Betty Friedan

Si **Betty Friedan** ( /ˈ f r iː d ən , f r iː ˈ d æ n , f r ɪ -/ ;  Pebrero 4, 1921 – Pebrero 4, 2006) sarong Amerikanong parasurat asin aktibista na peministang Amerikano. Sarong nangengenot na pigura sa hiro kan mga kababaihan sa Estados Unidos, an saiyang libro kan 1963 *na The Feminine Mystique* parateng pigtatawan nin kredito na iyo an nagpukaw kan ikaduwang alon kan Amerikanong feminismo kan ika-20 siglo. Kan 1966, si Friedan nagtogdas asin naelihir bilang pinakaenot na presidente kan National Organization for Women (NOW), na may katuyuhan na darahon an mga kababaihan "sa mainstream kan sosyedad Amerikano ngonyan [sa] lubos na pantay na pakikipagtabangan sa mga kalalakihan." ”

Kan 1970, pagkatapos na maghale sa pwesto bilang enot na presidente kan NOW, si Friedan nag-organisar kan nasyonal na Women's Strike for Equality kan Agosto 26, an ika-50 anibersaryo kan Ika-19 na Susog sa Konstitusyon kan Estados Unidos na nagtatao sa mga kababaihan nin deretso na magboto . An nasyonal na welga nagin mapanggana nin labi sa mga piglalaoman sa pagpahiwas kan hiro-hiro kan mga peminista; an pagmartsa na pinangenotan ni Friedan sa Siudad nin Nueva York sana nakaakit nin labing 50,000 katawo.                                                                                                                                                                                                                                         

Kan 1971, si Friedan nag'ayon sa ibang mga nangengenot na peminista tanganing magmukna kan National Women's Political Caucus . Si Friedan sarong makusog man na parasuporta kan propuestong Equal Rights Amendment sa Konstitusyon kan Estados Unidos na ipinasa kan Kamara de Representantes kan Estados Unidos (sa boto na 354-24) asin Senado (84-8, na may 7 na dai nagboto) kasunod kan makusog na pangigipit kan mga grupo nin mga kababaihan na pinangenotan kan NOW kan amay na mga taon nin 1970. Kasunod kan pag-aprobar kan Kongreso kan susog, si Friedan nag-adbokasiya kan ratipikasyon kan susog sa mga estado asin nagsuporta sa ibang mga reporma sa mga deretso kan mga kababaihan: siya nagmukna kan National Association for the Repeal of Abortion Laws alagad kan huri nagin kritikal sa mga posisyon na nakasentro sa aborsyon kan kadaklan na mga liberal na peminista.

Pigbibilang na sarong maimpluwensyang awtor asin intelektwal sa Estados Unidos, si Friedan nagdanay na aktibo sa politika asin adbokasiya sagkod kan huring parte kan dekada 1990, na nagsurat nin anom na libro. Kan mga taon 1960 pa sana si Friedan kritikal sa mga polarisadong asin labi-labing mga paksyon nin feminismo na nag-aatake sa mga grupo arog kan mga lalaki asin mga paraataman sa harong. Saro sa saiyang mga huring libro, *an The Second Stage* (1981), pigkritika an nahiling ni Friedan bilang mga ekstremistang mga sobra kan nagkapirang mga peminista. 

## Amay na buhay
Si Friedan namundag na **Bettye Naomi Goldstein**    kan Pebrero 4, 1921, sa Peoria, Illinois,  ki Harry asin Miriam (Horwitz) Goldstein, na an sekular  na mga pamilyang Judio gikan sa Rusya asin Hungary .   Si Harry igwa nin tindahan nin alahas sa Peoria, asin si Miriam nagsurat para sa pahina kan sosyedad kan sarong peryodiko kan an ama ni Friedan nagkahelang. An bagong buhay kan saiyang ina sa luwas kan harong garo baga mas nakakakontento.

Kan siya sarong hoben na babae, si Friedan aktibo sa parehong mga sirkulo nin Marxista asin Hudiyo; kan huri isinurat niya kun pano siya nakamati nin pagkasuhay sa huring komunidad kun minsan, asin namatean an saiyang "pasyon laban sa inhustisya&nbsp;... nagpoon sa sakuyang mga pagmati kan inhustisya kan anti-Semitismo".  Nag-adal siya sa Peoria High School, asin nagin imbuelto sa peryodiko kan eskwelahan. Kan an saiyang aplikasyon na magsurat nin sarong kolum dai inako, siya asin an anom pang iba pang mga katood naglansar nin sarong magasin literaryo na inaapod *Tide,* na nagtutukar kan buhay sa harong imbes na buhay sa eskwelahan.

Si Friedan nag-adal sa Smith College kan mga babae kan 1938. Nanggana siya nin premyong iskolarsip sa saiyang enot na taon para sa pambihirang akademikong performance. Sa saiyang ikaduwang taon, nagin interesado siya sa rawitdawit asin dakul siyang rawitdawit na naipublikar sa mga publikasyon sa kampus. Kan 1941, siya nagin editor-in-chief kan SCAN (Smith College Associated News). An mga editoryal nagin mas politikal sa irarom kan saiyang liderato, na nagkukua nin makusog na paninindogan kontra-giyera asin paminsan-minsan nagigin dahelan nin kontrobersiya.  Naggradwar siya *nin summa cum laude* asin Phi Beta Kappa kan 1942 na may mayor sa sikolohiya . Nag-istar siya sa Chapin House kan siya yaon sa Smith. 

Kan 1943 siya nag-erok nin sarong taon sa Unibersidad kan California, Berkeley sa sarong fellowship para sa graduate work sa sikolohiya kaiba si Erik Erikson .  Nagin mas aktibo siya sa pulitika, na padagos na nakikiiba sa mga Marxista (dakul sa saiyang mga amigo an pig-imbestigaran kan FBI ).  Sa saiyang mga memoir, sinabi niya na an saiyang nobyo kan panahon na idto an nagpirit saiya na magsayuma sa sarong Ph.D. fellowship para sa dugang pang pag-adal asin pagbaya sa saiyang karera sa akademya.

## Karera sa pagsurat

### Bago kan 1963
Pagkatapos maghale sa Berkeley, si Betty nagin sarong peryodista para sa mga publikasyon kan wala asin unyon nin mga trabahador. Sa pag'oltan kan 1943 asin 1946 siya nagsurat para sa Federated Press asin sa pag'oltan kan 1946 asin 1952 siya nagtrabaho para sa United Electrical Workers ' *UE News* . Saro sa saiyang mga asignasyon iyo an magreport sa House Un-American Activities Committee . 

Kan panahon na idto may agom na, si Friedan hinale sa peryodiko kan unyon *na UE News* kan 1952 huli ta bados siya kan saiyang ikaduwang aki.  Pagkatapos na maghale sa UE News nagin siyang sarong freelance na parasurat para sa manlaen-laen na magasin, kabali an *Cosmopolitan* . 

Susog sa biograpo ni Friedan na si Daniel Horowitz, si Friedan nagpoon bilang sarong peryodista sa trabaho kan siya enot na nakaaram kan pang-aapi asin pag-eksklusibo kan mga kababaihan, dawa ngani si Friedan mismo nagkontra sa interpretasyon na ini kan saiyang trabaho. 

## Aktibismo sa kalihukan sa kababaihan

### Nasyonal na Organisasyon para sa mga Kababaihan

Kan 1966 si Friedan nagin kagmukna, asin nagin pinakaenot na presidente kan National Organization for Women .  An nagkapira sa mga kagmukna kan NOW, kaiba si Friedan, na-inspirar kan pagkabigo kan Equal Employment Opportunity Commission na ipaotob an Titulo VII kan Civil Rights Act kan 1964 ; sa Ikatolong Nasyonal na Komperensya kan mga Komisyon kan Estado sa Kamugtakan kan mga Babae sinda pinagbawalan na magluwas nin sarong resolusyon na nagrekomendar sa EEOC na isagibo an legal na mandato kaini na tapuson an diskriminasyon sa sekso sa trabaho.   Sa siring sinda nagtiripon sa kuarto sa hotel ni Friedan tanganing magbilog nin bagong organisasyon.  Sa sarong papel na napkin, isinurat ni Friedan an acronym na "NOW".  Kan huri mas dakol na tawo an nagin mga kagmukna kan NOW sa Oktubre 1966 NOW Organizing Conference.  Si Friedan, kaiba si Pauli Murray, nagsurat kan pahayag nin katuyuhan kan NOW; an orihinal isinurat sa sarong napkin ni Friedan.  Sa irarom ni Friedan, an NOW maigot na nag-adbokasiya kan legal na pagkakapantay-pantay kan mga babae asin lalaki.

### Nasyonal na Asosasyon para sa Paghale kan mga Ley sa Aborsyon

Si Friedan nagmukna kan National Association for the Repeal of Abortion Laws, na pigngaranan na National Abortion Rights Action League pagkatapos na legalisaron kan Korte Suprema an aborsyon kan 1973.

### Politika
Kan 1970 pinangenotan ni Friedan an ibang mga peminista sa pagraot kan nominasyon kan nominado sa Korte Suprema na si G. Harrold Carswell, na an rekord nin diskriminasyon sa rasa asin antifeminismo ginibo siyang bakong akoon asin bakong angay na magtukaw sa pinakahalangkaw na korte sa nasyon sa haros gabos na tawo sa mga deretso sibil asin mga mobimientong peminista . An maigot na testimonya ni Friedan sa atubangan kan Senado nakatabang na malubog an nominasyon ni Carswell. 

Kan 1971 si Friedan, kaiba an kadakol na iba pang mga nangengenot na lider kan hiron nin mga kababaihan, kaiba si Gloria Steinem (na saiyang nagkaigwa nin maalamat na karibal) nagmukna kan National Women's Political Caucus . 

Kan 1972, si Friedan dai nagin mapanggana sa pagdalagan bilang sarong delegado sa 1972 Democratic National Convention sa pagsuporta ki Congresswoman Shirley Chisholm . Kan taon na idto sa DNC si Friedan nagkaigwa nin prominenteng papel asin nagtaram sa kombension, dawa ngani nakipag-iwal siya sa ibang mga babae, orog na ki Steinem, kun ano an dapat gibohon duman, asin kun pano. 

### Imahe kan hiro asin pagkasararo
Saro sa mga pinaka-impluwensyal na peminista kan ika-beinte siglo, si Friedan (apuwera sa kadakol na iba pa) nagkontra sa pagtumbas kan feminismo sa tomboy. Kan 1964 pa sana, sa amay na parte kan hiro, asin sarong taon sana pagkatapos kan publikasyon kan *The Feminine Mystique*, si Friedan nagluwas sa telebisyon tanganing atubangon an katotoohan na an media, sa puntong idto, naghihingoang isikwal an hiro bilang sarong joke asin nakasentro na argumento asin debate kun baga magsulot nin mga bra o dai asin iba pang mga isyu na pigkokonsiderar na nakakatuyaw.  Kan 1982, pagkatapos kan ikaduwang alon, nagsurat siya nin sarong libro para sa mga post-feministang 1980 na inaapod na *The Second Stage*, manungod sa buhay pampamilya, na nakabasar sa mga babae na nakadaog sa mga sosyal asin legal na mga kaolangan.   

Itinulod niya an mobimientong peministang magtutok sa mga isyung pang-ekonomiya, orog na an pagkapantay-pantay sa trabaho asin negosyo siring man an probisyon para sa pag-ataman sa aki asin iba pang paagi na an mga babae asin lalaki makakabalanse kan pamilya asin trabaho. Nagprobar siyang mabawasan an mga pokus sa aborsyon, bilang sarong isyu na nanggana na, asin sa panglulugos asin pornograpiya, na sa pagtubod niya dai pigkokonsiderar kan kadaklan na mga babae na halangkaw na prayoridad. 

### Mga kaugnay na isyu

#### Pulitika nin mga tomboy
Kan siya nagdakula sa Peoria, Illinois, saro sanang bakla an saiyang midbid. Sabi niya, "an bilog na ideya nin homoseksuwalidad an nagpangyari sako na magin grabe an pagkadisganar."  Kan huri, inadmitir niya na siya nagin sobrang kwadrado, asin bakong komportable sa homoseksuwalidad. "An hiro kan mga kababaihan bako manungod sa sekso, kundi manungod sa pantay na oportunidad sa mga trabaho asin gabos na iba pa kaini. Iyo, sa paghona ko kaipuhan mong sabihon na an katalingkasan sa sekswal na pagpili parte kaiyan, alagad dai dapat ini an mayor na isyu" .    Dai niya inintindi an mga tomboy sa National Organization for Women ( NOW ) sa primero, asin nagkontra sa saiyang nahihiling na saindang mga kahagadan para sa pantay na oras.  "Homoseksuwalidad&nbsp;... bako, sa sakuyang opinyon, kun ano an manungod sa hiro kan mga kababaihan."  Mantang pigkokontra an gabos na pan-aapi, nagsurat siya, nagsayuma siyang magsulot nin lila na armband bilang sarong akto nin politikal na pakikisumaro, na pigkokonsiderar na bako ining parte kan mga mayor na isyu nin aborsyon asin pag-ataman sa aki 

#### Pornograpiya
Nag-ayon siya sa haros 200 na iba pa sa Feminists for Free Expression sa pagkontra sa Pornography Victims' Compensation Act . "An pagpugol kan libreng pagtaram sa ngaran nin pagprotehir sa mga kababaihan peligroso asin sala," sabi ni Friedan. "Maski an nagkapirang blue-jean ads nakakainsulto asin nakakaraot. Bako akong kontra sa sarong boycott, alagad sa hiling ko dai dapat sindang pugulan." 

#### Giyera
Kan 1968, pinirmahan ni Friedan an panuga na " Writers and Editors War Tax Protest ", na nanunuga na magsayuma sa pagbayad nin buwis bilang protesta laban sa Gerang Vietnam. 

#### Kadahasan sa badil
Si Friedan nagmukna kan WoMen Against Gun Violence kaiba si Ann Reiss Lane kan 1994.  

## Personal na buhay
Inagom niya si Carl Friedan ( né Friedman ), sarong prodyuser nin teatro, kan 1947 mantang nagtatrabaho sa UE News. Padagos siyang nagtrabaho pagkatapos kan kasal; enot bilang sarong bayad na empleyado asin, pagkatapos kan 1952, bilang sarong freelance journalist. Nagdiborsyo an mag-agom kan Mayo 1969, asin nagadan si Carl kan Disyembre 2005.

Sinabi ni Friedan sa saiyang memoir *na Life So Far* (2000) na binugbog siya ni Carl kan sinda kasal; an mga katood arog ni Dolores Alexander nagigirumdoman na kinaipuhan na tahoban an mga itom na mata gikan sa pang-aabuso ni Carl sa panahon para sa mga kumperensya sa prensa (Brownmiller 1999, p.&nbsp;70). Pinahimutikan ni Carl na inaabuso siya sa sarong interbyu sa *[[Time (magasin)|Time]]* magazine dai nahaloy pagkatapos na ipublikar an libro, na ilinaladawan an paghihingako bilang sarong "kumpletong gibo-gibo".  Kan huri sinabi niya, sa *Good Morning America*, "Haros mawot ko na dai ko na ngani isinurat an manungod kaini, huli ta ini nagin sensasyonal sa luwas kan konteksto. An sakuyang agom bakong sarong parabugbog nin agom, asin bako akong pasibo na biktima nin sarong parabugbog nin agom . Dakul kaming nag-iiwal, asin mas dakula siya sako."

Si Carl asin Betty Friedan nagkaigwa nin tolong aki, si Daniel, Emily asin Jonathan. Nagdakula siya sa sarong pamilyang Judio, alagad sarong agnostiko. [ Note 3 ] Kan 1973, si Friedan saro sa mga nagpirma kan Humanist Manifesto II . 

## Kagadanan
Si Friedan nagadan huli sa congestive heart failure sa saiyang harong sa Washington, DC, kan Pebrero 4, 2006, an saiyang ika-85 na kumpleanyo.

## Mga papel
An nagkapira sa mga papel ni Friedan yaon sa Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University, Cambridge, Massachusetts. 

## Mga premyo asin onra

* Honorary doctorate of humane letters gikan sa Smith College (1975) 
* Humanista kan Taon gikan sa American Humanist Association (1975) 
* Mort Weisinger Award gikan sa American Society of Journalists and Authors (1979) 
* Poon 1981 sagkod 1983, si Bonnie Tiburzi nagbugtak nin tolong “Women of Accomplishment” na pangudtohan para sa Wings Club na nagtataong onra sa nagkapirang babae, kaiba si Friedan. 
* Honorary doctorate of humane letters gikan sa State University sa Stony Brook (1985) 
* Eleanor Roosevelt Leadership Award (1989) 
* Honorary doctorate of humane letters from Bradley University (1991) 
* Induksyon sa National Women's Hall of Fame (1993) 
* Honorary doctorate of letters from Columbia University (1994) 
* "An 75 Pinaka-Importanteng Babae kan Nakaaging 75 Taon" – an magasin *na Glamour* naglista ki Friedan bilang saro sa sainda (2014) 

## Sa media
Si Friedan pigladawan kan aktres na si Tracey Ullman sa 2020 FX limited series *na Mrs. America* . 

Si Friedan pigladawan sa Season 1 Episode 7 kan serye kan HBO Max na "Julia". An eksena, na nangyari sa sarong gala sa Public Television sa New York, naglaladawan nin sarong orolay sa pag-ultanan ni Friedan asin Julia Child, kun saen pigtutuyaw ni Friedan an palabas sa pagluto ni Child sa WGBH, na nagsusuherir na ini nakakadanyar sa mga babae.

An sarong fictionalized na bersyon niya iyo an sarong karakter sa Britney Spears jukebox musical na Once Upon a One More Time bilang an 'Original Fairy Godmother' na nagtatao sa mga prinsesa sa osipon na 'The Feminine Mystique' tanganing mapakusog an saindang mga sadiri. Sa palabas, siya sarong engkantong madrina na pinalayas sa mga osipon asin nag-istar sa Flatbush tanganing ipublikar an libro.

## Mga libro

* *An Feminine Mystique* (1963)
* *Nabago kaini an Sakuyang Buhay: Mga Sinurat sa Hiron nin mga Babae* (1976)
* *An Ikaduwang Yugto* (1981)
* *An Burabod nin Panahon* (1993)
* *Lampas sa Kasarian* (1997)
* *Buhay Sagkod Ngonyan* (2000)

## Hilingon man

* Listahan kan mga aktibista sa deretso kan mga kababaihan

## Toltolan