open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Susanoo

Si **Susanoo** (スサノオ; ortograpiyang historikal: スサノヲ, *Susanowo*) sarong kami sa mitolohiyang Hapones. An nguhod na tugang ni Amaterasu, an diosa kan saldang asin eroestoryang mga apoon kan linya kan imperyo nin Hapon, siya sarong laen-laen na lalawgon na dios na may pagkakontrang mga karakteristiko (kapwa marahay asin maraot), na ilinaladawan sa laen-laen na estorya magsalang bilang sarong layas, kahangahangang dios na asosyado sa dagat asin mga bagyo, bilang sarong eroeng personahe na guminadan nin sarong halas na mostro, o bilang sarong lokal na dios na konektado sa pag-ani asin agrikultura. An mga pagtubod nin mga sientista na naglataw pakatapos na ponan an Budhismo sa Hapon naheling man si Susanoo na pano nin mga dios nin pagbasol asin helang.

Si Susanoo, kataid ni Amaterasu asin kan daganon na kami Ōkuninushi (pigbabaybay man na 'Ōnamuchi') - na piglaladawan na magsalang aki o scion ni Susanoo depende sa ginikanan - iyo an saro sa sentral na mga dios kan nasyunal na sityo kan Hapon na nakarekord sa *[[Kojiki]]* (mga 712 CE) asin sa *[[Nihon Shoki]]* (720 CE). Isinurat an saro sa mga report kan gazetteer (Fudoki) na ipinadara kan korte kan emperador durante kan iyo man sanang peryodong isinurat an mga tekstong ini, an Probinsiya kan Izumo (sa ibong kan Prepekturang Shimane) sa solnopan na Hapon, igwa man nin dakol na haralipot na osipon manongod ki Susanoo o sa saiyang mga aki, na nagsusuherir nin koneksyon sa pag-oltanan kan dios asin kan rehiyon na ini.

Dugang pa, may nagkapirang iba pang eroestorya na isinuherir man sa pag-oltanan ni Susanoo asin kan Peninsula nin Korea.

## Toltolan
Alan Riou

Si **Alan Riou** (namundag 2 Abril 1997) sarong Pranses na siklista na sa presente nagbibisikleta para sa UCI ProTeam .

## Mayor na resulta
;2014
: 5th Overall Ronde des Vallées
;2015
: 3rd Kuurne–Brussels–Kuurne Juniors
: 4th Overall Ronde des Vallées
: 7th Overall Aubel–Thimister–La Gleize
;2017
: 3rd Grand Prix d'Isbergues
: 6th Grand Prix de la Ville de Nogent-sur-Oise
: 7th Paris–Chauny
;2018
: 1st Stage 2 Tour de l'Avenir
;2021
: 1st Classic Loire Atlantique
: 2nd Paris-Troyes

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Inari Ōkami

Si , inaapod man na , iyo an Hapones na *[[kami]]* kan mga amid, fertility, paroy, tsa asin sake, kan agrikultura asin industry, kan pankagabsan na prosperidad asin pankinàban na kapangganahan, asin saro sa prinsipal na kami kan Shinto. Kan amay na Hapon, si Inari iyo man an patron kan swordsmiths asin merchant.  Representado bilang lalaki, babayi, o androgynous, si Inari parating nahihiling bilang sarong kolektibo nin tulo o limang indibidwal na *kami*. Si Inari naglataw bilang sinasamba poon kan pagkamukna kan shrine sa Inari Mountain kan 711 AD, minsan siring an ibang mga iskolar nagtutubod na an pagsamba nagpoon kan huring ika-5 na siglo.

Pag-abot kan ika-16 na siglo, si Inari an nagin patron kan mga panday asin paraprotektar kan mga parapakilaban, asin an pagsamba ki Inari luminakop sa bilog na Hapon kan panahon nin Edo. Si Inari iyo an popular na persona kapwa sa Shinto asin mga pagtubod na Budhista sa Hapon.  Labi sa saro-katolohan (32,000) kan mga altar ns Shinto sa Hapon an idinudusay ki Inari  An modernong mga korporasyon, arog baga kan kompanyang cosmetic na Shiseido, padagos na nagrereber ki Inari bilang patron na kami, na may mga altar na mas halangkaw sa saindang opisina prinsipal.

An mga amid, o kitsune, ni Inari dalisay na puti asin nagseserbing saindang mga mensahero.

Sono sa osipon, si Inari, bilang sarong diosa, sinasabing nagduman sa Hapon kan panahon na lalangon iyan sa tahaw nin makuring gutom na tuminama sa daga. " Siya [si Inari] naghilig hale sa Langit na nakasakay sa puting amid, asin sa saiyang kamot nagdara siya nin mga goygoy nin sereal o tipasi. Ine, an termino na ginagamit ngonyan para sa bagas, iyo an ngaran kan cereal na ini. An saiyang dinadara bakong bagas kundi ibang seryal na natubo sa mga gatok-gatok. Susog sa osipon, kan mga suanoy na panahon an Hapon tubig asin tibo na daga."

## Toltolan
Toyoukebime

Si **Toyouke-Ōmikami** an diyosa nin agrikultura asin industriya sa relihiyon na Shinto. Sa orihinal na parte kan rehiyon nin Tanba kan Hapon, inapod siya tanganing mag-erok sa Gekū, Ise Shrine, mga 1,500 na taon na an nakaagi sa edad ni Emperador Yūryaku para magdulot nin sagradong kakanon ki Amaterasu Ōmikami, an diosa nin saldang.

Mantang popular sa ngunyan bilang Toyouke-Ōmikami, an saiyang ngaran isinurat gamit an karakter na Intsik sa kadakul na paagi kabali an ***Toyouke bime no kami*** (豊宇気毘売神) sa "Kojiki," mantang mayo man nin nasambit dapit saiya sa "Nihon Shoki". Sa literal, an saiyang ngaran nangangahulogan na kami nin "Luxuriant-food Princess".

Kadakul na alternatibong transkripsyon asin mga ngaran na attributed  sa Diosa na ini kabali an , , , an letrang "" sa  iyo an pinasimpleng porma kan  + . , asin .

Igwa nin suhay na shrine na idinudusay sa Ara-mitama, o  ni Toyouke na inaapod na  (Takamiya) sa laog kan Gekū.

## Toltolan
Pingpong

An **pingpong** (Ingles: *table tennis* o *whiff-whaff*), iyo sarong isport kun sain an duwa o apat na parakawat pigtatamaan an magian na bola, pabalik-balik sa lamesa gamit an sadit na solidong raketa. Nangyayari ini sa matagas na lamesa na binabanga nin net.

An pingpong iyo pinamamayohan kan pankinaban na organisasyon na International Table Tennis Federation (ITTF), namokna kan 1926. An ITTF igwa sa presente nin  226 kaapil na asosasyon. An opisyal na kasuguan iyo ispesipiko sa ITTF handbook. An pingpong iyo Olimpikong isport na poon 1988, na igwa nin nagkapirang mga kategorya. Poon 1988 hasta 2004, an mga ini soloong-lalaki, solong-babayi, dobleng-lalaki asin dobleng-babayi. Poon 2008, sarong *team event* an kinakawat imbes na doble.

## Mga panluwas na takod

* Opisyal na websityo kan ITTF
* Opisyal na websityo kan ETTU

## Toltolan
Nihon Shoki

An **Nihon Shoki** (日本書紀), na kun beses tinatradusir na *The Chronicles of Japan*, iyo an ikaduwang pinakamagurang na libro sa kasaysayan nin klasikong Hapon. An libro inaapod man na **Nihongi** (日本紀, "Japanese Chronicles"). Mas elaborado asin detalyado iyan kisa kan *[[Kojiki]]*, an pinakagurang, asin napatunayan na mahalagang kasangkapan para sa mga historyador asin arkeologo mantang kaiba diyan an kompletong rekord sa kasaysayan kan suanoy na Hapon. Natapos an *Nihon Shoki* kan 720 sa irarom kan pamamahala editoryal ni Prinsipe Toneri sa tabang ni Ō no Yasumaro asin iprinesentar ki Emperatris Genshō.

An *Nihon Shoki* nagpoon sa paglalang nin mga Hapon na eroestorya sana, na ipinaliliwanag an ginikanan kan kinaban asin an enot na pitong kapag-arakian nin banal na mga persona (na nagpoon ki Kuninotokotachi), asin nagpadagos sa nagkapirang osipon na arog kan sa Kojiki, alagad ipinadagos an pagkasaysay kaiyan sa mga pangyayari kan ika-8 siglo. Tinutubod na iyan eksaktong isinurat ni Emperador Tenji, Emperador Tenmu asin Emperatris Jitō. An Nihon Shoki nakasentro sa mga merito kan birtuosong mga namamahala siring man sa mga sala kan maraot na mga namamahala. Ilinaladawan kaiyan an mga pangyayari gikan sa mga kapanahonan nin mitolohiya asin diplomatikong kontak sa ibang nasyon. An *Nihon Shoki* nakasurat sa klasikong Intsik, arog kan komun sa opisyal na mga dokumento kan panahon na idto. Sa ibong na lado, an Kojiki nakasurat sa kombinasyon nin Intsik asin ponetikong transkripsion nin Hapon (pangenot para sa mga ngaran asin awit). An *Nihon Shoki* igwa man nin kadakol na nota sa transliterasyon na nagsasabi sa parabasa kun paano pigsasayod an mga tataramon sa Hapones. Kolektibo na an mga istorya sa librong ini asin sa Kojiki inaapod na mga istoryang Kiki.

Pigmukna an usipon kan Urashima Tarō poon sa halipot na pagsambit sa *Nihon Shoki* (Emperador Yūryaku Taon 22) na an sarong aki ni Urashima nagbisita sa Horaisan asin nakaheling nin mga ngangalasan. An mga huring saysay igwang malinaw na pig-ibang mga elemento gikan sa bantog na anekdota nin "Luck of the Sea and Luck of the Mountains" (Hoderi asin Hoori) na mahihiling sa *Nihon Shoki*. An mga naimukna kan huri iyo an usipon na Urashima na igwa kan Rip Van Winkle motif, kaya posibleng ibilang iyan nin nagkapira na enot na halimbawa nin pagbiyahe sa oras.

An enot na traduksyon natapos ni William George Aston kan 1896 (English), asin an pinakahuri ni Seyed Benyamin Keshavarz kan 2019 (Persian).

## Toltolan
Buzz Aldrin

Si **Buzz Aldrin** (; namundag **Edwin Eugene Aldrin Jr.**; Enero 20, 1930) sar0ng Amerikanong dating astronauta,  enhinyero asin pilotong panggera. Siya nakatolong lakaw-espasyo bilang piloto kan 1966 Gemini 12 na misyon. Komo Lunar Module ''Eagle'' na piloto sa 1969 Apollo 11 na misyon, siya asin an kumander nin misyon na si Neil Armstrong iyo an enot na duwa katawo nakatongtong na sa Bulan.

Namundag sa Glen Ridge, New Jersey, si Aldrin naggradwar ikatolo sa klase 1951 United States Military Academy sa West Point, na may degree sa mechanical engineering. Siya nakalaog sa United States Air Force, asin nagsirbe komo jet fighter pilot durante kan Korean War. Nakapalayog siya nin 66 na combat mission asin nakarata' nin duwang MiG-15 na aircraft.

Pakakua nin Doctor of Science na degree sa astronautics haleng Massachusetts Institute of Technology, si Aldrin napili bilang myembro sa NASA'ng Astronaut Group 3, na iyo siya an enot na astronauta na may degree doktoral. An saiyang tesis doktoral na, *Line-of-Sight Guidance Techniques for Manned Orbital Rendezvous*, nagtao saiya nin bansag na "Dr. Rendezvous" sa kapwa mga astronauta. An enot niyang space flight nangyari kan 1966 sa Gemini 12 na durante kaini naglimang oras siyang may aktibidad sa luwas kan behikulo espasyo. Tolong taon pakalihis, si Aldrin nakatongtong sa Bulan eksaktong 03:15:16 kan Hulyo 21, 1969 (UTC), disinuwebeng minuto pakatongtong ni Armstrong sa alpog kan bulan, mantang si command module pilot Michael Collins nagtener sa lunar orbit. Sarong Presbyterian elder,si  Aldrin iyo an pinakaenot na naggibong seremonya relihiyoso sa Bulan kan siya nagkomonyun eukaristiko duman. An Apollo 11 tunay na nagpapatotoo an kapangganahan kan Estados Unidos sa inapod na Urumbasan sa Espasyo paagi sa pag'utob sa mawot kan nasyon Estados Unidos na sinambit kan 1961 ni Presidente John F. Kennedy "na makapahugpa nin tawo sa Bulan asin ibalik siyang ligtas sa Kinaban" bago magtapos an dekada.

Pakahale niya sa NASA kan 1971, si Aldrin nagin Commandant kan U.S. Air Force Test Pilot School. Siya nagretiro sa Air Force kan 1972, pakatapos nin 21 taon na serbisyo. An saiyang mga autobiograpiya na *Return to Earth* (1973) asin *[[Magnificent Desolation (libro)|Magnificent Desolation]]* (2009) nagpapahayag kan saiyang clinical depression asin alcoholism kan mga taon na siya naghale na sa NASA. Si Aldrin sige an pagtolod kan adbokasiya nin space exploration, orog na an  pagpasiring kan tawo sa planetang Mars, asin ta siya naghaman kan inapod na  Aldrin cycler, sarong espesyal na spacecraft na ginigibong pagbyahe sa Mars mas episyente sa oras asin menos sa pagkonsumo sa propellant. Siya nawarasan nin mga onra, kabali na diyan an Presidential Medal of Freedom kan 1969.

## Toltolan
Kojiki

An **Kojiki** (古事記, "Records of Ancient Matters" o An Account of Ancient Matters"), kun minsan binabasa man bilang ***' o ***', iyo an binosesang porma kan  (hilingon an ). An pagbasa na ini pinoproponir ni Motoori Norinaga, na binaybay ini na igwa kan out ponetikong kanji (, o urog na espesipiko, ) sarong amay na historiya nin mga osipon kan Hapon, leyenda, himno, genealogies, oral tradisyon, asin semi-historikal na mga salaysay na uminabot sa 641 mapadapit sa ginikanan kan arkipelago nin Hapon, kami (神), asin sa imperyal na linya nin Hapones.

Sinasabi sa introduksyon kaiyan na kinomponer nin Ō no Yasumaro sa kahagadan ni Emperatris Genmei sa kapinonan kan ika - 8 siglo (711—712), asin sa siring parateng ibinibilang na iyo an pinakadaan na librong literaryo sa Hapon.

An mga osipon na yaon sa *Kojiki* saka sa *[[Nihon Shoki]]* (日本書紀) kabtang kan inspirasyon sa likod kan dakul na kaugalean asin unikong "Shinto orthodoxy". Kan huri, iiniba sinda sa mga kaugalean na Shinto na arog baga kan misogi na sarong ritwal sa pagdalisay.

## Toltolan
Annapurna

Si **Annapurna**, **Annapurneshwari**, **Annada** o **Annapoorna** (Sanskrito: अन्नपूर्णा, Bengali: অন্নপূর্ণা, IAST: Annapūrṇa, lit. *pano nin o igwa nin kakanon*) sarong manipestasyon ni Parvati asin inaapod na diosang Hindu nin pagkakan asin nutrisyon. An pagsamba asin pagdulot nin kakanon inoomaw na gayo sa Hinduismo, asin kun siring, an diosa Annapurna hinihiling na sarong popular na diyos. Siya sarong manipestasyon kan diosa Parvati, agom ni Shiva, asin pig-eeksistir sa Annada Mangal, sarong tula sa istorya sa Bengali ni Bharatchandra Ray. An Annapurna Sahasranam idinusay sa Diosa asin inoomaw an saiyang sangribong pangaran, mantang an Annapurna Shatanama Stotram idinudusay sa saiyang 108 na pangaran.

Nag-eeksister an nagkapirang templo na idinusay sa saiya, na an nagkapira pinakaprominente iyo an templo nin Annapoorna sa Horanadu na inestablisar ni Sage Agastya sa pangpang kan salog Bhadra, Annapurna Devi Mandir sa Varanasi asin iba pa. Mantang an Akshaya Tritiya pigkokonsiderar na petsa kan kamundagan ni diosa Annapurna, an aldaw tinutubod na marhay sa pagbakal nin bulawan na alahas.

## Toltolan
Mga Astronautang Nakalakaw na sa Bulan

Sa gabos-gabos, dose (12) katawo na an mga nakatongtong asin nakalakaw na sa Bulan. Sinda anas mga Amerikano asin imbwelto sa programang pang-espasyo kan NASA asin nakapasiring sa bulan paagi kan programang Apollo. Sinda an mga minasunod :

*Neil Armstrong (1930-2012)–Apollo 11
*Edwin "Buzz" Aldrin (1930-)–Apollo 11
*Charles "Pete" Conrad (1930-1999)–Apollo 12
*Alan Bean (1932-2018)–Apollo 12
*Alan B. Shepard Jr. (1923-1998)–Apollo 14
*Edgar D. Mitchell (1930-2016)–Apollo 14
*David R. Scott (1932-)–Apollo 15
*James B. Irwin (1930-1991)–Apollo 15
*John W. Young (1930-2018)–Apollo 10 (orbital), Apollo 16 (landing)
*Charles M. Duke (1935-)–Apollo 16
*Eugene Cernan (1934-2017)–Apollo 10 (orbital), Apollo 17 (landing)
*Harrison H. Schmitt (1935-)–Apollo 17

Sa dose, sinda Neil Armstrong asin Edwin "Buzz" Aldrin an pinakaenot na tawo nakatongtong asin nakalakaw sa Bulan. Apat sa mga naglakaw-sa-bulan an buruhay pa: Aldrin (Apollo 11), David Scott (Apollo 15), Charles Duke (Apollo 16), asin Harrison Schmitt (Apollo 17).

Sa gabos, 24 mga Amerikanong astronauta an nagbyahe haleng Kinaban pasiring sa Bulan sa pag'ultan nin taon 1968 asin 1972. Tolong astronauta an nakabyahe nin duwang beses haleng Kinaban pasiring Bulan, iyo sinda: James Lovell (Apollo 8 asin Apollo 13), John Young (Apollo 10 asin Apollo 16), dangan si Gene Cernan (Apollo 10 asin Apollo 17).

## Toltolan
Pete Conrad

Si **Charles** "**Pete**" **Conrad Jr.** (Hunyo 2, 1930&nbsp;– Hulyo 8, 1999) sarong Amerikanong NASA astronauta, enhinyero aeronautical, opisyal nabal asin abyador, asin test pilot, asin siya an nagkomand kan Apollo 12 na misyon espasyo, kun kasuarin siya 
an ikatolong persona nakalakaw sa ibabaw nin Bulan. Si Conrad napili na magin kaapil sa ikaduwang  astronautang klase kan 1962.

## Toltolan
Noh

An  iyo an mayor na porma nin klasikal na Hapones na sayaw-drama na isinasagibo poon pa kan ika-14 na siglo. Pinaurog ni Kan'ami asin kan saiyang aking lalaki na si Zeami, ini iyo an pinakagurang na mayor na arteng pang-teatro na isinasagibo nin regular sundo sa ngunyan. Minsan siring an mga terminong Noh asin *[[nōgaku]]* ginagamit kun minsan nin interchangeable, an *nōgaku* sakop an kapwa Noh asin *[[kyōgen]]*. Traditionally, an bilog na programang *nōgaku* kabali an nagkapirang dulang Noh na igwa nin komedikong dulang *kyōgen* sa pag-oltanan; an pinahalipot na programa kan duwang Noh pigdudula na igwa nin sarong pidaso nin *kyōgen* nagin nang komun sa ngunyan. Optionally, an ritwal na performance *Okina* posibleng prinisentar sa pinakapoon kan presentasyon na *nōgaku*.

An Noh parati nakabase sa mga saysay hale sa tradisyonal na literatura na an sarong lihis sa natural na gibo sa tawo na porma bilang sarong heroe na nag-iistorya kan sarong istorya. An Noh nagpisan-pisan nin mga maskara, kostum asin manlaen-laen na props sa sarong basado sa sayaw na pasale, na nangangaipo nin mga mapatood na gayong mga aktor asin musiko. Sa pangenot, an mga emosyon ipinapaabot sa paagi kan mga pagmustra nin mga kombensyon mantang an mga maskarang ladawan nagrerepresentar sa mga katongdan na arog baga nin mga impakto, babae, dios, asin demonyo. Isinurat sa huring katahawan kan Hapon, an tekstong "malinaw na ilinaladawan an ordinaryong mga tawo kan ikakagduwa sagkod ikakag-anom na siglo." Igwa nin makosog na pagdodoon sa tradisyon imbes na inobasyon, an Noh biyong nako-codify asin kontrolado kan sistema nin iemoto.

## Toltolan
Nōgaku

An **Nōgaku** (能楽) saro sa tradisyonal na estilo nin teatrong Hapon. Komponido ini kan lyric drama *[[noh]]*, asin kan teatrong komiks na *[[kyōgen]]* (狂言) Sa tradisyon, magkaibanan na ginigibo an duwang klase nin teatro, na magkakakonektar an *kyōgen* sa pag-oltanan kan mga pidaso nin *noh* durante nin aldaw nin mga pasale.

Naimpluwensiyahan kaini an *[[Bunraku]]*, o Japanese puppet theatre pati na an *[[Kabuki]]*.

An teatrong *Nōgaku* inskribido kan 2008 kan UNESCO sa Listahan nin mga Masterpieces kan Oral asin Dai Nakakaptan na Pamana kan Sangkatawuhan.

## Toltolan
Kabuki

An  iyo an klasikong porma kan sayaw-drama nin Hapones. An teatrong Kabuki bisto huli sa saiyang magabat na istilo nin pagbida, an parating glamorosong kostum na sinusulot kan mga nagpeperform, asin para sa maraborab na  make-up sinulot kan iba sa mga performers kaiyan.

An Kabuki pighuna na naggikan sa amayon na panahon nin Edo, kan an kagtogdas na si Izumo no Okuni nagbilog nin sarong grupo nin babaeng dance troupe asin magian na mga pagsurat sa Kyoto. An porma nin arte sa huri pinaurog sa presenteng porma kaini na maoonabihan pagkatapos na an mga kababaihan pinagbawalan sa paggibo nin pasale sa kabuki na asta kan 1629. An Kabuki pinaurog sa bilog na huring parte kan ika-17 siglo asin naabot an kahalankawan kaini sa tanga kan ika-18ng siglo.

Kan 2005, idineklarar an teatro kan UNESCO bilang dai naheheling na pamana na igwa nin pambihirang unibersal na halaga. Kan 2008, ini kino'lit sa Representanteng Listahan kan UNESCO kan Dai Nakakaptan na Pamanang Kultural kan Sangkatawuhan.

## Toltolan
Iemoto

An  iyo an katagang Hapones na ginagamit tanganing magnongod sa kagmukna o presenteng Grand Master kan espesipikong eskwelahan kan tradisyonal na arteng Hapones. Ini ginagamit bilang kasingkahulogan kan katagang  kapag ini nanonongod sa pamilya o harong na an *iemoto* iyo an pamayo asin rinerepresentar.

Ginagamit man an terminong *iemoto* tanganing iladawan an sarong sistema nin familial na mga henerasyon sa tradisyonal na mga arte sa Hapon arog kan seremonya sa tsa (kaiba an sencha), ikebana, Noh, kaligrapiya, tradisyonal na bayleng Hapones, tradisyonal na musikang Hapones, arte nin pag-apresyar sa insenso (kōdō), asin Japanese martial arts.  asin Go minsan man na ginamit an sistemang . An sistema nin *iemoto* midbid sa sarong estruktura nin hirarkiya asin sa supremong autoridad kan *iemoto*, na nagmana kan sekretong mga tradisyon kan eskwelahan hale sa dating *iemoto*.

## Uusipon

Kasing haloy kan panahon nin Heian (794–1185), igwa nin -like linya nin pamilya na nagin responsable sa pagpasa kan mga sekretong tradisyon asin mga ortodoks na katukdoan kan saindang partikular na eskwelahan nin arte, alagad an enot na paglataw kan katagang  sa nag-eeksister na rekord nakapetsa sa kataposan kan ika-17 na siglo, na kun saen ini ginamit bilang reperensiya sa mga pamilyang tituladong magin mga padi an saindang mga aking lalaki sa dakulang templo. An saiyang gamit sa sentido na ini ginagamit sa ngunyan, sa kinaban kan tradisyonal na arteng Hapones, nagpopoon na maglataw sa mga dokumento kan katahawan nin ika-18 na siglo.

An sistema kan  iyo an manipestasyon kan  o "household" asin  o "extended kin" pattern kan relasyon sa sosyedad nin Hapon. An konsepto kan  pinaurog na parambungon kan historyador na si Matsunosuke Nishiyama sa panahon pagkatapos kan giyera tanganing iladawan an mga estrukturang sosyal na asosyado na kaiba eksklusibong kontrol kan pamilya asin networks kan instructors, an karakteristiko nin feudal era na an impluwensya sa tradisyonal na mga arte namamate pa sagkod sa ngunyan.

## Toltolan
Ikebana

An **Ikebana** (生け花, 活け花, 'pag-areglo nin mga burak' o 'paggibo nin mga burak na buhay') iyo an arte nin pag-areglo nin burak kan mga Hapon. Midbid man ini sa apod na kadō (華道, 'paagi nin mga burak'). An ginikanan kan ikebana masusog pabalik sa suanoy na kaugalean kan mga Hapon na pagtindog nin mga kahoy na evergreen asin pagdekorasyon kaini nin mga burak bilang yorishiro (依代) tanganing imbitaran an mga diyos.                                                                                                                                                                                                  

Kan huri, an mga areglo nin burak ginamit na tanganing adornohan an  (alcove) nin sarong tradisyonal na harong kan mga Hapon.

An Ikebana pigbibilang na saro sa tolong klasikal na arte nin pagdalisay kan mga Hapon, kaiba an kōdō para sa pag-apresyar kan insenso asin chadō para sa tsa asin an seremonya nin tsa.

## Etimolohiya
An terminong  gikan sa kombinasyon kan Hapon na   asin   . An mga posibleng traduksiyon kabali an    asin    . 

## Toltolan
Senchadō

An  iyo an baryasyon na Hapones nin *[[Seremonya sa tsa kan Hapon|Chadō]]* ("paagi kan tsa"). Imbwelto digdi an preparasyon asin pag-inom nin *[[Sencha]]* berdeng tsa, urog na an halangkaw na gradong klase nin *[[Gyokuro|gyokuro]]*.
Kōdō

An  iyo an arte kan pag-apresyar sa insensong Hapones, asin imbwelto an paggamit nin insenso sa laog kan estruktura kan codified conduct. An *Kōdō* kabali an gabos na aspekto kan proseso nin insenso, gikan sa , mga aktibidad siring kan karawat dapit sa pagkomparar nin mga insenso *kumikō* () asin *genjikō* (). An *Kōdō* binibilang bilang saro sa tulong klasikong arteng Hapones nin refinement, kaiba an *[[Ikebana|Kadō]]* para sa flower arrangement, asin *[[Seremonya sa tsa kan Hapon|Chadō]]* para sa tsa asin an seremonya sa tsa.

## Toltolan
Seremonya sa tsa kan Hapon

An **seremonya sa tsa kan Hapon** (na inaapod na *sadō/chadō* (茶道, 'An Paagi kan Tsa') o *chanoyu* (茶の湯)) sarong aktibidad sa kultura kan Hapon na may labot sa seremonyal na pag-andam asin pagpresentar nin *[[matcha]]* (抹茶), pulbos na berdeng tsa, an prosedimiento na inaapod na *[[temae]]* (点前). Mantang sa Solnopan inaapod ining "seremonya sa tsa," bihira ining seremonyal sa pagpraktis. Sa parate an tsa sinisirbe sa pamilya, mga katood, asin kairiba; an relihiyoso asin seremonyal na mga konotasyon sobrang naunambitan na sa mga espasyo sa solnopan. Mantang sa Solnopan inaapod ining sarong porma nin seremonya sa tsa, sa Hapon an arte asin pilosopiya nin tsa mas tama an apod na "Teaismo" bilang tumang sa pagkonsentrar sa seremonyal na aspekto.

An Budismong Zen sarong pangenot na impluwensia sa pagtalubo kan kultura nin tsa sa Hapon. Mas dikit an komun na kaugalean sa tsa kan Hapon na naggagamit nin tsa, sa pangenot sencha, sarong praktis na inaapod na senchadō (煎茶道, 'an paagi nin sencha'). 

Pigklasipikar an mga pagtiripon kan Tsa bilang man sarong impormal na tsa na tiripon (*chakai* (茶会, 'tea hall')) o sarong pormal na pantiponan nin tsa (*chaji* (茶事, 'tea event')). An *chakai* sarong medyo simpleng paagi nin pagkamapag-istimar na kaiba an mga impeksyon, tsa na mahimpis, asin posibleng simpleng pagkakan. An *chaji* sarong mas pormal na gayong katiponan, parati kaiba na diyan an pagkakan nin kaiseki na sinusundan nin mga confections, mahibog na tsa, asin mahimpis na tsa. An sarong *chaji* pwedeng maglawig nin sagkod sa apat na oras.

## Toltolan
Emperatris Genmei

Si , midbid man bilang si **Emperatris Genmyō**, iyo an ika-43 na monarko kan Hapon, segun sa tradisyonal na orden nin pasurunod-sunod. an pagreynar ni Genmei uminabot sagkod sa mga 707 na taon kaidtong 715 CE.

Sa kasaysayan nin Hapon, si Genmei an ikaapat sa walong babae na nag-ako kan papel nin emperatris reynante. An tolong babaeng monarkiya sa atubangan ni Genmei iyo sinda Suiko, Kōgyoku/Saimei, asin Jitō. An apat na mga babayi soberanong nagrereynar pagkatapos ni Genmei iyo sinda Genshō, Kōken/Shōtoku, Meishō, asin Go-Sakuramachi.

## Toltolan
Emperatris Genshō

Si  iyo an ika-44 monarka kan Hapon, segun sa tradisyonal na orden nin pasurunod-sunod. An saiyang pagreynar huminalawig nin 715 na taon sagkod sa 724.

Si Genshō an ikalima sa walong babae na nag-ako kan papel nin emperatris reynante, asin an solamenteng miembro sa kasaysayan nin Hapon na nagmana kan saiyang titulo hale sa saro pang empress regnant imbes na sa sarong lalaking sinundan. An apat na babaeng monarka bago pa si Genshō iyo sinda Suiko, Kōgyoku, Jitō asin Genmei; an tulong babaying soberano na nagreynar pagkatapos niya iyo sinda Kōken, Meishō, asin Go-Sakuramachi.

## Toltolan
Emperatris Suiko

Si  (554 – 15 April 628) iyo an ika-33 na monarka kan Hapon, segun sa tradisyonal na surunudan.

Si Suiko naghade poon 593 sagkod na siya nagadan kan 628.

Sa kasaysayan nin Hapon, si Suiko an enot sa walong babae na nag-ako kan papel nin emperatris reynante. An pitong babaeng soberano na nagreynar pakatapos ni Suiko iyo sinda Kōgyoku/Saimei, Jitō, Genmei, Genshō, Kōken/Shōtoku, Meishō asin Go-Sakuramachi.

## Toltolan
Emperatris Go-Sakuramachi

Si  iyo an ika-117 monarka kan Hapon, segun sa tradisyonal na orden nin pasurunod-sunod. She was named after her father Emperor Sakuramachi, an kataga na *go-* (後) bago an saiyang ngaran tinatradusir sa kontekstong ini bilang "sa huri" o "an ikaduwa". An saiyang pagreynar huminalawig poon sa 1762 sagkod sa saiyang abdikasyon in 1771. An solamenteng signipikanteng pangyayari durante kan saiyang pagreynar iyo an bakong matrayumpo outside plot, na tuyong ihale sa lugar an shogunato na igwa nin ibinalik na imperyal na poder.

Si Emperatris Go-Sakuramachi asin an saiyang tugang na si Emperador Momozono an huring mga gikan sa linya ni Emperador Nakamikado. An saiyang pamangkin nagsalida saiya bilang Emperador Go-momozono sa saiyang adbikasyon kan 1771. Si Go-momozono nagadan pakalihis nin walong taon pakatapos nin grabeng helang na mayo nin tagapagmana sa trono. Nalikayan an posibleng krisis sa pagkasunod kan si Go-momozono dali - daling inaprobaran an sarong paramana kan siya magadan huli sa pag-insistir kan saiyang inaon. Sa mga huring taon niya, si Go-Sukuramachi nagin "tagabantay" sa inampon na tagapagmana, si Emperador Kōkaku, sagkod na siya nagadan kan 1813. Sa kasaysayan nin Hapon, si Go-Sukuramachi iyo an ultimo sa walong babae na nag-ako kan papel nin emperatris reynante.

## Toltolan
Emperatris Kōgyoku

Si , midbid man bilang si , iyo an ika-35 asin an ika-37 na monarka kan Hapon, segun sa tradisyonal na orden nin pasurunod-sunod.

An paghade ni Kōgyoku naglawig nin mga taon poon 642 sagkod 645. An saiyang paghade bilang si Saimei nakalampas sa 655 sagkod 661. Sa ibang pagtaram, 

* 642: Nagtukaw siya sa trono bilang si Kōgyoku-tennō, asin naglusad siya bilang simbag sa asasinasyon ki Soga no Iruka (hilingon: Isshi▁insidente).
* 645: Nagpahunod siya pabor sa saiyang tugang, na mabibisto bilang Emperador Kōtoku.
* 654: Nagadan si Kōtoku asin nabakante an trono.
* 655: Siya nagtukaw giraray, nagpuon nin bagong pagreynar bilang Saimei-tennō.
* 661: Si Saimei namahala sagkod na siya magadan nagpangyari na magin bakante giraray an trono.

An duwa paghade kan sarong babaeng ini huminalawig nin mga taon poon 642 sagkod 661.

Sa kasaysayan nin Hapon, si Kōgyoku/Saimei an ikaduwa sa walong babae na nagkapot kan papel nin emperatris reynante.  An solong babaeng monarka bago si Kōgyoku/Saimei iyo si Suiko-*tennō*. Naghade an anom na babaeng soberano pagkatapos ni *Kōgyoku/Saimei*, iyo sinda Jitō, Genmei, Genshō, Kōken/Shōtoku, Meishō, asin Go-Sakuramachi.

## Toltolan
Emperatris Kōken

Si , midbid man bilang si  pagkatapos kan saiyang ikaduwang pagtukaw sa trono, iyo an ika-46 (gamit an ngaran na Emperatris Kōken) asin an ika-48 na monarka kan Hapon (gamit an ngaran na Emperatris Shōtoku), segun sa tradisyonal orden nin pasurunod-sunod.

An aki ni Emperador Shōmu, si Emperatris Kōken nagin kasalihid kan trono sa edad na 31, pagkatapos kan pagrenunsiasyon liwat kan saiyang ama. Inot siyang naghade puon 749 hanggan 758. Durante kan peryodong ini, an gobyerno naimpluwensiyahan na marhay kan saiyang ina, an dating konsorteng emperatris na si Kōmyō, asin an sobrino kan huri, na si Fujiwara no Nakamaro. Pag-abot nin panahon sinalidahan siya kan saiyang paryente, si Emperador Junnin, na an pamamahala nagpapadagos sa rehimen ni Nakamaro. Durante kan peryodo nin pag-oltanan kan saiyang paghade, an retiradong si Emperatris Kōken sinasabing nagin harani sa sarong monghe na mayo nin nobleng pinaghalean, na an ngaran iyo si Dōkyō, kan 762. An saindang eksaktong relasyon nagdadanay na misteryo, minsan ngani igwa nin sarong komun na bersiyon na iyan sarong romantikong bagay. An retiradong emperatris nanumpa nin Budista asin nagin madre, alagad nagdanay an dai mapagdududahan na kabtang sa politika. Pagkagadan ni Kōmyō kan Hulyo 760, paorog nang paorog na nagin dai malilikayan an nagdadakulang pag-iriwal nin kapangyarihan sa pag-oltanan kan mga grupo ni Kōken asin Nakamaro. Kasunod kan pagpugol kan Rebelyon na Fujiwara no Nakamaro asin kan paggadan sa saiya, inotro ni Kōken an pagtukaw sa trono bilang si Emperatris Shōtoku kan 764 asin namahala sagkod na siya magadan kan 770, na isinentro an gobyerno sa saiyang sadiring kamot.  Si Dōkyō nanombrahan Grand Minister sa laog nin sarong taon. Kan 766, nababantog siya sa Hōō (pading emperador) asin kan mga 769 prinobaran na magtukaw sa trono mismo, na nagbunga nin iskandalo; saro ini sa pira sanang nakarekord na pangyayari kan magkaigwa nin pagprobar na taposon an dinastiyang Yamato. An pagkagadan kan emperatris, na posibleng hale sa sadit na *smallpox*, asin paglaban sa aristokrasiya rinaot an saiyang mga plano. An pangyayaring ini sarong rason sa huring hiro kan kapitolyo nin Hapon hale sa Nara (Heijō). Si Emperatris Kōken iyo an saro sa pinakamakapangyarihan na babayi sa politika sa historiya nin Hapon: an suminunod na mga emperatris iyo sana an ritwal na mga namamahala, mantang an gobyerno dominado kan mga shogun (militar na mga diktador).

Sa kasaysayan kan Hapon, si *Kōken/Shōtoku* iyo an ikaanom sa walong babae na nagkapot kan papel nin emperatris reynante. An limang babaeng monarkiya bago saiya iyo sinda Suiko, Kōgyoku/Saimei, Jitō, Genmei asin Genshō, asin an duwang babaeng soberano na nagrereynar pagkatapos ni *Kōken/Shōtoku* iyo sinda Meishō asin Go-Sakuramachi.

## Toltolan
Aldrin Amaro

Si **Aldrin A. Amaro** (kamundagan: Agosto 10, 1976) sarong pintor asin pulis gikan Garchitorena, Camarines Sur. Siya myembro kan Kintab Artists Group poon kan 2021. An saiyang inspirasyon sa pagpinta iyo an Pambanwang Artista para sa Arte Biswal na si Fernando Amorsolo.

Naitampok an saiyang mga obra sa eksibit na *Kanigoan* kan Robinsons Land ARTablado sa Robinsons Galleria kaiba an mga Bikolanong pintor. Obheto kaini na ipahiling an pagkakaiba-iba kan saro siring man tanganing ipamidbid an arteng Bikolnon.

## Hilnga man
* Richard Cruz
* Ray Ubaldo
* Harold Gomez

## Toltolan
Michael Sales

Si **Michael Florano Sales** sarong parakurit, pintor asin paratukdo gikan sa Pili, Camarines Sur. Kan 2017, nagin tagakurit asin taga-disenyo siya sa librong *Tanog Mo, Tanog Ko* ni Aida Cirujales. Siya myembro kan Kintab Artists Group. 

Kan 2022, naitampok man an saiyang mga obra sa eksibit na *Kanigoan* kan Robinsons Land ARTablado sa Robinsons Galleria kaiba an mga Bikolanong pintor. Obheto kaini na ipahiling an pagkakaiba-iba kan saro siring man tanganing ipamidbid an arteng Bikolnon.

## Hilnga man
* Harold Gomez
* Richard Cruz
* Aldrin Amaro

## Toltolan
Reynang reynante

An sarong **reynang reynante** iyo an babaying monarko, katumbas sa ranggo asin titulo sa sarong hade, na namamayo sa saiyang sadiring karapatan sa sarong teritoryo na midbid bilang sarong "kahadean"; kabaliktaran sa sarong reynang konsorte, na agom kan sarong namamayong hade; o sa sarong reynang rehente, na an taga-ataman nin sarong aking monarko asin namamayo nin pansamantala imbes nang sa aki, magin *[[de jure]]* ini sa pagheras nin poder, o *[[de facto]]* sa pamamayo sa sadiri sana. An sarong **prinsesang reynante** iyo an babaying namamayo sa saiyang sadiring karapatan sa sarong prinsipado; sarong **emperatris reynante** an sarong babaying monarko sa saiyang sadiring karapatan sa sarong "imperyo".

Kapot asin pinauutob nin sarong *reynang reynante* an soberanong poder, mantang hiniheras nin sarong *reynang konsorte* an ranggo asin mga titulo kan saiyang agom asin/o aki alagad dai hiniheras an soberanya kan saiyang agom o aki. Tradisyonal na dai hiniheras sa agom o aki kan sarong *reynang reynante* an ranggo, titulo o soberanya. Minsan siring, an konsepto kan sarong *hadeng konsorte* o *prinsipeng konsorte* bakong harayong mangyari sa kontemporaryo asin klasikong panahon.

An sarong reynang byuda o *emperatris byuda* iyo an sarong byuda kan sarong hade o emperador; an sarong inang reyna iyo an sarong *reynang byuda* na ina man kan sarong naghahadeng soberano.

## Uusipon
Kaidtong huring ika-20 asin amay na ika-21 siglo, binago kan Sweden, Norway, Belgium, Netherlands, Denmark, Luxembourg asin an Reino Unido ang kanilang mga batas sa pagsalihid sa ganap na primohenitura (kun saen an mga aki kan sarong monarko o pamayo iyo magsalida sa paagi kan pasunod-sunod kan pagkamundag poon sa kamatuhan sagkod sa kangudhan bakong risa an tawuha). Sa nagkapirang mga kaso, bakong nagkakabisa an pagbabago sa nabubuhay na mga indibidwal na nasa linya kan pagsalida kaidtong panahon na naipasa an batas.

Kaidtong 2011, uminuyon an Reino Unido a ibang 15 nasyon na Komonwelt sa pagtangkas kan panundon nin primohenitura na pinapaboran an lalaki. Kan naipasa an kinakaipuhan na lehislasyon, nangangahulugan ini na kun nagkaigwa nin babaying kamatuhan si Prinsipe William, an mas aking lalaki dai magigin maliwanag na tagapagmana.

## Toltolan
Emperatris Jitō

Si  iyo an ika-41 na monarko kan Hapon, segun sa tradisyonal na orden nin pasurunod-sunod.

An paghade ni Jitō naglawig nin mga taon poon 686 sagkod 697.

Sa kasaysayan nin Hapon, si Jitō an ikatolo sa walong babae na nag-ako kan papel nin emperatris reynante.
An duwang babaeng monarka sa bago ni Jitō iyo sinda Suiko asin Kōgyoku/Saimei. An limang mga babaying soberano na nagreynar pagkatapos ni *Jitō* iyo sinda Genmei, Genshō, Kōken/Shōtoku, Meishō, asin Go-Sakuramachi.

## Toltolan
Emperatris Meishō

Si  iyo an ika-109 na monarka kan Hapon, segun sa tradisyonal na orden nin pagkasurunod-sunod. Her reign lasted from 1629 to 1643.

Sa kasaysayan nin Hapon, si *Meishō* an ikapito sa walong babae na nagin emperatris reynante. An anom na nagreynar bago saiya iyo sinda Suiko, Kōgyoku/Saimei, Jitō, Genmei, Genshō, asin Kōken/Shōtoku. An solong babaying kasalihid niya iyo si Go-Sakuramachi.

## Toltolan
Reynang byuda

An sarong **reynang biyuda** o **[[Inang reyna|inang reyna]]** (kumpara: **prinsesang biyuda** o **inang prinsesa**) iyo an sarong titulo o kamugtakan na pangkagabsan na nanonongod sa sarong byuda nin sarong hade. Sa kaso nin byuda nin sarong emperador, ginagamit an titulong byudang emperatris. Malinaw an bilog niyang kahulugan gikan sa duwang katagang binibilog nin: reyna na pinapahiwatig na an indibidwal nagsirbeng reynang konsorte (i.e. agom kan sarong hade), mantang pinapahiwatig nin byuda an sarong babayi na kun saen gadan na an agom (sarong reyna na namamayo sa sadiri niyang karapatan asin bakong huli sa kinasal siya sa sarong hade iyo an sarong reynang reynante).

An sarong inang reyna  iyo an sarong byuda na ina nin sarong namamayong monarko. Kaidtong 2019, igwang apat na nabubuhay na reynang byuda: sinda Kesang Choden kan Bhutan (na solamenteng lolang reyna sa bilog na kinaban), Norodom Monineath kan Cambodia (na inang reyna man), Lisa Najeeb Halaby (Noor Al'Hussein) kan Jordan, asin Sirikit Kitiyakara kan Thailand (na inang reyna man). Si Reyna Ratna kan Nepal iyo an reynang byuda sagkod binuwag an monarkiyang Nepales kaidtong 2008.

## Toltolan
Inang reyna

An sarong **inang reyna** iyo an sarong reynang byuda na ina kan sarong namamayong monarko. Piggagamit an kaaapodan na ini sa Ingles na *queen mother* poon pa kaidtong dai mababa sa 1560. Naglataw ini sa mga pigmamanang monarkiya sa Europa asin piggagamit ini tanganing iladawan an nagkapirang kaagid alagad laen na konsepto sa bakong Europeo na sosyedad sa bilog na kinaban.

Parating nanonongod "An Inang Reyna" (o "The *Queen Mother* " sa Ingles) kay Reynang Elizabeth Ang ''Inang Reyna'' (reynang konsorte, 1936–1952; *inang reyna*, 1952–2002), na ina ni Reyna Elizabeth II.

## Toltolan
Reynang konsorte

An sarong **reynang konsorte** iyo an agom kan sarong namamayong hade, o sarong **emperatris na konsorte** sa kaso kan sarong emperador. Parating hiniheras kan *reynang konsorte* an kamugtakan sosyedad asin ranggo kan saiyang agom.

Pigkakaptan niya an pambabaying katumbas kan pang-monarkiyang titulo kan hade, alagad sa kasaysayan, dai niya hiniheras an mga poder pampolitika asin militar na rehente.

Sa kabaliktaran, an reynang reynante iyo an sarong babaying monarko na namamayo *[[suo jure]]* asin parating nagigin reyna sa paagi kan pagmana kan trono sa pagkagadan kan nakaaging monarko.

An reynang byuda iyo an byuda kan sarong hade, asin an inang reyna iyo an dating reynang konsorte na iyo an ina kan presenteng monarko.

## Toltolan
Emperatris byuda

An **emperatris byuda** (pigbabaybay man na **byudang emperatris** o **inang emperatris**) (Intsik asin Hapones: 皇太后; pinyin: húangtàihòu; rōmaji: Kōtaigō; Korean: 황태후 (皇太后); romaja: Hwang Tae Hu; Vietnamese: Hoàng Thái Hậu (皇太后)) an Ingles na traduksion kan titulo na itinao sa ina o babaeng balo nin sarong Intsik, Hapones, Koreano, o Vietnamese emperador sa rona nin kultura kan Tsina.

An titulo itinao man minsan sa ibang babae kan parehong henerasyon, mantang an sarong babae hale sa nakaaging henerasyon kun minsan tinatawan nin titulo na dakulang Emperatris byuda (Intsik asin Hapones: 太皇太后; pinyin: tàihúangtàihòu; rōmaji: Taikōtaigō; Korean: 태황태후 (太皇太后); romaja: Tae Hwang Tae Hu; Vietnamese: Thái Hoàng Thái Hậu (太皇太后))

Kadakol na *emperatris byuda* an nagkaigwa nin rehente durante kan pagreynar nin mga emperador na menor de edad. An dakol sa pinakaprominenteng mga emperatris byuda nagtao man kan saindang kontrol sa halawig na mga panahon pakatapos na an emperador nasa gurang nang edad para mamahala.  Ini ginikanan nin kariribokan sa pulitika susog sa tradisyonal na pananaw kan historya nin Intsik.

An titulong byudang emperatris itinao sa agom nin nagadan nang emperador nin Rusya o Banal na Emperador nin Roma.

## Toltolan
Bessie Raiche

Si **Bessica Faith Raiche** née **Medlar**, midbid bilang **Bessie Raiche**, (Abril 1875 – 11 Abril 1932) sarong Amerikanang negosyante asin siya an pinakaenot na babaeng abyador sa Amerika. Siya saro man  na dentista, asin mediko.

Si Raiche iyo an pinakaenot na babae sa Estados Unidos na minimidbid nagpalayog solo nin eroplano.

## Biograpiya
Si Bessie Faith Medlar namundag kan Abril 1875 sa Beloit, Wisconsin. An ina niya, si Elizabeth, taga-New Hampshire, asin an saiyang ama , si James B. Medlar, gikan Nweba York. Siya may sarong tugang na babae, si Alice Maude Medlar (1879-?). Kan 1880 an saiyang pamilya nag'eestar sa Rockford, Illinois, asin ta an gamit niyang pangaran "Bessie F. Medler".

Si Raiche sarong proto-feminista: siya nagpapadalagan nnin auto asin nagsusulot bloomers. Siya saro pa man na musiko, pintor, linggwista asin nagbabali sa mga kompetisyon nin paglangoy asin pagkakawat sa badil. Kan 1900 siya ngtatrabaho bilang dentista asin nag'eestar sa New Hampton, New Hampshire, nag'aarkila nin kwarto usar an pangaran na Faith Medlar. Sa 1910 na Senso, si Bessie Faith, an byuda niyang ina na si Elizabeth, asin an tugang na si Alice Maude Medlar nageerestar sa  Swampscott, Massachusetts. Susog sa 1910 Sensus, si Bessie sarong mediko asin si Alice sarong maestra sa musika.  Si Bessie naagom si François "Frank" C. Raiche (1874-?) kan New Hampshire asin ta sinda nag'isog sa Mineola, New York. An  mga magurang ni Frank pareho mga Pranses.

Siya asin saiyang agom naggibo nin Wright-type na biplane sa saindang sala asin tinarakod sa saindang natad. An mga Raiches pgtugfok sainda ng palayaog gibo sana sa kawayan asin telang seda imbes na gamiton an magabat na luna na iyo an ginamit kan magtugang na Wright. Kan Septyembre 16, 1910, sa hinaman sana sa harong na palayog, duman sa Hempstead Plains, New York, si Raiche nagkarekord na siya an enot na babae naglayog solo sa Estados Unidos asin ini  minidbid kan Aeronautical Society of America. Si Amelia Earhart naglayog huri na, kan 1927.

Kan Oktobre 13, 1910, si Raiche natawan medalyang bulawan tampok nin dyamante na may surat na  "First Woman Aviator in America" na dinuhol  ni Hudson Maxim kan Aeronautical Society of America sa sarong pag'onrang pamamanggihan kan kasararoan.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* Bessica Raiche sa Hargrave
* Bessica Raiche sa National Air and Space Museum
Dennis Concepcion

Si **Dennis Concepcion** sarong pintor na gikan sa Syudad nin Legazpi, Albay. Siya an kagtugdas asin presidente kan Art Lift PH-Bicol. Kan 2022, siya an nanggana sa Premyo Gualberto Manlagnit Regional Painting Competition for Young Bicolnon asin saro man sa nanggana kan Mukna Visual Arts Excellence Award 2024 sa pamayo kan Creative Legazpi.

Naitampok an saiyang mga obra sa lokal buda internasyonal na eksibit, saro sa espesyal na ganap iyo an eksibit na *Kanigoan* kan Robinsons Land ARTablado sa Robinsons Galleria kaiba an mga Bikolanong pintor. Obheto kaini na ipahiling an pagkakaiba-iba kan saro siring man tanganing ipamidbid an arteng Bikolnon.

## Hilnga man
* Aldrin Amaro
* Richard Cruz
* Ray Ubaldo
* Harold Gomez

## Toltolan
Philippine Arena

An **Philippine Arena** iyo an pinakadakulang panlaog na arena sa kinaban. Saro ining pandakulong-katuyohan na panlaog na arena na igwa nin pinakahalangkaw na tukawang-kapasidad na 55,000 sa Ciudad de Victoria, sarong 140-hektarya na panturismong enterprisong sona sa Bocaue asin Santa Maria, Bulacan, Filipinas harus 30 kilometro norte kan Manila. 

Saro ini sa panginot kan mga nagkapirang pansiglong proyekto kan Iglesia ni Cristo (INC) para sa saindang pansiglong selebrasyon kan Hulyo 27, 2014. An legal na may kagsadiri kan arena iyo an New Era University, an edukasyonal na institusyon kan INC.

## Mga panluwas na takod
* 
* 

## Toltolan
Malang (pintor)

Si **Mauro Malang Santos** (Enero 20, 1928 - Hunyo 10, 2017), na midbid sa gahang **Malang**, sarong Filipino asin premyadong karikaturista, ilustrador, asin mahusay na parapinta. Bilang sarong parakurit sa komiks nabisto siyang marhay sa seryeng *Kosme the Cop*, *Chain Gang Charlie* asin *Beelzebub*. 

Si Malang aki ni Dan Santos asin Juliana Malang. Napangagom niya si Maria San Pedro, na nagkaigwa sindang apat na aki kabali an mga pintor man na si Steve Santos asin Soler Santos.

Nagpoon siyang makanood nin pagkurit ki Teodoro Buenaventura, sarong pribadong paratukdo, kan siya dyes anyos. Nag-adal siya sa Antonio Regador Elementary School kan 1934, asin nagklase siya nin sekondarya sa Arellano High School kan 1941. Sa laog nin sarong semestre, si Malang nag-adal sa Kolehiyo kan Fine Arts kan Unibersidad kan Pilipinas kan 1946. Nagpondo siya sa pag-eskwela nin pormal sa edad na 19 tanganing magtrabaho para sa departamento sa arte kan Manila Chronicle. Kan siya yaon pa sa peryodiko, nag-adal siya sa lindong kan karikaturistang si Liborio "Gat" Gatbonton. Durante kan 1972, si Malang nagklase sa Otis Art Institute sa Los Angeles, California, sa irarom nin tolong-bulan na iskolarsyip.

## Toltolan
Samurai

An  iyo an namamanang militar na nobilidad asin opisyal na kasta kan medieval asin amay-modernong Hapon gikan kaidtong ika-12 na siglo sagkod sa saindang abolisyon kaidtong 1870s durante kan Meiji era. Sinda iyo an binabayadan na  retainers kan *[[daimyo]]*, an dakulang kagsadiri nin daga na feudal. Igwa sinda nin halangkaw na prestihiyoso asin espesyal na mga pribelihiyo siring kan pagsulot nin duwang espada asin *[[kiri-sute gomen]]*, an karapatan na gumadan nin maski siisay na yaon sa ibabang klase sa syertong mga sitwasyon. Kinultibar ninda an kodigong *[[bushido]]* kan mga birtud marsyal, mayo nin pakiaram sa kulog, asin daing siring na kaimbodan, nakikisumaro sa dakul na lokal na ralaban.

Minsan ngani sinda nagin sinundan sa mas naenot na mga opisyal militar asin administratibo, an mga samurai talagang nagbutwa durante kan shogunato nin Kamakura, na namahala poon c.1185 sagkod 1333. Sinda an nagin namamahalang grupong politikal, na may dakulang kapangyarihan alagad dakula man an paninimbagan. Durante kan ika-13 na siglo, pinatunayan kan samurai na sinda eksperto kontra sa pagsalakay kan mga Mongol. Durante kan matoninong na peryodo nin Edo, 1603 sagkod 1868, sinda nagin mga mayordomo asin chamberlains kan mga daga nin mga daimyo, na nakakua nin manedyeryal na eksperyensia asin edukasyon.

Kan 1870, an mga pamilyang samurai binibilog nin 5% kan populasyon. Mantang minalataw an modernong mga militar kan ika-19 na siglo, an mga samurai orog na nagigin lihis na sa panahon asin mahal na marhay tanganing papagdanayon kun ikokomparar sa ordinaryong konskriptong soldados. Tinapos kan Pagsasabalik kan Meiji an saindang mga papel bilang feudal, asin nagbalyo sinda sa propesyonal asin entrepreneurial na mga papel. An saindang memorya asin armas nagdadanay na prominente sa kulturang popular kan Hapon.

## Toltolan
Hermes Alegre

Si **Hermes Alegre** sarong Bikolanong pintor gikan sa Daet, Camarines Norte. Siya nagtapos nin Fines Arts asin nanggana kan primer premyo sa National Painting Competition taon 1981 kan Philippine Motors Association.

## Toltolan
Warren Balane

Si **Warren Balane** sarong Bikolanong pintor asin muralista gikan sa Sipocot, Camarines Sur. Siya nagtapos nin Fines Arts sa Philippine Women's University. Nanggana siya kan primer premyo sa Philippine National Oil Company Calendar Invitation siring man sa Kulay ng Mundo kan Manila Broadcasting Company.

## Toltolan
Al Baleda

Si **Al Baleda** sarong Bikolanong parakurit asin musikero gikan sa Sto. Domingo, Albay. Siya kaapil kan Bikol Komikero asin sarong grupo nin mga musikero, an Karampag.

## Toltolan
Al Oliva

Si **Alfonso "Al" Oliva** sarong Bikolanong pintor, iskultor asin aktor gkan sa Syudad nin Iriga, Camarines Sur. Siya saro man na landscape artist kun sain nagin kagdisenyo siya nin mga parke sa Syudad nin Legazpi, Syudad nin Iriga, asin Pili, Camarines Sur. Siya myembro kan organisasyon nin mga obrerong pangkultura asin mga pintor, an Burikbutikan.

## Hilnga man
*Frank Peñones
*Harold Gomez

## Toltolan
Daishō

An —literal na "dakula-sadit"—iyo sarong Hapones na termino para sa sarong padis nin tradisyonal na gibo sa espadang Hapones (''nihonto'') sinusulot kan samurai class sa pyudal na Hapon.

## Toltolan
Kiri-sute gomen

An ***Kiri-sute gomen*** ( or ) sarong gurang nang termino sa Hapones na kaidto pang panahon nin pyudal tanganing karapatan na tamaan (karapatan nin samurai na gumadan nin mga ordinaryong tawo para sa pinaghohonang mga pag-atake). May deretso an samurai na gamiton an saindang espada sa siisay man na nasa mas hababang klase na ikinokompromiso an saindang onra.

## Toltolan
Dhoti

An **dhoti**, na inaapod man na **veshti**, **vetti**, **mardani**, **chaadra**, **dhotar**, **jaiñboh**, **panchey**, sarong klase nin sarong, na natatakod sa paagi na sa luwas kapareho kan "mahiwas na pantalon". Iyan iyo an pan-ibabang bado na kabtang kan etnikong gubing para sa mga lalaking nasa subkontinente nin Indya. An dhoti ginibo hale sa pidasong rektanggulo na daing baak na tela, na sa parate mga 4.5 metro (15 piye) an laba, napapatos sa palibot kan habayan asin mga tabay asin mga kusa, magsalang sa atubangan o sa likod.

Tinatratar an dhoti bilang panlalaking kapareho kan sari na isinusulot kan mga babayi sa relihiyoso asin sekular na mga seremonya. An Pitambar sarong kayumangging sedang dhoti, isinusulot sa mga asupikong okasyon.An dhoti na sulot sa palibot kan pan-ibabang iksan asin nakapuripot sa pag'oltan kan mga tabay, sarong 5ng yarda na pidasong tela; dai dapat ikaribong sa dati nang mga tinahing "dhoti pants," na bagong andam na suloton na uso sa mga aldaw na ini, popular sa mga babae asin tipikal sa mga aki.

## Toltolan