asin tula na ipinublikar sa irarom kan Kuwit, an independent press kan mga Creative Writing majors sa saindang eskwelahan.

#### '''Mga Reperensya'''
Elizabeth Ramsey

## '''Elizabeth Ramsey'''
Si Elizabeth Ramsey namundag kan Disyembre 3, 1931. An saiyang ginikanan iyo an Syudad nin San Carlos sa Negros Occidental, Filipinas. An saiyang ama iyo si Arturo C. Ramsey, sarong negosyanteng marine kan Estados Unidos na may ginikanan na Jamaica. Nakadestino siya sa Pilipinas. An saiyang ina iyo si Marcelina Rivera Indino. Si Marcelina namundag sa syudad nin San Carlos sa sarong pamilya na may ugat na Filipino asin Kastila. 
## Biograpiya
sarong bantog na parakanta, komedyante, asin aktres gikan sa Pilipinas. Nagtrabaho siya sa aling-alingan sa laog nin haros 60 taon. Si Elizabeth Ramsey nagin midbid huli sa saiyang pambihirang itsura, nakakatuwang mga akto sa entablado, asin mga joke. Parati siyang nagtataram na may makusog na aksentong Visayano. Siya man an ina kan sikat na Pilipino na parakanta na si Jaya.  
## Mga Pangenot na Papel sa Pelikula
* Matilda in Hindi Ako Ander (Itanong Mo Kay Kumander) (1996) 
* Andrew's Aunt in Neber 2 Geder (1996) 
* Shirley Carter in Reyna ng Pitong Gatang (1980) 
* Cleopatra in Superwheel Detergent Bar commercial (1976 - recognized as a landmark commercial role) 

## Kagadanan
Si Ramsey nagadan kan Oktubre 8, 2015, sa saiyang pagturog huli sa sarong atake nin hyperglycemic sa edad na 83. segun sa saiyang aking babae, si jaya. 

## Reperensiya
Darts

**An Darts** sarong kompetisyon na isports kun saen an duwa o labi pang mga parakawat daing sulot na nag-aapon nin saradit na matarom na mga bala na inaapod na darsa sarong bilog na target na inaapod na puntingan . 

An mga puntos pwedeng makua sa paagi nin pagtama sa mga partikular na markadong lugar kan board, dawa ngani bakong arog kan mga isports arog kan archery, an mga lugar na ini ipinapamahagi sa bilog na board asin dai nagsusunod sa prinsipyo nin mga puntos na nagdadakula pasiring sa tahaw kan board.
Constancio Bernardo

**Si Constancio Bernardo** (22 Disyembre 1913 - 8 Agosto 2003) sarong Filipinong parapintor asin paratukdo.   Bisto siya sa paggibo kan pinakaenot na mga makabagong heometrikong abstraktong pagpintar sa Filipinas sagkod sa Sur-subangan na Asya .     

## Amay na buhay asin edukasyon
Si Bernardo ipinangaki kan 22 Disyembre 1913, sa Obando, Bulacan, sa Filipinas na inookupahan kan mga Amerikano. An saiya mga ginikanan si Pedro Ma. Bernardo asin si Cecilia Anastacio. Siya nag-adal sa Obando Elementary School kan taon 1920 hanggang 1925. Kan 1929, siya naglipat sa Manila West, na iyo na ngonyan an Florentino Torres High School sa Tondo, Manila, asin natapos an saiyang sekundaryang pag-adal kan 1933. SIya nakakua nin Bachelor of Fine Arts degree sa Unibersidad kan Pilipinas kan 1948. Siya sarong estudyante ni Pablo  asin Fernando Amarsolo sa University of the Philippines School of Fine Arts bago an Ikaduwang Gerang Pankinaban. SIya nakakua man nin ikaduwang Bachelor of Fine arts kan 1951 asin sarong Master of Fine Arts degree kan 1952 sa Yale School of Art bilang sarong Fulbright Scholar. Mantang yaon sa Yale, siya pig-mentor ni Josef Albers na iyo an nag-pabisto saiya sa mga makabagong eksperimentong kulay, mga teknika sa pagtukdo asin geometric abstract painting. Nagkua man siya nin mga klase sa irarom ni Willem de Kooning asin Edwin Savage.   

## Trabaho
Si Bernardo iyo an paksa kan tolong panginot na pag-girumdom sa nakaagi; an enot kan 1979 sa Museum of Philippine Art, an ikaduwa, kan 2013 sa Ayala Museum mantang kan sentenaryo kan saiyang pagkatawo asin an ikatolo, sa Cultural Center of the Philippines kan 2014. Uyon sa art critic na si Alice Guillermo, si Bernardo iyo an "saro sa mga pinakaenot asin pinaka alinsunod na naglaladawan nin abstrakto sa Filipinas". Nagsurat siya sa CCP Encyclopedia of Art na si Bernardo nagtrabaho sa serye, "na pinagsasaro an heometrismo asin pagsiksik nin kolor sa mga grupo nin trabaho arog kan serye kan Bernard, an serye kan Rhapsody Square, asin an serye kan Wildflower."  Si Bernardo sarong paratukdo nin Fine Arts sa UP College of Fine Arts poon 1948 hasta 1978.  

## Mga Reperensya
Shaira Luna

**Si Shaira Ana Teresiana Luna**  (ipinangaki kan Setyembre 20, 1986) sarong Filipinang parakuang-litrato. Siya, kaiba an iba pa, bisto bilang sarong "gifted child" asin sarong "Promil kid", na ipinabisto sa adbertismo ni Wyeth kan 1995. 

## Amay na buhay asin edukasyon
Si Shaira Luna ipinangaki kan Setyembre 20, 1986, sa Malate, Manila, kan paratindang si Bong Luna asin gradwado sa dentistry kan Centro Escolar University na si Jenny Luna. Parehas 20 anyos an saiyang mga magurang kan siya dinadara sa laog kang tulak. Bilang omboy, si Luna nagpoon na magtaram ning maurag kan siya anom na bulan pa sana, asin tataong magbasa asin magsurat nin alpabeto sa edad na saro. Sa edad na dos, si Luna naging may kaaraman sa iba-ibang sanga nin siyensya asin nagtugtog nin manlaen-laen na instrumento sa musika kabali an piano asin an biyolin. Mantang mahusay siyang magtaram nin Ingles, nagkaigwa man siya nin interes sa pag-adal kan mga tataramon na Pranses asin Espanyol.   

An mga magurang ni Luna asin naghagad nin tabang sa mga propesyonal huli sa mga kakayahan na ini na namatian kan saindang aking babae. Sarong tawohan hali sa Departamento nin Edukasyon, Pag-aadal sa Kultura (DECS) an nakaaram na si Luna igwa nin IQ nin sarong ikaanom na grado, kapareho kan sarong estudyante sa hayskul. Susog ki Jenny Luna, an kauragan kan saiyang aking babae tibaad bunga kan nakua, nin huli ta an saiyang pamilya igwa nin mga nag-uswag na may tinapusan sa eskwelahan.  Dangan siya ipinaaraman na an saiyang aking babae mag-adal sa ikaanom na grado sa Philippine Christian University (PCU), nin huli ta madali siyang masupog sa sarong klase sa kindergarten. An saro pang rason kun tano ta si Luna nag-klase sa PCU iyo an mapakarhay an saiyang mga kauragan sa sosyedad, nin huli ta igwa siyang kakayahang maging reserbado. 

Si Luna 13 taon kan siya nag-adal sa De La Salle University, tanganing makakua nin Bachelor of Science sa biyolohiya kan tawo. Pakatapos magbalyo sa manlaen-laen na kurso, naghale siya kan 2006. 

## Karera
Sagkod ang sarong estudyante sa De La Salle University, si Luna nagpundar nin Canon EOS 350D (an saiyang pinakaenot na digital single-lens reflex kamera ) asin nag-uswag sa potograpiya sa laog nin anom na bulan, na sa laog kaini siya "literal na nagkukua kan gabos: Nagprobar ako nin mga retrato, nagprobar ako nin kakanon... Nagkukua ako nin mga kaganapan, mga kumpleanyo, *bunyag* (Christening), Pista *basketbol, liga nin basketbol* (mga liga *sa* basketbol). (Minsan mga lobong man)."  ​  Ilinadawan niya an saiyang kauragan sa larangan bilang " sadiring sikap ".  

## Hilingon man

* Xyza Cruz Bacani

## Mga Reperensya
Gaston Z. Ortigas

**Si Gaston Zavalla Ortigas** (Enero 31, 1931 – Agosto 31, 1990),  na midbid man bilang **Gasty** sarong Filipinong propesor, mga mandirigma para sa katalingkasan, repormador sa agraryo, negosyante, asin parasurog nin katoninongan na bisto huli sa saiyang pagkontra sa diktatoryang Batas Militar  ni Ferdinand Marcos,  asin sa saiyang paghapag sa proseso nin katoninongan sa pag ultanan kan an post-diktatoryang  Gobyerno Pilipinas asin manlaen-laen na hirong kontra diktadura na dai nagtapos kan saindang mga armas pakatapos na mapatalsik si Marcos kan Pebrero 1986. Siya an namamayo kan Asian Institute of Management (AIM). 

Nagkaigwa siya nin mga mobimiento kan sosyedad sibil para sa katoninongan, bilang saro sa mga ginikanan na mga paratipon kan katiriponan para sa Katoninongan, asin hararom an saiyang imbuelto sa parehong National Peace Conference asin sa huri nagin Multi-Sectoral Peace Advocates (MSPA). 

## Buhay-buhay
Bago an pagdeklara kan Batas Militar, si Ortigas nagtukdo bilang miyembro kan mga paratukdo sa Asian Institute of Management (AIM), na nag-espesyalista sa industriyal asin produksyon na pagmamanihar. Kan 1970 nagdayon siya sa Christian Social Movement na ginibo ni Senador Raul Manglapus . 

Pakapagdeklara kan Batas Militar, si Ortigas nagdayon sa manlaen-laen na grupo na kritikal sa rehimen na awtoritaryan ni Marcos, arog kan Kumperensya kan mga Bishops-Businessmen asin Movement for a Free Philippines (MFP), na pinangenotan man ni Manglapus. Sa katapustapusi kinaipuhan niyang dumulag sa nasyon tanganing dai mahulog sa kamot kan pwersa armada ni Marcos. 

Pakalihis kan 1986 People Power Revolution, si Ortigas nag balik sa Pilipinas dangan nagin sarong parasurog sa reporma agraryo asin proseso nin katoninongan. Nagserbe man siya bilang dekano sa AIM sa laog kan apat na taon sa pag'oltan kan saiyang pagbalik sa nasyon asin kan saiyang kagadanan. 

Namaaram siya huli sa saiyang kamatian kan Agosto 31, 1990. 

## Saysay
Sa pagtaong pamana saiya, an Unibersidad kan Ateneo de Manila nagtugdas kan Gaston Z. Ortigas Peace Institute makalipas an anom na bulan pagkatapos kan saiyang pagkagadan. Nakaukit man an saiyang pangaran sa Lanob kan Pagrumdom sa Bantayog ng mga Bayani (Monumento kan mga Bayani) kan Filipinas, na nagtataong onra sa mga martir asin bayani na nakipaglaban sa diktadura. 

## Hilingon man

* Bantayog ng mga Bayani
* Raul Manglapus

## Mga Reperensya
<small>"Heroes & Martyrs: ORTIGAS, Gaston Z." Bantayog ng mga Bayani. March 6, 2016. Retrieved February 12, 2019.</small>
Mayuga, Sylvia L. (1994). A Revolutionary Odyssey: The Life and Times of Gaston Z. Ortigas (in English). Published and exclusively distributed by Anvil Pub. ISBN 9789712703874.
<small> "Peace icon Gaston Z. Ortigas remembered". Official Gazette of the Republic of the Philippines. January 25, 2011. Retrieved February 12, 2019.</small>
<small> Castelli, E.; Jakobsen, J. (November 26, 2004). Interventions: Activists and Academics Respond to Violence. Springer. ISBN 9781403981561.</small>
Alexander Fleming

**Si Sir Alexander Fleming** (6 Agosto 1881 – 11 Marso 1955)  sarong Scottish na doktor asin mikrobiologo . Naghiras siya kan 1945 Nobel Prize in Physiology or Medicine kaiba si Howard Florey asin Ernst Chain "para sa pagdiskubre kan penicillin asin an epekto kaini sa pagbolong sa manlaen-laen na nakakaulakit na helang ". Ini an pinakaenot na substansyang antibiotiko na nadiskobre. An saiyang pagkadiskubre kan 1928 kan kan huri inapod na benzylpenicillin (o penicillin G) gikan sa amag *na Penicillium rubens* ilinadawan bilang an "pinakadakulang kapangganahan na nakamit kasuarin man laban sa helang".     

Nadiskobre man niya an enzyme lysozyme gikan sa saiyang pagluwas kan dungo kan 1922, asin kaiba kaini an sarong bakterya na nginaranan niyang *Micrococcus lysodeikticus*, na kan huri pigngaranan na *Micrococcus luteus* .

Si Fleming nanggana huli sa saiyang mga naginibohan sa siyensya kan 1944.  Kan 1999, nginaranan sia sa listahan kan magasin na *[[Time (magasin)|Time]]* kan 100 Pinakaimportanteng Tawo kan ika-20 siglo . Kan 2002, siya napabilang sa pagsurbi sa pantelehisyon kan BBC kan 100 na Pinakagayun na Briton, asin kan 2009, siya man nasambit na pantolong "pinakagayun na Eskoses" sa sarong pagsurbi sa paghiling-saboot na ginamit kan STV, na suminunod sana ki Robert Burns asin William Wallace .

## __LEAD_SECTION__

**Si Alexander Fleming** (6 Agosto 1881 – 11 Marso 1955)  nakaistar sa Scotland, siya doktor asin mikrobiologo . Naghiras siya kan 1945 Nobel Prize in Physiology or Medicine kaiba si Howard Florey asin Ernst Chain "para sa pagdiskubre kan penicillin asin an epekto kaini sa pagbolong sa manlaen-laen na nakakaulakit na helang ". Ini an pinakaenot na substansyang antibiotiko na nadiskobre. An saiyang pagkadiskubre kan 1928 kan huri inapod na benzylpenicillin (o penicillin G) gikan sa amag *na Penicillium rubens* inihiras bilang an "pinakadakulang kapangganahan na nakamit kasuarin man laban sa helang".     

Nadiskobre man niya an enzyme lysozyme huli kan sa saiyang pagluwas kan dungo kan 1922, asin kaiba kaini an sarong bakterya na pinangaranan niyang *Micrococcus lysodeikticus*, na kan huri pinangaranan na *Micrococcus luteus* .

Si Fleming nadiskubre huli sa saiyang mga naginibohan sa siyensya kan 1944.  Kan 1999, inilaag sia sa listahan kan magasin na *[[Time (magasin)|Time]]* kan 100 Pinakaimportanteng Tawo kan ika-20 siglo . Kan 2002, siya nakabali sa surbey sa telebisyon kan BBC kan *100 Pinakadakulang Briton*, asin kan 2009, siya man naboto na ikatolong "pinakadakulang Scot" sa sarong surbey sa opinyon na ginibo kan STV, na sunod sana ki Robert Burns asin William Wallace .
Benito Legarda

**Si Benito Cosmé Legarda y Tuason** (Setyembre 27, 1853 - Agosto 27, 1915) sarong Pilipinong lehislador na myembro kan Komisyon kan Pilipinas kan Gobyernong kolonyal na Insular kan Amerika, an lehislatura kan gobyerno, asin dagos naging sarong Residenteng Komisyoner hale sa Isla kan Filipinas pasiring sa Kongreso kan Estados Unidos .

## Amay na buhay asin edukasyon
Pinangaki siya sa Manila, Pilipinas kan Setyembre 27, 1853 sa sarong pamilyang Espanyol-Pilipino asin Tsino mestiso. Nag adal siya sa Kolehiyo kan Jesucristo asin Unibersidad nin Santo Tomas kan Manila.

## Karera sa politika
Siya nagpoon kan saiyang buhay politikal bilang miyembro kan gabinete ni Presidente Emilio Aguinaldo sa Malolos asin bise presidente kan Kongreso nin Malolos. Siya nagin miyembro kan Komisyon nin Pilipinas kan 1901 asin tuminukaw bilang Residente kan Komisyoner sa ika anom asin sa duwang suminunod na Kongreso (Nobyembre 22, 1907 - Marso 3, 1912). Bako siyang kandidato para renominasyon sa Ikaanom na Kongreso kan 1912,sa kadakulaang parte huli sa oposisyon sa saiyang kandidatura gikan sa Asamblea Pilipi. Siya nagtindog kan Partido ''Federalista'' sa kaamayan kan ika-20ng siglo. Siya sarong Pilipino na halangkaw an estado na nakipagtabangan sa Estados Unidos.

## Kagadanan
Si Benito Legarda namaaram kan Agosto 27, 1915, sa Evian-les-Bains, Pransya. Siya piglubong sa Manila North Cemetery .

## Saysay
An Legarda Elementary School asin kalibutan na Legarda sa Manila tig ngaranan bilang pagtaong onra ki Legarda.

## Hilingon man

* List of Asian Americans and Pacific Islands Americans in the United States Congress
* List of Hispanic Americans in the United States Congress

## Mga Reperensya
<small>"Don Benito Legarda y Tuason (1853-1915)". Museo Santisima Trinidad. Retrieved 2017-02-09.</small>
<small> Karnow, Stanley (1989). "Benito Legarda". In Our Image: America's Empire in the Philippines. Random House. ISBN 978-0394549750.</small>
United States Congress. "Benito Legarda (id: L000218)". Biographical Directory of the United States Congress.
Cuenca Ancestral House

An **Cuenca Ancestral House** ( *Bahay na Tisa*   ) sarong makaluma na istaran sa Bacoor, Cavite, Filipinas .

## Kasaysayan
Ini an nagserbing sirungan ni Juan asin Candida Cuenca. Kan Hulyo 15, 1898, an harong nagin bilang pamayo kan rebolusyonaryong gobyerno ni Emilio Aguinaldo na pinangenotan kan Katipunan mantang kan Rebolusyon Pilipino dai naghaloy pagkatapos kan anunsyo kan Katalingkasan kan Pilipinas kan Hunyo 12 kan parehong taon. Ini an nagtao kan reputasyon na iyo an "Enot na Malacañang kan Pilipinas". Tinao kaini an papel na ini sagkod kan Setyembre 15, 1898, kan an gobyerno nagbalyo sa Malolos .  

## Mga Reperensya
Mitolohiya

Igwa nin komplikadong relasyon sa pag-oltanan kan pagbasa nin mga mito asin kan paggibo nin mga ritwal .
Fairy tale

An **istoryang pang-aki** (an alternatibong mga pangaran kabali **an osipon**, **osipon**, **osipon sa harong**,  **osipon nin mahika**, o **osipon na makangangalas** ) sarong halipot na osipon na kabali sa klasi nin osipon .  

An kasaysayan kan osipon partikularmenteng dipisil na masubaybayan huli ta pirmi an mga pormang literaryo sana an natatada. Pero, sono sa mga parasiyasat sa mga unibersidad sa Durham asin Lisbon, an siring na mga estorya tibaad rinibong taon na an nakaagi, an nagkapira sa Panahon nin Bronse .   

An Aarne–Thompson–Uther Index asin an pag-analisar kan morpolohiya ni Vladimir Propp kabali sa mga pinaka sikat.
Dayang Kalangitan

Si **Dayang Kalangitan** (Baybayin: ᜃᜎᜅᜒᜆᜈ᜔ , Abecedario: *Cálan͠gúitán*) sarong maalamat na pigura sa amay na kasaysayan kan Filipinas na sinasabing *Dayang* kan prekolonyal na indyanisadong polidad kan Pasig. Siya an kairibang tagapamayo kan Pasig kaiba an saiyang agom, Gat Lontok. Saro siya sa mga dikit na midbid na babayeng lider sa prekolonyal na kasaysayan kan Filipinas.

## Buhay
Nabanggit siya sa Testamento ni Fernando Malang Balagtas. (1589). Si Dayang Kalangitan kinasal ki *[[Gat (titulo)|Gat]]* Lontok. Kaibanan an saiyang agom, si Kalangitan an namayo sa palibot kan Salog Pasig. Sa bilog niyang buhay, nagkaigwa siya nin apat na aki, na sinda Panginoan, Lahat, Salalila kan Maynila asin Kahiya. An saiyang aking babaye na si Dayang Panginoan naagom ni Prinsipe Balagtas, an aki ni Emperatris Sasanban kan Sapa.

An saiyang aking lalaki, Salalila, an nagsalihid saiya bilang hade asin, pakatapos na makombertir sa Islam, inampon an mas bantog na pangaran, Sulaiman. Kasunod kan mga pangyayari sa Kalangitan, an Tondo asin Maynila nagbutwa bilang magkasuhay na kahadian. An Tondo napairarom sa pamamayo kan pinakamatuang aking lalaki ni Salalila, si Lakandula, mantang si Maynila pinamamayuhan ni Rajah Matanda asin Rajah Sulayman. An pagkabaranga na ini nagmarka nin sarong mahalagang pagbabago sa politikal na kamugtakan kan rehiyon.
Mantang nag-uuswag an mga kahadean na ini, an Namayan nahulog sa irarom kan awtoridad kan Kalamayin, na orog pang nagbaak kan dinamika nin kapangyarihan sa lugar. An pagmukna kan mga separadong rona na ini bako sanang nagpahiling kan nagbabagong pamamahala kan rehiyon kundi nagpahiling man kan mga pagbabago sa kultura asin relihiyon na nangyayari sa panahon na ini. An legasiya kan mga namamahalang ini asin kan saindang mga kahadian padagos na nag-aalingahot sa kasaysayan kan Filipinas.

## Sa popular na medya
### Literatura
* An Kalangitan sarong nobela na isinurat ni A.F. Eleazar. An istorya nag-iikot sa sarong prinsesa na an pangaran *Kalangitan*, na nagin Reyna na naghahade sa Namayan, Tondo, asin sa saiyang kahadian sa Bitukang Manok, na iyo an tukawan nin kapangyarihan. Siring sa ilinadawan sa nobela, si Kalangitan an pinakamakapangyarihan na babae sa Maisung kan panahon kan saiyang pagreynar. An nobela nagtukar kan kasaysayan kan pre-Hispanikong Filipinas asin an tradisyon nin monogamiya, sistema nin hustisya, kultura asin mga panusugan nin sosyal. An mayor na punto kan nobela iyo an manungod sa peminismo kan panahon bago an kolonyal na panahon siring sa ipinapahiling kaini sa paagi kan pagsurat kaini. Ini man nagdadayag nin genre kan mitolohiya kan Filipinas, epiko asin mga alamat. Igwa man ini nin mga alegoriya asin mayong girom na mga mensahe siring sa mahihiling sa mga minasunod na kapitulo kan libro.

## Hilingon man
*Lista kan mga suanoy na konsorte kan Filipinas
*Tondo (makasaysayan na polidad)
*Pasig
*Namayan
*Prekolonyal na barangay

## Mga toltolan
Mark Rolston

Si **Mark Rolston** (namundag Desyembre 7, 1956) sarong amerikanong aktor. Siya enot nagtapsok sa pelikulang *[[Aliens (film)|Aliens]]* (1986), komo si PFC. Drake asin man bantog sa mga papel kagsuporta siring sa pelikulang *[[Lethal Weapon 2]]* (1989), *[[The Shawshank Redemption]]* (1994), *[[Rush Hour (1998 film)|Rush Hour]]* (1998), *[[The Departed]]* (2006)*,* asin sa *[[Saw (franchise)|Saw]]* film series (2008–09). Sa telebisyon, siya nagpapel bilang si  Gordie Liman sa *[[The Shield]]* (2003), Edward Shippen IV sa **' (2015–16), boses ni [[Lex Luthor]] sa [[Young Justice (TV series)|''Young Justice'']] (2010–22), asin Lt. Don Thorne sa [[Bosch (TV series)|''Bosch'']] (2018–21) dangan sa **' (2022-25).

## Filmograpiya
### Pelikula

### Telebisyon

### Mga kawat bidyo

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Anthony Mathias Mundadan

Si **A. Mathias Mundadan, C.M.I.** of Alangad (12 Nobyembre 1923 - 31 Agosto 2012) sarong padi sa orden na Carmelites of Mary Immaculate sa Syro-Malabar na Simbahan.

## Biograpiya
Siya namundag kan 12 Nobyembre 1923 asin nagadan kan 31 Agosto 2012. Siya pignombrahan na Rektor kan Dharmaram Vidya Kshetram kan 22 Abril 1975 sundo' 1981. Siya saro man na historyador kan Simbahan asin kagsurat nin magkapirang libro.

## Toltolan

* Church History Association of India
* A. Mathias Mundadan / The St. Thomas Christian Encyclopaedia of India
Lani Brockman

Si **Lani Brockman** (namundag Desyembre 11, 1956, sa Seattle) sarong Amerikanong aktres sa teatro asin direktor. Siya an kagmukna asin direktor artistiko kan Studio East.

Si Brockman namundag sa Seattle asin nagdakula sa Hawaii. Pakatrabaho bilang aktres asin ngapit bilang direktor sa sarong youth program para sa Northwest Actors Studio, siya pinundar an Studio East sa Kirkland, Washington, kan 1992.

Kabakas si Susan Bardsley, si Brockman inorganisar an Dementia Unlimited sa pagsurat mga orihinal na mga adaptasyn musikal para sa mga hubin na paradalan. Mga titulo kabarali an "3 Little Pigs", "Snow White", "Sleeping Beauty", "The Ugly Duckling", "Jack and the Beanstalk", "Little Red Riding Hood", "Hansel and Gretel", "Goldilocks and the 3 Bears", "Rumplestiltskin", "Cinderella", "The Emperor's New Clothes", asin "Frog Prince". Ini gabos pigperform sa StoryBook Theater.

Si Brockman asin Bardsley pigsurat man an orihinal na musikal kan "'Twas the Night" na ini pigperform taon-taon sa Studio East.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Studio East
* Dementia Unlimited
* Northwest Actors Studio
Shivana laput

## '''Shevana Laput'''
Si Shevana Maria Nicola Laput sarong prominenteng Filipino-Australian na parakawat nin volleyball asin presenteng team captain kan De La Salle University (DLSU) Lady Spikers sa UAAP. Nakatindog sa 6-foot-2, siya nagkakawat sa posisyon nin opposite spiker asin minimidbid bilang saro sa mga "Taft Towers" huli sa saiyang langkaw asin dominasyon sa pag-iskor. .

## Biograpiya
Namundag asin nagdakula sa Perth, Sulnupan na Australia, si Laput dai enot na nag-aadal nin volleyball. Siya nag-ubos kan saiyang mga enot na taon bilang sarong halangkaw an kompetisyon na atleta sa track and field, na nag-espesyalisar sa long jump, triple jump, asin high jump. Kan siya 16 anyos, siya sarong kampeon sa manlaen-laen na kompetisyon sa atletiko sa bilog na Adelaide, Singapore, asin Malaysia. 

## Mga Tampok sa Karera (UAAP Season 88 - Marso 2026)
Sa presenteng UAAP Season 88 (Marso 2026), si Laput nagbutwa bilang sarong pangenot na lider asin opensibang powerhouse para sa La Salle: 

* **Kapitan kan Koponan:** Siya nginaranan na kapitan kan Lady Spikers para sa Season 88, na nagsalihid sa nakaaging liderato tanganing giyahan an sarong listahan na nakasentro sa pagtubos kan titulo.
* **Halangkaw na Pagganap sa Karera:** Kan Marso 11, 2026, nakarekord siya nin pinakahalangkaw sa karera na 26 puntos (19 na paggadan, 6 na bloke, asin 1 ace) sa sarong limang set na kapangganahan laban sa Adamson Lady Falcons.
* **Dai pa sana nahahaloy na Kapangganahan:** Dai pa sana nahahaloy na pinangenotan niya an La Salle sa sarong enot na round na pag-sweep kan torneo, na itinampok kan sarong mahalagang apat na set na kapangganahan laban sa mga nagdedepensang kampeon, an National University (NU), kan Marso 15, 2026.
## Karera sa Kolehiyo sa DLSU
Si Laput opisyal na nagbalyo sa Pilipinas durante kan pandemya tanganing mag-ayon sa Lady Spikers, sa ibong kan haros mayo siyang pormal na kompetisyon sa isports.
* **UAAP Season 85 (2023):** Nagdebut siya bilang sarong reserbang parakawat alagad itinulod sa starting lineup huli sa mga injury kan team sa huring parte kan season. Sa katapustapusi nakatabang siya sa DLSU na makua an kampeonato laban sa NU Lady Bulldogs.
* **Rising Star (2023–2024):** Durante kan off-season, pinangenotan niya an DLSU sa Shakey's Super League (SSL) National Invitational title asin pigngaranan na Most Valuable Player (MVP) kan torneo.
* **UAAP Season 87 (2025):** Pinakusog niya an saiyang estado bilang sarong premier spiker, na nakakua kan Best Opposite Spiker award asin kan Defensive Player of the Finals honor.
* **UAAP Season 88 (Current):** Pinangaranan na Team Captain kan 2026, siya an nangengenot sa liga bilang sarong pangenot na offensive threat, na dai pa sana nahahaloy nakarekord nin career-high na 26 puntos. 

## Reperensiya
Rrogozhinë railway station

An **Rrogozhinë railway station** pinagseserbihan an siyudad nin Rrogozhinë sa Tirana County, Albania.

An istasyon nagbukas kan 1947 bilang parte kan perokaril haling Durrës pasoiring Peqin

Sarong sanga haleng Rrogozhinë pasiring Fier binuksan kan 1968. An sangang ini pinalaba na nag'abot sa  Vlorë kan 1985.

## Hilnga man

* List of railway stations in Albania
* Rail transport in Albania
* History of rail transport in Albania
* Transport in Albania

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* Hekurudha Shqiptare (Albanian Railways)
Virginia Moreno

Si **Virginia R. Moreno** (Abril 24, 1923 – Agosto 14, 2021) sarong Filipinang parasurat, pararawitdawit, asin parasurat nin drama.

## Buhay asin Edukasyon
Si Moreno namundag sa Tondo kan Manila kan Abril 24, 1923.  Nag-adal siya sa Unibersidad kan Pilipinas, kun saen siya editor kan peryodiko sa kampus, asin sa Kansas Institute of International Education .

## Karera
An enot niyang koleksyon nin mga rawitdawit *na Batik Maker and Other Poems* ipinublikar kan 1972; ini nag-ako kan Palanca Memorial Award para sa Literatura . An saiyang dula *na Straw Patriot* (1956) ipinalis sa Filipino ni Wilfredo Pascua Sanchez kan 1967 bilang *Bayaning huwad* . Kan 1969, nanggana siya sa National Historical Playwriting Contest para sa saiyang dula na *The Onyx Wolf*, na midbid man sa apod na *La Loba Negra* asin *Itim Asu* . Kan 1969 man, nag-adal siya sa British Film Institute sa London sa irarom kan grant kan British Council. Kan 1973, siya an co-director kan dokumentaryong *The Imaginative Community: 7 Poets in Iowa* . Si Moreno nagpartisipar man sa International Writing Program sa Unibersidad kan Iowa . Kan 1976, nagin siyang direktor kan Sentro nin Pelikula kan Unibersidad kan Pilipinas. 

Kan 1984, si Moreno nag-ako nin SEA Write Award . Kan 1991, siya nginaranan na Chevalier sa Ordre des Palmes Académiques kan Pransya. Nagsirbi man siya bilang pamayo kan Komite sa Kultura kan UNESCO kan Pilipinas. 

## Personal na buhay asin kagadanan
Si Moreno nagadan kan Agosto 14, 2021, sa edad na 98.   

## Mga Reperensya
Punnuk

An **Punnuk** sarong tradisyonal na butong nin gubat (*tug of war*) hale sa Filipinas na piggigibo kan mga tawo na nagtataram nin Tuwali na nag-iirok sa Hungduan, Ifugao. An kompetisyon, na ginigibo sa Hapao River, pig-oobserbaran pakatapos kan pag-ani. Ini pormal na nagtatapos kan siklo nin pag-oma, asin nagsesenyas kan pagpoon nin sarong bago.

## Lugar
An mga barangay kan Hapao Proper, Nungulunan asin Baang sa Hungduan, Ifugao naggigibo nin *punnuk*. An tolong barangay napapalain huli sa saindang mga tangga-tangga na oma na may mga lanob na gapo. An Salog Hapao, an lugar kan *punnuk*, nagbubulos hale sa Bukid Alawitan asin Bukid Polis, asin pinapabago kan mga sanga hale sa Bukid Kapiligan.

## Mga partisipante
An "punnuk" na pangyayari, sarong tradisyonal na tug-of-war sa salog, sa kasaysayan sarong aktibidad na dominado nin mga lalaki kun saen an mga lalaki nagpapahiling nin kusog asin pagtinarabangan, mantang an mga babae nagsusuportar gikan sa gilid. Kan 2012, sarong mahalagang pagbabago an nangyari sa pag'introdusir kan tug-of-war kan mga kababaihan, na nagtutugot sa mga kababaihan na aktibong magpartisipar asin magpahiling kan saindang kusog.

## Kawat
An *punnuk* nangangaipo nin duwang elemento: sarong *tinaggu* (bisto man sa apod na *kinaag*) asin sarong *pakid*. An *tinaggu* sarong pigura na gibo sa mga poon nin paroy asin mahigot na nakabugkos nin mga baging. An pigura parati nakakaagid sa sarong panakot sa kino o sarong tagaw. Ini an bagay na itinapok sa tahaw na parte kan salog asin an tema kan pagguyod sa pag-ultanan kan duwang nag-iiwal na grupo na yaon sa magkaibong na gilid kan salog sa ibong kan sulog. Tanganing maguyod an tinaggu pasiring sa saindang gilid, an lambang grupo naggagamit nin *pakid*, an poon kan kahoy nin attoba na may gamot na pwedeng marigon na ikabit sa *tinaggu*. An inot na grupo na magguyod kan *tinaggu* sa saindang gilid iyo an manggagana. 

Pigtutubodan na an nanggana pirming magkakaigwa kan saindang kamalig nin paroy na bago asin pano. Samantala, an mga nadaog magkakaigwa kan saindang ani na madaling maubos asin kun siring dai magdadanay sagkod sa masunod na panahon nin pag-ani.

## Pagmidbid kan UNESCO

An *Punnuk*, kaiba an mga ritwal asin kawat sa pagguyod sa Kambodya, Habagatan na Korea, asin Biyetnam, pinagsararong kabali sa Lista nin mga dai nahihiling na pamana sa kultura kan katawohan kan UNESCO kan 2015. An desisyon ginibo sa ika-10 na Komite sa Intergovernmental para sa Pagprotehir kan Dai Nahihiling na Pamana Kultural na miting na ginibo sa Windhoek, Namibya.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod

* Tugging rituals and games, UNESCO
Cambugahay falls

An Cambugahay Falls, na namumugtak sa banwaan nin  Lazi sa Siquijor, saro sa pinaka ikonikong natural na atraksyon kan isla. Napapalibutan nin marambong na mga tinanom asin midbid  sa saiyang buhay turkesa sa katubigan. An multi level waterfall na ini nagtatao nin nakaka preskong pagdulag asin kadakol na pakikipagsapalaran.https://guidetothephilippines.ph/destinations-and-attractions/cambuhagay-falls

Cambugahay Falls Swing, kun saen igwa nin talon sa pilipinas, igwa nin duyan asin an Cambugahay Falls dai man naiiba. Igwa nin duwa na puwedeng pilion ; an m as dakula asin pinakasolid sa ibabang lebel asin medyo mas maluyang itsura sa itaas na lebel. Sa arin man na paagi, makakahanap ka nin lugar na makakalayog pasiring sa mga paraisong pool, alagad helingon  an rarom bago ka magdive ta igwa nin nagkapirang hababaw na parte sa Cambugahay, dawa nahiling an mga tao na nagagamit kan duwang duyan na mayong problema, magayon pagmasdan an talon nin Cambugahanay asin dakol na artista na an nakaka dujman arog ni Anne Curtis na iyo an nagpauso nin Falls Swing na naka kapot san an sarong kamot sa lubid asin garo nag lalataw siya sa tubig.https://www.walkmyworld.com/posts/cambugahay-falls-siquijor

]
Anja Aguilar

Si **Angellie G. Urquico**, mas midbid sa saiyang pangaran sa entablado na **Anja Aguilar**, sarong Filipinang aktres asin artista sa pagrekord. Siya an grand winner kan ikaduwang season kan Little Big Star kan 2006. Siya sarong dating miyembro kan grupong Pop Girls gikan sa VIVA Records .

## Buhay asin karera
Si Aguilar gikan sa Marikina, kun saen siya namundag bilang Angellie G. Urquico, na iyo an pangaran na midbid siya kan siya nanggana kan mayor na premyo kan kompetisyon sa pagkanta kan ABS-CBN *[[Little Big Star|na Little Big Star]]*, na pig-host kan saiyang idolo na si Sarah Geronimo . Kan siya apat na taon pa sana, ipinapahiling na niya an saiyang talento sa pagkanta sa mga birthday party asin mga pagtiripon kan pamilya. Poon kaidto, nag-ayon na siya sa labing 50 na mga paligsahan na kabali *si Batang Vidaylin* sa ABC-5 (ngonyan The 5 Network ) asin *Duet Bulilit* sa palabas kaidto sa udto kan ABS-CBN ''na MTB'' . Pagkatapos kan saiyang kapangganahan sa *Little Big Star*, an mga oportunidad sa pag-arte nagbukas man. Nagbida siya sa sarong episode kan *[[Maalaala Mo Kaya]]*, kun saen siya nagganap bilang sarong 12-anyos na daragita na namoot sa sarong 26-anyos na lalaki, na pigganap ni Piolo Pascual . Nagluwas siya sa nagkapirang serye nin drama sa ABS-CBN, arog kan *[[Maria La Del Barrio (Philippine TV series)|Maria La Del Barrio]]*, *[[Sineserye Presents#May Minamahal|May Minamahal]]*, asin *[[Palos (seryeng pantelebisyon)|Palos]]* . Sa pelikula, nahiling siya sa sarong sadit na papel sa *[[Praybeyt Benjamin]]* . Nagluwas siya sa sarong indie na pelikula, *Astig*, na pinagbidahan ni Dennis Trillo, asin saro pa na inaapod na *Ugat sa Lupa* .

Si Aguilar nagpirma sa Viva Artists Agency kan Mayo 15, 2010, asin nagin miyembro kan Pop Girls, kaiba si Shy Carlos asin Nadine Lustre .  An pangaran sa screen na "Anja Aguilar" nagin suhestiyon kan Presidente kan VAA na si Veronique R. Corpus. Kan Enero 2012, siya piglansar bilang saro sa mga mayor na talento kan ''ASAP'' 2012 .  An saiyang self-titled debut album pinaluwas kan Pebrero.

An 10-track na album na *Anja Aguilar* igwa nin orihinal na mga komposisyon ni Vehnee Saturno, kaiba an sikat na carrier single na "To Reach You". Nagrekord man siya nin cover kan kanta ni Willie Revillame na "I Love You", na ginamit kan seryeng drama kan TV5 na *PS I Love You* bilang theme song kaini.  Si Direktor Monti Parungao, sa likod kan mga music video kan "Bakit Pa Ba" ni Sarah Geronimo asin "Masasabi Mo Ba" ni Rachelle Ann Go asin mga reality show arog kan ''Survivor'', iyo man an nagdirehir kan video kan "To Reach You". 

## Pelikula

### Telebisyon

### Sine

## Diskograpiya

*Anja Aguilar* (2012)

## Toltolan
Rosalinda Orosa

**Si Rosalinda Luna Orosa** (Nobyembre 30, 1923 – Disyembre 13, 2023) sarong Pilipinang peryodista, parasurat sa tataramon na Espanyol, asin kritiko pag-abot sa pag-arte. Siya sarong miyembro kan Philippine Academy of the Spanish Language  asin ganador kan Premio Zobel.  Saro siya sa mga parasurat sa peryodikong inaapod na *The Manila Times* .
Ghanaian Times

An ***Ghanaian Times*** sarong peryodikong rogaring-estado pinupublikar sa Accra, Ghana. An peryodiko natugdas kan taon 1957. Ini igwang sirkulasyon na 80,000 na kopya asin pinapaluwas anom na beses sa laog nin semana.

## Historya
An peryodiko dati may pangaran na **Guinea Press Limited**. Ini pinundar kan si enot na Presidente kan Ghana, si dai-nang Presidente si Dr. Kwame Nkrumah kan 1957, na iyo ining nagsirbeng imprentahan kan The Convention People's Party.
Kan siya napatalsik sa sarong military coup kan 1966, an The Guinea Press sinadiri bilang propyedad nin estado sa pwersa kan Dekreto Nu. 130, 1968 na ipinaluwas kan National Liberation Council. Sa instrumento kan Incorporation-Act 363, 1971, an Guinea Press nagin New Times Corporation, an Akto pinawa'ran pwersa an National Newspapers (Guinea Press Limited – Interim Reconstitution Decree) na sa ri'gon kaini nagin an peryodiko sarong pagrorogaring nin estado. An Aktong ini orog natawan pagmidbid asin kapusogan huli sa probisyon na Law 42 kan Provisional National Defence Council.

## Toltolan
Lemery

An **Lemery** sarong primera klaseng banwaan sa probinsya nin Batangas, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo . Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga establisyimento
An mga eskwelahan na yaon igdi iyo an: Gov. Feliciano Leviste Memorial National High School, Payapa Ilaya National High School, Ananias C. Hernandez Memorial National High School, St. Mary's Educational Institute asin an St. Jerome International School. An theme park na Fantasy World yaon man digdi.

## Mga barangay

An Lemery nababanga sa 46 barangay.



* Anak-Dagat 
* Arumahan
* Bagong Sikat
* Ayao-iyao
* Bagong Pook
* Bukal
* Cahilan I
* Cahilan II
* Dayapan
* Dita:
* Gulod
* Lucky
* Maguihan
* Mahabang Dahilig
* Mahayahay

* Maigsing Dahilig 
* Maligaya
* Malinis
* Masalisi
* Mataas Na Bayan
* Matingain I 
* Matingain II
* Mayasang
* Niugan
* Nonong Casto
* Palanas
* Payapa Ibaba
* Payapa Ilaya
* District I (Pob.)
* District II (Pob.) 

* District III (Pob.)
* District IV (Pob.)
* Rizal
* Sambal Ibaba 
* Sambal Ilaya
* San Isidro Ibaba
* San Isidro Itaas
* Sangalang
* Talaga
* Tubigan
* Tubuan
* Wawa Ibaba 
* Wawa Ilaya
* Sinisian East
* Sinisian West
* Balanga


## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Yashio Dam (Tochigi)

An **Yashio Dam** sarong sagop gibo sa aspalto namumugtak sa Tochigi prefecture nin Hapon. An sagop ginagamit sa pagprodyusir nin enerhiya. An catchment area kan dam nag'abot 2&nbsp;km2. An sagop na laklak nin 47  ha nin daga kun pano asin pwedeng magsaray nin 11900 ribong metro kubiko nin tubig. An konstruksyon kan sagop napu'nan kan 1986 asin natapos kan  1992.

## Toltolan
Ortayurt, Erzincan

An **Ortayurt** sarong baryo sa Distrito nin Erzincan, Probinsya nin Erzincan, Turkey. The village had a population of 120 in 2021.

## Toltolan
Carmen Guerrero Nakpil

Sa Pangarang Pilipino, an saiyang tahaw na ngaran o maternal na pangaran nin pamilya iyo an Francisco asin an saiya man na apelyido o paternal na pangaran nin pamilya iyo an Guerrero.

**Si Carmen Guerrero-Nákpil** ( née **Carmen Francisco Guerrero** ; 19 Hulyo 1922 - 30 Hulyo 30 2018) sarong Pilipinang peryodista, awtor, historyador asin serbidor publiko. Saro siya sa resipyente kan Southeast Asian Writer's Award .
Anibersaryo

An **anibersaryo** iyo an petsa na kun saen an sarong event nangyari o an sarong institusyon natukdas.

Kadaklan sa mga nasyon nagseselebrar nin mga anibersaryo, tipikal na pig-aapod na national days. Posibleng ini iyo an mga petsa nin katalingkasan nin sarong nasyon o an adapsyon nin sarong bagong konstitusyon o sarong porma nin gobyerno. Mayong syertong paagi para sa determinar nin petsa kan pag-estabilisar nin sarong institusyon, asin sa pangkagabsan pigdidisisyonan iyan kan convention. An mga importanteng petsa sa pagreynar kan nakatukaw na monarkiya posible man na salingoyon, an event parating pigpapanongdan bilang sarong "jubilee".
Lang Dulay

Lang Dulay (Agosto 3, 1928 – Abril 30, 2015)
Si Lang Dulay sarong bantog na parahabol tradisyonal na Filipino asin resipyente kan National Living Treasures Award, na binibisto sa saiyang pagkamaster sa paghabol nin T'nalak, sarong tela na may kahulugan sa kultura para sa mga tawong T'boli. An T'nalak igwa nin mga komplikadong disenyo asin buhay na mga kolor na nagpapahiling kan mga istorya asin mga halaga kan komunidad, na parati inspirasyon kan mga bisyon kan parahabol. Sa ibong kan mga agyat gikan sa modernisasyon, idinusay ni Dulay an saiyang buhay sa pagpreserbar kan saiyang pamana sa paagi nin pagtukdo sa mga hoben na henerasyon kan arte nin T'nalak. An saiyang mga kontribusyon sa kulturang Pilipino asin pagkomiter sa saiyang gibo nagpakusog kan saiyang estado bilang sarong kultural na icon asin parasurog kan mga tradisyonal na arte, na nagsisiguro na an legasiya kan T'nalak nagdadanay.

Siya pigtatawan nin kredito sa pagpreserbar kan tradisyon kan saiyang banwaan na paghabol nin *[[T'nalak]]*, sarong tinina na tela na gibo sa pinong hibla nin abaka

## Biograpiya
Namundag kan Agosto 3, 1928, Si Lang Dulay sarong prinsesang T'boli gikan sa rona nin Lake Sebu sa South Cotabato. Inot niyang nanodan an paghabol sa edad na 12 sa saiyang ina na si Luan Senig.

Midbid siya sa pagmantenir kan paggamit kan tradisyonal na mga motibo sa paghabol nin T'nalak sa tahaw kan komersyalisasyon kan gibo na nahiling an pag'introdusir nin mas modernong mga disenyo kan mga bakong T'bolis. Siya igwa nin mental na repertoire na mga 100 na mga padron asin disenyo: an iba sa mga ini nakabase sa an saiyang mga pangaturugan, kaya an paglaladawan saiya bilang sarong "manghahabol nin pangaturugan".

Si Lang Dulay nagmukna nin Manlilikha ng Bayan Center workshop sa saiyang ginikanan na banwaan tanganing ipalakop an tradisyonal na arte nin paghabol nin T'nalak asin kan 2014, lima sa saiyang mga makoapo an nagin mga parahabol.

Si Lang Dulay na-coma kan amay na parte kan 2015 asin nagadan kan Abril 30 kan parehong taon.

### Pagmidbid
Siya tinawan kan Nasyunal na Premyo sa Buhay na Kayamanan kan 1998. Kan parehong taon, an saiyang mga obra itinampok sa sarong eksibit sa Smithsonian Institution sa Washington, D.C. sa Estados Unidos bilang parte kan mga selebrasyon kan Ikasarong-gatos na taon na anibersaryo kan Katalingkasan kan Filipinas.

## References
Atleta

An **atleta** iyo an pinakaparateng sarong tawo na nakikipagkumpetensya sa saro o labi pang isports na may kalabot na pisikal na kusog, rikas, kapangyarihan, o pakatagal. Minsan an tataramon na "atleta" ginagamit tanganing partikularmenteng magtukoy sa isports kan mga kakompetensya sa atleta, arin na baga kabali an mga paradalagan sa track and field asin marathon alagad dai kabali halimbawa an mga paralangoy, parakawat nin football o parakawat nin basketbol. Sa laen na mga sitwasyon (labi na sa Estados Unidos) ginagamit ini para tumukoy sa tanang mga partisipante sa atletika (kultura pisikal) sa anomang larangan nin kawat. Para sa ikaduhang kahulugan, ginagamit ta man an mga pulong na tawong mga atleta, o kaya naman lalaki mga atleta asin babaye mga atleta. An ikatolong kahulugan ginagamit man minsan, na an boot sabihon an siisay man na may pisikal na kusog dawa pa sinda nakakasali  sa sarong laro..  

An mga atleta pwedeng mga haluyan  o  baguhan pa lang.  Kadaklan sa mga propesyonal na mga parakwat ugwa nin makusog na luwas na nakukua sa paagi Kang masasakit na pisikal na pagsasanay asin istriktong ehersisyo dagos man nin istrikto sa Plano sa pagkakan.
Pag-skateboard

**An skateboarding** sarong aksyon na isports na may kaibang pagsakay asin paggibo nin mga manlain lain na triko gamit an sarong skateboard, siring man sarong aktibidad sa pagkurikawat, sarong porma nin arte, sarong trabaho sa industriya nin kawat, asin sarong paagi nin transportasyon .   Naghali asin nag puon ini sa Estados Unidos, an skateboarding nahurma asin naimpluwensiyahan kan kadakol na mga para-skateboard sa laog nin mga taon. Sarong report kan 2009 an nadiskubre na an merkado nin skateboarding nagkakantidad nin pigkakarkulong $4.8 bilyon na kita kada taon, na may 11.08 milyon na aktibong mga para-skateboard sa kinaban.  Kan 2016, pig-anunsyo na an skateboarding irerepresentar sa 2020 Summer Olympics sa Tokyo, para sa mga lalaki asin babae na mga koponan.  An skateboarding naghali sa Olimpiada kan 2020 asin kabali sa mga kawat kan 2024. 

Poon kan mga taon 1970, an mga lugar na kinakawatan kaini pigtogdok para gamiton kan mga skateboarder, freestyle BMXers, agresibong mga skater, asin mas bago pa, mga scooter .  Alagad, an skateboarding nagin kontrobersyal sa mga lugar na an aktibidad, dawa ngani legal, nakadanyar sa mga kurbada, mga gibo sa gapo, mga hagdan, mga bangko, mga plasa, asin mga parke.