Librada Avelino

Si **Librada Avelino** (Enero 17, 1873 – Nobyembre 9, 1934) sarong Filipinang edukador na kagmukna kan Centro Escolar University . Siya an pinakaenot na babae na nakakua nin sertipiko sa pagtukdo hale sa mga awtoridad kan Espanya kan siya nakapasar sa saiyang eksaminasyon kan taon 1889. Sa pagpadagos kan saiyang edukasyon, si Avelino sertipikado man bilang sarong paratukdo sa sekondarya kan taon 1893. Pakatapos na magmukna nin sadiring eskwelahan para sa mga babae sa Pandacan, napiritan siyang magdulag pasiring sa Manila kan kan taon 1896, an Rebolusyon Filipino nagdara sa mga tropa kan Pandacan. Pagbukas giraray nin sarong eskwelahan sa kabisera, siya nag-operar sagkod na an Espanya itinao an nasyon sa Estados Unidos asin an mga awtoridad sa edukasyon binago an mga kahagadan, na nag-implementar nin mga kurikulum sa tataramon na Ingles. Tanganing makanuod nin Ingles, nag-oyon siyang magkua nin pwesto bilang prinsipal kan Pandacan Girls' School, sa pagtubod na an pagtukdo kan tataramon makakatabang saiya na mas marikas na makanuod kaini. Nagkua man siya nin mga klase sa Ingles asin nag-adal nin Ingles nin halipot sa Hong Kong kan 1901.

Kan 1907, si Avelino nag-iba sa saiyang amigo na si Carmen de Luna asin abogado/edukador na si Fernando Salas tanganing magmukna kan *Centro Escolar de Señoritas*, sarong eskwelahan na nag-organisar nin mga kurso poon sa kindergarten sagkod sa hayskul para sa mga daragita. An eskwelahan iyo an pinakaenot na institusyon na bakong parokyano sa nasyon asin ibinasar an kurikulum kaini sa sarong moderno, liberal na modelo, na naghihingoang pantay an edukasyon kan mga aking babae sa kun ano an itinatao sa mga aking lalaki. Mantang nagdadakula an eskwelahan, an mga dagdag na edipisyo nakua para sa mga lektura asin mga dormitoryo asin kan 1921 pinahiwas ni Avelino an mga alok tanganing iiba an tersiyaryo, na enot na nag-aalok nin programa sa bachelor's degree sa parmasya. Siya tinawan nin honorary master's degree sa pedagohiya kan Unibersidad kan Filipinas kan 1930. Poon 1930, an *Centro Escolar de Señoritas* nag'operar bilang sarong akreditado na unibersidad asin pinag'inkorporar na may pagbabago nin pangaran sa *Centro Escolar University* kan 1932.

Si Avelino an nagdirehir kan eskwelahan sagkod na dai nahaloy bago siya nagadan huli sa kanser kan 1934. Igwa nin dakul na mga monumento sa Pilipinas na igwa kan saiyang pangaran. An *Centro Escolar University* nagtatao nin sarong premyo sa saiyang onra sa mga babaeng Asyano na mga midbid na lider. An eskwelahan na saiyang pigtogdas padagos na nagtatao nin edukasyon sa laog nin labing 100 na taon.

## Amay na buhay
Si Librada Avelino Mañgali namundag kan Enero 17, 1873, sa Quiapo, Manila, sa Islas Filipinas, na kaidto parte kan Imperyo Espanyol, ki Francisca Mañgali asin Pedro Avelino. Dai nahaloy pagkatapos kan saiyang pagkamundag, an harong, na binibilog kan saiyang mga magurang asin tugang na babae kan saiyang ama na si Juana Avelino, nagbalyo sa Pandacan. An saiyang ama, sarong intelektuwal, nagtatrabaho sa sarong botika asin nagpapadalagan man nin sarong tindahan na nagtitinda nin manlaen-laen na gamit,  kabali an mga tela, dagom asin hilo, sigarilyo, asin iba pang mga bagay. Kan an saiyang ama nagtatrabaho sa botika, an saiyang tugang na babae na si Juana an nagpapadalagan kan tindahan. Dawa ngani an saiyang amay na edukasyon nagpoon sa harong, poon sa edad na lima o anom na taon, si Avelino, na inaapod na "Ada", ipinadara sa pampublikong eskwelahan nin mga babae na pinapadalagan ni Luisa Bacho. Ini an pinakaenot na eskwelahan na nagtao nin edukasyon sa mga daragita asin kaiba an mga kurso sa primarya sa pagbasa, pagsurat, asin matematika, siring man an pag-awit nin mga pamibi. 

Kan si Avelino siete anyos, nagadan an saiyang ina  asin mga tolong taon pakalihis an saiyang ama nagpakasal giraray ki Paula Arcilla, na determinadong magkaigwa nin haraning relasyon sa saiyang padrasto.  Mantang gusto ni Avelino na makanuod nin orog pa sa tipikal na itinatao sa mga daragita, tinokdoan siya ni Maestra Bacho sa pundamental na siyensya sa harong, heograpiya asin gramatika kan Espanyol, asin ipinamidbid siya sa mas dipisil na mga pag-aadal sa matematika.  Nag-adal man siya nin advanced syntax asin tataramon kaiba si Fermin Raymundo, sarong lokal na gramatikong Espanyol, siring man an musika, kaiba an piano, kaiba an Ladislao Bonus .  Kan matapos an saiyang pag-eskwela sa primarya, si Avelino nagbalyo sa Manila tanganing mag-adal sa Munisipal na Santa Cruz School, alagad pakalihis nin sarong taon nagbalyo sa pribadong institusyon na pinapadalagan ni Margarita Lopez sa Tondo . An eskwelahan sarong institusyon nin pag-andam na nagsasanay sa mga daragita sa mga asignatura na kaipuhan para sa eksaminasyon sa pagtukdo. Pakatapos kan mga kurso kan 1889, si Avelino nag-atubang sa sarong hurado asin matrayumpong nakapasar sa sibil na eksaminasyon para sa mga paratukdo sa elementarya,  nagin pinakaenot na babae na nakaresibe nin sertipikasyon sa panahon kan mga Kastila.

## Karera

Kan maresibe an saiyang diploma, si Avelino, sa suporta kan saiyang ama asin madrasta, nagbukas nin libreng eskwelahan sa Pandacan. Pigmodelo niya ini sa eskwelahan ni Lopez asin sinanay an mga estudyante para sa eksaminasyon sa pagtukdo. Mantang marikas na nagdadakula an eskwelahan,  tanganing mapauswag an saiyang sadiring edukasyon, si Avelino nag-adal nin paggibo nin gubing asin pagborda sa Concordia College dangan nagkua nin kurso na itinao kan mga tugang na babae kan Assumption Convent, na nagtugot saiya na makakua nin sertipiko tanganing magtukdo sa hayskul kan 1893  sa paggibo kan saiyang mga kurso sa pagdevelop ni Avelino. Si Luna, na iyo an magigin saiyang katabang asin kaibaiba sa bilog niyang buhay.  An mga aktibidad sa eskwelahan ni Avelino enot na nagpadagos sa pagpoon kan Rebolusyon Filipino kan 1896,  alagad kan an mga pwersa kan Estados Unidos nag-abot sa Pandacan, pigsuspinde niya an saiyang mga kurso.  Sa sadol kan saiyang ama, nagdulag siya pasiring sa Manila pirang aldaw bago an saiyang ginikanan na banwaan nagin abo kan mga nagsasalakay na soldados.  Kan an saiyang pamilya, na kabali an tolong tugang na lalaki, nakapag-iba saiya, nawara na an saindang harong, siring man an saindang negosyo sa iriwal.  Sa tabang kan magtugang na si Vicente asin Lucas Gonzalez, si Avelino pinautang nin sarong propyedad sa Santa Cruz kun saen mabubuksan giraray an saiyang eskwelahan.  Mantang nagdadakula an eskwelahan, nagbalyo ini hale sa Kalye Fernandez pasiring sa San Sebastian, na ngonyan Kalye R. Hidalgo. Dai nahaloy nakaibanan siya kan saiyang pinsan na si Margarita "Garit" Oliva asin Carmen de Luna. 

## Kagadanan asin legasiya

Si Avelino nagadan huli sa kanser sa tulak sa harong kan sarong amigo na nakaistar sa Alhambra Street sa Ermita, Manila, kan Nobyembre 9, 1934.  Siya ilinubong sa Campo Santo de La Loma, sa Caloocan . Sa pag'oltan kan pagkamukna kaini kan 1907 asin kan saiyang kagadanan, an *Centro Escolar University* nagtapos nin 20,000 na mga estudyante asin an kapital kaini naglangkaw gikan sa enot na puhunan na ₱750 sagkod sa labing ₱1,000,000 kan panahon kan saiyang kagadanan. Pinangaranan kaini an sarong premyo na nagtataong onra sa mga babaeng lider sa Asya sunod ki Avelino. An unibersidad nagin co-educational kan 1945 asin padagos na naghihiwas, na nagtatao nin mahiwas na hanay nin mga kurso sa kadakol na mga kampus. Kan 2005, pigproklamar ni Presidente Gloria Macapagal an Centennial of the Feminist Movement kan nasyon asin si Avelino tinawan nin onra kan Champion of the Feminist Movement Award. 

Igwa nin mga memorial sa bilog na nasyon na nagtataong onra ki Avelino: sarong tinampo sa Pandacan an nagdadara kan saiyang pangaran,  siring man an sarong eskwelahan sa elementarya sa Tondo;  asin sarong awditoryum asin estatuwa sa Centro Escolar University. Igwa man nin sarong plasa sa Manila na ipinangaran saiya. Sa kapinonan an espasyo na midbid bilang an Rotonda de Sampaloc iyo an istaran kan Carriedo Fountain asin igwa nin sarong roundabout . Pakatapos kan urbanisasyon kan mga taon 1960 asin 1970, ini an nagin pinagsararoan kan Jose Laurel Street, Lacson Avenue, Legarda Street, asin Magsaysay Boulevard asin mas midbid bilang *Rotonda* o *[[Nagtahan Interchange]]*, dawa ngani an istasyon kan pulis na midbid bilang *Plaza Avelino Outpost* nagpapadanay kan pangaran kan opisyal na plasa.