Bigfoot

An **Bigfoot** ( /ˈ b ɪ ɡ f ʊ t / ), inaapod man na **Sasquatch** ( /ˈ s æ s k w æ tʃ , An ˈ s æ s k w ɒ tʃ / ), sarong dakula, may buhok na mitolohikong linalang na sinasabing nag-eerok sa mga kagubatan sa Amerika del Norte, partikularmente sa Pasipikong Norte-sulnupan .    An Bigfoot itinampok sa parehong osipon kan mga Amerikano asin Canada, asin poon kan kabangaan kan ika-20 siglo nagdakula na ini na sarong icon sa kultura, na naglalakop sa popular na kultura asin nagin tema kan sadiring laen na subkultura .  

An mga mahilig sa Bigfoot, arog kan mga nasa laog kan pseudoscience kan cryptozoology, nagtao nin manlaen-laen na klase nin kaduda-duda na ebidensya tanganing patunayan an pag-eksister ni Bigfoot, kabali an mga anekdotal na paghihingako nin mga nahiling siring man mga soboot retrato, video asin audio recordings, mga sample nin buhok, asin mga cast nin darakulang bakas. Alagad, an siyentipikong pinagkaoroyonan iyo na an Bigfoot, asin an soboot ebidensya, sarong kombinasyon nin mga osipon, salang pagmidbid, asin kaputikan imbes na sarong buhay na hayop.     

An mga folklorist nagsusubaybay kan pangyayari kan Bigfoot sa kombinasyon nin mga bagay asin pinagkukuanan, kabali an pigura kan European wild man, mga osipon, asin mga katutubong kultura .   An mga halimbawa nin kaparehong mga osipon kan mga layas, natatahoban nin buhok na mga humanoid yaon sa bilog na kinaban,   arog kan Skunk ape kan sur-sirangan na Estados Unidos, an Almas, Yeren, asin Yeti sa Asya, an Australian Yowie,   asin mga linalang sa mga mitolohiya kan mga katutubong tawo .   An pag-isip nin mga kamawotan, an paglangkaw kan kultura sa mga kahaditan sa kapalibutan, asin an kabilogan na kaaraman kan sosyedad sa temang ini pigsambit bilang dagdag na mga bagay. 

## Deskripsiyon

An Bigfoot parateng ilinaladawan bilang sarong dakula, maskulado, asin bipedal na tawo o garo unggoy na linalang na natatahoban nin itom, maitom na kayumanggi, o maitom na mapula-pula na buhok.  An mga deskripsyon na anekdotiko nagtatantya nin langkaw na mga , na may nagkapirang deskripsyon na an mga linalang nagtitindog na abot sa  .  An nagkapirang soboot obserbasyon naglaladawan ki Bigfoot bilang mas tawo kisa unggoy,  partikularmente sa lalawgon.   Kan 1971, dakul na tawo sa The Dalles, Oregon, an nagsangat nin report sa pulis na naglaladawan nin sarong "overgrown ape", asin an saro sa mga lalaki naghingako na nahiling niya an linalang sa sakop kan saiyang badil alagad dai niya kayang badilon ini huli ta "mas garo ini tawo kisa hayop". 

Kaiba sa komun na mga paglaladawan an mahiwas na mga abaga, mayong naheheling na liog, asin halabang mga takyag, na iinaatribwir nin dakol na nagdududa sa salang pagmidbid sa sarong oso na nakatindog nin tanos.  An nagkapirang soboot nahiling sa banggi nagsabi na an mga mata kan linalang "nagkikinang" nin dilaw o pula.  Alagad, an eyeshine mayo sa mga tawo o sa arin man na ibang midbid na mga darakulang unggoy, asin kaya an mga propuestong paliwanag para sa naoobserbaran na eyeshine hale sa daga sa kagurangan kabali an mga kuwago, raccoon, o opossum na nakatindog sa mga dahon. 

Si Michael Rugg, an kagsadiri kan Bigfoot Discovery Museum, nagsasabi na naamoy niya si Bigfoot, na nagsasabi, "Imahinara an sarong skunk na nagliligid sa mga gadan na hayop asin nagbitay sa palibot kan mga basurahan." 

An dakulaon na mga bakas kan bitis na pinagngaranan kan linalang sinasabing abot sa  an laba asin  an lakbang.  An ibang mga footprint cast igwa man nin mga marka nin kuko, na nagpapangyari na ini hale sa mga midbid na hayop arog kan mga oso, na igwa nin limang moro asin kuko. 

## Kasaysayan

### Mga osipon asin mga enot na rekord
An ekolohista na si Robert Pyle nagtutulod na an kadaklan na kultura igwa nin mga istorya nin mga higanteng garo tawo sa saindang kasaysayan kan mga tawo, na nagpapahayag nin pangangaipo para sa "mga linalang na mas dakula pa sa buhay".  An lambang lenguahe igwa kan ngaran kaiyan para sa linalang na itinatampok sa lokal na bersion kan siring na mga osipon. Dakul na mga pangaran an boot sabihon arog kan "lalayas na tawo" o "mabuhok na tawo", dawa ngani an ibang mga pangaran naglaladawan nin mga komun na aksyon na sinasabing ginigibo kaini, arog kan pagkakan nin mga alimbubuyog o pagyugyog nin mga kahoy.  An osipon kan mga taga-Europa tradisyonal na igwa nin kadakol na pangyayari kan "mabangis na tawo kan kakahuyan," o "mga layas na tawo," na parateng ilinaladawan bilang "sarong huba na linalang na natatahoban nin buhok, na an lalawgon, bitis asin kamot sana (asin sa nagkapirang kaso an mga tuhod, siko, o suso) an nagdadanay na huba"   An mga tawong ini sa Europa poon sa mga halimaw na garo mga tawo.  Kan magbalyo sa Amerika del Norte, an mga mito kan "mga layas na tawo" nagdanay, na may mga dokumentadong nahiling na "mga layas na tawo" na ibinareta sa kun ano an ngonian estado nin Nueva York asin Pennsylvania.  Sa sarong papel kan 2007 na may titulong "Mga Imahe kan Wildman sa Laog asin Luwas kan Europa" sinabi kaini:

Kadaklan sa mga katutubong kultura sa bilog na kontinente kan Amerika del Norte kabali an mga osipon nin mga misteryosong linalang na may buhok na nabubuhay sa mga kagubatan,  asin susog sa antropologong si David Daegling, an mga alamat na ini nag-eksister na bago pa an mga kontemporanyong bareta kan linalang na ilinadawan bilang Bigfoot. An mga istoryang ini magkaiba sa saindang mga detalye sa rehiyon asin sa pag-ultanan kan mga pamilya sa parehong komunidad asin partikularmenteng lakop sa Pasipikong Norte-sulnupan.  Si Hepe Mischelle kan Nlaka'pamux sa Lytton, British Columbia, nag-istorya nin siring na istorya ki Charles Hill-Tout kan 1898. 

Sa Tule River Indian Reservation, an mga petroglyph na ginibo kan sarong tribo nin mga Yokut sa sarong lugar na inaapod na Painted Rock pig-aalegar ni Kathy Moskowitz Strain, an kagsurat kan 2008 na librong *Giants, Cannibals, Monsters: Bigfoot in Native Culture*, tanganing iladawan an sarong grupo nin mga Bigfoot na inaapod na "the Family".  An pinakadakulang glyph inaapod na "Hairy Man", asin an mga ini pigtatantya na 1,000 na taon na an edad.  Susog sa Tulare County Board of Education kan 1975, "Si Big Foot, an Hairy Man, sarong linalang na garo sarong dakulang higante na may halawig, balhibog na buhok. An saiyang halawig na buhok na buhok nagpangyari saiya na magin garo sarong dakulang hayop. Marahay siya sa sarong paagi, huli ta kinakakan niya an mga hayop na pwedeng makadanyar sa mga tawo", asin an mga magurang ni Yokuts nagpatanid sa saindang mga aki na dai magrani sa salog o tibaad makasabat sinda sa banggi an linalang. 

An mga eksplorador na Espanyol kan ika-16 na siglo asin mga paraerok na Mehikano nag-istorya nin mga osipon manongod sa *los Vigilantes Oscuros*, o "Mga Parabantay sa Madiklom", darakulang linalang na soboot nag-aabang sa saindang mga kampo kun banggi.  Sa rehiyon na ngonyan Mississippi, sarong padi na Heswita an nakaistar sa mga Natchez kan 1721 asin nagbareta nin mga istorya nin mga linalang na may buhok sa kagurangan na midbid na nagkukururahaw nin makosog asin naghahabon nin mga hayop. 

### Mga paghihingako nin ebidensya
An body print na kinua kan taon 2000 gikan sa Gifford Pinchot National Forest sa estado nin Washington na inaapod na Skookum cast pigtutubodan man kan nagkapira na ginibo kan sarong Bigfoot na nagtukaw sa laboy tanganing magkakan nin prutas na winalat kan mga parasiyasat sa panahon kan pag-film kan sarong episode kan palabas sa telebisyon *na Animal X.* An mga nagdududa nagtutubod na an cast ginibo nin sarong midbid na hayop arog kan sarong elk. 

An mga soboot bakas kan Bigfoot parateng isinusuherir kan mga mahilig sa Bigfoot bilang ebidensya kan pag-eksister kan linalang. An antropologo na si Jeffrey Meldrum, na nag-espesyalisar sa pag-aadal kan bipedalismo kan primate, igwa nin labing 300 na mga footprint cast na sa saiyang pagmantenir dai pwedeng gibohon kan mga inukit na kahoy o mga bitis nin tawo base sa saindang anatomiya, kundi imbes ebidensya nin sarong dakula, bakong tawong primate na yaon ngonyan sa Amerika del Norte.  Kan 2005, si Matt Crowley nakakua nin kopya kan sarong soboot Bigfoot footprint cast, na inaapod na "Onion Mountain Cast", asin nakapaggibo giraray nin maigot kan mga dermal ridges. Si Michael Dennett kan *Skeptical Inquirer* nakipag-olay sa imbestigador kan pulis asin eksperto sa fingerprint nin primate na si Jimmy Chilcutt kan 2006 para sa komento sa replika asin siya nagsabi, "Ipinaheling ni Matt na an mga artifact pwedeng gibohon, dawa sa irarom kan mga kondisyon sa laboratoryo, asin an mga parasiyasat sa langtad kaipuhan na mag-ingat".  Si Chilcutt dati nang nagsabi na an nagkapira sa mga soboot Bigfoot footprint plaster cast na saiyang siniyasat tunay huli sa presensya nin "kakaibang mga dermal ridges". **** Sinabi ni Dennett na si Chilcutt dai nagpublikar nin ano man tanganing patunayan an saiyang mga paghihingako, ni mayo man nin ibang nagpublikar nin ano man manongod sa temang iyan, na si Chilcutt naggigibo kan saiyang mga pahayag sa paagi sana nin sarong pagpost sa Internet.  Sinabi pa ni Dennett na mayo nin mga pagrepaso sa mga pahayag ni Chilcutt na ginibo apwera sa mga sinabi ni Dennett na, "ibang mga mahilig sa Bigfoot". 

Kan 2007, an Bigfoot Field Researchers Organization naghingako na igwa nin mga retrato na naglaladawan nin sarong hoben na Bigfoot na soboot nakua sa sarong siod nin kamera sa Allegheny National Forest . An Pennsylvania Game Commission, alagad, nagsabi na an mga retrato sarong oso na may mange .  An Pennsylvania Game Commission dai nagin mapanggana sa pagprobar na hanapon an pigdududahan na mangey bear. An siyentipiko na si Vanessa Woods, pagkatapos na matantya na an subject sa retrato igwa nin mga  an laba na mga takyag asin sarong  na hawak, nagkonklusyon na ini mas maikukumpara sa sarong chimpanzee. 

Kan 2015, an propesor kan Centralia College na si Michael Townsend naghingako na nakadiskobre siya nin mga tulang nin biktima na may "garo-tawo" na mga impresyon nin kagat sa timog kan Mount St. Helens. Sinabi ni Townsend na an mga kagat mas mahiwas nin duwang beses kisa sa kagat nin tawo, asin na siya asin an duwa sa saiyang mga estudyante nakanompong man nin 16-pulgada na mga bakas sa lugar. 

## Toltolan