Bagyong Sendong

An **Bagyong Washi**, na midbid sa Filipinas bilang **Bagyong Sendong**, sarong tropikal na buhawi sa tropiko na nagkawsa nin katastropikong danyos sa Pilipinas sa huring parte kan 2011. Naghugpa si Washi sa kadagaan kan Mindanao, sarong mayor na rehiyon sa Pilipinas, kan Disyembre 16. Nanluya na nin kadikit pagkatapos na malampasan an Mindanao, alagad nakabawi nin kosog sa Dagat Sulu, asin nakaabot giraray sa Palawan kan Disyembre 17.

## Meteorolohiyang kasaysayan
Kan Disyembre 12, an Joint Typhoon Ward Center (JTWC) nagsabi na igwang nabubuong lugar kan hababang presyur na sa 545 kilometros (585 m mi) sa sur-sur-subangan kan Guam. Mantang nasa gilid kan baba nin sarong palabang palabang bukid, an sistema padagos na pasolnopan pasiring sa Pilipinas. Huling nasa lugar na may marahay na kahusayan asin tama sanang doros, nahimo kan hararom na *convection* na magdanay sinda sa sirkulasyon. An padagos na pagbuo kan nagsunod na aldaw an nagtulod sa JTWC na magpaluwas nin Tropical Cyclone Formation Alert kan Disyembre 13.Pakalihis nin mayo pang anom na oras, an JTWC sagkod an Japan Meteorological Agency (JMA) nagklasipikar kan sistema bilang tropikal na depresyon, na 27W. Sa pagpapadanay nin pasolnopan na dalan, an depresyon inasahan na luway-luway na makusog sa laog kan suminunod na tolong aldaw.  Sa kadaklan na kabtang kanDisyembre 13, an kadikit na pagdakol nin shear suminuhay sa bagyo hale sa sentro kan depresyon, na naaatraso pa. Pag - abot nin Disyembre 14, an *convection* luminangkaw sa hababa asin dangan hinorophorop kan JTWC an sistema na makaabot na sa tropikal na kamugtakan nin bagyo.

Sa kapinonan nin Disyembre 15, an sistema buminalyo sa solnopan nin 1350E asin luminaog sa Pilipinas Atmospheric, Geopisikal asin Astronomoic Services Administration's Administration (PAGASA). Sa paggibo kaiyan, an PAGASA nagpoon na magpaluwas nin mga abiso asin iinasignar an buhawi sa lokal na ngaran na Sendong. Dai nahaloy pakatapos kaiyan, an bagyo uminagi harani sa Palau. Pag - abot nin 0600 UTC, itinaas kan JMA an sistema sa estado na tropikal na bagyo, asin tinwan nin ngaran na Washi.ה. Sa pagpapadanay nin marikas na dalan pasolnopan, si Washi luway - luway na nagin mas organisado, na an hababang lebel nag - ooswag durante kan huring kabtang kan Disyembre 15. Kan Disyembre 16, naabot ni Washi an saiyang pinakamakusog na duros  bilang bagyo sa tropiko asin nakaabot sa kaenot-enoteng hugpa sa daga sa sirangan na baybayon nin Mindanao.

Pakatapos mag-agi sa kadagaan kan Mindanao, si Washi luminuya huli sa interaksion sa daga, alagad an bagyo tolos na nakabawi kan kosog kaiyan, sa Dagat  Sulu. Sa paghinanapos kan Disyembre 17, buminalyo si Washi sa Palawan asin nag'abot sa Timog na Dagat Tsina, asin an sistema naghale sa PAR kan Disyembre 18. Napaluya sa tropikal na depresyon asin nawara kan Disyembre 19, huli sa malipot, marang aire, kaiba kan Amihanan na Monsoon.

## Mga danyos

Sa ibong kan Cagayan de Oro River Basin, sarong lokal na makusog na uran an nangyari durante kan pag-agi kan Bagyong Washi. Sa baybayon nagbubulos hale sa Macajalar Bay, kun sain nagdadalagan an salog nin Cagayan de Oro, na duminalagan pasiring sa tugdok na parte kan Bukid nin Makaturing, Bukid nin Kalatungan, asin Bukid nin Kitanglad, na nagbunga nin orograpikong pagdakul nin uran. Sarong estasyon nin pam-panahon sa Capehan na yaon sa gilid kan Salog nin Bubangan, sarong tributaryo kan salog nin Cagayan de Oro, an nakarekord nin 475 milya (18.7 sa laog) nin labing 24 oras na lawig. An pangyayari mismong uran 1-sa-20 taon na pangyayari para sa Misamis Oriental. Sa lawig na 24 oras, 180.9 milya (7.12) nin uran an nagbubulos  sa Lumbia na nakapapareho sa labing 60 porsiyento kan saindang pag-uran kun Disyembre.

## Pakalihis nin bagyo

Sarong dakulaon na pag-ayuda may koneksion sa pag - ebakwar nin 100,000 katawo an nangyari kan aga nin Disyembre 17, 2011. Mga 20,000 na soldados an inandam tanganing tumabang sa pagbawi kan mga tabang asin pag-ebakwar. Isinugo an Philippine Coast Guard tanganing hanapon an mga tawo pagkatapos kan mga baryo na ibinaretang iinanod pasiring sa dagat. Anom na polo an ilinigtas sa baybayon kan El Salvador, si Misamis Oriental asin an 120 pa sa katubigan harani sa Opol township. Si Presidente Benigno Aquino III nagbisita sa Cagayan de Oro asin Iligan kan Disyembre 20, 2011, asin nagpahayag nin sarong nasyonal na kalamidad sa apektadong mga probinsiya. Nakiulay man an Presidente sa mga siudadano kaiyan na tabangan an mga biktima sa saindang paagi nin pagselebrar kan kapaskuhan.

Sarong *outbreak* kan leptospiro an biglang nag-abot pagkatapos kan bagyo, nakaulakit sa labing 400 katawo asin nakagadan nin 22. May mga dugang pang mga pakagadan huli sa paghugot na nangyari sa mga sentro kan pig-ebakwaran, an eksaktog bilang dai pa aram.

Sa laog kan tolong taon pakalihis kan Washi, $2.57 bilyones (ESUS58 milyones) an naareglar tanganing magtugdok nin 30,438 istaran, na dinisenyo tanganing makaya an doros na 220 kilometros an distansia (140 mph), sa walong rehiyon.ː. Mayo pang kabanga kan total na ini an itinogdok kan Disyembre 2014, minsan ngani an pagtogdok sa Cagayaan De Oro asin Iligan sa kadaklan kompleto.

## Toltolan