Cyclopes

Sa mitolohiyang Griego asin sa huri sa mitolohiyang Romano, an mga **Cyclopes** ( /s aɪ ˈ k l oʊ p iː z /  ;   , *Kýklōpes*, "Mga mata na bilog" o "mga mata na bilog";  singular **Cyclops** /ˈ s aɪ k l ɒ p s /  ; , *Kýklōps* ) mga higanteng linalang na may sarong mata.  Tolong grupo nin mga Cyclopes an pwedeng mamidbid. Sa *Theogony* ni Hesiod, an mga Cyclopes iyo an tolong magturugang, si Brontes, Steropes, asin Arges, na naggibo kan armas ni Zeus, an kikilat . Sa *[[Odisea]]* ni Homer, sinda sarong bakong sibilisadong grupo nin mga pastor, an mga tugang ni Polifemo na nasabat ni Odiseo . An mga Cyclopes bantog man sa pagigin mga kagtogdok kan mga Cyclopean na lanob kan Mycenae asin Tiryns .

Sa *Cyclops*, an ikalimang siglo BC na dula ni Euripides, sarong koro nin mga satiro an nagtatao nin komiks na kaginhawahan base sa engkwentro ni Odysseus asin Polyphemus. An ikatolong siglo BC na pararawitdawit na si Callimachus ginibo an Hesiodic Cyclopes na mga katabang kan smith-god na si Hephaestus, siring man an ginibo ni Virgil sa Latin na epikong *Aeneid*, kun saen garo baga pigtutumbas niya an Hesiodic asin Homeric Cyclopes.

Poon pa kan ika-limang siglo BC, an mga Cyclopes pig-aasosyar sa isla nin Sicily asin sa bulkan na mga Isla nin Aeolian.                                                                                                                                                                              

## Mga klase
Tolong grupo nin mga Cyclopes an pwedeng mamidbid: an Hesiodic, an Homeric asin an mga paragibo nin lanob.  Sa *Theogony* ni Hesiod, an mga Cyclopes iyo an tolong magturugang: Brontes, Steropes, asin Arges, mga aking lalaki ni Uranus asin Gaia, na iyo an naggibo para ki Zeus kan saiyang karakteristikong armas, an kikilat . Sa *[[Odisea|Odyssey]]* ni Homer, an mga Cyclopes sarong bakong sibilisadong grupo nin mga pastor, na an saro sainda, si Polyphemus, an aking lalaki ni Poseidon, nasabat ni Odysseus . Sinasabi man na an mga Cyclope iyo an mga nagtogdok kan mga Cyclopean na lanob kan Mycenae asin Tiryns .  An sarong iskolar, na nagkokotar sa ikalimang siglo BC na historyador na si Hellanicus, nagsasabi sato na, dugang pa sa Hesiodic Cyclopes (na ilinaladawan kan iskolast bilang "mga diyos mismo"), asin an Homeric Cyclopes, igwa nin ikatolong grupo nin mga Cyclopes: an mga nagtogdok kan mga lanob kan Mycenae . 

### Hesiodic Cyclopes

Si Hesiod, sa *Theogony* (c. 700 BC), nagladawan nin tolong Cyclopes: Brontes, Steropes, asin Arges, na mga aking lalaki ni Uranus (Kalangitan) asin Gaia (Daga), asin an mga tugang kan mga Titans asin Hundred-Handers, asin igwa nin sarong mata na nakabugtak sa tahaw kan saindang payo.  Ginibo ninda para ki Zeus an saiyang pinakamakapangyarihan na kikilat, asin sa paggibo kaini, an mga Cyclopes nagkaigwa nin pangenot na papel sa mito kan pagsusundan kan mga Griyego, na nag-istorya kun pano pinabagsak kan Titan Cronus an saiyang ama na si Uranus, asin kun pano man pinabagsak ni Zeus si Cronus asin an saiyang mga kapwa Titan, asin kun pano si Zeus sa kahurihurihi naestablisar bilang an huring asin permanenteng namamahala kan kosmos.  An mga pangaran na itinao sainda ni Hesiod: Arges (Maliwanag), Brontes (Daguldol), asin Steropes (Kilat), nagpapahiling kan saindang pundamental na papel bilang mga paragibo nin kikilat.  Kan huring parte kan ikapitong siglo BC, an mga Cyclopes pwedeng gamiton kan pararawitdawit na Spartan na si Tyrtaeus tanganing iladawan an pambihirang kadakulaan asin kusog. 

Susog sa mga istorya ni Hesiod asin kan mitograpo na si Apollodorus, an mga Cyclopes napreso kan saindang ama na si Uranus.  Kan huri pinatalingkas ni Zeus an mga Cyclopes, asin binalosan ninda siya sa paagi nin pagtao saiya kan kikilat.  An mga Cyclopes nagtao ki Hesiod, asin iba pang mga parasurat nin teogony, nin sarong kombenyenteng pinagkukuanan nin langitnon na mga armas, nin huli ta an panday-diyos na si Hephaestus &#x2014; na sa huri iyo an masakop kan papel na iyan &#x2014; dai pa namundag.  Susog ki Apollodorus, an mga Cyclopes nagtao man ki Poseidon kan saiyang trident asin ki Hades kan saiyang kalo nin dai nahihiling,  asin ginamit kan mga diyos an mga armas na ini tanganing daogon an mga Titan .

Dawa ngani an mga primordial na Cyclopes kan *Theogony* posibleng inmortal (siring man an saindang mga tugang na Titans), an ikaanom na siglo BC Hesiodic *Catalog of Women*, igwa sainda na ginadan ni Apollo .  Sinasabi sa sato kan huring mga gikanan kun taano: An aki ni Apolo na si Asclepio ginadan kan kikilat ni Zeus, asin ginadan ni Apollo an mga Cyclopes, an mga kaggibo kan kikilat, bilang pagbalos.  Susog sa sarong iskolar sa *Alcestis* ni Euripides, an mitograpo kan ikalimang siglo BC na si Pherecydes nagtao kan parehong motibo, alagad nagsabi na si Apollo, imbes na gadanon an mga Cyclopes, ginadan an saindang *mga aking lalaki* (na an saro sainda nginaranan niyang Aortes) imbes.  Mayo nin ibang pinagkukuanan na nagsambit nin arin man na gikan kan mga Cyclopes.  An sarong pidaso kan Pindar nagsusuherir na si Zeus mismo an guminadan sa mga Cyclopes tanganing dai sinda makagibo nin mga kikilat para sa siisay man na iba. 

An kakayahan kan mga Cyclopes bilang mga artesano pigduduon ni Hesiod na nagsasabi na "an kusog asin pwersa asin mga gibo-gibo yaon sa saindang mga gibo."  Bilang siring na mga ekspertong artesano na may dakulang kadakulaan asin kusog, an mga huring pararawitdawit, poon sa ikatolong siglo BC na pararawitdawit na si Callimachus, iniimahinar an mga Cyclopes na ini, an mga enot na paragibo kan daguldol ni Zeus, na nagin mga katabang kan panday na dios na si Hephaestus, sa saiyang pandayan sa Sicine, sa irarom kan Mountnath, o tibaad harani sa Mountnathby Mga Isla nin Aeolian .  Sa saiyang *Himno ki Artemis*, si Callimachus igwa nin mga Cyclopes sa isla kan Aeolian na Lipari, na nagtatrabaho "sa mga anvil ni Hephaestus", na naggigibo kan mga busog asin pana na ginamit ni Apollo asin Artemis .  An Latin na pararawitdawit kan enot na siglo BC na si Virgil, sa saiyang epikong *Aeneid*, igwa kan mga Cyclopes: "Si Brontes asin Steropes asin huba an bitis na Pyracmon"  nagtatrabaho sa irarom kan direksyon ni Vulcan (Hephaestus), sa mga kuweba sa irarom kan Bukid Etna asin kan mga isla nin Aeolian .  Ilinaladawan ni Virgil an mga Cyclopes, sa panday ni Vulcan na naggigibo nin bakal, na naggigibo nin sarong kikilat, sarong karwahe para sa Mars, asin an Aegis ni Pallas, na pig-uulang ni Vulcan an saindang trabaho tanganing pagbotan an mga Cyclopes na maggibo nin mga armas para ki Aeneas .  An huring Latin na pararawitdawit na si Ovid igwa man kan Hesiodic Cyclopes, Brontes asin Steropes (kaiba an ikatolong Cyclops na an pangaran Acmonides), na trabaho sa mga pandayan sa mga kuweba sa Sicilia. 

Sono sa sarong Helenistikong eroestorya manongod sa astral, an mga Cyclopes iyo an nagtogdok kan enot na altar. An mito sarong katasterismo, na nagpapaliwanag kun pano an konstelasyon na Altar (Ara) nagin sa kalangitan. Susog sa mito, an mga Cyclopes nagtogdok nin sarong altar na kun saen si Zeus asin an ibang mga diyos nagsumpa nin pakikipag-alyansa bago an saindang pakikipaglaban sa mga Titan. Pagkatapos kan saindang kapangganahan, "an mga diyos nagbugtak kan altar sa langit bilang paggirumdom", asin kaya nagpoon an praktis, susog sa mito, kan mga tawo na nagsusumpa sa mga altar "bilang garantiya kan saindang marhay na pagtubod". 

Susog sa geograpo kan ikaduwang siglo na si Pausanias, igwa nin sarong santuaryo na inaapod na "altar kan mga Cyclopes" sa Isthmus kan Corinto sa sarong lugar na sagrado ki Poseidon, kun saen an mga atang idinodolot sa mga Cyclopes.  Mayo nin ebidensya para sa arin man na ibang kulto na asosyado sa mga Cyclopes.  Susog sa sarong bersyon kan istorya sa *Iliad* scholia (dai makukua sa ibang lugar), kan hinalon ni Zeus si Metis, siya bados ki Athena kan Cyclops Brontes. 

Dawa ngani ilinadawan ni Hesiod na "igwa nin madahas na marhay na mga puso" ( *ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντας* ),  asin mantang an saindang pambihirang kadakulaan asin kusog iyo an nakagibo sainda na may kakayahan na gumibo nin dakulang kadahasan, mayo nin indikasyon na an Hesiod Cyloc namuot sa ibang paagi kundi bilang mga lingkod kan mga diyos. 

Isinusuherir ni Walter Burkert na an mga grupo o sosyedad nin mga mas hababang diyos, arog kan Hesiodic Cyclopes, "nagpapahiling nin tunay na mga asosasyon nin kulto ( *thiasoi* ) ... Pwedeng isipon na an mga smith guild yaon sa likod kan Cabeiri, Idaian Dactyloi, Telchines, asin Cyclopes." 

### Homeric Cyclopes

Sa sarong episodio kan *[[Odisea|Odyssey]]* ni Homer (mga 700 BC), an eroe na si Odysseus nasabat an Cyclops Polyphemus, an aking lalaki ni Poseidon, sarong higanteng parakakan nin tawo na sarong mata na nakaistar kaiba an saiyang mga kapwa Cyclopes sa sarong harayong daga.  An relasyon kan mga Cyclopes na ini asin kan mga Cyclopes ni Hesiod bakong malinaw.  Ilinadawan ni Homer an sarong laen na marhay na grupo nin mga Cyclope, kisa sa eksperto asin mapagpasakop na artesano ni Hesiod.  An mga Cyclopes ni Homer nabubuhay sa "kinaban nin mga tawo" imbes na sa tahaw kan mga diyos, arog kan saindang pigtutubodan na ginigibo sa *Theogony* .  An Homeric Cyclopes ipinapahiling bilang bakong sibilisadong mga pastor, na nag-eerok sa mga kuweba, mga mabangis na mayong pagmangno ki Zeus. Mayo sindang kaaraman sa agrikultura, barko o gibo. Sinda nag-iistar na magkasuhay asin mayo nin ano man na ley. 

An ikalimang siglo BC na parasurat nin drama na si Euripides nag-istorya man kan estorya kan pakikipag-olay ni Odysseus ki Polyphemus sa saiyang dramang satiro *na Cyclops* . An mga Cyclopes ni Euripides, arog kan ki Homer, mga pastor na daing kultura na nag-eerok sa mga lungib. Mayo sinda nin agrikultura, mayo nin arak, asin nabubuhay sa gatas, keso asin karne nin karnero. Nabubuhay sinda nin solo, asin mayo nin gobyerno. Dai sinda mapag-istimar sa mga dayuhan, ginagadan asin kinakakan ninda an gabos na nag-aabot sa saindang daga.  Mantang dai sinasabi ni Homer kun an ibang mga Cyclopes kapareho ni Polyphemus sa saindang itsura asin pagkaginikanan, ginibo ining malinaw ni Euripides, na inaapod an mga Cyclopes na "mga aking lalaki ni Poseidon na sarong mata".  Asin mantang si Homer bakong malinaw kun ano an saindang lokasyon, si Euripides namumugtak kan daga kan mga Cyclopes sa isla nin Sicily harani sa Bukid nin Etna . 

Arog ni Euripides, si Virgil igwa nin mga Cyclopes of Polyphemus na nag-eerok sa Sicily harani sa Etna. Para ki Virgil, an mga Homeric Cyclopes na ini mga miyembro kan parehong rasa nin mga Cyclopes kan mga Brontes asin Steropes ni Hesiod, na nakaistar sa harani. 

## Etimolohiya
Para sa mga suanoy na Griyego, an pangaran na "Cyclopes" nangangahulugan na "Circle-eyes" o "Round-eyes",  na hale sa Griyegong *kúklos* ("bilog")  asin *ops* ("mata").  An kahulugan na ini mahihiling sa *Theogony* ni Hesiod (ika-8–ika-7 siglo BC),  na nagpapaliwanag na an mga Cyclopes inaapod na "huli ta an sarong mata na korteng bilog nakabugtak sa saindang mga angog".  Si Adalbert Kuhn, na nagpahiwas sa etimolohiya ni Hesiod, nagproponer nin koneksyon sa pag'oltan kan enot na elementong *kúklos* (na pwede man mangahulugan na "ruweda")  asin an "ruweda kan saldang", na nagbubunga kan kahulugan na "ruweda (kan saldang)-mga mata".  An ibang etimolohiya pigproponer na nagkua kan ikaduwang elemento kan pangaran gikan sa Griyegong *klops* ("parahabon")  na nagpoprodusir kan mga kahulugan na "wheel-thief" o, nagkua kan enot na elemento gikan sa Proto-Indo-European **, "cattle-thief".  Dawa ngani ilinadawan ni Walter Burkert an etimolohiya ni Hesiod bilang "bakong gayong kaakit-akit",  an paliwanag ni Hesiod inaako pa man giraray kan mga modernong iskolar. 

## Posibleng ginikanan

Manlaen-laen na mga hipotesis nin ginikanan para sa Cyclopes, kaiba an saiyang napapalaen na sarong mata na itsura, an itinao. 

An posibleng ginikanan para sa sarong mata na Cyclopes pig-abante kan paleontologo na si Othenio Abel kan 1914.  Iprinoponer ni Abel na an mga fossil skull kan mga Pleistocene dwarf elephants, na komun na makukua sa mga kuweba sa baybayon kan Italya asin Gresya, pwedeng iyo an nagtao kan istorya ni Polyphemus. Isinuherir ni Abel na an dakula, sentral na labot sa dungo (para sa puno) sa kalabera tibaad nainterpretar bilang sarong dakulang solong mata.  Minsan siring, an paghihingakong ini tinatsaran kan mga iskolar sa mitolohiyang Griego na si Mercedes Aguirre asin Richard Buxton bilang kulang nin ebidensia asin dai puedeng palsipikar.  An iba pang kaparehong dai mapapatunayan asin dai mapapalsipikar na mga paliwanag kabali na an mata nagpoon sa paglataw kan mga tampok na may relasyon sa bulkanismo, arog kan mga banga, o mga bula sa tubig asin laboy kan bulkan. 

An Cyclopia, sarong pambihirang depekto sa pagkamundag, pwedeng magresulta sa mga fetus na igwa nin sarong mata. Dawa ngani an posibilidad na pinalataw na may koneksyon sa pag-ultanan kan depormasyon na ini asin kan mito kan sarong mata na Cyclopes,  sa siring na mga kaso, an mata yaon sa ibaba kan dungo  &#x2014; imbes na nasa itaas arog kan mga suanoy na Griyegong paglaladawan. 

Siring sa nasambit sa itaas, nahihiling ni Walter Burkert an posibilidad na an Hesiodic Cyclopes igwa nin suanoy na mga guild nin panday bilang saindang basehan. 

## Hilingon man

* Listahan kan mga linalang na may sarong mata sa mitolohiya asin fiksyon
* Polyphemus § Posibleng ginikanan, para sa mga istorya kan ibang mga higanteng cyclopian na kapareho kan istorya kan pakikipag-ulay ni Polifemo ki Odysseus

## Toltolan


## Mga panluwas na sumpay

* The dictionary definition of Κύκλωψ at Wiktionary
* 
* Cyclops - World History Encyclopedia
* Harry Thurston Peck, ''Harpers Dictionary of Classical Antiquities'' (1898)
* Perseus Encyclopedia: Cyclopes