Bhume Naach

An **Bhume Naach** (midbid man sa apod na **Bal puja, Namka Parva, Lokabangey, Jhyamkri rw Balka asin Bulku**) saro sa mga kapistahan na pigseselebrar kan mga tawong Kham Magar gikan sa mga probinsya nin Lumbini kan Nepal. An panagang *Bhume* boot sabihon, 'Kinaban' asin an *Naach* boot sabihon na 'bayle' sa tataramon na Nepali. An mga tawong Kham naggigibo nin sarong relihiyon na nagsasamba sa daga (*bhumi puja*), mga tubo nin tubig (*shim*), kadlagan (*ban puja*) asin panahon, na naghahagad nin mas marahay na ani nin pananom asin mga baka. An Kapistahan nin May iyo an panginot na bayle na piggigibo kan mga Magar, orog na sa subangan na Rukum asin Rolpa. An bayleng ini piggigibo sa gabos na parte kan Banwaan na Rural nin Bhume asin Banwaan na Rural nin Putha Uttarganga sa subangan na Rukum, asin piggigibo man sa Thabang asin Jelbang sa Rolpa. An bayleng ini sarong espesyal na bayle na piggigibo sa mga mayor na baryo kun sain pigtataram an Parbatey Kham Magar.

An Bhume Naach sarong bayle na ginigibo sa palibot nin kalayo tanganing sambahon an Kinaban. An mga tawong *Kham* nagtutubod na an Kinaban iyo an Dios. An daga pigkokonsiderar na ina asin paraprotehir na nagtatao nin istaran, kakanon asin sustento para sa gabos. Tanganing mapaogma an Kinaban, an mga tawo naggigibo kan bayle poon sa kabangaan kan Mayo sagkod sa kabangaan kan Hunyo. An mayor na selebrasyon nangyayari sa laog kan enot na semana kan Hunyo.

## Manungod sa Bhume Naach
An bayle nin Bhume bantog sa Athara Magarat (kagwalong komunidad nin Magar) kan sulnopan na rehiyon kan nasyon. Ini orihinal na tradisyonal na bayle kan mga komunidad nin Magar kan rehiyon na ini. An mga Magar nagsasamba sa daga bilang saindang primerong pwersa huli ta sinda mga parasamba sa naturalesa asin naggigibo nin bayle nin Bhume bilang paggalang sa naturalesa nin huli ta ini konektado man sa pagsamba sa naturalesa. An bayle nin Bhume ginigibo sa paggirumdom kan naturalesa asin mga apoon na nagtatao nin halangkaw na paggalang sa daga asin sa diyos kan daga.

An bayle nin Bhume ginigibo sa inot asin ikaduwang aldaw nin Asar (Hunyo). Kun minsan, pinalawig ini sagkod sa limang aldaw, poon sa inot na aldaw sagkod sa ikalimang aldaw kan parehong bulan. Sa sayaw na ini, an daga o naturalesa pigkokonsiderar na supremo sa gabos. Sa pagtubod na huli sa daga na kita nabubuhay an mga parabayle minaduko sa daga asin pinoponan an bayle sa pamibi sa naturalesa. Parehong mga lalaki asin babae sa gabos na grupo nin edad an nagpartisipar sa bayleng ini. Dawa an mga bisita na nagpapahayag nin kamawotan na gibohon an bayle mainit na inaako durante kan bayleng ini.

Sa laog kan bayle, an mga paratugtog minabilog nin sarong sirkulo. An mga instrumentong musikal na kabali an plawta, madal, paijam, chhelam asin dundi (sungay asin trumpeta) pigtutugtog sa sentro kan bilog. Kun an mga paratugtog nagpopoon nang magtugtog nin mga instrumento musikal na may pagkaoroyon asin mga kumpas, an mga lalaking parabayle sa laog kan sirkulo asin an mga babaeng parabayle sa luwas kan sirkulo nagpopoon nang magbayle sa mga kumpas asin ritmo kan musika. Dawa ngani an mga kanta dai kinakanta sa bayle nin Bhume, an bayle nagrerepresentar kan memorya kan mga apoon asin nagpapaabot kan ekspresyon kan manlaen-laen na aspeto nin buhay na konektado sa mga gawi sa agrikultura. Kun nagbabago an ritmo asin kumpas kan musika, nagbabago man an bayle. An bayle nin Bhume pigtutubodan na igwa nin duwampulo may duwa na mas halawig na lakop sa saindang orihinal na estado, alagad ini piggigibo pa man giraray sa duwampulo may duwa na tono nin mga awit na folk kan mga nakaaging panahon. Dawa ngani igwa nin bareta na an pag-atang nin tawo dati ginigibo bago magpoon an bayle nin Bhume, mayo nin siisay man na makakasiguro na ini ginigibo sa totoo.

## Pagselebrar
Durante kan selebrasyon kan *Bhume Naach* an mga hoben na aking lalaki asin babae pinipili kan lider kan baryo asin ipinapadara sa sarong bulod o bukid tanganing magtipon nin tubig, daga, asin makolor na klase nin mga burak na ibinibilang na banal kan mga tagabaryo. An mga aking lalaki may darang makolor na mga bandera asin sarong *patho* (omboy na kanding/aki); an mga daragita may darang banal na tubig asin manlaen-laen na kakanon. Pakatapos na magtipon nin tubig, daga asin burak, tolong bandera an ikinabit sa sarong dakulang kahoy tanganing ipalayog sa alitoktok kan bukid. Pakatapos nin kinseng aldaw sa mga bulod o bukid, an mga aki dangan nagsasamba sa Kinaban, nagsasakripisyo kan *patho*, asin minabalik sa baryo sa enot na aldaw kan Hunyo, na iyo man an enot na aldaw kan selebrasyon.

Pagbalik ninda, an hoben na mga aking lalaki asin babae nagbubugkos nin tolong maliwanag na makolor na bandera sa sarong posteng kahoy asin ibinubugtak iyan nin tanos sa daga. Naoogma sinda sa pagkanta, pagbayle asin pagtugtog nin *modal* (sarong lokal na instrumento musikal), asin tambol. An mga taga-baryo nagseselebrar asin nag-aako sa mga kaakian sa paagi nin pagtugtog nin mga tambol asin saro pang lokal na instrumento na inaapod na *senate*. An mga selebrante dangan nagdadara nin saro pang *patho* pasiring sa salog tanganing maghugas bago an sakripisyo. Kasunod kan pag-atang, an kanding, na tinutubod na nagduman sa paraiso, dinara sa sentro kan baryo. An liog kaini sinasamnohan nin mga pidaso nin tela na kolor pula, giyaw, berde, asin puti. An mga ini nagsisimbolo kan Kinaban (ina kan katutubong komunidad na ini), kaogmahan, katoninongan, asin pagkamoot. An mga daragita nag-aadorno kan saindang mga sadiri nin mga gubing na pareho an kolor sa saindang mga abaga asin sa saindang liog, mantang naggigibo nin mga kanta asin mga bayle.

## An ''Patho''
Durante kan selebrasyon, sarong aking lalaki na nakasulot nin puting gown an nagbubutong nin *patho* o kordero, mantang an ibang mga aking lalaki nagsusunod saiya, na tinatapik an *patho* nin maluway gamit an sarong sugkod tanganing ini maglakaw sa palibot kan baryo. An mga babae asin daragita nagtitindog sa gilid kan tinampo na nakapila na kapot an *Nanglo* sarong lokal na gibo sa kamot na gibo sa kawayan na may laog na abo, mais, mais, millet, sinsilyo, makolor na mga pidaso nin tela o baga tanganing ibubo sa *patho*.

Sa pag'abot kan katapusan kan ritwal, saro pang aking lalaki an nag-abot tanganing magkapot nin *patho* mantang an *Damais* (kasta sa trabaho) nagtutugtog nin makosog nin tambol. An duwang aking lalaki kaipuhan na magdalagan nin marikas sagkod sa saindang makakaya mantang an ibang mga aking lalaki nagtatapik kan *patho* tanganing ini man magdalagan. Mantang nagdadalagan, kun may matumba, ini ibinibilang na maraot na tanda, na pwedeng ikonektar sa kagadanan. Kun an sarong tawo matumba tibaad magkahelang o magadan. An saindang mga paryentes tibaad magkaigwa nin kaparehong malas sa laog nin sarong taon.

Kun mayo nin matumba, ini ibinibilang na marahay na tanda para sa baryo. Sa katapustapusi, an mga partisipante minaduman sa salog asin dinadara an *patho* pasiring sa sarong ritwal na lugar na ginagamit sa pagsamba sa daga. An *patho* inaatang sa salog, an dugo kaini pigpapahid sa makolor na mga pidaso nin tela na pigbubugkos sa sarong halangkaw na poste asin pinapabayaan na mag-alon-alon sa sarong gapo. Pagkatapos, an mga taga-baryo nagluluto nin manlaen-laen na kakanon, nagtatao nin manlaen-laen na inomon, magkakan na magkairibahan, asin nagbabariwas nin mga regalo mantang nagmamawot nin karahayan sa lambang saro. Pagkatapos kan pangyayaring ini, nagtitiripon sinda sa mayor na lugar kun saen sinda naggigibo nin *Balpuja*. Ini sarong ritwal kun saen an sarong sirkulo nin mga tawo nabubuo asin an kadaklan nag-aawit nin sarong awit. An lambang miyembro kan baryo kaipuhan na magpartisipar.

## Sarong Ritwal na Bayle
An mayor na bayle kan Bhume Naach, nangangaipo na an mga aking lalaki sa baryo magbayle sa tahaw kan sarong sirkulo na napapalibutan nin mga nagbabayle na mga daragita na nagsusulot nin magagayon na gubing, alahas, asin mga burak. An mga daragita nagdidistribwer kan saindang mga burak tanganing magpahiling nin paggalang. An mga kaakian nagbabayle sa bilog na aldaw na nagkukumpleto nin duwampulo may duwa na lakdang kada kanta asin kaipuhan na matapos an gabos na 22 na lakdang kan bayle sa laog kan aldaw. An *Balpuja* nagpapaabot nin mensahe sa Dyos/Kinaban. Nin huli ta an mga Kham pigkokonsiderar an Kinaban bilang an mayor na gikanan nin pagkamoot asin proteksyon, an Kinaban kaipuhan na magin maogma tanganing makua an gabos na saindang kaipuhan, arog kan kakanon, tubig, aire, liwanag asin istaran. An panluwas na sirkulo kan mga daragita nagrerepresentar kan ina asin paraprotehir para sa saindang sadiring komunidad. An mga desisyon na ginigibo kan pamilya asin kan komunidad naiimpluwensiyahan na gayo kan mga babaeng Kham. An taonan na selebrasyon na ini tinatapos paagi sa mga tawo na iribang nag-aawit nin mamondong mga awit. An mga partisipante naghihibi nin mapait asin minahale sa pagtiripon na may marahay na mga kamawotan asin bendisyon hale sa saindang mga gurang.

An proseso nin pagselebrar kan tradisyonal na Bhume Naach na ini sarong simbolikong pagpapahiling kan relasyon kan mga tawong Kham sa naturalesa imbes na sarong diyos. An Bhume Naach nagtatampok asin nagseselebrar kan katotoohan na kun mayo an Kinaban mayo nin buhay.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*Youtube.com
*Lugumyal.com
*Ecs.com.np