Mabangis na tawo

An **Mabangis na tawo,** **Mabangis na tawo, kan kakahuyan**, **woodwose** o **wodewose** sarong mitolohikong pigura asin motibo na minalataw sa arte asin literatura kan Edad Medya na Europa, na maikukumpara sa satiro o faun na tipo sa klasikal na mitolohiya asin ki *Silvanus*, an Romanong dios kan mga kakahuyan .

An nagpapamidbid na karakteristiko kan pigura iyo an "pagka-wild" kaini; poon kan ika-12 siglo, ini padagos na ilinaladawan na natatahoban nin buhok. An mga imahe nin mga layas na tawo minalataw sa mga inukit asin pininturahan na mga amo kan atop kun saen an mga nag-iiribahan na mga ogee vault nagtataragbo sa Canterbury Cathedral, sa mga posisyon kun saen an saro posibleng makasabat man kan vegetal Green Man . An imahe kan mabangis na tawo nagdanay tanganing maglataw bilang parasuportar para sa mga heraldikong eskudo, orog na sa Alemania, sagkod sa ika-16 na siglo. An mga paraukit kan Renaissance sa Alemania asin Italya partikularmenteng mahilig sa mga layas na lalaki, layas na mga babae, asin mga layas na pamilya, na may mga halimbawa gikan ki Martin Schongauer (nagadan kan 1491) asin Albrecht Dürer (1471–1528) kaiba an iba pa.

## Terminolohiya

An normal na termino sa Middle English, na ginagamit man sagkod ngonyan, iyo an **woodwose** o **wodewose** (na pigbabaybay man na *woodehouse*, *wudwas* asin iba pa, nasasabotan tibaad bilang manlaen-laen na singular o plural).   *An Wodwos*  nangyayari sa *Sir Gawain asin an Green Knight* (mga 1390).  An tataramon na Middle English enot na pinatunayan para sa mga taon 1340, sa mga pagsambit sa layas na tawo na popular kan panahon na idto sa dekorasyon na arte, arog kan sa sarong Latin na paglaladawan kan sarong tapiserya kan Dakulang aparador ni Edward III,  alagad bilang sarong apelyido ini nakua kan amay pa kan 1251, kan sarong *Robert de Wudewuse* . Sa pagsambit sa sarong aktuwal na maalamat o mitolohikong linalang, an termino makukua kan mga taon 1380, sa Biblia ni Wycliffe, na nagtatradusir  ( LXX δαιμόνια, Latin na *pilosi* na an boot sabihon "mabalahibo") sa Isaias 13:21  An mga pangyayari sa *Sir Gawain asin sa Green Knight* napetsahan dai nahaloy pagkatapos kan Biblia ni Wycliffe, sa c. 1390. 

An pormang Lumang Ingles kan *woodwose* dai napatunayan, alagad ini magigin  o  . An enot na elemento parati ipinapaliwanag na gikan sa  "kahoy, lasang".  An ikaduwang elemento bakong gayong malinaw. Binisto ini bilang sarong hypothetical noun *na *wāsa* "pagigin", gikan sa berbong *wesan*, *wosan* "magin, magin buhay".  Pwede man ining mangahulugan na sarong tawong nawara o inabandona, na kapareho kan German *Waise* asin Dutch *wees* na parehong nangangahulugan na "ilo".

An Lumang Halangkaw na Aleman igwa nin mga terminong ,  o , na minalataw sa mga glosa kan mga obrang Latin bilang mga traduksiyon para sa , , o , na pigbibisto an mga linalang bilang mga linalang sa kakahuyan na may buhok.  An iba sa mga lokal na pangaran nagsusuherir nin mga asosasyon sa mga karakter gikan sa suanoy na mitolohiya. Lakop sa Lombardy asin sa mga parte kan Alps na nagtataram nin Italyano iyo an mga terminong *salvan* asin *salvang*, na gikan sa Latin na *Silvanus*, an pangaran kan Romanong diyos na paraataman kan mga hardin asin kan kabukidan.  Siring man, an mga osipon sa Tyrol asin sa Switzerland na nagtataram nin Aleman sagkod kan ika-20 siglo kabali an sarong layas na babae na midbid bilang *Fange* o *Fanke*, na gikan sa Latin *na fauna*, an pambabaeng porma nin *faun* .  An mga pinagkukuanan kan Edad Medya na Aleman nagtatao nin mga pangaran para sa layas na babae *na lamia* asin *holzmoia* (o nagkapirang pagkakaiba-iba);  an enot malinaw na nanonongod sa Griyegong demonyo sa kaawagan na si Lamia mantang an huri gikan sa katapustapusi ki Maia, sarong Griego-Romanong daga asin diosa nin pagkamainaki na pigbibisto sa ibang lugar sa Fauna asin na nagkaigwa nin mahiwas na impluwensya sa medieval wild-man lore.  An Slavic igwa nin *mahiwas na* "tawo sa kagubatan".

An manlaen-laen na tataramon asin tradisyon kabali an mga pangaran na nagsusuherir nin mga pagkakaagid ki Orcus, sarong Romano asin Italikong diyos nin kagadanan.  Sa laog nin dakul na taon inaapod kan mga tawo sa Tirol an layas na tawo *na Orke*, *Lorke*, o *Noerglein*, mantang sa mga parte kan Italya siya an  o  .  An Pranses na ogre igwa nin parehong pinaghalian,  siring man an mga modernong literaryong orko .  An mahalaga, si Orcus asosyado ki Maia sa sarong bayle na pigselebrar nin huri na tanganing kondenaron sa sarong ika-9 o ika-10 siglong penitensial na Espanyol. 

An termino parati na sinasalidahan sa literatura kan Amay na Modernong Ingles na panahon nin mga katumbas na kinua sa klasikal na paagi, o "lalayas na tawo", alagad ini nabubuhay sa porma kan apelyidong *Wodehouse* o *Woodhouse* (hilingon an pamilyang Wodehouse ). An "layas na tawo" asin an mga kapareho kaini iyo an komun na termino para sa linalang sa kadaklan na modernong tataramon;  ini minalataw sa Aleman bilang , sa Pranses bilang  asin sa Italyano bilang  "tawo sa kagubatan". 

## Mga Ginikanan

An mga pigura na kapareho kan layas na tawo sa Europa nangyayari sa bilog na kinaban poon pa kan mga amay na panahon. An pinakaenot na naitala na halimbawa kan tipo iyo an karakter na si Enkidu kan suanoy na Mesopotamian *Epic of Gilgamesh* . 

An paglaladawan ki Nabucodonosor II sa Libro ni Daniel (ika-2 siglo BC) posibleng nakaimpluwensya nin dakula sa mga konsepto kan Edad Media kan Europa.  An Daniel 4 naglaladawan nin Dios na nagpapakumbaba sa hade nin Babilonya huli sa saiyang kapaabaw-abawan; nabuang asin pinalayas sa sosyedad nin tawo, nagtutubo siya nin buhok sa saiyang hawak asin nabubuhay na garo hayop. Popular an ladawan na ini sa mga paglaladawan ki Nabucodonosor kan edad media. An mga osipon kan huring edad media ni San Juan Crisostomo (nagadan kan 407) naglaladawan kan asetisismo kan santo na iyo an nagpapasuway asin mabangis kaya an mga paraayam na nagdadakop saiya dai masabi kun siya tawo o hayop. 

An konsepto kan medieval wild-man nagkua man nin mga osipon manungod sa mga kaagid na linalang gikan sa Klasikong kinaban arog kan Romanong faun asin Silvanus, asin tibaad pati si Heracles . An nagkapirang tradisyon kan mga tawo manungod sa layas na tawo katumbas kan suanoy na mga gawi asin pagtubod. Sa partikular, an mga paraoma sa Grison nagprobar na dakupon an layas na tawo sa paagi nin pagpaburat saiya asin paggapos saiya sa paglaom na itatao niya sainda an saiyang kadunungan karibay nin katalingkasan.  Ini nagsusuherir nin sarong asosasyon sa sarong suanoy na tradisyon – na naitala kan amay pa ki Xenophon (d. 354 BC) asin naglataw sa mga obra ni Ovid, Pausanias, asin Claudius Aelianus – kun saen an mga pastor nakadakop nin sarong linalang sa kagurangan, na inaapod digdi na Silenus o Faunus, sa parehong paagi asin para sa parehong katuyuhan. 

Apuwera sa mga impluwensyang mitolohiko, an mga osipon sa layas na tawo kan edad media nagkua man sa mga nakanuod na mga isinurat kan mga suanoy na historyador, dawa ngani posibleng sa mas hababang grado.  An mga suanoy na layas na lalaking ini huba asin minsan natatahoban nin buhok, dawa ngani an mahalaga an mga teksto sa pankagabsan piglokalosar sinda sa nagkapirang harayong daga,  na nagpapalaen sainda sa layas na tawo kan edad media na pighuhuna na nag-eeksister sana sa mga linderos kan sibilisasyon. An pinakaenot na historyador na nagladawan kan siring na mga linalang, si Herodoto (  ), ibinubugtak sinda sa sulnupan na Libya kaiba an mga lalaking daing payo na may mga mata sa saindang daghan asin mga linalang na may lalawgon na garo ayam .  Pagkatapos kan paglataw kan dating doktor sa korte kan Persia na si Ctesias an librong *Indika* (manungod sa India ), na nagrekord kan mga pagtubod kan Persia manungod sa subkontinente kan India, asin an mga pananakop ni Alejandro na Dakula, an India nagin an pangenot na istaran kan mga makangangalas na linalang sa imahinasyon kan Solnopan, asin an mga layas na tawo parateng ilinaladawan na nag-eerok duman.  Si Megasthenes, an embahador ni Seleucus I Nicator ki Chandragupta Maurya, nagsurat manongod sa duwang klase nin mga tawo na makukua sa India na malinaw niyang ilinaladawan bilang layas: enot, sarong linalang na dinara sa korte na an mga moro nakaatubang sa likod; ikaduwa, sarong tribo nin mga tawo sa kagubatan na mayong nguso asin nagsusustenir kan saindang mga sadiri sa mga hamot.  Parehong si Quintus Curtius Rufus asin Arrian nagtutukoy ki Alejandro mismo na nakikipag-olay sa sarong tribo nin mga mabangis na parakakan nin sira mantang yaon sa saiyang kampanya sa mga Indian. 

An biribid na mga pagkasaysay manongod sa mga unggoy tibaad nakakontribwir kapwa sa suanoy asin edad media na paghona sa mabangis na tawo. Sa saiyang *Natural History,* si Pliny the Elder naglaladawan nin sarong rasa nin *mga silvestres,* mga layas na linalang sa India na igwa nin mga hawak na garo tawo alagad may barahibo, mga ngipon, asin mayong kakayahan na magtaram – sarong paglaladawan na angay sa mga gibbon na katutubong lugar.  An suanoy na eksplorador na Carthaginian na si Hanno the Navigator (fl. 500 BC) nagbareta nin sarong engkwentro sa sarong tribo nin mga mabangis na lalaki asin mga babaeng may buhok sa kun ano an tibaad iyo an Sierra Leone ; an saindang mga interpreter inapod sindang "Gorillae," sarong istorya na sa huri nagpoon kan pangaran kan klase nin gorilya asin pwedeng talagang may relasyon sa sarong dakulang unggoy .   Siring man, an Griegong historyador na si Agatharchides ilinaladawan an mga posibleng chimpanzee bilang mga tribo nin liksi, promiscuous na "mga parakakan nin banhi" asin "mga parakakan nin kahoy" na nag-eerok sa Etiopia . 

Saro sa mga makasaysayan na presedente na pwedeng nag-inspirar kan representasyon kan layas na tawo iyo an mga Grazers ; sarong grupo nin mga monghe sa Kristiyanismo sa Sirangan na nabubuhay na solo, na dai nagkakakan nin karne, asin parati biyong huba.  Sinda ibinilang na mga santo sa sosyedad na Bizantino, asin an hagiograpikong mga pagkasaysay manongod sa saindang buhay nakalakop sa bilog na Kristianismo, na posibleng nakaimpluwensia sa mga huring autor.   

## Toltolan