open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edgars Rinkēvičs

Si **Edgars Rinkēvičs** (namundag 21 Septyembre 1973) sarong Latvian na opisyal publiko asin politiko, an  Ministro na Panluwas nin Latvia poon 2011 asin an President-elehido nin Latvia. Sa pagtukaw niya sa katongdan bilang presidente, siya an enot na hayaghayag na bakla' na pamayo nin estado nin sarong Unyon Europeong nasyon.      Bago siya nagin ministro, siya nagserbi komo pamayo kan Chancery nin Presidente nin  Latvia, bilang Sekretaryo nin Estado sa Ministriya nin Depensa, asin man deputy kan Saeima.

Dating nagrerepresentar kan Latvian Way asin kan Reform Party, siya haloyan nang myembro kan Unity Party poon pang Mayo 2014.

## Toltolan
Kasulo

An **kasulo** iyo an dakulang kalayo. Nadadanyaran kan kasulo an buhay kan mga tawo, buhay kan mga hayop, asín/o mga pagrogaring. Pwedeng magpoon an kasulo sa sarong aksidente o pwedeng tinuyo (arson).

An dakulaon na kalayo pwedeng magprodusir nin *firestorm*, na kun saen an central column kan nag-iitaas na mainit na aire hihihigop an makusog na palaog na duros, kun saen nagsusuplay nin oksiheno sa kalayo.

Pwedeng magkawsa nin kaswalidad an kasulo kabali an mga nagkagaradan o nalugadan huli sa pagkasulo, trauma huli sa pagrumpag kan mga estruktura asin sa pagkamas-kamas pagdurulag, asin pagsa'ngab nin aso.

## Toltolan
Sergey Kiriyenko

Si **Sergey Vladilenovich Kiriyenko** (*[[Birth name|né]]* *Izraitel*; ; namundag 26 Hulyo 1962) sarong Rusong politiko na nagserbi komo  First Deputy Chief of Staff sa Presidential Administration nin Rusya poon 5 Oktobre 2016. Enot kaini siya nagserbi bilang ika-30ng Primer Ministro nin Rusya poon 23 Marso abot 23 Agosto 1998 sa lindong ni Presidente Boris Yeltsin. Sa pag'ultan 2005 asi8n 2016 siya an pamayo kan Rosatom, an korporasyon estado nagmamato sa nuklear na enerhiya. Si Kiriyenko iyo an pinakahubin na Primer Ministro nin Rusya, na saiyang tinukawan sa edad na 35. Siya igwang federal state civilian service rank na 1st class Active State Councillor of the Russian Federation.

## Kaamayi nin buhay
An lolo ni Sergei Kiriyenko, si Yakov Israitel, nabantog sa pangaran huli kan saiyang pagkaagit-agitan na pagkakomunista asin bilang kaapil sa Cheka, asin si Vladimir Lenin piggawadan siyang premyo na sarong pinagngaranan na rebolber bilang marayrahay na pagserbisyo sa Partido Komunista nin Unyon Sobyet. Si Sergei Kiriyenko, aki nin sarong Hudyong ama, namundag sa Sukhumi, an kabisera  nin Abkhaz ASSR, asin siya nagdakula sa Sochi, bandang habagatan nin Rusya. Siya ginamit an apelyido an Ukranyanong apelyido kan saiyang ina. Pakagradwar sa haiskul, si Kiriyenko nag'enrol sa shipbuilding faculty nin Nizhny Novgorod (Gorky) Water Transport Engineers Institute, kun saen an saiyang dibursyadong ama nagtutukdo.
## Toltolan
Hiringgilya

An **hiringgilya** iyo an simpleng *reciprocating pump* na kompwesto nin plunger (minsan siring sa modernong hiringgilya, iyan sa totoo sarong piston) na kasya sa tubong silindriko na pig-aapod na bareles.

## Toltolan
Igor Girkin

Si **Igor Vsevolodovich Girkin** (; namundag 17 Desyembre 1970), midbid man sa alyas na **Igor Ivanovich Strelkov** (), sarong beterano sa hokbo asin dating opisyal sa Federal Security Service (FSB) na nangawat na gayo sa  pag'agaw nin Crimea asin pagsaro kaini sa Rusong Pederasyon, asin dangan pagpapel man sa gera sa Donbas bilang organisador kan mga militanteng grupo sa Donetsk People's Republic (DPR).
## Toltolan
Maskara

An **maskara** iyo an sarong bagay na nakagurit na lalawgon, nakaprotekta, nagsasaginsagin, mga peformace o pag-aling-aling. Piggagamit an maskara sa mga seremonyal asin praktikal na paggamit. Iyan man an nakagurit na lalawgon, na pwedeng magposisyon sa epekto dawa na saen nakasulot na hawak.

## Kasaysayan

An paggamit nin maskara sa mga ritwal o seremonya iyo an pinakasuanoy na kaugalian nin mga tawo sa bilog na kinaban, minsan siring na a maskara pwede man na isulot para sa proteksyon, sa pangangayam, sa sports, sa kapyestahan, o sa giyera – o simpleng piggamit bilang ornamentasyon. An ibang seremonyal o pan-adornong maskara dai dinisenyo na suloton. Minsan siring an relihiyosong paggamit nin maskara nagin *waned*, an mga maskara piggamit minsan sa mga drama therapy o psychotherapy.

## Toltolan
Lapnad na Kinaban

An **Lapnad na Kinaban** iyo an daan asin dai prinobaran kan siyensiya kan korte kan Kinaban bilang sarong patag. Dakol na mga suanoy na kultura an nagtutubod sa kosmograpiya kan lapnad na Kinaban.

An ideya kan Kinaban bilang spherical naglataw kan suanoy na pilosopiyang Griyego kaiba si Pythagoras (ika-6 na siglo BC).Minsan siring, an dakol na pre-Sokratiko (ika-6—ika-5ng siglo BC) pinagdanay an modelong lapnad na Kinaban. Kaidtong kaamayi kan ika-4 na siglo BC, nagsurat si Plato dapit sa kinaban na spherical. Pag-abot kan 330 BC, an saiyang dating estudyante na si Aristotle nakapagtao nin makusog na emperikal na ebidensya para sa kinaban na spherical. An kaaraman dapit sa korteng spherical kan Kinaban luhay-luhay na naglakop sa lugar kan mga Griyego. Sa kaamayi kan peryodo kan Simbahan na Kristiyano, an pananaw na spherical kan Kinaban mahiwas na tinugotan, alagad igwa nin mga risang eksepsyon.

Saro iyan na mitong kasaysayan na an medieval na Europeo sa pangkagabsan naghuhuna na lapnad an Kinaban. An mitong iyan linikha kaidtong ika-17 na siglo kan mga Protestante tanganing makipagsuhayan kontra sa mga Katolikong katokdoan. Sa ibong kan katotoohan na siyentipiko asin risang mga epekto kan pagigin korteng spherical kan Kinaban, an pseudosiyentipikong teorya nin sabwatan dapit sa lapnad na Kinaban iyo an pigpapalakop kan mga modernong sosyedad kan lapnad na Kinaban asin, nagdudugang huli sa mga indibidwal na bakong kaayon sa paggamit kan medyang sosyal.

## Toltolan
Teorya nin sabwatan

An **teorya nin sabwatan** iyo an paliwanag para sa pangyayari o sitwasyon na nagbubusol sa pag-eksister kan sarong sabwatan kan mga poderoso asin mararaot na grupo, parating politikal sa motibasyon, kapag an ibang paliwanag iyo an urog na posible. An termino sa pangkagabsan igwa nin negatibong konotasyon, na nagtatao nin kahulugan na an appeal kan teorya nin sabwatan iyo an nakabase sa paghusga, emosyonal na konbiksyon, o bakong supisyenteng ebidensya. Daing-siring an teorya nin sabwatan kompara sa mismong sabwatan; iyan nanonongod sa hypothesized conspiracy na igwa nin mga karateristiko, kabali alagad bakong limitado sa oposisyon sa mainstream consensus sa tahaw kan mga kwalipikado na mag-ebalwar kan saiyang accuracy, siring kan mga siyentipiko asin mga historyador.

## Toltolan
Rignos

An **rignos** o **dignos** (***Lonchura atricapilla***) iyo an sadit na maya. An espesye na ini manonompongan sa Bangladesh, Brunei, Cambodia, China, India, Indonesya, Laos, Malaysia, Burma, Nepal, Filipinas, Singapur, Taiwan, Thailand, Vietnam, asin Hawaii. Pinamidbid man ini sa Kadakulaan na Antilles asin Martinique sa Caribbean.

Bago an taon na 1995, iyo iyan an nasyonal na gamgam kan Filipinas, kun saen midbid iyan bilang mayang pula huli sa saiyang kolor pula na likod na nahihiling sana kapag siya naglayog na. (Iyan napapalaen sa ibang gamgam na pig-aapod man na maya, urog na an predominanteng kayumanggihon na "mayang simbahan" (*[[Maya|tree sparrow]]*) kun saen iyan komun na marhay sa mga lugar na urban.)

## Toltolan
Ambulansya

An **ambulansya** iyo an sarong klase nin lunadan na piggagamit sa pagdara nin tawong may helang. Komun ining pigduduman kan mga drayber kaini an mga tawo kun may emerhensya para darahon sa ospital. Siring kan mga emerhensya an pagkakaigwa nin sarong tawo nin mga nalapong tulang, kulog sa daghan, makuring danyos sa payo, asin mga tawong nakulogan huli sa aksidente siring kan banggaan nin mga behikulo.

## Kasaysayan

An kasaysayan kan ambulansya nagpoon kaidtong suanoy na panahon, na gamit an kariton tanganing darahon sa ibang lugar an mga dai mabulong na pasyente nin piritan. Enot na ginamit an mga ambulansya para sa emerhensya na paghatod sa ospital kaidtong 1487 kan mga Kastila, asin mga sibilyan variants binogtak sa operasyon durante kaidtong dekada 1830. An mga pag-abante sa teknolohiya sa bilog na dekada 19 sagkod sa 20 nagbunga sa modernong self-powered ambulances.

## Toltolan
Surovikino

An **Surovikino** () sarong banwaan asin sentro administratibo nin Distrito Surovikinsky sa Volgograd Oblast, Rusya, namumugtak sa  pagkasarapong nin Chir asin Salog Don (Tsimlyansk Reservoir),  sulnopan nin Volgograd, an sentro administratibo nin oblast. Populasyon: 20,533 (senso 2020); 18,336 (senso 1989)

## Historya
An banwa namundag bilang sarong tiriponan sa tungod kan Surovikino railway station, na nagbukas kan 1900. Nakaag ining banwaan kan 1966.

## Toltolan
Maya

An **maya** (*Passer montanus* o *Eurasian Tree Sparrow*) iyo an gamgam sa pamilyang sparrow na igwa nin payo asin luong na kolor kayumanggihon, asin sarong kolor itom na patch sa lambang puting pisngi.

An gamgam na ini tinatrato na saro sa mga peste sa paroyan kan mga parauma. Kinakaon ninda an lumbod asin bako pa hinog na paroy, o kaya sinusupsop ninda an mga likido kaini.

## Toltolan
Yema

An **yema** (gikan sa Kastila *yema* "pula kan sugok") iyo an sarong kendi o minahamis na pandulsi kan mga Pilipino. Ginamit giraray kan mga Pilipino an mga tinapok nang mga pula kan sugok tanganing magin manlaenlaen na putahe. An saro diyan iyo an *yema*, na kun saen posibleng basado sa Kastilang pastry na pig-aapod na *[[Yemas de Santa Teresa]]*.

## Toltolan
Makinilya

An **makinilya** iyo an sarong makina para sa pagsurat nin mga karakter. Tipikal na an sarong makinilya igwa nin mga teklado asin an lambang saro nagkakawsa nin laen na karakter na napoprodusir sa papel sa paagi kan pagtama sa laso na kinaagan nin tinta. Sa katapos-taposi kan ika-19 na siglo, an terminong 'typewriter' inaplay sa sarong tawo na naggagamit kan siring na divice.

An enot na komersyal na makinilya pinamidbid kaidtong taon na 1874, alagad dai nagin komun sa mga opisina sa Estados Unidos sagkod na sa katahawan kan dekada 1880. Nagin marikas an pagigin praktikal kan makinilya para sa pagsurat na laen sa personal na surat kamot. Lakop iyan na ginamit kan mga propesyonal na parasurat, sa mga opisina, sa mga negosyo sa pribadong harong, asin kan mga estudyante sa pag-andam kan sinurat na seksyon na gigibohon sa laog kan harong.

An QWERTY keyboard layout, na ginibo para sa makinilya kaidtong dekada 1870, nagdadanay na de facto para sa mga teklado kan kompyuter. Nagdadanay na pigdidiskusyon kun ano an ginikanan kan layout na ini.

An mga bantog na paragibo kan mga makinilya iyo sinda E. Remington and Sons, IBM, Godrey, Imperial Typewriter Company, Oliver Typewriter Company, Olivetti, Royal Typewriter Company, Smith Corona, Underwood Typewriter Company, Facit, Adler, asin Olympia-Werke.

## Toltolan
Makina

An **makina** iyo an sarong mekanikal o de-kuryenteng bagay na nagbabalyo o nagbabago nin enerhiya tanganing makagibo o makatabang sa mga gibohon kan tawo.

## Toltolan
Ngimot

Sa anatomiya kan mga hayop, an **ngimot**, midbid man bilang **oral cavity**, o sa Latin ****, iyo an agihan na kun saen an kadaklan kan mga hayop pigpapa-agi an mga kakanon asin nagluluwas an tanog kan tingog. Iyo man iyan an labot na namumugtak sa itaas na puro kan alimentary canal, napapalibotan sa luwas kan mga ngabil asin sa laog kan pharynx. Sa mga tetrapods, igwa iyan nin dila asin, apwera sa ibang mga gamgam, ngipon. An labot na ini midbid man bilang **buccal cavity**, gikan sa Latin ** ("pisngi").

## Toltolan
Pagkabutod

An **pagkabutod** iyo an sarong klase nin *suffocation* na nangyayari sa paagi kan pagkalubog kan nguso asin dungo sa sarong likido.

Posibleng mangyari an pagkabutod kapag naggugol nin halawig na peryodo nin oras sa harani sa dakulang lawas nin tubig. An mga peligrosong factor para sa pagkabutod iyo an paggamit nin alkohol, paggamit nin droga, epilepsy, minimal na pagtuod sa paglangoy o kompletong kawàran nin pagtuod sa paglangoy, asin sa kaso kan mga aki, sarong kawàran nin superbisyon. An komun na mga lokasyon na kun saen nangyayari an pagkabutod iyo an sa natural asin mga lawas nin tubig na gibo nin tawo, banyerang karigosan, asin sa swimming pools.

## Toltolan
Ngimot nin tawo

Sa anatomiya nin tawo, an **ngimot** iyo an enot na kabtang kan *alimentary canal* na nag-aako nin kakanon asin nagproprodusir nin laway. An *[[oral mucosa]]* iyo an *mucous membrane epithelium lining* sa laog kan nguso.

Dugang pa sa saiyang pangenot na papel bilang kapinonan kan sistemang panunaw, an ngimot igwa man nin papel na signipikante sa komunikasyon. Mantang an pangenot na aspekto kan tingog na napoprodusir sa halonan, an dila, ngabil, asin salang kaipohan man tanganing makaprodusir nin manlainlain na tanog kabali an pagtaram.

## Toltolan
Paghabon

An **paghabon** o **paghabas** iyo an sarong krimen na pirit na pagkua nin anoman na bagay na mahalaga, banta nin pwersa, o sa paagi nin pananakot. Segun sa komun na ley, an paghabon tinatawan nin kahulugan bilang iyo an pagkua nin pagrogaring kan ibang tawo, na igwa nin intensyon na permanenteng halian an sarong tawo kan saiyang pagsadiri, sa paagi kan pwersa o pananakot; kun siring, iyan iyo an *[[larceny]]* o pag-ikit na nakamtan sa paagi nin asulto. Pwedeng magkakalaen an kahulugan kan opensa na iyan sa pag-ultanan kan mga hurisdiksyon. An paghabon nagkakalaen sa ibang mga porma nin pag-ikit (siring kan burglary, shoplifting, pickpocketing, o car theft) sa paagi kan bayolenteng naturalesa (sarong bayolenteng krimen); kun saen an bakong magabat na porma nin pag-ikit iyo an pigpapadusahan bilang misdemeanors, an paghabon pirming sarong *[[felony]]* sa mga hurisdiksyon na naglalaen sa duwa.

## Estadistika nin paghabon

### Homicides durante kan paghabon, lambang nasyon

## Toltolan
Krimen

Sa ordinaryong tataramon, an **krimen** iyo an gawe na pagbalgar sa ley na pigpapadusahan kan estado o ibang awtoridad. Sa modernong ley nin krimen, terminong krimen mayo nin simple asin unibersal na pig-aako na kahulugan, minsan siring an statutory na kahulugan pigtao para sa syertong katuyohan. An pinakabantog na pananaw na an krimen iyo an sarong kategorya na linikha kan ley; sa ibang pagtaram, an sarong gawe masasabing sarong krimen kun iyan pigdeklarang siring kaan sa paagi kan relevant asin aplikableng ley. Sarong propwestong kahulugan na an sarong krimen o offence (o opensang kriminal) iyo an aktong nakakadanyar bako sanang sa nagkapirang indibidwal alagad sa sarong komunidad man, sosyedad, o sa estado ("sarong pampublikong sala"). Pigbabawal an siring kaan na gawe asin pigpapadusahan kan ley.

## Toltolan
Dzhokhar Dudayev

Si **Dzhokhar Musayevich Dudayev** (, ; ; ; 15 Pebrero 1944 – 21 Abril 1996) sarong Tsetsen na politiko, estadista asin  lider militar kan mga 1990 na hiron nin katalingkasan Tsetsena kontra Rusya. Siya nagsirbeng pinakaenot na presidente kan  Republika Tsetsena nin Ichkeria, poon 1991 sundo kan siya naasasinar kan 1996. Dati siya Major General of Aviation sa  Pwersa Armadang Sobyet.

Si Dzhokhar asin saiyang pamilya, kairiba bilog na banwang Tsentsen,  pigdeportar sa Siberia kan 1944 komo parte kan Pwersa Armadang Sobyet na programa sa pagpapabanwa asin paglipat populasyon na nakaapekto sa pirang milyon na etnikong mga minoriya sa Unyon Sobyet pag'ultan kan mga 1930 asin 1950. Siya naabot ranggong Major General. Siya nagkapot sa mga estratehikong mga jet nuklear na dibisyon namumugtak sa Poltava asin Tartu. Para sa saiyang merito, siya nagawadan magkapirang state order nin USSR, nangurog na an Order of the Red Banner asin an Order of the Red Star.

Kan 1991, si Dudayev nagsayuma magtubod sa orden kan Sobyet na runoton an hiron kan Estonia para sa independensya kaini asin logod siya nagdemitir sa Pwersa Armadang Sobyet dangan siya nagbalik sa Tsetsenya. Sa pag'onra saiya, magkapirang mga kalye, plasa asin kalyehon sa iba-ibang nasyon an ipigngaran saiya, arog kan sa Ukranya, Turkeya, Polonya, Estonia, Georgia, Lithuania asin Latvia.

## Toltolan
Paglangoy

An **paglangoy** iyo an *self-propulsion* nin sarong tawo sa paagi kan tubig, o iba pang likido, parating para sa rekreasyon, isports, ehersisyo, o survival. Makakamtan an lokomosyon sa paagi kan koordinadong paghiro kan mga kalamias asin kan hawak tanganing makamtan an hidrodinamikong thrust na nagresulta sa direksyonal na mosyon. Kaya kan mga tawo na pugolon an saindang hinangos sa irarom kan tubig asin magsairarom nin *rudimentary locomotive* na paglangoy sa laog kan nagkapirang semana kan pagkamundag, bilang sarong kasimbagan sa survival.

An paglangoy konsistent na yaon sa pinakataas na mga pampublikong rekreasyonal na aktibidad, asin sa ibang nasyon, an mga leksyon sa paglangoy kompulsaryong kabtang kan *educational curriculum*. Bilang sarong formalized na isports, an swimming pigtatampok sa mga lokal, nasyonal, asin internasyonal na kompetisyon, kabali an lambang modernong Summer Olympics.

## Toltolan
Katedral nin San Pablo

An **Katedral nin San Pablo** o midbid man bilang **Cathedral Parish of Saint Paul the First Hermit** iyo an kinamomogtakan kan obispo nin Romano Katolikong Diyoseso nin San Pablo na mahihiling sa San Pablo, Laguna, Filipinas. An patron kaini iyo si San Pablo an Pinakaenot na Ermitanyo asin an kapistahan kaini iyo pigseselebrar kada Enero 15.

## Mga panluwas na takod
* 
*Cathedral Parish of Saint Paul the First Hermit sa Facebook
Pankinaban na Pederasyon kan Volleyball

An **Pankinaban na Pederasyon kan Volleyball** (Ingles: *International Volleyball Federation*) iyo an komun na midbid sa akronim na **FIVB**, iyo an internasyonal na lawas na namamahala para sa gabos na porma nin volleyball. Namumugtak an saiyang headquarters sa Lausanne, Switzerland, asin an saiyang presenteng presidente iyo si Ary Graça kan Brasil.

## Toltolan
FIVB Liga kan mga Nasyon sa Panlalaking Volleyball

An **FIVB Liga kan mga Nasyon sa Panlalaking Volleyball** (Ingles: *FIVB Volleyball Men's Nations League*) iyo an taonan na internasyonal na kompetisyon sa volleyball na binabalihan kan mga lalaking senyor sa nasyonal na koponan na miyembro kan Fédération Internationale de Volleyball (FIVB), an panglobong hawak na namamahala sa volleyball. Nangyari an enot na torneo kaidtong sa pag-ultanan kan Mayo asin Hunyo 2018, na an finals nangyari sa Lille, Pransya. Nanggana an Rusya sa inaugural edisyon, dinaog an Pransya sa finals.

Kaidtong Hulyo 2018, an FIVB nag-anunsyo na an USA mahost sa masunod na tulong edisyon kan panlalaking Volleyball Nations League Finals, poon sa 2019–2021. Minsan siring, kinansela iyan huli sa clash sa U.S. Independence Day (para sa USA 2020 na paghost). Kinompirma kan FIVB na an Turin, Italya bilang iyo an bagong host kan final na tangga nin 2020 VNL, alagad kan Marso 13, 2020 nagdesisyon an FIVB na i-postpone an Nations League sagkod sa pagkatapos nin 2020 Summer Olympics huli sa pandemya nin COVID-19. Sa huri, kinansela kan FIVB an edisyon 2020 asin kinompirma na an Italya iyo an mahost kan huring kabtang kan 2021 VNL.

Inanunsyo kaidtong Oktobre 2017 an paglikha kan torneo (kadungan an pag-anunsyo kan Challenger Cup) bilang sarong joint project sa pag-ultanan kan FIVB, an IMG asin kan 21 nasyonal na pederasyon. Rinibayan kan Nations League an World League, sarong dating taonan na panlalaking internasyonal na event na nagdadalagan sa pag-ultanan kan 1990 asin 2017.

An katampad na torneo para sa mga pambabaying nasyonal na koponan iyo an FIVB Liga kan mga Nasyon sa Pambabaying Volleyball.

## Toltolan
Nursultan Nazarbayev

Si **Nursultan Abishuly Nazarbayev** (, ; namundag 6 Hulyo 1940) sarong Kazakh politiko asin opisyal militar na nagsirbe bilang pinakaenot na Presidente nin Kazakhstan, na nakatukaw poon pa kan ini nagin independyente kan 1991 until his formal resignation in 2019, asin bilang Chairman kan Security Council nin Kazakhstan poon 1991 abot 2022. Siya may titulong espesyal, **Elbasy** (kahulogan, "Lider kan Nasyon", ) poon 2010 abot 2022. Si Nazarbayev saro sa pinakahalawig nagtukaw sa pwesto sa kinaban, na saiyang pinamayohan an  Kazakhstan nin haros tolong dekada, na dai bilang an pagtukaw niya bilang Pamayo kan Security Council pakatapos paghale sa pwesto nin pagkapresidente. Siya nababanggit na diktador asin may pamamayong awtokratiko huli kan pag'aasumir nin  poder nin iba. Siya nanombrahan First Secretary of the Communist Party kan Kazakh SSR kan 1989 asin naelehir na presidente sa eleksyon kan 1991 kan an Kazahkstan nagsuway na sa Unyon Spobyet. Soviet Union.

Kan 1962, kan siya trahabador sa pabrika nin asero, siya nag'apil sa Communist Party of the Soviet Union (CPSU) kun saen siya nagin prominenteng myembro kan Komsomol asin trabahador na lubos kan partido. Poon 1984, si Nazarbayev iyo an Primer Ministro nin Kazakh SSR. Durante kan termino niya siya napiling First Secretary of the Communist Party of Kazakhstan (QKP), an pinakapoderosong pwesto kan 1989. Kan Abril 1990, si Nazarbayev nanombrahan na pinakaenot na presidente nin Kazakhstan kan Supreme Soviet. Kan may pagngatang coup kan Agosto 1991 laban ki Boris Yeltsin siya nagtaong suporta ki Yeltsin. Hinimo niya pati na mamantenir ugos na relasyon sa Rusya paagi nin pag'apil sa Commonwealth of Independent States asin sa Eurasian Economic Union.

## Toltolan
Paraiso

Sa relihiyon, an **paraiso** iyo an sarong lugar nin grabeng kaugmahan asin kasalinggayahan. An *paradisiacal notions* parating igwa nin pastoral na imagery, asin posibleng cosmogonical o eschatological o pareho, parating kinompara sa kapasloan nin sibilisasyon kan tawo: sa paraiso igwa sana nin katoninongan, kasanggayahan, asin kaugmahan. Sarong lugar nin kakontentohan an paraiso, sarong daga nin luho asin kapanoan na igwa nin daing kasagkoran na kaugmahan. Parating piglaladawan an paraiso bilang sarong "halangkaw na lugar", sarong banal na lugar, bilang kabaliktaran kan kinaban na ini, o kan kinaban sa irarom siring kan Impiyerno.

## Toltolan
Resort

An **resort** iyo an komersyal na establisimyento na nagtatao sa kadaklan na mga tawong nagbabakasyon kan saindang kagustuhan, siring kan kakanon, inumon, paglangoy, istaran, isports, alingan, asin shopping, sa laog kan premises.

An all-inclusive na resort nagsisingil nin fixed na presyo na kabali an kadaklan o gabos na *items*.  Sa minimum, an kadaklan na inklusibong resorts kabali an istaran, kakanon na mayo nin limitasyon, inumon, isports, mga aktibidad asin alingan para sa fixed na presyo. Sa mga dai pa nahahaloy na mga taon, an bilang kan mga resorts sa Estados Unidos nag-oopresir nin "all-inclusive" na amenidad nag-ina nin padikit-dikit. Kaidtong 1961, labi sa kabanga an pig-oprisir nin siring na plans, alagad kaidtong 2007, dikit sa *tenth* an nagigibo nin siring.

## Toltolan
Madrasa

**Madrasa** (, pati , ; Arabic: مدرسة , pl. , ) iyo an Arabikong tataramon para sa dawa anong klase nin instintusyong edukasyon, sekular o relihiyoso (nin anumang relihiyon), dawa pa edukasyong elementarya o halangkaw na pag-aadal. An tataramon iyo manlainlain na nagagamit bilang *[[Madrasah arifah]]*, *medresa*, *madrassa*, *madraza*, *medrese*, asin iba pa. Sa ibang nasyon sa luwas kan kinaban Arabo, an terminong ini mapadapit sa sarong klaseng pangrelihiyosong eskwelahan o kolehiyo sa pag'adal nin relihiyon  Islam, alagad pwedeng bako sana ini an aadalan.

Sa arkitektural asin historikal na konsteksto, an terminong ini manongod sa partikular na institusyon sa historikong Muslim na kinaban na primeramente nagtutukdo sana nin Islamikong ley asin hurisprudensya (*fiqh*), asin iba pa man na bagay sa piling okasyon. An orihinal na tipo kan siring na institusyon nasususog ki Nizam al-Mulk,sarong vizier sa irarom nin pagboot kan mga Seljuk kan ika-11 na siglo, na responsable sa pagtugdok kan enot na network nin mga  opisyal na mga madrasas sa Iran, Mesopotamia, asin Khorasan. Hale igdi, an pagtugdok nin mga madrasa naglakop na sa enterong kinaban Muslim sa masurunod na mga siglo, parati pararehas na modelo nin arkitektura.
## Toltolan
Bar

An sarong **bar** iyo an tingian na negosyong establisimyento na nagsisirbi nin alkoholikong beverages, siring kan serbesa, arak, liquor, cocktails, asin iba pang beverages siring kan tubig na mineral asin soft drinks.

An terminong bar ginuno sa metal o kahoy na bar (*barrier*) na parating manonompongan sa kahalabaan kan "bar".

## Toltolan
Pulang pildoras asin asul na pildoras

An **pulang pildoras** asin **asul na pildoras** nagrerepresentar sa pagpipilian sa pag-ultanan kan kamawutan na makanood nin potensyal na katotoohan na makakapagpabago sa buhay sa paagi kan pagtomar nin pulang pildoras o magtinir sa kontentong karanasan nin ordinaryong realidad gamit an asul na pildoras. Naggikan an mga terminong iyan sa sarong pelikula kaidtong taon na 1998 na igwa nin titulong *[[The Matrix]]*.

## Analisis

Sarong sanaysay an sinurat ni Russell Blackford an nagtutukar kan pula asin asul na pildoras, pigku-question na kun an sarong tawo na tawan nin kompletong impormasyon sinda iyo an matomar kan pulang pildoras, pipilion an tunay na kinaban, nagtutubod na an pagpili sa pisikal na realidad kisa sa sarong *digital simulation* bakong beneficial huli ta iyan bakong balido para sa gabos na tawo. Kapwa sinda Neo asin an saro pang karakter, na si Cypher (Joe Pantoliano), tinomar an pulang pildoras, minsan ngani sa huri sa enot na *Matrix* na pelikula, pigdemostrar ni Cypher an pagbasol para sa pagpili kan desisyon na iyan, pigsasabi niya na kun si Morpheus tinawan siya nin kompletong impormasyon dapit sa sitwasyon, masasabi kuta na ni Cypher saiya na gibohon niya na "shove the red pill right up [his] ass." Kan ginibo ni Cypher an negosasyon sa mga makina na bumalik na sa Matrix asin lingawan an gabos na saiyang nano'dan, an sabi niya, "Ignorance is bliss." Si Blackford nagsasabi na an *Matrix* na pelikula ginibong siring kaan an istorya tanganing maski dai magibo ni Neo, na makabuluhan an pagtomar kan pulang pildoras huli ta siya nabubuhay asin nagagadan nin totoo nanggad. Blackford asin an parasurat nin science-fiction na si James Patrick Kelly namamati an *The Matrix* stacks the deck kontra sa mga makina asin an saindang simulated world.

## Toltolan
Grasa

An **grasa** iyo an solido o semisolido na pampahalnas na naporma sa dispersyon kan pampalapot na ahente sa likidong pampahalnas. Sa pangkagabsan, an grasa kompwesto nin soap emulsified na may mineral o vegetable oil.

## Katangian
An *totong* grasa kompwesto nin lana asin/o ibang pluwidong pampahalnas na sinalakan nin pampalapot, tipikal na *sabon*, tanganing makaporma nin sarong solido o semisolido.

## Toltolan
Arong

An sarong **arong** iyo an sarong sadit asin maitom na tukdok, marka, ludog o uldot sa ibabaw kan kublit nin tawo. An **nevus** (darakulan **nevi**) iyo an bakong espesipikong terminong medikal para sa nahihiling, circumscribed, chronic lesion kan kublit o mucosa.

## Toltolan
Riksdag

An **Riksdag** (, ; pati   o *Sveriges riksdag* ) iyo an lehislatura asin supremang magdedesisyon na kasararoan sa Sweden. Poon pa kan 1971, an Riksdag  unikameral na lehislatura na igwang 349 na mga myembro (), ineelehir proporsyonalmente asin nagsisirbeing poon 1994, nin apat-na-taon na termino. An 2022 Swekong eleksyon heneral iyo an pinakahuring  eleksyon heneral.

An mandato konstitusyonal nin  Riksdag nasasaro-sarong sinasambit sa *[[Basic Laws of Sweden#Instrumento nin Gobyerno|Instrumento nin Gobyerno]]* (), asin an internal na pagpapadalagan nababanggit sa mas detalyado sa Riksdag Act (). An harong kan Riksdag namumugtak sa Harong Parlamento (), sa isla nin Helgeandsholmen sa parteng sentral nin Stockholm. An instityusyonal na kapo'ngalan nin Riksdag nasususog sa feudal na Riksdag of the Estates, na tinutubod pinakaenot na nagtiripon sa Arboga kan 1435. Kan 1866, pakasunod sa mga reporma sa 1809 Instrumento nin Gobyerno, an katiriponan pigliwat na nagin nang lehislaturang bikameral na may kamarang halangkaw () asin kamarang hababa ().

## Toltolan
Ulf Kristersson

Si **Ulf Hjalmar Ed Kristersson** (namundag 29 Desyembre 1963) sarong Swekong politiko na nagsisirbeng  Primer Ministro nin Sweden poon pa kan Oktobre 2022. Siya an lider kan  Moderate Party (M) poon pa kan  Oktobre 2017 asin myembro nin Riksdag (MP) representado an Södermanland County poon pa kan 2014 asin para sa Stockholm County poon 1991 abot 2000. Dati siyang nagsirbe bilang  Ministro nin Seguridad Sosyal poon 2010 abot 2014 asin bilang Chairman kan Moderate Youth League poon 1988 abot 1992.

Kan 11 Desyembre 2014, siya nanombrahan Shadow Ministro nin Pinansya kan Moderate Party asin parataram sa polisya ekonomiko. Kan 1 Oktobre 2017 si Kristersson naelehir lider nin partido kan Moderate Party pakademitir ni Anna Kinberg Batra sa pwesto. Sa irarom kan saiyang liderato, an Moderate Party nagtangro nin kooperasyon sa Sweden Democrats (SD) asin ta kan paghinapos nin 2021, nagkaigwang nin alyansya igdi asin sa duwang partido hale sa natunaw na  Alliance. Kan  2022 Swekong eleksyon heneral, an kaburunyogan nakakua nin mayoriyang boto sa Riksdag, na nagresulta sa pagkaelehir ni Kristersson bilang Primer Ministro kan 17 October.

### Kaamayi nin buhay
Si Ulf Kristersson namundg sa Lund, Skåne County, bilang matua sa tolong aki na Lars Kristersson (1938–2015) na nagtukdo nin ekonomiks asin an maestrang si Karin Kristersson (née Axelsson; 1938–2020). An pamilya naghubo sa Torshälla luwas nin Eskilstuna limang taon makalihis. Sa saiyang pagkabaro-bata, si Kristersson sarong troupe gymnast.
Si Kristersson nagtapos sekundarya sa S:t Eskils gymnasium nin Eskilstuna. Pakagradwar, si Kristersson nagsirbe sa militar bilang platoon commander sa Uppland Regiment poon 1983 sundo' 1984 asin nagkompleto nin kurso sa ekonomiks sa Uppsala University.

## Toltolan
Arak

An **arak** iyo an inomon na alkoholiko na tipikal na gibo sa ubas na binuro. Pigkokonsumo kan yeast an asukar sa ubas asin pigliliwat iyan sa pasiring sa etanol asin carbon dioxide, nagluluwas nin init sa proseso.

## Toltolan
Almoranas

An **almoranas** iyo an estrukturang baskular sa anal Canal. Sa saindang normal na kamugtakan, sinda iyo an cushion na nagtatabang sa pagkontrol kan udo. Nagigin helang sinda kapag naghubag; an bakong kwalipikadong termino iyo an hemorrhoid iyo an parating piggagamit tanganing magpanongod sa helang. An senyales asin sintomas kan almoranas depende sa klase kun ano an presente. An panlaog na almoranas parating minaresulta sa mayong kulog, mapulang pagdugo kan rectum kapag nag-uudo. An panluwas na almoranas parating minaresulta sa pagkulog asin paghubag kan area kan lubot. Kun nangyayari an pagdugo, pirmi iyan maitom.Nagigin marhay an sintomas pagkatapos kan nagkapirang mga aldaw. Posibleng magdanay an skin tag pagkatapos na marahay an panluwas na almoranas.

## Toltolan
Panahon (meteorolohiya)

An **panahon** o **kamugtakan kan panahon** iyo an kamugtakan kan atmospera, naglaladawan por ehemplo kan digri na kun iyan mainit o malipot, basa o mamara, kalmado o nagbabagyo, clear or mapanganoron.

## Toltolan
Pagkamapanganuron

An **pagkamapanganuron** o **pagkamadampog** nanonongod sa praksyon kan langit na natatahoban kan mga panganuron sa promedyo kapag pig-oobserbaran sa partikular na lokasyon.

## Toltolan
Salud sa pag-iisip

Sakop kan **salud sa pag-iisip** an emosyonal, sikolohikal, asin an social well-being, nag-iimpluwesya sa kognisyon, persepsyon asin gawe-gawe. Siring man nadedeterminaran kaan kun pano an sarong indibidwal namamaneharan an stress, relasyon na interpersonal, asin paggibo nin mga desisyon. Kabali sa salud sa pag-iisip an subjective na well-being, nahihiling na self-efficacy, awtonomiya, kompetensya, intergenerational dependence, trauma, asin self-actualization kan intelektwal asin emotional potensyal nin sarong tawo, asin iba pa. Gikan sa perspektibo kan positibong sikolohiya o holismo, an salud sa pag-iisip posibleng kabali an abilidad na ma-enjoy an buhay nin sarong tawo asin makalikha nin balanse sa pag-ultanan kan mga aktibidad kan buhay asin mga espwerso tanganing makamtan an sikolohikal na resilience. An pagkakalaen sa kultura, subjective assessments, asin nagkokompetensyang propesyonal na mga teorya gabos nakakaapekto kun pano an sarong tawo tinatawan nin kahulugan an "salud sa pag-iisip". An ibang amay na sinyales na may kinaaraman sa kasakitan sa salud sa pag-iisip iyo an iritasyon sa pagturog, kakulangan sa enerhiya, kakulangan sa ganang pagkakan asin nag-iisip na kukulogan an sadiri o ibang tawo.

## Toltolan
Lissachatina fulica

An ***Lissachatina fulica*** sarong species nin  dakulaon na atol sa daga' na sakop kan subpamilyang Achatininae sa pamilyang Achatinidae. Mas komun ining inaapod na **Giant African land snail**. Totoo an pangaran na ini iyo man an apod sa dakul pang mga atol na siring man ngani an apod, "giant African snail" arog kan species na *[[Achatina achatina]]* asin *[[Archachatina marginata]]*. An species nin atol na ini konsideradong grabeng ratak na peste sa palibot nin kinaban. Ini daa an parati nakukuang dumarapong species nin atol kun saen-saen na lang.

Sa luwas kan saiyang dating estaran, an atol na ini nagwawarak sa mga klimang maalumahad. Ini paslong manghulmag sa posibleng pwedeng kakanon asin paradara pa nin mga helang. Ini nakawsa nin danyos sa mga agrikultural na mga pananom. Ini nakakadisturbo sa mga urban na lugar asin nagdadara nin helang sa tawo. An atol na ini nakalista komo saro sa 100 na grabeng peste sa kinaban.

## Mga sub-espesye
Mga sub-espesye kaining espesye:
* *Lissachatina fulica castanea* (Lamarck, 1822)
* *Lissachatina fulica coloba* (Pilsbry, 1904)
* *Lissachatina fulica hamillei* Petit, 1859
* *L. f. rodatzi* Dunker, 1852
* *L. f. umbilicata* Nevill, 1879
## Mga hitsura kan tibulaka

Achatina fulica shell 5.png|Mga tibukala nin mga gurang nang atol
Two achatinas.jpg|Gurangan asin hubin na atol
Achatina fulica shell 6.png|Hubin asin gurang na atol nahihiling sa tamanyo kan tibulaka


## Toltolan
Anna Kinberg Batra

Si **Anna Maria Kinberg Batra** (; ;namundag 14 Abril 1970) sarong Swekong politiko na nagserbing Lider nin Oposisyon asin Lider kan Moderate Party poon Enero 2015 sundo Oktobre 2017. Siya sarong Myembro nin Riksdag para sa Stockholm County poon Septyembre 2006 abot Septyembre 2018. Siya nagsirbe man na parliamentaryong lider poon Oktobre 2010 abot Enero 2015.
Kan 25 Agosto 2017, si Kinberg Batra nag'anunsyo kan saiyang pagdemitir bilang lider sa partido; siya sinalidahan ni Ulf Kristersson kan 1 Oktobre 2017. Kan Septyembre 2017, siya nagsabi na mahale na siya sa langtad  nin politika.

Siya nagsumpa sa bagong pwesto 
bilang Gobernador nin Stockholm County kan 1 Marso 2023 sunod kan siya manombrahan kan Gobyerno nin Sweden kan 2 Pebrero 2023.

## Toltolan
Agimadmad

An **agimadmad** iyo an pagkaaram kan panlaog asin panluwas na eksistensya. Alagad, sa saiyang naturalesa naggiya sa milenya nin pag-analisar, mga paliwanag asin debate kan mga pilosopo, theologians, linguists, asin siyentipiko. Nagkakalaen an mga opinyon dapit sa eksaktong pangangaipo na iyan adalan o maski konsideraron giraray an agimadmad. Sa ibang mga paliwanag, iyan kasing kahulugan kan isip, asin sa ibang pagkakataon, iyan sarong aspekto kan kaisipan. Sa nakaagi, iyan an "panlaog na buhay" nin sarong tawo, an kinaban kan introspeksyon, kan pribadong pag-iisip, imahinasyon asin volition. Sa ngunyan, iyan kun minsan kabali an dawa arin na klase nin kognisyon, karanasan, pagmati o persepsyon. Posibleng iyan sarong pagkaaram, pagkaaram kan pagkaaram, o pagkaaram sa sadiri kun bakong padagos na nagbabago o bako. An desperadong lawig kan pagsaligsig, nosyon asin espekulasyon nagtatao nin kuryusidad dapit sa kun an tamang kahapotan iyo an pighahagad.

An mga ehemplo kan lawig kan paglaladawan, pagkahulogan o paliwanag iyo an: simpleng pagigin mata, sarong sentido sa selfhood o kalag na pig-eexplore sa paagi kan "paghiling sa laog"; an pagigin metaphorical "stream" nin contents, o an pagigin kamugtakan na mental, pangyayaring mental o mga prosesong mental kan hutok.

## Toltolan
Ley

An **ley** iyo an grupo nin mga reglamento na minokna asin pigsasakatupadan kan sosyal asin institusyon kan gobyerno tanganing makontrol an mga gawe, kaibahan an saiyang kahulugan sarong bagay na halawig na pigdedebatehan. Haloy na iyan na piglaladawan bilang sarong siyensya asin bilang sarong arte nin hustisya. 

Nagtatao an ley nin gikanan nin eskolar na inquiry sa ligal na kasaysayan, pilosopiya, ekonomikong pag-analisar asin sosyolohiya. Nagtatao man an ley nin importante asin kompleks na mga isyu na may kinaaraman sa pagkaparantay, fairness, asin hustisya.

## Toltolan
Abogado

An **abogado** iyo an sarong tawo na nagpapraktis kan ley. An papel kan sarong abogado nagkakalaen sa ibong kan manlaenlaen na ligal na hurisdiksyon. An sarong abogado posibleng iklasipikar bilang sarong advocate, government lawyer, attorney, barrister, canon lawyer, civil law notary, counsel, counselor, solicitor, legal executive, o public servant — na an lambang papel igwa nin manlainlain na trabaho asin mga pribilihiyo. An pagtrabaho bilang sarong abogado imbwelto an praktikal na aplikasyon kan abstract legal na mga teorya asin kaaraman sa pagresolber kan espesipikong problema. An ibang mga abogado pangenot na nagtatrabaho sa advancing na interes kan ley asin ligal na propesyon.

## Hilingon man

* Avocats Sans Frontières
* Cause lawyer
* Counsel
* Corporate lawyer
* Court dress
* Fiduciary
* Ghost lawyer
* Law broker
* Lawyer-supported mediation
* Legalese
* List of jurists
* Notary public
* Privilege of the predecessors
* Public defender
* Rules lawyer
* Shyster
* Sole practitioner (lawyer) 
* St. Ivo of Kermartin (patron saint of lawyers)
* Trainee solicitor

## Toltolan
Vijñāna

An ***Vijñana*** (Sanskrito: विज्ञान) o ***viññaṇa*** (Pali: विञ्ञाण) iyo an pigpapalis bilang "agimadmad", "pwersa nin buhay", 'isip", o "discernment."

An terminong vijñāna naunambitan sa kadakol na Upanishad, kun saen iyan trinadusir bilang pagsabot, kaaraman, asin intelihensya.

Sa enot na apat na nikāya kan Sutta Pitaka kan Pali Cañon, an viññaṇa iyo an saro sa tulong nagsuruknongan na termino sa Pali na mapadapit sa isip, an iba iyo an manas asin citta. 
An lambang saro kun minsan piggamit sa heneriko asin bakong teknikal na kahulugan kan "isip" sa pangkagabsan, asin an tulo kun minsan piggamit sa surunod-sunod tanganing magpanongod sa mga prosesong mental kan sarong tawo sa kabilugan. Alagad, daing siring an saindang pangenot na gamit.

## Toltolan
Hustisya

An **hustisya**, sa saiyang mahiwas na sentido, iyo an konsepto na an mga indibidwal maninigong trataron sa paagi na equitable asin pantay.  

Tanganing makamtan an hustisya, an mga indibidwal dapat na makaresibe nin kun ano an maninigo sainda, interpretasyon kun ano an "maninigo" nangangahulugan na, bilang karibay, nagkukua nin nagkapirang punto de vista asin mga perspektibo, kabali an mga langtad na ethics, rationality, law, relihiyon, equity asin fairness.

## Mga Kasurogan
* Carlo Biotti

## Toltolan
Patanog

An **patanog** iyo an sarong silabikong tanog sa pagtaram na pigsasayod nin mayong anuman na paghigot sa agihan kan boses. Saro an mga patanog sa duwang pangenot na klase nin tanog sa pagtaram (katanog an saro). Manlaenlaen an mga patanog pag-abot sa kalidad, kusog, asin laba. Parati sindang pigbobosesan (*voiced*), asin igwa nin kinaaraman sa pagbabagong pamprosa siring kan tono, himig o intonasyon, asin doon (*stress*).

## Toltolan
Katanog

Sa artikulasyon na fonetika, an sarong **katanog** iyo an sarong tanog sa pagtaram na nakabugtak sa kompleto o bakong biyong pagsarado kan vocal tract.

## Toltolan
Danaw Sampalok

An **Danaw Sampaloc** iyo sarong danaw na bulkanikong bunganga sa isla nin Luzon, Filipinas. Ini an pinakadakula sa Pitong Danaw nin San Pablo, Laguna. Harus kabanga kan rarom nin danaw iyo igwang hababaw na depresyon sa ibaba, na nagpapahiling kan bulkanikong ginikanan kaini. An danaw iyo kataid an munisipyo kan San Pablo asin iyo gunuan man nin pagsisira.

## Mga panluwas na takod
* 
* Mga Makasaysayang Marka kan Syudad nin San Pablo
* Alamat kan Danaw Sampalok
Ponolohiya

An **ponolohiya** iyo an sanga kan linggwistika na nag-aadal kung pano ang mga tataramon o mga diyalekto sistematikong pig-oorganisar na saindang mga tanog o para sa tataramon na pasenya, an saindang mga konstituwenteng parte kan mga senyas. An termino pwede man na magmanongod nin espesipiko sa tanog o sistemang senyas kan partikular na baryedad na tataramon. Sa sarong bes, an pag-aadal kan ponolohiya solamenteng may kinaaraman sa pag-aadal kan mga sistema nin mga ponema sa mga pigtataram na lenggwahe, alagad posibleng magmanongod sa arin man na linggwistikong pag-analisar:

An mga tataramon na pasenyas igwa man nin sistemang ponolohikal na katumbas kan mga sistema nin mga tanog sa mga pigtataram na lenggwahe. An mga "building blocks" kan mga senyas espesipikong para sa mga hiro, lokasyon, asin korte kan kamot. Sa primero, sarong suhay na terminolohiya an ginamit sa pag-aadal kan mga ponolohiyang pasenyas ('chereme' imbes nang "phoneme', asbp.), alagad an mga konsepto sa ngunyan konsiderado na pig-aaplay sa pangkagabsan sa gabos na mga tataramon nin tawo.

## Toltolan
Linggwistika

An **linggwistika** iyo an siyentipikong pag-aadal sa tataramon. An modernong pag-aadal sa linggwistika pig-aapod na siyensya huli ta iyan sarong komprehensibo, sistematiko, obhektibong, asin precise na pag-analisar sa gabos na aspekto kan tataramon — kognitibo, sosyal, pangkapalibotan, asin biyolohikal, siring man estruktural. Bago an ika-20 na siglo, an linggwistika dai pigkokonsiderar na disiplinang siyentipiko.

## Toltolan
Ə

An **Ə** o **ə** pig-aapod man na **schwa**, iyo an dugang na letra sa alpabetong Latin. Sa Pankinaban na Ponetikong Alpabeto, an sadit na **ə** piggagamit tanganing magrepresentar sa mid central vowel o schwa.

Inimbento iyan ni Johann Andreas Schmeller para sa *reduced vowel* sa huri kan ibang mga katagang Aleman asin enot na piggamit sa saiyang mga gibo kaidtong dekada 1820 sa mga diyalektong Bavaro.
Kataga

An **kataga** iyo an basikong elemento kan tataramon na nagdadara nin obhektibo o praktikal na kahulugan, magagamit sa sadiri niya. Sa ibong kan katotoohan na an mga parataram kan tataramon parating igwa nin intuitive grasp kun ano an kataga, mayo nin consensus sa tahaw kan mga linggwistiko para sa kahulugan asin nagkapirang pagprobar tanganing makahanap nin espesipikong criteria kan konsepto nagdadanay na kontrobersyal.

## Toltolan
Pangurolay

Sa tradisyunal na gramatika, an **pangurolay** iyo an katiriponan nin mga kataga na nagpapahayag nin kompletong kaisipan, o bilang sarong yunit na kompwesto nin *[[subject]]* asin *[[predicate]]*.

An pangurolay posibleng kabali an mga katagang piggrupo na makahulogan tanganing makapagpahayag nin sarong statement, kahapotan, eksklamasyon, kahagadan, sugo, o suhestyon.

## Toltolan
Sauli Niinistö

Si **Sauli Väinämö Niinistö** (; namundag 24 Agosto 1948) sarong Pines na politiko na nagsisirbe komo ika-12ng 12th presidente nin Finland poon pa kan 
Marso 2012.

Sarong abogado sa adal, si Niinistö  Chairman kan National Coalition Party (NCP) poon 1994 abot 2001, Ministro nin Hustisya poon 1995 sundo 1996, Ministro nin Pinansya poon 1996 abot 2003, Deputy Prime Minister poon 1995 abot 2001 asin kandidato nin NCP sa 2006 eleksyon presidensyal.Siya nagsirbe bilang Speaker kan Parlamento nin Finland poon 2007 abot 2011 asin siya pa an presidente honoraryo kan European People's Party (EPP) poon pa man kan 2002.

Si Niinistö kandidato kan NCP sa 2012 na eleksyon presidebsyal, asin nadaog niya Pekka Haavisto kan Green League (VIHR) na may natipon na 62.6% kan boto sa ikaduwang hurnadang pagborotohan. Si Niinistö nagtukaw sa pwesto kan 1 Marso 2012; siya an pinakaenot na NCP presidente nagsunod ki Juho Kusti Paasikivi, na huminale sa katongdan kan 1956. Kan Mayo 2017, si Niinistö nag'anunsyo na malapag nin reeleksyon sa 2018 eleksyon presidensyal, na magdadalagan bilang Independyenteng kandidato. An  NCP asin Christian Democrats (KD) nagsuportar sa saiyang kandidatura. Ginana niya tolos an eleksyon sa enot na hurnada nin botohan kan 28 Enero 2018 na may 62.7% kan  boto asin an ikaduwa niyang termino nagpoon kan 1 Pebrero 2018.

## Kaamayi nin buhay asin edukasyon

Si Niinistö namundag sa Salo kan 1948. An saiyang mga magurang iyo an  manager kan *[[Salon Seudun Sanomat]]* na si Väinö Niinistö (1911–1991) asin an nars na si Hilkka Niinistö, née Heimo (1916–2014). Niinistö's godfather was , founder of Salora.

Si Niinistö naggradwar sa *Salon normaalilyseo* na high school kan 1967, asin pakatapos kani nagpadagtos siyang adal sa University of Turku. Igdi siya nakamiot an Bachelor of Laws degree kan 1974 asin an Master of Laws with court training kan 1977.

## Karera

Si Niinistö nagmanterner sadiring bupete sa Salo pag'ultan kan mga taon 1978-88 bago mag'entra sa politika nasyonal.

## Toltolan
Kaputikan

An sarong **kaputikan** iyo an pagpamugtak na tubudan an mayong katotoohan, asin tipikal na piggagamit sa katuyohan na lansihon an iba. An apod sa pagpatuod nin pakikipag-olay nin kaputikan iyo an **pagputik**. An tawong nakikipag-olay nin kaputikan pig-aapod na **putikon**. Mapupwedeng magsirbi an kaputikan bilang instrumental, interpersonal, o pansikolohiyang paagi para sa mga indibidwal na naggagamit kaini. Sa pangkagabsan, nagkakawsa an katagang "kaputikan" nin sarong negatibong konotasyon, asin depende sa konteksto nin sarong tawo na nagsasabi nin sarong kaputikan, mapupwede ining magin kawsa nin kapadusahan na pansosyedad, ligal, panrelihiyon o kriminal.

## Toltolan
Balanghayan

Sa linggwistika, an **balanghayan** o **gramatika** kan natural na tataramon iyo an saiyang grupo nin estruktural na constraints sa mga komposisyon kan *clauses*, *phrases*, asin mga kataga kan parataram o parasurat. Pwede man magmanongod an termino sa pag-aadal sa siring na constraints, sarong langtad na kabali an dominyo siring kan ponolohiya, morpolohiya, asin sintaks, parating pig-iibahan kan ponetika, semantika, asin pragmatika. Igwa sa presente nin duwang magkalaen na paagi sa pag-adal nin gramatika: tradisyunal na gramatika asin teoretikal na gramatika.

An mga matatas na parataram nin manlainlain na tataramon o lect igwa nin nagibo ninda na mainternalisado nin epektibo an mga *constraints*, an mahiwas na mayorya kun saen — kisera an kaso kan tal na tataramon nin sarong tawo — nakua bako kan *conscious* na pag-aadal o sa instruksiyon alagad sa paagi nin paghinanyog sa ibang mga parataram. Dakol sa internalisasyon na ini nangyayari durante kan kaamayi kan pagkaaki; an pagkanood nin tataramon sa huring kabtang kan buhay pirming imbwelto an *explicit* na instruksiyon. Sa pananaw na ini, an gramatika nasasabòtan bilang sarong impormasyon na cognitive sa irarom kan espesipikong *instance* kan produksyon kan tataramon.

## Toltolan
Esperantujo

An **Esperantujo** iyo an komunidad kan Esperanto; an komunidad kan mga parataram kan tataramon na Esperanto asin an saindang kultura, siring man an mga lugar asin institusyon kun saen piggagamit an tataramon. An termino piggagamit na "garo baga iyan sarong nasyon."

Minsan ngani iyan dai nag-ookupar nin kan saiyang sadiring rona sa ibabaw kan Kinaban, pwede tang masabi na iyan kompwesto nin 120 na nasyon kun saen igwa nin saindang sadiring nasyonal na asosasyon nin Esperanto.

## Toltolan
Silaba

An **silaba** iyo an yunit nin organisasyon para sa pagkasunod-sunod kan mga tanog kan pagtaram tipikal na gibo sa mga *nucleus* kan silaba (parating sarong patanog) na igwa nin opsyonal na inisyal asin pinal na magin (tipikal na, katanog). Parating pigkokonsiderar an mga silaba na ponolohikal na "building blocks" kan mga kataga. Kaya nindang impluwensiyahan an ritmo kan tataramon, an saiyang prosody, an saiyang *poetic meter* asin an saiyang *stress pattern*. Parating sa pagtaram pigbabanga sa bilog na bilang nin mga silaba: por ehemplo, an kataga]g *harong* igwa nin duwang silaba: *ha* asin *rong*.

## Toltolan
Morpolohiya

Sa linggwistika, an **morpolohiya** iyo an pag-aadal kan mga kataga, kun pano sinda nabibilog, asin an saindang relasyon sa ibang mga kataga kan parehong tataramon. Pig-aanalisar kaiyan an estruktura kan mga kataga asin an parte kan mga kataga siring kan stems, katagang gamot, prefixes, asin suffixes. Pighihiling man kan morpolohiya an mga parte kan pagtaram, intonasyon asin duon, asin an mga paagi kan konteksto pwedeng magbago an pagsayod kan mga kataga asin an saindang kahulugan. Nagkakalaen an morpolohiya sa morpolohikal na tipolohiya, kun saen iyan an klasipikasyon kan mga tataramon base sa saindang gamit kan mga kataga, asin leksikolohiya, kun saen iyan an pag-aadal kan mga kataga asin kun pano sinda nabibilog kan bokabularyo kan mga tataramon.

## Toltolan