Juana Belén Gutiérrez de Mendoza

Si **Juana Belén Gutiérrez de Mendoza** (27 Enero 1875 – 13 Hulyo 1942) sarong Mehikanong peryodista, peminista, propesor, asin aktibista. Siya sarong kagsurat nin radikal na peministang literatura asin nagkontribwir sa mga peryodikong wala kabali *an El Diario del Hogar* asin *El Hijo del Ahuizote.* Pigkonsiderar na sarong prominenteng babaeng parasurat asin partisipante sa Rebolusyon Mehikano, siya prangka sa saiyang kritisismo sa simbahan Katoliko asin Porfiriato sa paagi kan saiyang peryodikong *Vesper.*

## Amay na buhay
Si Juana Belen Gutierrez de Mendoza (née Chavez) namundag kan Enero 27, 1875, sa San Juan del Rio, Durango, Mehiko.  An saiyang ama, si Santiago Gutierrez Lomeli gikan sa Jalisco asin nagtatrabaho bilang sarong paraoma sa sarong estate sa San Pedro del Gallo, Durango.  An saiyang ina, si Orfiria Chavez, sarong debotong babae na may mga katutubong ugat na Caxcan gikan sa rehiyon nin Juchipila sa Zacatecas.  Dawa ngani bakong gayong aram manungod sa saiyang mga magurang, pigteorya na an saiyang ama sarong protestante na nagtugot ki Juana na magdakula na dai nagsusunod sa tradisyonal na mga papel asin stereotipo kan kasarian kan panahon na idto. Si Juana asin an saiyang tugang na babae tinugutan na mag-adal sa saindang lokal na eskwelahan pagkatapos na kumbinsiron kan sarong paratukdo, si “Don Felipe” an saiyang mga magurang.  Kan 1888 o 1889, an pamilya nagbalyo sa kabisera kan Durango tanganing magtrabaho sa estate kan sarong piling pamilyang Lopez Negrete. Kasunod kan biglang pagkagadan kan saiyang ama, si Juana nagtrabaho bilang surugoon sa Durango. 

Kan 1892, sa edad na 17, naagom niya an sarong minero, si Cirilo Mendoza, asin sinda nagbalyo sa Sierra Mojada, Coahuila.  An saiyang agom nagtatrabaho bilang parakiskis nin mineral sa minahan na “La Esmeralda”. Nagkaigwa sinda nin tolong aki, si Santiago, na an petsa nin pagkamundag asin kagadanan dai aram, si Laura (b. 1895-1975) asin si Julia (b.1899-1993).  Si Juana nagtrabaho bilang sarong paratahi, na naggigibo nin mga gubing na denim para sa mga minero, asin nagkontribwir sa pagsustenir kan saiyang pamilya sa paagi nin pagtabang sa mga trabaho kan saiyang agom.  Pakatapos kan biglang pagkagadan kan saiyang agom kan 1909, siya sana an nagin responsable sa saiyang pamilya asin nagbakal nin mga stock sa minahan asin aripompon nin kanding tanganing ipabakal an gatas para sa kita. 

## Amay na Aktibismo
Si Juana Belén Gutiérrez de Mendoza enot na na-inspirar na magpoon kan saiyang karera sa peryodismo pagkatapos na masaksihan an mga kasakitan na inatubang kan mga minero na Mehikano mantang nagtatrabaho sa minahan na "La Esmeralda" sa Coahuila, Mehiko.  Huli sa maluyang kondisyon sa pagtrabaho, padagos niyang gamiton an tolong prominenteng peryodiko kan oposisyon sa Mehiko, an Chinaco, Diario del Hogar, asin Hijo de Ahuizote, tanganing magpublikar nin serye nin mga artikulo na dai nagpapamidbid na nagtutuyaw sa kompanya na nagpapadalagan kan minahan. An aktibismong ini dai mawawaran nin angat huli ta naanggot sa mga kritisismo na ipinapaabot laban sa sainda; an kompanya nin pagmimina naghagad nin tabang sa gobyerno kan Mehiko tanganing madiskobre an pagkatawo kan daing ngaran na parasurat. Kan 1897, an saindang kahagadan para sa tabang nagbunga kan an mga opisyales na Mehiko nabuyagyag an pagkatawo ni Gutiérrez de Mendoza asin ibinilanggo siya sa Minas Nuevas, Chihuahua.  Sa ibong kan pangyayaring ini, si Gutiérrez de Mendoza lakop na hinahangaan kan mga minero asin mga namamanwaan kan lugar, na mga beynte an mapirma nin sarong petisyon na naghahagad kan saiyang pagpaluwas.  An saiyang pag-istar sa Minas Nuevas bako sanang iyo an saiyang pag-istar sa bilanggoan; alagad, an enot na pagkabilanggo na ini an nagtulod kan saiyang radikalisasyon, ta pinakusog kaini an saiyang pagtumang sa Gobyerno kan Mehiko.  Durante kan panahon na ini, an Mehiko nasa irarom kan pamamayo ni Porfirio Díaz, na an pagkapresidente naglawig nin labing tolong dekada asin nabisto sa marikas na modernisasyon kan nasyon, na kabali an mga pagpapakarhay sa imprastraktura asin paglangkaw kan puhunan sa ibang nasyon. Kasabay kaini, an saiyang termino tinandaan nin mga angat sa mga katalingkasan sa politika asin nagdadakol na mga pagkakaiba sa ekonomiya sa tahaw kan populasyon. 

Kan Mayo 1901, nagtogdas siya nin sarong peryodiko na kontra ki Díaz na inaapod na *Vésper* .  Inatake nia an klero sa Guanajuato asin nagsurat tumang sa pagdominar kan mga dayuhan sa Mejico. Nagsurat man siya laban sa rehimen ni Díaz asin tinatsaran si Díaz huli ta dai niya ginigibo an mga kahagadan asin pangangaipo kan mga tawo. Bilang resulta, kinumpiskar an saiyang peryodiko asin nagkapirang beses man siyang napreso ni Díaz sa pag'oltan kan 1904 asin 1920. Nagmukna siya nin sarong bagong peryodiko na inaapod *El Desmonte* (1900-1919) asin ipinadagos an saiyang mga panurat. Inenkaminar niya an mga trabahador asin paraoma na magboto mantang siya nagsurat "bakong tanganing isalak an kapangyarihan, kundi tanganing raoton ini, bilang paagi nin pagbilog, bako nin sarong bagong oligarkiya kundi nin pagbago kan mga oligarkiya sa tunay na pampublikong administrasyon." Siya nagrason na an Populasyon Mehikano dai makakaasa sa liderato kan mga partido pulitikal huli ta gusto nindang magkaigwa nin opisina tanganing maprotehiran an saindang sadiring interes. Tanganing maipalakop an ideolohiya nin liberasyon sa bilog na Mehiko, si Juana Belén Gutiérrez de Mendoza nagtradusir kan mga obra ni Peter Kropotkin, Mikhail Bakunin, asin Pierre Joseph Proudhon sa Espanyol. 

## Aktibismo sa Panahon kan Rebolusyon
Durante kan Rebolusyon kan Marso 16, 1911, an Kongreso nag-anunsyo kan pagsuspinde kan mga deretso kan mga indibidwal. Mientrastanto sa Siyudad nin Mehiko, sarong grupo nin mga intelektuwal sa syudad kabali si Juana Belén Gutiérrez de Mendoza, Dolores Jiménez asin Muro, Santiago Orozco, Camilo Arriaga, Gildardo Magaña, asin Jose Vasconcelos, an nagplano nin sarong rebelyon laban sa militar sa pagsuporta ki Francisco I. Madero . Si Madero sarong may paglaom na kandidato sa pagkapresidente na iyo an masakop kan pagkapresidente ni Porfirio pagkatapos kan rebolusyon. An kolektibong grupo orihinal na nagplano kan "El Complot," sa banwaan nin Tacubaya sa San Diego. Imbuelto an mga sibilyan asin militar, an bareta kan plano nagpoon na maglakop nin marikas sa bilog na banwaan. Naggiya para sa plano na sa huri maaraman kan mga opisyales kan gobyerno kan Marso 27, 1911. Pakatapos na madiskobre an mga pangenot na namomoon sa planong pagrebelde, sinda direktang dinara sa bilanggoan. Kaiba digdi si Juana Belén asin an iba pang miyembro kan nasambitan nang grupo. Dawa ngani bako ini an pinakaenot na pagkakataon na si Juana Belén ipinadara sa bilanggoan, ini an pinakaenot na pagkakataon na siya ipinadara durante kan Rebolusyon Mehikano . 

Sa ibabaw kan planong rebelyon, an grupo nagbugtak man nin separadong plano nin aksyon sa pagkakataon na ini na nag-iikot sa pagprotesta sa pagsuporta sa mga reporma sosyal. "An Plano Politikal asin Sosyal," na ipinapahayag para sa mga estado nin Guerrero, Michoacán, Tlaxcala, Puebla asin an Distrito Pederal” nagtutuyo na dai midbidon an presenteng presidente asin bise presidente asin nagpahayag nin kamawotan na suportaran si Madero kan gabinete. Si Madero maelihir sa pwesto sa paagi kan boto kan mga tawo asin bako sa paagi kan mga itinalaan ni Porfirio na mga presedente nin korapsyon asin mga organisasyon na nagdadalagan pabor saiya. An planong sosyal na ini nagtutumong na protehiran an boto kan mga tawo alagad orog na nagprobar na protehiran an mga katutubong populasyon kan Mehiko na parateng napapabayaan asin inaprobetsaran. An pagkamoot ni Juana Belén na tabangan an mga katutubong tawo na makamati na sinda nadadangog asin tinatawan nin kapangyarihan nakaimpluwensya sa kadaklan kan mga propuestong punto sa planong ini siring man an saiyang suporta na mapakarhay an mga deretso kan mga trabahador sa trabaho. Makusog siyang nag-adbokasiya para sa paglangkaw kan sweldo para sa mga lalaki asin babae asin pagbawas kan oras nin pagtrabaho na kaipuhan na trabahohon nin saro sa bilog na semana. 

Kan 1913, pagkatapos na si Madero demokratikong naelihir bilang Presidente, si Victoriano Huerta nagin ika-39 na Presidente kan Mehiko sa paagi nin kudeta. Ipinagboot ni Huerta na arestaron si Juana Belén huli sa pakikiasosyar kaini sa aktibismo asin sa padagos niyang pakikipaglaban para sa demokrasya. Pagkatapos niyang makaluwas sa bilanggoan, nakiayon siya sa mga Zapatista . Durante kan panahon na ini nagmukna man siya nin sarong peryodiko na inaapod, *La Reforma*, na may katuyuhan na orog pang suportaran an mga katutubong populasyon. Kan 1916, mantang padagos siyang nagsusurat asin nagpublikar nin mga artikulo sa panahon kan Rebolusyon, si Juana Belén inarestar giraray sa pagkakataon na ini kan gobyerno kan Carranza. Siya inapod na "Zapatista convicta," asin nasentensiyahan nin sampulong bulan na pagkapreso. 

Kan huri, si Juana Belén nagpartisipar sa pagmukna nin kadakol na mga organisasyon na peminista sa saiyang estado kaiba an ibang mga intelektuwal na babae na saiyang namidbid mantang pigtutulod an saiyang trabaho sa aktibismo durante kan Rebolusyon Mehikano . Si Juana Belén kaiba si Elena Torres, Evelyn T. Roy, Thoberg de Haberman, María del Refugio García, asin Estela Carrasco, gabos parte kan "Consejo Nacional para las Mujeres," kan Oktubre 1919. Si Juana Belén an nag-okupar kan papel bilang presidente sa organisasyon na ini. Siya man nagpartisipar nin makusog sa “ Frente Único Pro-Derechos de la Mujer ,” organisasyon kun saen an saiyang trabaho duman sa huri itinampok bilang saro sa saiyang pinaka-impluwensyal na porma nin aktibismo. 

## Aktibismo Pagkatapos kan Rebolusyon
An karera ni Juan Belén Gutiérrez de Mendoza bilang peryodista, na naglawig nin labing 45 taon, padagos na nag-uswag pagkatapos kan Rebolusyon Mehikano . An saiyang daing ontok na mga paghihingoa sa pag-angat sa mga sistemang mapan-api iyo an mahalagang marhay sa pag-adbokasiya para sa mga marginalized na komunidad kan bago asin nagbabagong dinamika kan sosyedad kan Mehiko. An panahon na ini pagkatapos kan gera nahiling an panibagong interes kan gobyerno sa pagmidbid asin pagpahalaga sa mga katutubong ginikanan kaini. An pagbabagong ini nag-inspirar ki Gutiérrez de Mendoza na i-adjust an saiyang sadiring aktibismo asin literaryong paagi tanganing maka-align sa mga bagong nasyonal na katuyuhan na ini. 

Pagbalik sa Siyudad nin Mehiko kan 1922, marikas siyang nakibagay sa nagbabagong sosyal asin politikal na kamugtakan kan nasyon. Siya nagin aktibong imbuelto sa pagmukna nin mga organisasyon arog kan Acción Femenil asin an Consejo Nacional de Mujeres Mexicanas. An saiyang mga kontribusyon sa mga organisasyon na ini nagpapahiling kan saiyang dedikasyon sa mga kawsang peministang asin an saiyang kamawotan para sa pag-uswag pasiring sa pagkakapantay-pantay kan kasarian. 

Si Gutiérrez de Mendoza nanompongan man an saiyang sadiri na nagsusuporta sa mga paghihingoa kan gobyerno na makakonektar giraray sa mga tradisyon kan mga katutubo mantang siya nagpartisipar sa hiron rural kan Maestra. An inisyatiba na ini nagtutumong na isalak an kadakol na lokal na mga komunidad nin mga katutubong sa bagong nagtutubong nasyonal na identidad asin ekonomikong balangkas kan Mehiko. An saiyang trabaho sa mga rehiyon kan Jalisco asin Zacatecas, na istaran kan mga Indian na Caxcan, partikularmenteng pambihira, na nagresulta sa saiyang pagngaran na inspektor kan mga eskwelahan sa bukid kan 1923. 

Alagad, sa ibong kan saiyang kapangganahan sa programa, an pagbaklay ni Gutiérrez de Mendoza bilang sarong paratukdo sa bukid bakong lubos na positibo. Sa pag'agi kan panahon, siya nagin mas kritikal sa mga polisiya kan programa, na nagboboses nin mga kahaditan manungod sa mga nakakadanyar na epekto kaini sa mga katutubong komunidad asin an potensyal na peligro nin pagpara kan kultura. Huli sa saiyang hararom na pagkadisganar sa mga paghihingoa kan gobyerno sa pagkolonya sa paagi kan saiyang sistema pang-edukasyon, siya nagmukna kan Consejo de los Caxcanes sa Juchipila, Zacatecas, sa pag'oltan kan 1922 asin 1923. Bilang direktor kan konseho, nagsurat siya nin sarong kritikal na tratado na may titulong "¡Por la tierra y por la raza!" kan 1924, sarong obrang panliteratura na direktang nag-agyat sa mga polisiya kan Secretaría de Educación Pública (SEP) asin kan liderato kaini, na pigtatampok an mga isyu nin asimilasyon kultural asin an pag-ipit kan mga katutubong komunidad. 

Kan mga taon 1930, an saiyang aktibismo nakasentro sa edukasyon kan mga kababaihan asin mga papel sa sosyedad, na pigduduon an pagiging ina asin an identidad kan mga katutubong populasyon sa Mehiko. Bilang sarong parasurat, nagprodusir siya nin mga mahalagang obra sa panahon na ini, kabali an "Preliminares de Combate" kan Pebrero 1935, "Camisas de Colores" kan Marso 1935, asin "La República Femenina" kan 1936, na nagkritika kan mga polisiya kan gobyerno asin mga gawi militar, na nagtutulod nin sarong konsepto nin feminismo nin ina. Nagserbi man siyang direktor kan Escuela Industrial Femenina "Josefa Ortiz de Domínguez," poon 1937 sagkod 1940, na nagpapahiling kan saiyang dedikasyon sa saiyang mga ideyal pang-edukasyon asin peministang. Sa ibong kan pag-atubang sa mga kaolangan, kabali an paghale sa saiyang posisyon bilang direktor, nagdanay siya sa saiyang mga paghihingoa sa pagsurat asin pagpublikar. An saiyang makusog na pagtubod sa mga katutubong populasyon bilang an pundasyon kan nasyon na Mehikano asin an saiyang pagsunod sa mga pamantayan na ini sa bilog niyang karera nagmarka saiya bilang sarong mahalagang mestiza retoriko sa kasaysayan kan Mehikano. 

## Mga Sinurat
An enot na mga artikulo ni Juana Belén Gutiérrez de Mendoza nakasentro sa pagtratar sa mga minero. Nagpublikar siya nin mga artikulo na daing ngaran sa nagkapirang peryodiko sa Mehiko arog kan *El Diario de Hogar*, *Hilo de Ahuizote*, asin *Chinaco* . Pagkatapos na madiskobre kan mga awtoridad na si Gutierrez de Mendoza an nasa likod kan mga artikulong ini, siya inaresto asin ibinilanggo sa Minas Nuevas, Chihuahua kan 1897. 

Pagkatapos kan saiyang pagkaluwas ipinabakal niya an saiyang aripompon nin mga kanding asin nagkua nin sarong imprentahan sa siyudad kun saen pinunan niya an saiyang sadiring peryodiko na *Vésper: Justicia y Libertad* kan 1901. An enot na mga artikulo na ipinublikar sa *Vésper* kontra sa gobyerno asin tumang sa mga paniniwala kan Iglesya Katolika. *An Vésper* mahalagang marhay para sa mga tawo na makakua nin impormasyon siring man sarong rekurso para sa opinyon kan publiko. Saro sa mga pangenot na katuyuhan kan *Vésper* iyo an pagpaliwanag sa publiko sa mga isyu manungod ki Porfirio Diaz.  An laog kan mga artikulo nakakabiglang basahon kan mga opisyales kan gobyerno lalo na ta sarong babae an nagsurat kaini. An mga babae parati na nagsusurat nin mga artikulo manungod sa estilo nin pamumuhay, reproduksyon, mga resipe, o sadol.  *An Vésper* nahihiling bilang sarong liberalista asin anarkista na peryodiko komunistang Mehikano.  *An Vésper* pigsara nin mga 40 beses kan gobyerno kan Mehiko na nagpirit ki Gutiérrez de Mendoza na mag-imprenta sa manlaen-laen na lokasyon arog kan Guanajuato, Siyudad nin Mehiko, asin San Antonio, Texas.  Kan 1903, kinumpiskar ni Porfirio Diaz *an Vésper*, pigkulong an mga editor kaini na kabali si Gutiérrez de Mendoza. Si Gutiérrez de Mendoza napiritan na mag-imprenta *nin Vésper* sa Texas kan 1904 huli sa pagkumpiskar ni Diaz. Kan 1905 nagbalik siya sa Mehiko asin ipinadagos an pag-imprenta *kan Vésper* hale sa Siyudad nin Mehiko. 

Si Gutiérrez de Mendoza nagpartisipar man sa pagsurat nin mga artikulo kaiba an ibang mga peryodista na Mehikano arog ni Laureana Wright de Kleinhans asin Hermila Galindo . Sinda mag-co-write nin mga artikulo para sa *Las Hijas de Anáhuac* . An mga artikulong ini nakasentro sa mga babae na nagtatao nin espasyo sa mga babae sa pagmukna nin sarong nasyonal na identidad. Kadaklan sa mga artikulong ini nakasentro sa pakikipaglaban sa mestizaje . An Mestizaje sarong ideya politikal na nabilog ni Jose Vasconcuelos sa paagi kan saiyang librong *La Rasa Cosmica* . Papabayaan ni Gutiérrez de Mendoza an terminong mestiza sa saiyang mga sinurat asin tinatawan nin duon an kulturang katutubong. Gagamiton ni Gutiérrez de Mendoza an mga memorya na igwa siya kan pagmaltrato sa mga katutubong oripon asin minero tanganing mabilog an saiyang tono sa bilog niyang mga artikulo. Ini an nagin dahelan kan saiyang mga artikulo na magkaigwa nin komprontasyonal asin rebolusyonaryong epekto. Kan Hunyo 15, 1919, si Gutiérrez de Mendoza nagpaluwas nin sarong bagong peryodiko na an pangaran *El Desmonte* siya naghingako na si *Vésper* "sobrang pangaturugan asin sobrang ideyalista" an pagbabago sa pangaran magpapahiling kan mga pagbabago sa saiyang pananaw. *An El Desmonte* dapat na magin estrikto asin malinaw. Sinabi niya na "an El Desmonte isusurat gamit an mga suntok nin palakop, asin an palakop minsan nagpuputol nin payo". 

## Mga Toltolan


## Mga pinagkukuanan

* Macias, Anna. "Mga Babae asin an Rebolusyon Mehikano.": Akademya kan Kasaysayan kan mga Pransiskanong Amerikano Vol. 37, No.1 (1980): 53–82.12.
* Ana Lau Jaiven, LA PARTICIPACIÓN DE LAS MUJERES EN LA REVOLUCIÓN MEXICANA: Juana Belén Gutiérrez de Mendoza (1875-1942), UAM-Xochimilco
* Flor Vanessa Rubio Ríos, "Vida y obra de la mexicana Juana Belén Gutiérrez de Mendoza: An Mehikanong buhay ni Juana Gutiérrez de Mendoza, sa pag-ultanan kan politika asin kontrobersiya," C *iencia Nicolaita*, 79, (2020), 9–38