open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katedral nin Verona

An **Katedral nin Verona** () sarong Katoliko Romanong katedral sa Verona, Habagatan Italya, na dulot ki Mahal na Birhen Maria sa irqarom kan bansag na *Santa Maria Matricolare*. Ini an episkopal na tukawan kan Diyosesis nin Verona.

Tinugdok ini kan narugba' an duwang simbahan Palaeo-Kristiyano sa parehong luga gibo kn sarong linog kan 1117. Itinindog ini sa estilong Romaniko, an katedral ikinonsagrado kaidtong Septyembre 13, 1187. An estruktura dangan sa kahaloyan pigbaro-bago sa paghirarahay kaini, alagad an plano nagdanay man giraray sa dati.

## Biblioteka

An Chapter Library kan Katedral nin Verona (*Biblioteca Capitolare della Cattedrale di Verona*) pighihinako na iyo an pinakagurang na biblioteka sa bilog na kinaban na daing-putol na bukas. Siring kaini katagom kan importansya kaini na ini nabansagan na "Queen of ecclesiastical collections". Dakulon na mga antigo o suanoy na mga obra nagsususog sa Classical tradition an danay na eksistido huli lamang ta may nasaray na kopya igdi sa Chapter Library, kabarali an:

*iyo-sanang eksistidong *corpus* kan Catullus (Verona Codex, ngonya nawara na);
*an *[[epistulae ad Atticum]]*, *[[epistulae ad Quintum Fratrem|ad Quintum]]*, *[[epistulae ad Brutum|ad Brutum]]*  ni Cicero, nadiskubre-liwat ni Petrarch (exemplar nawara na);
*an *[[Institutes of Gaius]]*, overwritten na may mga obra ni Saint Jerome, nadiskubre-liwat ni Barthold Niebuhr;
*an *fasti consulares* nin Verona, listahan nin mga Romanong consul poon 439 sundo 494;
*an Laterculus Veronensis, lista kan mga Romanong diosesis;

In man may ti'mos kan mga importanteng amay na mga Kristiyanong kasuratan, arog kan:

*an Leonine Sacramentary, an pinakagurangan na libro liturhikal kan Rito Romano;
*an Verona Palimpsest, naglalaman nin mga Orden nin Simbahan;
*an Codex Veronensis, may saray kan lumang bersyon nin Latin Psalter;
*an Codex Veronensis (R) sarong diglot psalter nasusurat sa Gresya asin Latin
 
May kasunod na pirma sa buhay-buhay ni San Martin nin Tours kan sarong escribiente na konsiderdong nagmamarka kan petsa kan pagkatugdas kan biblioteka: "an pangaran ko Ursicinus, Lektor sa Simbahan nin Verona", nagpapatibay na saiyang natapos an obra sa pagka-consul ni Agapitus (517).

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
   

* Opisyal na website
Lee Young-ae

Si **Lee Young-ae** (namundag 31, 1971) sarong artista sa nasyon na Habagatan Korea. Siya midbid sa pappapel niya sa historikong Koreanovela na *[[Jewel in the Palace]]* (2003) komo siya an nangengenot na tauhan na si Dae Jang Geum, asin nagluwas man bilang daing-agom na ina na boot na gayong makabalos sa *Sympathy for Lady Vengeance* (2005) sarong pelikulang *crime thriller* ni Park Chan-wook.

## Personal na buhay
Kan Agosto 24, 2009, kinasal si Lee ki Jeong Ho-young, sarong Koreano-Amerikanong negosyante sa Estados Unidos. Kan Pebrero 20, 2011, nag'aki si Lee nin kambal, sarong lalaki asin sarong babae, sa Ospital nin Jeil sa Jung-gu, Seoul.

## Filmograpiya
### Pelikula

### Seryeng pantelebisyon

## Toltolan
Elizabeth Freeman

Si **Elizabeth Freeman**, na dati midbid sa pangaran na **Mum Bett**, (c.1742 - 1829) iyo an pinakaenot na itom na babaeng napalibre sa kaoripnan sa Estados Unidos, asin siya an pinaka-apo ni W.E.B. DuBois.
Medefaidrin (bloke nin Unikodigo)

An **Medefaidrin ** sarong bloke nin Unikodigo na igwa nin mga karakter para sa pigkonstruhir na script na Medefaidrin na piggagamit sa pagsurat kan konstruktong tataramon na igwang parehong pangaran. An tataramon asin iskriturang Medefaidrin pinagmukna bilang sarong Kristiyanong sagradong tataramon kan sarong Ibibio na kongregasyon kan mga taon 1930 sa Nigerya.

## Bloke

## Kasaysayan
An minasunod na mga dokumento na may relasyon sa Unikodigo nagtatala kan katuyuhan asin proseso nin pagdepinir kan mga partikular na karakter sa bloke nin Medefaidrin:

## Mga toltolan
Palba nin Bura

An pasinyal na tataramon o **Palba nin Bura** sarong palba kan dolohan na ginagamit kan mga tawong Bura sa palibot kan dolohan nin Kukurpu, 40&nbsp;km (25 milya) sa habagatan-subangan kan Biu, Nigerya, sarong lugar na may halangkaw na grado nin pagkabungog sa pagkamundag. An kadikit na aram manongod kaini huli sa sarong halipot na pagbisita asin sarong videotape ni Robert Blench kan 2003. Ini "posibleng ... medyo independiyente" sa iba, mas midbid na mga tataramon sa senyas arog kan Palba kan Nigerya, nin huli ta mayo sa mga parapirma an nakaeskwela asin an lugar kun sain ini ginagamit medyo harayo.

An Bura SL igwa nin mga maluwang na porma nin kamot asin dakulang espasyo nin karatula na karakteristiko kan mga subong tataramon sa senyas kan Sulnopan na Aprika. Kadaklan sa mga tataramon kapareho o kaagid kan Palba nin Adamorobe asin Palba nin Nanabin kan Ghana, asin minalataw na nakasusog sa mga muwestra na komun sa mga nakakadangog na populasyon sa bilog na Sulnopan na Aprika. Ini may labot sa mga kombensyonal na metapora arog kan 'ganot' para sa "trabaho" asin 'turog' para sa "sunod na aldaw".

## Hilingon man
* An tataramon na Mofu-Gudur, na pigtataram kan sarong populasyon na nakakadangog sa sarong kataraid na rehiyon kan Cameroon na naggagamit nin pigkakarkulong 1,500 na kombensyonal na mga muwestra.

## Mga pamitis na tala

## Bibliograpiya
*
Mga tataramon na Ibibio-Efik

An **Katahawan na Ibibio** iyo an mayor na kumpol nin diyalekto kan Salog Cross na sanga kan Benue–Kongo. An sentrong Efik igwa nin nasyonal na estado sa Nigerya asin salang ginibo bilang panusugan sa literatura kan tataramon na Ibibio, dawa ngani an tamang Ibibio igwa nin mas dakul na mga subong parataram.

## Mga barayti
An Efik-Ibibio sarong kumpol nin diyalekto na pigtataram kan mga 15 milyon katawo kan mga Estado nin Akwa Ibom asin mga 5 milyon katawo kan Estado nin Salog Cross kan Nigerya, na ginigibo ining ika-limang pinakadakulang grupo nin tataramon sa Nigerya sunod sa Hausa, Yoruba, Igbo asin Fulani.

An mayor na mga tataramon na Efik-Ibibio iyo an:
* Anaang (5.5 milyon na parataram, tantya kan 2018 )
* Ibibio (15 milyon na parataram, kaiba an mga parataram nin L2, tantya kan 2018)
* Efik (3 milyon na parataram, tantya kan 2018. An Efik igwa man nin mga 2 milyon na parataram nin ikaduwang tataramon.)

Mga saradit na klase, susog ki Williamson asin Blench, iyo an:
* Ekit (200,000 na mga parataram), na may diyalektong Etebi.
* Efai (7,000 na parataram)
* Ibuoro (20,000 na parataram), na may mga diyalektong Ibuoro mismo, Ito, tataramon na Itu Mbon Uzo asin Nkari.
* Eki (5,000 na parataram)
* Idere (5,000 na parataram)
* Ukwa (100 na parataram)
An mga ini pwedeng sabihon na minabilog nin sarong tataramon, dawa ngani an *[[Ethnologue]]* pigkokonsiderar sinda na magkasuhay.

## Hilingon man
*Eket
*Nsibidi
*Ekpe
*Calabar
*Habagatan-subangan na Nigerya

## Mga tala

## Mga toltolan
Mga tataramon na Atlantiko–Kongo

An *mga tataramon na Atlantiko–Kongo* minabilog kan pinakadakulang ipinapahiling na pamilya nin mga tataramon sa Aprika. Igwa sinda nin mga karakteristikong sistema nin klase nin pangngaran asin minaporma kan pinakaubod kan hipotesis kan pamilyang Niger-Kongo. Binibilog ninda an bilog na Niger–Kongo apwera sa Mande, Dogon, Ijoid, Siamou, Kru, an Katla asin Rashad (dati pigklasipikar bilang Mga tataramon na Kordopanyo), asin tibaad nagkapira o gabos kan mga tataramon na Ubangyo. An "Sulnopan na Nigritiko" ni Hans Gunther Mukanovsky haros kaagimba kan modernong Atlantiko-Kongo.

Sa infobox, an mga tataramon na garo baga pinakamagkakalain ibinugtak sa itaas. An sanga kan Atlantiko tinatawan nin kahulugan sa mahiwas na kahulugan (bilang Senegambyo), mantang an dating mga sanga kan Atlantiko na Mel asin an mga suway na Sua, Gola asin Limba nababanga bilang mga panginot na sanga; sinda nasambitan na magkataid huli ta mayo nin napublikar na ebidensya na makakapahiro sainda; An Volta–Kongo bilog apwera sa Senufo asin Kru.

An *Glottolog*, na nakasusog ki Güldemann (2018), igwa nin mas limitadong ebalwasyon kan kun ano an ipinaheling na Atlantiko-Kongo, na binibilog sa pundamental kan Volta-Kongo asin dating Sulnopan na Atlantiko:

***Atlantiko–Kongo**
**Gola
**Limba
**Sua (Mansoanka)
**Mel
**Senegambyo (Amihanan-Katahawan na Atlantiko)
**Volta–Kongo

An Pεrε, Mprε asin Aproumu Aizi minalataw na Atlantiko–Kongo o mas partikularmenteng Volta–Kongo alagad kun bako man nagdadanay na dai naklasipikar sa laog kan pamilya.

Dugang pa, ilista ni Güldemann (2018) an mga tataramon sa Sulnopan na Atlantiko na Nalu asin Rio Nunez bilang mga tataramon na dai naklasipikar sa laog kan Niger-Kongo.

Igwa nin nagkapirang mga tataramon na bakong gayong napatunayan, arog kan Bayot asin Bung, na puwedeng magin dugang na mga sanga.

## Paghihinulay kan Bokabularyo
Halimbawa nin pundamental na bokabularyo para sa mga pighirahay na proto-tataramon kan manlain-lain na sanga kan Atlantiko-Kongo:

## Mga toltolan
Montsoreau

An **Montsoreau** () sarong komyun nin Loire Valley sa Maine-et-Loire na departamento yaon makukua sa bandang sulnopan nin Pransya dapit sa Loire,  nagpopoon sa Atlantic coast asin  kun haleng Paris. An komyun nalilista komo *[[Les Plus Beaux Villages de France|Pinakamagayon na Baryo nin Pransya]]* () asin ini parte kan  Loire Valley UNESCO World Heritage Site.

## Toltolan
Tyra Banks

Si **Tyra Lynn Banks** (namundag 4 Disyembre 1973) sarong Amerikanang modelo, personalidad sa midya, aktres, nagtataga-kanta, autor, asin negosyante.Enot siyang nabantog bilang sarong modelo, na nagluwas duwang beses sa takop kan *[[Sports Illustrated Swimsuit Issue]]* asin nagtatrabaho komo saro sa Victoria's Secret orihinal na mga Anghel. Si Banks an kagtugdas kan pasaling pantelebisyon kan UPN/The CW na may titulong *[[America's Next Top Model]]*, kapwa kagtugdas kan *[[True Beauty (seryeng pantelebisyon)|True Beauty]]*, asin siya nagbungsod kan sadiri niyang pasaling uru-urulay *[[The Tyra Banks Show]].* Kan 2011, siya napili bilang saro sa *"100 Hottest Women of All-Time"* (100 Pinaka Maiinit na mga Babae sa Bilog na Panahon) kan *[[Men's Health (magasin)|Men's Health]]*.

## Toltolan
An Sadit na Sirena

**An Sadit na Sirena** sarong osipon kan Danes na parasurat asin pararawitdawit na si Hans Christian Andersen, bantog sa saiyang mga osipon na pang-aki. An istorya nagsusunod sa pagbaklay kan sarong hoben na sirena na andam na itao an saiyang buhay sa dagat bilang sarong sirena tanganing magkaigwa nin kalag nin tawo. Ini an ikawalong istorya sa koleksyon ni Andersen, na orihinal na isinurat bilang sarong ballet asin enot na ipinublikar kan Abril 7, 1837.
Kim Soo-hyun

Si ** Kim Soo Hyun ** sarong artista asin modelo sa Habagatan Korea na midbid sa mga papel na pinagbiodahan niya sa *[[Dream High]]*, *[[Moon Embracing the Sun]]*, at *[[My Love from the Star]]*, magin man sa mga pelikulang *The Thieves* asin *Secretly, Greatly*.

## Personal na Buhay
Sarong mausupgon na aki si Kim Soo-hyun kan siya yaon sa haiskul asin mayong naghuna na siya malaog sa industriya nin pag'artista. Nganing mahira an saiyang pagkamasusupgon, siya inalok kan saiyang ina na magklase sa pag'aartista bago siya nag'enrol sa haiskul. Huli kaini, nagkatotoo an karera ni Kim sa pag-arte. Dangan siya nag-adal sa *Chung-Ang University* kun saan siya nagkua nin kurso sa teatro asin pelikula asin naglaog sa mga musikal na mga pasali arog kan *A Midsummer Night's Dream* asin *Grease*.

## Filmograpiya

### Mga drama

### Mga pelikula

### Mga pagsasalaysay

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

*  /
* Kim Soo-hyun Japanese Fan Club  		
* Kim Soo-hyun sa Weibo 
* Kim Soo-hyun sa Instagram 
* Kim Soo-hyun  sa KeyEast
Ikapitong Krusada

An **Ikapitong Krusada** (1248–1254) iyo an enot sa duwang Krusada na pinamayuhan ni Louis IX of France. Midbid man bilang **Krusada ni Louis IX pasiring sa Holy Land**, igwa iyan nin katuyohan na i-*reclaim* an Holy Land sa paagi kan pag-atake sa Ehipto, an pangenot na tukawan kan kapangyarihan nin Muslim sa Haraning Sirangan. Kinondusir an krusada bilang kasimbagan tanganing i-*setbacks*  sa Kahadean kan Herusalem, nagpoon sa pagkadaog kan Holy City kaidtong 1244, asin ipinangadal ni Inocencio IV in conjunction sa krusada tumang ki emperador Frederick II, Baltic rebellions asin Mongol incursions. Pagkatapos kan inisyal na trayumpo, natapos an krusada sa pagkadaog, na an kadaklan kan hukbo – kabali an hade – binihag kan mga Muslim.

## Toltolan
Itel Mobile

An **itel Mobile** sarong Tsinong kompanya nakabase sa Hong Kong na tagahaman nin mga smartphone na pagsasadiri kan Transsion Holdings. The brand was established in 2007.

An mga produkto kaini binibenta haros sa mga bagong nagtqatalubong mga merkado kabarali an mga parte kan Aprika, Habqagatan Asya, Sud-subangan nin Asya, Europa, Indya, Pakistan, Nigeria, Uganda, Bangladesh, Byetnam, Filipinas, Saudi Arabia, Thailand, Indonesia asin Latin Amerika.

Poon pang Abril 19, 2024, an Itel nakipagtuwang sa CloudMosa sa pagpaluwas sa merkado nin bagong 4G feature phone Super Guru 4G sa Indya nin manlaenlaen na cloud-based widgets para sa feature phones nag'uusar kan Cloud Phone na teknolohiya.

## ItelOS
An **ItelOS** sarong Android operating system custom skin, na pigdebelop binagay sa Itel Mobile. Bilang ItelOS 8.6 (basado sa Android 12), ini pinaluwas kasabay kan Itel S23 kan Mayo 2023.
## Toltolan
Tataramon na Yakamul

An **Yakamul**, midbid man sa **Kap** o **Ali**, sarong tataramon na Austronesyo na pigtataram sa East Aitape Rural LLG, Probinsya nin Sandaun, Papua Bagong Guinea. Pigtataram ini sa dolohan nin Yakamul () sa amihanan na baybayon asin sa mga isla nin Ali, Anghel, asin mga isla nin Seleo.

## Mga toltolan

## Mga pinagkuanan
* Klaffl, J., & Vormann, F. (1905). Die Sprachen des Berlinhafen-Bezirks in Deutsch-Neuguinea, Mitteilungen des Seminar für orientalische Sprachen zu Berlin, 8, 1-138.
Mga tataramon na Gbaya

An **mga tataramon na Gbaya**, midbid man sa apod na **Gbaya–Manza–Ngbaka**, sarong pamilya nin tibaad sarong dosenang mga tataramon na pigtataram orog na sa sulnopan na Republikang Sentral Aprikano asin sa ibong kan linderos sa Kameron, na igwang sarong tataramon (Ngbaka) sa Demokratikong Republika kan Kongo, asin nagkapirang mga tataramon na dikit an mga parataram sa Republika kan Kongo. Dakul sa mga tataramon an pig-aapod na etnikong pangaran na *[[mga tawong Gbaya|Gbaya]],* dawa ngani an pinakadakula, na igwang sobra sa sarong milyon na parataram, inaapod na Ngbaka, sarong pangaran na pinaghiras sa mga tataramon na Ngbaka kan pamilyang Ubangi.

## Uusipon
Si Moñino (1995:22) nagproponer na an Proto-Gbaya na dagang tinubuan namumugtak sa sarong lugar sa palibot kan Carnot, Republika nin Katahawan nin Aprikano, iyo man an mga tawong Gbaya sa sulnopan na parte kan Habagatan na Sudan orog na sa Dem Zebeer sagkod Raga sagkod sa Boro sa linderos kan Sentral Aprika.

## Karayarayan
An mga tataramon na Gbaya tradisyonal na pigrarayaray bilang parte kan pamilyang Ubangi.

Si Moñino (2010), na sinundan ni Blench (2012), nagproponer na sinda tibaad imbes na pinakaharaning relasyon sa mga tataramon na Katahawan na Gur, o tibaad magbilog nin sarong independiyenteng sanga kan Niger–Kongo, alagad na sinda dai nagpoporma nin sarong pugro na may Ubangi. An mga koneksyon sa Bantu kadaklan limitado sa bokabularyo kultural, asin nagkapirang mga tataramon sa Katahawan na Sudaniko nagsusuherir na an mga proto-Gbaya mga paraayam-paratipon na nagkua nin agrikultura gikan sa mga Sara.

An bokabularyong Proto-Gbaya na pinaghiras sa mga tataramon na Adamawa kabali an bokabularyo sa pag-oma nin millet, siring man an mga termino para sa elepante, guineafowl, *[[Parkia biglobosa]]*, *[[Khaya senegalensis]]*, asin *[[Ceiba pentandra]]*, na nagpapahiling nin sarong pagpapadagos nin tataramon na subo sa sarong kapalibutan nin sabana.

## Mga tataramon
Si Moñino (2010) pighirahay an proto-Gbaya asin nagproponer kan minasunod na poon kan pamilya:

An nagkapira sa mga klaseng ini pwedeng magkasabotan, arog kan Ngbaka, Ngbaka Manza, asin Manza.

Igwa nin saro o duwa pang saradit na tataramon na Gbaya na nakawarak sa Kongo asin sa linderos kan Kameron, arog kan Bonjo.

## Hilingon man
*Listahan kan mga rekonstruksyon kan Proto-Gbaya (Wikiksyonaryo)

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*Proto-Gbaya Swadesh list  (Moñino 1995)
Tataramon na Ali

An **Ali** (*’Àlī*) sarong tataramon na Gbaya kan habagatan-sulnopan na Republikang Sentral Aprikano. An Ngbaka Manza mas harani sa 'Ali mismo kisa sa mga kapangaran kaini na Manza o Ngbaka, dawa ngani an gabos pwedeng magkasararo na masabutan sagkod sa sarong sokol.

## Mga toltolan
Tataramon na Ma

An **Ma**, midbid man sa *A-Ma-Lo*, *Amadi*, *Madi*, *Madyo,* sarong tataramon na Ubangi na pigtataram sa Probinsya nin Haut-Uele, Demokratikong Republika kan Kongo.

## Mga toltolan
Juan de Salcedo

Si **Juan de Salcedo** (1549 – Marso 11, 1576) iyo an sarong Kastilang konsitador. Siya an makuapo kan Kastilang heneral na si Miguel López de Legazpi. Si Salcedo iyo an saro sa mga kawal na uminiba sa pagsakyada kan mga Kastila sa Filipinas kaidtong 1565. Uminiba siya sa hukbo kan Espanya kaidtong 1564 sa edad nin 15, sa saindang paglayag para sa paggalugad sa Sirangan na Indiyas asin sa Pasipiko, tanganing maghanap nin dakol na yaman siring kan bulawan asin mga pampalasa, asin tanganing makahanap nin dalan pasiring sa mga isla kun saen nakaaging duminayo sinda Ferdinand Magellan kaidtong 1521 asin si Ruy López de Villalobos kaidtong 1543.

## Toltolan
Zona Austral

An **Zona Austral** (*Southernmost Zone*) iyo an saro sa limang natural regions na kun saen an CORFO binanga an continental Chile kaidtong 1950 na minakoresponder sa kabtang kan Chile na Patagonia. Napapalibotan iyan kan Zona Sur asin kan Chacao Channel sa amihanan, an Kadagatan Pasipiko asin an Drake's Passage sa habagatan asin solnopan, asin an Andean mountains asin Argentina sa subangan. Kun dai ibabali an Chiloé Archipelago, nasasakupan kan Zona Austral an gabos kan Patagonia kan Chile.

## Toltolan
Pierrot

An  sarong estudiyong animasyon sa nasyon na Hapon, na tinugdas kan 1979 dating mga empleyado nin Tatsunoko Production asin Mushi Production. Ini nakalugar sa Mitaka, Tokyo. Midbid an Pierrot sa paggibo nin magkapirang popular na seryeng anime na lakop sa kinaban arog kan *[[Bleach]]*, *[[Naruto]]*, *[[Yu Yu Hakusho]]*, *Tokyo Ghoul*, *[[Beelzebub (manga)|Beelzebub]]*, *Great Teacher Onizuka*  asin iba pa.
## Toltolan
Tataramon na Mfinu

An **Mfinu** (midbid man sa Emfinu, Funika, Mfununga, Ntsiam o Ntswar) sarong tataramon na Bantu kan Demokratikong Republika kan Kongo. Pigtataram ini kan tribung Bamfinu.

## Mga toltolan
Musang Beosyo

An tolong orihinal na mga **[[musa]]ng [[Boeotian]]** (Beosyo) iyo sinda  Mneme (an musa nin memorya), Melete (an musa nin meditasyon), asin Aoede (an musa nin awit).

## Toltolan
Tataramon na Sanga (Bantu)

An **Sanga**, o **Luba-Sanga**, sarong tataramon na Bantu kan Demokratikong Republika nin Kongo. Ini harani sa Luba-Katanga.

## Mga toltolan
Tataramon na Sanga (Nigerya)

An **Sanga** sarong tataramon na Subangan na Kainji kan Nigerya na kabali sa pugro na Shammo.

## Pagkakaheras
Pigtataram an Sanga mga 20 dolohan kan Toro LGA, Estado nin Bauchi asin Jema'a LGA, Estado nin Kaduna.

*Akora
*Ana Kataki
*Anaka’awa
*Anakapɔ
*Barko
*Didim
*Gagate
*Galma
*Gumau
*Jee
*Jimbiri
*Kajanta
*Kajole
*Kasheeno
*Kudeenu
*Magami
*Majango
*Maleera
*Nabarka
*Shimba I, II
*Shimbiri

## Mga toltolan
Mga tataramon na Shammo

An mga tataramon na **Shammo** (*Shammɔ*) o **Jere** pigtataram sa amihanan-katahawan kan Nigerya. Nagpoporma sinda nin sarong pang-irarom na pugro sa laog kan mga tataramon na Subangan na Kainji.

An sarong komun na pagbati, *Shammɔ*, ginagamit sa gabos na mga tataramon na Shammo.

## Mga tataramon

*Mga tataramon na *Shammɔ*
**kumpol nin *Zele*
***Zele (Jere)
***Boze (Buji), Panawa (Bujiyel)
**Sanga, Gusu, Moro
**Loro, Bunu (Ribina)
**? Tunzu (Duguza)

## Mga toltolan

## Urog pang mababasa
*Gunn, H.D. 1953. *Peoples of the Plateau Area of Northern Nigeria*. IAI, London.
*Nengel, J.G. 1999. *Precolonial African intergroup relations in the Kauru and Pengana polities of Central Nigerian Highlands, 1800-1900*. Frankfurt am Main: Peter Lang.
*Nengel, J.G. 2019. *A history of the Boze polity of Plateau State, Nigeria*. Ilishan-Remo, Nigeria: Babcock University Press.
*Shimizu, Kiyoshi 1968. *An outline of the I-búnú noun class system*. Department of Linguistics and Nigerian Languages, Ibadan University.
*Shimizu, Kiyoshi 1975. *The language groups in and around Benue-Plateau State*. mimeo. Centre for the Study of Nigerian Languages, Kano.
*Shimizu, Kiyoshi 1980. Five wordlists with analyses from the Northern Jos Group of Plateau Languages. *Afrika und Übersee*, 62:4.253-271.
*Shimizu, Kiyoshi 1982a. Ten more wordlists with analyses from the Northern Jos Group of Plateau Languages. *Afrika und Übersee*, 65:1.97-134.
*Shimizu, Kiyoshi 1982b. Die Nord-Jos-Gruppe der Plateausprachen Nigerias. *Afrika und Übersee*, 65(2):161-210.
*Temple, Olive 1922. *Notes on the Tribes, Provinces, Emirates and States of the Northern Provinces of Nigeria*. Argus Printing and Publishing Co. Cape Town.
Shamsabad-e Matamad

An  **Shamsabad-e Matamad**  sarong banwa sa Hakimabad Rural District, sakop kan Central District nin Zarandieh County, Markazi Province, Iran. Sa 2006 senso dai narekord an populasyon kaini..

## Toltolan
Hindi Ko Kayang Iwan Ka

An ***Hindi Ko Kayang Iwan Ka*** sarong pasale na drama sa telebisyon sa Filipinas nin GMA Network na pinagbibidahan na Yasmien Kurdi asin Mike Tan. Nagpoon ini kan 26 Pebrero 2018 sa GMA Afternoon Prime na karibayan kan *[[Haplos]]*.
An seryeng ini dapit sa nakakaulakit na helang na HIV.

## Mga tauhan asin karakter
### Nangengenot na mga  tauhan
* Yasmien Kurdi bilang Althea "Thea" Balagtas-Angeles
* Mike Tan bilang Marco Angeles
* Jackie Rice bilang Ava Imperial
* Martin del Rosario bilang Lawrence de Leon

### Suportadong tauhan
* Gina Alajar bilang Donya Adelaida "Adele" Angeles
* Ina Feleo bilang Sofia Angeles
* Charee Pineda bilang Rosanna "Anna" Balagtas
* Seth dela Cruz bilang Maurice B. Angeles
* Caprice Cayetano bilang Angela B. Angeles
* Mike "Pekto" Nacua bilang Tantoy Cruz
* Sharmaine Buencamino bilang Magdalena "Magda" Balagtas
* Catherine Rem bilang Olga Cruz

## Hilnga man
*Lista nin mga pasale sa GMA Network

## Toltolan
Tataramon na Wakoná

An **Wakoná** (Aconã) sarong napuho na asin dai napapatunayan, pigtutubodan na tataramon kan sirangan na Brazil, na dating pigtataram kan mga Aconã. An nagkawararak na etnikong populasyon may bilang na pigkakarkulong 500 sagkod 1,000 kan 1995.

## Heograpikal na pagkakaheras
An Wakoná orihinal na pigtataram sa palibot kan Lagoa Comprida asin sa Penedo. Si Loukotka (1968) nagbareta na an mga natatadang etnikong gikan na nagtataram sana nin Portuges makukua sa siyudad nin Porto Real do Colégio. Nag-eerok sinda harani sa Palmeira dos Índios susog ki Meader (1978).

## Mga toltolan
Nad Tatrou sa blýska

An ***Nad Tatrou sa blýska*** o "Kikilat sa Ibabaw nin Tatras" iyo an awit nasyonal kan Republika nin Slovakia.

## Mga letra
Uya an liriko kan awit nasyonal nin Slovakia na igwang magkapirang mga parapo:





# Pinu'nan gamiton kan mga Romantikong makata an Tatras bilang simbolo kan inang kadagaan nin mga Slovak.
# Boot sabihon: magbali sa makabanwa asin etnikong aktibismong napalakop na sa mga namamanwaan Tangang Europa kaidtong ika-19 na siglo.
# An dating kahulogan nin *sláva* "kamurawayan," o "kabantogan."  An piguratibong kahulogan na enot ginamit ni Ján Kollár sa napapalaen na tulang *The Daughter of Sláva* o "An Aking Babae ni Slava" kan 1824, iyo an "Diyosa/Ina nin mga Slav."
# Ginagamit an idiyomatikong simile "siring sa abeto"/"kaarog kan *fir*" (*ako jedľa*) para sa mga kalalakihan sa miba-ibang mahusay na na mga kahulogan: "magtindog kang tanos/tiso/taas angog," "magkaigwa kang kawili-wiling panghawakon," "magin tanos ka asin naglalaki-laki," atbp.
# Sa mas simpleng na pakahulogan "sa mga kurbada nin Kriváň."
# Hilinga an artikulong Kriváň; saro ining simbolo para sa bukid nin Kriváň.

## Toltolan
Rodolfo I nin Alemanya

Si **Rodolfo I nin Alemanya** (na bisto man bilang **Rodolfo IV nin Habsburgo**, **Rudolph IV ng Habsburgo**, **Rodolfo ng Habsburgo** o **Rudolph ng Habsburgo**) (, , ) ( – ) nagin Hade nin mga Romano poon 1273 wagkod na siya magadan. Si Rudolph an enot sa mga konde-hade, sarong bqasag saiya kan parasurat sa historya na si Bernd Schneidmüller. Nagpapel siya komoniyo an pagpataas kan dinastiya nin Habsburgo ngani ini mmakaag sa pangenot na pwesto sa kataid kan Imperyal na mga dinastiyang piyudal. Orihinal na isang kondeng Swabiano, siya ang unang Habsburgo na nagkamit nin mga kadukihan kan Austria asin Styria, mga teritoryo na ngdanay sa irarom nin pamomoon nin Habsburgo sa laog nin 600 mga taon asin niyo an magbibilog kan Monarkiyang Habsburgo asin sa pr4senteng nasyon nin Austria.
Ikawalong Krusada

An **Ikawalong Krusada** iyo an krusada na linansar kan Hade kan Pransiyang si  Loius IX kaidtong 1270. An Ikawalong Krusada kun minsan binibilang na Ikapito, kun an Ikalimang Krusada asin Ikaanom na Krusada ni Frederick II bibilangon na sarong krusada. An Ikasiyam na Krusada minsan binibilang na kabtang kan Ikawalong Krusada. Napurisaw si Louis sa mga pangyayari sa Syria kun saen an Mamluk sultan Baibars uminatake sa natatada kan mga estado kan nagkrusada. Sinunggaban ni Baibars an pagkakataon pagkatapos na an sarong gera na naglalaban na mga syudad kan Venice asin Genoa sa lambang saro (1256–1260) uminubos sa mga pwertong Syrian na kinokontrol kan duwang mga syudad. Kaidtong 1265, nasakop ni Baibars an Nazareth, Toron, Asruf. Si Hugh III kan Cyprus na nominal na hade kan kahadean kan Herusalem tuminontong sa Acre tanganing surugon an syudad mantang si Baibars nagmartsa sagkod sa amihanan sa Armenia na sa panahon na ini nasa kontrol kan Mongol. An mga pangyayaring ini nagbusol kay Louis na umapod nin sarong bagong krusada kaidtong 1267 maski na ngani may dikit na suporta sa panahon na ini. An nagkokronikang si Jean de Joinville na uminiba kay Loius sa Ikapitong Krusada nagsayuma na magduman. Si Louis tulos na na-engganyar kan saiyang tugang na si Charles kan Anjou na atakihon muna an Tunis na matao sa saindang nin sarong makusog na base para sa pag-atake sa Ehipto. Ini an katuyohan kan Ikaanom na Krusada ni Louis siring man an Ikalimang Krusada bago niya na parehong nadaog duman. Si Charles kan Kahadean kan Sicily may sadiring interes man sa sakop na ini kan Meditteraneo. An Khalif kan Tunis na si Muhammad I al-Mustansir may mga koneksiyon man sa Espanyang Kristiyano asin pigtatratar na marhay na kandidato para sa pang-aakay. Kaidtong 1270, si Louis tuminontong sa baybayon na Aprikano kaidtong Hulyo na sarong bakong marhayon na panahon para tumontong. An kadaklan kan hukbo nagkahelang huli sa maating inumon na tubig. An saiyang aki na ipinangaki sa Damietta na si John Sorrow nagadan kaidtong Agosto 3 asin kaidtong Agosto 25 nagadan si Louis huli sa sarong flux sa tulak sarong aldaw pagkatapos an pag-abot ni Charles. An saiyang sinabi sa pagkagadan iyo an "Herusalem:". Prinoklama ni Charles an aki ni Louis na si Philip III kan Pransiya na bagong hade alagad huli sa saiyang pagigin aki, si Charles an nagin aktwal na lider kan krusada. Huli sa dugang na mga sakit, an pagsakyada sa Tunis inabandona kaidtong Oktubre 3 sa sarong kasunduan sa sultan. Sa kasunduan na ini, an mga Kristiyano nagkamit nin talingkas na pakikipagkalakalan sa Tunis asin an parsyal na trayumpo. Pagkatapos madangog an kagadanan ni Louis asin an pag-ebakwar kan mga nagkrusada gikan sa Tunis, kinansela ni Sultan Baibars kan Ehipto an saiyang plano na magpadara nin mga hukbo tanganing labanan si Louis sa Tunis. Sa ngunyan nakipag-alyansa na si Charles sa Prinsipe Edward kan Inglatera na umabot. Kan ipinagpaliban ni Charles an pag-atake sa Tunis, si Edward an nagpadagos pasiring sa Acre na huring nagkrusada sa bantay sa Syria. Ang saiyang ginugol duman parating pig-aapod na Ikasiyam na Krusada.

## Toltolan
Amorseko

An **amorseko** (Ingles: *burry lovegrass*, *lovegrass*, Kastila: *amorseco*) iyo an sarong klase nin mga tinanom na duot na midbid man bilang mga ***Eragrostis*** kan pamilyang Poaceae. Masakit halion an bungang-sungay (mga pisog) kan amorseko kapag kuminabit sa mga bado.

## Toltolan
Modernong tataramon

An **modernong tataramon** (midbid man bilang **buhay na tataramon**) iyo an dawa arin na tataramon nin tawo na piggagamit sa presente bilang natibong tataramon.

Piggagamit an panaga sa edukasyon na pangtataramon tanganing mahiling an kalaian sa pag-ultanan kan mga tataramon na piggagamit sa pang-aroaldaw na komunikasyon (siring kan Pranses asin Aleman) asin gadan na mga tataramon na klasikal siring kan Latin asin Klasikal na Intsik, na pig-aadalan huli sa saindang kultural asin linguistikong kahalagahan. Por ehemplo, an Modern Language Association pigsusubaybayan an mga enrollments kan mga estudyante sa Ancient Greek versus Modern Greek, o Biblical Hebrew versus Modern Hebrew, nin suhay.

## Toltolan
Tataramon na Jaikó

An **Jaikó** (Jeicó, Jeikó, Yeico, Geico, Eyco, Zyeikó) sarong napuho nang tataramon kan habagatan-subangan na Piauí, Brasil, namidbid sana gikan sa sarong lista nin mga taga kan 1867 na may pakiaram kan mga kataraid na tataramon. Pigkokonsidera ining sarong Tataramon na Makro-Jê, alagad bako pirming yaon sa tataramon na Jê.

## Klasipikasyon
Basado sa 67-taga na lista kan ika-19 siglo ni von Martius (1867, v. 2, p.&nbsp;143), minalataw na ini sarong tataramon na Jê.

Alagad, si Ramirez et al. (2015: 260–261) nagdududa sa pagkaeksakto kan listahan ni von Martius, asin nagsasabi na an listahan nin mga taga pwedeng talagang binilog nin mahiwas na pinaghalo-halong mga tataramon na pigtataram sa Piauí, kabali an gikan sa Pimenteira (Cariban) asin Masakará (Kamakã). Dawa siring, si Nikulin (2020) nakanompong pa man giraray nin nakakakumbinsir na ebidensya na an Jaikó sarong tataramon na Makro-Jê, alagad dai ini pigkokonsiderar na yaon sa laog kan sanga nin tataramon na Jê. Dai mababa sa 13 taga gikan sa lista nin mga taga ni Martius an kabali sa sarong tataramon na Makro-Jê.

Si Loukotka (1968) naglista nin nagkapirang iba pang mga tataramon, gabos na dai napatunayan, na pigtataram daa sa mga estadong Piauí asin Pernambuco asin may relasyon sa Jaikó.

* **Subangan na Timbirá** – kaidto pigtataram sa estado nin Piauí sa tahaw kan mga Salog Itaim asin Parnaíba.
* **Aruá** – dati pigtataram sa estado nin Piauí sa pag-ultanan kan mga Salog Itaim asin Jaguariba.
* **Pontá** – kaidto pigtataram sa sarong isla sa Salog São Francisco harani sa siyudad nin Quebrobó, estado nin Pernambuco; Portuges an pigtataram ngunyan.

## Heograpikong pagkakaheras
An Jaikó pigtataram sa palibot kan *aldeia* (dolohan) kan Cajueiro, na namumugtak sa kun ano an ngunyan na habagatan-subangan na estado nin Piauí. An pangaran kinua sa banwaan nin Jaicós, na namumugtak sa teritoryo kan mga tawong Jaikó sa palibot kan Salog Canindé asin Salog Gurgueia.

## Bokabularyo
An bilog na listahan nin mga tataramon na Geicó gikan sa von Martius (1867), na may parehong orihinal na mga gloss sa Latin asin mga itrinadusir na gloss sa Ingles dangan sa Bikol Sentral, pigreprodusir sa ibaba.

## Mga toltolan
Tataramon na Xocó

An **Xocó** (Chocó, Shokó) sarong napuho asin maluya an atestado na tataramon o mga tataramon kan Brasil na dai aram na may relasyon sa ibang mga tataramon. Midbid ini gikan sa tolong populasyon: Xokó (Chocó) sa Sergipe,  An mga paragirumdom nagdanay sa laog nin pirang panahon pagkatapos kaiyan.

Ini orihinal na pigtataram sa kahalabaan kan Salog Piancó sarong lugar na ngonyan sarong suburbyo kan Porto Real do Colégio.

An *Xoco, Xukuru,* asin *Kariri* gabos mga komun na henerikong pangaran sa rehiyon. Hilingon an mga tataramon na Kariri.

## Bokabularyo
### Pompeu (1958)
Bokabularyo nin Chocó (Xocó) na nakolekta sa Colégio, Alagoas:

:

Si Loukotka (1968) nagsurat kan 'tawo' bilang .

### Meader (1978)

Limang *Xukuru-Kariri* na mga listahan nin taga na tinipon ni Menno Kroeker sa Alagoas kan 1961 an ipinublikar sa Meader (1978).

Mga tataramon na naitala gikan sa sarong gurang na lalaki *[[:pt:pajé|pajé]]* (shaman) sa Porto Real do Colégio:

:

Mga taga na natala gikan ki Alfredo Caboquim, sarong *[[:pt:pajé|pajé]]* (shaman), asin kan saiyang tugang na lalaki na si Miguel Caboquim sa Fazenda Conta, Palmeira dos Índios, Alagoas:

:

Mga taga na naitala gikan sa sarong gurang na paraoma sa Fazenda Conta, Palmeira dos Índios, Alagoas:

:

Mga taga na naitala gikan ki João Candido da Silva, sarong hoben na paraoma sa Fazenda Conta, Palmeira dos Índios, Alagoas:

:

Mga taga na naitala gikan ki José Fermino da Silva kan Palmeira dos Índios, Alagoas:

:

## Mga toltolan
David Hurley

Si Heneral **David John Hurley** (namundag 26 Agosto 1953) sarong australyanong dating politiko asin opisyal sa miitar. Sarong senyor na opisyal sa Australian Army, siya nagsirbe komo ika-27ng  gobernador-henera nin Australya poon 2019 sundo' 2024. Siya dati man na ika-38ng gobernador nin New South Wales poon 2014 abot 2019.

Sa lawig nin 42 na taon na karera sa militar, si Hurley natoka sa operasyon na inapod Operation Solace duman sa Somalia kan 1993, kun saen siya an namoon sa 1st Brigade (1999–2000), siya pa an inagural na Chief of Capability Development Group (2003–2007) asin Chief of Joint Operations (2007–2008) dangan nagsirbe bilang Vice Chief of the Defence Force (2008–2011). An karera niya nagsakat sa kaitaasi kan siya nanombrahan Chief of the Defence Force kan 4 Hulyo 2011, sa pagsangle ki Air Chief Marshal Angus Houston.

Si Hurley nagretiro sa army kan Hunyo 2014 asin dangan nagsalida ki Marie Bashir bilang gobernador kan New South Wales kan Oktobre 2014 sa nominasyon ni Premier Mike Baird. An saiyang termino nagtapos kan Mayo 2019 asin ta siya sunod naman nanombrahan ni Queen Elizabeth II komo gobernador-heneral sa nominasyon ni Primer Ministro Scott Morrison. An saiyang 5-taon na toka nagpoon Hulyo 2019 asin nagpaso kan Hulyo 2024, na an kagsalida saiya iyo si Sam Mostyn.

## Toltolan
Nightcore

An **nightcore** edit (midbid man bilang *pinarikas na kanta*, *pinarikas na bersyon*, *pinarikas na remix*, o simpleng *pinarikas*) iyo an bersyon nin sarong music track na pinarikas an saiyang ginunuan na materyal sa haros 35%, na siring man pigpapalangkaw an pitch. Nagtatao ini nin epekto na haros kaagid sa pagpatugtog nin sarong 33⅓-rpm vinyl record sa 45 rpm. An 35% na dugang sa rikas nagkawsa sa notang C<sub>4</sub> na maging dikit na hababa sa pitch kaysa sa notang F#<sub>4</sub> (gikan sa 261.63&nbsp;Hz to 353.19&nbsp;Hz), na iyo an dugang nin haros 5 asin sarong kabangang semitones. An pagpatugtog nin 33⅓-rpm vinyl records sa 45 rpm komun sa Happy Hardcore na eksena kaidtong mga dekadang 90 asin 2000, na siguro nagtaong inspirasyon sa genre na ini.

Ginuno an ngaran gikan sa Norwegian musical duo "Nightcore", na nagpaluwas nin pitch-shifted versions kan trance asin Eurodance na mga kanta. Asosyado man an Nightcore sa haros asin pig-ibihan man nin anime asin kulturang otaku; dakol na YouTube thumbnails (asin kaagid na mga tampok) kan nightcore remixes an igwang anime characters asin art.

Nahiling kan Nightcore an pangkagabsan na resurgence sa kssikatan kaidtong kaamayi kan dekada 2020 huli sa TikTok, nagkawsa nin major recording labels to officially release pinarikas an mga bersyon kan saindang mga kanta.

## Toltolan
Neotantra

An **neotantra**, **navatantra** (,  'bàgo'), o **tantrikong sekswalidad** iyo an Solnopan na bagong relihiyong hiroan na impluwensyado kan Eastern esoteric na ispiritwal na mga tradisyon kan Tantra.
Antroponimya

An **antroponimya** (siring man **anthroponymics** o **anthroponomastics**, gikan sa Suanoy na Griyego ἄνθρωπος *anthrōpos*, 'tawo', asin ὄνομα *onoma*, 'ngaran') iyo an pag-aadal sa *anthroponyms*, an proper names kan mga tawo, pwedeng indibidwal asin kolektibo. An athroponymy iyo an sangay kan onomastics.

## Toltolan
Floyd Vivino

Si **Florio** "**Floyd**" **Vivino** (Paterson, Oktobre 19, 1951) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Floyd Vivino
DXVC-TV

An **DXVC-TV**, kanal 7, sarong estasyon nin telebisyon kan Telebisyon ng Bayan (PTV). An  studio asin transmitter kaini makukua sa Tetuan, Siyudad nin Zamboanga.

## Mga katakod na artikulo
*Telebisyon ng Bayan
Rachelle Ann Go

Si **Rachelle Ann Go** sarong Filipinang parakanta, modelo asin artista sa Filipinas.

## Agi-agi nin buhay
Ipinangaki kan Agosto 31, 1986 sa Manila, dakulon pakontes an saiyang binalihan asin enot niyang pasale sa telebisyon iyo sa Eat Bulaga! sa edad na onse anyos.
Si Go nagtapos sa Paadalan nin La Immaculada Concepcion sa Pasig. Siya nagtapos nin BS-Business Administration sa Kolehiyo nin San Beda. Siya napili man bilang Binibining San Beda kan 2004. Napabilang siya saro sa mga bida sa Party Pilipinas kaidtong 2010.

## Mga nahaman
### Album na gibo sa Studyo

### Album na Buhay

### Compilation albums

## Mga nagibong Bidyo
### Konsyerto sa DVD

## Telebisyon

|2012|| Indio* || [[GMA Network]] || Libulan
|}

==Teatro==



==Mga Onra asin Pagpamidbid==




# Shared with Regine Velasquez for *Low Key''

## Toltolan
Telefónica

An ** Telefónica** sarong Espanyol na multinasyonal na kompanya sa telekomunikasyon. May kwartel ini komo rehistradeong kompanya sa Madrid, Spain. Ini saro sa pinakadakulang operador nin telepono asin mobile network providers sa kinaban. Nagtatangro' ini nin serbisyo sa  fixed asin mobile telephony, broadband, saka subscription television, lakop sa Europa asin Amerika.

Kaabay igdi an  na marka, ini nagbebenta man sa negosyo kan Movistar, O2, asin Vivo. An kompanya kabtang kan Euro Stoxx 50 stock market index. Kan 15 Abril 2012, an Telefónica pigsara an TVA asin Ajacto, saka sinaro sa irarom kan markang Vivo.

## Toltolan
Lista nin mga munisipalidad kan Probinsya nin Sacer

An minasunod sarong lista kan 92 na munisipalidad (mga *[[comune]]*) kan Probinsya nin Sacer, Cerdeña, Italya. 

## Lista

## Hilnga man

* Listahan kan mga munisipalidad nin Italya

## Toltolan
Transportasyon sa riles

An **Transportasyon sa riles** sarong paagi nin pagtransportar o paghakot na an behikulo ginagamit an ruweda nagdadalayday sa metal na riles, na ini konsistido nin duwang nag'aabay na aserong riles. An transportasyon sa riles iyo an saro sa duwang primerang paagi sa dagang transportasyo, sunod sa transportasyon sa tinampo. Ini ginagamit sa 8% kan mga paghakot nin pasahero o kargamento sa bilog na kinaban, gibo kan episyente sa enerhiya. asin pwedeng mas marikas pa an dalagan. Masabi pa, an riles winawarak an gabat kan tren na gibo kaini mas dakul an mahahakot kaini kumpara sa mga trak sa tinampo. An Rolling stock sa riles mas hababa heneralmente an priksyon kun ikukumpara sa mga de-gomang mga behikulo nagdadalagan sa kalsada, kaya an mga sa riles na mga bagon mas natatakod-takod na dakul asin mas halaba. An poder na nagpapahiro' kaini iyo an krudo o elektrikal na locomotive. Mantang an transportasyon sa riles mas halangkaw an pagpuhunan, mas dakul man an madadarang bilang nin pasahero asin mga kargamentos sa paaging mas ligtas asin episyente.

## Toltolan
Tarzan 3D

An ***Tarzan 3D*** sarong pelikulang adbentura na dinirehe ni Reinhard Klooss kan 2013. An screenplay kan pelikula sinurat ninda Reinhard Klooss, Jessica Postigo ain Yoni Brenner.

Sa Filipinas, iini pinasale sa Pioneer Films kan 15 Enero 2014.

## Ubod

## Mga Artista asin Tauhan
* Kellan Lutz bilang Tarzan
* Spencer Locke bilang Jane Porter
* Trevor St. John bilang William Clayton
* Bryan Huskey bilang Mr. Smith
* Mark Deklin bilang John Greystroke
* Jaime Ray Newman bilang Alice Greystroke
* Les Bubb bilang Jim Porter
* Robert Capron bilang Derek
* Peter Elliott bilang Kerchauk at Taug
* Brian Bloom bilang Miller
* Christian Serritello bilang Chris

## Toltolan

## Mga nakakonekta

*
Insectivora

An **Insectivora** sarong klaseng hayop nasasakop sa Mamalia.  An mga ini kinakan insektosaka sinda nagpapameme man siring a tawo.

Ini an magkapirang mga hayop na napipisan sa irarom nin Insectivora.

## [[Parkupino]]
**[[African Pygmy Hedgehog]] 
**European Hedgehog 
## [[Topo]]
**[[Golden Mole]] 
**Hairy-Tailed Mole 
**[[Lesser Japanese Mole]] 
**Star-Nosed Mole 
## [[Shrew]]
**[[European Water Shrew]] 
**Common Short-Tailed Shrew 
## [[Solenodon]]
## [[Tenrec]]
**[[Greater Tenrec]] 
**Large Tenrec
Latronico

An **Latronico** (Latronichese: ) sarong banwaan asin  *[[comune]]* sa probinsya nin Potenza, sa habagatan na rona' nin Basilicata, Italya. Huli ta ini yaon sa halangkaw na elebasyon,  ini mas malipot, dawa sa tig-init, kumpara sa mga siyudad yaon sa kosa.

An presenteng alkalde iyo si Fausto Alberto De Maria.

## Klima

## Toltolan
Ikaanom na Krusada

An **Ikaanom na Krusada** nagpoon kaidtong 1228 bilang pagbalo na sa giraray makua an Herusalem. Nagpoon ini pitong taon pagkatapos kan pagkabigo kan Ikalimang Krusada. Imbwelto digdi an aktuwal na ralaban. An maniobrang diplomatiko kan Banal na Emperador Romano Frederick II uminabot sa giraray na pagkontrol kan Kahadean kan Herusalem sa Herusalem asin iba pang mga lugar sa laog nin 15 taon

## Toltolan
Edukasyon na pangtataramon

An **edukasyon na pangtataramon** nagpapanongod sa mga proseso asin mga kaugalian nin pagtukdo nin ikaduwa o banyagang tataramon. Nagpapabanaag nin interdisciplinary approaches an pag-aadal diyan, parating kabali an ibang applied linguistics. Igwang apat na pangenot na kategorya sa edukasyon na pangtataramon: communicative competencies, proficiencies, cross-cultural experiences, asin multiple literacies.

## Toltolan
Ikaduwang tataramon

An **ikaduwang tataramon** **(L2)** iyo an tataramon na pigtataram na dugang pa sa enot na tataramon (L1). An ikaduwang tataramon posibleng iyo an kataraid na tataramon, saro pang tataramon kan iba pang parataram sa ineerokan na nasyon, o sarong banyagang tataramon.

An dominanteng tataramon nin sarong parataram, na iyo an tataramon na pinakapiggagamit nin sarong parataram o iyo an pinakakomportable, dai nangangahulugan na iyo an enot na tataramon kan parataram. Por ehemplo, an Canadian census pigladawan an enot na tataramon huli sa saiyang mga katuyohan bilang "Ano an tataramon kan tawong ini na enot niyang nanudan sa harong sa pagkaaki asin nasasabotan man giraray?", pigmimidbid na para sa iba, an pinakaamay na tataramon posibleng nawara, an proseso ns midbid bilang language attrition. Posible ining mangyari kapag an mga aking sadit nagpoon na mag-eskwela o maglipat nin bagong kapalibotan.

## Toltolan
Ikasiyam na Krusada

An **Ikasiyam na Krusada** kun minsan piggugrupo sa Ikawalong Krusada asin parating pigtatratar na huring pangenot na krusadang mediebal sa Banal na Daga. Nangyari ini kaidtong 1271–1272. An pagkabigo ni Louis IX kan Pransya na sakyadahon an Tunis sa Ikawalong Krusada nagbusol kay Edward I kan Inglatera na maglayag sa Acre na midbid bilang Ikasiyam na Krusada. An Ikasiyam na Krusada nakahiling nin nagkapirang mga makaomaw na pagkagana ni Edward kay Baibars. Sa huri, an krusada bakong masyadong labilabi na nabigo bilang pag-atras huli ta si Edward may mga mahalagang pagkabahala sa istaran asin namati na dai magibong solusyonan an mga panlaog na pagdiringkilan sa natatadang mga estado kan nagkrusada. Irinason na an espirito kan pagkrusada haros na para na sa panahon na ini.  Nagpatanid man ini sa nagdadangadang na pagkarumpag kan huring natatadang mga muog na mga nagkrusada sa kahalabaan kan baybayon na Mediteranneo.

## Toltolan
AVN Adult Entertainment Expo

An **AVN Adult Entertainment Expo** (**AEE**) iyo an sarong adultong entertainment convention asin trade show na piggagamit kada Enero sa Las Vegas, Nevada, asin pig-isponsoran kan ''AVN'' magazine. An AEE iyo an pinakadakulang pornograpiyang industriyang pasaling pangkalakal sa Estados Unidos. An 2007 AVN Expo nagkaigwa nin labi sa 30,000 na nag-atender, na kabali an 355 exhibiting companies.

## Toltolan
Sayaw sa lamesa

An **sayaw sa lamesa** iyo an sarong sayaw na pigsasagibo sa sarong lamesa sa bar, bilang kontra kan sa ibabaw kan entablado. Posible na saro iyan na pagbayleng erotiko na pigsasagibo nin sarong sex worker o pwede iyan na gibohon bilang sarong aktibidad na libangan.

## Toltolan
Sekswalidad sa suanoy na Roma

An mga atitud na sekswal asin gawin sa suanoy na Roma pig-iindikaran sa paagi kan art, literature, asin inscriptions, asin sa dikit na extent iyo an sa paagi kan archaeological remains siring kan erotikong artifacts asin arkitektura. Pinaghuna iyan kun minsan na an "unlimited sexual license" iyo an karakteristiko kan suanoy na Roma, alagad an sekswalidad ibinali bilang sarong concern kan *[[mos maiorum]]*, an tradisyonal na social norms na inapektuhan an publiko, pribado, asin an buhay militar. *Pudor*, "shame, modesty", iyo an nagkokontrol na factor sa gawi, siring kan legal strictures sa sexual transgressions sa mga kapanahonan na Republican asin Imperial.

## Toltolan
Billy asin Bobby Mauch

Si **William John Mauch** (July 6, 1921 &#x2013; September 29, 2006) asin an saiyang kaagid na kambal na si, **Robert Joseph Mauch** (July 6, 1921 &#x2013; October 15, 2007), iyo an child actors kaidtong dekada 1930. Buminida sinda sa mga papel sa pelikula kaidtong 1937 na *[[The Prince and the Pauper (1937 film)|The Prince and the Pauper]]*, na basado sa 1881 na nobela kan parehong ngaran ni Mark Twain.

## Toltolan
Wikipediang Oriya

An **Wikipedyang Oriya** () (inaapod man **Odia Wikipedia** o **orwiki**) iyo an Odiang edisyon kan Wikipedia. Ini talingkas, basadong web, pigtuturuwangan na ensiklopedyang proyekto asin ini suportado kan daing-kinikitang Pundasyon Wikimedia. An proyekto pinu'nan ni Suneet Samaetha kan Hunyo 2002 asin inabot sangribong artikulo kan Mayo 2011. Ini saro sa apat na Indikong Wikipedya natugdas kan 2002, sa pag'ultan nin 20 Indikong lenggwahe Wikipedya. An pinakaenot na paghira (edit) sa Odia Wikipedia nangyari 3 Hunyo 2002.

## Pagtalubo, linalaklakan asin popularidad
Tinugdas kan Hunyo 2002, ini nag'abot sangribong artikulo kan Mayo 2011.
Sa ngonyan na , ini igwang  artikulo, sa  sa lista nin mga Wikipedia susog sa bilang nin artikulo.
An mga Odia Wikipedian nag'organisar nin mga 'taragboan' asin worksyap sa pitong iba-ibang siyudad arog kan  Bhubaneswar, Cuttack, Anugul, Balasore, Bangalore asin New Delhi across India. An mga parabasa nagdugang nin lampas 300% ining ultimong anom na bulan. An pagta'naw sa mga pahina bulan-bulan nag'aabot 4.38 milyon. An wikipedyang ini nagraranggo nin 134 sa 289 na mga lenggwaheng may wikipedya, sa-kan 23 Agosto 2015.

## Estadistika
An table sa ibaba naglalaman nin mga detalye kan estadistikang opisyal kan Wikipedya sa pangangataman kan Wikimedia Foundation para sa lenggwaheng Odia; an nakaag na impormasyon iyo an mga kuryeteng mga bilang. Test Wikipedias nakalista sa 

An table sa ibaba naglalaman nin mga detalye dapit sa pagpisan-pisan susog sa numero nin mga edit lambang artikulo.

**Wikipedia Report Card**: *summaries for [[Odia language|Odia]]*

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

*  Odia Wikipedia
*  Odia Wikipedia mobile
* Wikipedia.org multilingual portal
* Wikimedia Foundation
Comunidad de Madrid (rona' sa Espanya)

An **Comunidad de Madrid** (; ) saro sa kagpitong mga probinsya nin Espanya. Ini namumugtak sa kalaog-laogi kan Iberian Peninsula asin Central Plateau (); its capital and largest municipality is Madrid. An Comunidad de Madrid napapagdolonan sa bandang habagatan asin subangan kan Castilla–La Mancha asin sa amnayan saka sulnopan kan Castile asin León. Ini pormal na namukna kan 1983, ngani matawan lugar an partikular na status kan siyudad nin Madrid komo iyo an kabesera kan Estado Espanyol sa herarkiyang urban. An mga pagdolonan kaini kapwa kalaba kaidtong sa pagdolonan kan probinsya nin Madrid, na kan enot dati nasasakop sa rehiyon historikal nin New Castile (*Castilla la Nueva*).

## Toltolan

:
Korona kan payo-payo

An **korona kan payo-payo** (o, direkta gikan sa Latin, an **corona glandis penis**) o **korona kan buto** nagpapanongod sa pabilog na kasagkoran na minabilog sa ibaba kan payo-payo sa mga lalaking tawo. An korona nakasabit sa sarong mucosal na ibabaw, midbid bilang liog kan buto, na nagsisiblag sa hawak asin sa payo-payo. An hararom na retro-glandular coronal sulcus minabilog sa pag-ultanan kan korona asin kan liog kan buto. An duwang gilid kan korona minatagboan sa pan-ibabang katahawan na minabilog sa septum glandis. An sirkumperensya kan korona mayaman sa nerbyos asin piglaladawan bilang urog na makalibog na rona kan payo-payo.

## Toltolan