open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andre Soriano

Si **Andre Soriano** (namundag Septyembre 17, 1970) sarong Amerikanong paradisenyo nin moda, na nag-espesyalista sa mga trahe kan kasal. Siya man artista sa telebisyon asin tagasurog kan dating presidente kan Estados Unidos na si Donald Trump. 

## Buhay
Namundag asin nagdakula si Soriano sa sarong pamilyang Pilipino sa Manila, Filipinas.

## Sa telebisyon
Kan 2013, nakikompetensya siya sa inot na season o kapanahonan kan Styled to Rock asin nag-abot siya ika-7ng lugar.

## Moda
An enot na runway show ni Andre Soriano iyo sa San Diego Fashion Week. Kan 2014, si Soriano pigtampok sa Style Fashion Week L.A. opisyalmenteng bisto sa Los Angeles Fashion Week, na ipinapahiling an saiyang pre-fall collection. Kaiba sa saiyang mga modelo iyo sinda Jessica Sanchez asin Maria Conchita Alonso. Pig-umaw siya sa saiyang koleksyon nin Hieires sa Style Fashion Week.

An saiyang mga panlangoy isinusulot ni Maitland Ward. Bantog man siya sa saiyang engrandeng badong pangkasal. Si Soriano nagdisenyo nin gubing para sa parakantang si Joy Villa para sa 2015 Grammy Awards na nagtatampok nin atensyon sa media. Naitampok man siya sa Vanity Fair para sa sarong gown na ginibo niya para ki Christianne Christensen.

## Politika
Si Soriano hayag na nagtaram manungod sa mga isyu sa LGBT. Bilang tagasurog kan presidente kan Estados Unidos na si Donald Trump, siya nagdesenyo nin gown para ki Joy Villa para sa 2017 Grammy Awards bilang suporta sa 2016 kampanya presidensyal ni Donald Trump.

Kan 2020, si Soriano naghaman giraray nin bado na isinulot ni Villa na nagsusuportar sa 2020 kampanya presidensyal ni Donald Trump.

## Reperensya
 

## Panluwas na takod
*
Vico Sotto

Si **Victor Maria Regis** "**Vico**" **Nubla Sotto** (; namondag Hunyo 17, 1989) iyo sarong Filipinong politiko na nagsisirbe bilang an ika-duwampulo asin inkumbentong alkalde kan Pasig, Metro Manila. Enot na luminaog si Sotto sa politika kan siya duminalagan para makatukaw sa Konseho kan Syudad nin Pasig kaidtong 2016. Guminana siya sa eleksyon bilang sarong independiyente asin nagsirbe nin sarong termino sa konseho kan syudad. Buminale siya sa partidong Aksyon Demokratiko asin iyo napili bilang alkalde kan Pasig kaidtong 2019 sa platapormang nakapokus sa pampublikong konsultasyon, pamamayong pinapadalagan nin mga datos, asin pankagabsang salud na pag-ataman sa syudad, na prayoridad an mga programang pangpaharong, pasil na makukuang edukasyon, asin paglaban sa korapsyon.

Kan taon 2021, an United States Department of State pigbisto si Sotto bilang saro sa 12 na resipiyente kan International Anticorruption Champions Award para sa saiyang paghiro laban sa korapsyon.

## Toltolan
Rimoras

An **rimoras** (Aandropogon zixaniodes) sarong klaseng doot na parati nagtutubo sa mga ba'sog nin paroyan asin ini may gamot na mahamot an parong asin an mga gamot na ini ginigibong abaniko o pinapaalang asin ikinakaag sa mga bado o gubing pampadulag sa mga kuratsa, ipís asin iba pang mga insekto.

## Toltolan
Samira Gutoc

Si **Samira Gutoc Tomawis** (namondag 19 Desyembre 1974) iyo sarong Filipinong sibikong lider, parapahayag, environmentalist, tagabusol nin karapatan kan kababaihan, asin politiko. Nagsirbe siya bilang kaapil nin Regional Legislative Assembly kan Autonomous Region in Muslim Mindanao asin sa Bangsamoro Transition Commission, na may katuyohan na makahimo kan Bangsamoro Basic Law.

Siya an kagmokna kan Asian Peace Alliance na katakod sa Asia-Pacific Peace Research Association, nagsusurat para sa Asian Muslim Action Network, asin pigtugdas an Ranao Rescue Team, sarong boluntaryong grupo na minatabang sa mga sibilyan na napahali kan Giyera sa Marawi sa paagi kan mga relief missions sa mga sibilyan.

Gikan siya sa Marawi, kaiba sa etnikong grupo na Maranao, asin tagasunod nin Islam. Dae siya nanggana sa saiyang pagdalagan para sa Senado kaidtong 2019, sa irarom kan koalisyong Otso Diretso.

## Panluwas na takod
* Opisyal na pahina sa Facebook kan pangsenador na kampanya ni Samira Gutoc
*https://thephilbiznews.com/a-girl-from-marawi-what-regional-tv-could-do/

## Toltolan
Bam Aquino

Si **Paolo Benigno "Bam" Aguirre Aquino IV** (namondag 7 Mayo 1977) o mas bistado bilang **Bam Aquino** iyo sarong politiko asin negosyante sagkod dating Senador gikan sa Filipinas. Siya iyo sadiring-tawo kan dating Presidente kan Fiipinas na si Noynoy Aquino.

Sa saiyang pagdalagan sa irarom kan koalisyong Team PNoy kan saiyang sadiring-tawo, nanggana siya sa eleksyon kan 2013 bilang senador asin nagin ikapito kaiba an 15,388,992 na boto.. Si Aquino duminalagan liwat bilang saro sa mga kandidato kan Otso Diretso kan Partido Liberal. Dae na siya nanggana liwat asin nagin ika-14 sa pankagabsan sa 14,144,923 na boto. Segun sa saiyang agom, baad magbalik si Aquino sa inisyatibong pangsosyedad na negosyo pakatapos kan saiyang termino sa Hunyo 30, 2019.

## Panluwas na takod
* 
*  (na-beripika)
* Rags2Riches (Accessed on February 25, 2017).
* Arquiza, Yasmin D. “In new Cory-Ninoy docu: A lesson in letting go”. *GMA News Online*. (Accessed on October 23, 2012).
* Legaspi, Amita. “Bam Aquino files COC for senator, says he won't be lapdog of cousin PNoy”. *GMA News Online*. (Accessed on October 23, 2012).
* Sauler, Erika. “Bam Aquino: I can serve Philippines better as senator”. *Inquirer News*. (Accessed on October 23, 2012).
* *Bida Ang Mamamayan Magazine*. July 2013

## Toltolan
Caramoan Community College

An **Caramoan Community College** iyo sarong lokal na kolehiyo na pinapadalagan kan Lokal na Gobyernong Yunit kan Caramoan sa probinsya kan Camarines Sur, Filipinas. Inaapod man ini bilang **CCC** o **C Cube (C3)**. Natugdas ini kaidtong 1977, asin iyo an pinakaenot na paadalan na nagtao nin halangkaw na edukasyon sa rawis nin Caramoan.

An Caramoan Community College nagpoon kan 1977 pakatapos mag-isyu an Sangguniang Bayan nin resolusyon sa pagmokna nin institusyon para sa halangkaw na edukasyon sa munisipalidad para matugonan an kamawotan kan mga naggradwar sa hayskul na sa panahong ito kaipohan pa magpasiring sa syudad para makaadal nin kolehiyo. An kolehiyo iyo kaidto yaon pa sa laog kan Caramoan Central School sagkod an klase nagpopoon pa sa pagkabanggi. Sa rigo kan Government Recognition (GR) No. 20, B.S.Ed. & No. 21, B.E.Ed., Serye kan 2004, an Commission on Higher Education Region V pigtugotan an pangkomunidad na kolehiyo na magkaigwa nin Batsilyer nin Elementaryang Edukasyon (BEED) asin Batsilyer nin Sekundaryong Edukasyon (BSED), mayor sa Ingles na mga kurso epektibo poon Akademikong Taon 2004–2005.

## Akademika

**Kolehiyo nin Edukasyon**
* Batsilyer nin Elementaryang Edukasyon (BEED)
* Batsilyer nin Sekundaryang Edukasyon (BSED), mayor sa Ingles
**Kolehiyo nin Arte asin Siyensya**
* Batsilyer nin Arte sa Politikal na Siyensya (AB PolSci)

## Mga Ginunuan
*  
* Giya na Libro para sa mga Kolehiyong Estudyante (Ikaduwang Edisyon), Caramoan Community College, Caramoan, Camarines Sur
Coronavirus

An **Coronaviruses** grupo nin mga magkakapamilyang RNA virus na nagkakawsa nin hilang sa mga mammal asin mga gamgam. Sa mga tawo asin gamgam, nagkakawsa sinda nin respiratory tract infection na pwedeng maluya sana o kaya man nakakagadan. An maluyang klase nin hilang sa mga tawo pwedeng arog kan common cold (na hali man sa ibang klase nin mga virus, arog halimbawa kan rhinoviruses), mantang an mga nakakagadan man na klase iyo an SARS, MERS, asin COVID-19. Sa mga baka asin mga orig, nagkakawsa an mga ini nin diarrhea, mantang sa mga kino man, hepatitis asin encephalomyeletis.

An Coronaviruses iyo an mga subpamilya kan Orthocornavirinae, sa pamilyang Coronaviiridae, order Nidovirales, asin grupo kan Riboviria.  An mga ini enveloped virus na may positive-sense single-stranded RNA genome asin nucleocapsid na igwa nin helical na semitriyo. An heneome na sokol kan coronaviruses poon sa  26 sagkod sa 32 na kilobas, saro sa pinakadakula sa mga virus sa RNA. Igwa ini nin mga karakteristiko siring kan pormang pamakol na mga spike na yaun sa saindang ibabaw, kun sain sa mga electron micrograph naghahaman ini nin mga imahen siring kan solar corona, kun sain hali man an saindang pangaran.

## Reperensya
Kabataang Makabayan

An **Kabatang Makabayan** (Tagalog, "Patriotic Youth" o "National Youth"), bisto man sa acronym KM, sarong patagong sosyalistang organisasyon nin mga hobenes sa Filipinas na aktibo poon 1964 abot 1975. Ipinagbawal ini kan gobyerno nin Filipinas kan 1972 kan an pa-Presidenteng si Ferdinand Marcos nagdeklara nin ley militar, asin nagin sarong "underground" na organisasyon. Pormal na nagtapos ini sa katahawan kan mga-1975 kaiba an iba pang mga organisasyon Demokratiko Nasyonal, bilang parte kan pagbabago nin estratehiya kan Nasyonal Demokratikong mga organisasyon laban sa rehimeng Martial Law.  Minsan siring, apisar kan pagkawara, buhay pang marhay an organisasyon, na pinatutunayan kan dai pa sana nahahaloy na mga pag - arestar sa mga myembro nin KM.

## Kasaysayan
An Kabatang Makabayan gikan sa Cultural Association kan UP (SCAUP) sa Unibersidad kan Pilipinas asin inot pinagorganisar bilang *youth arm* kan Partido Komunista ng Pilipinas-1930 ni Jose Maria Sison, Nilo Tayag asin iba pa. Inimahinar ni Sison an grupo nin mga hoben bilang mga rebolusyonaryo na maestablisar nin sarong nasyon na pinanginginotan kan grupong nagtatrabaho imbes na kan mga politikong oligarkiko. Itinugdas ini kan Nobyembre 30, 1964, Aldaw ni Bonifacio, sa pagduon kan pagpadagos sa ginibo ni Andres Bonifacio kan 1896 Philippine Revolution. Si Senador Lorenzo Tañada an nagtao kan pantapos na pahayag sa pinakainot na nasyonal na kongreso kan KM asin sya sarong konsultant asin man onoraryong myembro

Kan si Sison pinaghira an Partido Komunista kan Filipinas (CPP) kan 1968 bilang resulta kan Inot na Dakulang Rekrepikasyon Mobimyento, an Bagong Hokbong Bayan (NPA) pinag-organisar bilang pangmilitar na grupo kaini; an Kabataang Makabayan nagin *youth arm* kan CPP. Saro man ini sa mga grupo na nagmukna kan National Democratic Front of the Philippines.

### Inot na Quarter Storm
An Kabatang Makabayan an nanginot sa First Quarter Storm, panahon nin kariribokan sibiko sa Pilipinas na binibilog nin serye nin madahas na mga demonstrasyon, protesta, asin pagmartsa tumang sa gobyerno ni Ferdinand Marcos poon Enero sagkod Marso 1970. An mga protesta asin suminunod na kadahasan na ipinasabong ninda bilang grupo nagin mayor na rason na nagbunga kan deklarasyon kan Martial Law kan 1972.

Pigtatantya kan gobyerno kan Filipinas na an Kabataang Makabayan igwa nin 10,000-30,000 na myembro sa kasagsagan kan kusog kaini.

## Hilingon pa

*Anakbayan
*Bagong Alyansang Makabayan
* Komyun nin Diliman
* Kabataan Partylist
* Liga nin mga Estudyante sa Filipinas
* Malayang Pagkakaisa ng Kabataang Pilipino
* Student Movement Philippines (1965-1972)

## Reperensya
Coldplay

An **Coldplay** iyo sarong Ingles na banda na nabilog sa London, England kaidtong 1996. An bokalista tapos pianista iyo si Chris Martin, an gitarista iyo si Jonny Buckland, an bassista iyo si Guy Berryman, tapos an drummer man iyo si Will Champion, nagkahirilingan sinda sa University College London tapos duman nagpoon magtugtog nin musika kan 1996 hanggan 1998, inot nindang inapod an saindang sadiri na Pectoralz asin pagkatapos iyo Starfish bago dagos na binago an saindang pangaran na Coldplay. An mamoknang direktor tapos an dating manager na si Phil Harvey iyo permi na inaapod bilang an ikalimang miyembro ninda sa banda. Matapos mabago an saindang pangaran sa Coldplay, naitala ninda tapos nagluwas nin duwang EP: *Safety* kadtong 1998 tapos *The Blue Room* kadtong 1999. An panghuri iyo an saindang inot na pagluwas sa sarong panginot na record label, pagkatapos magpirma sa Parlophone.

## Mga kabali sa banda

* Chris Martin - bokalista, piano, gitara, keyboard, harmonica
* Guy Berryman - bass, bokalista, keyboard, mandolin, harmonica
* Jonny Buckland - bokalista, keyboard, piano
* Will Champion - tambol, perkusyon, bokalista, gitara, piano, keyboard
* Phil Harvey - direktor (binibisto kan Coldplay bilang saindang ikalimang miyembro)

## Bidyograpiya

* *Parachutes* (2000)
* *A Rush of Blood to the Head* (2002)
* *X&amp;amp;Y* (2005)
* *Viva la Vida or Death and All His Friends* (2008)
* *Mylo Xyloto* (2011)
* *Ghost Stories* (2014)
* *A Head Full of Dreams* (2015)
* *Everyday Life* (2019)
* *Music of the Spheres* (2021)
* *Moon Music* (2024)

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:ColdplayParis160717-22 (35267579284).jpg|Coldplay concert sa Paris
Ladawan:Coldplay 2017, cropped 01.jpg|Coldplay year 2017
Ladawan:Coldplay - December 2008.jpg|Coldplay 2008
Ladawan:Coldplay - The Rose Bowl - Friday 6th October 2017 ColdplayRoseBowl061017-15 (37665127202).jpg|Chris Martin bokalista kan Coldpay

## Panluwas na takod

*
Dyipni

An mga **dyipni** (Ingles: *jeepney*), inaapod man bilang **dyip** (Ingles: *jeep*), iyo an mga bus asin an pinakapopular na paagi nin pagbiyahe sa Filipinas. Bistado an mga ini sa surusuang pagtukaw asin popular na mga dekorasyon, na iyo nagin lakop na simbolo nin Filipinong kultura asin arte.  Sarong Sarao na dyipni an naeksibit sa Filipinong pabilyon sa 1964 New York World's Fair bilang sarong nasyunal na imahe para sa mga Filipino.

Gikan an mga dyipni kaidtong Amerikanong kolonyal na panahon sa mga taxi na bisto bilang **auto calesas**, harus napapalipot sa "AC". Naliwat ini sa namodipikang imported na awto na may katakod na bitbiton sa dekada 1930s na nagsirbi bilang baratong pampasaherong utilidad na behikulo sa Manila. An mga behikulong ini harus naraot sa Ikaduwang Gerang Pankinaban. An pangangaipo para sa karibay na pagbiyaheng behikulo iyo nagtaong dalan sa paggamit nin mga U.S. military na dyip na natada hali sa giyera, na nagin plantilya para sa modernong dyipni. An taramong "jeepney" iyo gikan sa "jeep" asin "jitney", an parehas na taramon iyo mga bistong slang sa mga panahon kaini: an "jitney" bilang popular na termino para sa Amerikanong taxicab, asin an "jeep" iyo sarong bagong namoknang termino para ipaliwanag an klase nin militaryong behikulo (pinagdedebatehan pa an ginikanan). An kadaklan sa mga dyipni iyo ginagamit bilang pampublikong utilidad na behikulo. An iba bilang mga personal na behikulo. Dae masyadong nagagamit an mga dyipni para sa komersyal o institusyonal na paggamit.

## Panluwas na takod

* An Dyipni: ''Automotive Icon'' kan Filipinas 
* Dokumentasyon kan mga Dyipni sa Cebu

## Toltolan
Talaod

An mga **talaod** mga gamgam na may mga halabang tabay, halabang liog asin sa tubig-tabang o sa mga kosa  nagpipirmi. Ini yaon sa pamilya nin **Ardeidae**, na sinasabing igwang 64 na namimidbid na species, asin sa Ingles an iba kaini binibistong mga egret o mga bittern kisa aporon na mga talaod.. An mga kaapil sa genera'ng *Botaurus* asin *Ixobrychus* inaapod sa Ingles na bitterns, asin an iba arog kan zigzag heron, o zigzag bittern, yaon klasipikado sa inapod na monotypic genus *Zebrilus*, asin ini kabali sa grupong monophyletic sa lindong pa man kan pamilyang Ardeidae. An mga Egrets iba man na gayo mga hitsura pero sa biyolohikal dai naiibang grupo sa talaod, asin ini kadaklan mga puti sa balukag o may maarteng pamamalukag. An mga talaod igwang haralabang tuka.

## Toltolan
Ibalon

An **Ibalon**, o **Ibalong**, iyo an suanoy na ngaran kan Rehiyon Bikol sa Filipinas.  An katahawan kan ineerokan iyo pinagtutubudan na sa gilid kan Salog Bikol sa presenteng Libmanan, Camarines Sur (segun sa Epikong Ibalong) o saMagallanes, Sorsogon na bisto bilang saro sa mga pinakaenot na Kastilang lugar sa isla nin Luzon. Sa ibang mga punto, an ngarang Ibalong iyo nagamit man kan mga Kastila sa pag-apud sa entirong Rawis nin Bikol, asin sa lain na pangyayari sa entirong isla nin Luzon.

An Epiko kan Ibalong, sa panahon ngunyan, iyo pigseselebrar sa Syudad nin Legazpi sa Albay. An Ibalong Festival iyo pigseselebrar an epikong istorya kan Kahadean kan Ibalong kaiba an tolong makasaysayang heroe na sinda **Baltog**, **Handyong**, **Bantong** asin iba pang mga suanoy na heroe. An mga tawo pigpaparada sa mga kalye an saindang mga maskara asin bado para arugon an mga heroe asin an mga kaiwal sa mga klasikong labanan na nakasurat na sa uusipon kan Kabikolan. Katuyohan kan Ibalong Festival na maipahiling an mainit na pag-ako asin karahayan sa gabos na tawo; an mga bisita asin turista iyo pig-eenganyo na magselebrar kaiba an mga Bikolano.

## Hilingon man

* Rehiyon Bikol
* Epikong Ibalong
* Ibalong Festival

## Toltolan
Dubnyo

An **dubnyo** (Ingles: *dubnium*) iyo sarong sintetikong elementong kimikal na may simbolong **Db** asin atomikong bilang na 105. An dubnyo iyo radyoaktibong maray: an pinakapusog na bistadong isotopo, an dubnyo-268, igwa nin kabangang-buhay na harus 28 na oras. Piglilimitahan ngani kaining maray an mas pinahiwas pa sanang pag-aadal sa dubnyo.

An dubnyo dae natural na mahihiling sa Kinaban asin iyo namomokna sana nin artipisyal. An Sobyet na Joint Institute for Nuclear Research (JINR) pig-aako an enot na pagkadiskobre kan elemento kaidtong 1968, na pigsundan kan Amerikanong Lawrence Berkeley Laboratory kaidtong 1970. An parehas na grupo nagtao nin saindang ngaran para sa bagong elemento asin piggamit ini nin mayong pormal na pagtugot. An haloy na karibongan iyo nasimbagan kaidtong 1993 sa paagi nin opisyal na imbestigasyon kan pagkadiskobreng pag-ako kan Transfermium Working Group, na namokna kan International Union of Pure and Applied Chemistry asin International Union of Pure and Applied Physics, na nagresulta sa pagbisto sa pagkadiskobre na opisyal na pigtao sa parehas na grupo. An elemento iyo pormal na pigpangaranan na *dubnium* kaidtong 1997 pakatapos kan banwaan nin Dubna, an pig-eerokan kan JINR.

## Bibliyograpiya

* 
* 
* 
* 
*
Siyensyang pangsosyedad

An **siyensyang pangsosyedad** (Ingles: *social science;* Aleman: *sozialwissenschaft*; Kastila, Portuges: *ciencias sociales*) iyo sarong grupo nin mga disiplinang akademiko na pinag-aadalan an mga aspekto nin tawo sa kinaban. Minarayo an mga ini gikan sa mga arte asin humanidades asin imbes, minataong-duon sa paggamit nin siyentipikong paagi asin mahigot na mga basehan nin ebidensiya sa pag-adal nin sankatawohan, kabali an mga paaging nabibilang asin paaging pangkarakter.

Inaapod minsan bilang mga *malulumoy na siyensya* an mga siyensyang pangsosyedad, sa pag-adal nin parehong inter-subhektibo asin obhektibo o aspetong istraktura kan sosyedad. Kabaliktadan ini sa mga *matatagas na siyensya* na pupuwedeng eksklusibong dapit sa obhektibong aspeto nin kapalibotan.

Mahihiling an mga eksperto sa siyensyang pangsosyedad sa pag-adal asin pag-teoriya manungod sa parehong pinagsalak asin indibidwal na mga kaugalian.

## Panluwas na takod

* Institute for Comparative Research in Human and Social Sciences (ICR)  (JAPAN)
* Centre for Social Work Research
* Family Therapy and Systemic Research Centre 
* International Conference on Social Sciences
* International Social Science Council
* Introduction to Hutchinson et al., ''There's No Such Thing as a Social Science''
Clinton D. Abilong

Si **Clinton D. Abilong **sarong Bikolanong parasurat na namundag sa banwaan kan Pio V. Corpus, probinsya kan Masbate. Nagtapos sya nin cum lade sa kursong Bachelor of Elementary Education (BEED) sa Bicol University College of Education. Sa presente, sya an School Head o tagapamayo kan Lampuyang Elementary School, sarong pampublikong eskwelahan sa elementarya sa Distrito kan Pio V. Corpus, Masbate sa irarom kan Schools Division Office probinsya nin Masbate. Myembro sya kan KATAGA: Samahan ng Mga Manunulat sa Pilipinas. Nagin parte man sya kan Saringsing Writers Workshop kan taon 2014 asin kan panduwang Let's Read Philippines BookLab kan 2021. Pira sa saiyang mga tula an nakabali na sa manlain-lain na antolohiya sa luwas asin laog kan rehiyon kan Bicol. Saro man sya sa mga nagin editor kan PAGTUOD: Mga Sigulanong Europeo sa Minasbate kag Tigaonon na pigpublikar kan Ateneo De Naga University Press.
 
## Reperensya
Juice

An **juice** iyo sarong inomon na gikan sa ekstraksyon o pagpuga nin natural na likido na yaon sa prutas asin gulay. Pwede man na dapit ini sa mga likidong pigtawan nin namit kan konsentrado o iba pang mga biyolohikal na pagkakang gunuan, arug kan karne o pagkakang-dagat, arug kan *clam juice*. An juice iyo harus pigkokonsumo bilang sarong inomon o ginagamit bilang salak o pangnamit sa mga pagkakan o iba pang mga inomon, arug sa *smoothies*. 

Luminuwas an juice bilang sarong popular na inomon pakatapos mahaman an pasteurization na paagi na nagtao sa kaini nin kakayahang mapreserba nin dae minagamit nin permentasyon (na ginagamit sa paggibo nin arak). An pinakadakulang nagkokonsumo nin prutas na juice iyo an New Zealand (harus sarong *cup*, o 8 ounces, kada aldaw) asin Colombia (lagpas sa tolong kwarterya nin cup kada aldaw). An pagkonsumo kan prutas na juice naglalangkaw nin kabilugan sa yaman kan nasyon.

## Panluwas na takod
* 

## Toltolan
Fay ki Boli

An **Fay Kee Bolee** (, lit. *Tataramon na Fay*) sarong kawat na tataramon na ginagamit kan mga parataram nin Urdu sa Pakistan. Pwedeng tinatawan ining importansya bilang sarong daing importansya na panribay na cipher asin minsan ining piggagamit kan mga adulto sa pag uulay sa (pigtutubudan na) pribasiya sa presensya kan kaakian o baliktadan. Harani ini sa mga kawat na mahihiling sa ibang mga tataramon na arog kan alpabetong Farfallino kan (Italyano), jeringonza kan (Espanyol/Portuges), asin Pig Latin kan (Ingles).

Naaayon an "*Fay*" (), na sarong alpabeto kan tataramon na Urdu sa tanog kan *F* kan Ingles, pwedeng ribayan kan kadaklan na iba pang mga katanog tanganing makamukna nin ibang barayti. An Pay ki Boli iyo an saro pang mas komplekadong baryasyon kan kawat na tataramon. 

## Hilingon man
* Kawat nin tataramon
* Pig Latin
* Ubbi dubbi
* Javanais
* Jeringonza
* Alpabetong Farfallino
* Rövarspråket
Francis Pangilinan

Si **Francis Pancratius** "**Kiko**" **Nepomuceno Pangilinan** (; namondag Agosto 24, 1963) iyo sarong Filipinong abogado asin politiko na presenteng nagsisirbi bilang sarong Senador kan Filipinas poon taon 2016, na nagligad naman na nagsirbi poon 2001 hasta 2013. 

An poltikang karera ni Pangilinan nagpoon kan siya saro pang estudyante aktibista kaidtong 1985, sa katahawan kan People Power Revolution. Sa Senado, nagsirbi siya bilang Lider kan Mayorya sa Senado poon 2004 hasta 2008. Kaidtong Mayo 2014, si Pangilinan napili bilang Katabang kan Presidente para sa Pagkakang Seguridad asin Agrikultural na Modernisasyon ni Presidente Benigno Aquino III. Si Pangilinan nagdalagan liwat para senador kaidtong 2016 sa irarom kan Partido Liberal, asin nag-ikasiyam sa kagduwang mga ganang kandidato. Siya an presenteng presidente kan partido.

## Panluwas na takod
* Senator Kiko Pangilinan – Senado kan Filipinas
* 
* Panindog sa Facebook ni Kiko Pangilinan
* Beripikadong 

## Toltolan
Hayop Ka!

An ***Hayop Ka!*** (,sarong profanity na an boot sabihon "*Hayop ka!"* sa Bikol), midbid man sa ***Hayop Ka! (Hayop ka!)***, ***Hayop Ka! The Nimfa Dimaano Story***, asin ***You Animal!***, sarong 2020 pig-animar na adultong romantikong makangirit na pelikula na pigderekta ni Avid Liongoren. Nagpapahiling ini nin sarong boses kan tawuhan na mauragon na si Angelica Panganiban, Robin Padilla, asin Sam Milby. Tiningugan ni Panganiban si Nimfa na sarong antropomorpikong pusa na nagtatrabaho bilang sarong paratinda nin pahamot asin an saiyang kailusyon, sarong mongrel na pigngaranan na Roger (Padilla), sarong empleyado bilang dyanitor. Kan mabisto ni Nimfa si Iñigo (Milby), sarong mayamam na ayam na igwang karera bilang sarong high-profile entrepreneur, nahihiling niya an saiyang sadiri sa tahaw kan sarong love triangle.

Piggibo kan Rocketsheep Studio asin Spring Films, iniluwas an pelikula kan Oktubre 29, 2020 sa Netflix sa mga piling teritoryo.

Nakaguno sa pangkagabsan an pelikula nin  mga psitibong pagsusuri gikan sa mga kritiko, papuri sa pagpapangirit, animasyon, asin gibo nin boses,pigkritisismo man lalo na sa oras nin pagpapadalagan asin bakong karaniwang plot.

Inanunsyo an *Hayop Ka!* bilang sarong opisyal na pagpipilian para sa panginot na kompetisyon sa  2021 Annecy International Animated Film Festival. Pig-anunsyo kan CNN Philippines asin director Avid, na an masunod na pelikula yaon pa sa pag-uuswag, pinangaranan na *Hayop Ka Din* (Hayop ka man).

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* 
* 
*
Bong Go

Si **Christopher Lawrence** "**Bong**" **Tesoro Go** (; namondag Hunyo 14, 1974) iyo sarong Filipinong politiko na nagsisirbi bilang Senador poon taon 2019. Nagligad siyang nagsirbi sa Gabinete ni Presidente Rodrigo Duterte bilang Espesyal na Katabang sa Presidente asin Pamayo kan Presidential Management Staff poon Hunyo 2016 hasta Oktubre 2018. Si Go nagsiribi bilang personal aide asin special assistant ki Duterte poon 1998, kan si Duterte alkalde pa sa Syudad nin Davao.

SIya man an presenteng namamayo sa komitiba nin salud asin demograpiya sa Senado.

## Panluwas na takod
* 
* 

## Toltolan
Abdellah Rezzoug

Si **Abdella Rezzoug** o **Abdella Zarok** sarong paragibong pelikula sa Libya. Kan 1970 ginibo nya an kainot-inuting dramang pelikula sa Libya, an *When Fate Hardens*.

## Mga pelikula

* *When Fate Hardens* / *Destiny Is Hard* (Indama Yaqsu al-Zaman), 1973.
* *Symphony of Rain* (Ma’azufatu  al-matar), 1991

## Reperensya
The Carpenters

Si **The Carpenters** sarong Amerikanong parakanta.

## Album
* Offering/Ticket to Ride (1969)
* Close to You (1970)
* Carpenters (1971)
* A Song for You (1972)
* Now & Then (1973)
* Horizon (1975)
* A Kind of Hush (1976)
* Passage (1977)
* Christmas Portrait (1978)
* Made in America (1981)
* Voice of the Heart (1983)
* An Old-Fashioned Christmas (1984)
* Lovelines (1989)
* As Time Goes By (2004)
Babayi

An **babayi** o **babai** (Tagalog: *babae*) iyo katagang pangtawuha na piggagamit para sa tawo (Ingles: *woman* o *lady* [saroan] asin *women* o *ladies* [kun darakulan]) asin mga hayop (Ingles: *female*; sa Hebreo: *ishah*; sa pirang sangli sa Bibliya: *virago*, *varona*). Kabaliktadan ini kan katagang lalaki.    

Inaapod na **kababaihan** (Ingles: *womanhood* o *womankind*) an grupo nin mga babayi. Harus dapit an katagang babayi sa mga **ginang** [may agom] asin **daraga** (gikan sa Sanskrito: *दारिका* [dārikā]) [mayo pang agom] na yaon sa tamang gurang na. **Aking babayi** (Ingles: *girl* o *lass*) man an apud sa sarong babaying tawo na mayo pa sa tamanag gurang, asin **daragita** an sarong aking babaying nagdadaraga. An rapsak na termino para sa babayi iyo an **babaknit**. Inaapod man na **tiya** an saro bilang paggalang sa sarong dae kaano-anong babayi, alagad piggagamit an **mis** (Ingles: *miss*) asin **misis** (Ingles: *Mrs.*) bilang paggalang sa sarong kabisto na tawo.

## Panluwas na takod
* 
* 

## Toltolan
Lalaki

An **lalaki** (Tagalog: *lalaki* o *lalake*) iyo an katagang pantawuha na ginagamit para sa tawo (Ingles: *man* [saroan] asin *men* [kun darakulan]) asin mga hayop (Ingles: *male*; sa Hebreo: *ish*; sa pirang sangli sa Bibliya: *vir*, *varon*). Kabaliktadan ini kan katagang babayi.

Inaapod na **kalalakihan** (Ingles: *manhood*, *mankind*, o *gentlemen*) an grupo nin mga lalaki. Harus dapit an katagang lalaki sa mga **ginoo** na yaon sa tamang gurang na. **Aking lalaki** (Ingles: *boy*) an apud sa sarong lalaking tawo na mayo pa sa tamang gurang, asin **solterito** (Ingles: *lass*) man ang sarong lalaking nagsosoltero pa sana. An rapsak na termino para sa lalaki iyo an lalaknit. Inaapod na **tiyo** an lalaki kun may paggalang sa sarong dae kaano-anong lalaki. **Soltero** man an apud sa sarong lalaking mayo pang agom pero yaon na sa tamang gurang.

## Mga panluwas na takod
* 
* 

## Toltolan
Topolohiya

Sa matematika, an **topolohiya** (Ingles: *topology*; gikan sa mga Griyegong taramon na τόπος, 'lugar, lokasyon', asin λόγος, 'pag-adal') iyo dapit sa mga karakter kan heometrikong bagay na iyo pigpreserba sa irarom kan padagos na depormasyon, arug kan stretching, twisting, crumpling, asin bending; na iyo, mayo nin pangsaradong labot, pangbukas na labot, tearing, gluing, o pag-agi sa sadiri.

An mga ideya na yaon sa topolohiya iyo mabalik ki Gottfried Leibniz, na kaidtong ika-17 na siglo naisip an  asin . An Seven Bridges of Königsberg na problema asin pormula nin polyhedron ni Leonhard Euler iyo an mga pinakaenot na mga teorema kan lado. An terminong *topology* iyo pigheras ni Johann Benedict Listing kaidtong ika-19 na siglo, alagad dae hasta sa enot na dekada kan ika-20 na siglo na an ideya kan topolohikal na ispasyo iyo nahaman.

## Panluwas na takod

* 
* Elementary Topology: A First Course Viro, Ivanov, Netsvetaev, Kharlamov.
* 
* The Topological Zoo sa *The Geometry Center*
* Topology Atlas
Pirilian

An **pirilian** o **eleksyon** (Ingles: *election*) iyo sarong pormal na grupo nin pagpasyang proseso kun sain an populasyon iyo nagpipipli nin indibidwal o dakol na tawo para magkapot nin pampublikong opisina.

An mga eleksyon iyo an ordinaryong mekanismo kun sain an modernong reoresentanteng demokrasya iyo nag-ooperar poon kan ika-17 na siglo. An mga eleksyon pwedeng panuon an mga opisina sa lehislatura, minsan sa ehekutibo asin hudikatura, sagkod para sa rehiyonal asin lokal na gobyerno. An prosesong ini an ginagamit man sa nagkapirang mga pribado asin pang-negosyong organisasyon, poon sa mga club pasiring sa boluntaryong asosasyon asin korporasyon.

An mag-*elekto* iyo may boot-sabihon na "magpili o maggibo nin desisyon", asin minsan an iba pang pormakan balota arug kan referendums iyo inaapod na eleksyon, urog na sa Estados Unidos.

## Panluwas na takod

*PARLINE database on national parliaments. Results for all parliamentary elections since 1966
* "Psephos," archive of recent electoral data from 182 countries
*ElectionGuide.org — Worldwide Coverage of National-level Elections
*parties-and-elections.de: Database for all European elections since 1945
*ACE Electoral Knowledge Network — elektoral na ensiklopedya asin relatibong gunuan hali sa konsursyom nin mga elektoral na ahensya asin organisasyon.
*Angus Reid Global Monitor: Election Tracker
Franklin Drilon

Si **Franklin** "**Frank**" **Magtunao Drilon** (namondag Nobyembre 28, 1945) iyo sarong Filipinong politiko na nagsisirbe bilang Menoryang Lider kan Senado poon 2017. Poon kan 2010, yaon siya sa saiyang ikaduwang pagtukaw sa Senado, na enot na nagsirbi poon 1995 sundo 2007. Tolong beses siya nagsirbe bilang Presidente kan Senado: kan 2000, poon 2001 sundo 2006, asin poon 2013 sundo 2016. Sa saiyang pagsirbe kaidto bilang Mayoryang Lider kan Senado asin Presidente pro tempore kan Senado, siya sana an senador na nakasirbe sa gabos na apat na mayor na lideratong posisyon sa Senado. Bilang kaapil kan Partido Liberal poon 2003, siya nagin bise-chairman kan partido poon 2011 asin nagligad na nagsirbe bilang chairman asin presidente kan partido.

Nagsirbe man siya bilang Kahilom kan Paggibo asin Empleyo, Kahilom kan Hustisya, asin Ehekutibong Kahilom sa administrasyon ni Presidente Corazon Aquino. Nagin Kahilom kan Hustisya liwat durante sa administrasyon ni Presidente Fidel V. Ramos.

Si Drilon namondag asin nagdakula sa Syudad nin Iloilo asin nag-adal nin ley sa Unibersidad kan Pilipinas. Nag-ikatolo siya sa 1969 Bar Exams asin nagtrabaho ngona bilang pribadong abogado bago naaglaog sa gobyerno.

## Panluwas na takod

*Senador Franklin M. Drilon – Senado kan Filipinas
Oga Bello

Si **Adebayo Salami** midbid sa saiyang pangaran sa entablado na Oga Bello, sarong beteranong Nigerian na aktor, paragibong pelikula, prodyuser nin pelikula asin direktor.

## Karera
Dawa ngani si Salamina gikan sa Kwara, sya namundag kan 9 Mayo 1953 sa Estado nin Lagos kun sain sya nagklase kan saiyang elementarya sagkod segundarya.

Itinampok nya sa pinakainot na pelikulang Yoruba, an **Ajani Ogun**, na kun sain si Adeyemi Afolayan, an ama ni Kunle Afolayan asin Gabriel Afolayan, an nanginginot na papel.

Saro syang inot na myembro kan Association of Nigerian Theatre Arts Practitioners, asin nagsirbi man bilang presidente kaini.

## Mga onra

* 2014 Best of Nollywood Awards

## Reperensya
Rufo Tuy, Jr.

Si **Rufo Ocampo Tuy, Jr.**  (9 Enero 1936 – 26 Septyembre 2021) sarong Bikolanong parabareta sa radyo, peryodista asin brodkaster. Namundag sa Tinambac, Camarines Sur, siya aki kaidtong Rufo, Sr. na nagin sarong District Supervisor kan Departamento nin Edukasyon.

## Edukasyon

Graduado sa sekundarya sa Ateneo de Naga High School kan 1954, siya nag'adal man sa University of Nueva Caceres
kun saen nagkua man siya kan kurso nin Bachelor of Arts asin nagin editor siya igdi kan publikasyon kan kolehiyo. Nagkua man nin Law alagad dai tinapos.  

## Karera

An karera niya sa media halawig nanggad. Nagpoon siyang magtrabaho sa DZDR na an istasyon namumugtak sa Kalye Barlin, Syudad nin Naga bilang parabareta kan Insular Life News.  Dangan nakabalyo siya sa DZRB na nakapwesto sa Dinaga, Canaman. Alagad, siya nagin man peryodista sa Bicol Mail kan buhay pa idtong si dipuntong Leon Aureus. Nagtrabaho pa man siyang dikit na oras sa  Naga Times na pagsasadiri ni Ramon Tolaram. Kan taon 1965, si Rufo Tuy kinua kan DZGE, sarong istasyon  nin radio sa Haring, Canaman na ini pagrorogaring ni Senador Edmundo Cea. Igdi siya naglabing 30 anyos na serbisyo sa pagdarang bareta sa komunidad.  Mala ta nagretiro siya sa media kan taon nang 2000, pero kinua pa ngani siyang consultant ni Manubay sa pag’asikaso kan mga tubohan kaini.  

Bilang parabareta, agang amay na alas 7 an boses niyang garo baga pighahapag nangalatikat sa ayri kan an radyo iyo pa an dominanteng dalaydayan nin bareta asin dai pang gayo uso sa Kabikolan an mga istasyon nin telebisyon. Parati tinatapos niya an pagbabareta sa siring na pagboses, "Iyan an mga bareta ngonyan na aldaw, iyo man ini si Rufo Tuy, Jr."

## Pagpipilang
Kan Desyembre 14, 2018 si Rufo Tuy, Jr. pig'onra kan Sumaro Bikolnon sa sarong pagtiripon sa kaogmahan nin Pasko asin ginawadan siya kan Gawad Hiyangta sa halawig na serbisyo niya sa komunidad bilang parabareta sa radyo asin pagtulod sa lenggwaheng Bikol sa mahiwas na paggamit kaini.

Si Rufo Tuy, Jr. saro  man sa kagresibi nin pag'onra sa Ika-11 Taboan National Writers Festival ginibo sa Central Bicol State University of Agriculture (CBSUA) sa banwaan nin Pili, Camarines Sur kan Oktubre 7-8, 2019 komo saro sa tagatulod kan tataramon na Bikol sa saiyang karera.

## Toltolan
Partido Federal kan Filipinas

An **Partido Federal kan Filipinas** (Ingles: *Federal Party of the Philippines*; Tagalog: *Partido Federal ng Pilipinas*), bistado man sa inisyal na **PFP**, iyo sarong nasyunal na partido politikal sa Filipinas. Namokna ini kan mga mahigot na kaalyado ni Presidente Rodrigo Duterte na pinapangenotan kan Kahilom nin Departamento nin Agraryanong Reporma na si John Castriciones. An partido naitogdas bilang suporta sa gobyernong Duterte. Kan October 2018, an Komisyon sa Eleksyon kan Filipinas pigtugotan an akreditasyon kan Partido Federal kan Filipinas.

An partido susuportahan an kandidatora ni Bongbong Marcos, na nagbali sa partido kan Oktubre 5, 2021, para sa pang-presidenteng eleksyon sa 2022.

## Panluwas na takod
*

## Toltolan
Rosas

An **rosas** (Ingles: *pink)* iyo sarong kulay na malungsing tinta nin pula asin iyo pigpangaranan pakatapos sa burak nin kaparehas na ngaran. Ini iyo enot na nagamit bilang ngaran nin kulay sa kataposan kan ika-17 na siglo.

Segun sa mga surbey sa Europa asin sa Estados Unidos, an rosas iyo an kulay na harus pigsusugpon sa kagayonan, karahayan nin ugali, sensitibidad, kalumoyan, hamis, kaakian, kababaihan, asin romansa. An salak nin rosas asin puti iyo pigsusugpon sa kalinigan asin pagka-inosente, sagkod man an salak kan rosas asin itom iyo pigsusugpon sa erotisismo asin seduksyon. 

## Toltolan
Ronald dela Rosa

Si **Ronald Marapon dela Rosa** (namondag Enero 21, 1962), bistado man bilang **Bato**, iyo sarong Filipinong politiko asin retiradong pulis na opisyal na presenteng nagsisirbe bilang sarong senador kan Filipinas poon 2019. Nagsirbe man siya bilang hepe kan Nasyunal na Kapulisan kan Filipinas poon Hulyo 1, 2016 sundo Abril 19, 2018 asin Direktor Heneral kan Bureau of Corrections poon Abril 30 sundo Oktubre 12, 2018.

Nag-ikalima si Dela Rosa sa saiyang kandidatura sa Senado asin nakaguno nin 19 milyong boto sa pang-senadong eleksyon kan Filipinas kaidtong 2019. Kan Oktubre 8, 2021, an paksyon nin PDP–Laban na nagsusuporta ki Presidente Rodrigo Duterte nag-anunsyo na si dela Rosa an saindang kandidato para presidente kan Filipinas sa maabot na eleksyon na 2022, sa kaparehas na aldaw na nagsumite kan saiyang sertipiko nin kandidatura sa Komisyon kan Eleksyon.

## Toltolan
Teddy Baguilat

Si **Teodoro "Teddy" Brawner Baguilat, Jr.** iyo sarong Filipinong politiko asin aktibista na nakapokus sa karapatan nin mga katutubo asin iba pang menoryang grupo. Bistado si Baguilat para sa saiyang daeng takot na liberal na ideya asin prinsipyo. Siya iyo sarong katutubong lider kan etnikong grupong Ifugao sa kabukidan nin Cordillera, presenteng Representante kan Solamenteng Distrito nin Ifugao sa Filipinas, asin an Presidente kan Global Consortium for Indigenous Conserved Communities Areas (ICCA Consortium), sarong pang-abisong lawas sa Convention on Biological Diversity (CBD) kan Nagkakasararong Nasyon.

## Toltolan
Salvador Panelo

Si **Salvador** "**Sal**" **San Buenaventura Panelo** (namondag Septembre 23, 1946) iyo sarong Filipinong abogado na nagsisirbi bilang an Chief Presidential Legal Counsel ni Presidente Rodrigo Duterte. Nagligad man siyang parehas na nagsirbe bilang an Tagapagtaram kan Presidente poon 2018 sundo 2020 asin iyo an legal na taga-abiso durante sa pangpresidenteng kampanya ni Duterte kan 2016. Bilang sarong pribadong abogado, kuminapo na siya nin mga kaso na kaiba an mga politiko asin iba pang kontrobersyal na personalidad. Dati man siyang Direktor kan Integrated Bar of the Philippines.

Gikan si Salvador Panelo sa Syudad nin Naga, Camarines Sur. Nag-adal siya nin elementarya sa Murphy Elementary School asin hayskul sa Roosevelt Memorial High School (AY 1959-1962). Naguno niya an saiyang BS sa Political Science asin BA English na mga degri sa Unibersidad kan Nueva Caceres. Nagpasiring siya sa Manila para mag-adal sa Kolehiyo nin Ley kan Unibersidad kan Pilipinas para sa saiyang abogasiya. Bilang sarong estudyante kan Unibersidad kan Pilipinas Diliman asin miyembro kan Sigma Rho Fraternity, nag-iiba siya sa mga estudyanteng aktibismo bago an panahon nin batas militar. Nagtinir siya sa Unibersidad kan Pilipinas asin nakompleto an abogasiya kan 1974. Naipasa niya man an Philippine Bar Examination sa kaparehas na taon.

## Toltolan
Bill Peet

Si **Bill Peet** (Enero 29, 1915 – Mayo 11, 2002) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses, prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo. Nagbali si Peet sa Disney kaidtong 1937 asin enot na nagtrabaho sa *[[Snow White and the Seven Dwarfs]]* (1937) harani sa kataposan kan produksyon kaini. Sa pagpadagos, an saiyang pagtrabaho sa mga tampok na animasyong pelikula naglalangkaw, asin nagtinir hasta sa kapinunan kan paghaman sa *[[The Jungle Book (1967 film)|The Jungle Book]]* (1967). An pagganap sa Walt Disney sa direksyon kan proyekto nagtaong dalan sa permanenteng personal na break.

An subsekwentong karera ni Peet iyo bilang parasurat asin illustrador nin nagkapirang mga librong pang-aki, kabali an *Capyboppy* (1966), *[[The Wump World]]* (1970), *The Whingdingdilly* (1970), *[[The Ant and the Elephant]]* (1972), asin *Cyrus the Unsinkable Serpent* (1975).

## Panluwas na takod
* Websityo ni Bill Peet
*
DZHW

An **DZHW** (1512 AM) **Hataw Radyo** sarong barita istasyon nin radyo na kagsadiri kan Bicol Broadcasting System.
Lito Atienza

Si **Jose** "**Lito**" **Livioko Atienza Jr.** (namondag Agosto 10, 1941) iyo sarong Filipinong poltiko na nagsisirbe bilang representante kan party-list na Buhay poon 2013, asin bilang sarong House Deputy Speaker poon Nobyembre 2020. Nagligad man siyang nagsirbe bilang Kahilom kan Kapalibotan asin Natural na Yaman poon 2007 hasta 2009 sa administrasyon ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo. Nagin man siyang Alkalde kan Manila nin tolong surunodang termino poon 1998 hasta 2007.

Naghohost man siya sa pangtelebisyong serye na *Maynila* poon 1998.
## Panluwas na takod
*An Syudad nin Manila
Aderonke Adeola

Si **Aderonke Adeola** sarong Nigerian Film Director, historyador, Fashion Entrepreneur, Scrip-writer asin Producer. Ginana niya an premyo kan UNESCO kan 2019 African Film Festival para sa saiyang dokumentaryo sa  Awani. Siya saro man na premyadong Parasurat para sa The Guardian asin sa ThisDay Newspapers.

## Karera
Si Adeola gradwado sa Art History. Dati siya nagtrabaho sa Marketing and Communications sa Stanbic IBF asin siya saro man na katuwang na Producer sa RED TV bago maglaog sa paggibo nin mga dokumentaryo. Siya katabang na Producer sa pagkamukna kan Novel na nagin pelikula- an ***Half of a Yellow Sun***. Siya an nagpapel sa saiyang pinakainot na dokumentaryo na pelikula na AWANI na nagpagana sa saiya kan UNESCO Prize sa 2019 African Film Festival asin premyong merito sa 2019 Impact elementary Awards.

## Reperensya
Afi Azaratu Yakubu

Si **Afi Azaratu Yakubu** sarong beteranong personalidad sa media, prodyuser nin mga dokumentaryo asin sarong aktibista. Nakaresibi siya kan 2006 Edberg Award sa Sweden asin kan 2013 Martin Luther King, Jr. Award for Peace and Social Justice para sa saiyang trabaho na may matuninong asin nakakasustenir na mga isyu sa pag-uswag sa Aprika partikularmente sa Ghana.

## Kaamayi kan buhay asin edukasyon
Namundag siya sa Northern Region kan Ghana.
## Mga gawad
Nakakua sya kan saiyang mga premyo asin pagmidbid sa mayor na mga gibo ni Yakubu sa deretsos asin katuninongan sa kababaihan,  kabali an mga ini :

* 2004 - Dagbon Personalidad kan taon
* 2006 - Edberg Award in Sweden para sa saiyang trabaho na may matuninong asin sustenidong mga isyu sa pag - uswag sa Aprika sa pankagabsan asin Ghana partikularmente.
* 2013 - Martin Luther King Junior Award for Peace and Social Justice from the United States of America Embassy, bilang pagmidbid sa saiyang trabaho sa pagpalakop nin katuninongan asin katiwasayan sa Amihanan na Rehiyon nin Ghana.

## Toltolan
Diiriye Guure

Si **Diiriye Guure** (1860 – 1920) nagin Hade kan Darawiish poon 1895 sagkod na siya nagadan.

## Toltolan
Alice Bush

Si **Alice Mary Bush** (7 Agosto 1914 - 12 Pebrero 1974) sarong payunir na taga-New Zealand na babaeng doktor, pediatrician asin aktibista para sa mga serbisyo sa pagplano sa pamilya asin pag-aborsyon .

## Karera sa Medisina
Si Alice Stanton namundag kan 1914 asin naglaog sa Otago Medical School sa Unibersidad nin Otagoo, Dunedin, kan 1933, asin tinapos an saiyang MB asin ChB kan 1937.  Ninombrahan sya bilang Resident sa Auckland Hospital kan 1938. Nagbali sya sa mga medikal na tawihan sa Auckland's Truby King Karitane Hospital and Mothercraft Care facility kan 1940, asin nagpadagos sa siring hasta na sya magadan.

Kan 1940s, nakabali sya sa mga pulitika sa medisina. Kapwa kagsurat sya kan dokumentong nagrerekomendar sa *A National Health Service* (1943) para sa  New Zealand, asin makalihis kaini naagom nya man si William Bush kan 1940. Nagsirbi sya bilang Sekretaryo (1945–1946) asin Presidente (1948, 1953) kan Auckland branch kan New Zealand Medical Women's Association. Nagbali man sya sa Royal Australasian College of Physicians (1946) asin nagin fellow sa parehong organisasyon, asin inot na babaying makagibo kaini (1955). Kan 1947, nagpasiring man sya sa London asin nagin doktor sa Hospital For Sick Children, bago magbwelta sa New Zealand kaiba an saiyang agom, kun sain nagtabang sya sa pagmukna kan  Pediatric Society of New Zealand sa pareho man na taon.

## Pagplano kan Pamilya asin Aktibismo sa Aborsyon
Sa katapusi kan 1940s, nagi man syang imbwelto sa New Zealand Family Planning Association asin nagtabang sa pagpakarhay kan organisasyon na kaidto ngani kontrobersyal, huli sa pagsasapubliko asin pagdidistribwer nin mga kontraseptibo. Nagsirbi sya sa board kaini (1947) asin nagtukaw sa medical advisory committee (1960), bago nagin liaison sa New Zealand Medical Association bago mag apruba an New Zealand sa pagpapanao nin mga kontraseptibo (1961). Naisurat man an mga nahaman nyang ini sa kasaysayan kan Family Planning Association asin an kagsurat man kan saiyang biograpiya na si Faye Hercock nagsabi na pigtawan nya nin duon an backstreet abortion asin an pagigin konserbatibo kan saiyang mga kairibang lalaki sa ligal asin baratong aborsyon sa New Zealand. Paghaloy-haloy, napapusog man ni Alice an saiyang posisyon asin nagin saro sa mga kagmukna kan  Abortion Law Reform Association of New Zealand. Kan sya magadan, kan 1974, an Auckland Medical Aid Centre nagbukas man asin nagtao ini nin libreng abortion clinic asin primero ini sa New Zealand.

## Bibliograpiya

* Alice Bush et al.: *A National Health Service*: Wellington: Progressive Publishing: 1943.
* Faye Hercock: *Alice: The Making of A Woman Doctor: 1914–1974*: Auckland: Auckland University Press: 1999: .
* Helen Smythe: *Rocking the Cradle: Contraception, Sex and Politics in New Zealand:* Wellington: Steele Roberts: 2000: .
** 

## Reperensya
Neri Colmenares

Si **Neri Javier Colmenares** (, namondag Desyembre 4, 1959) iyo sarong Filipinong abogado para sa karapatang pantawo asin aktibista. Saro siyang asosyado kan Asian Law Centre sa Melbourne Law School kan pigkokompleto niya an saiyang Ph.D. sa abogasya sa "The Writ of Amparo and the International Criminal Court." Nagtukdo man siya sa University of Melbourne para sa International Human Rights Law asin sa Rome Statute kan International Criminal Court.

Namondag sa Bacolod, Negros Occidental, nakiiba si Colmenares sa mga paglaban sa diktaturya kan nagligad na Presidente Ferdinand Marcos kan 1976. Aktibo siya sa College Editors Guild of the Philippines (CEGP) asin Student Christian Movement of the Philippines (SCMP), asin nagin rehiyonal na pamayo sa Visayas kan Student Catholic Action (SCA). Pakatapos magin miyembro kan nasyunal na konseho kan SCA, siya iyo pig-aresto. Sa pagtapos kan saiyang detensyon, napasiring si Colmenares sa Manila kun sain nagbali siya sa manlainlain na mga relihiyosong organisasyon. An aktres na si Angel Locsin (Angelica Locsin Colmenares sa totoong buhay) iyo tiyaon ni Colmenares, alagad mas gurang siya nin 25 na taon. Segun sa mga report, an ama kan duwa iyo relatibo, pero mayo nin padagos na detalye an pigtao manungod sa bagay na ini.

## Toltolan
Doreen Thomas

Si **Doreen Thomas**, propesor sa Mechanical Engineering sa Unibersidad nin Melbourne,  nakakua nin B.Sc na porma sa Unibersidad nin Cape Town, B.Sc (Hon) hali sa Unibersidad nin Wiitwatersrand. Sa Oxford, nakakua sya nin M.Sc. asin sarong D.Phil   kan 1976, na may mathematical dissertation na igwa nin titulong *Problems in Functional Analysis*.

An saiyang matematikong trabaho sa pag-analisar sa mga network nagbunga kan saiyang mga kontribusyon sa inhenyeriyang elektrikal asin mekanikal.

Bilang propesor sa dakol na eskwelahan sa inhinyeriya, sa matematika asin estadistika asin bilang asosyadong dean sa pagsiyasat asin pag-adal sa pagsiyasat sa Melbourne dakol an ginibo nya tanganing enkaminaron an mga babae na magin inhenyero.  An mga paratukdo kan inhenyeriya kan Unibersidad nin Melbourne nagtaong onra sa saiyang trabaho paagi sa pag-alok nin mga scholarship na postdoctoral sa saiyang pangaran. Sya kaapil kan Australian Academy of Technological Sciences and Engineering and a Fellow of Engineers Australia   Pinagnegosyo nya an saiyang mining software na nagpamarhay kan disenyo sa pagmimina sa paagi kan kumpanyang MIneOptima na pigbakal man kan kumpanyang mining software na RPM.

## Reperensya