open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leopold Mozart

Si **Johann Georg Leopold Mozart** (Nobyembre 14, 1719 – Mayo 28, 1787) sarong Aleman na kompositor, byolinista, asin teorista. 
siya ngonyan mas bantog bilang ama asin maestro ni Wolfgang Amadeus Mozart, asin kn saiyang libro dapit sa byolin *[[Versuch einer gründlichen Violinschule]]* (1756).

## Buhay asin karera
### Pagkaaki
Siya namundag sa Augsburg, aki ni Johann Georg Mozart (1679–1736), sarong bookbinder, asin kan ikaduwang agom niya na Anna Maria Sulzer (1696–1766). Kan aki pa, siya parakanta sa koro nin simbahan. Siya nag'atender sa Heswetang eskwelahan, , kun saen siya nag'adal nin lohika, syensya, asin teolohiya, na naggradwar *[[magna cum laude]]* kan 1735. Dangan siya nag'adal sa St. Salvator Lyzeum.

## Toltolan
Viparita Karani

An **Viparata Karani** (Sanskrito: विपरीतकरणी; IAST: *viparītakaraṇī*) o **posturang an mga tabay na nakataas sa lanob** kapwa asana asin mudra sa hatha yoga. Sa modernong yoga bilang sarong ehersisyo, iyan sa parate biyong suportado na ginagamit an lanob asin kun beses sarong tambak nin mga tamong, na diyan iyan ibinibilang na makapahingalo na ginigibo. Siring sa sarong mudra ini piggamit gamit an anoman na pagbaliktad arog kan pagtindog gamit an payo o abaga. An katuyohan kan mudra iyo na baliktadon an paibabang pagbolos nin mahalagang marhay na fluido na nawawara sa payo, na ginagamit an grabidad.

## Toltolan
Thucydides

Si **Thucydides** ( BC) sarong Atenyenseng historyador asin heneral. An saiyang *[[History of the Peloponnesian War]]* pig'uusipon an ika-5ng BC na gera  sa pag'ultan kan Sparta asin Atenas na nag'abot taon na 411 BC. Si Thucydides pigbansagan na ama kan inapod na "historyang syantipiko" kaidtong mga nagtutubod sa saiyang hinako' na siya nagpataw nin estriktong estandarte nin neutralidad asin maingat na pagtipon ebidensya asin pag'ugid kan kawsa asin kan epekto, na mayong pagkiling sa mga interbensyon kan mga diyos-diyos, siring sa sinambit niya sa introduksyon kan saiyang trabaho.

Siya man inapod na ama kan eskwelahan nin politikal na realismo, na tinata'naw an hiro-hiro sa politika kan mga indibidwal asin an pasunod na bunga kaini sa relasyon sa pag'ultan nin estado na sinasabi niya ultimamente nababatay sa pagkatakot asin sadiring mga interes. An saiyang mga teksto pig'aadalan pa sa mga unibersidad asin mga kolehiyo militar sa bilog na kinaban. An Melian dialogue hinihiling na sarong trabahong seminal dapit sa teoriya nin relasyon internasyonal, manta an bersyon niya kan Pericles' Funeral Oration mahiwasan na inaadalan kan mga teorista politikal, mga historyador, asin kan mga estudyante nin mga klassiks.

## Toltolan
Khecarī mudrā

An **Khecarī mudrā** (Sanskrito, खेचरी मुद्रा) sarong praktis sa hatha yoga na ginigibo sa paagi kan pagsurumpay kan poro kan dila pabalik sa nguso sagkod na makaabot ini sa itaas kan malomhok na ngaragngag asin pasiring sa labot kan dungo. Sa bilog na pagpraktis, an dila ginibong halaba tanganing magibo ini nin dakol na bulan na dila sa aroaldaw na nag-iunat asin sa paagi kan luway-luway na pinuputol an lingual frenulum sa matarom na implement sa laog nin dakol na bulan. 

An katuyohan iyo na makamtan an katalingkasan sa hawak, sa paagi kan pagtatak sa enerhiya nin bindu sa payo tanganing dai iyan mawara.

## Toltolan
Hatha yoga

An **Haṭha yoga** sarong sanga nin yoga na naggagamit nin pisikal na mga pamamaagi sa pagmamaigot na ingatan asin agihan an mahalagang marhay na pwersa o enerhiya. An termino sa Sanskrit na  हठ *haṭha* literal na nangangahulogan na "pwersa," na nananabihan an sarong sistema nin pisikal na mga pamamaagi. An nagkapirang paagi nin istilo nin haṭha yoga iyo an kisuerra ika-1 siglo CE, sa mga teksto na arog baga kan mga epiko sa Sanskrit na Hindu asin Budhismo's Pali na kanon. An kagurangguranging teksto na makukua tanganing iladawan an haṭha yoga, an ika-11-init na Am ⁇ tadhi, gikan sa sarong tantrikong Budista. An pinakadaan na mga teksto na ginamit an terminolohiyang nin Hatha iyo man an Vajrayana Buddhist. An mga tekstong Hindu sa Hatha yoga minalataw poon kan ika - 11 siglo padagos. 

An nagkapira sa enot na mga tekstong haṭha yoga (ika-11-13th c.) naglaladawan nin mga paagi sa pagpadakula asin paggastos nin mga botu (mga pwersa nin buhay, an boot sabihon, kasit, asin sa mga babae *rajas* - menstrual fluid).  Nahiling ini bilang pisikal na kahulugan kan buhay na pirming nagtatagdo sa payo asin nawawara. Duwang inot na pamamaagi nin haṭha yoga an naghingoang baliktadon an prosesong ini nin pagdurupak gamit an grabidad tanganing siloon an boundari na ginagamit an laboy (mga selyong na nakatakod sa *viparītakaraṇī*, o pwersang nag - aahit sa tahaw kan sentral na agihan paagi sa paghangos na naggagamit nin mudra (yogic, bakong maribong na Hand mudra, na mga pagmustra). 

Haros gabos na harayogikong teksto kabilang sa mga Nath sadhas, asin an importanteng mga naenot (12th-13th c.) itinataong kredito sa disipulo ni Matsyendranath, Gorakhnath o Gorakshanath (ika-11 c.). An kaamayi kan Nāth na mga gibo nagtutukdo nin yoga basado sa pagtaas kan kuṇḍalinī  paagi nin mga enerhiyang agihan asin chakras, na pig-aapod na Layayoga ("the yoga nin disolusyon"). Minsan siring, an iba pang enot na mga tekstong Nāth arog kan *Vivekamārtaṇḍa* maheheling na kaiba sa pag-apon kan Hatha yoga mudra. Sa huri inaarog kan mga tekstong Nāth *Śākta* an mga gibo nin haṭha yoga laboy sa sarong sistema nin Saiva na ginagamit iyan sa mga paagi nin Layayoga, na dai sinasambit an bindu. Ining mga huring mga teksto minapalakop nin sarong unibersalistang yoga, makukua kan gabos, "mayo sa pangangaipo para sa mga pag-iriba nin mga padi, ritwal na mga palisiya o sektor."

Kan ika-20 siglo, an pagtalubo nin haṭha yoga, na partikularmenteng nakasentro sa asanas (an pisikal na mga posisyon), nagin popular sa bilog na kinaban bilang porma nin pisikal na ehersisyo. An modernong pormang ini nin yoga ngonyan inaapod na sanang "yoga".

## Toltolan
André Dae Kim

Si **André Dae Kim**  (namundag Desyembre 2, 1996) sarong aktor sa entablado, sa sine asin sa telebisyon taga-Canada.

## Pilmograpiya

## Toltolan
Goraksha Shataka

An **Gorakṣaśataka** sarong amay na teksto sa tekstong Hatha yoga poon ika-16 na siglo, na may kinaaraman sa Gorakṣa. Idto an enot na nagtokdo nin paagi para sa pag-ataman ki Kundalini na inapod na "an estimulasyon ni Sarasvati," kaiba an detalyadong pranayama, pagkontrol sa hinangos. Isinurat iyan para sa mga nag - atender sa mga ascetiko.

## Sinopsis

An 2012 na pagtradusir kan teksto ni James Mallinson binanga ini sa minasunod na mga tema:

* [Introduksyon]
* An Conquest kan Hinangos
* Measured Diet
* Postura (Padmasana asin Vajrasana)
* An Istimulasyon kan diosa na si Sarasvatī
* An Restraint kan Hinangos (Surya, Ujjayi, Sitali, asin Bhastri kumbhakas)
* An Tulong Bandhas (Mula, Uddiyana, asin Jalandhara bandhas)
* Samadhi
* Mga Kaulangan sa Pagpraktis kan Yoga
* An Ascent ni Kundalini
* Realisasyon kan Katotoohan

## Toltolan
Gorakhnath

Si **Gorakhnath** (bisto man sa **Goraksanath**, c. amay kan ika-11 siglo) sarong Hindung yogi, santo na iyo an maimpluwensiyang kagtugdas kan Nath Hindu monastikong hiroan sa Indya. Pinagkokonsiderar siya na saro sa duwang midbid na disipulo ni Matsyendranath. An saiyang mga parasunod, na nakua sa bilog na Indya, inaapod na yogis, *Gorakhnathi*, *Darshani* o *Kanphata*.

Saro siya sa siyam na santo na midbid man sa apod na Navnath asin popular na marhay sa Maharashtra, India. Ilinaladawan siya kan mga Hagrapo na labi pa sa sarong paratukdong tawo asin saro sa mga ley nin panahon na nagluwas sa daga sa manlain-lain na edad. An mga historyador nagsasabi na si Gorakhnath nabuhay kaidtong inot na kabangaan kan ika-2 milenyo CE, pero dai sinda uyon sa arin na siglo. An mga detalye na basado sa arkeolohiya asin mga teksto poon sa ika -15 sagkod ika-12 siglo.

Si Gorakhnath konsideradong *Maha-yogi* (o dakulang yoga) sa tradisyon na Hindu. Dai niya tinawan nin doon an sarong espesipikong metapisikal na teorya o partikular na Katotoohan, alagad idinoon na an paghanap nin Katotoohan asin an espiritwal na buhay sarong mahalaga asin normal na katuyohan nin tawo. Si Gorakhnath an nagpanggana sa Yoga, espiritwal na disiplina asin etikang buhay na may sadiring-determinasyon bilang paagi tanganing maabot an samadhi asin saro sa espiritwal na mga katotoohan. 

Si Gorakhnath, an saiyang mga ideya asin yogis nagin popular na marhay sa rural na India, na may mga monasteryo asin templo na idinusay sa saiya na yaon sa dakol na estado nin Indya, partikularmente sa harayong siyudad nin Gorakhpur.

## Toltolan
Kriyā

An ***Kriyā*** (Sanskrito: क्रिया, sa lit. 'aksyon, gawe, paghihingoa') an pinakakomun na nanonongod sa "kompletong aksyon," pamamaagi o kaugalean sa laog nin sarong disiplina sa yoga na nangangahulogan na mautob an espesipikong resulta.

## Etimolohiya
An  iyo an terminong Sanskrito, na ginuno gikan sa gamot na Sanskrito , nangangahulugan na 'gibohon'. *Karma* is related to the verbal Proto-Indo-European root  'to make, form'.

An gamot  () iyo an komun kaidtong suanoy na literaturang Sanskrito, asin ini is relied upon tanganing ipaliwanag an mga ideya sa Rigveda, iba pang Veda, Upanishad, Purana, asin an Mga epiko kan Hinduismo.

## Toltolan
Vajroli mudra

An ***Vajroli mudra*** (Sanskrito: वज्रोली मुद्रा *vajrolī mudrā*), an Vajroli Seal, sarong praktis sa Hatha yoga na naghahagad na an yogi sa pagpreserbar kan saiyang kasit, kun bakong sa pag-adal na dai iyan butasan, o kun paluwason sa paagi kan pagbutong kaiyan sa saiyang urethra hale sa putay nin "sarong babae na idinusay sa pagpraktis nin yoga". 

An mudra pigladawan bilang "obscene" kan paratradusir na si Rai Bahadur Srisa Chandra Vasu, asin bilang "obscure and repugnant" kan saro pang paratradusir, Hans-Ulrich Rieker.

An mudra bihirang isagibo sa modernong mga panahon. Tinogdas ini kan 1900s kan Amerikanong seksologo na si Ida C. Craddock, an ibinungang legal na mga akusasyon tumang sa saiya na nagresulta sa saiyang pagkabilanggo asin paghugot. An eksplorador na si Theos Bernard nag-adal asin iinilustrar an posisyon na konektado sa mudra. An payunir nin modernong yoga, si Krishnamacharya, nagtatao nin mga instruksiyon na bakong praktikal para sa mudra, na ipinaheheling sa opinyon ni Norman Sjoman na nungka niyang prinobaran na gibohon.

## Toltolan
Tirumalai Krishnamacharya

Si **Tirumalai Krishnamacharya** (18 Nobyembre 1888 - 28 Pebrero 1989) sarong paratukdong Indyan sa yoga, ayurvedic healer asin iskolar. Siya hinihiling na saro sa pinakaimportanteng mga guru kan modernong yoga, asin parati inaapod na "**Ama kan Modernong Yoga**" huli sa saiyang mahiwas na impluwensiya sa pagmukna kan postural na yoga. Arog kan mas naenot na mga payunir na iniimpluwensiyahan kan pisikal na kultura arog kan Yogendra asin Kuvalayananda, nagkontribwir siya sa pagkabuhay-liwat kan Hatha yoga.

Si Krishnamacharya naggibo nin mga titulo sa gabos na anom na Vedikong darśanas, o pilosopiya nin Indya.  Mantang nasa irarom kan patronahe kan Hade nin Mysore, si Krishna Raja Wadiyar IV, si Krishnamacharya nagbaklay sa palibot kan India na nagtatao nin mga lektura asin demonstrasyon tanganing palakopon an yoga, kaiba an mga tampok na arog baga kan malinaw na nakapapondo sa saiyang puso. Siya an ibinibilang kan kadaklan na arkitekto kan *[[vinyāsa]]*, sa sentido na nagsasalak nin paghangos na may paghiro; siya an pinagkokonsiderar nin kadaklan bilang arkitekto kan vinyāsa, an istilo nin yoga na saiyang minukna iyo an inapod na Viniyoga o Vinyasa Krama Yoga. Sa irarom kan gabos na katukdoan ni Krishnamacharya iyo an prinsipyo na "Magtukdo kun ano an angay para sa sarong indibidwal". Mantang siya naresibe sa ibang parte kan kinaban bilang sarong yogi, sa India si Krishnamacharya pangenot na midbid bilang parabulong na nagguno gikan sa duwang ayurvedic asin tradisyon na yogic tanganing itagama an salud asin well-being kan gabos na saiyang binulong. Siya nagsurat nin apat na libro dapit sa yoga— *[[Yoga Makaranda]]* (1934), *Yogaasanagalu* (c. 1941), *Yoga Rahasya*, asin *Yogavalli* (Chapter 1 - 1988) - siring man an nagkapirang komposisyon asin poetikong komposisyon.

Kaiba sa mga estudyante ni Krisnamacharya an dakol sa pinakabantog asin maimpluwensyang mga paratokdo nin yoga:  Indra Devi (1899-2002); K. Pattabhi Jois (1915-2009); B. K. S. Iyengar (1918-2014); an aki niyang si T. K. V. Desikachar (1938-2016);  Srivatsa Ramaswami (namundag 1939); asin A. G. Mohan (namundag 1945). Si Iyengar, an saiyang bayaw asin kagtogdas kan Iyengar Yoga, tinatawan nin kredito si Krishnamacharya sa paagi nin pag-enkaminar sa saiya na makanood nin yoga kan 1934.

## Toltolan
Brendan Fraser

Si **Brendan James Fraser** ( ; born December 3, 1968) sarong Amerikano-Kanadyanong aktor midbid sa saiyang mga mayor na pagpapel sa blockbuster, komediya, asin dramatikong mga pelikula. Nakaresibi na siya nin magkapirang premyo kabali diyan an Academy Award, an Screen Actors Guild Award, sarong Critics' Choice Movie Award, sarong Golden Globe Award asin nominasyon sa BAFTA Award.

Si Fraser nagtapos sa Cornish College of the Arts kan 1990, enot siyang nag'entra sa pelikula sa *[[Dogfight (film)|Dogfight]]* (1991).  
Si Fraser nareparong gayo kan 1992 sa pelikulang komedya *[[Encino Man]]* asin duman sa drama'ng *[[School Ties]]*. Orog siyang naggantad sa saiyang papel na starring sa ''George of the Jungle'' (1997) asin nagbutwa bilang mahusay na aktor kan pinapelan niya an Rick O'Connell sa ''The Mummy'' trilogy (1999–2008). Saiyang inako nin mga dramatikong papel sa *[[Gods and Monsters (film)|Gods and Monsters]]* (1998), *[[The Quiet American (2002 film)|The Quiet American]]* (2002), and *[[Crash (2004 film)|Crash]]* (2004), asin mga papel na panpantasya sa *[[Bedazzled (2000 film)|Bedazzled]]* (2000) asin ''Journey to the Center of the Earth'' (2008).

An trabaho ni Fraser sa idustriya nin pelikula medyo nagluya kahurihan kan 2000 sundo katahawan nin 2010 huli sa mga sunod-sunod na mga problema sa salud, sa pagkalugi, asin mga  kaso personal siring kan sinasabing sexual assault ginibo saiya kan 2003 ni Philip Berk, an dating presidente kan Hollywood Foreign Press Association. Siya nagtapsok sa telebisyon na igdi nakgigwa siyang mga papel sa History miniseries *[[Texas Rising]]* (2015), the Showtime drama *[[The Affair (TV series)|The Affair]]* (2016–2017), an FX serye na *[[Trust (American TV series)|Trust]]* (2018), asin an HBO Max-DC Universe serye *[[Doom Patrol (TV series)|Doom Patrol]]* (2019–present). An karera ni Fraser sa pelikula natawan bagsik sa pagluwas niya sa mga darakulang pelikula arog kan ki Steven Soderbergh na *[[No Sudden Move]]* (2021) asin kan ki Darren Aronofsky na *[[The Whale (2022 film)|The Whale]]* (2022). An saiyang starring na papel sa huri iyo an naghakot saiya nin mga manlaen-laen na premyo siring kan Academy Award, an Critics' Choice Movie Award, an Screen Actors Guild Award, an Golden Globe Award; asin nominasyon para sa BAFTA Film Award.

## Toltolan
Dolly de Leon

Si **Dolly Earnshaw de Leon** (namundag 1968 o 1969) sarong Filipinong aktres sa pelikula, telebisyon, asin teatro. Bantog siya sa saiyang mga papel sa mga pelikulang *[[Verdict]]*, *[[Historya ni Ha]]*, asin nagkamit nin internasyonal na pagmidbid sa Palme d'Or-ginanahan na Triangle of Sadness. Para sa saiyang pagganap sa Triangle of Sadness, siya an nagin inot na Pilipinong aktor na nominado sa BAFTAs asin Golden Globe Awards.

Kan Mayo 2022, si de Leon nagpirma sa U.S.-basedong artistang ahensyang Fusion Entertainment. An FAMAS Award and LA Film Critics Award kagdaog, si de Leon may mahiwas na agi-agi sa entablado asin sarong BA sa teatro na pag-arte sa teatro gikan sa Unibersidad kan Pilipinas. Siya saro man na sinanay na aktres na nasa lampas 30 nang produksyon sa entablado asin nanggana nin kadakol na gawad para sa saiyang mga pagganap. Kan 2023, an British Vogue ilinista si de Leon sa tahaw kan "30 sa pinakabantog na mga bitoon sa kinaban".

## Toltolan
Universidad de Manila

An **Universidad de Manila**, midbid man sa pagpapalipot na **UdM**, iyo sarong pampublikong koedukasyonal na institusyon nin halangkaw na edukasyon na pigpopondohan kan gobyerno nin syudad nin Manila, Filipinas. Naitogdas ini kan Abril 26, 1995 sa pagtugot ni Alkalde Alfredo Lim sa *Manila City Ordinance* (MCO) Num. 7885 “*An Ordinance Authorizing the City Government of Manila to Establish and Operate the Dalubhasaan ng Maynila (City College of Manila)*". Minatao ini nin parehas na akademiko asin teknikal-bokasyonal na mga kurso asin programa. 

An Panginot na Kampus kaini mahihiling sa Mehan Gardens, Ermita sa atubangan kan Dambana ni Bonifacio (*Kartilya ng Katipunan*) asin sa kataid kan istasyon nin Central Terminal kan LRT Line 1. Igwa ini nin satelayt na kampus (UDM Annex) sa Carlos Palanca Street sa Santa Cruz.

## Mga panluwas na takod

* Opisyal na websityo
Lungi

An **lungi** sarong klase nin patadyong o sarong na nagpoon sa Habagatan Asya. An lungi, na parati iba-ibang kolor, sarong tapis na panlalaki na hinaharikos sa habayan, parati sa ibaba kan pusod. Ini sinusulot na paunoyon o pambangging su'lot, sa mga lugar asin klima na maharasahas asin maalumahad na makusog an pagga'not, kaya an pagsulot nin mga piot o higot na bado siring sa pantalon mapitiw na gayo.

## Disenyo
An lungi mas ginagamit sa lugar na mga maiinit. Igwa man nin mga baro-baratong mga "bukas" na lungi, na biklad sana asin dai tinahi na pormang tubo. An parating sukol kaini na sukol panggurang  sa langkaw,  sa laba, kun ini binubukas asin binibiklad. An pang-aki na lungi mga duwa-katulohan kaini sa sukol. Ini hinahabol sa cotton asin may iba-ibang desenyo saka kolor. An mga sedang lungi ginagamit mansana sa mga okasyon siring kan kasalan. An pinakakumon na estilo plus na kolor asin karanklan, na pasil ini habolon. Asul an popular na kolor ta kun magludas man, magayon an resulta kan pagpupusaw niya. Anoman an desenyo o kolor, ini syempre sa duwang gayad hinahabolan nin medyo mahibog na mga gilid garo kwenta bilit ngani dai magtarastas.

## Gamit
Depende sa tradisyon na lokal, an lungi sinusu'lot man nin lalaki o medyo pambihira, nin babae. Ini nabubugkos o naiipit sa magkapirang paagi susog sa iba-ibang aktibidad kultural, poon sa normal na pan-aroaldaw o sa mga seremonya nin kasalan. Sa pan-aroaldaw, sarong simpleng "pagbugkos na duwang itok" iyo an popular, na an duwang poro sa gayad itaas dinudukot asin pinipiripit nin duwang beses saka isinusuksok sa habayan. Alagad, imbes isuksok sa habayan, pwede man binubugkos nin duwang beses an duwang poro ngani mas pusog asin dai magluwag, na resulta mas higot asin asin dai matugak an pagkaharikos. An lungi pwede man tiklopon an gayad sa may habayan ngani ini maghitsurang halipot sana pakaharikos. Mas uso ini sa mga naghuhurnal na nakatambara sa init nin saldang.
## Hilnga man
*Longyi
* Dhoti
* Mundu
* Kaupinam
* Langota
* Malong
* Patadyong
* Sampot
* Sarong
* Izaar
* Kilt
* Kanga
* Shendyt
## Toltolan
Amritasiddhi

An ***Amṛtasiddhi*** (Sanskrito: अमृतसिद्धि, "an pagkamit nin inmortalidad"), na nakasurat sa lugar nin Budhista kaidtong mga ika-11 na siglo, iyo an kaamay-amaying substansyal na teksto sa kun ano an nagin haṭha yoga, minsan ngani dai kaiyan sinasambit an termino. Ilinaladawan kan gibohon an papel kan *[[bindu]]* sa hawak na yogic, asin kun paano iyan kokontrolon gamit an Mahamudra tanganing makamit an inmortalidad (*Amṛta*). An ipinaririsang modelo iyo na an bindu padagos na mawara gikan sa saiyang sarayan sa payo, na minagiya pasiring sa kagadanan, alagad iyan pwedeng maingatan sa paagi kan yogikong mga gibo. An teksto igwa nin tampok na Budhista, asin ginagamit an mga metapora hale sa alkimiya. 

An sarong bersikulo sa sarong manuskritong papel kan Am'tasidhi, na posibleng sarong mas huring kopya, positibong sinasabi na an petsa kaiyan 2 Marso 1160. Nakasurat ini sa duwang lengguwahe, an Sanskrito asin Tibetano. An sarong kritikal na edisyon na basado sa gabos na natadang manuskrito ipinublikar kan 2021 kan mga Indologo na si James Mallinson asin Péter-Dániel Szántó.

## Toltolan
Shiva Samhita

An ***Shiva Samhita*** (IAST:
*śivasaṃhitā*, siring man iyo an *Siva Samhita*, na an boot sabihon "Kompendyo ni Shiva") sarong tekstong Sanskrito sa yoga, na isinurat nin sarong dai midbid na autor. An teksto kinakaolay kan Hindu na asetiko Shiva sa saiyang konsorte na si Parvati. An teksto binibilog nin limang kapitulo, na igwa kan enot na kapitulong sarong tratado na nagsusumaryo sa mga Vedanta (Advaita Vedanta) pilosopiya na may mga impluwensiya hale sa eskwelahan sa Sri Vidya kan Habagatan na Indya. An natatadang mga kapitulo mapadapit sa yoga, an kahalagahan nin sarong guru (paratukdo) sa sarong estudyante, manlaenlaen na asana, mudra asin siddhi (kapangyarihan) makakamtan sa paagi nin yoga asin tantra.

An *Shiva Samhita* saro sa tolong mayor na natadang klasikal na tratado sa hatha yoga, an duwa pa iyo an *[[Gheranda Samhita]]* asin *[[Hatha Yoga Pradipika]]*. Pigkokonsiderar ini na pinakamanlaenlaen na tratado sa hatha yoga, saro na nagrerekomendar na an gabos na kagharong magpraktis asin makinabang sa yoga. Labing sarong dosenang baryante na manuskrito kan teksto an midbid, asin an sarong kritikal na edisyon kan teksto ipinublikar kaidtong 1999 kan Kaivalya Dham Yoga Research Institute.

## Toltolan
Bindu (simbolo)

An ***Bindu*** (Sanskrito: बिंदु) sarong kataga sa Sanskrito na an boot sabihon "tuldok," "tagdo" o "punto".

## Pilosopiya

Sa metapisikang Hindu, an Bindu konsiderado bilang iyo an punto kun saen an paglalang nagpoon asin posibleng magin burunyog. Ini ilinadawan man bilang "an sagradong simbolo kan cosmos sa saiyang kamugtakan na unmanifested". An Bindu iyo an punto sa palibot kun saen an mandala linalang, nagrerepresentantar kan uniberso.

An Bindu parating nagin saro kaiba an [pisog] (o kasit) asin ova. Sa *[[Yogachudamani Upanishad]]* an Bindu iyo an dualidad, kaiba an puting Bindu nagrerepresentantar sa *shukla* (dalisay) asin an pulang Bindu nagrerepresentantar sa *maharaj* (mastery). An puting Bindu nag-eerok sa *[[#Bindu Chakra|bindu visarga]]* asin igwa nin kinaaraman ki Shiva asin sa Bulan, mantang an pulang Bindu nag-eerok sa *[[muladhara]]* chakra asin igwang kinaaraman sa Shakti asin sa Saldang. Sa yoga, an pagkaburunyog kaining duwang kabtang nagreresulta sa ascension ni kundalini pasiring sa sahasrara.

Sa Tibetan Buddhism an Bindu iyo an component kan subtle body, na kun saen kompwesto kan mga tagdo (Tibetan: ཐིག་ལེ *thig le*) asin duros (Tibetan: རླུང *[[Lung (Tibetan Buddhism)|rLung]]*).

## Toltolan
Unibersidad kan Kordilyeras

An **Unibersidad kan Kordilyeras** (Ingles: *University of the Cordilleras*; UC o UC-BCF), midbid dati na **Baguio Colleges Foundation** (BCF), iyo sarong pribadong research na koedukasyonal na unibersidad sa Baguio, Filipinas. Itinogdas ni Benjamin R. Salvosa asin kan saiyang agom na si Evangelina D. Salvosa kaidtong 1946, minatao ini nin mga programa sa elementarya, sekundarya, kolehiyo, gradwar na lebel sa harus 18,000 na mga paraadal.

Igwa ini nin tolong kampus na gabos mahihiling sa Baguio. An panginot na kampus iyo yaon sa tahaw kan syudad, harani sa Katedral nin Baguio asin SM City Baguio. Igwa ini nin awtonomong kamugtakan na piggawad kan Commission on Higher Education (CHED) asin iyo sarong ISO sertipikado na unibersidad. An mga alumni kan unibersidad iyo kaiba an duwang nagin topnotcher sa *Philippine Bar Examination* (panginot na ranggo) asin an kagmokna sagkod nagkapirang miyembro kan Team Lakay Wushu. An grupo sa pakurusugan kan unibersidad iyo may gaha na UC Jaguars.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websityo

## Toltolan
Bodhicitta

Sa Mahayana Budhismo, an **bodhicitta** ("kaliwanagan-isip" o "pag-isip nin pagkagimata"), an isip (citta) na an katuyuhan iyo an pukawon (bodhi), may kadunongan asin pagmakulog para sa kapakinabangan kan gabos na may pagmating mga persona. An Bodhicitta iyo an naglaladawan na kalidad kan Mahayana bodhisattva (pagmaigot sa mga pagka-Buddha) asin an akto nin pagtaong dalan sa bodhicitta (*bodhicittotpāda*) iyo an rason kun tano an bodhisattva sarong bodhisattva. Ipinaliliwanag kan Daśabhūmika Sūtra na an pakisumaro sa bodhicitta iyo an enot na lakdang sa karera kan bodhisattva.

## Toltolan
Kaliwanagan sa Budismo

An Ingles na terminong **kaliwanagan** iyo an traduksyon sa Solnopan kan manlaenlaen na terminong Budhista, nangorogna an **bodhi** asin **vimutti**. An abstract na pangngaran na ***bodhi*** (Sanskrito: बोधि; Pali: *bodhi*), an boot sabihon an kaaraman o kadunongan, o nagimata na intelihensiya, nin sarong Buddha. An berbal na gamot na *budh-* boot sabihon "pagkagimata," asin an literal na kahulogan kaini mas harani nang magmata. Maski na ngani na an terminong *[[buddhi]]* ginagamit man sa ibang pilosopiya asin tradisyon kan Indya, an pinakakomun na gamit kaini yaon sa konteksto kan Budhismo. An Vimukti iyo an katalingkasan sa o pagluwas kan mga fetters asin kaulangan.

An terminong "kaliwanagan" popular sa kinaban na Solnopan sa paagi kan ika-19ng siglong mga traduksyon kan Aleman-namundag na pilologo na si Max Müller. Igwa iyan nin ideya sa Solnopan dapit sa pankagabsan na pakarorop sa temporaryong katotoohan o katunayan. An termino ginagamit man sa pagtradusir kan nagkapirang iba pang terminong Budhista asin konsepto, na ginagamit sa pagpasabot (initial) na pakarorop (*[[Prajñā (Budismo)|prajna]]* (Sanskrito), *[[Wu (agimadmad)|wu]]* (Chinese), *[[kensho]]* asin *[[satori]]* (Hapones); kaaraman (vidya); an "pagbubulos" (Nirvana) nin nakakapurisaw na mga emosyon asin pagmawot; asin an pagkamit kan supremong pagka-Buddha (*samyak sam bodhi*), arog halimbawa ni Gautama Buddha.

Dai aram kun ano talaga an pagkagimata ni Buddha. Posibleng imbwelto diyan an pakaaram na nakamtan an katalingkasan sa paagi kan kombinasyon nin pagkamaisip asin *[[dhyāna]]*, na iinaplikar sa pakasabot sa paglataw asin sa pag-untok kan pagmawot. An relasyon sa pag-oltanan nin dhyana asin pakarorop iyo an pangenot na problema sa pag-adal sa Budhismo, asin saro iyan sa pundamental na mga problema sa pag-aadal kan Budismo.

Sa kinaban sa Solnopan, an ideya nin (espiritwal) kaliwanagan nagkaigwa nin romantikong kahulogan. Iyan nagin kaparehong kahulogan kan pagkaigwa nin realisasyon sa sadiri asin kan tunay na pagkatawo saka kan falsong pagkatawo, na ibinibilang na sarong substansyal na kahulogan na tinutukar nin sosyal na pagdisiplina.

## Toltolan
Buddhi

An ***Buddhi*** (Sanskrito: बुद्धि) an apod sa intelektwal na mga kakayahan asin an kapangyarihan na "pumorma asin magpadanay nin mga ideya, mangatanosan, makamansay, maghusgar, makasabot, makaintindi".

## An pana'naw kan Sānkhya-Yoga
Segun sa pana'naw kan Sānkhya-Yoga, an Buddhi iyo an esensyang unconscious, asin bilang siring, dai mapupwedeng sarong bagay kan saiyang sadiring agimadmad. An boot sabihon kaini iyo an mayo sainda pwedeng i-*apprehend* an sarong bagay o i-manifest niya an saiyang sadiri.

Sa Yoga Sutra, ini ipinaliwanag na an Buddhi dai mapupwedeng liwanagan an saiyang sadiri, nin huli ta an saiyang sadiri iyo an sarong bagay na nahihiling, "na tat svhāsam draśhyatvāt".

## Toltolan
Hatha Yoga Pradipika

An ***Haṭha Yoga Pradīpikā*** (Sanskrito: haṭhayogapradīpikā, हठयोगप्रदीपिका o Liwanag sa Hatha Yoga) sarong klasikong ika-kaglimang katagang Sanskrito manwal sa haṭha yoga, na pigsurat ni Svātmārāma, na nagtatakod sa linya kan pagtukdo sa Matsyendranath kan Nathas. Kabilang ini sa pinakamaimpluwensiyang natadang mga teksto sa haṭha yoga, na saro sa tolong klasikong teksto kaiba an *[[Gheranda Samhita]]* asin an *[[Shiva Samhita]]*.

Mas bago pa sana, walong gibo kan amay na kupya na posibleng nagkontribuwer sa *Hatha Yoga Pradipika* an nabisto.

## Toltolan
Gheranda Samhita

An ***Gheranda Samhita*** (IAST: gheraṇḍasaṁhitā, घेरंडसंहिता, na boot sabihon "koleksyon ni Gheranda") sarong tekstong Sanskrit kan Yoga sa Hinduismo. Saro ini sa tulong klasikong teksto nin Hatha yoga (an duwa pa iyo an *[[Hatha Yoga Pradipika]]* asin an *[[Shiva Samhita]]*), asin saro sa mga ensiklopedikong tratado sa yoga. Apat na polong manuskrito kan teksto an midbid, na nadiskobre sa sarong rehiyon poon sa Bengal sagkod sa Rajasthan. An enot na kritikal na edisyon ipinublikar kan 1933 kan Adyar Library, asin an ikaduwang kritikal na edisyon ipinublikar kan 1978 ni Digambarji asin Ghote. An iba sa mga manuskritong Sanskrito igwa nin bakong gramatikal asin komplikadong mga bersikulo, asin an iba minasambit nin mas daan na mga tekstong Sanskrito.

Posibleng sa huring parte ini kan ika-17 na siglo, posibleng gikan sa norte-subangan na Indya, istruktura bilang sarong katukdoan man base sa diyalogo sa tahaw kan Gheranda asin Chanda. An teksto inorganisar sa pitong kapitulo asin igwa nin 351 shloka (mga bersikulo).

## Toltolan
Amrita

An ***Amrita*** (Sanskrito: 
अमृत, IAST: *amṛta*), ***Amrit*** o ***Amata*** sa Pali, (pig-aapod man na *Sudha*, *Amiy*, *Ami*) sarong katagang Sanskrito na nangangahulugan na "imortalidad". Iyan sarong pangenot na konsepto sa laog kan mga relihiyon na Indyano asin parateng inaapod iyan sa suanoy na mga teksto sa India na *[[Elixir nin buhay|elixir]]*. An enot na paglataw kaiyan yaon sa Rigveda, na diyan ibinibilang na saro sa nagkapirang pagkakaagid sa *[[soma (inumon)|soma]]*, an inomon kan mga deva. Dakula an papel kan *Amrita* sa Samudra Manthana, asin iyo an dahelan kan iriwal sa pag-oltanan nin mga deva asin asura na nakikikompetensiya tanganing kamtan an imortalidad.

Manlaenlaen an importansya nin *Amrita* sa laen-laen na relihiyon nin India. An katagang *Amrit* saro man na komun na pangaran kan mga Sikh asin mga Hindu, mantang an pormang pambabae kaini iyo an *Amritā*. An *Amrita* igwa nin kaparehong ginikanan kan etimolohiya asin hinihirasan nin dakol na mga pagkakaagid an ambrosia; parehong gikan sa sarong komun na ginikanan na Proto-Indo-Europeo.

## Toltolan
Katedral nin Biella

An **Katedral nin Biella** () sarong Katoliko Romanong simbahan sa Biella, Piedmont, Italya, na dinudulot ki San Esteban. Ini an sentro episkopal nin Dyosesis nin Biella.

## Toltolan
Prajñā (Budismo)

An **Prajñā** (Sanskrito: प्रज्ञा) o **paññā** (Pāli: पञ्ञा) sarong terminong Budhista na parating tinatradusir na "kadunongan," "intelihensiya," o "pagkasabot". Ilinaladawan iyan sa mga tekstong Budhista bilang pakasabot sa tunay na naturalesa nin mga pangyayari. Sa konteksto kan meditasyon na Budista, iyan an kakayahan na masabotan an tolong karakteristiko kan gabos na bagay: *[[anicca]]* ("impermanence"), *[[Duḥkha|dukkha]]* ("dai pagkaugkad", o "pagsakit"), asin *[[anattā]]* ("non-self"). Piglaladawan ini kan mga tekstong Mahāyāna bilang pagkakasabot kan *[[śūnyatā]]* ("emptiness"). Kabtang ini kan Tulong Training sa Budhismo, asin saro ini sa sampulong pāramī kan Theravāda Budhismo asin saro sa anom na Mahāyāna pāramitās.
Seqenenre Tao

Si **Seqenenre Tao** (nasurat man **Seqenera Djehuty-aa** o **Sekenenra Taa**, inapod na 'an Maisog') namoon sa pinakahuring lokal na mga kahadean nin Theban, rona' nin Ehipto sa Ika-kagpitong dinastiya durante kan Ikaduwang Peryodo Intermedyo. Siya suboot an aki asin kasalida ni Senakhtenre Ahmose asin ni Reyna Tetisheri. An mga peryodo kan saiyang pamomoon dai syerto, alagad pwedeng siya nagsakat sa poder sa dekada paghihinapos kan 1560 BC o kan 1558 BC (basado sa posibleng pagtukaw kan saiyang aking si Ahmose I, an pinakaenot na pamayo nin Ika-kagwalong Dinastiya, hilnga kronolohiya ehipto). 

Sa saiyang reyna, si Ahhotep I, Seqenenre Tao naggka'aki sa duwang paraon, si Kamose,an karibay niya na iyo an ultimong paraon nin Ika-kagpitong dinastiya, asin si Ahmose I na, pakakapot ngona kan saiyang ina ta aki pa siya, iyo an enot na paraon sa Ika-kagwalong dinastiya. Si Seqenenre Tao iyo an may kredito sa pagbungsod kan enot na mga hiro sa gera nin katalingkadsan kontra sa Hyksos na nakasakop sa Ehipto, na bunga kaini nagresulta na an saiyang kahadean makalungkas na sayod sa mga Hyksos durante kan pamomoon kan aki  niyang si Ahmose I.

## Toltolan
Taṇhā

An **** (Pāli; Sanskrito: **tṛ́ṣṇā** तृष्णा IPA: [trʂɳa] ) iyo an importanteng konsepto sa Budismo, nanonongod sa "pagkapaha, desire, pagkapungaw, kapasloan", kapwa pisikal o mental. Ini iyo an tipikal na pinalis bilang  asin is of three types: *kāma-taṇhā* (pagmawot sa senswal na mga kaugmahan), *bhava-taṇhā* (pagmawot sa pag-exister), asin *vibhava-taṇhā* (pagmawot sa dai pag-eksister).

An *Taṇhā* naglataw sa Apat na Nobleng Katotoohan, kun saen an  arises with, o nag-eeksister kaiba an, *[[Dukkha|dukkha]]* (dissatisfaction, pagdusa, kulog) asin an siklo nin pagkamundag giraray, becoming asin kagadanan (Saṃsāra).

## Toltolan
Walterina Markova

Si **Walter Dempster Jr.** (Mayo 20, 1924 – Hunyo 24, 2005), midbid man sa saiyang gaha na **Walterina Markova**, sarong Pilipinong lalaknit na lalaki na kun sain pinuwersya siya na sarong "pang-aliw na lalaknit" (uripon na pandurog) para sa mga botolan kan Imperyal na Soldados kan Hapon sa kasagsagi kan pagsakyada kan mga Hapon sa Filipinas kadtong Ikaduwang gerang pankinaban.

## Agiagi sa buhay
Pagkatapos kan maghali si Markova sa saindang harong, nagbali siya sa pugro kan anom na paraganap na trabestismo. Iyo ini an parte kan pugro na dinakop kan mga soldados na Hapon, asin pigdara sa sarong kampo na kun sain ini an Rizal Memorial Sports Complex sa ngunyan. Sa laog kan pirang taon, ibinugtak siya asin an saiyang mga kairiba, asin man an lain pang mga "comfort gay" sa sapiritang paggibo dangan sekswal na pigabuso kan mga soldados na Hapon, na arog man sa pag-abuso sa mga "comfort women".

Ginibo an saiyang agi-agi sa sarong penikula na inaapod na ** kan 2000, sa direksyon ni Gil Portes. Nakabali man ini sa 2002 Seattle Lesbian and Gay Film Festival asin sa San Francisco International Lesbian and Gay Film Festival.

## Personal na buhay
Ginugol niya an mga huring taon kan saiyang buhay sa Home for the Golden Gays sa Pasay. Nagadan siya sa edad na 81 nang dai tuyong mabungo kan sarong siklista.

Nasambit siya sa sinasabing: "Bilang tawo, dai kita mabubuhay nin haloy. An pagpapahiling kan sadiri kong uusipon an paagi ko sa pagtaong inspirasyon sa ibang mga lalaknit na padagos na inaabuso ngunyan. Sa paagi kan sakuyang hiroon, Tibaad nagtao ako nin katalingkasan sa kadakol na iba pang mga lalaknit."

## Hilingon man
*Rosa Henson
*Justo Justo

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
*
*
Shri Yogendra

Si **Manibhai Haribhai Desai** (1897 –1989), midbid sa apod na **(Shri) Yogendra** sarong Indyanong yoga guru, autor, poeta, parasiyasat asin saro sa importanteng pigura sa modernong pagkabuhay liwat kan Hatha yoga, sa Indya sagkod sa Estados Unidos. Siya an kagtugdas kan The Yoga Institute, an pinakagurang na organisadong sentro nin yoga  sa kinaban, na itinugdas kan 1918. Parati siyang inaapod na Ama kan Modernong Yoga Renaissance. Saro siya sa pigurang responsable sa paghira kan praktis nin asanas asin paggibong harani sa mga tawo an yoga.

Si Yogendra nag-imbento nin modernong mga paagi tanganing itokdo an Yoga, na nag-iintrodusir nin pagsiyasat sa Yoga, partikularmente sa langtad kan terapi sa Yoga. Nagsurat siya nin nagkapirang libro dapit sa yoga asin pinonan an babasahon na Yoga kan 1933. Siya saro man na poeta, nagsusurat sa irarom kan pangaran na panurat na 'Mastamani'. Pigpalis niya an Gitanjali ni Rabindranath Tagore pasiring sa Gujarati.

## Toltolan
Tayom

An **tayom** mga matunok, mala-bolang echinoderm napipisan sa  **Echinoidea**. Igwang 950 species nin tayom na nag iistar sa kairaroman kan dagat asin ngani makua sa dakul sona nin pagkararom poon intertidal sa pampang abot rarom nin 5,000 metro (16,000 pye). An matabilog asin matagas na (tibulaka) kan tayom talidong asin patos nin tunok na mapapanas. Kadaklan kan tunok nin tayom may laba na poon 3 abot 10 sentimetro (1 sundo 4 na pulgada), na an iba ngani arog kan itom na tayom nagkaigwang tunok siring kalaba na 30 sentimetro (12 pul.).

An tayom nag iisog nin maluwayon, ini nakanap gamit an mga uruldot garo tubo-tubong "bitis", asin napahiro pa ninda an sadiri paagi kan mga tunok kaini. Maski ngani lumot an mayor na kakanon, an mga tayom nakakan man nin mga hayop-hayop na durukot sa kagagapoan. An mga Predator na nagkakakan nin tayom iyo an magkapirang mga sira siring kan starfish, aniit, mammal na marino, asin mga tawo.

## Toltolan
Alimbubuyog

An **alimbubuyog**  o **Honey bee** sa Inglis, iyo an sarong eusocial na naglalayog na insekto sa laog kan genus na Apis of the bee clade, gabos tubo sa kontinenteng Afro-Eurasya. Pakalakop nin mga alimbubuyog sa bilog na Aprika asin Eurasia, an mga tawo nagin responsable sa presenteng cosmopolitan na distribusyon kan alimbubuyog, pag-introdusir nin dakol na subspesye sa Amerika del Sur (sa presenteng ika - 16 na siglo), North America (ika - 17 siglo), asin Australia (ika - 19 siglo). 

An mga alimbubuyog midbid sa saindang pagtogdok nin perennial kolonyal na mga salagan hale sa taro, sa kadakulaan kan saindang mga kolonya, asin sa sobrang pagprodusir asin saray na tangguli, na nagpapamidbid sa saindang mga hive bilang mahal na gayong punteriya nin dakol na hayop, kaiba an mga honey badgers, oso asin mangangayam na tawo. Walo sanang natadang species nin alimbubuyog an minimidbid, na may total na 43 na subspecies, minsan ngani an mga pangyayari sa kasaysayan 7 sagkod 11 klase an midbid. An mga alimbubuyog nagrerepresentar sa sadit sanang parte kan dai mababa sa 20,000 na midbid na klase nin alimbubuyog.

An pinakabistong anira iyo an sa solnopan na anirang alimbubuyog, (Apis mellifera), na inaataman sa produksyon nin tangguli asin polinasyon kani. An solamenteng ibang inaataman na alimbubuyog iyo an sirangan na tangguling alimbubuyog (Apis cerana), na nangyayari sa Sur, Sur-subangan, asin Sirangan na Asya. Mga miembro sana kan genus na Apis an totoong alimbubuyog, alagad an iba pang klase nin alimbubuyog na produkto asin anira, asin nasaray kan mga tawo para sa katuyohan na iyan, kaiba na an mga mayong sugod na alimbubuyog na kabilang sa genus na Melipona asin sa Indyanong mayong sugod o dammar bee Tetragonula iridipennis. Ginagamit man kan modernong mga tawo an beeswax sa paggibo nin mga kandila, sabon, lip balms asin manlaenlaen na kosmetiko, bilang sarong pampahalnas asin sa mga paggibo nin molelde na ginagamit an lost wax process.

## Toltolan

## Panluwas na takod

* *[http://watch.opb.org/video/2365583178/ Could a Mushroom Save a Honeybee?] * Documentary produced by Oregon Field Guide, 14 October 2015
Dambanang Rizal (Calamba)

An **Dambanang Rizal sa Calamba** iyo sarong reproduksyon kan orihinal na duwang-istorya, Espanyol-kolonyal na istilo na harong sa Calamba, Laguna kun sain namondag si José Rizal kaidtong Hunyo 19, 1861. Si Rizal pigbibisto bilang saro sa mga pinakadakulang pambanwang heroe kan Filipinas. 

An harong iyo pigbibisto bilang sarong Pambanwang Dambana (Lebel 1) kan National Historical Commission of the Philippines. Mahihiling ini sa pagsabatan kan Kalye Mercado asin Kalye Rizal sa Poblacion 5 kan Calamba asin iyo harani sa Simbahan nin Calamba asin City College of Calamba.

## Bibliyograpiya

*
*

## Mga panluwas na takod

*Manungod sa Dambanang Rizal  Gobyerno kan Syudad nin Calamba
*Dambanang Rizal  National Historical Commission of the Philippines

## Toltolan
Taglipot

An **taglipot** (Ingles: *winter*) iyo an pinakamalipot na panahon kan taon sa polar asin sa templadong klima. Nangyayari iyan pagkatapos nin tagrakdag asin bago tagsoli. An pagkakibang kan patok kan Daga nagpapangyari nin mga kapanahonan; Nangyayari an tiglipot kun an sarong hemisperyo irinarayo parayo sa Saldang. An manlaen-laen na kultura tinatawan nin kahulogan an laen-laen na petsa bilang kapinonan nin tiglipot, asin an nagkapira ginagamit an pakahulogan na basado sa panahon.

Kun taglipot sa Hemisperyo sa Amihanan, tag-init iyan sa Hemisperyo sa Habagatan, asin balikan. Sa dakul na rehiyon, an tiglipot nagdadara nin nyebe asin malipot na temperatura. An oras nin solstisyo sa tiglipot iyo an kun an elebasyon nin Saldang mapadapit sa Amihanan o South Pole nasa pinakanegatibong halaga kaiyan; an boot sabihon, an Saldang nasa pinakaibaba kan abot tanaw gikan sa polo. An aldaw na ini nangyayari iyo an pinakahalipot na aldaw asin an pinakahalawig na banggi, na may lawig na aldaw na nag-oorog asin banggi mantang nag-ooswag an kapanahonan pakatapos kan solsticio. 

An kaenot-enoteng mga petsa kan pagsolnop nin saldang asin pinakabagong pagsirang kan saldang sa luwas kan polar na mga rehiyon laen sa petsa kan solsticio kun tiglipot asin depende sa latitud. Napapalaen sinda huli sa baryasyon sa aldaw solar sa bilog na taon bunga kan eliptikong orbita kan Daga (hilingon: kaenot-enote asin pinakahuring pagsirang kan saldang asin pagsolnop nin saldang.

## Hilingon man
* Tagrakdag
* Tag-init
Dambanang Rizal (Intramuros)

An **Dambanang Rizal**, midbid man bilang an **Museo ni José Rizal Fort Santiago**, iyo sarong museo na dedikado sa mga kagibohan ni José Rizal. Mahihiling ini sa laog kan Fort Santiago sa Intramuros, Manila, Filipinas, sa kataid kan Plaza de Armas. An Fort Santiago nagsirbing barikada para sa mga soldadong Espanyol durante sa kolonisasyon kan Espanya sa kaislahan. An museo mahihiling sa edipisyo kun sain an huring banggi ni Rizal sagkod saiyang pigtago an saiyang pamosong rawit na *[[Mi último adiós]]* (*Huri Kong Paaram*) sa lampara na pigtao sa saiyang tugang na si Trinidad. An dambana iyo harong sa manlainlain na mga memorabilya arug kan mga buskay na nakolekta niya sa Dapitan, libro, manuskripto asin obra sa arte.

Kan 2014, an National Historical Commission of the Philippines pigpakarhay-liwat an museo tanganing makaguno nin mas hubin na mga bisita.

## Hilingon man

* National Historical Commission of the Philippines
* Rizal Park
* Dambanang Rizal (Calamba)

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Panorama

An **panorama** (namokna gikan sa Griyegong πᾶν "gabos" + ὅραμα "tanawon") iyo dawa anong mahiwas na angulong tanawon o representasyon nin sarong pisikal na ispasyo, sa pagpinta, pagkurit, potograpiya, pelikula, seismikong imahe, o 3D na pagmodelo. An taramon namokna kan ika-18 na siglo kan Ingles (Irish na lahi) na pintador na si Robert Barker tanganing mapaliwanag an saiyang panoramikong pinta kan Edinburgh asin London. An mosyon-retratong kataga na *panning* iyo gikan sa *panorama*.

An panoramikong tanawon iyo pigtutuyo man para sa multimedia, krus-sukol na aplikasyon sa sarong outline na oberbyu (hali sa harayo) sa mga repositoryo. An inaapod na "kognitibong panorama" iyo sarong panoramikong tanawon sa, asin kombinasyon nin, mga kognitibong ispasyo na ginagamit ngantig mas makua an dakulang sukol.

## Padagos na pagbasa
* Altick, Richard (1978). *The Shows of London*. Harvard University Press. , 9780674807310
* 
* Garrison, Laurie et al., editors (2013). *Panoramas, 1787–1900 Texts and contexts* Five volumes, 2,000pp. Pickering and Chatto. 
* Marsh, John L. "Drama and Spectacle by the Yard: The Panorama in America." *Journal of Popular Culture* 10, no. 3 (1976): 581–589.
* Oettermann, Stephan (1997). *The Panorama: History of a mass medium. *MIT Press. , 9780942299830
* Oleksijczuk, Denise (2011). *The First Panoramas: Visions of British Imperialism. *University of Minnesota Press. , 

## Mga panluwas na takod

* 
* Peak finder

## Toltolan
Najib Razak

Si Dato' Sri Haji **Mohammad Najib bin Tun Haji Abdul Razak** (, ; namundag 23 Hulyo 1953) sarong Malayong politiko na nagserbi bilang ika-6 na primer ministro nin Malaysia poon Abril 2009 abot Mayo 2018. Kan 2020, siya napatotohanan sa pagkakasalang korupsyon imbwelto sa 1Malaysia Development Berhad na iskandal, saro sa pinakadakulang iskandal nin  money-laundering sa historya., asin siya nasentensyahan makulong nin 12 taon.

## Toltolan
Tag-init

An **tag-init** (Ingles: *summer*) iyo an pinakamainit sa apat na templadong kapanahonan, na nangyayari pakatapos nin tagsoli asin bago an tagrakdag. Nakasentro sa solsticio kan tag-init, an mga oras nin liwanag sa aldaw pinakahalawig asin pinakamadiklom, na an lawig nin aldaw naghahalipot mantang nag-ooswag an panahon pakatapos kan solsticio. An kaamay-amaying mga pagsirang kan saldang asin pinakabagong mga pagsolnop kan saldang nangyayari man harani sa petsa kan solsticio. An petsa kan pagpoon nin tag-init nagkakalaenlaen segun sa klima, tradisyon, asin kultura. Kun tag-init sa Hemisperyo sa Amihanan, taglipot iyan sa Hemisperyo sa Habagatan, asin baliktaran.

## Hilingon man
* Tagrakdag
* Taglipot
Katalingkasan sa panorama

An **katalingkasan sa panorama** (Ingles: *freedom of panorama*, napapalipot bilang **FOP**) iyo sarong probisyon nin mga ley kan karapatang-pagsasadiri nin kadakol na mga hurisdiksiyon na nagtutugot sa pagkua nin mga retrato asin bidyo sagkod pagmokna nin ibang mga ladawan (arug kan mga pinta) kan mga edipisiyo asin kun minsan mga iskultura asin ibang mga gibong arte na pirmihang mahihiling sa sarong pampublikong lugar nin dae nagbabalgar sa anuman na karapatang-sipi na pupuwedeng magtinir sa mga gibo, asin an pagpublikar kan mga ladawan. 

Nililimitahan kan mga ley o kaso nin ley kan katalingkasan sa panorama an mga maykapot nin karapatang-sipi sa paggibo nin ligal na lakdang huli sa pagbalgar nin karapatang-sipi laban sa mga tagamokna o tagatao nin mga ladawan. Saro ining eksepsyon sa midbid na kasuguan na an maykapot kan karapatang-sipi iyo may eksklusibong karapatan sa pagtao nin kapangyarihan sa pagmokna asin pagtap nin mga deribatibong gibo. Gikan an kataga sa taramong Aleman na ** ("katalingkasan sa panorama" o "*panorama freedom*" sa Ingles).

## Mga panluwas na takod

* Photographing public buildings, gikan sa American Society of Media Photographers.
* Millennium Park Photography: The Official Scoop, *The Chicagoist*, Pebrero 17, 2005.
* MacPherson, Linda: *[https://web.archive.org/web/20090325212727/http://www.sirimo.co.uk/media/UKPhotographersRights.pdf Photographer's Rights in the UK]*.
* 

## Toltolan
Maya Angelou

Si **Maya Angelou** (namundag bilang si **Marguierite Annie Johnson** kan Abril 4, 1928 - Mayo 28, 2014) sarong Amerikanong memoirista, popular na poeta, asin aktibista sa civil rights. Nagpublikar siya nin pitong autobiograpika, tulong libro nin komposisyon, nagkapirang libro nin tula, asin tigta'wan nin lista nin mga drama, pelikula, asin mga padalan sa telebisyon na naglawig nin sobra sa 50 taon. Nakaresibi siya nin dakol na onra asin labing 50 honorary degree. Bantog si Angelou kan saiyang serye nin pitong autobiograpika, na nakasentro sa saiyang pagkaniaki asin enot na mga inagihan na adulto. An inot, *[[:en:I_Know_Why_the_Caged_Bird_Sings|I Know Why the Caged Bird Sings]]* (1969), nag-istorya manungod sa saiyang buhay sagkod sa edad na 17 anyos asin tinawan siya nin internasyonal na pagmidbid asin pag-onra. 

## Toltolan
Barbie Forteza

Si **Barbara Ambas Forteza** (namundag kan Hulyo 31, 1997), propesyonal na midbid sa apod na **Barbie Forteza**, sarong Pilipinang aktres, komedyante, parabayle, parakanta, host, asin vlogger. Siya an resipyente kan magkapirang gawad, kabali na diyan an internasyonal sagkod lokal na mga premyo.

## Kaamayan kan Buhay
Iminundag si Barbara Amas Forteza kan Hulyo 31, 1997, sa Biñan, Laguna, ki Imelda asin Tony Forteza. Igwa siyang tugang na babae, si Gabrielle Vierneza.

## Karera

Midbid siya sa saiyang mga papel siring kan hoben na si Jodi sa remake kan 2003 South Korean na serye sa telebisyon, Stairway to Heaven asin Cyndi Gomez sa First Time. Nagluwas man si Forteza sa magkapirang pelikula arog kan: Tween Academy: Class of 2012, The Road asin sa indipendyenteng pelikula na Puntod na kun sain siya nanggana bilang New Movie Actress of the Year sa ika-26 na PMPC Star Awards for Movies. Kan Abril 2013, si Forteza nagpaluwas kan sadiri niyang album, *Barbie Forteza* sa irarom kan MCA Records kaiba an carrier single, Meron Ba na ginamit bilang theme song para sa Koreanovela kan GMA Network na *Big*.

Kan 2014, si Forteza napili na magkapot kan saro sa nangengenot na papel sa mga serye sa telebisyon, an The Half Sisters, kaiba si Thea Tolentino. 

Kan Agosto 2014, nanggana siya kan Best Supporting Actress award sa kategoryang new breed sa ika-10ng Cinemalaya Independent Film Festival, para sa pelikulang Mariquina, na naglaladawan kan sarong bersyon kan tin-dawit kan karakter ni Mylene Dizon na si Imelda.

Kan 2016, siya nanggana kan Best Actress Award sa ika-36 na Fantasporto International Film Festival kan ipigladawan niya an sarong gyera nin dagat para sa independyenteng pelikula na Laut. Ipinahiling man an pelikula sa Pune International Film Festival.

## Toltolan