Policarpa Salavarrieta

Si **Policarpa Salavarrieta Ríos** (c. 26 Enero 1795 &#x2013; 14 Nobyembre 1817), na midbid man sa saiyang bansag na **La Pola**, sarong paratahi na Neogranadine na nag-espiya para sa mga Pwersa Rebolusyonaryo durante kan Reconquista Espanyol kan Bise-Reyalidad kan New Granada . Nadakop siya kan mga Royalista na Espanyol asin sa kahurihurihi ginadan huli sa halangkaw na pagtraydor . An Aldaw kan Babaeng Colombia piggigirumdom sa anibersaryo kan saiyang kagadanan. Siya ngonyan pigkokonsiderar na sarong bida kan katalingkasan kan Colombia . 

## Pangaran
Nin huli ta an saiyang sertipiko nin pagkamundag dai nanggad nakua, an saiyang legal na pangaran dai aram. An pangaran na Salavarrieta midbid sana sa mga pangaran na ginamit kan saiyang pamilya asin mga amigo. Inapod siya kan saiyang ama bilang Apolonia sa saiyang testamento, na pigkumpirma ni Salvador Contreras, an padi na nagpormal kan testamento kan 13 Disyembre 1802.  Siya an pinakaharani sa saiyang tugang na si Bibiano ta siya an nagin saiyang de facto guardian kan magadan an saiyang mga magurang. Kan an pwersa armada sa Guaduas nagpoon na maghanap saiya, nagpoon siyang apodon an saiyang sadiri na Policarpa.

Sa saiyang 1817 palsipikadong pasaporte, na ginamit sa paglaog asin pagluwas sa Bogotá durante kan Reconquista, siya nagluwas bilang "Gregoria Apolinaria." Si Andrea Ricaurte de Lozano, na kaiba ni Policarpa, asin opisyal na nagtatrabaho sa Bogotá, siring man si Ambrosio Almeyda, sarong lider gerilya na saiyang tinatawan nin impormasyon, inapod man siya sa pangaran na iyan. An saiyang mga katemporanyo inaapod sana siyang "La Pola," alagad an Policarpa Salavarrieta iyo an pangaran na piggigirumdom asin piggigirumdom saiya.

## Lugar asin petsa nin pagkamundag
An petsa asin lugar nin pagkamundag ni Policarpa sakop man nin conjetura sa kawaran nin legal na mga dokumento. An popular na bersyon iyo na siya namundag sa munisipyo kan Guaduas, Cundinamarca, sa pag'oltan kan 1790 asin 1796. Alagad si Rafael Pombo nagkumpirma na siya namundag sa Mariquita, mantang si José Caicedo Rojas nagkumpirma na ini bilang Bogotá .

An saiyang petsa asin lugar nin pagkamundag puwedeng hulaan gikan sa impormasyon na makukua manungod sa saiyang mga tugang na, makangangalas, dai nawara.

An saiyang mga tugang iyo an:

* María Ignacia Clara, namundag sa parokya kan San Miguel kan Guaduas, 1789–1802
* Si José María de los Ángeles, nabunyagan sa Guaduas kan 1790 – nagin sarong Agustinong prayle
* Catarina, namundag sa Guaduas, 1791
* Si Eduardo, namundag sa Guaduas, 1792–1802
* Si Manuel, namundag sa Guaduas kan 1796 – nagin man sarong prayleng Agustino
* Si Francisco Antonio, nabunyagan sa parokya nin Santa Bárbara, Bogotá, kan 1798
* Ramón, nakumpirma sa Bogotá kan 1800
* Bibiano, binunyagan sa Bogotá, 1801. 

Sa paghusgar sa mga rekord kan pamilya asin sa bagay na si Policarpa namundag sa pag-ultanan kan saiyang duwang relihiyosong tugang, siya minalataw na namundag sa pag'oltan kan 1791 asin 1796. An mga rekord garo man nagpaparisa na an pamilya Salavarrieta nag-eerok sa Guaduas asin nagbalyo sa Bogotá pagkatapos na mamundag si Manuel kan 1796.

Sa pagprobar na makipag-ulian an mga pagkakaiba an Colombian Academy of History nagtao kan huring desisyon kaini kan Setyembre 10, 1991, pabor sa Guaduas, Cundinamarca, bilang ginikanan ni Policarpa. 

## Mga enot na taon

Daing titulo o kan klaseng hidalgo, an pamilya ni Policarpa garo baga kagalang-galang asin mayaman, sa paghusgar sa saiyang harong kan siya aki pa sa Guaduas, na sarong museo na ngonyan. An pamilya Salavarrieta Ríos nagbalyo sa Bogotá sa pag'oltan kan 1796 asin 1798, na nag-eerok sa sarong sadit na harong sa Santa Bárbara. 

Kan 1802 sarong epidemya nin tigdas an puminutok sa kabisera, na guminadan nin rinibong tawo, kaiba an ama, ina, tugang na si Eduardo asin tugang na babae ni Policarpa na si María Ignacia. Pagkatapos kan trahedya, an pamilya nagkabaranga: si José María asin Manuel nag'ayon sa orden Augustiniano, si Ramón asin Francisco Antonio nagbyahe pasiring sa Tena kun saen sinda nakakua nin trabaho sa sarong oma. Si Catarina, an pinakamatuang nabuhay na aki, nagdesisyon na magbalyo pabalik sa Guaduas kan mga taon 1804, kaiba an saiyang mga nguhod na tugang na si Policarpa asin Bibiano. Nag-istar sinda sa mga harong kan saindang madrina na si Margarita Beltrán asin kan saindang tiyaon na si Manuela sagkod na si Catarina naagom si Domingo García, kaiba giraray an saiyang duwang tugang. 

Dikit sana an impormasyon manungod sa panahon na ini sa buhay ni Policarpa. An aram iyo na nagtrabaho siya bilang paratahi, asin pigtutubodan man na nagtrabaho siya bilang paratukdo sa sarong pampublikong eskwelahan.

Kan panahon na idto an Guaduas sarong importanteng pahingaloan sa pinaka-importanteng tinampo na minaagi sa Bagong Granada, sarong kabtang nin daga poon sa Bogotá pasiring sa Salog Magdalena na nakikipag-ulay sa amihanan kan nasyon asin paluwas sa Dagat Caribbean : an mga soldados, mga noble, mga artesano, mga paraoma, mga rebelde, mga Kastila asin mga Granadina kan gabos na klase nin buhay nag-aagi sa Guaduas, na parehong naggigibo kaini nin sentro nin komersyo asin nin mga bareta asin impormasyon. Kan panahon nin gera, an pamilya ni Policarpa imbuelto sa lado kan Rebolusyonaryo: an saiyang bayaw, si Domingo García, nagadan na nakikipaglaban kaiba si Antonio Nariño sa Kampanya Sur, na kun saen an saiyang tugang na si Bibiano nakipaglaban man. 

Susog sa osipon, pagkatapos na magputok an Rebolusyon, an Bise-Rey Antonio José Amar y Borbón asin an saiyang agom na si María Francisca Villanová, na natatakot para sa saindang buhay, pig-ismagol paluwas sa Bogotá kan alkalde na si José Miguel Pey de Andrade . Nag-ontok sinda sa Guaduas, kun saen an Vicereine, si María Francisca Villanová, dapat na nagduman sa harong ni Policarpa asin naghula kan saiyang nagdadangadang na kapaladan asin kagadanan.

## Rebolusyonaryo
An kasaysayan nagpapahiling na si Policarpa dai nakilabot sa politika bago kan 1810, alagad kan panahon na siya nagbalyo pabalik sa Bogotá kan 1817, siya aktibong nagpartisipar sa mga isyung politikal. Huli ta an Bogotá iyo an kuta kan Reconquista, kun saen an kadaklan kan populasyon mga Royalista na Espanyol asin inaprobaran an pagsakop ni Pablo Morillo, masakit na gayo an paglaog asin pagluwas sa syudad. Si Policarpa asin an saiyang tugang na si Bibiano naglaog sa kabisera na may mga palsipikadong dokumento asin mga pangataman, asin sarong surat nin pagpamidbid na isinurat ni Ambrosio Almeyda asin José Rodríguez, duwang lider Rebolusyonaryo; irinekomendar ninda siya asin an saiyang tugang na lalaki na mag-istar sa harong ni Andrea Ricaurte y Lozano sa irarom kan takop na nagtatrabaho bilang saiyang mga surugoon. Sa katunayan, an harong ni Andrea Ricaurte iyo an sentro kan pagtipon nin paniktik asin pagtumang sa kabisera.

Sa Guaduas, bisto si Policarpa bilang sarong rebolusyonaryo. Nin huli ta dai siya midbid sa Bogotá, siya nakakahiro nin libre asin nakakasabat nin ibang mga patriota asin mga espiya na dai pigdududahan. Pwede man siyang maglaog sa mga harong kan mga royalista. Nag-aalok kan saiyang mga serbisyo bilang sarong paratahi sa mga agom asin aking babae kan mga royalista asin mga opisyal, si Policarpa nagbago asin naghirahay para sa sainda asin sa saindang mga pamilya; kasabay kaini, nadangog niya an mga orolay, nagtipon nin mga mapa asin impormasyon manungod sa saindang mga plano asin aktibidad, namidbid kun siisay an mga mayor na royalista, asin naaraman kun siisay an pigdududahan na mga rebolusyonaryo. Dinalaw niya an mga rebolusyonaryo sa bilanggoan, dinadarahan sinda nin kakanon, asin pinapag-impormaran sinda kan mga paghihingoa kan mga patriota. Dugang pa, nakatabang siya na mabantayan an mga maimbod na patriota, sa paagi nin pagdokumento kan mga naglista sa hukbo, siring man kan mga nagdonar nin kwarta o mahalagang mga bagay sa mga paghihingoa sa gera. 

Si Policarpa patago man na nagrekrut nin mga hoben na lalaki para sa Rebolusyonaryong kawsa; sa tabang kan saiyang tugang na lalaki. Magkaibanan, sinda nagtabang na madagdagan an bilang kan mga suldados na kaipuhan na marhay kan insurhensya sa Cundinamarca.

## Nadakop

Aram ni Salavarrieta na harani na an saiyang pagkadakop, kaya pinatanidan niya an mga kapwa rebolusyonaryo na raoton an mga ebidensya na nag-iinkriminar, para sa saiyang kapakanan, siring man sa iba pa. An mga pangaran kan mga imbueltong patriota nakasurat sa kadakol na dokumento, kun kaya, gusto ni Salavarrieta na an mga dokumento harayo sa kamot kan mga opisyales kan hade.  An mga operasyon ni Policarpa nagdalagan nin marahay asin dai nadiskubre sagkod na an magtugang na Almeyda nadakop mantang nagdadara nin impormasyon pabalik sa mga rebelde sa luwas kan Bogotá . An saindang impormasyon direktang nagkonektar sa La Pola sa Rebolusyon. An magtugang na Almeyda asin La Pola imbuelto sa pagtabang sa mga soldados na bayaan an Royal Army asin maglaog sa Rebolusyon; pagdara nin mga armas, bala asin suplay sa mga rebelde; sa pagtabang sa mga Almeyda na makadulag sa bilanggoan kan sinda madakop kan Setyembre kan parehong taon, asin paghanap sainda nin pailihan sa Machetá . Naglaom sinda na an saindang koneksyon sa La Pola magigin kapaki-pakinabang sa pangyayari nin pagrebelde sa siyudad. An mga loyalista ngonyan nagdududa saiya nin pagtraydor, alagad kulang nin solidong ebidensya tanganing akusaran an sarong paratahi nin pag-espiya asin pagtraydor.

An pagdakop ki Alejo Sabaraín mantang naghihingoa siyang magdulag pasiring sa Casanare iyo an pangyayari na nagtugot sa mga royalista na arestaron si La Pola; siya nadakop na may listahan kan mga Royalist asin Patriots na itinao saiya ni Policarpa.

Si Sarhento Iglesias, an pangenot na opisyal na Espanyol sa Bogotá, inakusaran sa paghanap asin pag-arestar sa saiya. Si Policarpa Salavarrieta asin an saiyang tugang na si Bibiano parehong inarestar sa harong ni Andrea Ricaurte y Lozano asin dinara sa Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario, na ginibo nang pansamantalang bilanggoan.

## Mga Toltolan