Diwata (Mitolohiyang Filipino)

An **Divata** (usahay nasusurat bilang Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa, asin iba pang kaparehong ngaran) sarong daan na termino para sa **Diwata**, na sarongpangkalahatan at gender-neutral na salita na ginagamit sa Pilipinas para sa mga dios, diyosa, espiritu kan kinaiyahan, nympha, asin mga engkanto. An iba na espiritu na dai man naging tawo, iba an pagtawag sa saindang pipira na etnolinguistic na grupo bilang **diwata**, na pwedeng magtikang sa simple na mga espiritu na nagbabantay kan mga bagay, tanom, hayop, o lugar, hasta sa mga dios na nagrerepresentar kan abstrakto na konsepto asin natural na mga pangyayari, pati na gihapon an mga banal na pagkatao na kaapi kan pantheon. 

## Etimolohiya
An terminong *divata* (asin an mga kaagid kaini arog kan *dewatu*, *duwata*, *diya*, *dwata* ) gikan sa tataramon na Sanskrit *na devatā* (देवता) o *deva* (देव), na boot sabihon "diyos" o "diosnon na pagkatawo".  An linggwistikong pamana na ini resulta kan bakong direktang pagbalyo nin kultura sa pag-ultanan kan Filipinas asin Sur na Asya, na pigpapaagi sa paagi kan mga kahadean na Hindu-Buddhist sa Sur-subangan na Asya arog kan Imperyo nin Srivijaya asin Imperyo nin Majapahit .  Sa Tagalog, an kaugnay na tataramon *na diwa* nangangahulugan na "espiritu" o "esensya", na nagduduon kan espiritwal na kahulugan. 

## Katangian
Pinagtutubudan na nag-eerok an mga divata sa iba-ibang kahadean asin larangan kan kinaban asin espiritwal na kinaban. An saindang mga gibo asin katangian dakula asin iba-iba:
*Mga espiritu kan kinaban: mga tagapangalaga kan mga kahoy, salog, bulod, o mga hayop.
*Mga engkantada: Sa modernong Tagalog, an *diwata* nangangahulugan nin engkantada o nimpa. Iyan nagtutukoy lalo na sa mga espiritu kan kinaban asin mga engkantada asin diwata na may dakulang kagayunan, arog ni Maria Makiling.
*Mga diyos nin mga abstraktong konsepto: arog nin kasaganaan, giron, o kahimsog.
*Mga miyembro kan pantheon: mga hararong ranggong diyos na pinagtutubudan kan ibang grupo etniko, kadaklan may masalimuot na ritwal asin mga halad.

May iba sa mga *divata* na marhay asin tinatawagan para sa proteksyon asin bendisyon, dangan an iba ambivalente o may maraot na intensyon, kaya nagkikinahanglan nin paghalad o ritwal para mapahimiksan.

## Mitolohiyang Pilipino

Sa Mitolohiyang Pilipino, an mga Diwata nagtutukoy sa mga engkantada, mga espiritu kan kinaban, mga langitnon na linalang, asin mga diyos sa mga mito. Sa relihiyong bayan, partikular na nagtutukoy ini sa mga espiritu asin mga langitnon na linalang na dai pa naging tawo. Pwede sinda maging mga tagapangalaga nin mga bagay, tanom, hayop, o mga diyos na nagrerepresentar nin mga puwersa kan kinaban, abstraktong isip, o mga diyos sa sarong pantheon.

An **Pagdiwata** sarong ritwal nin pagdayaw, paggalang, asin pagsamba sa mga diyos asin espiritu kan kinaban.

An modernong pag-intindi kan mga Pilipino sa *diwata* sakop an mga kahulogan arog kan engkantada, musa, nimpa, diyosa kan kagubatan, o maging sarong diyos o diyosa. Pinagtutubudan na naggikan an tataramon sa lengguwaheng Sanskrit na devata (diyos o diyosa).

Sa mga alamat asin mito, an mga diwata kadaklan na ikinakabit o ipinapantay sa mga engkantada na tinatawag na *lambana*.

Sa modernong Tagalog, an *diwata* nangangahulugang engkantada o nimpa. Nagtutukoy ini lalo na sa mga espiritu kan kinaban na may dakulang kagayunan, arog ni Maria Makiling.
An mga espiritu na dai pa naging tawo pinag-iiba sa ibang pangkat-etniko bilang *diwata*. Pwede sinda maging simple na espiritu kan sarong bagay, tanom, hayop, o lugar, hasta sa mga diyos na nagrerepresentar nin mga abstraktong konsepto asin natural na penomena, hasta sa mga diyos na kaapi nin sarong tunay na panteon.

Kilalá man sinda sa iba-ibang pangaran arog kan *dewatu*, *divata*, *duwata*, *ruwata*, *dewa*, *dwata*, *diya*, asin iba pa sa iba-ibang lengguwaheng Pilipino (kasali an Tagalog na *diwa*, na nangangahulugang “espiritu” o “esensya”); gabos ini naggikan sa Sanskrit na *[[devata]]* () o **' (), na nangangahulugang “diyos o diyosa”. An mga pangaran na ini resulta kan [[Religious syncretism|pagsanib]] kan mga paniniwalang [[Hindu]]-[[Budista]] tanganing sa kultural na palitan (paagi kan [[Srivijaya]] asin [[Majapahit]]) sa pagitan kan Pilipinas asin [[Timog Asya]].

Dangan, nag-iiba an mga linalang na tinatawag na ''diwata'' depende sa pangkat-etniko. Sa ibang grupo arog kan [[B'laan people|B'laan]], [[Cuyonon people|Cuyonon]], [[Visayans]], asin [[Tagalog people|Tagalog]], nagtutukoy an ''Diwata'' sa [[Creator deity|kataas-taasang diyos]] sa saindang panteon, kaya may iba pa sindang tawag para sa mga espiritu na dai tawo.

Arog kan mga espiritu nin ninuno, tinatawag man an mga ''diwata'' gamit an maggalang na [[Kinship terminology|pamagat nin kamag-anakan]] kun direktang kaibahan, arog kan ''apo'' (“matua”) o ''nuno'' (“ninuno”).


==Makabagong Paggamit==
An makabagong pag-intindi kan mga Pilipino sa ''diwata'' sakop an mga kahulogan arog kan musa, engkantada, nimpa, diyosa kan kagubatan, o maging diyos o diyosa. Pinagtutubudan na naggikan an tataramon sa lengguwaheng Sanskrit na devata (diyos o diyosa). Sa mga alamat asin mitolohiya, an mga diwata kadaklan na ikinakabit o ipinapantay sa mga [[Diwata (Ada)|engkantada]] na tinatawag na lambana.

Sa modernong Tagalog, an ''diwata'' nangangahulugang engkantada o nimpa. Nagtutukoy ini lalo na sa mga espiritu kan kinaban na may dakulang kagayunan, arog ni [[Maria Makiling]].

Ta an mga diwata mga espiritu kan kinaban o mga diyos, mas madali sindang naipagsumpay sa mga ideya nin Katolisismo manungod sa mga santo o anghel. An saindang mga gibo sa pag-ayuda, pagkamayabong, asin kalikasan nagtao nin impresyon na dai sinda bantangon sa simbahan. Labi pa, inromantisa sinda bilang mga mahiwagang linalang (engkantada) na may anyong Europeo, na tugma sa kolonyal na pamantayan nin kagayunan asin kabutihan.

Sa kontemporaryong gamit, kadaklan na itinuturing an ''divata'' asin ''diwata'' na kapareho nin “engkantada” sa popular na imahinasyon. Kadaklan man na isinalin kan mga misyonerong Kastila asin mga parasurat kan panahon nin kolonisasyon an tataramon bilang “duwende” o “fairy” bilang kapareho sa mga alamat nin Europa.

Pinalawig pa ini sa ika-19 asin ika-20 siglo sa paagi nin panitikan, mga ulat kolonyal, asin mga midya na naglarawan sa mga diwata bilang marhay, may pakpak, asin kapareho kan mga engkantada nin Europa, imbes na sainda tunay na papel bilang mga diyos asin espiritu kan kinaban sa katutubong kosmolohiya.

Ipinapaliwanag kan antropologong si Alicia Magos na an katawagan na “fairy” sarong Kanluraning pagtakod na nagpasimple nin sobra sa papel kan diwata sa katutubong pananaw bilang mga tagapamagitan kan tawo asin kan daigdig kan mga espiritu.

==Mga Pagkakaibang Panrehiyon==
An konsepto kan ''divata'' konektado sa mas halangkaw na tradisyon sa Timog-Silangang Asya manungod sa mga espiritu kan kinaban asin mga diyos na may mga ngaran na naggikan sa Sanskrit:

Sa [[Indonesia]], an ''Dewata'' mga diyos asin espiritu sa Hinduismong Balinese, tinatawag sa mga ritwal asin kaiba sa mga lugar na natural.

Sa [[Java]] naman, an mga ''Dewi'' mga diyosa (halimbawa, si Dewi Sri, diyosa kan paray) na kaugnay sa kasaganaan asin agrikultura.

Sa [[Malaysia]] asin Brunei, an kaparehong tataramon na ''Dewa'' nagtutukoy sa mga diyos asin mga sobrenatural na linalang, kadaklan konektado sa pre-Islamikong animismo asin impluwensya nin Hindu-Budismo.

Ipinapakita kan mga pagkakahawang ini an kaparehong ugat na Austronesyano asin Indic kan mga Pilipinong ''divata'', habang ipinapadagos an saindang natatanging pag-uswag sa mga lokal na mito.

==Pagsasanib nin Paniniwala==
Sa pag-abot kan mga ideya gikan sa Hindu-Budismo sa daan na Pilipinas, an tataramon na ''divata'' nag-angkin nin mga impluwensya nin kosmolohiya gikan sa Timog asin Timog-Silangang Asya.

Kasunod kan pag-abot kan Islam sa Mindanao asin Kristiyanismo sa panahon nin mga Kastila, dakulon sa mga ''diwata/divata'' an binag-ong kahulugan, pinintahan bilang maraot, o isinabay sa mga Katolikong santo asin mga tradisyon nin relihiyong bayan.

Kan panahon nin mga Kastila, an ''diwata'' [[Religious syncretism|pinagsanib]] sa mga [[elf|duwende]] asin [[fairy|engkantada]] sa mitolohiyang Europeo, asin tinawan nin mga ngaran arog kan ''[[duende]]'' (duwende o lamang-lupa), ''encantador'' o ''[[Engkanto|encanto]]'' (“[[Spell (paranormal)|manggagaway]]”), ''hechicero'' (“mangkukulam”), ''sirena'' (“[[mermaid|sirena]]”), o ''maligno'' (“maraut na espiritu”).

Sa mga [[Moro people|Islamisadong grupo-etniko]] sa Pilipinas, kadaklan na tinatawag an mga espiritu kan kinaban bilang ''[[jinn]]'' o ''[[shaitan|saitan]]'', bunga nin impluwensya kan [[Islamic mythology|mitolohiyang Islamiko]].

==Sa kulturang popular==

====Pelikula asin telebisyon====
*''[[Amaya (TV series)|Amaya]]'', sarong makasaysayang serye sa telebisyon manungod sa prekolonyal na Pilipinas. Ipinapahiling digdi an mga ''diwata'' bilang mga diyosa.
*''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'', sarong pantasyang serye sa telebisyon na [[sitcom|komedyang situwasyonal]] (may mga adaptasyong pelikula) manungod sa sarong mortal na lalaki na nag-asawa kan prinsesa kan mga engkantada – sarong ''diwata''.
****[[Super Ma'am]]**' (pandaigdigang pamagat: *My Teacher, My Hero*) sarong [[Philippine television drama]] [[Action film|aksiyon]] [[fantasy|pantasya]] na serye na nagtutok sa sarong diwata na dating diyosa na naging engkantada asin tagapaggabay kan pangunahing karakter.
*An [[Juan dela Cruz (TV series)]] nagpapahiling kan anito bilang maraot na diyos asin an mga diwata bilang marhay na mga engkantada. 

**Diwata* (1987), sarong pelikula na idinirek ni Tata Esteban asin sinurat ni Rei Nicandro, nagpapahiling kan mahiwagang buhay kan mga diyos. Gumanap si Olga Miranda bilang pangunahing karakter, kaiba sinda Lala Montelibano, Dick Israel asin George Estregan.
**Encantadia* asin *Mulawin*, duwang serye sa telebisyon (may mga adaptasyong pelikula) sa iisang uniberso na nagpapahiling kan mga diwata bilang sarong lahi nin mga engkantada asin sobrenatural na mga linalang na nag-eerok sa Encantadia, sarong dimensyon na lampas sa kinaban nin mga tawo.
**Faraway* (2014), sarong independent film na nagtutok sa sarong babayi asin sa saiyang paghahanap sa tribong Diwata.
**Indio*, sarong serye sa telebisyon kun sain an pangunahing karakter anak nin sarong mortal na lalaki asin sarong babaeng diwata.
**One Day Isang Araw*, sarong pantasyang antolohiya sa telebisyon na tampok an sarong episode na pinamagatang Ang Huring Diwata, manungod sa sarong diyosang naginengkantada asin tagapangalaga kan sarong lawa.
*[[Elemento]], sarong dokudramang antolohiya sa telebisyon na nagtutok sa sarong diwata nin salog na sinumpa dahil sa pagkamoot sa sarong mortal na lalaki.
**Wansapanataym'', sarong pantasyang antolohiya sa telebisyon, nagtampok sa sarong episode na pinamagatang Enchanted Trees kun sain an mga diwata ipinahiling bilang mga engkantada asin mga tagapangalaga kan mga kahoy.
## Reperensiya