Seneca the Younger

Si **Lucius Annaeus Seneca the Younger** ( /ˈ s ɛ n ɪ k ə /  ; c. 4 BC – AD 65),  na parati midbid na mononymous bilang **Seneca**, sarong Estoikong pilosopo kan Suanoy na Roma, sarong estadista, dramatista, asin sa sarong obra, satirista, gikan sa post-Augustan na panahon kan literaturang Latin .

Si Seneca namundag sa Colonia Patricia Corduba sa Hispania, asin sinanay sa retorika asin pilosopiya sa Roma . An saiyang ama iyo si Seneca an Gurang, an saiyang matuang tugang iyo si Lucius Junius Gallio Annaeanus, asin an saiyang sobrino iyo an pararawitdawit na si Lucan . Kan AD 41, si Seneca idinistiero sa isla nin Corsica sa irarom ni emperador Claudio,  alagad tinugutan na magbalik kan 49 tanganing magin paratukdo ni Nero . Kan si Nero magin emperador kan 54, si Seneca nagin saiyang parakonseho asin, kaiba an prepekto kan pretoria na si Sextus Afranius Burrus, nagtao nin may kakayahan na gobyerno sa enot na limang taon kan pagreynar ni Nero. An impluwensya ni Seneca ki Nero nagluya sa pag'agi nin panahon, asin kan 65 si Seneca ginadan sa paagi nin pirit na paggadan huli sa soboot pakikisumaro sa pagsasarabotan kan mga Pisonian na gadanon si Nero, na posibleng inosente siya.  An saiyang estoiko asin kalmadong paggadan sa sadiri nagin tema kan kadakol na mga pintura.

Bilang sarong parasurat, si Seneca midbid sa saiyang mga pilosopikal na obra, asin sa saiyang mga dula, na gabos mga trahedya . An saiyang mga obrang prosa kabali an 12 na mga essay asin 124 na mga surat na nagtutukar kan mga isyung moral. An mga isinurat na ini minakompuesto kan saro sa pinaka-importanteng mga grupo nin pangenot na materyales para sa suanoy na Estoicismo .  Bilang sarong trahedya, siya midbid na gayo sa mga dula arog kan saiyang *Medea*, *Thyestes*, asin *Phaedra* . Si Seneca nagkaigwa nin dakulang impluwensya sa mga huring henerasyon—durante kan Renaissance siya "sarong madonong na hinahangaan asin iginagalang bilang sarong orakulo nin moral, dawa nin Kristiyanong pagpapauswag; sarong kagurangnan nin estilo nin literatura asin sarong modelo [para sa] dramatikong arte." 

## Buhay

### Amay na buhay, pamilya asin pagkaadulto
Si Seneca namundag sa Córdoba sa Romanong probinsya nin Baetica sa Hispania .  An saiyang sanga kan Annaea gens binibilog nin mga kolonistang Italiko, na may ginikanan na Umbrian o Paelignian.  An saiyang ama iyo si Lucius Annaeus Seneca the Elder, sarong Romanong kabalyero na namundag sa Espanya na nagin bantog bilang sarong parasurat asin paratukdo nin retorika sa Roma.  An ina ni Seneca, si Helvia, gikan sa sarong prominenteng pamilyang Baetician.  Si Seneca iyo an ikaduwa sa tolong magturugang; an iba pa iyo si Lucius Annaeus Novatus (kan huri namidbid bilang Junius Gallio), asin si Annaeus Mela, an ama kan pararawitdawit na si Lucan .  Si Miriam Griffin nagsabi sa saiyang biograpiya ni Seneca na "an ebidensya para sa buhay ni Seneca bago an saiyang pagkadistiero kan 41 kadikit na gayo, asin an potensyal na interes kan mga taon na ini, para sa kasaysayan sosyal, siring man para sa biograpiya, dakulaon na gayo na dikit na mga parasurat ki Seneca an naglaban sa sugot na magkua nin kaaraman sa paagi nin imahinasyon."  Si Griffin nag-infer man gikan sa mga suanoy na pinagkukuanan na si Seneca namundag kan 8, 4, o 1 BC. Sa paghona nia namundag sia sa pag-oltanan kan 4 asin 1 BC asin nag-eerok sa Roma kan AD 5. 

Sinasabi na si Seneca dinara sa Roma sa "mga takyag" kan saiyang tiyaon (tugang na babae kan saiyang ina) sa hoben na edad, posibleng kan siya mga limang taon pa sana.  An saiyang ama nag-erok sa kadaklan kan saiyang buhay sa siyudad.  Tinokdoan si Seneca kan parateng mga asignatura nin literatura, gramatika, asin retorika, bilang kabtang kan pamantayan na edukasyon kan mga Romanong halangkaw an pagkamundag.  Mantang hoben pa siya nag-ako nin pilosopikal na pagsasanay gikan ki Attalus the Stoic, asin gikan ki Sotion asin Papirius Fabianus, na parehong kabali sa halipot na buhay na Eskwelahan kan Sextii, na pinagsararo an Estoicismo sa Pythagoreanismo .  Si Sotion nakumbinsir si Seneca kan siya sarong hoben na lalaki (sa saiyang amay na beynte anyos) na magin sarong vegetarian, na saiyang pigpraktis sa laog nin mga sarong taon bago siya pig-aghat kan saiyang ama na mag-ontok huli ta an praktis na ini konektado sa "mga rito na dayuhan".  Si Seneca parateng igwa nin mga kadepisilan sa paghangos sa bilog niyang buhay, posibleng hika,  asin sa sarong punto kan saiyang kabangaan nin beynte anyos (  ) garo siya tinamaan nin tuberkulosis .  Ipinadara siya sa Ehipto tanganing mag-erok sa saiyang tiyaon (an iyo man sanang tiyaon na nagdara saiya sa Roma), na an agom na si Gaius Galerius nagin Prepekto kan Ehipto .  Inataman niya ini sa laog nin sarong panahon nin helang na naglawig nin sagkod sa sampulong taon.  Kan 31 AD nagbalik siya sa Roma kaiba an saiyang tiyaon, an saiyang tiyo nagadan sa dalan sa sarong pagkalunod nin barko.  An impluwensya kan saiyang tiyaon nakatabang ki Seneca na maelihir bilang quaestor (posibleng pakatapos kan AD 37  ), na iyo man an nagtao saiya kan deretso na magtukaw sa Senado kan Roma . 

### Pulitika asin pagkadistiero
An amay na karera ni Seneca bilang sarong senador garo baga nagin matrayumpo asin inomaw siya huli sa saiyang oratoryo.  Sa saiyang mga sinurat si Seneca mayo nin marahay na masasabi manungod ki Caligula asin parati siyang piglaladawan bilang sarong halimaw.  Si Cassius Dio nagsaysay nin sarong istorya na si Caligula naanggot na gayo sa kapangganahan ni Seneca sa pagtaram sa Senado kaya pinagbotan niya ining maghugot.  Nakaligtas sana si Seneca huli ta grabe an saiyang helang asin sinabihan si Caligula na dai mahahaloy magagadan man giraray.  Ipinapaliwanag ni Seneca an saiyang sadiring kaligtasan bilang huli sa saiyang pasensya asin sa saiyang debosyon sa saiyang mga amigo: "Gusto kong likayan an impresyon na an gabos na magigibo ko para sa kaimbodan iyo an magadan." 

Kan AD 41, si Claudius nagin emperador, asin si Seneca inakusaran kan bagong emperatris na si Messalina nin pagsambay ki Julia Livilla, tugang na babae ni Caligula asin Agrippina .  An pangyayari pinagdudahan kan nagkapirang historyador, nin huli ta si Messalina igwa nin malinaw na mga motibo sa politika sa paghale ki Julia Livilla asin sa saiyang mga tagasuporta.   An Senado nagpronunsiar nin sentensiang kagadanan ki Seneca, na ibinalyo ni Claudio sa pagkadistiyero, asin si Seneca nag-erok nin suminunod na walong taon sa isla nin Corsica .  An duwa sa pinakaenot na natatada pang mga obra ni Seneca hale sa panahon kan saiyang pagkadistiero—parehong mga konsolasyon .  Sa saiyang *Consolation to Helvia*, an saiyang ina, si Seneca nagranga saiya bilang sarong ina na nagadan huli sa pagkawara kan saiyang aki sa pagkadistiyero.  Sinsambit sana ni Seneca an pagkagadan kan saiyang solong aking lalaki, pirang semana bago an saiyang pagkadistiero.  Sa huri kan saiyang buhay si Seneca inagom nin sarong babae na mas hoben saiya, si Pompeia Paulina .  Pighona na an omboy na aking lalaki pwedeng gikan sa mas naenot na kasal,  alagad an ebidensya "maluya".  An ibang obra ni Seneca kan panahon na ini, an saiyang *Consolation to Polybius*, saro sa mga pinatalingkas ni Claudio, nakasentro sa pagranga ki Polibio sa pagkagadan kan saiyang tugang. Bantog iyan sa pag-olog-olog kaiyan ki Claudio, asin ipinahayag ni Seneca an saiyang paglaom na babalikon sia kan emperador hale sa pagkadistiero.  Kan 49 AD inagom ni Agripina an saiyang tiyuon na si Claudio, asin sa paagi kan saiyang impluwensya si Seneca ipinaapod giraray sa Roma.  Nakua ni Agripina an pagkapretor para ki Seneca asin ninombrahan siang paratokdo sa saiyang aki, an magigin emperador na si Nero . 

### Imperyal na parahatol

Poon AD 54 sagkod 62, si Seneca nagin tagapayo ni Nero, kaiba an prepekto kan pretoria na si Sextus Afranius Burrus . Sa kapinonan kan pagreynar ni Nero, ginamit kan saiyang ina na si Agripina an saiyang autoridad sa paggibo nin mga desisyon. Si Seneca asin Burrus nagkontra sa awtoritaryan na matriarkiya na ini na nagin dahelan kan iresponsable kan emperador. An sarong produkto kan saiyang bagong posisyon iyo na si Seneca ninombrahan na suffect consul kan 56.  An impluwensia ni Seneca sinasabing nangorognang makosog kan enot na taon.  Si Seneca an nagmukna kan mga diskurso sa pag-aksesyon ni Nero kun saen siya nanuga na ibabalik an tamang legal na prosedimiento asin awtoridad sa Senado.  Sia man an naggibo kan eulohiya para ki Claudio na itinao ni Nero sa lobong.  An satirical skit ni Seneca *na Apocolocyntosis*, na nag-uulog-ulog sa pagdios ki Claudio asin nag-oomaw ki Nero, nagpoon sa pinakaenot na panahon kan paghade ni Nero.  Kan AD 55, si Seneca nagsurat *nin On Clemency* kasunod kan paggadan ni Nero ki Britannicus, tibaad tanganing aseguraron an mga namamanwaan na an paggadan iyo an katapusan, bako an kapinunan kan pagpabolos nin dugo.  *An On Clemency* sarong obra na, dawa ngani ini nag-uulog-ulog ki Nero, may katuyuhan na ipahiling an tamang (Stoic) na dalan nin birtud para sa sarong namamahala.  Isinusuherir ni Tacito asin Dio na an enot na pamamahala ni Nero, na durante kaiyan sia naghinanyog ki Seneca asin Burrus, medyo may kakayahan. Minsan siring, an suanoy na mga gikanan nagsusuherir na, sa pag-agi nin panahon, si Seneca asin Burrus nawaran kan saindang impluwensia sa emperador. Kan 59 sinda nag-alangan na uminoyon sa paggadan ki Agrippina, asin pakatapos kaiyan ibinareta ni Tacito na si Seneca kinaipuhan na magsurat nin sarong surat na nagpapatunay kan paggadan sa Senado. 

Kan AD 58 an senador na si Publius Suillius Rufus naggibo nin serye nin mga pag'atake sa publiko ki Seneca.  An mga pag'atake na ini, na ibinareta ni Tacitus asin Cassius Dio,  kabali an mga akusasyon na, sa laog sana nin apat na taon nin paglilingkod ki Nero, si Seneca nakakua nin dakulang personal na kayamanan na tolong gatos na milyon na sestertii sa paagi nin pagsingil nin halangkaw na interes sa mga pautang sa bilog na Italya asin sa mga probinsya.  Kaiba sa mga pag'atake ni Suillius an mga paghihingako nin sekswal na korapsyon, na may suhestiyon na si Seneca nakidorog ki Agrippina.  Si Tacitus, alagad, nagbareta na si Suillius may halangkaw na prehuwisyo: siya sarong paborito ni Claudio,  asin sarong parahabon asin impormante.  Bilang simbag, si Seneca nagdara nin serye nin mga prosekusyon huli sa korapsyon laban ki Suillius: an kabanga kan saiyang pagsadiri kinumpiskar asin siya ipinadara sa pagkadistiero.  Alagad, an mga pag'atake nagpapahiling nin kritisismo ki Seneca na ginibo kan panahon na idto asin nagpadagos sagkod sa mga huring panahon.  Si Seneca daing duwa-duwa na mayaman na gayo: igwa siyang mga propyedad sa Baiae asin Nomentum, sarong villa kan Alban, asin mga estada kan Ehipto.  Si Cassius Dio nagbareta pa ngani na an pag'alsa kan Boudica sa Britannia kawsa kan pagpirit ni Seneca nin darakulang pautang sa mga katutubong aristokrasya kan Britanya pagkatapos kan pagsakop ni Claudius sa Britanya, dangan bigla asin agresibong inapod sinda.  Si Seneca sensitibo sa siring na mga akusasyon: an saiyang *De Vita Beata* ("Sa Maogmang Buhay") nagpoon kan mga panahon na ini asin kabali an pagdepensa kan kayamanan sa mga linya kan mga Estoiko, na nagtutulod na an tamang pagkua asin paggastos nin kayamanan iyo an maninigong gawe-gawe para sa sarong pilosopo. 

## Toltolan