Fossil fuel

An **fossil fuel** sarong hydrocarbon-containing materyal na nabuo sa irarom kan daga hale sa mga tada nin gadan nang mga tinanom asin hayop. Kinukua asin sinusulo kan mga tawo tanganing  makapaluwas nin enerhiya na pwedeng magamit. An mayor na mga fossil fuel iyo an karbon, petrolyo asin natural na gas, na kinukua nin mga tawo sa pagmina asin pag - ati. An mga gasolina puwedeng ilaag tanganing direktang gamiton an init (e.g. para sa pagluto), sa paggibo nin mga makina (arog kan mga makina sa kombustyon sa mga sasakyan na de motor), o sa pagprodusir nin elektrisidad. 

An fossil fuel sarong gasolina na igwa nin natural na mga proseso, arog baga kan anaerobic decomposition kan mga nakatalbong na gadan  na mga organismo, na igwa nin organikong mga molekula na naggikan sa suanoy na proseso kan *photosynthesis* na nagluluwas nin enerhiya sa kombusyon. An siring na mga organismo asin an ibinubunga kaiyan na mga gasolina sa parate igwa nin edad na minilyon na taon, asin kun beses labing 650 milyones na taon an edad. An mga gasolina igwa nin haralangkaw na porsentahe nin karbon asin kabale an mga petroleum, karbon, asin natural na gas. Sa parate, kaiba sa paggamit nin mga preserbadong tada an keril gasolina asin *propane*. An mga preserbadong gasolina poon sa mga materyales na hale sa bulkan na may hababang carbon-hydrogen ratio (arog nin metal), sagkod sa mga likido (arog nin petroleo), sagkod sa mga materyal na daing maginibo na kompuwesto nin haros purong karbon, siring sa anthracutate. Manonompongan an *Methane* sa mga langtad na hydrocarbon na mga lugar, na asosyado sa lana, o sa porma nin mga kantil sa metal.

Poon kan 2018, an pangenot na mga pinagkukuanan nin enerhiya sa kinaban iyo an kompuesto nin mga petroleo (34%), kaal (27%), asin natural na gas (24%), na katimbang nin 85% gasolina sa pangenot na enerhiya sa kinaban. Kabale sa mga reperensiang Non-fosil an nuklear (4.4%), hydroelectric (6.8%), asin iba pang *renewables* (4.0%, kaiba na an geothermal, solar, doros, kahoy, asin basura). An kabtang nin mga *renewables*  (kabale an tradisyonal na mga bioma) sa biyong pangultimong puwersa kan kinaban 18% kan 2018. Kun ikokomparar sa 2017, an panbilog na kinaban na enerhiya nag - oswag sa rikas na 2.9%, haros doble an promedyong 10-year na 1.5% kada taon, asin an pinakamarikas poon kan 2010.

Mantang an mga preserbadong gasolina padagos na napoporma paagi sa natural na mga proseso, sa pankagabsan an mga iyan kinoklasipikar na daing ibang rekurso huli ta minilyon na taon an kinakaipuhan tangang maporma dangan mamidbid na buhay na mga reserbang daga an inuubos nin mas marikas kisa sa mga bagohan.

Kadaklan sa mga nagadan sa polusyon sa duros iyo huli sa mga preserbadong gasolina, kinakarkulong kinakarkulo na labing 3% kan lakop sa pankinaban na GDP, asin an mga preserbadong gasolina makapipreserba nin 3.6 milyones na buhay kada taon.

An paggamit nin mga preserbadong gasolina nagpapalataw nin seryosong mga kahaditan sa palibot. An pagsolo sa mga ini nagbubunga nin mga 35 bilyones na tonelada (35 gatas) nin *carbon dioxide* (CO2) kada taon. An natural na mga proseso makakaako sana sa sadit na kabtang kan kantidad na iyan, kaya igwa nin dakol na bilyon na tonelada nin carbon dioxide kada taon. An CO2 iyo an greenhouse gas na nagdadagdag nin makosog na pan - iimpluwensia asin nagkokontribwir sa panglobong pag - init asin pag - asigurar sa kadagatan. An sarong pankinaban  na paghiro pasiring sa kapag - arakian nin hababang-carbon na enerhiya na mababawasan an epekto tanganing makatabang na mabawasan an epekto kan enerhiya sa bilog na globo.

## Ginikanan

An teoriya na an mga gasolina nag - organisar hale sa nabuong mga tada nin gadan na mga tinanom paagi sa pagkalantad sa init asin pangigipit sa kariribokan kan daga sa laog nin minilyon na taon enot na inintrodusir ni *Andreas Libavius* "kan saiyang 1597 Alchemia [Alchymia]" asin kan huri ni Mikhail Lomonosov" amay kan 1757 asin tunay nanggad na kan 1763." An enot na paggamit kan terminong "preserbadong gasolina" naglataw sa sarong gibo kan sarong German Chemist na si **Caspar Neumann**, sa dakit-taramon sa Englis kan 1759. An *Oxford English Dictionary* nagsasabi na sa fraseng "fossil fuel" an adjective na "fossil" nangangahulogan "[kaipuhan na] nalipodan paagi sa pagkalot; na ilinobong sa daga, "na an petsa kisuerra 1652, bago an nombreng Ingles na "fossil" sa pangenot nanonongod sa halawig na mga organismo kan enot na mga taon kan ika - 18 siglo. 

An *aquatic phytoplankton* asin *zooplankton* na nagadan asin nalubong sa irarom nin bakong totoong mga kamugtakan minilyon na taon na an nakaagi an nagpuon na magbilog nin petroleum asin natural na gas bilang resulta kan anaerobic decomposition. Sa nag - aging geolohikong panahon an organikong bagay na ini, na sinalakan nin laboy, ilinobong sa irarom nin dugang pang magabat na suon nin bakong organikal na mga sedimiento. An ibinungang grabeng temperatura asin panggigipit nagpangyari sa organikong bagay na maliwat, enot sa sarong marambong na materyal na inaapod na *[[:en:Kerogen|kerogen]]*, na yaon sa mga payag - payag nin krudo, dangan may orog na init na magin likido asin makintab sa sarong proseso na inaapod na catagenesis. Sa ibong kan grabeng pagliliwat na ini sa init (na nag - oorog sa enerhiya kun ikokomparar sa tipikong organikong mga bagay paagi sa paghale sa mga atomo nin oksiheno), an enerhiya na ilinuwas sa kombusyon yaon pa man giraray.

Sa ibong na lado, an mga inaapod na Terrestrial plants may tendensiang magporma nin karbon asin *methane*. Kadaklan sa mga oma nin karbon naka petsa kan panahon nin Carboniferous peiod sa historya kan kinaban. An dakol na oma nin karbon may petsa na an kasaysayan kan . An mga *terrestrial plants* hali man sa porma nin type III kerogen, sarong ginikanan kan sarong natural na gas.

Kadakol na klaseng man ibabang organic compounds sa lambang gasolina. An espisipikong pagsaralak nin mga *hydrocarbons* nagtatao nin gasolina sa mga karakteristiko kaiyan, arog kan *density, viscosity, boiling point, melting point* asin iba pa. An ibang   gasolina arog halimbawa kan natural na gasolina, igwa sana nin hababaon na piglalaad, gasolinang mga elemento. An iba na arog nin gasolina o *diesel* igwa nin mas halangkaw na boiling components.

## Importansya

Dakula an halaga kan mga preserbadong gasolina huli ta iyan puedeng soloon (na sinalakay sa carbon dioxide asin tubig), na nagpoprodusir nin dakulang enerhiya sa laog nin lagduan na pagsasaro. An paggamit nin karbon bilang gasolina irinekord na kasaysayan. An karbon ginamit sa pagdalagan nin mga horno para sa pagtunaw nin metal na pantutunaw. Mantang sinosolo man kan suanoy na mga panahon an mga hidrocarbosero nin semilido, an kadaklan kaiyan ginagamit sa pagtatanom nin tubig asin pag - embalsamar.

An komersial na pag - aprobetsar sa mga petroleo nagpoon kan ika - 19 siglo, sa kadaklan tanganing salidahan an mga lana hale sa mga hayop (na daing gayo mahal na lana) para sa paggamit nin lampara.

An natural na gasolina, na dati dae naglalaad na daeng gayo kaipuhan kan panahon, ibinibilang ngonyan na sarong mahalagang marhay na produkto. An deposito sa natural na mga gas iyo man an pangenot na gikanan nin helium.

An Heavy crude oil, na mas bisyosong marhay kisa sa lanang pang - usong gasolina, asin baybay nin krutina, kun sain nanumpungan an betyo na may mga baybay asin dalipay, nagin mas mahalagang marhay bilang pinagkukuanan nin mga *fossil* kan inot na mga 2000. An Oil shaleasin kaagid na materyales mga gapong panselyo na may kerogen, sarong komplikadong mesla nin halangkaw an gabat na organo, na nagbubunga nin synthetic crude oil kun iniinit (pyrolyzed). Paagi sa dugang pang proseso, magagamit iyan sa kaiba sa iba pang establisadong mga prebadong gasolina. Mas bago pa sana, nawaran na nin pag - aprobetsar sa siring na mga rekurso huli sa saindang halangkaw na gastos sa karbon na mas pasil na iprosesong mga reserba.

Bago an huring kabangaan kan ika - 18 siglo, an mga gilingan na pinapaandar nin doros asin tubig nagtao kan enerhiya na kaipuhan para sa industriya na arog baga nin harinang gilingan, na naheling an kahoy o nag - uulakbong tubig, mantang an naglalaad na kahoy o peaktibo nagtao nin paminsanminsan na init. An lakop na paggamit nin mga preserbadong tada, karbon kan enot asin petroleum, sa mga steam nagin dahelan kan Industriyal na Rebolusyon. Kadungan kaiyan, an mga ilaw sa gas na naggagamit nin natural na gas o gasolina lakop nang ginagamit. An pag - imbento kan inimbentong makina nin gasolina asin an paggamit kaiyan sa mga awto asin trak nakadagdag na marhay sa pangangaipo para sa gasolina asin gasolina, na pareho gibo sa mga preserbadong gasolina. An iba pang klase nin transportasyon, tren asin eroplano, nagkakaipo man nin mga preserbadong gasolina. An saro pang mayor na gamit para sa mga preserbadong gasolina iyo an pagprodusir nin elektrisidad asin pagpakakan sa industriya kan petrochemical. An Tar, sarong tada nin ekstrakleum, ginagamit sa pagtogdok nin mga tinampo.

### Mga Reserbado

An mga tada nin pangenot na mga gikanan nin enerhiya iyo an mga reserba sa daga. An mga kataed gibo sa mga gasolinang ini hale sa mga reserbang daga. An pinakamahalagang pangenot na gikanan nin enerhiya iyo an carbon-badong mga tada nin enerhiya.

## Mga Epekto sa Palibot

An paggamit nin mga tadang gasolina mahalagang marhay sa rebolusyon na industriyal asin sa nakaaging pirang siglo nakatabang na ikatao an dakulang mga pag - oswag sa klase nin pamumuhay sa bilog na planeta. Minsan siring, an pagsolo nin mga tadang gasolina igwa nin dakol na negatibong panluwas na nakadadanyar na epekto sa palibot kun saen an mga epekto minalampas sa mga tawo na naggagamit nin gasolina. An aktuwal na mga epekto nakadepende sa gasolina na pinag - oolayan. An gabos na gasolina nagpapaluwas nin CO2 kun sinda nasosolo, sa siring nag - oorog an pagbago nin klima.  An pagsolo nin baga, asin an mas hababang lana asin an mga pananabang kaiyan, nakakokontribwir sa parsikulasyon nin atmospera, aso asin oran na may asido.

An pagliliwat sa klima sa pangenot itinutulod kan pagluwas kan mga gas na arog kan CO2, na an mga gasolina iyo an pangenot na gikanan kan mga sugong ini. Minsan ngani an pagbago nin klima puedeng magkaigwa nin positibong mga epekto sa nagkapirang parte kan kinaban, sa ibang parte iyan may negatibo nang epekto sa mga sistema nin ekolohiya. Kabale digdi an pagkontribwir sa pagkapara nin mga klase asin pag - ina sa kakayahan nin mga tawo na magprodusir nin kakanon, sa siring dinudugangan an problema nin gutom. An padagos na paglangkaw nin temperatura sa bilog na globo magbubunga nin dugang pang maraot na mga epekto sa mga sistema nin ekolohiya sagkod sa mga tawo, na an World Health Organization na sinabing pagliliwat sa klima iyo an pinakadakulang peligro sa salud nin tawo kan ika - 21 siglo.

An pag - abuso sa mga preserbadong tada nagmumukna nin asupre asin nitric acid, na minabagsak sa daga bilang oran na may asido, na nag - aapekto kapwa sa natural na mga lugar asin sa palibot. An mga bulan asin eskultura na gibo sa marmol asin gapong puti partikularmenteng madaling mabiktima, mantang an karbon sa pagtunaw kan mga asido.

An mga gasolina igwa man nin radyoaktibong materyales, na sa pangenot uraniumasin thorium, na ilinuwas sa atmospera. Kan 2000, mga 12,000 tonelada nin thorium asin 5,000 toneladang uranium an pinaluwas sa bilog na kinaban huli sa naglalaad na baga. Kinakarkulo na durante kan 1982, 155 doble kan karbon kan US an radyoaktibidad sa atmospera na arog kadakol kan Three Mile Island accident

An pagsulo kan karbon nagpapaluwas man nin dakol na bottom ash asin fly ash. An mga materyal na ini ginagamit sa kadakol na laen - laen na aplikasyon, halimbawa, sa paggamit kan mga 40% kan produksion kan US.

Apuera sa mga epekto nin pagsolo, an pag - ani, pagproseso, asin pagdistribwir nin mga tada may mga epekto man sa palibot. An mga metodo sa pagmina sa dagat, partikularmente an paghale sa bukid asin pag - ina sa pagmina, igwa nin negatibong mga epekto sa palibot, asin an paggiling nin alahas sa baybayon nagtatao nin preskong libangan sa patubig. An mga bobon nin gasolina puwedeng makakontribwir sa pagluwas nin gasolina. An mga pagdalisay igwa man nin negatibong mga epekto sa palibot, kaiba an polusyon sa aire asin tubig. An transportasyon nin karbon nagkakaipo nin paggamit nin mga lobo na may kapangyarihan, mantang an lana nin krudo sa parate dinadara nin mga barkong paraluto nin bangko, na nagkakaipo kan kombinasyon nin dugang pang mga gasolina.

Naglataw an laen - laen na pag - abante tanganing labanan an negatibong mga epekto nin mga gasolina. Kaiba digdi an mobimiento na gumamit nin ibang gikanan nin enerhiya, arog baga kan renewable energy. An Environmental regulation naggagamit nin manlaen - laen na paagi tanganing limitaran an mga sugong ini, ta an mga halimbawa tumang sa pagbutas nin basurang mga produkto na garo naglalayog sa atmospera. Kabale sa iba pang paghihingoa an mga pan - engganyar sa ekonomiya, arog baga kan nadugangan na buhis sa mga tada nin gasolina, asin sustitusyon para sa ibang mga teknolohiya nin enerhiya na arog baga kan mga solar panels 

Kan Disyembre 2020, ilinuwas kan Naciones Unidas an sarong report na nagsasabi na apisar na kaipuhan na inaan an berdeng mga pagtuga sa harong, an manlaenlaen na gobyerno "nagbuburokbusok" sa mga gasolina, na sa nagkapirang kamugtakan minalampas sa 50% kan saindang estatuwang Covid-19 na nagsusuplayog sa mga galeriya imbes na sa alternatibong enerhiya. An sekretaryo heneral kan NU na si António Guterres nagpahayag na "an kabanalan nakikipaglaban sa naturalesa. Ini paghugot. An naturalesa perming minasibog asin ginigibo na iyan na may nagtatalubong puersa asin kabangisan. " Sinabi man ni Guterres na igwa nin dahelan pa man giraray na maglaom, na an presidente kan ES elektrisidad na si Joe Biden nagsuherir na an ES makikiayon sa iba pang darakulang bagay na arog kan Tsina asin E.U. sa pag - adaptar nin mga target tanganing maabot an mga emisyon na netro.

 

## Mga Susugan

## Mga ibang babasahon

* Ross Barrett and Daniel Worden (eds.), *Oil Culture.* Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2014.
* Bob Johnson, *Carbon Nation: Fossil Fuels in the Making of American Culture.* Lawrence, KS: University Press of Kansas, 2014.

## Panluwas na Link

* Global Fossil Infrastructure Tracker 
* Centre for Research on Energy and Clean Air