open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonio Santonja

Si Padre **Antonio Santonja** CM. (1831 - 1887) sarong Pading Paul na kaapil sa Congregacion de la Mision, na nadestino igdi sa Filipinas kan ini kolonya pa kan Espanya asin nagin saro sa rektor kan Seminario Conciliar de Nueva Caceres.

Siya namundag sa Valencia, Espanya, nagin padi kan taon  1864, nagin bise-rektor kan 1865 kan nasabing seminaryo, asin rektor kaini kan taon  1869.

Nanotahan siya na saro sa madunong, madisposisyon asin ma'orop na rektor mala ta napalakbang niya an seminaryo sa tabang kan mga seminarista. Siring man, siya an kagtolod kan programa sa pagpadakula kan Colegio de Sta. Isabel, na nakapatogdok siya pa nin magkapirang edipisyo para sa nagdadakul na mga estudyanteng kolehiyala.

Komo sarong deboto ni Ina, an Nuestra Senora de Penafrancia, pinaghimo niyang makaag asin mahaman an tinampong haleng sentro pasiring sa santuario kaini, na inapod na *Avenida* kan mga Kastila, dangan inginaran na ki Obispo Gainza, Via Gainza, asin ngonyan Penafrancia Avenue an apod na. Dati an dalan pasiring sa santuario saro sanang dana', na mayo pang duwang metro an lakbang, maalpog kun tig'init asin malaboy kun tig'oran.

An mga proyektong ini nangyari huli totoo sa solidong suporta saiya kan obispo kan panahon, si Francisco Gainza kaya si Gainza an natatawan kredito kan mga kahamanan na ini ta orog pa nangyari an mga siring sa administrasyon niya.

Sinasabing may dikit na adal sa medisina si Santonja mala ta nabantog idtong inaapod na bulong niyang pinagtimpla, *reseta santonja*, gikan sa mga tinanom, kan maglakop sa Nueva Caceres an kolera kan taon 1882.

Duwang polong taon siya nagpirmi digdi sa Filipinas dangan kan taon 1885 pinabalik na sa Espanya huli sa kaluyahan na nin hawak asin sa edad na 56, taon 1887, siya binawian na nin buhay.
## Sa pagrumdom

Sa pagrumdom saiya, ipigngaran ki Santonja  an tinampo na nagkokonekta kan  Elias Angeles asin kan Penafrancia, diyan na gayo sa gilid kan Unibersidad de Sta. Isabel.  

## Toltolan

* Abella, Manuel. Rev. Fr. Antonio Santonja, C.M. Kabikolan. No. 1- Issue of October 3, 1971.
Kaaba

An **kaaba** (Arabic: الكعبة al-Kaʿbah, IPA: [ˈkɑʕbɐ]: "Cube") sarong edipisyo na naghihitsura asin pormadong cubo na may apat na atubangan asin an atop patag man. Ini namumugtak sa Mecca, Saudi Arabia asin ini an pinaka-sagradong lugar sa Islam. An edipisyong ini totoo yaon na maski kan mayo pa natogdas an relihiyon na Islam, asin susog sa tradisyon islamiko, an enot na edipisyo natogdok ni Abraham, saro sa binibistong propeta kan mga moslem. Nalilikosan ini kan moske na an apod Masjid al-Haram. An mga muslim sa bilog na kinaban naatubang sa Kaaba kun napangadye, dawa saen pa man sinda.

## Kahalagahan sa Islam
An *Kaaba* iyo an pinakabanal na lugar sa Islam, asin parating inaapod sa mga ngaran na siring kan *Bayt Allah* (). asin *Bayt Allah al-Haram* ().

### Tawaf

An *Ṭawāf* ()iyo an saro sa mga ritwal na Islamiko sa pilgrimage asin kompulsaryo ini durante kan kapwa an Hajj asin Umrah. An mga pilgrims nag-iikot sa Kaaba (the most sacred site in Islam) pitong beses sa counterclockwise direksyon; an primerong tulo ginigibo sa marikas na pag-ikot sa luwas na kabtang kan *Mataaf* asin an huring apat na beses haranihon sa Kaaba na maluyang rikas nin pag-ikot. An pag-ikot pigtutubodan na nagdedemonstrar nin pagkaburunyog kan mga paratubod sa pagsamba kan Sarung Diyos, mantang sinda naghihiro nin durungan sa palibot kan Kaaba, mantang supplicating sa Diyos. Mandatoryo an magin yaon sa kamugtakan nin Wudu (ablusyon) mantang nagpeperform nin tawaf nin huli ta iyan konsiderado na magin porma nin pagsamba (*[[Ibadah|<nowiki/>'ibadah]]*).

An Tawaf nagpopoon gikan sa kanto kan Kaaba kaiba an Black Stone. Kun posible, an mga Muslim hinahadokan o dinodotdot ini, alagad bako ini parating   posible nin huli sa dakulang crowds. Sinda man obligado na magchant kan Basmala asin Takbir kada bes sinda makakompleto nin sarong rebolusyon. An mga Hajj pilgrims heneralmente inaabisohan na "make ṭawāf" at least duwang beses – sarong bes bilang kabtang kan Hajj, asin giraray bago maghale sa Mecca.

An limang klase nin ṭawāf iyo an:
* *Ṭawāf al-Qudūm* (pag-abot ṭawāf) ginigibo kan mga dai nakaistar sa Mecca kapag nakaabot sa Holy City.
* *Ṭawāf aṭ-Ṭaḥīyah* (pagbati ṭawāf) ginigibo pagkatapos lumaog sa *al-Masjid al-Haram* sa maski anong oras asin iyo an mustahabb.
* *Ṭawāf al-'Umrah* (Umrah ṭawāf) refers to the ṭawāf performed specifically for Umrah.
* *Ṭawāf al-Wadā*' ("pamamaaram ṭawāf") ginigibo bago humale sa Mecca.
* *Ṭawāf az-Zīyārah* (ṭawāf nin pagbisita), *Ṭawāf al-'Ifāḍah* (ṭawāf nin kompensasyon) o *Ṭawāf al-Ḥajj* (Hajj ṭawāf) ginigibo pagkatapos makompleto an Hajj.

An Tawaf igwa nin saiyang ginikanan sa rehiyon nin Najranite pagans, na nagralakaw sa palibot kan Kaaba bilang sarong gawe nin debosyon sa saindang Diyos na kaglalang, Allah (dai ikaribong sa Diyos na monoteistikong Diyos kan Islam na igwa nin parehong ngaran). An kaugalian na ini inadaptar ni Mohammad pagkatapos kan nagkapirang reporma 

## Toltolan
Meka

An **Mecca** (sinasayod /ˈmɛkə/), sinusurat man Makkah (Ingles: /ˈmækə/; Arabiko: مكة‎ Makka asin sa biklad na surat: Arabiko: مكّة المكرمة‎ sinusurat-susog-sa-tanog, Makkah Al Mukarrammah [mækːæt ælmukarːamæ]) iyo an pinakasagradong lugar na pigtitiriponan sa relihiyon na Islam, na sinusundan kan Medina. An siyudad na ini namomogtak sa Saudi Arabia, sarong syudad na moderno, kosmopolitan asin dawa totoo sarado sa mga bakong-muslim, binabanwa kan manlaenlaen na grupong etniko. Yaon igdi an inaapod na Kaaba, an edipisyong pangadyean kan mga pregrinong muslim sa pag otob sa saro sa harigi nin kabanalan kan Islam, an pagsongko sa Mecca (Hajj) nin sarong muslim.

An tradisyon sa Islam iyo na an nagpoon kan pagbanwa kaini iyo an mga pag'araki ni Ismael. Kan ika-7ng siglo, an islamikong propetang si Muhammad pigdeklara an pagtindog kan Islam sa syudad na ini, na saro nang importanteng sentro nin komersyo. Pakalihis 966, an Mecca pinamamayohan nin mga lokal na mga *sharifs* hanggan 1924 kan an Imperyong Ottoman nagrampaog asin napasakop sa poder kan mga Saudi. Ngonyan na modernong panahon, an Mecca nag'aagi sa marikas na pag'uswag sa pagkadakula niya asin sa mga infraestruktura. 

An syudad na ini iyo an kabesera kan Mecca Province nin Saudi Arabia, sakop kan ronang Hejaz. Ini may populasyon na 1.7 milyon (2008), asin an rayo' niya sa Jeddah 73 km (45 mi) sa taas na 277 m (910 piye) sa langkaw kan dagat.
Francis Garchitorena

Si **Francis E. Garchitorena** (   ?  - Pebrero 25, 2005) sarong Filipinong huwes, asin nagin Presiding Judge kan Sandiganbayan. 

Tata niya si Mariano Garchitorena.
Anjo Yllana

Si **Andres Jose "Anjo" Garchitorena Yllana** (namundag, Abril 24, 1968) sarong Pilipinong aktor asin nagin man pulitiko. Lolohon niya si Mariano Garchitorena.

Nagin siyang konsehal (1998-2004), dangan bise-alkalde (2004-2007 kan Paranaque City.
Jocelyn Bisuña

Si **Jocelyn "Jo" Alarcon Bisuña** (kamundagan: Pebrero 7, 1957) sarong Bikolanang parasurat. Kaapíl si Bisuña kan Kaboronyugan Cultural Group asin kan Kabulig Bikol Writer's Association. Nagtukdô siya sa La Consolacion na Kolehiyo sa Syudad nin Iriga. An saiyang rawitdawit na *Maribok na an Lapida* napublikar sa librong *Sagurong: 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol* (DLSU, 2011).Nagin parte man sya kan UP National Writer Workshop kan taon 2006. Nakaistar sya sa Baao, Camarines Sur. 

## Toltolan
Kaboronyugan Cultural Group

An **Kaboronyugan Cultural Group** sarong kaburunyogan nin mga pagmakulog sa kultura sa rehiyon Bikol. 

## Hilngon man
* Cagsawa Theater Guild
* Kawakawa Cultural Guild
* Sining Banwa
* Teatro Ragayano
Burak Hain Ka Na!

An **Burak Hain Ka Na!** sarô sa mga rawitdawit ni Clemente Alejandria.

:Hoyop nin Amihan daghan ko sinindak
:::Huli kan amyo mo sa doros kasalak
:::Haros akalâ kong namâ mapahamak
:::Harimhim ako simo;
:::Habo kong masayang an hamot mo Burak.

:Ako taid kita kan banging gimata,
:::An idinaing ko inohoan mo na,
:::An kabitoonan tiningrawan kita,
:::An bulan nagsabi pati:
:::An saindong puso ngonian pigsaro na.

:Idtong sumpaan ta di sukat lingawan
:::Iyo ta an saksi an bitoon, bulan
:::Idtong simong OHO panong kahamisan
:::Itinanom ko sa puso,
:::Iyo an orog kong pinapanganog’nan.

:Naglalanat ako, Burak na maogma
:::Naghale kang hilom anong dahelan ta
:::Nagpa Abra na’ko, Visayas, Zamboanga;
:::Nalosong ka gayod sako.
:::Nahilman! Nawara! Burak Hain ka na.
Jacinto Ursua

Si **Jacinto Aureus Ursua** (Hulyo 1, 1885 - Desyembre 10, 1958) saróng Bikolista, kagsurat kan hayokong na obra historikal na tituladong "Halipot na Agi-agi kan Buhay ni Elias P. Angeles asin Felix Plazo." 

## Pamilya

Siya namundag sa Libmanan, Camarines Sur asin aki siya ni Vicente Ursua ki Tecla Aureus y Ibarra.

An napangagom niya iyo si Rosario Imperial y Estrada (Marso 10, 1892 - Des. 9, 1973), aki ni Jose Imperial y Belleza asin Mercedes Estrada y Arroyo. Kinasal sinda kan Hulyo 22, 1911 sa Pili, Camarines Sur. An saindang pagsasaro, nagbunga nin tolong aki, anas babae: si Beatriz, Remedios asin Dolores. 

## Karera

Si Ursua duwang beses nagin konsehal sa Libmanan (1922 - 1928). Nanombrahan man siyang sekretaryo kan Libmanan (1906), tesorero munisipal sa Pili (1907) asin kan Baao (1907-1908. )Siya parasurat sa Espanyol asin sa tataramon na Bikol, mala ta siya may mga kontribusyon sa mga peryodikong Kastila sa Manila asin man mga ambag nasusurat sa Bikol sa mga magasin asin peryodikong linalagda sa Manila, sa Legazpi asin  sa Naga. 

An mag'agom pareho nakalubong sa sementeryo kan Penafracia, sa syudad nin Naga.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Librito ni Jacinto Ursua.jpg|Libritong tinokdâ ni Jacinto Ursua


## Hilinga man
*Ignacio Meliton
*Merito Espinas

## Mga panluwas na takod
* Tronco kan mga Ursua

## Toltolan
Bikolana (magasin)

An **Bikolana** sarong magasin (Septyembre 1978 - 1979?) na pagsasadiri ni Monico Imperial, Sr. na pinupublikar kaidto sa Syudad nin Naga. Ini nakasurat sa lenggwaheng Bikol asin Ingles, asin may opisina sa nu. 43 Dayangdang St., Syudad nin Naga, Filipinas.

An pamayong editor kaini iyo mansana si Monico L. Imperial, an tagapamahalang editor iyo si Ernesto K. Imperial, asin an Manila Bureau Chief iyo si Titong K. Imperial. Mga Senior Editors na tagapakaray kan magasin iyo man sa Choleng Dato-Hidalgo, Connie K. Imperial, Juan M. Sismundo asin  si Eddie R. Imperial.

Parati an magasin naglalaman nin mga artikulong kultural, mga kontribusyon manongod sa historya, mga rawitdawit, mga halipot na osipon na haros gabos nakasurat sa Bikol. An seksyon sa Ingles napapano sa baretang pulitikal asin sa mga presenteng pangyayari, mga artikulo sa turismo asin dapit sa agrikultura.

An mga regular na tagaambag niya nin mga artikulo iyo sinda Romy Karingal, Vicenta Reyes Gapas, Itos Briones, Antonio Manaog, Francisco Magnaye, Gene Balfermoso, Evelyn Rivera, Ernie Verdadero, asin si Dads Silvestre II. 

An sukol kan magasin 9 na pulgada por 12 pulgada asin parati nabilang an pahina kaini nin sobra sa 40. Naggagamit nin newsprint pero an takop mahalnas asin mahibog na papel. Binibenta nin sarong piso an sarong kopya.
Hassanal Bolkiah

Si **Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda Sultan Haji Hassanal Bolkiah Al-Mu'izzaddin Waddaulah Almarhum Sultan Omar Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien** (* Bandar Seri Begawan, Hulyo 15, 1946 - ) iyo an presenteng sultan kan Brunei. Siya an ika-29 nagtukaw komo sultan batay sa bilang poon kan siglo XIV.
Sultan

An **Sultan** sarong titulo sa islam na boot sabihon dati sa Arabong lenggwahe, "kusog", "otoridad", "pagsasakop", ini guminikan sa katagang *masdar* سلطة sulṭah na boot sabihon "otoridad" o "kapangyarihan". Ini naghaloy pigngangaran na sa magkapirang mga Muslim na kagsakop na naghihinako' nin lubos na kapangyarihan na mayong sinasarigan na mas nakakalangkaw pa sainda, dawa dai man sinasadiri an poderes nin sarong califa, o ini tinotomoy man an sarong gobernante na makapangyarihan sa laog nin sarong califa.

An dinastiya asin kadagaan na sakop nin sultan naoonabing sarong sultanato (Arabo: سلطنة).
Putay

An **putay** saróng fibromuscular tubular na agihán na minadágos sa matres pasíring sa panluwás parte kan hawak sa mga babaing mammal. Digdí nagluluwás an regla kun na'eyo asin an omboy kun nangangaki. Sa tawo, igwa ining patindog na tubo asin pigtutubuan nin bulbol an ibabaw. Sa labot o tubo na ini piglalaog an potoy tanganing sa laog kaini iluwa' an semilya o kasit kan lalake.

Sa Ingles, an putay inaapod na *vagina*, na gikan sa Latin na *vāgīna*, literal na igwang boot sabihon na *"sheath"* o *"scabbard"*, na na boot sabihon "suksukan", "sarongan" o "kaloban". An organong ini inaapod man na **pepe**, **pita' **, **buray**, **buday**, **[[ikinabuhay]]** sa iba pang panaram-taram sa Bikol. . Ini an reproduktibong parte kan babaye. Ini man an agihan kan ihi kan mga babae. Sa pagdidinurugan, digdi piglalaog kan lalaki an saiyang buto sagkod sa momentong maluwas na an kasit (o semilya) sa boto, minaagi ini sa laog kan buray hanggan an pipirang selula nin isperma makaabot sa obaryo tanganing maging sarong selulang sugok kan babaye. Ini man an  nagsisirbing agihan kan omboy sa oras na maaki na an babaye.

Sa pahayag ninda Morton G. Harmatz asin Melinda A. Novak sa saindang libro na *Human Sexuality* an *vagina* bilang sarong hunat-hunat na kanal sa laog kan babaye na poon sa *serbiks* hanggan sa *[[bulba]]*, saro man na agihan para sa *[[fetus]]* pag inu-ulpot na an omboy.

## Mga Toltolan
Putoy

An **putoy** o **buto** (Ingles: *penis*Tagalog: *[[Buto nin tawo|titi]]*) iyo an sa luwas na organo sekswal kan mga lalakeng organismo, na gamit sa paghaman nin aki o sa pag'ihi man. An ikinabuhay na ini sarong kabtang/organo reproduktibo na parati nakukua sa mga mammal o sa mga reptile.

An mga ibang kataga' sa Bikol na natomoy sa organong ini: buto' (gamit sa maedad na), pisot,  gamit (patago na pagtomoy kan organo), potoy (pwede man magtomoy kan ikinabuhay nin aki), oten (sa rapsak na pagtomoy, Arog kan "oten kabayo mo!") pangkitô, pangkayos, pangkayô (sa usmak na pagtomoy kan organo). Sa pasubang pagtomoy, ini inaapod man na pukoy o pikoy.

An 'pisot' mas ginagamit kun an organong ini dai pa tatak o turi.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Anatomy of Male Human External Genitals.jpg|Putoy
Ladawan:Keeping foreskin retracted.jpg|Putoy nin tawo
Ladawan:Erection development animated.ogv|Minumostra an pagla'tog
Ladawan:Penis Anatomy2.gif|Ikinurit na pagpahayag kan sa-laog na anatomiya kan putoy, bakong la'tog
File:Hundepenis.jpg|Putoy kan ayam na Labrador Retriever


## Toltolan
Elvis Presley

Si **Elvis Aaron (o, Arona) Presley** (Enero 8, 1935 – Agosto 16, 1977) sarong Amerikanong aktor asin musiko. Hinihiling siya komo sarong icon nin kultura asin nabantog na maray sa pangaran sanang *Elvis*. Siya binabansagan man na "Hade kan Rock and Roll" o, simple, komo "Hade".

Siya ikinasal ki Prescilla Presley asin sinda nagkaigwang aki, si Lisa Marie Presley na napangagom ni Michael Jackson.

## Diskograpiya
### Mga album
* *Elvis Presley* (1956)
* *Elvis' Christmas Album* (1957)
* *Elvis Is Back!* (1960)
* *Something for Everybody* (1961)
* *Pot Luck* (1962)
* *From Elvis in Memphis* (1969)
* *[[Elvis Aloha from Hawaii Via Satellite]]* (1973)
* *Elvis : A Legendary Performer Volume 1* (1974)
* *Promised Land* (1975)
* *From Elvis Presley Boulevard, Memphis, Tennessee* (1976)
* *Elvis' 40 Greatest* (1977)
* *Moody Blue* (1977)
* *Elvis in Concert* (1977)
* *[[ELV1S: 30#1 Hits]]* (2001)
* *[[Elvis 2nd To None]]* (2002)

### Mga Soundtrack
* *Loving You* (1957)
* *King Creole* (1958)
* *G.I. Blues* (1960)
* *Blue Hawaii* (1961)
* *Roustabout* (1964)

## Mga Pelikula
* *Love Me Tender* (1956)

## Mga TV espesyal
* *[[Elvis : 69 comeback special|Elvis (1968 Programa sa TV)]]* (1969)
Vladimir Lenin

Si **Vladimir Lenin** (Ruso: Влади́мир И́льич Ле́нин, IPA:[ljɛˈnɪn], pinangaki na Vladimir Ilyich Ulyanov; Abril 20, 1870 (Lumang Istilo Abril 10) – Enero 21, 1924) sarong rebolusyunaryong komunista nin Rusya, siya namayo kan partidong Bolshevik, an enot na Poon Ministro kan Unyon Sobyet (1917-1924), asin an nangengenot na teorisador kan pilosopiya pulitikal na kan huri na, inapod Leninismo. 

Siya an namoon kan inaapod na Oktubreng Rebolusyion kan 1917 sa Rusya. Bilang lider kan partido Bolshevik, siya an naggiya asin namayo kan Unyon Sobyet kan mga amay na periodo na an partido niya naglalaban sa Gera Sibil kan Rusya asin naghihingowa pa sa pagtogdas nin sarong sosyalistang sistema ekonomika.

Saro siyang makusog, matingog na orador asin parasurat. An saiyang dakul na ambag sa teoriya asin pilosopiya sa Marxismo nagbunga sa pagtalubo kan inapod nang Marxismo-Leninismo, dawa totoo an saiyang mga pag'iisip asin mga teoriya sinisikwal kan mga Marxistang tradisyonal ta naglalaman ini nin mga bagong ideya manongod sa imperyalismo, asin nagtotolod kan teoriya na an sarong gantad na proletariat industryal (na mayo pa lamang ini nabuburu'butwa' sa sarong agraryong Rusya kan taon 1917) bakong importante sa pagkamit nin sarong estadong komunista.
## Mga panluwas na takod

* Obras de Lenin en LIBRODOT.com
* Video: Lenin explica qué es el poder soviético. Subtítulos en castellano.
* La figura de Lenin a través de las crónicas de la época 
* Cuando el Kaiser invitó a Lenin a atravesar Alemania
* Estatuas y retratos de Lenin
* Discurso de Lenin subtitulado
An Taklob kan Turin

An **An Taklob kan Turin** (Ingles, *Shroud of Turin*) sarong telang linen na igwang tala' kan imahe nin sarong tawo na garo nag'agi nin sarong makuring pagsakit pisikal na baga nag'ooyon asin nag'aayog sa manera nin krusipiksyon.

Ining telang ini nasasaray ngonyan sa kapilya real kan Katedral ni San Juan de Bautista sa Turin, Italya. An kapôngalan kaini asin kan imahe kaini iyo an labilabing pigdedebatehan sa pag'oltan kan mga syantipiko, mga teologo, mga historyador asin kan mga parasaligsig.

An mga paratubod nakikipagngutiil na an pangkoromon na ini iyo nanggad idtong ginamit na pamatos sa hawak ni Hesukristo kan aldaw na siya ilinubong, asin ta an imahe na pandok na natatala' iyo an Banal na Lalawgon ni Hesus. An mga paratuyaw man nangungutiil na an artifak na ini nagbutwa sana pakalihis nin sarong millennium pakatapos mangyari an Krusipiksyon. An magkasing ibong binabatay man an saindang mga argumento sa syensia asin sa mga historikal na dokumento sa pagtolod kan saindang mga panindogan.

An imahe sa taklob mas malinaw sa itom-puti na negatibong pelikula kisa sa natural na kolor niyang *sepia*. An makangalas na imaheng negatibong ini enot namasdan kan bangging idto nin Mayo 28, 1898, sa baliktad kan potograpong plaka kan amateur na pararetrato na si Secondo Pia, kan siya tinugotan na pitikon an nasabing taklob kan ini naka-eksibit sa Katedral kan Turin. An Simbahan Katoliko dai formalmente ini-endorso o sinisikwal man an Taklob, alagad kan 1958 si Santo Papa Pius XII pinag'oyonan asin binisto an imahe komo katakin na debosyon sa debosyon nin mga Katoliko sa Banal na Lalawgon ni Hesus.

## Mga panluwas na takod

* Official site of the custodians of the Shroud in Turin
* The Shroud of Turin through History - A photographic slideshow history of the shroud at Discovery.com
* Discovery of image on reverse side of shroud (The Guardian)

* Jesus' Shroud? Recent Findings Renew Authenticity Debate by National Geographic Society
* Photo in the News: Shroud of Turin by National Geographic Society
*Shroud Science Group's Shroud of Turin Wiki 
*Online Length Measurements on Shroud Photographs 

### Mga site na nagtutubod sa awtensidad kan Taklob

* Shroud.com
* Speech by Pope John Paul about the shroud
* "Shroud of Christ?" (A "Secrets of the Dead" episode on PBS) 
* "Forensic Medicine and the Shroud of Turin" 
* Shroud of Turin Story - Guide to the Facts
* Relationship of Shroud of Turin to the Volto Santo 
* Shroud University - Explore the Mystery
* New BBC2 documentary: Material evidence
* The Sindonology Web Site (aka dshroud.com) 
* Shroud Exhibit and Museum (SEAM), Inc. website for the museum in Alamogordo, NM

### Mga site na kulang pagtubod sa Taklob

* Shroud of Turin, sacred relic or religious hoax?
* McCrone Research Institute presentation of its findings  Assertion that the shroud is a painting.
* The Skeptical Shroud of Turin Website 
* News on the Shroud of Turin: Purpura-dye as a light sensitive layer? German, with an English summary.
* The shroud of Turin - The Skeptic's Dictionary
Partido Nacionalista

An **Partido Nacionalista** sarong partido pulitikal sa Filipinas na tinogdas kan Abril 29, 1907 na Manuel Quezon, Sergio Osmeña, asin ni Jose Fuentebella.

Ini an pinakagurang nang grupong pulitikal sa Filipinas, asin iyo an haros namayo sa liderato sa pagpadalagan kan nasyon sa haros kalawigan kan ika-20ng siglo poon kan ini matogdas kan 1907. 

An partidong ini nagin behikulo sa pag'ogsod kan hiron nin katalingkasan, pagtogdok nin sarong modernong estado, asin hanggan sa pagtolod nin mahusay asin eficienteng pagpamahala kan gobyerno kan Filipinas. Ini nagdominar sa Asambliya Nasyunal (1907-1916), sa Lehislatura kan Filipinas (1916-1941). 

Kan lumaog an Hapon asin sinakop an Filpinas (1941-1945) winara an gabos na partido pulitikal asin nagsangle an inaapod na KALIBAPI. Paglaog kan huring kabangaan kan siglong ika-20, an partidong ini saro sa mayor na nakikipagnosnosan sa pagkapot nin liderato, kaagaw-agaw an mga yaon sa Partido Liberal asin sa Partido Progresibo, durante kan mga dekada sa pag'tangaan kan ratak kan ika-2ng Gerang Pangkinaban asin kan mga pang'iiipit resulta kan diktadurya ipig'imponer ni Pres. Ferdinand Marcos.

Kan panahon ni Marcos, pig'alok an mga partido na magsararo na sa lindong kan inapod na Kilusan Bagong Lipunan pero an Partido Nacionalista dai naki-ayon asin pigbuhay liwat ini kan hurihan nin mga 1980 asin 1990 kan mga Laurel, na iyo an namoon poon pa kan mga 1950. Ngonyan nata'wan nin dagdag na pag'osol an partido kan si Manuel Villar, Jr. dinara an  bandera kan partido sa saiyang pagbungsod kan saiyang kandidatura bilang presidente sa eleksyon presidensyal nin 2010.

## Hilingon man

* Partido Federal
* Partido Liberal

## Mga panluwas na takod

* An Opisyal na websayt kan Partido Nacionalista- http://www.nacionalistaparty.com/ 
* Agi-agi kan pagkamundag asin pagtalubo kan Partido
Partido Liberal

An **Partido Liberal** sarong partido pulitikal sa Filipinas na tinogdas kan Nobyembre 24, 1945 kan mga naglitik sa Partido Nacionalista. Ini kun siring an ikaduwang pinakagurang nang partido pulitikal sa Filipinas sa pakatogdas asin iyo man an sunod na pinakagurang sa mga aktibong partido. Ini pinamayohan kan mga prominenteng tawo arog ki Manuel Roxas, Elpidio Quirino, Diosdado Macapagal, Benigno Aquino, Jr., asin Benigno Aquino III. 

## Nakaaging mga Opisyal
*Senador Manuel A. Roxas II, *President (presente)
*[[Jovito Salonga]], *Chairman Emeritus* (1982-presente)
*[[Senado kan Filipinas|Senador]] Francis Pangilinan, *Chairman* (2005-presente)
*[[Senado kan Filipinas|Senador]] [[Benigno Aquino III]], *Vice-Chairman'' (2005-presente)
## Mga kaapil na bantogan
*Manuel Roxas (Ikaduwang presidente kan  Filipinas) 
*Elpidio Quirino (Ikaanom na Presidente kan Filipinas)
*Ferdinand Marcos (Ikasampolong presidente kan Filipinas; naglitik sa  Partido Liberal, nagbalyo sa Partido Nacionalista kan 1965) 
*Diosdado Macapagal (Ikasiyam na Presidente kan Filipinas) 
*Corazon Aquino (Ika-kagsiyam na presidente kan Filipinas); An Partido Liberal napalindong sa koalisyon na UNIDO kan eleksyon 1986
*Benigno Aquino, Jr. (Presenteng presidente kan Filipinas, 2010- )
## Hilingon man

* Partido Federal
* Partido Nacionalista
Naga City Chamber of Commerce and Industry

An **Naga City Chamber of Commerce and Industry** sarong kaayonan na kinababalihan nin mga negosyante asin mga propesyonal na mga taga-syudad nin Naga. Ini natogdas kan mga taon 1960 asin an kagmukna kaini iyo si Dr. Heracleo Guballa, asin siya man an enot na pamayo kaini. An mga nagin nang presidente kaini iyo si Mr. Benjamin Ravanera (1967), Mr. Leopoldo Andal (1986), si Mr. Adolfo Olivan (1987), si Mr. Antonio Concepcion (1989).

Tuyong nabungsod kan Bicol Business Week taon-taon, an Chamber nagtataong pag'onra asin  pagbisto sa mga negosyante asin mga namamanwaan na nagpahiling nin pambihirang tibay sa saindang pagnegosyo o sa  piling propesyon ninda.

## Mga panluwas na takod

* Website na opisyal kan syudad nin Naga- http://www.naga.gov.ph/mncci/about_us.html
Estudiantina

An Estudiantina (inapod dati Estudiantinas de Nueva Caceres, asin ngonyan inaapod nang Estudiantina de la Soledad], sarong grupong rondalla na tuyong natugtog sa aldaw nin Biyernes nin Semana Santa, sa banggi kaini sa pagprusisyon kan Soledad sa siyudad kan Naga, Filipinas. Ini tinogdas ni Gabriel Prieto asin orihinalmente an mga myembro kaini naghahale sa Knights of Columbus. Sinsabing tinogdas ini kan 1910 asin iyo an "pinakaenot asin pinakagurang na grupong rondalla sa Ronang Bicol."

An Semana Santa parati natotongod sa ultimong semana kan Marso o sa enot na semana kan Abril. Ngonyan na 2010, an Estudiantina nagbilang umabot 75 asin kadakulan mga hubin an mga kaapil. An mga instrumentong dara ninda iyo an banduria, gitara, triangulo, flauta, bombo, byolin, marakas asin tamborin. Igwa sa enotan kan prusisyon an may darang tablang marakas na pinapalagatak mantang nag'iisog an linya.

An mga kaapil igdi nabado nin itom komo pasabot nin pagloloto sa panahon na si Kristo pinasakitan asin ipinako sa Krus. 

An tradisyon nin pagtogtog bilang estudiantina naghahale pang Espanya asin Mehiko. Sa Espanyol, an sentidong komun kan tataramon na "estudiantina" boot sabihon sarong grupong mga estudyante na mga paratogtog, o sarong banda sa musika nin mga estudyante.

## Toltolan

## Ginunuan

* Our Delegates to the Constitutional Assembly. Benipayo Press. Manila 1935. 
* The Best Of (The Beast In) Nick V. Prieto. 228 p. 2000. Tiniripon asin kadamotan kan mga artikulong sinurat ni Prieto, na ipinagpublikar sa manlaenlaen na mga peryodiko asin magasin, igdi sa Naga saka sa Manila.

## Mga panluwas na takod

* video: Estudiantinas de Guanajuato
* video: Estudiantinas de Guanajuato, Mexico
* video: Estudiantina Destrampada 
* video: Estudiantina canaria
* video: EL BACHILLER-ESTUDIANTINA DE LA UAQ.
* video: Estudiantina Alma De Cristal
* video: HUAPANGO Interptreta la Estudiantina de la Universidad de Guanajuato
Tangkong

An **tangkóng** iyó an gontód na yaon sa likód kan magkapiráng espesye nin hayop arog kan kamelyo, baka, bison, asín ibá pa. An gontód na ini, sarungat sa pagtubod kan dakul na tawo, bako man sarayan nin tubig, kundi ini may deposito mansana nin taba asin laman na nasirbeng reserbang kakanon orog na kun maipo an pagkakan. Nasaromsom ini bilang nutrisyon kan hayop kun kaipohan na magkua sa reserbang ini. Saro pang pakinabang kan tangkong iyo na nagigin ining kalasag sa ragit kan saldang, orog na sa kamugtakan kan desyerto na haros mayong masirongan. Mareparo man na an balukag kan siring na mga hayop mas mahibog sa ibabaw kisa sa ibang parte kan hawak, bagay na pangtahob man sa sobrang init.

## Ginonoan

* Ano an tagong-hilom sa irarom kan tangkong kan kamelyo? 
* Kaibahan kan sarong-tangkong na kamelyo sa duwang-tangkong
* Ano an tangkong kan kamelyo may tubig na dara? 

## An bulod nin Tangkong Baka

An saróng kabubulodán sa kabukídan nin Libmanan-Sipocot iyó an inapód man "tangkong baka" nin huli ta siring sa hitsura nin saróng baka na may tangkóng.

## Hilingon man
* Tangcong Vaca Guerilla Unit
Chocolate Hills

An **Chocolate Hills** mga boro-boklod warak sa kahiwasan kan tolong munisipyo kan isla nin Bohol: sa Carmen, Sagbayan, asin Batuan. May mga mandirikit'dikit man na nakukua sa Bilar, Sierra Bullones, saka sa Valencia. An pinakahababa kaini 40 metro asin an pinakahalangkaw nag'abot 120 metro. Kun tig'init an mga doot nakapatos sa mga boklod na limestone nakolor kayumanggihon na garo baga nahitsurang mga higanteng turo nin tsokolate. Ini naporma daa huli sa hiro kan makukusog na alon kan dagat kadto pang ribong panahon nakaagi. Hinuhuna na an mga boklod nagbibilang poon 1,268 na pwede umabot sa 1,776. An siring na fenomeno inapod na *national geological monument *.

## Mga panluwas na takod

* An opisyal na websayt kan Bohol- http://www.bohol.gov.ph/
Hood

Si **Hood** sarong muknang'isip na karakter, siya sarong kontrabida asin pamayo nin sarong sindikatong kriminal sa Marvel Comics. Minukna' siya kan sarong parasurat na si Brian K. Vaughan asin kan mga artist na si Kyle Hotz asin Eric Powell. An karakter na ini enot nagluwas sa *The Hood #1* (Hulyo 2002).
Robert Mugabe

Si **Robert Gabriel Karigamombe Mugabe** (namundag, Pebrero 21,1924) iyo an presenteng presidente kan Simbabwe (dati, Rhodesia). Poon pa kan 1980, siya an nagkakapot poder bilang pamayo kan gobyerno; enot bilang Primer Ministro (1980-1987), president (1987-2017), sunod bilang Pamayong Ehekutibo kan Estado hanggan ngonyan na presente. Kan 2008, an saiyang partido nagsapo nin kadaogan sa eleksyon nasyunal alagad si Mugabe nahimong mapugolan an poder kan an saiyang partido ginibo an kun ano-anong violencia laban sa mga suportador kan  oposisyon mala ta napiritan na sanang mag'atras an kandidato kan oposisyon sa pigtalaan kutang *run-off* na eleksyon.  

Si Mugabe naglataw na marhay kan mga taon 1960 komo Sekretaryo Heneral kan Zimbabwe African National Union (ZANU). Pirang taon siya napiot sa karsel kan mga taon 1960 asin 1970 komo preso pulitikal sa Rhodesia. An saiyang maigot na mawot iyo na masanglean an pagpugol poder kan mga puti nin sarong-partidong Marxistang rehimen. Kan siya nakaluwas pakatapos kan sampolong taon na pagkapreso, siya naghale sa Rhodesia kan 1975 ngane magbali sa Zimbabwe Liberation Struggle, o an inapod na *Rhodesian Bush War* asin sa mga kota' nakabase sa Mozambique, an grupo niya nagbungsod  nin armadong gera. 
 

Kan matapos an gera kan 1979, si Mugabe natanom sa isip kan dakul na mga Aprikano komo sarong matanog na heroe. Sa eleksyon heneral kan 1980, nakua niyang manggana. Ini an sinabing ika-2 eleksyon kun saen dakul nanggad an nagbaling botanteng mga Aprikanong itom. Totoo an kapangganahan niya nadigtaan kan mga akusasyon na an mga agit'agitan asin militanteng parasunod niya nagparapanakot sa mga botante. Siya kunsiring an nagin pinakaenot na Primer Ministro na nahimong magkasararo an mga nagdudurulak na mga grupo, pati na an mga puti asin mga karibal niya. 

## Pagdimitir ni Mugabe

Kan Nobyembre 21, 2017, si Robert Mugabe, nag'eedad nang 93,  napiritan magdimitir sa pwesto, na nagtapos nin 37 taon na  pamomoon  niya sa Zimbabwe. Ginibo niya an pagdimitir resulta kan an Parlamento naghiro na kuta kan proseso nin impeachment laban sa saiya.  Napoonan an siring na mga pangyayari kan si Mugabe hinale sa pwesto an Bise-presidenteng si Emmerson Mnangagwa huli sa pagtubod kan kadaklan na gusto ni Mugabe isalida niya sa saiyang pwesto an saiyang agom na si Grace Mugabe, na ikinasuya kan liderato kan militar  na nangyari siya logod inaresto kaini. An namomoon na partido pulitikal na Zanu-PF nag'anunsyo na an kasalidang matukaw na presidente iyo si Emmerson Mnangagwa.

## Mga panluwas na takod

*Pagsurog ki Mugabe
*Panunuyaw ki Mugabe 
*Diskurso ni Mugabe sa ika-63 na UN General Assembly

## Toltolan
Martin Lakandula

Si **Martin Lakandula** sarong padi sa Filipinas. Siya an pinakaenot na padi na naggikan sa lahing Pilipino. Naordenan siya komo sarong pading Agustinong prayle kan 1590

## Toltolan
Monico Imperial, Sr.

Si **Monico L. Imperial, Sr.** sarong Bikolanong pulitiko, negosyante  asin tagapaglagda nin mga magasin asin peryodiko. 

Siya nagin alkalde kan siyudad nin Naga asin kagtogdas kan Bicol Saro kan taon 1976, sarong partido pulitikal sa rehiyon nin Bicol. Siya nagpatindog nin sarong merkado pribado sa syudad kan Quezon (Tandang Sora Market), asin kagtogdas kan magasin na Bikolana.

Nagin man siyang kaapil sa Academiang Bicol, sarong kaayonan kultural na tuyong tinogdas sa pag'ataman asin pagpagantad kan tataramon na Bikol.
Padi (katongdan)

An **padi** (hale sa, Kas. padre: ama) sarong tawo na may katongdan o poder sa pag'administrar nin mga ritong relihiyoso, rito nin pag'atang, o rito sa pagngayo'ngayo' sa Diyos o sa mga diyos-diyos. Sa ibang kultura, o relihiyon, pwede an sarong padi lalake o babae man.

An mga padi yaon nang dati kan mga enot pang panahon asin maski sa mga sosyedad na simple an estruktura. Yaon sinda sa pag'administrar nin rito sa Hudaismo, Kristianismo, Sintoismo, Hinduismo asin sa iba pang mga relihiyon. Sinda sinasaboot na may marhay na pakikipagtrato sa mga diyosdiyos o tinitingag nindang kagurangnan sa arin man na relihiyon na saindang naapilan. Sa katongdan nindang ini sinda dinudulok kan mga paratubod sa pagtao nin hatol sa mga bagay na espiritwal, sa paggibo kan mga maninigong ritwal nadadapat sa saindang pagtubod.

Sa antigong panahon sa ronang Bikol, bago nagdatong an mga Espanyol, an espiritwal na buhay kan mga Bikolnon minamato kan mga inaapod na babaylan, na masabing pading babae sa konteksto kan mga ritong saindang pinapapelan, asin an pading lalake na iyo man an inaapod na asog. 

## Mga panluwas na takod

* Description  of the problem of Roman Catholic and Old Catholic reunion with respect to the female priesthood
* An babaylan
DWMB

**DWMB** as **95.1 Love Radio Baguio** is a flagship FM station owned and operated by Manila Broadcasting Company in the Philippines The Station's studio is located at Skyrise Hotel Bldg, Domincao Road Baguio City

## Love Radio stations
:*Futher information [[Love Radio Network#Love Radio stations|Love Radio Stations]]*

## See also
*Manila Broadcasting Company
DZEM

An **DZEM** (954 kHz Metro Manila) sarong AM na estasyon nin radyo na pagsasadiri asin inooperar kan Christian Era Broadcasting Service , sarong *religious broadcast* kan Iglesia ni Cristo. An estasyon napapamugtak sa  3/F Maligaya Bldd 2 887 EDSA Quezon City. 

## See also

*Iglesia ni Cristo
Syudad nin Quezon

An **Syudad nin Quezon** sarong primera klase syudad na namumugtak sa rehiyon nin Metro Manila, Filipinas. Igwa ining sukol na 166.20 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot - ikaanom na distrito. An designadong zip code kaini iyo .

Susog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. An syudad an pinakadakula sa bilog na Filipinas kun an populasyon an pagbabasehan. An kahiwasan kan syudad igwang sukol na  kilometro kwadrado.

## Demograpiko

## Mga Barangay
An Syudad nin Quezon nababanga sa 142 na mga barangay.

## Kataytayan nin mga ladawan

The Heart of Quezon City.jpg| Quezon Memorial Circle
Quezon City Hall.jpg|Quezon City Hall
Smart Araneta Coliseum - Green Gate facade - 2015-1226 (23350192134).jpg|Smart Araneta Coliseum
0527jfNational_Shrine_Our_Lady_Holy_Rosary_Santo_Domingo_Quezon_Avenuefvf_04.jpg|Simbahan ni Santo Domingo
UPD Oblation Plaza.jpg|Oblation Plaza kan Unibersidad kan Pilipinas - Diliman
Fire trees of U.P. Diliman, Quezon City.jpg|Sarong tinampo sa Academic Oval sa Unibersidad kan Pilipinas sa Diliman
Katipunan Tree, Novaliches, Quezon City.jpg|An *Katipunan Tree* sa Novaliches, sarong puno nin duhat na pigsasabing nagin pahingaloan kan mga Katipunero kaidto.


## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Dagupan

An **Dagupan** sarong primera na klase syudad na namumugtak sa probinsya nin Pangasinan, Filipinas.
Igwa ining sukol na 37.23 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa ika-apat na distrito. An designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 

Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

## Mga Barangay

An ciudad Dagupan nababanga sa 31 barangay.



* Bacayao Norte
* Bacayao Sur
* Barangay II (Nueva)
* Barangay IV (Zamora)
* Bolosan
* Bonuan Binloc
* Bonuan Boquig
* Bonuan Gueset
* Calmay
* Carael
* Caranglaan

* Herrero
* Lasip Chico
* Lasip Grande
* Lomboy
* Lucao
* Malued
* Mamalingling
* Mangin
* Mayombo
* Pantal

* Poblacion Oeste
* Barangay I (T. Bugallon)
* Pogo Chico
* Pogo Grande
* Pugaro Suit
* Salapingao
* Salisay
* Tambac
* Tapuac
* Tebeng


## AM Radyo
* DWCM Aksyon Radyo 1161 owned by Pacific Broadcasting Systems
* Radyo Pulso owned by Raven Broadcasting Corporation
* DZRD Sonshine Radio 981 owned by Sonshine Media Network International

## FM Radyo
* 106.3 Hot FM owned by Manila Broadcasting Company
* 100.7 Star FM owned by Bombo Radyo Philippines
* DWID 98.3 Love Radio owned by Manila Broadcasting Company
* Jam 105.9 owned by Raven Broadcasting Corporation

## Demograpiko

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
The Oasis of the Seas

An **The Oasis of the Seas** sarong bapor panturista na iyo na an pinakadakula sa bilog na kinaban. Ini limang beses kadakula kan RMS Titanic, haros katumbas sa laba kan limang eroplanong Airbus A380 na sinorogpon,  kaya maglunad nin 8,600 katawo kaiba na an mga personahe kaini asin may 24ng kusina sa pagpakakan kan mga pasahero. Sadiri ini kan The Royal Caribbean Cruises Ltd. asin ta ibinungsod ini sa enot niyang byaheng dagat kan Desyembre 2009.

An timbang kan bapor nag'abot sa 225,282 na tonelada.

## Mga panluwas na takod

* Oasis of the Seas
* Oasis of the Seas official website 

## Mga panluwas na takod

Bareta manongod sa bapor
## Hilinga man

* RMS Titanic
Lumod

An mga **lumod** (Ingles: *dolphin*) mga marinong mammal na "kapinsanan" kan mga balyena asin mga porpoise. Haros mga apat na pulong species an mga lumod. Manlaenlaen an saindang tamanyo, poon 1.2 metro (4 na pie) na may gabat na 40 kilogramo (88 libra) arog kan lumod sa Maui kan Hawaii, abot 9.5 metro (30 pie) na nagaabot na an gabat sa 10 tonelada, arog kan inaapod na mga Orka, o mga balyenang paragadan (Ingles killer whale). An mga lumod lakop sa bilog na kinaban, kadaklan sa mga mababaw na dagat kan mga parteng kontinente.

## Toltolan
Juan Requejo

Si **Don Juan Calvo Requejo** dating *consejal encargado* kan distrito nin Canaman, Nueva Caceres poón 1903 sagkod 1904 siring man *presidente municipal* kan 1909. Sarô siyang *capitan de los cordones militares* o tagakua nin impormasyon asin tagapahirô nin pwersa kan Guerrang Filipino-Amerikano. Nagin kaapil siya kan Academia Bicolana kan mga-1930. Napangagom niya si Eulalia Portugal Ruero, akì ni Clemente Ruero. Akì niya sinda Felisa, Neomedia, Clemente, Teodoro, Damaso, asin Leoncio.

Bilang pagromdom saíya bilang nagin *jefe ejecutivo* kan banwaan, ipinangaran saiya an edificio na kinamumugtakan kan Sangguniang Bayan session hall asin iba pang mga ofisina.

## Hihilingan
*Jose Barrameda, Jr., Canaman Through the Centuries, Synergic Communication Systems, Naga City, 1982
*Danilo Gerona, Canaman Through Four Centuries, Goldprint Publishing Co., Naga City, 2009
Albert Einstein

Si **Albert Einstein** (sinasayod, /ˈælbərt ˈaɪnstaɪn/; German: [ˈalbɐt ˈaɪ̯nʃtaɪ̯n]; Marso 14, 1879 - Abril 18. 1955) iyo sarong teoretikal na pisiko na namundag sa Alemanya na may dugong Hudyo. Bisto man siya komo sarong pilosopo, syantipiko asin parasurat na maimpluwensyang gayo kan ika-20 na siglo. Siya an binibistong Ama kan Modernong Pisika asin Ama kan bomba atomika. Siya nagawadan kan Nobel Prize sa Pisika kan taon 1922 huli sa adal niya dapit sa *theoretical physics*, orog na kan manongod sa epektibong photoelectric.
Alfred Nobel

Si **Alfred Bernhard Nobel** (Stockholm, Sweden, Oktobre 21 1833 – Sanremo, Italya, Desyembre 10, 1896) sarong Swisong kimiko, inhinyero, paragibong mga armamento, asin imbentor kan dinamita. Pagsasadiri niya an Bofors, sarong dakulang paragibo nin mga armamento na dati naggigibo sana nin mga batbat asin asero. Si Nobel igwang kapot na 355 bilang kan patente sa saiyang mga imbensyon alagad an pinakabantog iyo an pag'imbento niya kan dinamita. Sa saiyang huring testamento, ipinagboot niya na an saiyang yaman iyo an gamiton sa pagmuknà kan Nobel Prize. An elementong sintetiko na nobelyo ipigngaran saiya.

## Mga panluwas na takod
* Alfred Nobel - Man behind the Prizes 
* Biography at the Norwegian Nobel Institute  
* Nobelprize.org 
* "The Nobels in Baku" in Azerbaijan International, Vol 10.2 (Summer 2002), 56-59.
* The Nobel Prize in Postage Stamps 
* A German branch or followup *(German)*
Linog

An **linog** (Ingles: *earthquake*) saróng pangyayári na resulta kan biglâ na pagsulwák kan nasáray na enerhiya sa irárom kan dagâ asín iní nagdadará nin seismikong alon. An siring na pagalon-alon kan dagâ minadará nin pagkarápak kan mga edipisyo sa mahíwas na lugar asín pagkawarâ kan buhay nin dakól na tawo.
An pansukol sa kusóg kan linog iyó an seismometro. Sa eskala kan Richter, an magnitud na 3 o pababà pa, daí pa naririsá, alágad an magnitud na 7 minamate na gayo. An intensidad kan pagyogyóg sinusúkol man sa eskalang Mercalli.

Sa ibábaw kan dagâ, an mga linog namamate sa hayág na pagkunogkunog kan mismong dagâ o an pagkabungkál kainí. Kun an dakúlang episentro kan linog yaon sa lawód, an katugkádan kan dagat nasapò nin hustong pag-alsa na naresulta sa dolnop (Ingles, tsunami). An pagyogyóg huli sa linog pwede man magkawsa nin pagrásay asín minsán nin pagtúga kan bulkan.

Sa henerikong sentido, an taramon na linog iyó an naglaladáwan nin seismikong pangyayári, magin man iyán natural na penomena o gibogíbo nin tawo, na naresulta sa mga seismikonmg alon. An linog paratì bunga nin pagbarana' sa geologicong fault alágad pwede man mangyári huli sa nuklear na pagpaputók, sa makusóg na pagrásay o pagparadinamita sa irárom.

An pinònan nin enot na paggaták iyó iyán an inapód na focus o hiposentro. An termino na episentro tinotomóy an natotongdán sa ibábaw kan dagâ kan si hiposentro.

## Panluwas na takod

* Earthquake Hazards Program kan U.S. Geological Survey
* IRIS Seismic Monitor – IRIS Consortium
* Open Directory – Earthquakes 
* World earthquake map captures every rumble since 1898  – Mother Nature Network (MNN) (29 June 2012)
* NIEHS Earthquake Response Training Tool: Protecting Yourself While Responding to Earthquakes 
* CDC – NIOSH Earthquake Cleanup and Response Resources
* Icelandic Meteorological Office website Nagpapahiling sa presenteng sismiko asin bulkanikong aktibidad sa Iceland
* How Friction Evolves During an Earthquake – Caltech

## Toltolan
Premyo Nobel

An **Premyo Nobel** (Ingles: *Nobel Prize*, Swedish: *Nobelpriset*) sarong taonan na internasyunal na papremyo na nagpoon asin gikan sa Stockholm, Sweden. An pasib na ini minukna' kan taon 1895 ni Alfred Bernhard Nobel, sarong Swisong kemiko asin imbentor kan dinamita. Enot ining pasib na ini iginawad kan 1901 sa pagtaong onra sa mga kahamanan sa Pisika, Kemika, Pisyolohiya o Medisina, Literatura asin Katoninongan. Sarong katakin na premyo, Sveriges Riksbank Prize, sa Ekonomikang Syensia sa Pagromdom ki Alfred Nobel an ibinungsod man kan Bangko Sentral kan Sweden kan taon 1968 asin enot ining iginawad kan 1969. Dawa ngani an Nobel Prize sa ekonomika bako man tunay na Nobel Prize teknikalmente, an paggagawad kaini sa mga nagkamit, kadungan sa mga naresibi kan Nobel Prize. Sinasabing an pasib na ini iyo na an pinakaprestihiyoso sa gabos pag'abot sa mga nasambit na disiplina.

## Mga panluwas na takod
* An Papremyong Nobel
* An mga nagkamit kan Papremyong Nobel 

## Toltolan
Richard Gordon (pulitiko)

Si **Richard Juico "Dick" Gordon** (namundag, Agosto 5, 1945 sa Castillejos, Zambales) sarong dating senador sa Filipinas asin nagin man kandidato presidensyal sa eleksyon 2010 sa lindong kan Bagumbayan Volunteers for a New Philippines. Siya man an presenteng Chairman kan Philippine National Red Cross.

Sa eleksyon presidensyal 2010 dai siya nakaluwas alagad kan eleksyon 2016, kan nagkandidato para senador, siya nanggana asin sa Senado siya an Pamayo kan bantogan na Blue Ribbon Committee. Sa eleksyon 2022, dae siya nanggana sa saiyang re-eleksyon sa katongdan na senador.

## Mga panluwas na takod
*Senate of the Philippines - Richard Gordon profile
*OPS.gov.ph - Richard Gordon
*i-Site.ph - Richard Gordon
*Will you vote for Richard Dick Gordon for President?  - 2010 Philippines Election Poll
Osama bin Laden

Si **Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden** (may magkapirang bersyon:; Arabic: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن‎, Usāmah bin Muḥammad bin ‘Awaḍ bin Lādin; namundag, Marso 10, 1957 - Mayo 2, 2011) sarong myembro kan prominenteng Sauding bin Laden na pamilya asin siya an kagmuknang lider kan teroristang organisasyon, an al-Qaeda. Ini bantog na gayo sa pag'atake sa Nweba York kan Septyembre 11, 2001 kun saen narogmok kaini an sinasabing Twin Towers. Si Bin Laden saro sa sampolong hinahanap kan Federal Bureau of Investigation dawa totoo mayo siya sa lista kan mga suspetsadong kaggibo kan si pagbomba kan Twin Towers, asin dai man siya sina'ngatan nin anoman na kargo dapit sa atakeng ini.

Alagad, si bin Laden sinasabing kakomplot sa magkapirang mga makuring pag'aatake sa Estados Unidos asin kan saiyang mga kaalyado: an pagbomba kan 1993 sa World Trade Center asin sa Pentagon; an 1998 na pagbobomba sa mga embahada kan Amerika sa Kenya asin Tanzania  kun saen labing 200 katawo an nagkagaradan; asin an 2000 na pagbobomba sa US Cole sa Yemen. Si bin Laden inako man na siya an kagboot duman sa nangyaring baradilan sa Somalia kun saen 18 Amerikanong soldados an naputlan buhay.

Poon pa kan 2001, si Osama bin Laden asin an saiyang minuknang teroristang organisasyon, an al-Qaeda,  mayor na target kan Estados Unidos sa kampanya kaini laban sa "Terorismo". Pigtutubod na si bin Laden asin an saiyang kairibang mga namamayo sa Al-Qaeda nagpapa'ipli' sa pagdolonan kan Afganistan asin kan inapod na *Federally Administered Tribal Areas* na sakop kan Pakistan; alagad, sa totoo lang bako man pala siya igdi madudukayan.

Kan Mayo 1, 2011, mga sampolong taon nag'ayaw na kan narogmok an Twin Towers huli sa pag'atake kaini kan al-Qaeda, si Osama bin Laden nataraka' sa sarong pigtatagoan na mansion sa Abbottabad, Pakistan asin pakalihis nin halipot na baradilan, si bin Laden nagadan kan pwersa militar kan Estados Unidos. Sinasabi na si bin Laden iyo an kagtolod kan makuri asin daing siring na terorismo sa kinaban.

Sa pagkagadan niya, binibistong nang nagsalida saiya bilang pamayo kan al-Qaeda si Ayman al-Zawahiri.

## Mga panluwas na takod
* La única entrevista verídica a Bin Laden  (Comprobada) 
* Mensaje íntegro en castellano radiado el 08/sept/2007 
* Recompensas para Justicia 
* [Lista de los más buscados por el [FBI]]
* Extensa biografía de bin Laden en la web de la Fundación CIDOB
* Bush Bin Laden, una sociedad comercial cuestionable 
* Negociados entre los Bush y los Bin Laden
* Osama Bin Laden 
* La Red Al Qaeda 
* Cómo la CIA entrenó a Bin Laden 
* Bin Laden un guerrero de la CIA
* Bin Laden niega estar detrás del 11-S (noticia en inglés) 

## Toltolan