open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aristotele Fioravanti

Si **Ridolfo "Aristotele" Fioravanti** (c. 1415 o 1420 sa Bologna – c. 1486 sa Tsardom nin Russia) sarong Italyanong arkitekto asin inhenyero, aktibo sa Muscovy poon 1475, kun saen siya nagdesenyo kan Katedral Dormition, Moscow durante kan mga 1475&ndash;1479.

An apelyido niya minsan nasusurat na **Fieraventi**. An mga bersyon sa Ruso kan saiyang pangaran iyo Фиораванти, Фьораванти, Фиеравенти, Фиораванте.

## Biograpiya
Didikit an aram manongod sa kaamayi kan buhay ni Fioravanti. Siya namundag sa Bologna mga 1415/1420 sa pamilya nin mga arkitekto asin mga inhenyero.

Siya nagin bantog kan mga pambihirang mga kasangkapan ginagamit sa paghirahay niya kan mga torre na pagsasadiri kan mga prominenteng pamilya kan siyudad. Sa pag'ultan kan mga taon 1458 asin 1467 siya nagtrabaho sa Florence para ki Cosimo de Medici an Matua asin sa Milan, bago siya nagbalik sa sadiring siyudad. Igdi siya nagmukna nin mga plano para sa Palazzo Bentivoglio, alagad an edipisyo dai natapos (ni Giovanni II Bentivoglio) sagkod 1484–1494. Kan 1467 siya nagtrabaho sa hadeng si Matthias Corvinus sa Hungarya.

Kan 1475 sa imbitasyon ni Ivan III siya nagduman sa Moscow, kun saen itinugdok niya an eleganteng Dormition Cathedral durante kan 1475&ndash;1479, na nagguno nin inspirasyon sa Dormition Cathedral ni Vladimir. Ini an trabaho na siya narurumduman na gayo.

Susog sa ibang mga istorya, siya ikinonkon sa preso ni Ivan III kan siya nagsabing mabalik na sa Italya, asin nagadan na duman sa laog kan preso. Sa ibang osipon, siya nagbali sa kampanya kontra ki Novgorod (1477–1478), Kazan (1482) asin Tver (1485).

## hilnga man

*Palazzo del Podestà, Bologna
*Palazzo Salaroli
*Palazzo Felicini, Bologna

## Toltolan
Fatih Birol

Si **Fatih Birol** (namundag 22 Marso 1958, sa Ankara) sarong Turkong ekonomista asin eksperto sa enerhiya, na nagsirbing Executive Director kan International Energy Agency (IEA) puon kan 1 Setyembre 2015. Durante kan saiyang panahon sa pamamahala sa IEA, naggibo sya nin sunod-sunod na lakdang tanganing imodernisa an nasabing internasyunal na organisasyon sa Paris, kaiba an pagpapusog sa koneksyon sa mga papadakulang ekonomiya arog kan India asin Tsina asin pagtaong duon sa mga gibuhon dapit transisyon sa malinig na enerhiya asin internasyunal na mga paghihinguwa na maabot an net zero na emisyon.

Si Birol yaon sa listahan nin Time 100 nin pinakamaimpluwensyang tawo sa kinaban kan 2021, ibinilang kan magasin na Forbes sa pinakamaimpluwensyang mga tawo sa pankinaban na lado kan enerhiya, asin pigbisto kan Financial Times kan 2017 bilang Energy Personality of the Year. Si Birol iyo an Chairman kan World Economic Forum (Davos) Energy Advisory Board. Sya parating tagaambag sa imprenta asin elektronikong media asin naghahatod nin kadakol na pahayag taon-taon sa mga mayor na international summit asin kumperensya. 

## Kaamayi kan karera
Bago magbali sa IEA bilang junior analyst kan 1995, si Birol nagtrabaho sa Organization of the Petroleum Exporting Countries (OPEC) sa Vienna. Sa nag-aging mga taon sa IEA, si Birol sinakat an pagigin  Pamayong Ekonimista, sarong papel na kun sain sya an namamahala  kan binabantayan na  World Energy Outlook report kan IEA, bago sya nagin Executive Director kan 2015.

Sarong namamanwaan na Turko, si Birol namundag sa Ankara kan 1958. Nakakua sya an BSc degree sa power engineering sa Istanbul Technical University. Nakaresibi sya kan saiyang MSc asin PhD sa energy economics sa Technical University of Vienna. Kan 2013, si Birol ginawadan nin Doctorate of Science honoris causa kan Imperial College London. Ginibo syang habambuhay na myembro kan football club na Galatasaray S.K. kan 2013. 

## Ibang mga aktibidad
*Africa Europe Foundation (AEF), Myembro kan High-Level Group of Personalities on Africa-Europe Relations (puon 2020)

## Mga onra asin medalya

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* An biograpiya ni Fatih Birol
* Internasyonal na Enerhiya Agta
* Luminataw an Kinaban
Gunadharma

Si **Gunadharma** o **Gunadarma** iyo daa an pangaran kaidtong arkitektong nagdesenyo kan Borobudur, an ika-9 na siglong monumentong Buddhist namumugtak sa Central Java, Indonesya.

## Toltolan
Charles Prosper Wolff Schoemaker

Si **Charles Prosper Wolff Schoemaker** (25 Hulyo 1882 – 22 Mayo 1949) sarong Olandes na arkitekto na nagdesenyo nin magkapirang mga distingidong edipisyo sa Bandung, Indonesya, kabarali na diyan an Villa Isola asin an Hotel Preanger. Siya naladawan na "an Frank Lloyd Wright nin Indonesya," palibhasa si Wright dakulaon an impluensya sa mga mala-modernong mga desenyo ni Schoemaker. Maski ngani siya primeramente sarong arkitekto, siya saro pa man na pintor asin iskultor.

## Kaamayi kan buhay asin pagtatalubo
Si Wolff Schoemaker namundag sa , Indonesya sa isla nin  Java, kun saen siya nag'estar haros bilog kan saiyang pagkabuhay. Sa sekundaryang edukasyon niya, siya pinadara sa KMA (Royal Military Academy) sa siyudad na Olandes nin Breda.

Kan 1905, nagbalik siya sa Dutch East Indies ta magtrabaho sa Royal Dutch East Indies Army bilang inhenyero militar. Kan 1911, paqkatapos kaining turno, siya nagin inhenyero sa Department of Civil Public Works sa Batavia (ngonyan, Jakarta), asin siya nangagin Director of Public Works kan 1914. Poon 1917 abot 1918, siya nagtrabaho sa Fa. Schlieper & Co asin nagpaadal saiya ini sa Amerika, kun saen nanumpongan asin naimpluensyang gayo kan mga desenyo ni Frank Lloyd Wright.

## Mga gibo

File:Gudung Merdeka.JPG|*[[Gedung Merdeka]]*, Bandung
File:Bandung_Cathedral_Indonesia.jpg|Katedral nin Bandung
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM s Lands Koepok Inrichting en het Instituut Pasteur exterieur van het gebouw Bandoeng. TMnr 60012974.jpg|Bio Farma, Bandung
File:GPIB_Bethel_Bandung.JPG|Simbahan nin Bethel sa Bandung
File:Jaarbeurs.JPG|Edipisyong Kologdam (Jaarbeurs), Bandung
File:Kalakop - Braga Street.jpg|Concordia cinema pigdekoraran nin klasikong Habanes payong *kala* na motif sa surungan.
File:Kodam III Siliwangi.jpg|Kodam III Siliwangi, dati *Het Paleis van de Legercommandant*.


## Toltolan
Tataramon na Mapuche

An **Tataramon na Mapuche** o para sa mga bihasa sa tataramon iyo an **tataramon na Mapuche** o ***Mapudungun***, iyo an nasyunal asin opisyalmenteng tataramon kan na Tsile asin Argentina asin an katutubong tataramon kan mga Mapuche, an pinakadakulang grupo etniko kan Tsile asin Argentina.
Arkitektura Ukranya

An **Arkitektura Ukranya** enot na naggamot sa Eslabikong Subangan na estado nin Kyivan Rus. Pakapangyari kan Ika-12ng siglo, an napapalaen na historya arkitektural nagpadagos sa mga prinsipalidad nin Galicia-Volhynia asin dangan sa Grand Duchy nin Lithuania, Ruthenia asin Žemaitia. Durante kan anoy nin mga Zaporozhian Cossacks, sarong istilo nin arkitektura naglataw sa Ukranya na nagtalubo sa irarom kan impluensya nin Polish–Lithuanian na Komunwelt.

Pakasaro kaini sa Tsardom nin Rusya, an arkitektura nin Ukranya nagpoon nang magtalubo pasiring sa iba-ibang direksyon, na dakul kan mga estruktura sa bandang subangan na sakop kan Rusya nagkaturugdok sa istilo nin Arkitekturang Ruso na uso kaidtong peryodong idto, mantang sa bandang sulnopan nin Galicia nagtalubo sa impluensya nin Austro-Hungaryanong arkitektura. Sa parehong lado, magagayon man an nagturungang mga estruktura. Ukranyanong mga motif ngapit nagburutwa man sa peryodo na ini yaon sa irarom kan Unyon Sobyet asin dangan kan ini moderno asin nindependyente nang Ukraine.
## Arkitekturang Bernakular
An terminong  arkitekturang bernakular pwedeng ipagribay mansana sa mga termino "folk", "kumon", "katutubo", "tradisyonal" asin ini ikinakaag sa ultimo kan lista sa linyada kan mga estruktura sa mga pigdesenyong mga edipisyo na mga propesyonal na arkitekto an naggiribo. An pakaaram sa pagtugdok sa bernakular na arkitektura basado lang sa mga tradisyon lokal kaya ini basado sana sa mga kabatiran ilinito sa lawig kan henerasyon. Iba-ibang rona'sa Ukranya igwa sinda nin sadiring napapalaen na istilo nin arkitekturang bernakular. Halimbawa, sa Carpathian Mountains asin an mga paralibot kaini sa pamitisan, kahoy asin dalipay an mayor na pangkanang materyales.

An Museum of Folk Architecture and Way of Life of Central Naddnipryanshchyna namumugtak sa Pereiaslav. An museo na ini na biklad sa kahiwasan, igwang 13 de-temang museo igdi, 122 na panghalimbawa nin arkitektura nasyonal, asin sobra sa 30,000 artifak/kultural na mga bagay historikal an sinasaray igdi. An Museum of Decorative Finishes iyo an saro sa tinatampok na museo na nagtiti'mos kan trabaho nin pagdekorasyon na arkitektural na aplikasyon sa arkitekturang Ukranya.

### Galicia

### Mga simbahan na kahoy sa Sulnopan nin Ukraine


File:Олександрівка, Церква св. Параскеви 2010 (5764).jpg|St. Paraskeva Church,, Zakarpattia Oblast
File:Ковель - Костел (дер.) з с. Вишеньки Рожищенського району-1.jpg|St. Anna church, Kovel
File:St.Jura(002).jpg|St. George's Church, Drohobych
File:Жовква .Церква Пр.Трійці (дер.).JPG|Holy Trinity Church, Zhovkva


## Toltolan
Lista nin mga arkitektong Indones

An **lista nin mga arkitektong Indones ** sinasakop an mga   na mga arkitekto, inhenyero sibil, asin ibang mga historikong pigura sa arkipelago nin Indonesya asin kan historya kaini. Sakop man igdi idtong nagkamurundag sa luwas kan Indonesya alagad primeramente bisto kan saindang pagpraktis sa laog nin Indonesya.

## Antigong panahon

*Dang Hyang Nirartha
*Gunadharma

## Amay na modernong panahon

*Albert Aalbers 
*A.W. Gmelig Weyning
*Cosman Citroen
*Frans Ghijsels 
*G.J.P.M. Bolsius
*Han Groenewegen
*H. von Essen
*Henri Maclaine Pont 
*J. Gerber
*J.F.L. Blankenberg
*K. Bos
*Liem Bwan Tjie
*M.J. Hulswit
*Pieter Moojen 
*Soejoedi Wirjoatmodjo
*Sukarno
*Thomas Karsten 
*Wolff Schoemaker

## Kontemporaryo asta sa presente

*Han Awal
*Yori Antar
*Andra Matin
*Adi Purnomo
*Daliana Suryawinata & Florian Heinzelmann
*Danny Wicaksono
*Sonny Sutanto
*Budi Pradono
*Ahmad & Wendy Djuhara
*Achmad Noerzaman
*Ardi Jahya
*Tiyok Prasetyoadi
*Gatot Surarjo
*Eko Prawoto
*Irianto PH
*Yanto Effendi
*Sardjono Sani
*Sukendro Prioso & Jeffry Sandy
*Denny Gondo
*Supie Yolodi & Maria Rosantina
*Hendy & Patrick Lim
*Zenin Adrian
*Ridwan Kamil
*Achmad D Tardiyana
*Oki Kuspriyanto
*Muhammad Thamrin
*Willis Kusuma
*Andy Rahman
*Endy Subijono
*Baskoro Tedjo
*Bambang Eryudhawan
*Gunawan Tjahjono
*Yu Sing
*Y. B. Mangunwijaya
*Friedrich Silaban
*Raynaldo Timothy Irwantoro

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Architects who worked in Dutch colonies

## Hilnga man
*Arkitektura nin Indonesya
*Lista nin mga arkitekto
Frank G. Abell

Si **Franklin George Abell Jr.** (Septyembre 20, 1844 – Hulyo 20, 1910) Amerikanong potograpo aktibo sa bandang sulnopan nin Estados Unidos kahurihan kan ika-19 asin kaamayi nin  ika-20ng siglo.

Si Abell namundag sa Roscoe, Illinois kan 1844, ki  Franklin Abell, Sr. sarong parauma, asin Emily Bradley
. Siya asin saiyang pamilya naghubo' sa California kan 1857 asin siya nagbali sa kompanya ni William Shew sa San Francisco kan 1862 sa edad na 18, nag'aadal kan negosyo sa potograpiya sa laog nin masurunod na apat na taon. Nagbukas man siya kan sadiring Abell's Star Gallery sa Stockton kan 1866 bago nag'isog pabalik sa San Francisco kan 1867. Sunod na taon siya nagbiyahe pasiring bandang amihanan nag'aagi sa Grass Valley, Red Bluff, asin Yreka abot Roseburg, Oregon kan 1877.

Si Abell nagtrabaho sa Portland poon 1878 abot 1888, dangan nag'isog pabalik sa San Francisco, bago naman nagpuli sa Portland sa laog kan 1897 abot 1907.

Si Abel nagtugdas kan Abell & Welsh kabakas si John Oliver Welsh, Abell & Son kabakas saiyang aki na si George L. Abell, asin an Abell-Herrin Co.

Siya an nagretratong enot kan pinakaenot na gobernador kan Oregon, si Joseph Lane, kan 1879 o 1880.

Nagadan siya sa Tacoma, Washington kan 1910.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Ernst Neizvestny

Si **Ernst Iosifovich Neizvestny** (; 9 Abril 1925 – 9 Agosto 2016) sarong Rusong iskultor, pintor, graphic artist, asin pilosopo sa arte. Siya naghubo' sa Estados Unidos kan 1976 asin nag'estar saka nagtrabaho sa Nweba York. An apelyido niya literalmente boot sabihon "dai midbid".

An Amerikanong playwright Arthur Miller nagsambit ki Neizvestny na siya an "artista nin Subangan na pigmimirar kan mga Ruso komo iyo an  "ekspresyon kan nasyon, kan kalag kaini, lenggwahe, asin espiritu" asin bilang "propeta kan mag'aaboton" asin nagrerepresentar kan konsyensya pilosopo kan saiyang nasyon"."

Si Alexander Calder, na sarong Amerikanong artista, nagtaram man ki Neizvestny, "Bilog na buhay ko nagmumukna ako kan kinaban kan mga aki, asin ika iyo an nagmumukna kan kinaban nin katawohan."

## Kaamayi nin buhay
Si Neizvestny namundag kan 9 Abril 1925 sa Sverdlovsk (ngonyan Yekaterinburg) sa sarong pamilyang Hudyo. 

Durante kan panahon niya, kan hubin pa sya, nagpasiring siya sa Sverdlovsk School № 16. Duman amigo niya sarong estudyanteng an pangaran Vladimir Vinnichevsky, na ngapit nagin sarong seryeng paragadan.

Kan 1942, sa edad na 17, nagbali siya sa Red Army komo sarong boluntaryo. Sa pagtapos kan Ikaduwang gerang pankinaban, siya nagrabeng malugadan asin nagsapo nin sinasabing "clinical death". Siya huli kaini nagawadan postuma nin medalya Order of the Red Star na pigresibi kan saiyang ina ta ini nakaresibi notisyang opisyal na an saiyang aki nagadan na, alagad si Neizvestny maski paro-pano nabuhay.

Kan 1947, si Neizvestny nag-enrol sa Art Academy of Latvia nin Riga. Pinadagos niya saiyang edukasyon sa  Surikov Moscow Art Institute asin sa Philosophy Department nin Moscow State University. An saiyang mga iskultura, na parati binabase sa porma kan hawak nin tawo, maunambitan kan ekspresionismo kaini asin kan makusog na pagkamahunat kaini. Maski pinipili niya an materyal na bronse, an mas darakulang mga monumentong ginigibo niya an ginagamit niya paril o konkreto. Kadaklan kan saiyang mga gibo natalay sa mahiwas na paitok, na an bantog kaini iyo an *The Tree of Life*, sarong temang napagantad niya poon kan 1956.

## Mga gawad asin dekorasyon
* Order of the Red Star (1945)
* Order "For Merit to the Fatherland", third class
* Order of Honour
* State Prize of the Russian Federation

## Toltolan
Basuki Abdullah

Si **Basuki Abdullah** (Enero 25, 1915 &ndash; Nobyembre 5, 1993) sarong Indones na  pintor asin nagkombertir sa Katoliko Romano haleng Islam. An saiyang trabaho may tandang realismo asin naeksibit sa Indonesian National Gallery. Nagresibi siyang pormal na training sa The Hague. Durante kan Okupasyon nin Hapon sa Indonesya siya sarong maestro sa arte. Pakagera, siya nabantog sa internasyonal na lantad, na nanggana nin kontes sa okasyon nin pagsakat sa trono ni Reyna Juliana kan Netherlands. An saiyang status sa Indonesya nagtao saiya nin oportunidad na magpinta kan opisyal na retrato ni Presidente Suharto. Si Abdullah binanog sagkod sa nagadan kan tolong nagsalakat sa harong niya sa Jakarta.

## Hilnga man
* Museo Basoeki Abdullah

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Basuki Abdullah Museum website
2022 Eleksyon Presidensyal nin Filipinas

An  **2022 eleksyon presidensyal nin Filipinas** asin bise-presidensyal ginibo kan Lunes, Mayo 9, 2022, bilang parte kan 2022 eleksyon heneral. Ini an ika-17ng direktang eleksyon presidensyal asin ika-16 na eleksyon bise-presidensyal sa Filipinas desde kan 1935, asin an ika-6 na titig-anom na turno kan eleksyon presidensyal asin bise-presidensyal desde kan 1992.

## Sistema elektoral

Susog sa Konstitusyon nin Filipinas nin 1987, an eleksyon ginigbo lambang anom na taon na pangyari napo'nan ini kan taon 1992, sa ikaduwang Lunes nin Mayo. An nakatukaw na presidente (Rodrigo Duterte)limitado sana sa sarong 6-na-taon na turno. An nakatukaw na bise-presidente (Leni Robredo) pwedeng magdalagan sa parehong katongdan nin saro pang beses. An kandidato na may pinakadakul na boto, maski igwa o mayo man nakua an mayoriya, iyo an manggana sa pagka-presidente.

An eleksyon bise-presidensyal suway man, ginigibo sa irarom kan parehong mga panoytoyan asin an mga botante pwedeng magboto nin kandidato hale sa ibang partido politikal kan saiyang ibinoto sa pagka-presidente.

## Mga kandidato para presidente

PiliPinas Debates 2022 - 1st Presidential Debates - Leody de Guzman (cropped).jpg|Leody de Guzman
Sen. Panfilo M. Lacson (cropped).jpg|Panfilo M. Lacson
Bongbong Marcos.jpg|Bonbong Marcos
IskoMorenoOfficialPortrait.jpg|Isko Moreno
Pacquiao and Didal (cropped).jpg|Manny Pacquiao
File:Leni Robredo Portrait.png|Leni Robredo


## Mga kandidato para bise-presidente

Rep. Lito Atienza, Jr (18th Congress PH).jpg|Lito Atienza
Walden.jpg|Walden Bello
Sara Duterte-Carpio in June 2019 (cropped).jpg|Sara Duterte
Willie Ong, 2018.jpg|Dr. Willie Ong
Senkikopangilinan.jpg|Kiko Pangilinan
Sen. Pres Vicente Sotto (cropped).jpg|Vicente Sotto


## Toltolan
Han Snel

Si **Han Snel** (1925&ndash;1998) bantogan na Olandes na pintor namundag sa Scheveningen, harani sa Hague, The Netherlands. Napahubo' siya sa Indonesya kan 1946 komo pigpalista sa hokbo bilang parte kan kampanya kan Olandes sa paglaban na makontrol an saindang kolonya. Pakakamit kan independensya kan Indonesya, siya naghagad nin asylum politika asin nagpoon magpinta sa isla nin Bali. Si Snel nagkumbertir sa  Hinduismo asin siya nagin naturalisadong namamanwaan nin Indonesya.

An mga obra ni Snel pigrorokyaw an kagayonan kan mga babaeng Balines, asin an karambongan kan mga kadlagan asin kultura kan Bali kun saen siya duman na permanenteng nag'estar. 

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* http://www.artnet.com/artists/han-snel/. Auction kan mga pintura ni Snel. Kinua 05-12-22
Robin Padilla

Si **Robinhood Ferdinand Cariño Padilla** (namundag Nobyembre 23, 1969) sarong Filipinong aktor, politiko, screenwriter, prodyuser, asin direktor. Siya midbid bilang "Bad Boy" (Barumbado) sa sinehan Filipinas sa paglaladawan kan mga anti-hero protagonistang mga papel nin gangster sa mga pelikulang arog kan *Anak ni Baby Ama*, *Grease Gun Gang*, *Bad Boy*, asin *Bad Boy 2*. Siya naapod man na "Prinsipe nin Aksyon" sa sinemang Filipino. Si Padilla aktibo man sa mga programa sa telebisyon asin nagkaigwa nin mga mayor na papel sa *[[Basta't Kasama Kita]], [[Asian Treasures]]*, *[[Joaquin Bordado]]*, *[[Totoy Bato]]*, *[[Guns and Roses (TV series)|Guns and Roses]]* asin *[[Toda Max]]*.

Kan Oktobre 8, 2021, si Padilla nagsa'ngat kan saiyang kandidatura para senador sa irarom kan partido politikang PDP–Laban para sa 2022 na eleksyon.

## PPilmograpiya

### Pelikula

### Telebisyon

### Parasurat

## Mga gawad asin nominasyon

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*
Pentas lanceolata

An **Pentas lanceolata**, na harus inaapod na **Egypt starcluster***,* sarong klaseng tinanom na nagkakahoy sa pamilyang madyur, Rutiaceae na tubong gayo sa Aprika saka sa Yemen  Midbid iyan sa mahiwas na paggamit kaiyan bilang tinanom na hardin kun sain iyan parating nag - aakompanyar sa mga hardin.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Pentas lanceolata Flowers.JPG|alt=Puting mga burak|Mga puting mga burak
Ladawan:Pentas lanceolata2.jpg|alt=Mga burak na Pink|Mga burak na kulay-rosas
Ladawan:Pentas lanceolata In Guntur.jpg|alt=Mga burak na Pink|Mga burak na kulay-rosas
Ladawan:Cologne Germany Flora-Köln-Pentas-lanceolata-01.jpg|alt=Mga burak na Pula|Mga burak na pula


## Toltolan
Doge

An **doge** (; ; plural **dogi** o **doges**), kun sa ingles sayodon, iyo an sarong persona na elehidong namamayo kan magkapirang mga Italyanong syudad-estado, arog kan Venice asin Genoa, durante kan medieval asin renaissance na mga peryodo. An siring na mga estado inaapod na "republikang kinoronahan".

## Toltolan
Ana Vidjen

Si **Ana Vidjen** (namundag 1931) Yugoslav, Croatian asin Serbian na iskultor. Saiyang nakamit an MA sa iskultura kan 1962 sa Athens School of Fine Arts, asin naganyat na magmaigot sa saiyang piniling karera kan si Giyegong feministang pararawit asin parasurat na si Eleni Vakalo asin ni Milo Milunovic,saro man na pintor na nagtugdas kan Academy of Fine Arts kan 1937 (ngonyas parte na kan University of Arts sa Belgrade). Sa mga obra niya kabali an mga iskultura sa gapo, kahoy, asin bronse (magkasi panggaleriya asin bilang monumento sa pagkadakula), mga drawing, mga pintura asin mga seramiks.
 
Siya asin saiyang agom, Nikola Milunovic, naghaman nin higanteng moyumento para sa mga biktima kan Nazi duman sa  Banjica concentration camp sa Belgrade, Serbia. An saindang aki iyo si pintot na si Mihael Milunović.

## Toltolan
Angèle Dubos

Si **Angèle Dubos** (22 Desyembre 1844 − 26 Nobyembre 1916) sarong babaeng Pranses na pintor gikan Normandy.Si  Dubos namundag sa pangaran na **Laure Constance Angèle Dubos**, kan 1844 sa L'Aigle, amihanan kan Pransya.

## Biograpiya
Namundag kan 1844 sa departamento nin Orne, si Angèle nakanood magpinta sa Paris komo estudyante ni Charles Chaplin (1825-1891), sarong Pranses na pintor. Sa pakapoon pa sana, an  saiyang mga trabaho nakaapod na nin pagreparo. Kaya kan saiyang pigpaeksibit an *La Prière* sa Salon kan 1866, sarong kolumnista sa magasin na *Le Foyer* nagtaram "... a talent that announced itself in such a naive and touching way, revealing serious and good qualities, auguring very well for the artistic future of Miss Dubos."

Siya aktibong gayo sa mga paeksibit sa arte, magin man sa Paris o sa luwas kaini, poon 1867 abot 1884. Kan 1873, nasikwit niya an medalyang bulawan sa eksibisyon sa Caen kan saiyang pintang *Rolande*. An pinta binakal kan munisipalidad para sa museo kaini. An teknik ni Dubos naapresyar na gayo kan saiyang mga kagurubay asin kritiko. Kan 1876, sarong kritiko durante kan Salon nin 1876 kun saen pigpaeksibit niya an pinta niyang *La Sultane* nagkomento: "Siya napinta sa magian na paagi, may gama-gama, alagad sa pasil asin malumok na pagkurit." Kan 1886, duman sa *La Revue Normande et Parisienne*, siya naonambitan bilang saro sa marayrahay na pupilo ni Chaplin kan saiyang pinadayaw  an pinta niyang *Le Déjeûner de Mlle Rose.*

Si Angèle nag'agom ka edad nang mga 50 kan Hunyo 1901 ki Pierre Louis Bourdon, postmaster nin Corrèze.

An saiyang pinturang *The New Song*, petsado 1879, nakabali sa  *1905 book [[Women Painters of the World]].*

Siya myembro sa Norman Academy asin an saiyang kagadanan dai determinado alagad pinapamugtak na 26 November 1916.

## Mga piling obra

* *La Prière* (1866)
* *Rolande* (1873)
* *In room* (1876)
* *La Sultane* (1876)
* *A New Song* (1879)

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Angèle Dubos sa artnet
Doeng & Din Integrated Farm Resort

An **Doeng & Din Integrated Farm Resort** sarong proyekto kan Agricultural Training Institute asin Regional Training kan Bicol na mahihiling sa Zone 5, Barangay San Juan, Bato, Camarines Sur. Si Merly C. Cuarteros an LSA Cooperator kaini.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:House of hut.jpg|alt=Harong na kubo kan Doeng&Din|Harong na kubo kan Doeng & Din
Ladawan:Swiming pool of Doeng & Din.jpg|alt=Swiming pool kan Doeng&Din|Swimming pool kan Doeng & Din
Ladawan:Doeng & Din integrated farm and resort logo.jpg|alt=Doeng&Din Entrance|Palaog sa Doeng & Din
Ladawan:Souviner mug.jpg|alt=souviner mug|Sarong souvenir mug
Ladawan:Doeng&Din tarpulin.jpg|alt=|Tarpaulin kan Doeng &Din
Heherson Alvarez

Si **Heherson** "**Sonny**" **Turingan Alvarez** (Oktubre 26, 1939 – Abril 20, 2020) sarong pulitiko gikan sa Pilipinas. Sya nagsirbi bilang myembro kan Kamara de Representantes kan Pilipinas asin kan Senado kan Pilipinas. Ministro man siya (dangan Sekretaryo) kan Agrarian Reporm puon 1986 abot 1987 asin Sekretaryo kan Environment and Natural Resources poon 2001 abot 2002. 

Sya sarong hoben na aktibista na nakikabtang sa kumbensyon sa konstitusyon kan 1971. Sinayumahan nyang pirmahan an konstitusyon na tinutulod kan remihen na Marcos na nagtaong lawig sa termino kan presidente sa opisina. Nagdulag sya kaiba an saiyang pamilya pasiring sa US pahali sa Pilipinas ta pig-initan kan martial law an mga aktibista na oposisyon.

Kan sya nakadistyero, saro sya sa nag-organisar kan paghirong Free Philippines na suportado an saiyang amigo asin lider kan oposisyon na si Senador Benigno "Ninoy" Aquino Jr. Pakaasasinar ki Aquino, an liderato kan Pilipinas nagbago huling si si Corazon Aquino, an agom ni Benigno Aquino Jr., nagkapot nin poder pakatapos kan matrayumpong "People Power Revolution". Nagbalik sya sa Pilipinas kan 1986 tanganing makikabtang sa pagtugdok liwat kan gobyerno kan kasagsagi kan pagbagsak kan rehimen na Marcos. Nanggana sya nin pwestong senador, renirepresentar an ika-4 na distrito kan probinsya nin Isabela, sa post-revolution government ni Presidente Corazon Aquino. Sya nagsirbi nin duwang termino 1987 abot 1998 asin 1998-2001.

Si Senador Alvarez nagkapot man nin duwang katungdan sa gabinete - Sekretaryo kan Agrian Reform (Pebrero 7, 1987 - Marso 7, 1987) asin Sekretaryo kan Environment and Natural Resources  (Marso 29, 2001 - Disyembre 13, 2002). Midbid sya bilang masarig na environmentalista kaya ngani inapod syang "Mr. Environment" durante kan termino nya bilang Environmental Secretary. Dugang pa, bilang sarong senador, sya an nagsurat kan resolusyon na gigibuhon an Abril 22 nin lambang taon bilang "Earth Day" sa Pilipinas.

Puon 2010 abot 2015, sya nagserbi bilang komisyoner asin vice chair kan Climate Change Commission.

## Edukasyon

Nag-adal si Sonny Alvarez nin liberal arts sa Unibersidad kan Pilipinas. Nakakua man sya nin master's degree sa Economics asin Public Administration sa Harvard University.

## Personal na buhay
Si Alvarez naagom an pintor asin aktibista na si Cecilio Guidote; an mag-agom nagkaigwa nin duwang aki, si Hexilon asin Herxilla.

## Pagkagadan
Si Senador Alvarez asin agom na si Cicile nagkaigwang COVID-19 durante kan COVID-19 pandemic sa Pilipinas kaidtong Marso. Pareho sindang naospital. Ibinarita kan CNN na si Heherson Alvarez nag-agi sa eksperimental na plasma therapy treatment asin blood plasma convalescent therapy. Kan Abril 20, 2020, nagadan si Alvarez sa Manila huli sa komplikasyon dara kan COVID-19.

## Susugan
Fatma Zohra Ksentini

Si **Fatma Zohra Ouhachi-Vesely** (née **Ksentini**) sarong babaying Algerian na iyo an pinakainot na United Nations special rapporteur sa nakakahilong mga ati puon 1995 sagkod 2004. Bago kaini, sya sarong Special Rapporteur sa Sub-Commission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities puon 1989 sagkod 1994. 

## Karera
Parte si Ksentini kan Sub-Commission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities kan siya pinangaranan na special rapporteur sa Karapatan Pantawo asin Kapalibutan kan 1989. Para sa United Nations Commission on Human Rights, nagpuon sya nin apat-na-taon na imbestigasyon sa mga karapatan pantawo sa kapalibutan kan 1990. Pakatapos nyang mahaman an saiyang saliksik kan 1994, pinasa nya an saiyang mga nadiskubre asin sinuportaran an Draft Declaration of Principles on Human Rights and the Environment.

Kan 1995, si Ksentini nagin United Nations Special Rapporteur on Toxic Wastes. Durante kan kapinunan kan saiyang pagtukaw, nakatipon sya nin impormasyon manungod sa mga epekto sa salud nin pag-apon nin mga nakakahilong ati. Pakatapos nyang ipasa an saiyang report kan 1997, pigtuyaw ni Ksentini an Opisina kan Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights sa dai pagtao sa saiya kan kinakaipuhan na pondo sa pagkondusir nin saliksik sa erya. Pakatapos na giraray syang manombrahan kan 1998, si Ksentini nagpuon na magmukna nin mga proposal sa pagtanggal nin mga toxic waste disposals sa mga nagpupuon pa sanang mga nasyon. An saiyang pinal na termino bilang Special Rapporteur nagpuon kan 2001 asin natapos kan 2004.

Luwas sa saiyang trabaho bilang Special Rapporetur, si Ksentini nagin chairwoman kan Working Group on Contemporary Forms of Slavery kan 1991.

## Personal na buhay
Si Ksentini ikinasal sa sarong nagngangaran na Mr. Outhachi-Vesely.

## Susugan
Polusyon sa plastik

An **polusyon sa plastik** iyo an akumulasyon nin mga bagay asin partikulo na gibo sa plastik (hal. plastik na bote, bag, asin microbeads) sa kapalibutan kan kinaban na nakakadanyar sa mga tawo, hayop, asin sa saindang istaran.  An mga plastik na nagigin mga polyutant pigkakategorya susog sa sukol bilang mikro-, meso-, o macro debris. An mga plastik barato asin masarig kaya igwa sinda ning manlain-lain na gamit; bilang resulta, pinipili kan mga pabrika na gumamit nin plastik kisa sa iba pang materyales. Minsan siring, an kemikal na estruktura kan kadaklan sa mga plastik ginigibo sindang resistant sa natural na proseso nin pagkaraot asin bilang resulta haloy sindang malapa. Magkaibahan, an duwang bagay na ini nagkakawsa para dakol na plastik an makalaog sa kapalibutan bilang dai namanihar na ati asin na ini magdanay sa ekosistema.  

## Susugan
Polusyon sa tubig

An **polusyon sa tubig** (o **akwatikong polusyon**) iyo an kontaminasyon sa katubigan, itlog sa parate resulta kan mga aktibidad nin tawo, sa paaging nakakadanyar sa lehitimo kaining mga gamit. An polusyon sa tubig nagpapaina sa kakayahan kan katubigan na magtao nin mga serbisyong ekosistema. Kaiba sa mga katubigan halimbawa iyo an mga danaw, salog, kadagatan, aquifer, reservoir, asin tubig sa irarom nin daga. Nangyayari an polusyon sa tubig kun an mga ati iiniintrodusir sa mga katubigan na ini. An polusyon sa tubig sa parati ipig-aatribwir sa saro kan apat na gikanan: sewage, industriya, agrikultura, asin pagbulos gikan sa mga syudad urog na kun may bagyo. Halimbawa, an pagpabulos nin mga maating tubig sa sa natural na mga katubigan puwedeng magresulta sa pagkaraot kan mga akwatikong ekosistemang ini. An polusyon sa tubig pwede man na magresulta sa mga hilang na napapasa sa paagi nin tubig urog mga tawo na naggagamit nin maating tubig para sa pag-inom, pagkarigos, paglaba o irigasyon. An pagsuplay nin malinig na tubig-inumon sarong mahalagang seribisyong ekosistema na itinatao nin mga sistema nin preskong tubig, alagad mga 785 milyones katawo sa kinaban an mayo nin malinig na tubig-inumon huli sa polusyon.  

An polusyon sa tubig pinaggrupo bilang salimpapaw na polusyon sa tubig (halimbawa mga danaw, sapa, estuaryo, asin sa mga parte kan kadagatan) o polusyon sa tubig na yaon sa irarom kan daga. An mga gikanan nin polusyon sa tubig magsalang mga point source o non-point source. An mga point source igwa nin sarong namimidbid na kawsa, arog baga nin sarong storm drain, wastewater treatment plant o sarong oil spill. An non-point source mas lakop, halimbawa pagbulos nin tubig gikan sa mga umahan. An polusyon resulta nin kumulatibong epekto sa paglihis nin panahon. 

An polusyon pwedeng magin sa porma nin mga nakakahilong bagay (hal., krudo, metal, plastik, pestisidyo, nagdadanay na organikong polyutant, industriyal na mga ati), tensyunadong mga kamugtakan (e.g., pagbabago sa pH, hypoxia o anoxia, maraot na temperatura, sobrang turbididad, malain na namit o parong, asin mga pagbabago nin salinidad), o mga organismong nagdadara nin hilang. An mga kontaminant pwedeng organiko asin bakong organikong mga bagay. An init pwede man magin polyutant, asin ini inaapod na termal na polusyon. Sarong komun na kawsa kan termal na polusyon iyo an paggamit nin tubig bilang coolant sa mga plantang pan-enerhiya asin pan-industriyal na mga paramanupaktura.

An pagkontrol sa polusyon sa tubig at ng itlog nagkakaipo nin angay na mga imprastraktura asin mga plano sa pagpadalagan saka paggibo nin mga ley. Pwedeng kaiba sa mga teknolohiyang solusyon iyo an pagpakarahay sa sanitasyon, seawage treatment, insdustrial wastewater treatment, agricultural wastewater treatment, pagkontrol sa erosyon, pagkontrol sa sedimento asin pagkontrol sa bulos nin tubig gikan sa mga syudad. Kaiba sa epektibong pagkontrol sa bulos gikan sa mga syudad an pag-ina sa rikas asin kantidad nin bulos.

## Toltolan
Umi Dachlan

Si **Umi Dachlan**, namundag **Umajah Dachlan**, (13 Agosto 1942 - 1 Enero 2009), sarong Indones na pintor asin tagalektura. Siya naggradwar sa Faculty of Fine Arts and Design sa Bandung Institute of Technology ITB kan 1968 bilang ikatolong babaeng gradwado, asin siya man ngani an  enot na babaeng maestra igdi. An saiyang trabaho pigladawan bilang  Abstract expressionism na may doon nin  Lirismo.

## Toltolan
Karapatan sa pagkakan

An **karapatan sa pagkakan**, asin an mga baryasyon kaini, sarong karapatan pantawo na nagpoprotektar sa karapatan kan mga tawo na mapakakan an saindang sadiri na igwang dignidad, nangangahulugan na igwa nin supisyenteng kakanon, na an mga tawo igwa nin paagi para makamtan ini, asin na ini napapaniguan an mga pangangaipong pandyeta kan indibidwal. An karapatan sa pagkakan nagpoprotehir sa deretso kan gabos na tawo na makatalingkas sa gutom, inseguridad sa kakano, asin malnutrisyon. An karapatan sa pagkakan dai nangangahulugan na an mga gobyerno igwang obligasyon na magtao nin libreng kakanon sa gabos na gusto kaini, o karapatan na pakakanon. Minsan siring, kun an mga tawo dai nakakukua nin kakanon para sa mga dahilan na dai ninda kontrolado, halimbawa, huli ta sinda nakakulong, sa mga panahon nin gera o pakatapos nin natural na mga kalamidad, an karapatan na ini pigsusugo an gobyerno na direktang magtao nin kakanon.
 
An karapatan na ini pigguno sa International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights na binibilog nin 170 na estado kadtong Abril 2020. An mga estado na nagpirma sa kasunduan nag-uyon na gumibo nin mga lakdang gamit an gabos nindang rekurso tanganing makamit an interong na realisasyon kan karapatan sa bastanteng pagkakan, kapwa sa nasyunal sagkod sa internasyunal na lado. Sa kabilugan na 106 na nasyon, an karapatan sa pagkakan aplikable sa paagi nin konstitusyonal na mga areglo nin manlain-lain na porma o direktang aplikablidad sa batas kan manlain-lain na kasunduan kun sain protektado an karapatan sa pagkakan.

Sa 1996 World Food Summit, nireapirmar liwat kan mga gobyerno an karapatan sa pagkakan asin pigkomitir an saindang sadiri na bangaon an bilang nin nagugutom asin malnourished hali sa 840 pasiring sa 420 milyon sa 2015. Alagad, an bilang nagdakol sa nakaaging mga taon, asin naabot an bantog na rekord kan 2009 na labing 1 bilyon na undernourished na tawo sa bilog na kinaban. Dugang pa, an bilang kan mga nagsasapo sa hilom na kagutuman- kakulangan sa micronutrients pwedeng magin dahilan nin maluyang pisikal asin intelektuwal na pagtalubo sa mga aki - na labing 2 bilyones katawo sa bilog na kinaban.
 
Dawa pa obligado an mga estado na igalang, protektaran, asin utubon an karapatan sa pagkakan sa irarom nin internasyunal na batas, an praktikal na mga problema sa pagkamit sa kapatan pantawong ini ipinapahiling kan lakop na inseguridad sa kakanon sa bilog na kinaban, asin nagpapadagos na litigasyon sa mga nasyon arog baga kan India. Sa mga kontinente na igwa pinakadakulang mga problema na konektado sa pagkakan - Aprika, Asya asin South Amerika - bako sana man igwang kakulangan sa pagkakakan asin kawaran nin imprastraktura kundi man maldistribusyon asin kakulangan nin akses sa kakanon.

An Human Rights Measurement Initiative sinusukol an karapatan sa pagkakan para sa mga nasyon sa bilog na kinaban, susog sa lebel kan saindang income.

## Susugan
Karapatan sa salud

An an **karapatan sa salud** iyo an ekonomiko, sosyal, asin kultural na karapatan sa sarong unibersal asin minimum na pamantayan nin salud kun sain an gabos na indibidwal igwang diretso. An konsepto kan karapatan sa salud naibilang na sa mga internasyunal na mga kasunduan kabali an Universal Declaration of Human Rights, International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, asin an Convention on the Rights of Persons with Disabilities. Igwa nin debate dapit sa interpretasyon asin aplikasyon kan karapatan sa salud huli sa mga konsiderasyon halimbawa kan kun pano pinapakahulugan an salud, kun ano an minimum na mga diretso na sakop kan karapatan sa salud, asin kun arin na mga institusyon an responsable sa pagsiguro kan karapatan sa salud. 

Pigsusukol kan Human Rights Measurement Initiative an karapatan sa salud kan mga nasyon sa bilog na kinaban, susog sa lebel kan saindang income. 

## Susugan
Karapatan sa edukasyon

An **karapatan sa edukasyon **minimidbid na karapatan pantawo sa nagkapirang internasyunal na kumbensyon, kabali an International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights na rinerekonoser an karapatan sa libre asin obligatoryong primaryong edukasyon para sa gabos, an obligasyon para idebelop an segundaryang edukasyon na accessible sa progresibong introduksyon nin libreng segundaryong edukasyon, siring man an obligasyon na magdebelop nin patas na akses sa mas halangkaw na edukasyon, asin pinakamaray an introduksyon nin libreng mas halangkaw na edukasyon. Kan 2021, 171 na estado an nagin partisipante sa Kasunduan. 

Kan 2019, kinakarkulong 260 milyones na aki sa bilog na kinaban an mayo nin akses pormal na edukasyon, asin an dai pagkapantay-pantay sa sosyedad an mayor na dahilan. 

Sinusukol kan Human Rights Measurement Initiative an karapatan sa edukasyon sa mga nasyon sa bilog na kinaban, susog sa lebel kan saindang income.

## Susugan
Karapatan nin kababaihan

An **karapatan nin kababaihan** iyo an mga karapatan asin diretso na kinamit para sa mga babayi sa bilog na kinaban. Binibilog kan mga ini an tugmadan para sa mga paghiro para sa mga karapatan nin kababaihan kan ika-19 na siglo asin kan peministang mga paghiro kan ika-20 asin ika-21 na siglo. Sa nagkapirang nasyon, an mga karapatan na ini inestablisar o sinusuportaran nin batas, lokal na kaugalian, asin gawi-gawi, mantang sa iba, an mga ini pinapasipara sana asin pinupugulan. Lain an mga ini sa mas mahiwas na nosyon nin karapatan pantawo huli sa mga paghihingako nin likas na historikal asin tradisyunal na pagkiling tumang sa pag-ehersisyo sa mga karapatan nin kababaihan, asin pabor sa mga lalaki. 

An mga isyu na parating inaasosyar sa mga nosyon dapit sa mga karapatan nin kababaihan iyo an karapatan sa integridad asin awtonomiya sa hawak, katalingkasan gikan sa sekswal na kadahasan, pagboto, pagkapot nin pampublikong posisyon, paglaog sa legal na mga kontrata, pagkaigwa nin pantay na mga diretso sa batas dapit sa pamilya, pagtrabaho, patas o pantay na sweldo, pagkaigwa nin mga reproduktibong karapatan, pagkaigwa nin pagrurugaring, asin edukasyon. 

## Susugan
Kontaminasyon sa daga

An **kontaminasyon sa daga** o **polusyon sa daga** bilang kabtang nin pagkaraot nin daga bunga kan presensya nin xenobiotiko (gibong-tawo) na mga kemikal o iba pang pagliliwat sa natural na natural na kapalibutan kan daga. Iyan tipikal na kawsa nin industriyal na aktibidad, agrikultural na kemikal o salang pag-apon nin basura. An pinakakomun na kemikal na imbwelto iyo an petrolium hydrocarbons, polynuclear aromatic hydrocarbons (naphthalene and benzo(a)pyrene), mga solvent, mga pestisidyo, lead asin iba pang heavy metals. An kontaminasyon igwang koneksyon sa langkaw nin industriyalisasyon asin intensidad nin kemikal na substansya. An paghadit manungod sa kontaminasyon sa daga panginot na minagikan sa mga peligro sa salud, na gikan direktang pagduta sa maating daga, sa alisngaw hali sa mga ati, o sa sekundaryong kontak sa mga suplay nin tubig sa laog asin sa irarom kan daga. An pagmapa sa mga lugar na igwang kontaminadong daga asin an ibinungang mga paglinig makonsumo sa panahon asin magastos, asin nagkakaipo nin expertise sa heolohiya, haydrolohiya, kimika, computer modeling, asin GIS sa Environmental Contamination, siring man pagkaaram sa kasaysayan industriyal na kimika.

Sa Norteng Amerika asin Sulnopan na Europa aram na gayo an hiwas kan kontaminadong daga, huling dakol na nasyon sa mga lugar na ini an may legal na framework sa pagbisto asin pagresolber sa problemang ini sa kapalibutan. An nag-uuswag na mga nasyon may tendensyang bakong gayong estrikto sa pagregularisa dawa na ngani an nagkapira sa sainda na nag-agi nin dakulang industriyalisasyon. 

## Susugan
Carlos Yulo

Si **Carlos Edriel Poquiz Yulo** (Namondag Pebrero 16, 2000) iyo sarong Filipinong atleta sa lado nin *artistic gymnastics* na guminana nin manlainlain na mga medalya sa *World Artistic Gymnastics Championships*. 

Siya an enot na Filipino asin an pinakaenot na lalaking gikan sa Sur-subangang Asya na gymnast na guminana sa *World Artistic Gymnastics Championships* sa saiyang pagguno sa tansong medalya sa floor exercise kan 2018, asin an pinakaenot na medalyang bulawan para sa Filipinas kaidtong 2019 sa kaparehong labanan. An kapangganahan man na ini an nagtao saiyang oportunidad para sa Olimpiko sa Tig-init 2020 sa Tokyo.

## [[Pakawat Olimpiko sa Tig-init 2024]]
Kan Agosto 3, si Yulo nagkikompetensya sa men's floor exercise asin nasikwit an iskor na 15.000 na puntos. Siya an enot na Filipinong gymnast sa Olimpiko sa Tig-init  2024 asin ikaduwang Filipino na nanggana nin Olimpikong medalyang bulawan.

Si Yulo nasikwit naman an ikaduwang medalyang bulawan kan siya an nakakuang pinakahalangkaw na iskor sa men's vault.

## Mga Bonansa para ki Yulo

Huli sa duwang Medalyang Bulawan nasikwit ni Yulo kanigoan na bonansa an naghahalat saiya sa pagpuli niya sa sadiring nasyon. An (Philippine Amusement and Gaming Corporation) PAGCOR nag'anunsyo na mawaras nin 20 milyon cash saiya. . An Kongreso pinangakoan na siya nin 6 milyong na pesos na dagdag na papremyo. Asin nadugangan pa nin Php8M na natipon hale sa mga ambag kan mga indibidwal na mga kongresista, An Megaworld, itinaas an papremyo na imbes 24-M na halaga kan condo unit, iwawaras na 32-M na condo unit na tolo an kwarto, asin kwarta na P3M.An Apollo Home Depot nagtangro na ki Yulo na mataong libreng mwebles kantidad 100,0000 na pesos.  An siyudad nin Manila pepremyohan man siya nin Php2 Milyon asin siya ipaparada sa mga tinampo kan siyudad mapoon sa Tondo kun saen siya namundag.An Bounty Fresh and Chooks-to-Go, sarong restawran, nangako man mawaras ki Yulo nin P3M bilang pag'onra saiya.

An Philippines Sports Commission matao man nin Php 20M ki Yulo sa mandato kan RA Act 10-699 (National Athletes and Coaches Benefits and Incentives Act) asin siya sa'bitan nin Olympic Gold Medal for Valor.

An Century Properties Group (CPG) nagpahayag kan Agosto 7, 2024 na maregalo ki Yulo nin house and lot nagkakantidad Php 6 M na maghahale sa PHirst Editions Batulao project kaini sa Nasugbu, Batangas.

An Toyota pigregalohan man is Yulo nin Land Cruiser Prado kan ini nagpuli na sa Filipinas. 

An MVP Sports Foundation na pinamayohan ni Manny V. Pangilinan maregalo man nin 10M ki Yulo sa panggana niya nin dobleng medalyang bulawan. Sobra na sa 100 milyon na pesos an nakamit ni Yulong bonansa, an kabanga haleng gobyerno, an kabanga haleng mga pribadong kompanya.

Nadugangan pa an mga regalo ki Yulo kan an Cebuana Lhuillier tina'wan siya nin pirang solidong bara nin bulawan, an saro kaini pigporma sa hitsura niya.

Pati man mga bantogan na mga restawran asin mga kakanan pigpangakoan na siya nin libreng pagkakan sa bilog na buhay niya.

## Panluwas na takod
* Panindog ni Carlos Yulo
*
## Toltolan
Hassan Sheikh Mohamud

Si **Hassan Sheikh Mohamud** (, ; namundag 29 Nobyembre 1955) sarong Somaling politiko na sa presente nagsisirbeng kan Presidente nin Somalia spoon pa kan Mayo 2022. Siya an kagtugdas asin presenteng pamayo kan Union for Peace and Development Party. Siya naelehir bilang Presidente nin Somalia kan 15 Mayo 2022, ta nadaog niya an inkumbent na presidente na si Mohamed Abdullahi Mohamed. Sarong aktibista sibil asin politikal, si Hassan dati propesor sa unibersidad asin dekano.

## Toltolan
Aktibista sa karapatan pantawo

An **parasurog sa karapatan pantawo** o **aktibista sa karapatan pantawo** (Ingles: *Human Rights Defender* o *HRD*) sarong tawo, solo o may kaiba, na minahiro tanganing suportaran o protektaran an mga karapatan pantawo. Sinda pwedeng mga peryodista, mga environmentalista, mga whistle-blower, mga unyonista, mga abogado, mga paratukdo, mga tagapagkampanya sa paharong, mga partisipante sa direktang paghiro, o mga indibidwal na naghihirong solo. Pwede nindang depensahan an mga karapatan bilang parte kan saindang trabaho o sa boluntad na kapasidad. Bilang resulta kan saindang mga aktibidad, an mga paradepensa sa karapatan pantawo parating naipapairarom sa mga atake arog kan mga pagtitiktik, harasment, putik na mga sahot, pagkakulong, restriksyon sa karapatan sa libreng pakikiasosyar, pisikal na atake, asin paggadan pa ngani. Kan 2020, dai mababa sa 331 na HRD an ginadan sa 25 nasyon. An internasyunal na komunidad asin nagkapirang gobyerno nasyunal nagprubar na maghiro tanganing pugulan an kadahasan na ini sa paagi nin manlain-lain na proteksyon, alagad an kadahasan tumang sa mga HRD padagos pa man na nagdadakol. An mga babaeng paradepensa sa karapatan pantawo asin mga paradepensa sa kapalibutan (na parati nang katutubo) napapaatubang sa nag-uurog na pan-aapi asin peligro kun ikukumpara sa mga paradepensa sa karapatan pantawo na nagtutuok sa ibang mga isyu. 

Kan 1998, ilinuwas kan United Nation an saindang Declaration on Human Rights Defenders tanganing gibuhon na lehitimo an trabaho kan mga aktibista sa karapatan pantawo asin magtao nin proteksyon para sa mga aktibidad dapit sa karapatan pantawo. Kasunod kan deklarasyon na ini, nagdadakol na bilang nin mga aktibista an piggamit an apod na HRD; ini nangungurog nang totoo para sa propesyunal na mga obrero sa karapatan pantawo.

## Susugan
Antonio Oposa

Si Antonio Oposa Jr. sarong malinalang na litigator, organisador asin aktibista sa pankaplibutan na lehislasyon. Si Oposa nagtabang na ilitigar an inot na mga first class-action suit na sinangat kan kaakian tanganing tumangan an mga lakdang na peligroso sa kapalibutan na ginigibo kan saindang gobyerno: Kan 1990s, irinepresentar nya an 43 na aki hali sa sarong lokal na baryo tanganing ulangan an pagkalbo nin kadlagan sa baryo na tinugutan kaidto kan gobyerno nin Pilipinas, basado sa rason na an mga karapatan kan mga aki madadanyaran kan pagkalbo nin kadlagan.

Minsan ngani an kaso inot na itinapok kan mga hababang korte basado sa rason na an mga aki mayo nin legal pangaputan, binaliktad ini kan Korte Suprema kan Pilipinas, asin kinonpirmar na an mga aki igwang pangaputan; sa tanga kan legal sagkod lehislatibong lakdang, pinundo an pagkalbo sa kadlagan. An kaso nag-inspirar nin nagkapirang kaso sa bilog na kinaban, kun sain mga aki nagtindog na parasakdal.

Huli sa mga nagibo nya, si Oposa nanggana kan 2009 na non-categorized Ramon Magsaysay Award para sa saiyang naginibuhan. Sa presente namamayo kan The Law of Nature Foundation.

Kan 2013, pigkasuhan nin Oposa an pitong indibidwal asin opisyal nin gobyerno huli sa paglapas sa mga batas sa kapalibutan kan Pilipinas huli sa polusyon sa ribok gikan sa sound amplifier durante kan regular na pabayli.

## Susugan
Hustisyang pankapalibutan

An **hustisyang pangkapalibutan** sarong sosyal na mobimiento na nagtataong atensyon an mga bakong makatanosan na pagkalantad kan mga nagsasakit asin marhinalisadong komunidad na magdanyar sa pagkua nin produkto, peligrosong basura, asin iba pang gamit sa daga. An hiron nagprodusir nin ginatos na adal na nagpapatunay sa ugaleng ini nin dai man kaipuhan na pagkalantad sa mga danyos sa palibot, siring man nin dakulang grupo nin mga babasahon sa social science na kaiba an mga teorya kan palibot asin hustisya, mga batas sa palibot asin mga polisiya sa ekolohiyang politikal. Ini nagpoon sa Estados Unidos kan mga taon 1980 asin naimpluwensiahan na gayo kan American civil rights movement.

An orihinal na konsepto kan hustisya sa palibot kan taong 1980 nakasentro sa mga danyos sa nagkapirang sararadit na grupong rasyal sa laog kan mayaman na mga nasyon arog kan Estados Unidos asin minukna bilang rasismo sa palibot. An mobimiento kan huri pinahiwas sa mas kompletong pagkonsiderar sa sekso, internasyonal na diskriminasyon sa palibot, asin dai pagkapantaypantay sa laog nin daing sukat na mga grupo. Mantang nagigin mapanggana an mobimiento sa maoswag asin mayaman na mga nasyon, an mga pagabat sa palibot ibinalyo sa Global South. Sa siring, an mobimiento para sa hustisya sa palibot nagin mas lakop sa globo, na an nagkapira sa mga katuyohan kaiyan sinusuportaran na ngonyan kan United Nations. 

## Susugan