Balyan-a

An **balyán-a** o **babaylan** sarong kataga na kaapudan para sa mga katutubong Pilipinong parabulong (kadaklan mga kababaihan) asin lideres kan komunidad.  Sa tradisyon kan mga Pilipino, saro ining tawong igwang kakayanang magbulong nin kaluluwa asin lawas; sarong babayeng nagsisirbi sa komunidad sa paagi kan pagigin sarong parahilom kan mga ciudadano o namamanwa, parasaray nin kaaraman dangan bilang pilosopo; sarong babayeng nagtatao nin kapusugan sa estrukturang pang-lipunan kan komunidad; sarong babayeng pwedeng maglaog sa kinaban kanmga espiritu o iba pan katayuan nin diwa asin magluwas-laog nin mayong sagabal sa mga kinaban na ini; sarong babayeng igwang kabatiran sa pagpaparahay kan mga helang. Bilang kadagdagan, ini sarong tawong namamagitan sa komunidad asin sa mga indibidwal an babaylan dangan saro man sa mga mismong nagsisirbi. Maninigo' na tandaan sa lambang pag'aadal manungod sa mga Balyán-a an pagpupugol kan mga taga-Europa asin Amerikano sa mga gibo asin gawi kan mga parabulong na ini kadtong kapanahunan kan kolonyalismo sa Filipinas.

## Terminolohiya
Ang pinakaparating termino para sa mga shamans sa Pilipinas iyo an mga baylan, balian, o mga variant nin pagbabaybay. Siring man, manlaen-laen na mga grupong etniko an igwang manlaen-laen na mga pangaran para sa mga shamans, kaiba an mga shamans na igwang espesyal na mga obligasyon An mga ini iyo an:

*Abaknon: *tambalan*
*Aeta/Agta: *anitu*, *puyang* (*poyang*, *pawang*, *pauang* man), *huhak* (diviner)
*Bagobo: *mabalian*
*Balanguingui: *duwarta*
*Banwaon: *babaiyon* (iyo man an babayeng *[[datu]]* kan tribo)
*Bikol: *balyán*, *balyán-a*, *balyana*, *paraanito*, *paradiwata*, *parahinaw*, *asog* (lalaking balyan)
*Bukidnon: *baylan*
*Gaddang: *mailang*
*Hanunó'o: *balyán*, *balyán-an*
*Higaonon: *baylan*
*Ibaloi: *mambunong*
*Igorot: *mandadawak*, *dawak*, *insupak*, *mon-lapu*, *tumunoh*, *alpogan*, *mumbaki*, *manalisig* (apprentice)
*Ilokano: *baglan*, *mangoodan*, *manilao*, *mangalag* (medyum), *mangngagas* (herbalist) 
*Isneg: *alopogan*, *dorarakit*, *anitowan*
*Itneg: *mandadawak*, *alpogan*
*Ibatan: *machanitu* (medyum), *maymay* (paraaki), *mamalak* (diviner)
*Kankana-ey: *manbunong* (medyum), *mansib-ok* (parabulong), *mankotom* (diviner, also *mankutom*)
*Kapampangan: *katulunan* (*catulunan* man)
*Karay-a: *ma-aram*, *mangindaloan* (parabulong), *soliran* (diviner, *soli-an* man)
*Lumad: *balian*, *balyan*, *mabalian*
*Maguindanao: *walian* (babayeng shaman, paraaki), *pendarpa'an* (medyum), *pedtompan* (medium), *tabib* (healer), *pangagamot* ([apprentice] healer,*ebpamanggamut* man), *ebpamangalamat* (diviner)
*Mamanwa: *baylan*, *binulusan*, *sarok*, *tambajon* (parabulong, *tambalon* man)
*Mandaya: *baylan*, *balyan*, *baliyan*
*Manobo: *beylan*, *baylanen* (*baylanon* man), *manhuhusay* (mediator, paratago kan mga tradisyon,*tausay* man), *manukasey* (parabulong kontra sa mangkukulam), *walian*
*Maranao: *walian*
*Palaw'an: *beljan*
*Sama-Bajau: *balyan*, *wali jinn*, *[[dukun]]*, *papagan*, *pawang*, *bomoh*, *kalamat* (diviner)
*Sarangani: *magbulungay*
*Subanen: *balian*, *tanguiling*
*Suludnon: *banawangon*
*Tagalog: *katalonan* (*katalona*, *catalona*, *catalonan* man), *manganito*, *sonat*, *anitera* (or *anitero*), *lubus* (herbalista), *manggagagamot* (parabulong), *manghuhula* (diviner), *hilot* (paraaki)
*Talaandig: *walian*
*Tausug: *mangubat* (a*magubat* man), *pagalamat* (diviner)
*Tagbanwa: *bawalyan*, *babaylan*
*T'boli: *tao d'mangaw*, *tao mulung* (parabulong)
*Visayan: *babaylan* ( *babailán*, *babailana* man), *baylan* ('balyan*, *balian*, *baliana*, *vaylan* man), *daetan* (*daytan*, *daitan* man), *katooran* ( *catooran* man), *mamumuhat*, *makinaadmanon*, *diwatera* (o *diwatero*), *anitera* (o *anitero*), *mananambal* (parabulong), *himagan* (parabulong), *siruhano* (herbalista), *manghuhula* (diviner), *mananabang* (paraaki)
*[[Mga tawo nin Yakan|Yakan]]: *bahasa''

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* UP Babaylan
* Talaksang Babaylan
* "Babaylan Rising" (Bumabangong Babaylan) ni Aimee Suzara