open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pararaton

An  **Pararaton**, bistado man sa **Libro kan mga Hade**, saróng Kronikulong HabanesAn  sa tataramon na Kawi. An pankomparatibong halipot na teksto kan mga pahina na 32 folio-sukol (1126 na linya) na naglalaog nin historiya kan mga hade kan Singhasari asin Majapahit sa subangan na Haba. 

Nagbutwa an Pararaton sa saróng pormal na inkarnasyon kan kagtugdas kan Kahadean nin Singhasari (1222–1292), Ken Arok (o Ken Angrok). Haros kabangâ kan manuskrito iyo an trabaho ni Ken Arok bago pa an saiyang aksesiyon sa trono kan 1222. Malinaw sa parteng ini na mitikal sa katawuhan. Pigsusunod pa nanggad an mas halipot na *narrative fragments* sa kronolohikal na pagkakasunod-sunod. Naka petsa kadaklan sa mga pangyayaring natala digdi. Paduman sa katapusan an pidaso kan historiya nagin asin mas halipot dngan pighaluan nin inpormasyones na henealohikal na manongod sa mga miembro kan royal na pamilya kan Majapahit.

An edisyon kan teksto na pigpublikar ni J.L.A. Brandes pigpakinis sa alternatibong titulo: *Serat Pararaton atawa Katuturanira Ken Angrok* ("An libro kan mga Hade, o an Tala ki Ken Angrok", alagad pigtataó lang kan orihinal na manuskrito lang an madalion na titulo: "Pararaton". Poon pa na an  colophon sa mga manuskrito igwang laog na 1522 Saka (1600 CE), an huring parte kan teksto kaipuhan na nasurat na natatangâ sa 1481 dangan sa 1600 CE.

## Mga tala

## Mga toltolan

## Urog pang mababasa
* 
* J.J. Ras (1986), *[[Hikayat Banjar]] and Pararaton. A structural comparison of two chronicles*. In: C.M.S. Hellwig and S.O. Robson (eds.), A man of Indonesian letters (Dordrecht, Cinnaminson: Foris VKI 121, pp.&nbsp;184–203), 
* Wayan Jarrah Sastrawan (2020) "How to read a chronicle: the ''Pararaton'' as a conglomerate text", *Indonesia and the Malay World*, **48**, pp.&nbsp;1–22.
Al Capp

Si **Al Capp** (Septyembre 28, 1909 - Nobyembre 5, 1979) sarong Amerikanong karikaturista asin humorista. Siya bantog sa mga karakter na saiyang minukna sa sarong comics strips na iyo sinda Li'l Abner (1940), Li'l Abner (1959) asin Fearless Fosdick (1952). Namundag sa New Haven, Connecticut, Estados Unidos sa pangaran na Alfred Gerald Caplin, an saiyang bansag na pangaran na 'Al Capp' kalipotan mansana kan saiyang pangaran sa pagkamundag. An napangagom niya iyo si Catherine Wingate Cameron.

An saiyang comic strip na Li'l Abner, na saiyang minukna kan 1934 asin ta an saiyang pagguhit sa karton nag'abot taon 1977. Saiya man na sinurat an comic strips na Abbie an' Slats (poon taon 1937-45) asin an Long Sam (1954). Naiiba an saiyang mga karakter sa komiks ta pinakaenot ining karakter na binase sa buhay-buhay sa parteng Habagatan kan Amerika. An saiya man na mga karakter nagtutuyaw asin nanunuya' sa mga hiro-hiro kan mga pulitiko asin mga popular na mga pigura sa sosyedad nin Amerika. Sa kahurihi, an mga ini naglaladawan kan mga kaluyahan asin mga pagkukulang kan persona o tawo en heneral.

Halawig an saiyang karera bilang karikaturista, labing 43 taon, asin an saiyang mga sinurat na karton nakakaabot sa 60 milyon na mga parabasa nin sobrang 900 na mga peryodikong Amerikano asin 100 na man na mga dyaryo sa luwas sa 28 nasyon. Sinasabi ni Thomas Inge na nagkayaman na husto siya bilang kartonista asin hararom an impluensya niya sa kinaban kun ano an panana'naw kaini sa Amerikang Habagatan.
Sa kagasgasan kan Li'l Abner, mga 70 milyon na Amerikano an nagbabarasa kaini manta kaidto igwang populasyon an Amerikla nin 180 milyon. Mala ta igwa ngane nin comedy adaption musikal kan strip kan 1956, asin sarong pelikula batay sa istorya kan Li'l Abner an ginibo pa. 

## Mga babasahon
*http://www.tcj.com/reviews/al-capp-a-life-to-the-contrary/Li'l Abner's Al Capp: A Monstrous Creature, a Masterful Cartoonist
* http://www.tcj.com/reviews/al-capp-a-life-to-the-contrary/A Life to the Contrary.

## Toltolan
William Shatner

Si **William Shatner**, (namundag, Marso 22, 1931) sarong aktor, autor, prodyuser asin direktor. Sa lawig nin saiyang karera sa telebisyon na nagpitong dekada, siya nagin nang sarong icon kultural sa pagpapel niya komo siya si James T. Kirk, an kapitan kan USS Enterprise. Magkapira pang libro an saiyang sinurat na nag'oosipon kan mga adbentura niya bilang siya si Kapitan Kirk asin komo parte kan Star Trek. Siring man, may mga katuwang-sinurat siyang mga nobela namugtak sa uniberso kan Star Trek. Nagpaluwas pa siyang mga nobela inapod na Tekwar na ibinagay sa programang pantelebisyon. 

## Mga panluwas na takod
* http://williamshatner.com/ws/live-long-and-my-new-book-is-now-available/Lived Long ... What I Learned Along the Way

## Toltolan
Gary Valenciano

Si **Edgardo Jose "Gary" Santiago Valenciano** (namundag, Agosto 6, 1964), na bisto komo Gary V. asin Mr. Pure Energy, sarong kompositor, parakanta, asin parabayle na gtaga Filipinas. Igwa na siyang pinaguhit na 26 album. Ipinahiling niya an husay niya sa saiyang karera kan siya 11 beses nang nagawadan kan titulong "Best Male Performer" kan  Awit Awards. Kan taon 1998, an UNICEF Philippines tinokahan siya bilang Embahador kan nasabing ahensya. Sa kadakul niyang mga kanta, an mga minasunod an naglalataw na gayo: An "'Di Bale Na Lang", "Eto Na Naman", "Sana Maulit Muli", "Natutulog Ba Ang Diyos?", "Gaya ng Dati", "Pasko Na, Sinta Ko" at "Narito".

Sa presente, siya yaon sa tropa kan ABS-CBN asin parating napipili na magkanta kan mga teleseseryeng kantahon sa nasabing istasyon asin sa mga pelikula kan Star Cinema.

## Kaamayi kan buhay/Edukasyon/Pamilya

Si Gary Valenciano namundag sa distrito nin Santa Mesa kan Syudad nin Manila kan 6 Agosto 1964. Siya an ikaanom sa pitong aki na Vicente Calacas Valenciano, sarong  Bicolano tubong Camalig, Albay asin  Grimilda Santiago y Olmo, sarong Puerto Rican tubong Arecibo. An mga magurang niya nagkatagboan sa Nweba York asin nagkaaragoman dangan nagestar sa Manila. Manta an ama niya Bicolano, an ina niya man Puerto Rican na may dugong Italiano. An ina niya, na mahilig sa musika, saro man na parakanta sa opera sa Manila kan mga 1960. Si Valenciano nagklase kan saiyang primarya asin sekundaryang eskwelahan sa La Salle Green Hills. An saiyang naagom iyo si Maria Anna Elizabeth "Angeli" Evangelista Pangilinan. Igwa sindang tolong aki na sinda Juan Paolo Martin (vocalist sa bandang Salamin), Jose Angelo Ga briel (parabayle), asin  si Kristina Maria Mikaela.

## Kamugtakan sa salud

Enot nang nabareta na siya may diabetes. Kan Hulyo, ngonyan taon 2018, siya nag'agi sa heart bypass asin may nasirip an mga doktor na may nagpopoon na kanser sa saiyang toong bato. An mga siruhano pighale an 30 % kabtang kan saiyang bato ngane dai na maglakop pa an helang na ini. 

### Mga Pelikula

## Toltolan
Benham Rise

An **Benham Rise** o **Benham Plateau** (apod man, **Philippine Rise**) sarong lugar sa lawod kan dagat sa may bandang amnayan kan Filipinas harani sa Aurora saka Isabela na an hiwas 13 milyon na ektarya (may koordinatong 119°3O’E sa 132°OO’E asin 12°1O’N sa 2O°3O’N latitud). Ini mas dakula sa Luzon, asin ngonyan konsiderado nang kabtang kan inaapod na continental shelf kan Filipinas. Pwedeng poon 2,000 metro abot 5,000 na metro an tugkaron na rarom kaini. An Philippine Rise 216 kilometro (135 milya) an rayo' sa bandang subangan kan kosa kan probinsya nin Aurora.

Poon pa kan pre-kolonyal na anoy, an Benham Rise inapod nang **Kalipung-awan** (hale sa Bikol, *kalipu'ngawan*, Ingles, loneliness) kan mga Katanduangon. An lugar na ini naaabot kan mga parasisira' haleng Katanduanes sa 12-oras na paglayag.

Kan 2012, an Nasyon Unidong Komisyon sa Paglimite kan Continental Shelf (UNCLCS) pinagpatunayan asin pigdeklara na an Benham Rise kabtang asin parte kan continental shelf (gayad kontinente) kan Filipinas. Sa irarom kan UN Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) an sinasabing Gayad Kontinente kan sarong nasyon iyo an seabed asin subsoil kan kadagatan na lubog alagad 200 nautical miles o 370 kilometro an rayo' hale sa mga "gilid" kaini.

An Benham Rise ipigngaran ki Andrew Benham, sarong Amerikanong geologo, na iyo an enot na nakadukay kaini.

An sabi kan sarong eksperto, si Jay Batungbacal kan Unibersidad kan Filipinas, an Benham Rise mayaman sa mga gasang (coral), mga mineral arog kan manganese na sinabing an elementong ini importanteng sangkap sa pagproseso nin asero. Tinatantya na dakula man an deposito sa gas na makukua sa irarom kan parteng dagat na ini. Saro kaini na ginagaom dagya' an nasasaray sa irarom iyo an methane ice, an gigikanan nin enerhiya sa puturo.

Alagad, an sabi kan SC Senior Associate Justice na si Antonio Carpio an Filipinas  bakong sadiri an lugar na ini pero igwang *sovereign rights* an Filipinas na boot sabihon may nangengenot asin superior na deretso igdi sa pag-eksplotar asin pagmina kan mga rekursos o mga deposito igdi. Totoo, dai pwedeng ipagbawal an ibang nasyon sa paglayaw sa nasabing parte kan kadagatan sa rason na maagi sana igdi.

Sa sarong Executive Order ni Presidente Duterte numerado 25 na pinaluwas kan May 16, 2017, pinag'boot na kan Presidente na opisyalmente an Benham Rise aaporon nang Philippine Rise.

## Toltolan
Stefán Karl Stefánsson

Si **Stefán Karl Stefánsson** (Hafnarfjörður, Hulyo 10, 1975) dating sarong Amerikanong entertainer.
Hervé Villechaize

Si **Hervé Jean-Pierre Villechaize** (Paris, Abril 23, 1943 – Los Angeles, Setyembre 4, 1993) dating sarong Amerikanong entertainer.
Magnús Scheving

Si **Magnús Örn Eyjólfsson Scheving** (Borgarnes, Nobyembre 10, 1964) dating sarong Amerikanong entertainer.
Caroll Spinney

Si **Caroll Edwin Spinney** (Waltham, Desyembre 26, 1933) sarong Amerikanong autor, karikaturista, tagataram asin puppeteer. Bisto siyang marhay sa pagpapel komo Big Bird asin Oscar the Grouch sa programang Sesame Street poon kan ini natogdas kan 1969 sagkod 2018. Siya tinata'wan kredito sa pangaran niyang dinadara, Caroll Spinney pero minsan man sa pangaran na Carroll Spinney o Ed Spinney.

## Toltolan
Guðmundur Þór Kárason

Si **Guðmundur Þór Kárason** (Reykjavík, Hunyo 14, 1974) dating sarong Amerikanong entertainer, saro man syang Icelandic puppet designer asin puppetter, namidbid huli sa saiyang palabas na Lazy Town. Namundag sya sa Reykjavík, Iceland, si Guðmundur aki kan direktor na si  Kari H. Thorson asin visual artist na si Jenny E. Guðmundsdóttir.

Magpoon kan 2004, sya saro sa mga tagapamayo kan *[[LTS Garðbær Studios]]* (bisto man bilang LazyTown Entertainment), sya an puppet performer asin boses ni Ziggy sa Lazy Town. Nagi man syang photographer para sa  Eurovision Song Contest 2010.

## Toltolan
Santiago de Compostela

An **Santiago de Compostela** sarong kapitolyo kan munisipyo kan Espanya sa autonomo sa kominidad nin Galicia.
Danny Leiner

Si **Daniel** "**Danny**" **Leiner** (Brooklyn, Mayo 13, 1961 – Los Angeles, Oktobre 18, 2018) sarong Amerikanong dating direktor sa pelikula asin sa telebisyon. Sa pelikula, nabibisto siya kan mga minasunod na titulo: The Great New Wonderful, Harold & Kumar Go to White Castle, Dude, Where's My Car?, Layin' Low, asin Time Expired. Sa telebisyon, igwa man siyang natrabaho:  Arrested Development, Everwood, Gilmore Girls, Freaks and Geeks, Sports Night, Felicity, Action, The Tick, Austin Stories kan MTV, The Mind of the Married Man sa HBO, The Sopranos asin How to Make It in America. May pig deriher man siya sa episodyo kan The Office tituladong "WUPHF.com".

Si Leiner nagadan sa kanser kan Oktobre 18, 2018 sa edad na 57.
Robert Moberly (padi)

Si **Robert Campbell Moberly** (26 Hulyo 1845 – 8 Hunyo 1903) sarong Ingles na teologo na Anglikano asin iyo an pinakaenot na Prinsipal kan St Stephen's House, Oxford (1876–1878). 

## Toltolan
Sturmabteilung

An **Sturmabteilung** saróng bistadong organisasyon kan mga Nazi na nagkaigwa nin kadakulang papel sa pag-sakat ni Adolf Hitler sa kapangyarihan.
Resil B. Mojares

Si **Dr. Resil Buagas Mojares**, (Septyembre 4, 1943) Professor Emeritus, sarong historyador, parasurat, asin kritiko sa literaturang filipino. Dating propesor sa Unibersidad nin San Carlos, siya an nagtogdas asin nagin pinakaenot na direktor kan Cebuano Studies Center poon kan 1975 sundo 1996, kun kasuarin nagtukaw siyang direktor sa San Carlos Publications. Sarong distinggidong propesor sa Literatura asin Historya, si Dr. Mojares igwang Batsilyer en arte sa Ingles, master's degree sa Literatura asin postgraduate studies sa Unibersidad nin San Carlos. An doktorado niya sa Literatura hale sa Unibersidad nin Pilipinas kan Diliman, Quezon City. Nominado kan USC, siya nagresibi kan onra bilang Artista Nasyonal sa Literatura kan Oktobre 18, 2018.                        

## Pamilya/Edukasyon

Namundag sa Polancos, Zamboanga del Norte, sa mga magurang na Cebuano, siya nag'entra sa Silliman University asin sa Unibersidad nin San Carlos. Sa USC, nakua niya an B .A. sa Ingles (1966), asin M.A. sa Literatura (1969) na an saiyang tesis iyo an: Filipino Writer, Nick Joaquin. An Ph.D. niya sa Literatura kinua sa Unibersidad kan Filipinas na an saiyang dissertation iyo an Evolution of the Filipino Novel, na napublikar ngapit sa University of the Philippines Press.

## Mga onra

Siya kagresibe nin anom (6) na Philippine National Book Awards.

## Mga libro

* The War against the Americans: Resistance and Collaboration in Cebu Province (1999)
* Aboitiz: Family and Firm in the Philippines
* House of Memory: Essays (1997)
* Vicente Sotto, the Maverick Senator (1992)
* Waiting for Mariang Makiling: Essays in Philippine Cultural History (2002)
* Origins And Rise Of The Filipino Novel: A Generic Study Of The Novel Until 1940 (1983)
* Isabelo's Archive (1983, 2 ed.)
* Interrogations in Philippine Cultural History
* From Marcos to Aquino: Local Perspectives on the Political Transition in the Philippines
by Benedict J. Kerkvliet (Editor), Resil B. Mojares (Editor)
* Theater in Society, Society in Theater: Social History of a Cebuano Village, 1840–1940 (1985)
* Casa Gorordo in Cebu: Urban Residence in a Philippine Province, 1860–1920
* Bibliography of Cebuano linguistics : with an essay on Vicente Sotto and the development of Cebuano (1977)
* Cebuano Literature: A Survey and Bio-Bibliography with Finding List. Paperback (1975)
* The Writers of Cebu: an anthology of prize-winning stories (1978)
* Sergio Osmeña bibliography (1978)
* Brains of the Nation:Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes and the production of modern knowledge (2006)

## Toltolan
Garbansos

An **garbansos** o garbanso (Cicer arietinum; Ingles, chickpea) sarong pisog-pisog sakop kan pamilyang Fabaceae, subpamilya Faboideae. Ini mayaman na gayo sa protina, sa mga fiber asin ibang mga bitamina arog kan iron, phosphate, calcium, magnesium, manganese, zinc, asin bitamina K na maray pagpasarig sa mga tu'lang. Ini antigo pang tinanom sa Tangang Subangan mala ta may nakotkot kan siring na nag'eedad nang 7,500 taon.

Ini ginagalapong, ginigibong arina asin sarong pagkakan apod falafel. Ginagamit man ini pansalak sa mga 
salad asin sa mga sopa. Ini importanteng sangkap sa mga gisong Arabo asin Indyano. Kan 1916, an Indya nagprodyusir 65% kan total na produksyon sa kinaban.

## Toltolan
Katol

An **katol** (Ingles: *mosquito coil*, *mosquito repellent*, *mosquito repellant*, *mosquito killer*) saróng tipo kan tanos o pinaikot na patpat na insenso na piggagamit pang-hali o pambugaw dangan pangadan nin mga namok.  Igwa ining halong kemikal na *pynamin forte*, *esbiothrin*, o *metofluthrin*.  Sa nasyon na Filipinas, pira sa mga bistong selyo kan produktong katol iyo an *Elephant Katol*, an gibo kan kompanyang *Baygon*, asin kan *Lion-Tiger*.  Saro ining marhay na panlaban sa mga namok na nakadulot kan mga kamatiang malarya asin dengue.

## Mga Toltolan
Furious Pete

Si **Peter Czerwinski** (namundag Nobyembre 30, 1985), na mas bantog sa saiyang pangaran sa entablado na **Furious Pete** sarong taga-Kanadang parakakan sa umbasan nin karakanan asin sarong personalidad sa telebisyon. Siya may kapot sa presente nin kag'apat na Guinness World Records.

Nagbali na sa sobrang 90 kumpetisyon sa paurumbasan sa pagkakan, siya an may rekord sa pagkakan nin bilog na sibulyas sa laog nin 43.53. segundo, kagpitong (17) tonod na batag sa laog nin 2 minuto, kaglimang(15) hamburger sa laog nin sampolong (10) minuto, 750 mililitrong asayti nin oliva sa 60 segundo, asin kagpitong (17) Jaffang cake sa 60 segundo. Nagbali man siya sa Canada's Got Talent. Sa saiyang pasali, pinahiling niyang nakakakan siya nin 5 linabonan na sugok, 4 pidasong bacon, 17 tonod na batag, asin sarong bag nin gatas na ini gabos sa laog sana nin 51 segundo.

Buhay pa man ngani, nasasabi na siya duwang beses na nalampasan an kanser sa bayag, asin pantolo sa presente na nag'aagi naman siya sa parehong helang.

## Mga rekord niyang napapalaen

* 3 litrong lemonada sa 3 minuto 45,18 segundeo
* 3 tabas nin 14-pulgadang pancake sa 9 minuto, 56,04 segundo
* 9 tsukolateng Ferrero Rocher sa 1 minuto
* 30 Reese peanut butter cup sa 2 minuto 57,36 segundo
* Hilaw na sibulyas sa laog nin 43,53 segundo
* 650 ml bote nin asayting oliva sa 1 minuto 36,39 segundo
* Sarong 12-pulgadang pizza sa 34,34 segundo
* 50 la'bon na sugok sa 11 minuto
* 900 gramos na pulbos na protina sa 3 minuto
* 750 gramos na nutella sa 2 minuto 31,67 segundo
* 17 tonod na batag sa 2 minuto
* 15 hamburger sa 10 minuto
* 17 jaffa cake sa 1 minuto

## Dalana man

* https://www.famousbirthdays.com/people/peter-czerwinski.html YouTube Show.

## Toltolan
Samod

An **samod** o **samhod** (Ingles: *soft broom* Tagalog: *walis*) saróng kagamitan panlinig na gibo sa sintetikong plastik, yamit, sa mga awat kan buri, kan mais o sorghum o sa burak kan tinanom na sarinas. Sa paglilinig, pirmi ining katambal kan saróng pansapwat. Ini parati malomhok asin gamit sa paghale kan mga alpog o pulbos na ati. 

An **sigid** o **sighid** (Ingles, *hard broom*) parati gibo sa mga gihoy kan niyog, buri o bulos o plastik man  asin panghale man kan mga ati na nakasoksok sa mga kanto o li'gi' asin mga boro-baybayon na ramog na dai basta madadara kan malumhok asin malogyat na pansighid.

## Toltolan

## External links
Sultan Kösen

Si **Sultan Kösen** (namundag  10 Desyembre 1982) sarong Turkish-Kurdish na paraoma na iyo an may kapot kan rekord  nakatala' sa Guinness World Records bilang pinakahalangkaw na lalake sa kina'ban. Siya may taas na 251 sentimetro (8 pye 2.82 pul.) An saiyang marikas na pagtalubo huli sa kundisyon na acromegaly na ini kawsa kan sarong tumor nakaapekto sa saiyang pituitary gland. Gibo kan saiyang kamugtakan, napipiritan siyang maggamit nin saklay. 

## Toltolan
Eduardo V. Manalo

Si **Eduardo Villanueva Manalo** (namundag Oktobre 31, 1955 sa Quezon City, Filipinas) iyo an pinakamatuang aki kan si dainang Eraño G. Manalo, asin presenteng nagtutukaw na Ministrong Namamahala kan Iglesia ni Cristo (INC). Siya an ikatolong henerasyon kan pamilya Manalo na namomoon sa simbahan, sunod sa saiyang ama na si Eraño G. Manalo asin lolohon na si Felix Y. Manalo.

## Toltolan
Pansapwat

An **pansapwat** iyo an pangkuang mga ati o ramog nagkuriyat sa salog o daga. Ini pirmi nang may kaagom na sighid o samod gamit sa pagtipon kan ramog sa sarong lugar tangarig sapwaton kan pangkuang ati. Ini pwedeng halipot o halaba an togod. Kun halaba man, ini dai na magparaduko' an naggamit kan pansapwat. An enot na pinatent na pansapwat iyo an ki T.E. McNeill.

## Toltolan
Tataramon na Moken

An **tataramon na Moken** sarong kabangang dosenang magkaarano-anong mga barayti na pigtataramn kan Moken "Sea Gypsies" sa baybayon kan Burma asin Tailandya. Kakaiba ini sa iba pan Mga tataramon na Malayo-Sumbawano, asin makusog na naimpluwensiyahan kan Mga tataramon na Mon–Khmer.

## Mga Diyalektos
An mga diyalekong Moken o **Moklen–Moken** pantipikal na nababanga sa duwang mga tataramon, an *Moken* dangan *Moklen*, na nararapat sa duwang mga barayti na pigtataram sa katubigan nin Thai. Mientras tanto, an Moklen saro lang kan kabangang dosenang mga diyalektos nin Moken, kadaklan kaini pigtataram sa Burma (Naw Say Bay 1995).  An mga barayti nin Burmes dae sapat na naiimbistiga, alagad gikan sa norte pasur an mga bistong mga diyalektos iyo an:

*Dung (635 mga parataram)
*Jait (331 mga parataram)
*Lebi, L'be (980 mga parataram)
*Niawi
*Jadiak
*Moklen

Pigtataram (kadaklan) sa Burma an Dung sa paagi kan Niawi , kadaklan sa Tailandya an Jadiak asin Moklen.  (pigtataram man an Jadiak sa panduwang lugar sa sur kan Moklen.)

## Klasipikasyon
Pirming pigklasipikar an Moken sa sarong grupo kaiba an iba pang mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan Sur-Subangan na Asya, Tsamiko dangan Malayiko, alagad Pigpasyahan ni Larish (2005) na dae sinda kaiba. An saro pang tataramon na pigtataram kan Sea Gypsies kan parehas na isla iyo an Urak Lawoi’ na saro sa mga tataramon na Malayiko .

## Mga Toltolan

*Michael Larish, 2005. "Moken and Moklen", in Adelaar & Himmelmann, eds, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar*
*Naw Say Bay. 1995. "The phonology of the Dung dialect of Moken", in Papers in Southeast Asian Linguistics No. 13, *Studies in Burmese Languages*, ed. D. Bradley, vol. 13, pp.&nbsp;193–205. Pacific Linguistics, the Australian National University.
Sendai

An  iyo an kapitolyo kan Prepekturang Miyagi, Hapon, an pinakadakulang syudad sa Rehiyon Tōhoku, dangan panduwa sa pinakadakulang syudad sa norte kan Tokyo. Kan taon 2017, igwa an syudad nin populasyon na 1,086,012, asin ini an saro sa 20 mga syudad na pigdesignar kan Hapon. Nasa  an kabuuhang hiwas kan syudad.                                                                                                                              

An syudad natugdas kadtong 1600 ni *[[daimyō]]* Date Masamune, asin an gaha' iyo an ; igwang mga 60 na mga puno nin selkoba sa  dangan sa .

Kada tig-init, piggigibo an Kapistahan Sendai Tanabata, an pinakadakulang kapistahan nin Tanabata sa  Hapon. Kada tiglipot, pigsasamnohan an mga poon nin mga ribong mga ilaw para sa Tanghal kan Liwanag nin mga Bitoon o *pageant of starlight* (光のページェント), na naghahaloy abot Disyembre.

Kan March 11, 2011, an mga lugar sa baybayon kan syudad nagsapo nin dakulang pagkaraot gikan sa sarong magnitude 9.0 na linog sa harayong baybayon, na nagresulta sa mapanraot na dolnop.

## Demograpiya
Kan 2005, igwa an banwaan nin pigtatantyang populasyon na 1,028,214 dangan densidad nin populasyon na 1,304.10 katawo kada km².Nasa 788.09 km² an kabuuang lugar kan syudad . Kadaklan sa mga tawo sa syudad sa panahong nag-erok sa mga syudad na harani sa mga istasyon ng tren dangan *subway*. Nagpahayag an 2000 National Census na 88.5% nin populasyon kan syudad (892,252 katawo) an nag-eerok sa sarong lugar na 129.69 km², na 16.6% sa kabuuang lugar kan syudad. An densidad nin populasyon sa lugar na ini nasa 6,879.9 katawo kada km², abot sa 5 beses na mas halangkaw kaysa sa kabuuhang densidad nin populasyon kan syudad kadtong panahon na ito, 1,286.6 katawo kada km². Halos-abot sa 10,000 katawo sa Sendai an mga namamanwang bakong Hapon.

## Mga Bistong tawo

* Miho Arakawa, paraboses na aktres
* Hirohiko Araki, paraarte nin manga; kagmukna kan *[[JoJo's Bizarre Adventure]]*
* Mika Doi, paraboses na aktres
* Mimori Yusa, parakanta-paragibo-kanta
* Yuzuru Hanyu, *figure skater*
* Eugen Herrigel paratukdo sa Tohoku Imperial University poon 1924 sagkod 1929
* Kanata Hongō, aktor dangan model
* Karen Iwata, miembro kan *girl-group* na AKB48
* Monkey Majik, banda, naporma dangan nakabase sa Sendai
* Yūsei Oda, paraboses na aktor
* Minene Sakurano, paraarte nin manga; kagmukna kan  *[[Mamotte Shugogetten]]*
* Kimi Sato, parakompose
* Somei Satoh, parakompose
* Satomi Satō, paraboses na aktres
* Shizuka Arakawa, *figure skater*
* Yoko Kanno,parakompose
* Ayumi Ishida, miembro kan *girl-group* na Morning Musume '17
* Ai Fukuhara, Parakawat nin *table tennis*
* Tomokazu Harimoto, Parakawat nin *table tennis*

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod

*
*Opisyalmenteng websityo 
*Sendai traveling information
Prepekturang Miyagi

An  sarong prepektura sa Rehiyon Tōhoku kan Hapon. An Sendai an kapitolyo kaini.
## Heograpiya

Nasa sentral na parte kan Tōhoku an prepekturang Miyagi, na nakaatubang sa Kadagatang Pacifico, asin naglalaog nin pinakadakula na syudad kan Tōhoku,  an Sendai. Igwa ining haralangkaw na kabukidan sa sulnupan asin on the west asin nasa norte-subangan na baybayon, alagad igwang pantay na kadakulaan sa sentral na kapatagan sa palibot kan Sendai.

An Matsushima bisto bilan saró sa tolong pinaka''scenic view'' kan Hapon, na igwang suba' na páno nin 260 na mga sararadit na isla na natatahuban nin mga pine groves.

An mga proyektong Rawis nin Oshika poon sa norteng linyang-baybayon kan prepektura.

Hasta ika-1 kan Abril 2012, 23% kan kabuuan na hiwas nin daga kan prepektura pigdesignar bilang mga Pankalikasan na Parke, na pinangaranan na Nasyunal na Parke nin Rikuchū Kaigan; mga Nasyunal na Parkeng Kyuasi nin Kurikoma, Minami Sanriku Kinkasan, asin Zaō; asin mga Panprepekturang Pankalikasan na Parke nin Abukuma Keikoku, Asahiyama, Funagata Renpō, Futakuchi Kyōkoku, Kenjōsan Mangokuura, Kesennuma, Matsushima, asin Zaō Kōgen.

## Ekonomiya
Bagaman an Miyagi igwang mahusay na pakikitungo sa pagsisira asin agrikultura, na minagibo nin dakulang bilang nin bagas dangan hayop, ini an pinangengenotan kan mga industriya nin pagmamanupaktura sa palibot kan Sendai, lalo na sa mga elektroniko, mga kagamitan, asin pagproseso nin pagkakan.

Kan Marso 2011, naggibo an prepektura nin 4.7% na bagas kan Hapon, 23% nin mga *oysters*, asin 15.9% na saendi.

Kadtong Hulyo 2011, nagpasya an gobyerno kan Hapon na ipagbawal an gabos kan pagpapadara nin mga aking baka gikan sa Norte-subangan na Prepekturang Miyagi sa mga takot sa kontaminasyong radyoaktibo. Tibaad ini na-rescinded.

### Mga suydad
Kag-apat na syudad an madudugangan sa Prepekturang Miyagi:

* **[[Sendai]]** - iyo an pinakadakulang syudad sa prepektura.

*Higashimatsushima
*Ishinomaki
*Iwanuma
*Kakuda

*Kesennuma
*Kurihara
*Natori

*Ōsaki
*Shiogama
*Shiroishi

*Tagajō
*Tome
*Tomiya 

### Mga banwaan dangan mga baryo
Igwang mga banwaan dangan mga baryo an lambang distrito:

*Distritong Igu
**Marumori
*Distritong Kami
**Kami
**Shikama
*Katta
**Shichikashuku
**Zaō

*Kurokawa
**Ōhira
**Ōsato
**Taiwa
*Distritong Miyagi
**Matsushima
**Rifu
**Shichigahama

*Distritong Motoyoshi
**Minamisanriku
*Distritong Oshika
**Onagawa
*Distritong Shibata
**Kawasaki
**Murata
**Ōgawara
**Shibata

*Distritong Tōda
**Misato
**Wakuya
*Distritong Watari
**Watari
**Yamamoto

## Mga sikat na kapistahan dangan mga pangyayari

* Tradisyonal na Sale ng Sendai New Year kada Enero 2
* Shiroishi Kokeshi Exhibition, Mayo 3-5
* Aoba Festival, Suzume Odori tradisyonal na Hapon dance event kada Mayo
* Shiogama Port Festival kada Hulyo
* Sendai Tanabata Festival, Agosto 6-8
* Narugo Kokeshi Festival sa Setyembre
* Sendai Pageant ng Starlight kada Disyembre

## Mga Toltolan

## Mga panluwas na Takod

*Opisyal na Websityo kan Prepekturang Miyagi
Rehiyon Tōhoku

An , **Rehiyon Norte-subangan**, o **Norte-subangan na Hapon** na nalalaog an kanorte-subangang porsyon kan Honshu, an pinakadakulang isla kan Hapon. An tradisyunal na rehiyon na ini naglalaog nin anóm na mga prepektura (*ken*): Akita, Aomori, Fukushima, Iwate, Miyagi, dangan Yamagata.

Pigmantinir kan Tōhoku an saróng reputasyon bilan saróng *remote*, *scenic region* na igwang harsh na klima. Kan ika-20 na siglo, nagin saróng pinakapangenot na industriya an turismo sa rehiyon Tōhoku.

### Subdibisyon
An pinaka pirming piggagamit na subdibisyon kan rehiyon iyo an paghahati kaini sa  na pigbubuo kan Prepektura nin Aomori, Akita, dangan Iwate asin an  na pigbubuo kan Prepektura nin Yamagata, Miyagi, at Fukushima.

## Mga syudad dangan mga matatawong lugar

; Designated cities

* Sendai (populasyon: 1,045,000)

; Pinaka nin syudad

* Iwaki (populasyon: 333,000)
* Koriyama (populasyon: 331,000)
* Akita (populasyon: 322,000)
* Morioka (populasyon: 300,000)
* Aomori (populasyon: 297,000)
* Hachinohe (populasyon: 234,000)

; Iba pang mga syudad

* Aizuwakamatsu
* Daisen
* Date
* Fukushima
* Goshogawara
* Hachimantai
* Hanamaki
* Higashimatsushima
* Higashine
* Hirakawa
* Hirosaki
* Ichinoseki
* Ishinomaki
* Iwanuma
* Kakuda
* Kamaishi
* Kaminoyama
* Katagami
* Kazuno
* Kesennuma
* Kitaakita
* Kitakami
* Kitakata
* Kuji
* Kurihara
* Kuroishi
* Minamisōma
* Misawa
* Miyako
* Motomiya
* Murayama
* Mutsu
* Nagai
* Nan'yō
* Natori
* Nihonmatsu
* Nikaho
* Ninohe
* Noshiro
* Obanazawa
* Oga
* Ōdate
* Ōfunato
* Ōsaki
* Ōshū
* Rikuzentakata
* Sagae
* Sakata
* Semboku
* Shinjō
* Shiogama
* Shirakawa
* Shiroishi
* Sōma
* Sukagawa
* Tagajō
* Takizawa
* Tamura
* Tendō
* Tome
* Tomiya
* Tōno
* Towada
* Tsugaru
* Tsuruoka
* Yamagata
* Yokote
* Yonezawa
* Yurihonjō
* Yuzawa

## Mga tala

## Mga Toltolan
* Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005).  ''Japan encyclopedia.'' Cambridge: Harvard University Press. ;  OCLC 58053128
* —Japan

## Mga Panluwas na Takod
* 
* Akita Prefecture Official website 
* Aomori Prefecture Official website
* Fukushima Prefecture  Official website 
* Miyagi Prefecture Official website 
* Yamagata Prefecture  Official website 
* Iwate Prefecture Living Guide for Foreign Nationals
Nasyunal na Parke nin Rikuchu Kaigan

An  saróng nasyunal na parke sa rehiyon Tōhoku kan Honshū sa kanortehang Hapon. Minasaklaw an parke para sa 180 na mga kilometro poon norte pa sur na nasa linyang-baybayon kan Kadagatang Pacifico poon sa Prepekturang Miyagi pa norteng Prepekturang Iwate. Pigmukna an parke kan Mayo 2, 1955, asin natatahuban an lugar nin kadagáan sa .

An enterong baybayon pigtalá para sa mga halimbawá kan pagguho nin dagat, na may kagpirang mga rock pillar dangan mga isla. An kanortehang baybayon an halimbawá kan saróng pataas kan baybayon, asin an lugar na kun saen nagin subheto sa pirang makukusog na mga linog dangan dolnop sa mga nakalihis na historiya. An kasuran na baybayon iyo an halimbawá kan inaapod na baybayon na ria kan *submerged river valleys*, na igwang hararom na mga *inlet* asin mga piot na mga rawis, na nagpopormang dakol na mga sararadit na mga suba' dangan mga *cove*.

An Flora kaiba an mga *grove* kan pulang pine nin Hapones, mga rhododendron asin mga Rosa rugosa. Sa Fauna kaiba an magkapirang mga espesye kan gamgam, kaiba an black-tailed gull asin shearwater. Sa mga termino kan darakulang mga hayop, igwa man ining tanawon kan kamoshika.

Kan 2013, pig-inkorporar an parke paduman sa Nasyunal na Parke nin Sanriku Fukkō.

### Marso 11 2011 Dolnop
Saro man an Nasyunal na Parke nin Rikuchū kaigan sa mga nadistroso dangan pinakamatinding pigramasa kan Dolnop kan Marso 11, 2011, saro na digdi sa mga pangenot na atraksyon iyo an "Jodogahama", sa syudad Miyako. Kadaklan sa mga pasilidad nin bisita an nawara.

## Hilingon Man
*Tala kan mga nasyunal na parke kan Hapon

## Mga Toltolan

## Mga Panluwas na Takod
* ginikanan pahina
Prepekturang Iwate

An  saróng prepektura sa rehiyon Tōhoku kan Hapon. Mahihiling ini sa pangenot na isla kan Honshu, igwa ining pinakasubangang punto nin isla. An kapitolyo kaini iyo an Morioka. An Iwate iyo an pinakahababang densidad nin populasyon sa arinman na prepektura sa luwas kan Hokkaido. Kaiba sa mga pamosong mga atraksyon kaini iyo an mga templong budismo kan Hiraizumi, kabali an Chūson-ji asin Mōtsū-ji kaiba kan saindang mga kayamanan, an Fujiwara no Sato na saróng lote nin penikula dangan *[[theme park]]* sa Esashi Ward, an Syudad nin Oshu, Tenshochi na saróng parke sa Syudad nin Kitakami na bisto sa saiyang dakula, mga gurang na poon nin cherry asin an kastilyong Morioka sa Syudad nin Morioka.

### Mga syudad
Kag-apat na mga syudad an madudugangan sa Prepekturang Iwate:

*Hachimantai
*Hanamaki
*Ichinoseki
*Kamaishi

*Kitakami
*Kuji
*Miyako

*Morioka (kapitolyo)
*Ninohe
*Ōfunato

*Ōshū
*Rikuzentakata
*Takizawa
*Tōno

### Mga banwaan dangan mga baryo

Ini an mga banwaan asin mga baryo kan lambang distrito:

*Distritong Isawa
**Kanegasaki

*Distritong Iwate
**Iwate
**Kuzumaki
**Shizukuishi

*Distritong Kamihei
**Ōtsuchi

*Distritong Kesen
**Sumita

*Distritong Kunohe
**Hirono
**Karumai
**Kunohe
**Noda

*Distritong Ninohe
**Ichinohe

*Distritong Nishiiwai
**Hiraizumi

*Distritong Shimohei
**Fudai
**Iwaizumi
**Tanohata
**Yamada

*Distritong Shiwa
**Shiwa
**Yahaba

*Distritong Waga
**Nishiwaga

## Mga tala

## Mga Toltolan
* Frédéric, Louis (2002 [1996]). ''Japan Encyclopedia''. Translated by Käthe Roth. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. , . .
* Yiengpruksawan, Mimi Hall (1998). ''Hiraizumi: Buddhist Art and Regional Politics in Twelfth Century Japan''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. , . .

## Mga Toltolan

*Iwate Prefecture Official Website
Hockey

An **Hockey** (pagsayod, ha-ki) sarong isport kun saen an duwang ripondipon na magkalaban nagkakapuntos paagi nin pagmamaniobrang masikwit asin mapakol an sarong bola na lapnad paduman sa teritoryo o goal kan kalaban. Magkapira an hockey. An saro inapod na bandy (field hockey) asin an saro inapod na ice hockey. Alagad, sa Estados Unidos, Finlandya, Latvia, Tsekos Republika asin Slovakia, an hockey mayong iba kundi an ice hockey.

## Mga panluwas na takod
*

## Toltolan
Jahangir

Si **Mirza Nur-ud-din Beig Mohammad Khan Salim** مرزا نور الدین محمد خان سلیم, na bisto sa royal na pangaran niyang (جہانگیر) Jahangir (31 Agosto 1569 – 28 Oktobre 1627), iyo an ikaapat na Emperador Mughal na namoon poon 1605 sagkod na siya nagadan kan 1627. An saiyang pangaran na royal (sa Persian, nangangahulogan. 'kagdaog kan kinaban', 'kagsakop-kinaban' o 'kagtalikop kinaban' (Jahan: kinaban; gir: kapu'ngalan kan katagang Persiano, gereftan: talikopan, agawon). An susuman dapit sa relasyon niya sa kortesanong Mughal na si Anarkali, mahiwas na nasaysay sa literatura, arte asin cinema kan Indya.

## Toltolan
SurTe

An **SurTe** sarong organisasyon nin mga parasurat na nagtutulod kan pagpatalubò kan panurat Bikolnon sa Virac, Catanduanes. Tinugdas an organisasyon kan 2016 ni Adem Nalu Rubio na iyo an nagin inot na pamayo kaini. Pinadrinohan kan grupo an Saringsing Bikol Writers Workshop 2019 katuwang an minimidbid na inang organisasyon kaining Parasurat Bikolnon. 

Gikan an ngaran kan organisasyon sa *del Sur* asin *[[Bikol Norteng Catanduanes|del Norte]]* kan probinsya na igwa nin magkaibang tataramon. Kan 2018, minidbid bilang kagalanggalang na kaapil si gobernador Joseph B. Cua huli sa pagpapahalaga sa itinataong suporta sa adbokasiya kan grupo nangurog na sa pagpatalubò kan panurat Bikolnon.  

#### Saringsing Bikol Writers Workshop 2019

Kagtulo (13) sa kaglimang napiling mga katood na parasurat an nakatapos sa ikasiyam na edisyon kan hunglonan nin pagsurat. Kabali sa mga ini si Mahalina J. Alanib (Bulan, Sorsogon), Albert S. Asanza (Canaman, Camarines Sur), Roxanne E. Berido (Syudad nin Naga), Engilene Cris Q. Buensalida (Calabanga, Camarines Sur), Princess Carmela P. Casa (San Jose, Camarines Sur), Ronnie N. Cerico (San Andres, Catanduanes), Alexander Yvan P. Fernandez (San Andres, Catanduanes), Jose Antonio B. Moran (Syudad nin Tabaco, Albay), Paul John C. Padilla (Virac, Catanduanes), Donna Mae N. Ramirez (Virac, Catanduanes), Roselle M. Templonuevo (Baras, Catanduanes), Dave S. Tolentino (Virac, Catanduanes), Francis B. Tolero (Caramoran, Catanduanes). Si Padilla an napiling pinakamabansay na katood kan taon na ini.

## Toltolan
Adem Nalu Rubio

Si **Adem Nalu Valencia Rubio** sarong paratukdô, parasurat asin nagin inot na pamayo kan kasararoan nin mga parasurat na SurTe. Sarô siya sa mga nagin partisipante o katood na parasurat kan Saringsing Writers Workshop (2017) asin ngunyan iyo an tagapabalangibog kan Parasurat Bikolnon, an tagapadalagan kan taonan na hunglonan sa pagsurat nin Bikol.  

Sarô man siya sa mga partisipante kan pinakainot na Saling-Panitik Bienvenido Lumbera Translation Seminar-Workshop na ginibo kan Pebrero 8-10, 2018 sa Unibersidad kan Pilipinas, Diliman, Syudad nin Quezon. 

Si Rubio sarong Doktor sa Edukasyon asin propesor sa Catanduanes State University sa lindong kan Kolehiyo kan Arte asin Siyensya. Siya man an hadoyan kan *The Stateman*, an opisyal na pahayagan nin estyudante kan unibersidad.

## Mga Ladawan

File:Adem Nalu Rubio.jpg|Si Rubio kan 2019


## Toltolan
Emmanuel Barrameda

Si **Emmanuel T. Barrameda** buda sarong premyadong Bikolanong parasurat asin paratukdô gikan sa Virac, Catanduanes asin ngunyan nag-eerok sa Cavite. Siya myembro asin sarò sa mga direktor kan Parasurat Bikolnon. Nagin man siyang kaapil man kan kasararoan nin mga parasurat na SurTe sa Catanduanes, KATAGA: Samahan ng mga Manunulat sa Pilipinas (KATAGA) sa Manila kun sain siya coordinator kan kabtang kaining Kataga-Manila-South, siring man siya kaapil kan Cavite Young Writers Association. Siya nagawadan sa Gawad Pagromdom ki Carlos Palanca para sa Literatura kan 2014 nin ikatulong premyo para sa saiyang halìpot na usipon na *Nando*, asin kan 2016 nin ikaduwang premyo para sa halìpot na usipon na *Bangkera*.

Nagin partisipante si Barrameda Ikapitong Palihang Rogelio Sicat na ginibo sa Syudad nin Angeles, Pampanga kan 2014, Ika-13ng Ateneo National Writers Workshop kan 2015, sa Ika-6 na Saringsing Writers Workshop na ginibo sa Raul S. Roco Library sa Syudad nin Naga kan 2016 kun sain tinàwan kritika an saiyang rikas-usipon. Poon kan 2017, siya sarô sa mga nagtutukaw na panelista sa taonan na hunglonan nin pagsurat sa rehiyon Bikol.

Inot nang nagawadan an saiyang mga tukda sa Gawad Emman Lacaba kan 2012, asin Saranggola Blog Awards taon 2013. Ngunyan na taon, an rawitdawit niyang may titulong *Sa satuyang mga Dila* iyo na nagawadan sa pinakainot na Kabulig Writer's Prize.  

## Edukasyon
Si Barrameda nagtapos nin kursong Batsilyer sa Pansekondaryang Edukasyon sa Literatura asin tataramon na Filipino sa Philippine Normal University kun sain siya nagawadan kan Genoveva Edroza-Matute Matute Literary Award. Nagin man siyang poon editor kan The Torch Publication kan unibersidad, siring man nagin direktor kan Sangay Pilantik ng Kapisanang Diwa at Panitik.

Nagtutukdo siya sa Catanduanes State University. Bàgo kaini siya nagin paratukdô man sa St. Dominic College of Asia asin Christian Academy of Makati sa senior high school.

## Libro
Ipinagbungsod an inot na libro ni Barrameda na may titulong *[[P'wera Bisita]]* kan Setyembre 22, 2018 sa Virac, Catanduanes. An libro sarong katiriponan nin mga halipot na usipon na nagpapahiling kan kulturang Katanduanon.

## Toltolan


## Mga panluwas na takod
*Boniverso: Mga Dagli ni Emmanuel Barrameda
*Si Emmanuel Barrameda sa Upwork
Sumita, Iwate

An  saróng banwaan na nasa Prepekturang Iwate, Hapon. Kan 2017, an pigtatantyang populasyon kan banwaan maabot sa 5,733, asin an densidad nin populasyon kan 17 katawo sa lambang km2 sa 2218 mga kagharongan. Nasa  an kabuuan na hiwas kan banwaan.

## Heograpiya
Madudugangan an Sumita sa saróng basin sa sur-subangang Prepekturang Iwate sa sur na Kabukidan Kitakami, na napapalibutan kan mga tuktok na nasa elebasyon na natatangâ sa 600 dangan 1500 metro sa gabos na gilid. Pigtatantyang 90% kan lugar nin hiwas natatahuban nin kaglagan asin mga kabukidan. Igwang humid climate (Köppen climate classification  *Dfa*) an Sumita na igwang maimbong na tig-init dangan malipot na tig-lipot. An *average annual temperature* kan Sumita, nasa 10.4&nbsp;°C. An *kabuuang bulan-bulan na pag-uran*, nasa 1379&nbsp;mm  na an September an pinakabasang bulan dangan an bulan nin Enero an pinaka'alang na bulan. An kabuuan pinakahalangkaw na temperatura iyo an nasa bulan nin Agosto, asin nag-aabot nin 23.1&nbsp;°C, asin an pinakahababa nasa bulan nin Enero, na nag-aabot sa -1.2&nbsp;°C.

### Kagtaraid na mga banwaan
*Prepekturang Iwate
**Ōfunato
**Rikuzentakata
**Ichinoseki
**Tōno
**Kamaishi
**Ōshū

## Demograpiko
Sa lambang sensus nin datus na Hapones, buminabá an populasyon kan Sumita kadtong nakaagi na 40 na mga taon.

## Uusipon
Dating parte kan suanoy na Probinsiya nin Mutsu an sa ngunyan na lugar na Sumita. Kontrolado ini kan Angkan nin Date kadtong panahon nin Edo, na namahala kan Sendai Domain sa irarom kan shogunatong Tokugawa.

An mga baryo kan Kamiarisu, Shimoarisu dangan Setamai na nasa Distritong Kesen na namukna kan Abril 1, 1889, sa pagkakatugdas kan sistema nin modernong mga banwaan. Nagin banwaan an Setamai kan Abril 29, 1940. Pigsaro an Kamiarisu asin Shimoarisu sa Setamai kan Abril 1, 1955 tanganing mamukna an Sumita.

## Ekonomiya
An lokal na ekonomiya kaini minalaog nin dakula kan porestriya asin agrikultura, na igwang pag-oorig na nakakaambag sa haros kabangâ kan produksyon nin pan-agrikultura kan banwaan.

## Edukasyon
Igwang duwáng pampublikong pan'elementarya na eskwelahan dangan duwang pampublikong katahawan na eskwelahan sa Sumita na pig-ooperar kan mga *local board* kan edukasyon. Igwa man saróng pampublikong pansekondarya na pig-ooperar kan Iwate Prefectural Board of Education.

## Transportasyon
### Riles
*East Japan Railway Company (JR East) – Linyang Kamaishi
**

### Highway
*Rutang Nasyunal kan Hapon 107
*Rutang Nasyunal kan Hapon 340
*Rutang Nasyunal kan Hapon 283

## Mga Toltolan

## Mga Panluwas na Takod

*Official Website
Nasyunal na Parke nin Sanriku Fukkō

An  (*lit*. "Nasyunal na Parke nin Rekonstruksyon na Sanriku") saróng Nasyunal na Parke na minasaklaw sa Baybayon nin Sanriku kan Hapon poon sa Hachinohe sa Prepekturang Aomori sa paagi kan Prepekturang Iwate paduman sa Kesennuma kan Prepekturang Miyagi. Pigmukna kan 2013 sa resulta kan Linog asin Dolnop sa Tōhoku (2011), iniinkorparar ini kan sa ngunyang Nasyunal na Parke nin Rikuchū Kaigan asin Panprepekturang Pankalikasan na parke nin Tanesashi Kaigan Hashikamidake. Kan 2014, nagplano an Ministry of the Environment na palawigon an parke tanganing iiba an Nasyunal na Parkeng Kyuasi nin Minami Sanriku Kinkasan. Sa parteng huri, an parke pinalawig tanganing iiba an Panprepekturang Pankalibutan na Parke nin Kesennuma, Panprepekturang Pankalibutan na Parke nin Kenjōsan Mangokuura, dangan an Panprepekturang Pankalibutan na Parke nin Matsushima.Sa kanortehang parte kan nasyunal na parke, igwang saróng 8km na kalaba dangan 200m-halangkaw na set nin mga bangin na pig'aapod na Kita Yamazaki; pigsasabing ini an pinakamagayong linyang-baybayon kan Hapon.

## Mga ladawan

File:Kabushima, -8 May 2010 b.jpg|Kabushima Black-tailed gull large breeding ground
File:Tsuriganedo.jpg|An baybayon nin Kosode na may suspended cave
File:アンモ浦.jpg|Obserbatoryong Kurosaki / Anmoura
File:Kitayamasaki.jpg|Kitayamazaki
File:Collapsed Rikuzentakata Youth Hostel and a Pine Tree of Hope.jpg|Naghihimalang ipponmatsu
File:Goisi-kaigan.jpg|Baybayon nin Goishi
File:Oogama-001.jpg|Oogamahanzo
File:Kinkazan.jpg|Isla nin Kinkasan


## Mga Toltolan

## Mga Panluwas na Takod
* Places of Interest in Sanriku Fukkō National Park
*  Sanriku Fukkō National Park
Kesennuma, Miyagi

An  saróng syudad isa Prepekturang Miyagi, Hapon. Hasta 2017, pigtatantyang 65,367 an populasyon kan syudad dangan  sa 26,429 mga kagharongan an densidad nin populasyon. Nasa  an kabuuan na hiwas kan syudad. Naragba an dakulang mga seksyon kan syudad kan nangyari an Linog asin dolnop asin mga mayoridad na suló sa syudad kan Marso 11, 2011.                                                                                                                                           

## Mga Toltolan

## Mga Panluwas na Takod

*Official Website 
*Eyewitness film of tsunami—caused by the 2011 Sendai earthquake—destroying Kesennuma in less than seven minutes
Jōdogahama

An  (*lit.* 'Pure Land Beach') saróng seryo kan mga pormasyon nin gapo na nasa baybayon kan Suba' nin Miyako sa syudad kan Miyako, Prepekturang Iwate, sa Rehiyon Tōhoku kan norteng Hapon. Parte an lugar kan Nasyunal na Parke nin Sanriku Fukkō, asin saró man ining *nationally designated [[Mga monumento kan Hapon|Place of Scenic Beauty]]*.

Nilalaog an lugar kan mga grupo kan mga pormasyon nin gapo na panahon nin Paleogeno na nasa mabaybay na baybayong lugar, na kun saen pig-*weather* kan duros dangan mga uran paduman sa pantastikong mga korte. Kaiba kan mga poon nin Japanese red pine, minaporma an gapó nin bersyong natural kan Harding Hapones. Nainspirar an mga pormasyon nin gapo sa kadakol na mga imahitabong mga pangaran, asin pig-indepikar ini kan amay na Panahon nin Edo sa popular imahinasyon na igwang *landscape features* kan Buddhist Western Paradise.  Naging popular man an lugar sa mga gibo ni Kenji Miyazawa kan 1917.

Parte kan Nasyunal na Parke nin Rikuchū Kaigan

## Hilingon man

* Hotokegaura

## Mga Toltolan
Arnis

An **Arnis**, inaapod man na **kalotan**', **kali** o **eskrima**, o **balintawak**.iyo an isport nasyonal asin martial art kan Filipinas. An martial art na ini nagamit nin  armas siring sa pamakol (huyong labnig parati an gamit), pamokpok, lanseta, armas na may tarom asin iba pang armas na padaling ginibo sana.  Bisto man an arnis sa apod na Estoque (Espanyol, rapier), Estocada (Espanyol, tataramon na boot sabihon managsak) asin Garrote (Sp, pamba'bol). Sa Luzon kan Filipinas nauusong ini aporon na Arnis de Mano.

An nagpapraktis nin Arnis inaapod na eskrimador (<Esp. esgrima, pakipag'espada). Sinasabing an sentro kan kultura sa pag'aarnis nagpoon sa Isla nin Cebu.

## Panluwas na takod
* Eskrimadors. https://www.youtube.com/watch?v=nuYSuwAtuf4
* Arnis. https://www.youtube.com/watch?v=xQ8G6LpBhaw

## Toltolan
Rutang Nasyunal kan Hapon 340

An **Rutang Nasyunal 340** saróng national highway kan Hapon na nagtatakod sa Rikuzentakata, Iwate dangan Hachinohe, Aomori sa Hapon, na igwang kabuuan laba na 253.1&nbsp;km (157.27&nbsp;mi).
Estasyon kan Kamiarisu

An  saróng estasyon nin agihan-riles sa Linyang Kamaishi sa banwaan kan Sumita, Distritong Kesen, Prepekturang Iwate, Hapon na pig-ooperar kan East Japan Railway Company (JR East).

## Mga linya
Pigseserbihan an Estasyon kan Kamiarisu kan Linyang Kamaishi, asin madudugangan mga 65.4 kilometro nin riles poon sa mga terminal kan linya sa Estasyon kan Hanamaki.

## Ayos nin Estasyon
Igwang saróng side platform an Estasyong Kamiarisu na nagseserbing saróng solong *ground-level bi-directional track*. Mayo na ining establishimento nin estasyon, alagad saró lang sadit na sirungan an yaon sa plataporma. Dae na pig-aatendar an estasyon.

## Mga kataraid na estasyon

## Historiya
Pigbukasan an Estasyon kan Kamiarisu kan ika-10 nin Oktobre 1950. The station was absorbed paduman sa JR East network upon the pribatisasyon kan Nasyunal na Agihang-riles nin Hapones (JNR) kan 1 Abril 1987.

## Nasa palibot na lugar
Madudugangan an estasyon sa saróng suway na lugar nin rural.
*  Rutang Nasyunal kan Hapon 283 
*Ryogando Caves

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

*