Loy Krathong

An **Loy Krathong** (  ,  ,  )  sarong kapiyestahan kan Thai na pigseselebrar taon-taon sa bilog na Thailand asin sa mga haraning nasyon na may mga mahalagang kulturang Tai sa Sur-sulnupan ( Laos, Shan, Mon, Tanintharyi, Kelantan, Kedah, Perlis asin Xishuangbanna ). An pangaran pwedeng itradusir na "maglutaw nin ritwal na lalagan o lampara," asin gikan sa tradisyon nin paggibo nin *krathong* o mga buoyant, dekorasyon na mga basket, na dangan piglalataw sa sarong salog. Dakul na mga Thai an naggagamit kan krathong tanganing magpasalamat sa Diosa kan Tubig asin Salog, an Diosa Khongkha An kapiyestahan na ini nagpoon sa India.  

An Loy Krathong nangyayari sa banggi kan bilog na bulan kan ika-12 na bulan sa tradisyonal na kalendaryo lunar kan Thailand, kaya an eksaktong petsa kan kapiyestahan nagbabago taon-taon. Sa kalendaryong Solnopan ini parati nahuhulog sa bulan nin Nobyembre. Sa Chiang Mai, an kapiyestahan minaabot nin tolong aldaw, asin sa 2024, an mga petsa iyo an 15-16 Nobyembre.

Sa Thailand, an kapiyestahan midbid bilang Loi Krathong. Sa luwas kan Thailand, an kapiyestahan na ini pigseselebrar sa manlaen-laen na pangaran, kabali an Myanmar bilang " Tazaungdaing festival ", Sri Lanka bilang " Il Full Moon Poya ", Tsina bilang " Lantern Festival " asin Cambodia bilang " Bon Om Touk ". 

## Pangkalahatan na Paghiling

Ladawan:A hand-made Loi Krathong.jpg|Sarong krathong na gibo sa kamot, na gibo sa poon nin kahoy na saging asin dahon nin saging, na pigkakapotan nin mga pin, asin pigdedekorasyonan nin mga burak

Ladawan:Chiang Mai, Lantern Festival, Thailand.jpg|Simbolismo nin Krathong sa Loi Krathong Festival Procession sa Chiang Mai
An *krathong* tradisyonal na sarong sadit na naglalataw na lalagan na gibo sa mga dahon na gibo sa laog nin sadit na porsyon nin mga paninda arog kan tradisyonal na putaheng Thai (arog kan *hor mok* ) o panghimagas. An tradisyonal na krathong na ginagamit sa paglutaw sa kapiyestahan gibo sa sarong hiwa nin poon nin kahoy na saging o sarong tinanom na spider lily . An mga modernong krathong mas parati gibo sa tinapay o Styrofoam . An krathong nin tinapay mababaak pakalihis nin pirang aldaw asin pwedeng kakanon nin sira. An mga krathong na may tuod nin saging biodegradable man, alagad an mga krathong na Styrofoam orog na pigbabawal, nin huli ta ini nakakadigta sa mga salog asin kadagatan. An krathong pigdedekorasyonan nin mga dahon nin saging na may magarbong tiniklop, tolong insenso, asin sarong kandila.  An sarong sadit na sinsilyo minsan ilinalaog bilang dolot sa mga espiritu kan salog. Sa banggi kan bilog na bulan, an mga Thai nagbubugtak kan saindang krathong sa sarong salog, kanal, o sarong lawa, na naggigibo nin sarong kamawotan mantang ginigibo ninda ini. An mga float pighuhuna na pig-introdusir sa Chiang Mai kan 1947 asin poon kaidto pig-inkorporar na sa kulturang Thai.  An mga opisina nin gobyerno, korporasyon, asin iba pang organisasyon naglulunsar nin darakulang dekorasyon na krathong. Igwa nin mga kompetisyon para sa pinakamarahay sa mga darakulang krathong na ini. An mga paligsahan sa kagayunan parateng kaiba kan mga kapiyestahan asin an mga paputok nagin nang ordinaryo man.

An praktis kan Loy Krathong sa Thailand na iyo an ginikanan kan Hindu,   : 32 gikan sa Dewali,  an kapiyestahan kan mga ilaw na pigseselebrar sa India nin huli ta an mga Hindu midbid na nagseselebrar kan kapiyestahan kan Diwali tanganing sambahon an banal na trinidad asin idtong mga Hindu na nakombertir sa Budismo nagmukna nin sarong rito na kapareho kan Diwali.  An Hinduismo nag-eksister sa Suvarnabhumi sa sarong syncretistic na relasyon sa Theravada Buddhism poon pa kan ika-5 siglo BC  : 108 
Ladawan:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|Sarong ika-12 siglong bas-relief kan Imperyo nin Khmer sa Bayon, Cambodia na naglaladawan *kan Kantong*
Sa Imperyo kan Khmer . An Walls of Bayon, sarong templo na itinogdok ni Hadeng Jayavarman VII kan ika-12 siglo, naglaladawan nin mga eksena ni Loy Krathong. An bas relief sa itaas na lebel naglaladawan nin sarong reyna na nag-eerok sa baroto tanganing ipalutaw an *krathong* sa salog mantang an anom pang ibang mga kasaroan kan hade an ilinaladawan sa ibaba, na an iba kaini nagkakapot kan *krathong* asin nagdudusay sa pangpang kan salog sa kaparehong tradisyon na ginigibo sa presenteng Cambodia, Thailand, asin iba pang mga nasyon sa Sur-subangan na Asya.An mga pagkakaagid mahihiling sa Kartik Purnima na pigseselebrar sa sirangan na estado nin Odisha sa India. An kapiyestahan na ini inaapod na Boita Bandana \ Dangā Bhasā, na pig-oobserbaran sa Kartik Purnima o bilog na bulan kan bulan nin Kartik (na katumbas kan Oktubre-Nobyembre) sa kalendaryong Odia . An mga kapiyestahan kan Loy Krathong parati na pigseselebrar sa panahon na katumbas kan Kartik Purnima. An Odisha bilang parte kan suanoy na Kalinga na igwa nin makusog na relasyon sa komersyo sa dagat sa Sur-subangan na Asya, an mga pagkakapareho sa gabos na mga kapiyestahan na ini tibaad bakong aksidente. 

## Etimolohiya
Susog sa 1999 Royal Institute Dictionary, *an loi* ( ลอย ) nangangahulugan na 'maglataw', mantang *an krathong* ( กระทง ) igwa nin manlaen-laen na kahulugan, an saro kaini iyo an 'sadit na lalagan na gibo sa mga dahon na pwedeng ipalutaw sa tubig sa panahon kan kapiyestahan kan Loy Krathong'. Dugang pa, susog sa Royal Society of Thailand, an tataramon na *krathong* gikan sa Lumang Intsik na tataramon na鐙or燈( /*k-tˤəŋ/ ) na an boot sabihon ritwal na lalagan o lampara.  Alagad, an ibang pinagkukuanan nagtutubod na *an krathong* gikan sa tataramon na Malay *na kantong* ( Kantong ), na igwang kaparehong pagsabi asin kaparehong kahulugan.    

## Kasaysayan

### Alamat sa Panahon kan Kahadean nin Sukhothai
Si Loy Krathong sarong beses sinasabing nagpoon sa Kahadean nin Sukhothai kan sarong babaeng palasyo na an pangaran Nopphamat. Alagad, aram na ngonyan na an osipon ni Nopphamat gikan sa sarong rawitdawit na isinurat kan amay na panahon kan Bangkok.  Susog ki Hadeng Rama IV, na nagsurat kan 1863, ini sarong Hindu na kapiyestahan na pig-adaptar kan mga Thai Buddhist sa Thailand tanganing tawan nin onra an Buddha, si Prinsipe Siddhartha Gautama . An kandila nagsasamba ki Buddha na may liwanag, mantang an paglutaw kan krathong nagsisimbolo kan pagpabaya kan gabos na pagkaongis, kaanggotan, asin mga karigsokan. An mga tawo minsan pinuputol an saindang mga kuko o buhok asin ibinubugtak an mga ginunting sa krathong bilang simbolo nin pagpabaya sa mga nakaaging paglapas asin negatibong kaisipan. Dakul na mga Thai an naggagamit kan krathong tanganing magpasalamat sa Diyosa nin Tubig, an Diosa kan Hindu na si Ganga, Phra Mae Khongkha.

### Kahadean nin Ayutthaya asin Panahon kan Kahadean nin Lavo
Si Simon de la Loubère nangenot sa sarong embahada sa Siam (modernong Thailand ) kan 1687 (an "La Loubère- Céberet mission"). Sa saiyang pagbalik, si La Loubère nagsurat nin sarong deskripsyon kan saiyang mga pagbiyahe, siring sa hinagad ni Louis XIV, na ipinublikar sa irarom kan titulong *Du Royaume de Siam* .  An kapiyestahan ni Loy Krathong nasambit sa saiyang libro sa ikaanom na kapitulo kan ikaduwang parte na inaapod na Manungod sa mga Palabas, asin iba pang Paglihis kan mga Siameses: Mga Palabas sa Relihiyon: Sarong Pag-ilaw sa Katubigan, asin saro pa sa Daga, asin sa Palasyo.

### Panahon kan Kahadean ni Rattanakosin
An mga paligsahan sa kagayunan na kaiba kan kapiyestahan inaapod na "Nopphamat Queen Contests" na pigpapalakop poon pa kan paghade ni Hadeng Rama III .  Huli ta an nasyon nagin matoninong pakatapos na makikabtang sa dakol na guerra, pinagbotan ni Hadeng Rama III an mga opisyal kan palasyo asin mga tawo na buhayon asin ipalakop an importanteng mga kapiyestahan kan kahadean, arog kan Loy Krathong. Susog sa osipon na nakasurat sa rawitdawit, Nang Nopphamat (    ; sa alternatibong pagbaybay bilang "Noppamas" o "Nopamas") sarong agom kan ika-13 siglong Hadeng Sukhothai na si Sri Indraditya (na midbid man bilang Phra Ruang ) asin siya an sinasabing pinakaenot na naglutaw nin sarong dekorasyon na balsa.  Alagad, an osipon na ini pwedeng naimbento kan amay na parte kan ika-19 siglo. Mayo nin ebidensya na an sarong Nang Nopphamat nag-eksister kasuarin man. Imbes, sarong katotoohan na an sarong babae na may pangaran na ini iyo an pangenot na karakter kan sarong nobela na pinaluwas sa katapusan kan paghade ni Hadeng Rama III, mga 1850 CE. An saiyang karakter isinurat bilang giya para sa gabos na mga babae na nagmamawot na magin mga lingkod sibil. An Kelantan sa Malaysia nagseselebrar nin Loy Krathong nin kapareho, orog na sa lugar kan Tumpat . An ministeryo na namamahala sa turismo sa Malaysia minimidbid ini bilang sarong atraksyon para sa mga turista.

### Panahon kan Kahadean nin Lanna asin kan huri an Norteng Kabtang kan Thailand

Ladawan:Yi peng sky lantern festival San Sai Thailand.jpg|Rinibong *khom loi* sa Mae Jo, Chiang Mai
An Loy Krathong kasabay kan Lanna (norteng Thai) na kapiyestahan na midbid bilang *Yi Peng* . *An Yi* nangangahulugan na 'duwa' asin *an peng* nangangahulugan na 'aldaw nin bilog na bulan'. *An Yi Peng* nanonongod sa aldaw nin bilog na bulan sa ikaduwang bulan susog sa kalendaryong lunar na Lanna (an ika-doseng bulan kan kalendaryong lunar kan Thailand ).  An kapiyestahan sinadya bilang panahon nin paggibo nin merito .

Mga grupo nin mga parol sa kalangitan (    ;  ), sa literal: 'naglalataw na mga parol', pigbubutong sa aire. An Khom loi gibo sa manipis na tela, arog kan papel na bagas, na nakaunat sa ibabaw nin kawayan o alambreng bayanan, na dian nakabugkos an sarong kandila o fuel cell. Kun an fuel cell nakasindi, an nagreresultang mainit na aire nakukulong sa laog kan parol asin naggigibo nin igong pag-alsa para sa khom loi na maglataw sa kalangitan. Durante kan kapiyestahan, an ibang tawo nagdedekorasyon man kan saindang mga harong, hardin, asin templo nin *khom fai* , mga komplikadong korteng mga parol na papel na nagkakaigwa nin manlaen-laen na porma. *Khom thue*  mga parol na dinadara-dara na nakabitin sa sarong sugkod, *khom khwaen* iyo an mga nakabitin na parol, asin *khom pariwat* , na ibinubugtak sa mga templo asin nag-iikot huli sa init kan kandila sa laog. An pinakadetalyadong selebrasyon *kan Yi Peng* mahihiling sa Chiang Mai,  an suanoy na kabisera kan dating kahadean nin Lanna, kun saen ngonyan parehong pigseselebrar an Loy Krathong asin Yi Peng na nagbubunga nin mga ilaw na naglalataw sa katubigan, mga ilaw na nakabitin sa mga kahoy/edipisyo o nakatindog sa mga lanob, asin mga ilaw na naglalataw sa kalangitan. An tradisyon kan *Yi Peng* inadaptar man kan nagkapirang parte kan Laos kan ika-16 na siglo.

## Toltolan