open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tubig tabang

An **tubig tabang** iyo an maski arin na natural na nangyayaring likido o nagyeyelong tubig igwang hababang concentrations nin natunaw na asin asin iba pang total dissolved solids. Dai kabali sa termino an tubig dagat asin brackish water, alagad kabali diyan an bakong maaskad na katubigan na mayaman sa mineral, siring kan mga burabod na chalybeate. An tubig tabang posibleng mangahulogan na nagyeyelo asin meltwater sa ice sheets, ice caps, glaciers, snowfields asin icebergs, natural na presipitasyon siring kan rainfall, snowfall, hail/sleet asin graupel, asin surface runoffs na minaporma nin inland na lawas nin tubig siring kan wetlands, ponds, danaw, salog, streams, as well as groundwater contained in aquifers, mga subterranean salog asin mga danaw.

Water is critical to the survival of all living organisms. Many organisms can thrive on salt water, but the great majority of vascular plants and most insects, amphibians, reptiles, mammals and birds need fresh water to survive.

## Toltolan
Danaw Malawi

An **Danaw Malawi**, midbid man bilang **Danaw Nyasa** sa Tanzania asin **Lago Niassa** sa Mozambique, () iyo an saro sa Darakulang Danaw kan Aprika asin an pinakahabagatan na danaw sa sistemang East African Rift, namumugtak sa pag-ultanan kan Malawi, Mozambique asin Tanzania.

## Toltolan
Danaw Turkana

An **Danaw Turkana** () iyo an sarong maaskad na danaw sa Kenyan Rift Valley, sa amihanan na Kenya, na an saiyang harayong amihanan na kasagkoran minabalyo pasiring sa Ethiopia. Iyo iyan an pinakadakulang permanenteng desyertong danaw sa kinaban asin an pinakadakulang alkalinong danaw sa kinaban. Susog sa bolyum, iyo iyan an ikaapat na pinakadakula na maaskad na danaw sa kinaban pagkatapos kan Dagat Kaspyo, Issyk-Kul, asin Danaw Van (passing the shrinking Dagat Habagatan na Aral), asin sa gabos na danaw nakaranggo iyan na ika-24.

## Toltolan
Danaw Rukwa

An **Danaw Rukwa** iyo an sarong endorheic na danaw na namumugtak sa Rukwa Valley kan  Rehiyon Rukwa, Rehiyon Songwe asin Rehiyon Katavi sa habagatan-solnopan na Tanzania. An danaw iyo an ikatulong pinakadakulang inland na lawas nin tubig sa nasyon.

## Toltolan
Herman Abcede

**Herman Guinto Abcede**  (namundag Abril 13, 1965) sarong Filipinong Katolikong prelado na nagseserbing Obispo kan Daet noon pa kan Mayo 2025.
Rehiyon Rukwa

An **Rehiyon Rukwa** (*Mkoa wa Rukwa* sa Swahili) iyo an saro sa 31 na mga administratibong rehiyon kan Tanzania. Nasasakopan kan rehiyon an ronang daga nin , kun saen iyan komparable sa sukol kan sinalak na area nin daga kan nasyon estado kan Haiti. Napapalibotan an Rehiyon Rukwa sa amihanan kan Rehiyon Katavi, sa subangan kan Rehiyon Songwe, sa habagatan kan nasyon kan Zambia asin sa solnopan kan Danaw Tanganyika, na nagpoporma nin kasagkoran sa pag-ultanan kan Tanzania asin kan Democratic Republic of the Congo. An kapitolyo kan rehiyon iyo an munisipalidad kan Sumbawanga. Susog sa 2022 national census, igwa an rehiyon nin populasyon nin 1,540,519.

## Toltolan
Rehiyon Katavi

An **Rehiyon Katavi** (*Mkoa wa Katavi* sa Swahili) iyo an saro sa mga 31 na administratibong rehiyon kan Tanzania. Nasasakopan kan rehiyon an area nin . Komparable an rehiyon sa sukol kan sinalak na area nin daga kan nasyon estado na Estonia. Napapalibotan an Rehiyon Katavi sa amihanan asin sa solnopan kan Rehiyon Kigoma, sa subangan kan Rehiyon Tabora, asin sa habagatan kan Rehiyon Rukwa asin Rehiyon Songwe. Sa huri, napapalibotan an Katavi kan DRC sa Danaw Tanganyika sa solnopan. Ginuno kan rehiyon an saiyang ngaran gikan sa Katavi, an ispirito kan Danaw Tanganyika. The regional capital city is Mpanda. According to the 2022 national census, the region had a population of 1,152,958.

## Toltolan
Rehiyon Songwe

An **Rehiyon Songwe** (*Mkoa wa Songwe* sa Swahili) iyo an saro sa 31 na administratibong rehiyon kan Tanzania. Nasasakopan kan rehiyon an area nin daga na . Komparable an rehiyon sa sukol kan area nin daga kan nasyon estado kan Haiti. Napapalibotan an Rehiyon Songwe kan mga nasyon kan Zambia asin Malawi sa habagatan: Tunduma an pangenot na *entry point* pasiring sa Zambia mantang an Isongole is iyo an pangenot na *entry point* pasiring sa Malawi. Napapalibotan man an Songwe kan mga rehiyon kan Tanzanian na Rukwa asin Katavi sa solnopan, Tabora sa amihanan, asin Mbeya sa subangan. Danaw Rukwa an mayor na lawas nin tubig sa solnopan na kabtang kan rehiyon. Tinugdas an rehiyon kaidtong Enero 29, 2016 gikan sa solnopan na kabanga kan Rehiyon Mbeya. The regional capital is Vwawa. Susog sa 2022 national census, an rehiyon igwang populasyon nin 1,344,687.

## Toltolan
Simbahan nin Longos

An **Simbahan kan Parokya nin San Juan Bautista**, mas midbid bilang **Simbahan nin Longos**, iyo an pinakagurang na Romano Katolikong simbahan sa banwaan nin Kalayaan sa Laguna, Pilipinas. Ini napapasairarom sa hurisdiksyon kan Diyoseso nin San Pablo asin iyo dedikado ki San Juan Baustista, na may piyesta sa kaaldawan nin Hunyo 24.

## Sa popular na kultura

* An simbahan saro sa panginot na lugar para sa pelikula kan 2015 na *Felix Manalo*.

## Mga panluwas na takod
* 
* 
* Virtual tour

## Toltolan
Mga tataramon na Baga

An **mga tataramon na Baga** iyo an mga tataramon na kabali sa pamilyang Mel na pigtataram sa kostal na rehiyon kan Guinea. An kabilugan na bilang nin mga parataram mga 30,000, na an mga parataram nin Landoma minabilog nin haros kabanga.

## Mga tataramon
An mga baryidad apwera sa Landoma kun minsan pigkokonsiderar na mga diyalekto kan sarong tataramon, *Baga* o *Barka*. An Landoma medyo mas harayo an relasyon.

*Landoma
*Baga: Binari, Koba, Manduri, Sitemú, asin iba pa.

An mga tataramon na Baga may relasyon man sa Temne, saro sa apat na opisyal na tataramon kan Sierra Leone; magkasararo, an Baga asin Temne kabali sa Sangang Mel kan mga tataramon na Niger–Kongo.

## Mga tala sa ibaba

## Bibliograpiya
*Houis, Maurice (1952) 'Remarques sur la voix passive en Baga', *Notes Africaines*, 91&ndash;92.
*Houis, Maurice (1953) 'Le système pronominal et les classes dans les dialectes Baga, i carte', *[[Institut Fondamental d'Afrique Noire|Bulletin de l'IFAN]]*, 15, 381&ndash;404.
*Mouser, Bruce L. (2002) 'Who and where were the Baga?: European perceptions from 1793 to 1821', *History in Africa*, 29, 337&ndash;364.
Tubig dagat

An **tubig dagat** iyo an tubig gikan sa dagat o kadagatan. Sa promedyo, an tubig dagat sa mga kadagatan kan kinaban igwang salinidad nin haros 3.5% (35&nbsp;g/L, 35 ppt, 600 mM). Nangangahulugan ini na an lambang kilogramo (mga sarong litro kada bolyum) nin tubig dagat igwang haros  nin dissolved salts (predominanteng sodium () asin chloride () ions). An promedyong densidad sa ibabaw iyo an 1.025&nbsp;kg/L. An tubig dagat mas magabat kaysa sa tubig tabang asin purong tubig (density 1.0&nbsp;kg/L sa ) huli ta an mga natunaw na asin dinugangan an mass nin sarong durudakulang proporsyon kaysa sa bolyum. An punto nin pagyelo nag-iina mantang an konsentrasyon nin asin nagdugang. Sa tipikal na salinidad, nagyeyelo iyan sa haros . An pinakamalipot na tubig dagat na yaon man giraray sa kamugtakan na likido na nairekord manumpungan kaidtong 2010, sa sarong *stream* sa irarom nin Antarctic glacier: an nasukol na temperatura iyo an .

An tubig dagat pH tipikal na limitado sa sarong *range* sa pag-ultanan nin 7.5 asin 8.4. Alagad, mayong unibesal na pig-aakong susugan na pH-*scale* para sa tubig dagat asin an pagkakalaen sa pag-ultanan kan mga sukol na basado sa manlaenlaen na susugan posibleng sagkod sa 0.14 units.

## Toltolan
Rehiyon Arusha

An **Rehiyon Arusha** () iyo an saro sa 31 na administratibong rehiyon kan Tanzania asin namumugtak sa amihanan-subangan kan nasyon. An kapitolyo kan rehiyon asin an pinakadakulang syudad iyo an syudad nin Arusha. Napapalibotan an rehiyon kan Kondado nin Kajiado asin Kondado nin Narok sa Kenya sa amihanan, an Rehiyon Kilimanjaro sa subangan, an mga rehiyon Manyara asin Singida sa habagatan, asin an mga rehiyon Mara asin Simiyu sa solnopan. Erokan an Rehiyon Arusha kan Ngorongoro Conservation Area, sarong UNESCO World Heritage Site. Komparable an rehiyon sa sukol kan sinalak na mga area nin daga asin tubig kan estado nin Maryland sa Estados Unidos.

## Toltolan
Coradion

An ***Coradion*** sarong genus nin mga sira na may palikpik sa dagat sa pamilyang Chaetodontidae, an mga butterflyfish. An mga ini tubong Kadagatang Indyan asin Kadagatang Pasipiko.

## Mga species
Igwa ngonyan nin apat na midbid na species sa genus na ini:
* *[[Coradion altivelis]]* McCulloch, 1916 &ndash; highfin coralfish
* *[[Coradion calendula]]* Matsunuma, Tatsuya Matsumoto, Motomura, Ying Giat Seah & Tun Nurul Aimi Mat Jaafar, 2023
* *[[Coradion chrysozonus]]* (G. Cuvier, 1831) &ndash; goldengirdled coralfish
* *[[Coradion melanopus]]* (G. Cuvier, 1831) &ndash; twospot coralfish

## Toltolan
Callistemon

An ***Callistemon*** sarong genus nin mga palungpong sa pamilyang Myrtaceae, enot na pigladawan bilang sarong genus kan 1814. An bilog na genus endemic sa Australia alagad lakop na pigkukultibar sa kadakol na ibang rehiyon asin naturalisado sa mga nagkakalat na lugar. An saindang estado bilang sarong separadong taxon pinagdududahan, an nagkapirang awtoridad nag-aako na an pagkakaiba kan mga callistemon asin melaleuca bakong igo tanganing sinda magrupo sa sarong separadong genus.

## Mga species
* *[[Callistemon acerosus]]* Tausch
* *[[Callistemon acuminatus]]* Cheel
* *[[Callistemon brachyandrus]]* Lindl.
* *[[Callistemon chisholmii]]* Cheel
* *[[Callistemon citrinus]]* (Curtis) Skeels
* *[[Callistemon coccineus]]* F.Muell.
* *[[Callistemon comboynensis]]* Cheel
* *[[Callistemon flavovirens]]* (Cheel) Cheel
* *[[Callistemon formosus]]* S.T.Blake
* *[[Callistemon forresterae]]* Molyneux
* *[[Callistemon genofluvialis]]* Molyneux
* *[[Callistemon glaucus]]* (Bonpl.) Sweet
* *[[Callistemon kenmorrisonii]]* Molyneux
* *[[Callistemon linearifolius]]* (Link) DC.
* *[[Callistemon linearis]]* Sweet
* *[[Callistemon montanus]]* C.T.White ex S.T.Blake
* *[[Callistemon nervosus]]* Lindl.
* *[[Callistemon nyallingensis]]* Molyneux
* *[[Callistemon pachyphyllus]]*  Cheel
* *[[Callistemon pallidus]]* (Bonpl.) DC.
* *[[Callistemon pauciflorus]]* R.D.Spencer & Lumley
* *[[Callistemon pearsonii]]* R.D.Spencer & Lumley
* *[[Callistemon phoeniceus]]* Lindl.
* *[[Callistemon pinifolius]]* (Wendl.) Sweet
* *[[Callistemon pityoides]]* F.Muell.
* *[[Callistemon polandii]]* F.M.Bailey
* *[[Callistemon pungens]]* Lumley & R.D.Spencer
* *[[Callistemon recurvus]]* R.D.Spencer & Lumley
* *[[Callistemon rigidus]]* R.Br.
* *[[Callistemon rugulosus]]* (Schltdl. ex Link) DC.
* *[[Callistemon salignus]]* (Sm.) Sweet
* *[[Callistemon shiressii]]* Blakely
* *[[Callistemon sieberi]]* DC.
* *[[Callistemon suberosus]]* Brongn. & Gris
* *[[Callistemon subulatus]]* Cheel
* *[[Callistemon viminalis]]* (Sol. ex Gaertn.) G.Don
* *[[Callistemon viridiflorus]]* (Sims) Sweet
* *[[Callistemon wimmerensis]]* Marriott & G.W.Carr

## Toltolan
Dar es Salaam

An **Dar es Salaam** (, ; gikan sa ) iyo an pinakadakulang syudad asin financial hub kan Tanzania. Iyo man iyan an kapitolyo kan Rehiyon Dar es Salaam. Igwang populasyon nin labi sa 7 milyon katawo, an Dar es Salaam iyo an pinakadakulang syudad sa Subangan na Aprika susog sa populasyon asin iyo an ikalimang pinakadakula sa Aprika. Namumugtak sa baybayon Swahili, an Dar es Salaam iyo an importanteng sentrong ekonomiko asin saro sa pinakamarikas na nagtatalubong syudad sa kinaban. Pigprediksyon kan mga eksperto na an populasyon kan syudad matalubo nin labi sa 10 milyon bago mag-abot an taon 2030.

Tinugdas an syudad kaidtong katahawan kan ika-19 na siglo. Iyo iyan an pangenot na administratibo asin commercial center kan German East Africa, Tanganyika, asin Tanzania. Ginibo an desisyon kaidtong 1974 tanganing ibalyo an kapitolyo sa Dodoma na opisyal nang nakompleto kaidtong 1996.

An Dar es Salaam iyo an pinakaprominenteng syudad para sa arts, moda, media, pelikula, telebisyon, asin finance kan Tanzania. Iyo iyan an kapitolyo kan  co-extensive Dar es Salaam Region, saro sa 31 administratibong rehiyon kan Tanzania, asin kompwesto nin limang districts: Kinondoni sa amihanan; Ilala sa tahaw; Ubungo asin Temeke sa habagatan; asin Kigamboni sa subangan sa Kurasini estuary.

## Toltolan
Ctenochaetus

An ***Ctenochaetus***, o **bristletooth tangs**, sarong genus nin mga sira na may palikpik sa dagat na kabali sa pamilyang Acanthuridae, na kabali an **mga surgeonfishes**, unicornfishes asin tangs. An mga sira na ini makukua sa rehiyon nin Indo-Pasipiko. Igwa sinda nin kadakol, saradit na nababaluktot na ngipon asin an nagkapirang klase igwa nin komun na pangaran na bristletooth.

## Mga species
An Ctenochaetus igwa ngonyan nin siyam na midbid na klase na nakaklasipikar sa laog kaini:
* *[[Ctenochaetus binotatus]]* J. E. Randall, 1955 (Twospot surgeonfish)
* *[[Ctenochaetus cyanocheilus]]* J. E. Randall & Clements, 2001 (Short-tail bristle-tooth)
* *[[Ctenochaetus flavicauda]]* Fowler, 1938 (Whitetail bristletooth)
* *[[Ctenochaetus hawaiiensis]]* J. E. Randall, 1955 (Chevron tang) 
* *[[Ctenochaetus marginatus]]* (Valenciennes, 1835) (Striped-fin surgeonfish)
* *[[Ctenochaetus striatus]]* (Quoy & Gaimard, 1825) (Striated surgeonfish)
* *[[Ctenochaetus strigosus]]* (E. T. Bennett, 1828) (Kole Tang)
* *[[Ctenochaetus tominiensis]]* J. E. Randall, 1955 (Tomini surgeonfish)
* *[[Ctenochaetus truncatus]]* J. E. Randall & Clements, 2001 (Indian gold-ring bristle-tooth)

## Toltolan
Rehiyon Dar es Salaam

An **Rehiyon Dar es Salaam** () iyo an saro sa 31 administratibong rehiyon kan Tanzania asin namumugtak sa subangan na baybayon kan nasyon. Nasasakopan kan rehiyon an area nin . Komparable an rehiyon sa sukol kan sinalak na area nin daga asin tubig kan nasyon estado na Mauritius. An Rehiyon Dar es Salaam napapalibotan sa subangan kan Kadagatan Indio asin enterong napapalibotan kan Rehiyon Pwani. An mga distrito kan Pwani na nakapalibot sa rehiyon Dar es Salaam iyo an Bagamoyo District sa amihanan, Kibaha Urban District sa solnopan, Kisarawe District sa habagatan-solnopan asin Mkuranga District sa habagatan kan rehiyon. An tukawan kan rehiyon (kapitolyo) namumugtak sa laog kan  ward nin Ilala. Sinunod an ngaran kan rehiyon pagkatapos kan syudad nin Dar es Salaam mismo. Erokan an rehiyon kan mayor na finance kan Tanzania, administrasyon asin mga industriya, kaya baga piggigibo iyan na pinakamayaman na rehiyon kan nasyon. An rehiyon man igwang ikaduwang pinakahalangkaw na Human Development Index sa nasyon pagkatapos kan Mjini Magharibi.  According to the 2022 census, the region has a total population of 5,383,728. Igwa an rehiyon nin pinakahalangkaw na populasyon sa Tanzania sinundan kan Rehiyon Mwanza.

## Toltolan
Rehiyon Dodoma

An **Rehiyon Dodoma** (*Mkoa wa Dodoma* sa Swahili) iyo an saro sa 31 na administratibong rehiyon kan Tanzania. An kapitolyo kan rehiyon iyo an syudad nin Dodoma, na iyo man an kapitolyo kan Tanzania. An rehiyon Dodoma namumugtak sa katahawan kan Tanzania, napapalibotan kan Singida sa solnopan, Manyara sa amihanan, Iringa sa habagatan, asin Morogoro sa subangan. Manunumpungan sa Dodoma an National Assembly of Tanzania o Bunge. Manunumpungan man sa rehiyon Dodoma an saro sa pinakadakulang unibersidad sa Tanzania, an Unibersidad kan Dodoma. Erokan an rehiyon kan industriya nin Tanzanian wine, na iyo an ikaduwang pinakadakulang industriya nin arak sa kontinente pagkatapos kan Habagatan na Aprika. Segun sa 2022 national census, an rehiyon igwang populasyon nin 3,085,625; sa 2012 national census, an populasyon nagin 2,083,588. 

## Toltolan
Geoff Eigenmann

Si **Geoff Eigenmann** sarong artista, modelo, matinee idol asin tv host sa Filipinas, na may langkaw na 1.73 (5&nbsp;ft 6).

## Pagkamundag
Si Geoffrey Michael Eigenmann ipinangaki kan 23 Marso 1985 sa Manila, Filipinas.

## Edukasyon
Si Geoff nag'adal enot sa sa Shekinah Christian Training Center bilang Alumnus kan Eskuwelahan asin naggradwar kan 2002.  Nag-adal man siya sa De La Salle University Manila.

## Personal Na Buhay
Siya aki kan kapwa artista na sinda Michael De Mesa asin Gina Alajar, asin an mga tugang iyo sinda Ryan asin AJ Eigenmann.  Siya pamamgkin ninda ni Mark Gil asin Cherrie Gil, asin mga pinsan iyo sinda Tim Eigenmann (Sid Lucero), Gabby Eigenmann, Andi Eigenmann asin Maxine Eigenmann.  Siya man presente ka- love team si Carla Abellana.

### Telebisyon
Lala'ng tataramon (Habagatan Aprika)

An **Lala** sarong tataramon na Bantu nin Habagatan Aprika, na ngonyan pawara na sa ibang parte. Sa kan 1999, alagad igwa pa man magkapirang komunidad nin mga parataram sa ronang kosa kan probinsya nin KwaZulu-Natal kan Habagatan Aprika. Dawa ini ngani konsideradong lenggwaheng Tekela Nguni, sa rason na sosyolohikal, ini parati sinasaboot na dayalekto kan Zulu (sarongZunda lenggwaheng Nguni), alagad ini ibang marhay sa ponolohiya asin sa dakulang lebel maski sa morpolohiya, asin dakulang kabtang kan leksikon ginuno sa Xhosa (huli sa ginamit medyum sa pag'eskwela an Xhosa sa Natal South Coast) asin an *IsiZansi* Tekela na barayti sa hababang South Coast.

## Toltolan

}
Rehiyon Geita

An **Rehiyon Geita** (*Mkoa wa Geita* sa Swahili) iyo an saro sa 31 na administratibong rehiyon kan Tanzania. Nasasakopan kan rehiyon an area nin . Komparable an rehiyon sa sukol kan sinalak na area nin kan nasyon estadong Slovenia. An Rehiyon Geita napapalibotan sa subangan kan Danaw Victoria, Rehiyon Mwanza asin Rehiyon Shinyanga. An rehiyon napapalibotan kan Rehiyon Tabora asin Rehiyon Kigoma sa habagatan asin habagatan-solnopan respektibo. Sa huri, napapalibotan an Gieta kan Rehiyon Kagera sa solnopan.

Segun sa national census kan 2022, an rehiyon igwang 2,977,608 na nakaistar, asin nakaranggo na top 5 na rehiyon na igwang halangkaw na pagtalubo kan populasyon. An kapitolyo kan rehiyon iyo an banwaan kan Geita. Ipinangaran an rehiyon sunod sa banwaan kan Geita mismo. Erokan an rehiyon kan pinakadakulang industriya nin minahan nin bulawan kan Tanzania asin erokan man kan ikalimang presidente kan Tanzania, kaidtong John Magufuli.

## Toltolan
Rehiyon Iringa

An **Rehiyon Iringa** (*Mkoa wa Iringa* sa Swahili) iyo an saro sa 31 administratibong rehiyon kan Tanzania. Nasasakopan kan rehiyon an area nin . Komparable an rehiyon sa sukol kan sinalak na area nin daga kan nasyon estado nin Guinea Bissau. An Rehiyon Iringa napapalibotan sa subangan kan Rehiyon Morogoro asin sa habagatan kan Rehiyon Njombe. Sa solnopan kan rehiyon napapalibotan kan Rehiyon Mbeya. Rehiyon Dodoma asin Rehiyon Singida napapalibotan an Iringa sa amihanan. An kapitolyo kan rehiyon iyo an syudad nin Iringa na kun saen an syudad ipinangaran. Segun sa 2022 census, an rehiyon igwang kabilogan na populasyon nin 1,192,728. Manunumpungan sa Rehiyon Iringa an Ruaha National Park, ikaduwang pinakadakulang nasyonal na parke sa Tanzania.

## Toltolan
Bovidae

An **Bovidae** sarong dakulang pamilatan kan Ruminantia Artiodactyla. Kasali sainda an mga antelope, gazelle, baka, karne, asin mga kanding.

## Toltolan
Rehiyon Magallanes

An **Rehiyon Magallanes** (), opisyal na **Rehiyon Magallanes asin Antartika kan Tsile** () iyo an sarô sa 16 enot na order administratibong dibisyon kan Tsile. Iyo iyan an pinakahabagatan, pinakadakula, asin ikaduwang *least populated* na region kan Chile. Kompwesto iyan nin apat na provinces: Última Esperanza, Magallanes, Tierra del Fuego, asin Antártica Chilena. Kinua kan rehiyon an saiyang ngaran gikan sa Itiot ni Magellan na nagdadalagan diyan, na kun saen iyan ipinangaran pagkatapos ni Ferdinand Magellan, an lider kan Europeong ekspedisyon na nakadukay kaiyan.

An heograpikong tampok kan Magallanes kabali an Torres del Paine, Cape Horn, isla Tierra del Fuego, asin an Itiot ni Magellan. Kabali man diyan an Antarctic territory claimed by Chile. Sa ibong kan saiyang dakulang area, kadaklan kan daga sa rehiyon *rugged* o closed off for sheep farming, asin bakong *suitable* para sa istaran. 80% kan populasyon nakaistar sa kapitolyong Punta Arenas, sarong mayor na market city asin saro sa pangenot na *hubs* para sa Antarctic exploration.

An pangenot na ekonomikong aktibidad iyo an sheep farming, oil extraction, asin turismo. Iyo man iyan an rehiyon na igwang hababang lebel nin kapobrehan sa Chile (5.8%); kaharongan sa Magallanes igwang halangkaw na sweldo sa maski arin na rehiyon sa  Chile.

Poon kaidtong 2017, an rehiyon igwang saiyang sadiring time zone. Naggagamit iyan nin *summer time* para sa bilog na taon (UTC−3).

## Toltolan
Chiusano di San Domenico

An **Chiusano di San Domenico** (Irpino: ) sarong banwaan asin komuna sa probinsya nin Avellino, Campania, Italya. Masusumpongan ini sa  na taas sa lebel kan dagat, an Chiusano yaon sa sulnopan na pamitisan nin Mount Tuoro.

## Historya ==w
An presensiya kan mga tawo sa Chiusano masususog sa panahon nin Suanoy na Roma batay sa pagkadukay nin mga sensilyo, mga tapayan, asin mga lolobngan. Kaidtong ika-11 siglo, nag'eerok an mga Lombardo sa lugar na ini asin an pagbabanwa sa lugqr nakasentro sa sarong kastilyo na itinindog harani sa Monte Domenico.

## Mga mauunabihan na mga tanawon

* Simbahan nin Santa Maria degli Angeli (1710)
* Confraternidad nin Banal na Sakramento nin Rosaryo (1712)
* An Ermita nin Lambak Santa Maria (1230).

## Toltolan
Bubalus

An ***Bubalus*** sarong genus nin mga baka sa Asya na pigproponer ni Charles Hamilton Smith kan taon 1827. An *Bubalus* asin *Syncerus* minabilog kan subtribo Bubalina, an tunay na mga karabaw.

## Totolan
Kaukaso

An **Caucasus** () o **Caucasia** () sarong rona' naglalakop sa Subangan Europa asin Sulnopan Asya. Ini namumugtak ultan nin Itom nan Dagat asin Dagat Caspian, na nagbibilog arte kan Habagatan Rusya, Georgia, Armenia, asin Azerbaijan. An mga Bukid Caucasus, kairiba an kabubuldan nin Greater Caucasus, kumbensyonal na konsideradong iyo an bagat na natural pagtangaan kan Europa asin Asya, ginuguritan an Eurasyanong ladagaan.

An Mount Elbrus, an pinakahalangkaw na bukid sa Europa, namumugtak sa Western Caucasus na banda nin Rusya. Sa bandang habagatan, an Lesser Caucasus kabarali an Javakheti Plateau asin an Armenian highlands.

## Toltolan
Procopio Bonifacio

Si **Procopio Bonifacio y de Castro** sarong rebolusyonaryong Filipino na tugang ni Andres Bonifacio na nakaiba sa mga ginaradan  kan mga tauhan ni Emilio Aguinaldo sa Bukid Buntis sa Cavite kan Mayo 10, 1897.
Cylindrophis

An ***Cylindrophis*** sarong genus nin mga halas na monotipikong pamilya kan **Cylindrophiidae** mga sekreto, semifossorial, mayong kamandag na mga halas na makukua sa sur-subangan na Asya. Ini mga halas na nagbubulos asin kadaklan igwa nin mga disenyo na may banda sa tulak. Sa presente, 14 species an nabisto, gabos mayong subspecies. An mga komun na pangaran kabali an **mga halas na tubo sa Asya** asin **mga halas na silindro sa Asya.
**

## Mga species
* *[[Cylindrophis aruensis]]* Boulenger, 1920,
* *[[Cylindrophis boulengeri]]* Roux, 1911,
* *[[Cylindrophis isolepis]]* Boulenger, 1896,
* *[[Cylindrophis lineatus]]* Blanford, 1881,
* *[[Cylindrophis maculatus]]* (Linnaeus, 1758),
* *[[Cylindrophis melanotus]]* Wagler, 1828,
* *[[Cylindrophis opisthorhodus]]* Boulenger, 1897,
* *[[Cylindrophis ruffus]]* (Laurenti, 1768).

## Toltolan
Tabano

An **mga tabano** asin langaw sa tunay na langaw sa pamilyang **Tabanidae** sa orden nin insekto na Diptera. An mga adulto parati darakula asin liksi sa paglupad. An mga babae sana an nagkakagat sa mga vertebrate sa daga, kaiba an mga tawo, tanganing makakua nin dugo. Mas gusto nindang maglayog sa liwanag kan saldang, naglilikay sa madiklom asin malindong na lugar, asin dai aktibo kun banggi. An mga ini makukua sa bilog na kinaban apwera sa nagkapirang isla asin sa mga rehiyon na polar (Hawaii, Greenland, Iceland). Parehong an mga langaw sa kabayo asin mga langaw sa botflies (*Oestridae*) minsan inaapod na mga gadflies. Kabaliktaran sa popular na paniniwala, an mga langaw sa kabayo dai nakakahiling nin infrared na liwanag o dai nakakahiling nin init sa harayo.

## Toltolan
Phasianidae

An **Phasianidae** saro sa limang pamilya nin gamgam kan orden Galliformes asin an pinakadakula asin pinakabantog na pamilya sa orden na ini. Kabali ini sa primitibong marhay na subpamilyang Rollulinae asin sa subpamilyang Phasianinae, na kabali an iba pang mga midbid na species, kabali an mga manok, pheasant, paboreal, pabo, black grouse, asin iba pa.

## Toltolan
Tataramon na Okinawa

An **Okinawa** (, , , ), o urog na tama **Central Okinawan**, iyo an Amihanan na tataramon na Ryukyuan na tinataram sa habagatan na kabanga kan isla nin Okinawa, siring man sa nakapalibot na mga isla nin Kerama, Kumejima, Tonaki, Aguni asin an nagkapirang saradit na peripheral islands. An Central Okinawan piglalaen niya an saiyang sadiri gikan sa Amihanan na Okinawa, na klasipikadong independiente bilang Tataramon na Kunigami. An duwang tataramon nakalista sa UNESCO bilang endangered.

Minsan ngani na an Okinawan nasasakopan an nagkapirang lokal na diyalekto, the Shuri–Naha variant is generally recognized as the *de facto* standard, huli ta ginamit iyan bilang opisyal na tataramon kan Kahadean kan Ryukyu poon kan pagreynar ni Hadeng Shō Shin (1477–1526). Dugang pa, bilang iyo an dating kapitolyo kan Shuri tinugdok sa palibot kan palasyo royal, an tataramon ginamit kan royal court nagin rehiyonal asin literary standard, na ruminambong sa mga kanta asin rawitdawit sinurat durante kan era.

Sa ngunyan, kadaklan kan parataram nin Okinawa iyo an Okinawan Japanese, minsan ngani na nagkapirang tawo an nagtataram man giraray nin tataramon na Okinawan, parating an mga kagurangan. Sa laog kan Japan, an Okinawan parating pighihiling na bakong tataramon alagad pigpapanongdan bilang , o urog na espesipiko iyo an . An mga parataram nin Okinawa nagsasairarom nin language shift mantang sinda nagbabalyo na sa Hapones, huli ta an tataramon na piggagamit sa Okinawa ngunyan harayo na sa pagigin *stable*. An mga Okinawans nag-aasimilar asin nagkakaigwang punto nin estandarteng Hapones huli sa pagkakaagid kan duwang tataramon, an estandarte asin sentralisadong sistema nin edukasyon, an media, negosyo asin social contact sa mga mainlanders asin dating mga pagbalo gikan sa Hapon tanganing pugulon an mga katutubong tataramon. Padagos man giraray na pigbubuhay an Okinawan sa paagi kan musikang popular, pasaling panturista asin sa mga teatro na nagtatampok nin lokal na an drama na pig-aapod na , na naglaladawan nin lokal na kostumbre asin mga pamamagi.

## Toltolan
Isla Esperanto

An **Isla Esperanto** iyo an pinakadakula asin pinakaamihanan-solnopan na isla sa Zed group manunumpungan sa amihanan na baybayon ka Varna Peninsula sa Isla Livingston sa South Shetland Islands, Antarctica. An isla mayong yelo, magapo, nakabutwa sa  asin nakaunat sa , igwang area sa ibabaw na . Namumugtak iyan sa  sa amihanan-solnopan kan pagtaraid na Isla Phanagoria, asin  amihanan-solnopan nin Williams Point sa Isla Livingston. Binisita an area kan amay na ika-19 na siglong sealers.

An isla ipinangaran sa tinugdas na internasyonal na tataramon na Esperanto.

## Toltolan
Tataramon na Gane

An **Gane** sarong tataramon na Austronesyo kan subangan na Halmahera, Indonesia, na pigtataram kan mga tawong Gane. Igwa nin pigkakarkulong mga 5200 na katutubong parataram kan tataramon. Dayupot an relasyon kaini sa tataramon na Taba.

## Mga toltolan
Mandell Creighton

Si **Mandell Creighton** (; 5 July 1843&nbsp;– 14 January 1901) iyo an sarong Briton na historyador, Anglikanong padi asin obispo. Sarong aki nin matrayumpong cabinet-maker sa amihanan-solnopan na Inglatierra, nag-adal si Creighton sa Universidad kan Oxford, nakapokus an saiyang scholarship sa Renaissance Papacy, asin nagin sarong don kaidtong 1866. Nanombrahan siya na enot na okupante kan Dixie Chair of Ecclesiastical History sa Universidad kan Cambridge kaidtong 1884. Sa suminunod na taon, nagin siyang kagmuknang paraliwat kan *[[The English Historical Review]]*, an enot na academic journal sa tataramon na Ingles sa saiyang lado. In these posts, he helped to establish history as an independent academic discipline in England.

## Toltolan
Gallus

An **mga junglefowl** iyo sana an apat na buhay na klase nin gamgam gikan sa genus na ***Gallus*** sa pamilya na Phasianidae sa orden nin gamgam na Galliformes, asin nangyayari sa mga parte kan Sur asin Sur-subangan na Asya. Saro sa mga species sa genus na ini, an red junglefowl, igwa nin importansya sa kasaysayan bilang direktang ginikanan kan domestic chicken, dawa ngani an grey junglefowl, Sri Lankan junglefowl asin green junglefowl posibleng imbuelto man. An Sri Lankan junglefowl iyo an nasyonal na gamgam kan Sri Lanka. Nagsuhay sinda sa saindang komun na ginikanan mga 4-6 milyon na taon na an nakaagi. Dawa ngani gikan sa Asya, an mga tada kan mga tulang kan gamgam sa kagurangan nakua man sa mga rehiyon kan Chile, na nagpoon pa kan 1321–1407 CE, na nagtatao nin ebidensya kan posibleng paglipat kan mga Polynesia sa Kadagatang Pasipiko.

## Mga species
* *Gallus gallus*
* *Gallus lafayetii*
* *Gallus sonneratii*
* *Gallus varius*

## Toltolan
Tataramon na As

An **As** sarong tataramon na Austronesyo na pigtataram sa baryo nin Asbaken, sa amihanan na baybayon kan Rawis nin Doberai, sa parteng Indonesya kan isla nin Bagong Guinea. Posibleng ini orihinal na pigtataram sa Puro nin Gag.

Kan 1987, an Berry & Berry nakanompong nin mga 300 na parataram kan As, alagad kan 2020, si Arnold nakakua sana nin anom na parataram, gabos mga gurang. An tataramon pigkokonsiderar na naghihingagdan bilang resulta, dawa ngani igwa nin interes sa mga huben na tawo sa pagdokumento kan tataramon bago ini lubos na mapuho.

## Mga toltolan
Tamarindo

An **tamarindo** (*Tamarindus indica*) sarong leguminous na kahoy na namumunga nin kakanon na bunga na tubong tropikal na Aprika asin naturalisado sa Asya. An genus na *Tamarindus* monotypic, na an boot sabihon igwa sana ini kan species na ini. Kabali ini sa pamilyang Fabaceae.

An kahoy na tamarindo nagpoprodusir nin mga prutas na kayumanggi, garo pod na igwa nin mahamis, maaslom na pulp, na ginagamit sa mga luto sa bilog na kinaban. An pulp ginagamit man sa tradisyonal na medisina asin bilang pampakintab na metal. An kahoy kan kahoy pwedeng gamiton sa paggibo nin kahoy asin an lana nin pisog nin tamarindo pwedeng kuanon sa mga pisog. An malumhok na hoben na dahon kan Tamarindo ginagamit sa lutong Indian asin Filipino. Nin huli ta an tamarindo igwa nin manlaen-laen na gamit, ini pigkukultibar sa bilog na kinaban sa mga tropikal asin subtropikal na sona.

## Toltolan
Kakapo

An **kakapo** (*Strigops habroptila*) sarong gamgam na dai nakakalayog sa banggi kan pamilyang Strigopidae, na yaon sa New Zealand. Susog sa mga pag-aadal sa DNA, ini kabali sa pinakagurang na nabubuhay na pamilya kan orden Psittaciformes, basal sa ibang mga pamilya. Ini an solamenteng buhay na dai nakakalayog na loro asin an pinakamagabat na klase nin loro sa kinaban.

## Toltolan
Pabo (kakanon)

An **karneng pabo**, iyo an karne kan pabo, asin tipikal ini hale sa pig'aataman na pabo, alagad pwede man sa layas na pabo. Ini popular na popular na giso, orog na sa Norte Amerika asin sa Reyno Unido, kun saen ini tradisyonal na kinokunsomo sa mga piyestang makahulogan na gayo arog kan inaapod na Thanksgiving asin Pasko (Krismas) pero dawa man sa ordinaryong karakanan.

## Pag'andam asin produksyon

An mga pabo pinapabakal giris na o giniling, asin bilog na bilog pa siring sa manok na an payo, mga bitis asin balukag pigharale na. An pabong kinoronang inapod iyo idtong hinalean payo asin mga paa saka mga pakpak. An pinagyelong (frozen) bilog na pabo popular na gayo. Mga giniris o pinidasong pabo parati ginagamit sa sandwich o siniserbing cold cuts; asin sa mga kaso na kaipohan manok, pabong karne an kasalida. Giniling na pabong karne tinitinda sa saod bilang karibay sa karneng baka ta marhay sa salud an pabantog. Kun medyo sapote an preparasyon kan pabong karne, ini naluwas na bakong mamulot-pulot siring sa ibang karne arog kan sa manok o itik.

Mga layas na pabo, orawang teknikal haros mayong pinag'iba sa inataman na pabong karne, ini medyo iba man daa an lasa o namit, sa mga inataman na pabo sa poltri. Ini an karne mas mairom siring man an daghan na may 'maisog' na pannamit. An lasa patin kaini nag'iiba depende sa panahon na kun dakul an tinutuka na mga insekto arog halimbawa kun summer o sa panahaon na an dyeta haros mga doot sana ta igdi mas maluru-labsay an lasa. An mga gugurang man na kasta nin pabo naiiba man sa namit. An tradisyonal na pinag'ataman na mga Ingles na pabo, an karne kaini designado sa EU asin sa UK na Traditional Speciality Guaranteed sa irarom na markang *Traditional Farmfresh Turkey*.

## Toltolan
Departamento nin Córdoba (Colombia)

An **Córdoba** (, ) sarong Department nin Republika nin Colombia namumugtak sa norte kan country sa kan Colombian Ronang Caribbean. An Córdoba naghahampang sa bandang norte kan Caribbean Sea, sa bandang norte-subangan sa  Sucre Department, subangan sa Departamento Bolívar asin bandang habagatan sa Departamento Antioquia. Sa kan 2018, an populasyon nin Córdoba tinatantyang 1,784,783. An kabesera kaini iyo an siyudad nin Montería.

## Mga Munisipalidad

An Córdoba binibilog nin 30 munisipalidad asin mga mayor na banwaan: 

# Ayapel
# Buenavista
# Canalete
# Cereté
# Chimá
# Chinú
# Ciénaga de Oro
# Cotorra
# La Apartada
# Lorica
# Los Córdobas
# Momil
# Moñitos
# Montelíbano
# **[[Montería]]**
# Planeta Rica
# Pueblo Nuevo
# Puerto Escondido
# Puerto Libertador
# Purísima
# Sahagún
# San Andrés de Sotavento
# San Antero
# San Bernardo del Viento
# San Carlos
# San José de Uré
# San Pelayo
# Tierralta
# Tuchín
# Valencia

## Mga Gobernador nin Córdoba

An Kongreso  nin Colombia naaprobahan kan 9 Desyembre 17, 1951 an pagtugdas kan Departamento nin Córdoba asin ngapit pinag'aprobrahan ni Presidente nin Colombia Roberto Urdaneta Arbeláez, alagad ini napari'gon sana pakalihis nin anom na bulan.

### Lista nin mga Enot na Gining asin Ginoo nin Córdoba

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Government of Cordoba official website
Papaver somniferum

An ***Papaver somniferum***, na bisto sa apod na **opium poppy** o **breadseed poppy**, sarong klase nin namumurak na tinanom sa pamilyang Papaveraceae. Ini an klase nin tinanom na parehong pinagkukuanan kan opyo asin poppy seeds asin ini man sarong mahalagang ornamental na tinanom na pigtatanom sa mga hardin. An katutubong sakop kaini iyo an rehiyon kan sirangan kan Mediteraneo, alagad poon kaidto natatahoban na nin lakop na pag'introdusir asin pagkultibar poon pa kan suanoy na panahon sagkod sa presenteng aldaw. Ini ngonyan naturalisado na sa kadaklan na parte kan kinaban na may mga klimang templado.

## Toltolan
Gwantes

An **gwantes** sarong pang-sulot na nagtatahob o pinapatos an kamot, na ini may suway-suway man na sulotan o lala'gan kan lambang muro' kaiba an tindarakul. An gwantes naprotekta asin naligtas sa mga kamot kontra sa lipot o init, pagrungas sa pag'iraid sa kublit, o huli sa kemikal o tibaad pa man na makaulakit na kahelangan; o sarong pag'ulang sa anoman na dapat dai madu'tan kan hubang kamot.

An mga gwantes gibo sa mga materyales na tela, anit, goma, latex, neoprene, seda, asin (sa mail) na metal. Mga gwantesm na gibo sa kevlar naprotektar sa kagsulot sa mga pagtaga' o pagsi'si'. Mga gwantes asin mga gauntlet tuyong kairiba sa pressure suit asin spacesuits.

## Toltolan
Tiberias

An **Tiberias** (; , ; ) sarong siyudad sa bandang sulnopan na pampang kan Danaw nin Galilea sa Israel. Natugdas kan mga 20 AD, ipinangaran ini ki Emperador Tiberius kan Imperyong Romano. Itinugdas an Tiberias ni Herodes Antipas, aki ni Dakulang Herodes, asin ini an nagin kabisera kan nanasasakupan kaini sa Galilea.

Namugtask an Tiberias sa halangkaw na respeto sa Hudaismo poon kan katahawan nin ikaduwang siglo CE, asin poon kaidtong ika-16 na siglo, natutumoyan na ini bilang saro sa Apat na Banal na Siyudad sa Hudaismo, kairiba an Jerusalem, Hebron asin Safed. 

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Tolong mgs naenot na retrato nin Tiberias
Morinda citrifolia

An ***Morinda citrifolia*** sarong kahoy na namumunga sa pamilya nin Rubiaceae. Igwa nin labing 100 na pangaran para sa prutas na ini sa manlaen-laen na rehiyon, kabali an **great morinda**, **Indian mulberry**, **noni**, **beach mulberry**, **vomit fruit**, **awl tree**, asin **rotten cheese fruit**.

Tubong Sur-subangan na Asya asin Australasia, an species na ini nakalakop sa bilog na Pasipiko kan mga marinero na Polinesya. Ini ngonyan pigkukultibar sa bilog na tropiko asin lakop na naturalisado.

An tinanom igwa nin mga anthraquinones, na pwedeng makadanyar sa salud nin tawo. Minsan ngani an preskong prutas puedeng kakanon, an matarom na hamot kaiyan ginigibong sulit sana iyan bilang kakanon sa tiggutom. Ginagamit man ini sa tradisyonal na medisina asin pigpoproseso sa mga produkto arog kan mga duga.

## Toltolan
Tataramon na Woi

An **Woi** (Wooi) sarong tataramon na Malayo-Polinesyo kan Papua, Indonesya na mayormenteng pigtataram sa mga baryo nin Wooi asin Woinap sa Isla nin Yapen asin sa baryo nin Yenuari sa Isla nin Moisnum.

## Mga toltolan

## Urog pang mababasa

* 
* 

## Mga panluwas na takod
* An Paradisec igwa nin bukas na koleksyon gikan sa Emily Gasser na kabali an  mga materyales sa tataramon na Woi
Mga tataramon na Cenderawasih

An **mga tataramon na Cenderawasih**, na midbid man sa apod na **mga tataramon na Nukleyar na Sola nin Cenderawasih** asin haros kapareho kan **mga tataramon kan Sulnopan na Bagong Guinea**, sarong sanga kan mga tataramon na Austronesyo kan Indonesya, na manunumpungan sa mga isla asin baybayon kan Cenderawasih Bay sa mga probinsya kan Sulnopan na Papua, Katahawan na Papua asin Papua.

Kadaklan kan mga tataramon nabibisto sana gikan sa halipot na mga listahan nin mga tataramon, alagad an Biak, Wamesa, asin Wooi medyo napatotoohan.

## Morpolohiya sa kasaysayan
Mga pagsasapakarhay-giraray kan mga marker nin subheto asin dai nababago na mga marker nin pagsasadiri para sa mga proto-tataramon kan Sola nin Cenderawasih susog ki Kamholz (2015). Mangnoha na V = vocalic conjugation, C = consonant conjugation:

Proto-Sola nim Cenderawasih:
:
:

Proto-Biakiko:
:
:

Proto-Habagatan-sulnopan na Sola nin Cenderawasih:
:
:

Proto-Yaur-Yerisiam:
:
:

## Mga tataramon
Gikan ki Kamholz (2024):

***Nukleyar na Sola nin Cenderawasih**
****Biakiko**
*** Biak (Numfor)
*** Dusner
*** Meoswar
*** Roon
****[[Mga tataramon na Yapen (Austronesian)|Yapen]]** (urog pang hilingon)
****Habagatan-sulnopan na Sola nin Cenderawasih**
*** Umar
*****Yaur-Yerisiam**
****Yaur
****Yerisiam

## Mga leksikal na pagpapakarhay-giraray
An Proto-Biakiko, an ginikanan kan mga tataramon na Biakiko, pigpakarahay-giraray ni Rich (2020).

## Mga toltolan

## Dugang na pagbasa

* Kamholz, David (2015). The reconstruction of Proto-SHWNG morphology
* Rich, Ellora (2020). Comparative Reconstruction of Proto-Biakic Phonology
*
Thomas Aquinas

Si **Thomas Aquinas**   – 7 Marso 1274) sarong Italyanong Dominikanong prayle asin padi, an nangengenot na Eskolastikong paraisip, asin pa saro sa pinakamaimpluwensyang pilosopo asin teologo sa tradisyon Sulnopan. Sarong Doktor nin Simbahan, siya gikan sa baryo nin Aquino sa Kahadean nin Sicily.

Si Thomas iyo an proponente kan teolohiyang natural asin an ama kan "ariponpon nin kaisipan" (na sinasakop kapwa teologo asin pilospiya) na midbid sa apod na Tomismo. Saiyang sinasabi na an Dyos iyo an kapu'ngolan nin ilaw sa pagrason natural asin ilaw nin pagtubod. Saiyang kinukugos magkapirang mga ideya na ibiniklad ni Aristotle asin pighingowa na masintesis Pilosopiyang Aristotelian sa mgam prinsipyo nin Kristiyandad. Siya ipigladawan bilang iyo an "pinakamaimpluwensyang paraisip kan medieval period" and "the greatest of the medieval philosopher-theologians".

An pinakamarayrahay na trabaho ni Tomas iyo an dai-tapos na *[[Summa Theologica]]*, o *Summa Theologiae* (1265–1274), the *[[Quaestiones Disputatae de Veritate|Disputed Questions on Truth]]* (1256–1259) and the *[[Summa contra Gentiles]]* (1259–1265). An saiyang mga tuyaw asin yawit dapit sa Eskritura Kristiyano asin manongod ki Aristotle nagbibilog man kan mga importanteng kabtang kan saiyang obra. Siya mauunabihan man kan saiyang mga Eukaristikong mga himno, na parte na kan liturhiya nin Simbahan.

Komo sarong Doktor nin Simbahan, si Tomas konsideradong saro sa pinakalataw na teologo asin pilosopo kan Simbahan Katoliko. Siya inaapod sa teolohiyang Katoliko na   ("Angelic Doctor", with the title "doctor" meaning "teacher"), and the  ("Universal Doctor"). Kan 1999 si Papa John Paul II nagdugang nin bagong titulo dugang sa mga tradisyonal na mga apod saiya:  ("Doctor of Humanity/Humaneness").

## Toltolan
Rehiyon Kagera

An **Rehiyon Kagera** (*Mkoa wa Kagera* sa Swahili) iyo an saro sa 31 administratibong rehiyon kan Tanzania. Nasasakopan kan rehiyon an area nin . Komparable an rehiyon sa sukol kan area nin daga kan Netherlands. Napapalibotan an Rehiyon Kagera sa subangan kan  Danaw Victoria, Rehiyon Mwanza asin Rehiyon Mara. Napapalibotan an rehiyon sa habagatan kan Rehiyon Geita asin Rehiyon Kigoma. Sa huri, napapalibotan an Kagera kan Rwanda sa solnopan, Uganda sa amihanan asin Burundi sa habagatan-solnopan. An kapitolyo kan iyo an syudad nin Bukoba. Segun sa 2022 national census, an rehiyon igwang populasyon nin 2,989,299, sarong pagdugang gikan sa 2,458,023 nairekord kaidtong 2012.

## Toltolan
Dinengdeng

An **Dinengdéng** (inaapod man **inabraw**) sarong Ilokanong garo sinabawan na giso na may mga gulay-gulay uso sa Norteng Luzon, Filipinas. Ini tinata'wan namit sa pagdogdog igdi nin *[[Bugguong|bugguóng munamón]]* (bagoong o balaw) asin midbid sa simpleng pangandam kaini asin paggamit nin mga preskong mga gulayon arog kan ugbos nin dahon asin burak nin kalabasa saka saradit na sira arog kan bading tamban. Ini   Ilokanong luto. 

## Toltolan

]
Rehiyon Amihanan na Pemba

An **Rehiyon Amihanan na Pemba** () iyo an saro sa 31 na mga rehiyon kan Tanzania. Nasasakopan kan rehiyon an area nin . Namumugtak an administratibong rehiyon na enterong yaon sa isla Pemba. Napapalibotan an Rehiyon Amihanan na Pemba sa amihanan kan Kadagatan Indio, habagatan kan Rehiyon Habagatan na Pemba asin sa solnopan kan Pemba Channel. An kapitolyo kan rehiyon iyo an Wete. Segun sa 2012 census, an rehiyon igwang kabilogan na populasyon nin 211,732.

## Toltolan
Ceratopogon

An ***Ceratopogon*** sarong genus nin mga langaw na sakop sa pamilyang Ceratopogonidae.

An genus enot na ilinadawan ni Meigen kan 1803.

An genus igwa nin haros kosmopolitan na distribusyon.

## Mga species
Obata no Onīsan

Si  sarong Hapones na komedyante.

An tunay na pangaran ni Obata .

## Filmograpiya
### Telebisyon

## Toltolan
Yey!

**Yey! Channel** (stylized as **YeY! Channel** ) sarong bloke nin programa sa mga kaakian sa Pilipinas na ginibo kan ABS-CBN, asin saro sa mga freemium na channel kan ABS-CBN TV Plus .    Yey! iyo an ikaduwang channel nin anime kan ABS-CBN, pagkatapos kan Hero TV . An channel nagpaluwas nin Filipino -dubbed na mga serye nin anime na Hapon asin mga palabas na cartoon sa ibang bansa, kaiba an mga imported na programa gikan sa dating mayor na channel kan ABS-CBN asin Hero TV.

## Mga toltolan

## Hilingon man
*ABS-CBN
*Team Yey!
*Talaan ng mga palabas ng ABS-CBN
Culicoides

An ***Culicoides*** sarong genus nin mga parakagat na mga midge sa pamilya Ceratopogonidae. Igwa nin sobra sa 1000 na species sa genus, na nababanga sa kadakol na subgenera. An nagkapirang klase nin hayop midbid na mga paradara nin manlaen-laen na helang asin parasito na pwedeng makaapektar sa mga hayop. An genus igwa nin halawig na rekord nin fossil, na an pinakaenot na mga fossil hale sa Burmese amber, mga 99 milyones na taon an edad. 

## Mga species
*Subgenus ***Avaritia***

***[[Culicoides brevitarsis]]* - suspected as vector of Akabane and Aino virus
***[[Culicoides imicola]]* - main vector of bluetongue virus and African Horse Sickness in Southern Europe
***[[Culicoides chiopterus]]* -
***[[Culicoides dewulfi]]* -
***[[Culicoides obsoletus]]* -
***[[Culicoides scoticus]]* -
*Subgenus ***Beltranmyia***
***[[Culicoides circumscriptus]]*
***[[Culicoides crepuscularis]]*
***[[Culicoides manchuriensis]]*
***[[Culicoides salinarius]]*
*Subgenus ***Culicoides***
***[[Culicoides boyi]]*
***[[Culicoides deltus|Culicoides delta]]*
***[[Culicoides fagineus]]*
***[[Culicoides grisescens]]*
***[[Culicoides impunctatus]]* (Highland midge) - vector for *[[Haemoproteus]]* spp.
***[[Culicoides kalix]]*
***[[Culicoides newsteadi]]*
***[[Culicoides nipponensis]]*
***[[Culicoides punctata|Culicoides pulicaris]]*
***[[Culicoides punctata|Culicoides punctatus]]*
***[[Culicoides selandicus]]*
*Subgenus ***Drymodesmyia***
***[[Culicoides loughnani]]*
*Subgenus ***Haematomyidium***
***[[Culicoides insinuatus]]*
***[[Culicoides paraensis]]* - vector of Oropouche virus
*Subgenus ***Haemophoructus***
***[[Culicoides gemellus]]*
*Subgenus ***Hoffmania***
***[[Culicoides foxi]]*
***[[Culicoides fusipalpis]]* 
***[[Culicoides ignacioi]]* 
***[[Culicoides insignis]]* 
***[[Culicoides lutzi]]* 
***[[Culicoides maruim]]* 
***[[Culicoides paramaruim]]*
*Subgenus ***Macfiella***
***[[Culicoides phlebotomus]]* 
*Subgenus ***Meijerehelea***
***[[Culicoides guttifer]]*
*Subgenus ***Monoculicoides***
***[[Culicoides nubeculosus]]*
***[[Culicoides variipennis]]*
*Subgenus ***Oecacta***
***[[Culicoides furens]]*  transmits *[[Mansonella ozzardi]]*
*Subgenus ***Remmia***
***[[Culicoides oxystoma]]*
*Subgenus ***Tokunagahelea***
***[[Culicoides pygmaeus]]*
*Subgenus ***Trithecoides***
***[[Culicoides anophelis]]*

## Toltolan
Danaw Rweru

An **Danaw Rweru** iyo an sarong danaw na harani sa pinakaamihanan na punto kan Burundi sa central Africa. An amihanan na baybayon kan danaw minaporma kan kabtang kan kasagkoran kan Burundi sa Rwanda. Iyo iyan an pinakaharayong punto nin ginikanan kan Salog Nile. An Salog Kagera, konsiderado kan kadaklan bilang punto nin kapinonan kan Nile, namumugtak sa amihanan na kabtang kan danaw, namumugtak sa Rwanda.

## Toltolan
Face of Beauty International

An **Face of Beauty International** iyo an taonan na internasyonal na pagarayonan na nagtatampok nin mga contestants gikan sa manlaenlaen na mga nasyon asin mga teritoryo. Nagpoon iyan kaidtong 2011 asin naestabilisar kaidtong 2012, sa Auckland, New Zealand, sa irarom kan pamayo ni Mila Manuel.

Nagin bantog an pagarayonan sa internasyonal na kompetisyon asin nai-*host* na sa manlaenlaen na nasyon, kabali an Thailand, Taiwan, Mongolia, India, asin Filipinas .

## Toltolan
Salog Kagera

An **Kagera River**, midbid man bilang **Salog Akagera**, o **Alexandra Nile**, iyo an salog sa Subangan na Aprika, pigpoporma an kabtang kan itaas na  headwaters kan Nile asin daradara an tubig gikan sa saiyang harayong gunuan. Igwang kabilogan na laba nin  gikan sa saiyang gunuan na namumugtak sa  Danaw Rweru sa Rwanda.

An seksyon kan salog na nginaranan na Kagera nagpopoon sa Burundi, nagbubulos paluwas sa Danaw Rweru. Gikan sa danaw, nagbubulos iyan pasiring sa subangan sa enterong kasagkoran kan Rwanda-Burundi asin Rwanda-Tanzania sa sarong confluence kaiba an Salog Ruvubu. An katubigan kan Kagera pigtatao kan duwang mayor na tributaryo, an Nyabarongo kan Rwanda, na nagpapano sa Danaw Rweru, asin an Ruvubu kan Burundi. Dai aram kun arin sa duwang *feeder rivers* na ini an mas halaba asin mala baga an ultimadong gunuan kan Nile. Poon sa confluence, nagbubulos an Kagera pasiring sa amihanan sa kasagkoran kan Rwanda-Tanzania, sa Rusumo Falls asin sa Akagera National Park. Kaipohan na magsiko pasiring sa subangan, susundon an kasagkoran kan Tanzania-Uganda asin *emptying* sa Danaw Victoria sa Uganda. Kaidtong 1898, si Richard Kandt iyo an enot na Europeo na nakaabot sa gunuan kan Kagera.

Prominenteng naitampok an salog sa kasaysayan kan nasyon na saiyang pigdadalaganan, urog na sa Rwanda.  Kaidtong 1894, an Aleman na si Gustav Adolf von Götzen buminalyo sa Kagera sa Busay Rusumo, minarkahan an Rwandan colonial era na opisyal na nagpoon kaidtong 1899. Asin kaidtong 1916, durante kan World War I, dinaog kan mga the Belgians an mga Germans, luminaog sa Rwanda sa paagi kan parehong ruta.  Nagin bantog an salog sa ibang nasyon kaidtong 1994 huli sa pagdara nin mga bangkay gikan sa Rwandan genocide pasiring sa Danaw Victoria, nagkawsa nin *state of emergency* na dineklara sa mga rona kan Uganda, kun saen an mga lawas na idto inaranod.

## Toltolan