open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amelia Earhart

**Amelia Mary Earhart** (/ˈɛərhɑːrt/, pinangaki kan Hulyo 24, 1897; nawara kan Hulyo 2, 1937) sarong Amerikanang enot na piloto asin parasurat. Si Earhart an enot na babaying piloto na nakapalupad nin solo sa Kadagatan Atlantiko. Nakaresibe syang onra sa United States Distinguished Flying Cross kan saiyang mga nagibuhan. Nagbugtak man siyang dakulon na mga nagibo, nagsurat nin mga mabentang libro dapit sa pagiging piloto asin mga eksperyensya dangan may kontribusyon sa pagmukna kan The Ninety-Nines, sarong organisasyon kan mga babaying piloto. Kan 1935, si Earhart nagin taga bisitang pakultad na miyembro Purdue University bilang konsehero sa aeronautical engineering asin sa karera kan mga estudyanteng babayi. Miyembro man siya kan National Woman's Party asin taga suporta kan  Equal Rights Amendment.

Kan pagprobar niyang ikuton an mundo kan 1937 sa Purdue-funded Lockheed Model 10-E Electra, si Earhart asin piloto na si Fred Noonan nawara sa sentro kan Kadagatan Pasipiko harani sa Howland Island. Sa ngunyan an saiyang buhay, karera asin pagkawara nagin palaisipan asin inaaram hanggang sa ngunyan.

## Mga toltolan


* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Lubben, Kristen and Erin Barnett. *Amelia Earhart: Image and Icon*. New York: International Center of Photography, 2007. .
* 
* 
* Morrissey, Muriel Earhart. *Amelia Earhart*. Santa Barbara, California: Bellerophon Books, 1992. .
* 
* 
* 
* 
* Pellegrino, Anne Holtgren. *World Flight: The Amelia Trail*. Ames, Iowa: The Iowa State University Press, 1971. .
* 
* *The Radio Amateur's Handbook*. West Hartford, Connecticut: American Radio Relay League, 1945. No ISBN.
* 
* 
* 
* 
* Safford, Laurance F. with Cameron A. Warren and Robert R. Payne. *Earhart's Flight into Yesterday: The Facts Without the Fiction*, McLean, Virginia: Paladwr Press, 2003. .
* 
* 
* 
* 
*
Edith L. Tiempo

Si ** Edith L. Tiempo** (Abril 22, 1919 – Agosto 21, 2011), sarong Filipinang Pararawit, parasurat piksyon, maestra, asin kritiko literaryo sa tataramon na Ingles.

Namundag sa Quezon City, siya ngapit nagin residente sa Kawit, Cavite.

## Timbre kan rawitdawit

Sinasabing an saiyang mga rawitdawit butingtingon na paglaladawan kan mga eksperensyang saiyang ibinubuyagyag, siring sa nahihiling sa duwang mukna niya, an "Halaman" asin "Bonsai" na nagluwas nang pirmi sa mga antolohiya. Bilang, piksyonista, si Tiempo hararom magpahayag. An saiyang lenggwahe sa pagsurat "magayon magladawan na dai napipiripit sa sobrang detalye". Siya matagom na impluensya sa lantad nin literatura sa Ingles sa Filipinas. Katuwang an saiyang agom na si Edilberto K. Tiempo, kan taong 1962 sinda nagtogdas kan Silliman National Writers Workshop, sa Dumaguete City, na nagprodyusir kan magkakapirang mga mahuhusay na mga parasurat sa Pilipinas.

## Pasib
 
Siya naputongan kan gawad na Artista Nasyonal nin Filipinas kan 1999

## Nobela

* A Blade of Fern (1978)
* His Native Coast (1979)
* The Alien Corn (1992)
* One, Tilting Leaves (1995)
* The Builder (2004)
* The Jumong (2006)

## Mga tiniripon na Halipot na Osipon

* Abide, Joshua, and Other Stories (1964)

## Mga rawitdawit na tiniripon

* The Tracks of Babylon and Other Poems (1966)
* The Charmer's Box and Other Poet (1993)
* Marginal Annotations and Other Poems

## Mga onra asin pasib

* National Artist Award for Literature (1999)
* Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
* Cultural Center of the Philippines (1979, First Prize in Novel)
* Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas (1988)
* gaena lopez award kagid nimo baho kaayo (2018)

    
## Toltolan
Cleopatra

Si **Cleopatra VII Philopator** (Ancient Greek: Κλεοπᾰ́τρᾱ Φιλοπάτωρ, translit. *Kleopátrā Philopátōr*; 69 – 10 o 12 August 30&nbsp;BC) an huring aktibong namamahala kan e Ptolemaic Kingdom nin Ehipto, nabuhay na paraon kan saiyang aki na si Caesarion. Siya sarong diplomatiko, komander kan hukbong dagat, linguista, asin parasurat sa medisina. Bilang miyembro kan Ptolemaic dynasty, siya sarong aki ni  Ptolemy I Soter, sarong heneral na Macedonian Greek  asin kaiba ni  Alexander the Great. Pagkagadan ni f Cleopatra, an Ehipto nagin probinsya kan Egypt became a province of the Imperyong Romano, na nagtapos sa Hellenistic period na uminabot kan puuon kan pamamahala ni Alexander (336–323 BC). An saiyang tataramon iyo an Koine Greek asin siya an enot na Ptolemaic ruler na nakanuod kan lengguwahe nin Ehipto.

## Mga danay na impluensya ni Cleopatra

Sa buhay niya kan siya sarong namayong reyna sa Ehipto, may magkapirang maoonabihan kan saiyang pamomoon: Siya an ultimong aktibong pharaoh kan Ehipto. Dakulon siyang lenggwaheng nano'dan taramon maski totoo an saiyang kinamundagan na tataramon iyo an Koine Greek. Si Cleopatra magabat asin mahiwas nanggad an impluensya niya sa politika kan Roma. Siya man maski nabaro-babae, nagpamayo sa sarong armadang pandagat sa Batalya nin Actium. Sinasabi pa na saiyang naimpluensya kun pano maggobyerno nin mga Imperyo sa mga Nasyon nin subangan.

## Etimolohiya
An Latinisado na pormang Cleopatra gikan sa Suanoy na Griegong Kleopátra (Κλεοπάτρα), na an boot sabihon "kamuraway kan saiyang ama", hale sa κλέος (kléos, "kamurawayan") asin πατήρ (patḗr, "ama"). An panlalaking porma pigtatantyang naisurat bilang Kleópatros (Κλεόπατρος) o Pátroklos (Πάτροκλος). Cleopatra man an naging pangaran kan babaying tugang ni Alexander the Great, sagkod ni Cleopatra Alcyone, agom ni Meleager sa mitong Griyego. Susog sa kasal ni Ptolemy V Epiphanes asin Cleopatra I Syra (sarong prinsesang Seleucid), an pangaran nakalaog sa dinastiyang Ptolemaic. An titulong Theā́ Philopátōra (Θεᾱ́ Φιλοπάτωρα) inako man ni Cleopatra bilang pakahulugan na "diyosang minumuot an saiyang ama".

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Cleopatra_and_Caesar_by_Jean-Leon-Gerome.jpg|*Cleopatra and Caesar* (1866), pininta  Jean-Léon Gérôme
Ladawan:Ptolemaic_Queen_(Cleopatra_VII%3F),_50-30_B.C.E.,_71.12.jpg|Ladawan kan reyna nin Ptolemaic, posibleng  si Cleopatra, c. 51-30 BC,Brooklyn Museum


## Toltolan
Helen Keller

**Helen Adams Keller** (June 27, 1880 – June 1, 1968) sarong Amerikanong parasurat, aktibista sa politika asin taga lektura. Siya an pinakaenot na buta-bungog na nagkaigwa nin Bachelor of Arts degree. An istorya niya asin kan saiyang maestra na si Anne Sullivan, nagin sikat sa autobiograpiya ni Keller, *The Story of My Life*, dangan sa adaptasyon kaini sa pelikula asin teatro, *The Miracle Worker*. An lugar kun saen siya pinangaki iyo an Tuscumbia, Alabama, na ngunyan saro nang museo asin an sponsor kan taon-taon na "Helen Keller Day". An saiyang kaaldawan na Hunyo 27 tiggigirumdom bilang Helen Keller Day sa Pennsylvania asin an sentenaryo kan saiyang kaaldawan, na binisto kan proklamasyon ni Jimmy Carter.

Sarong matibay na parasurat, si Keller sarong parabyahe asin prangka magtaram kan saiyang tinutubudan. Miyembro nin  Socialist Party of America asin  Industrial Workers of the World, kinampanya nya an karapatan kan mga kababaihan na makaboto, karapatan kan mga trabahador, sosyalismo, kontra militar,asin iba pa. Nahalal siya sa Alabama Women's Hall of Fame kan 1971 asin saro sa doseng nahalal sa  Alabama Writers Hall of Fame kan June 8, 2015.

## Mga toltolan
Indira Gandhi

**Indira Priyadarshini Gandhi** (Hindi: [ˈɪndɪraː ˈɡaːndʱiː] (listen); née **Nehru**; 19 Nobyembre 1917 – 31 Oktobre 1984), sarong indiyanong politiko, mambabatas  asin sentrong pigura kan Indian National Congress. Siya an enot asin solong babayi  na nagin Punong Ministro kan. Si Indira Gandhi aki ni Jawaharlal Nehru, pinakaenot na punong ministro sa India.Nagin ministro puon kan She served as Prime Minister from Enero 1966 hanggang Marso 1977 dangan kan ENero 1980 hanggang kan sa pgkagadan niya kan Oktobre 1984, na magpangyari na siya magin ikaduwang pinakahaloy na nagsirbing punong ministro sa India sunod sa saiyang ama .



### Mga toltolan
Danton Remoto

Si **Danton R. Remoto** (minundag kan Marso 25, 1963) sarong Pilipinong parasurat, parasaysay, parabareta, editor, kolumnista, asin propesor. Si Remoto an nagin primerong resipyente kan ASEAN Letter-Writing Contest for Young People. Huli kan pagbistong ini, nagin iskolar kan Ateneo de Manila University si Remoto. Bilang sarong propesor, siya nagtutukdo nin Ingles asin Dyurnalismo sa Unibersidad kan Ateneo de Manila. Siya man an chairman emeritus kan Ang Ladlad, sarong political party kan LGBT digdi sa Pilipinas.
## Biograpiya
Pinangaki si Remoto sa Basa Air Base , Floridablanca, sa probinsya kan Pampanga. An saiyang ama na si Francisco Sr.,, sarong suldado. An saiya man na ina na si Lilia Relato, sarong maestra sa musika.
Ada Lovelace

**Augusta Ada King, Countess of Lovelace** (*née* **Byron**; 10 nin &nbsp;Disyembre 1815&nbsp;– 27&nbsp;Nobyembre 1852) sarong English mathematician asin parasurat, mas midbid siya na kaiba ni  Charles Babbage sa tigpresentar na mechanical general-purpose computer, an Analytical Engine. Siya ang nakadiskubre na ang sarong makina igwa pang magigibo pwera sa pagkalkula, siya man an nagpublikar nin enot na algoritmo para sa makina. Bilang resulta, siya midbid na enot na nakaheling kan potensyal nin  "computing machine" asin saro sa mga taga programa kan enot na kompyuter.

## Mga toltolan
Jane Austen

Si **Jane Austen** (/ˈɒstɪn, ˈɔːs-/; 16 December 1775&nbsp;– 18 July 1817) sarong nobelistang Ingles na midbid sa anom niyang nobela, na nagtutuya sa pag-abot kan mga edukadong Briton kan ika-disiotso na siglo. An mga kadalasan na sinusurat ni Austen manungod sa pagiging nkadepende kan mga kababaihan sa kasal sa pagmawot na magkaigwang maray na estado sa sosyodad asin sa pinansyal. An sinurat niya dapit sa mga pagtuya kan sensibilidad nin mga nobela kan katahawan nin ika disiotiso ma siglo asin parte kan pagbabago paduman sa realismo kan literatura ika-disinuwebe na siglo . An paggamit niya nin ironiko na may kaibang realismo, ngisi asin komento sa sosyodad an nagpasikat sa mga kritiko, iskolar asin mga popular na tawo.

## Mga toltolan
Eleanor Roosevelt

Si **Anna Eleanor Roosevelt** (/ˈɛlɪnɔːr ˈroʊzəvɛlt/; Oktobre 11, 1884 – Nobyembre 7, 1962) sarong Amerikanang politiko,diplomata asin aktibista. Nagsirbi siyang First Lady kan Estados Unidos puon kan Marso 4, 1933 hanggang Abril 12, 1945 kan an saiyang agom na si Presidente Franklin D. Roosevelt nagsirbi ning apat na termino, na nagpangyari na siya nagsirbing pinakahalawig na First Lady kan Estados Unidos.

Nagsirbi si Roosevelt bilang delegado kan Estados Unidos kan United Nations General Assembly puon kan 1945 hasta 1952. Inapod siya ni Presidente Harry S. Truman na "First Lady of the World" bilang paggirumdom sa mga nagibo niya sa karapatang pantawo.

## Mga aki
Igwa sindang anom na aki ni Presidente Franklin D. Roosevelt:

* Anna Eleanor Roosevelt (1906–1975)
* James Roosevelt II (1907–1991)
* Franklin Roosevelt (1909–1909)
* Elliott Roosevelt (1910–1990)
* Franklin Delano Roosevelt, Jr. (1914–1988)
* John Aspinwall Roosevelt II (1916–1981)

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Eleanor Roosevelt in school portrait - NARA - 197245.jpg|Retrato ni Roosevelt kan siya nagkaklase, 1898
Ladawan:Eleanor Roosevelt wearing her wedding dress in New York City - NARA - 195393.jpg|Roosevelt kan saiyang kasal, 1905
Ladawan:Franklin D. Roosevelt and Eleanor Roosevelt with Anna and baby James, formal portrait in Hyde Park, New York 1908.jpg|Si Eleanor asin Franklin kaiba an saindang duwang aki,1908


## Toltolan
Marie Curie

Si **Marie Sklodowska Curie**, pinangaki bilang si Salomea Sklodowska, namondag kan Nobyemre 1867 asin nagadan man kan Hulyo 4, 1934. Siya sarong Polish asin naturalisadong Pranses na pisiko asin kimiko na nangenot sa pag-adal kan radioactivity. Siya an primerong babayi na natawan nin onra sa Nobel Prize, an inot na babaying nanggana nin duwang beses, asin an solamenteng nanggana nin Nobel Prize sa duwang magkaibang siyensya. Siya parte kan Curie Family Legacy na igwang limang premyo sa Nobel. Siya man an primerong babayi na nagin propesora sa Unibersidad kan Paris. 

Pigmundag siya sa Warsaw, na mas midbid kaidto bilang Kingdom of Poland, parte kan imperyong Ruso. Nag-adal siya sa Flying University sa Warsaw asin pinunan an scientific training niya igdi. Kan 1891, sa edad na 24, pigsundan niya an saiyang matuang tugang na si Bronislawa tangani na mag-adal sa Paris. Igdi niya nakua an saiyang mga "degrees" asin nagkonduktar nin mga "scientific works". Kairiba an saiyang agom na si Pierre Curie asin an physicist na si Henri Becquerel, ginana ninda an "Nobel Prize in Physics" kan 1903. Ginana niya man an "Nobel Prize in Chemistry" kan 1911.

Kairiba sa saiyang mga akomplisimyento iyo an pagpatalubo kan teorya sa "radioactivity" (sarong terminong siya an kaggibo), sarong teknik sa pagsuway sa "radioactive isotopes, an pagkadiskubre sa duwang elemento, "polonium" saka "radium". Sa saiyang pag-giya, an inot na pag-adal kan kinaban sa pag-tratar kan "neoplasms" kinundoktar gamit an "radioactive isotopes". Siya an nagmukna kan "Curie Institutes" sa Paris asin sa Warsaw, na poon kaidto nagi na nin mayor na sentro kan mga pagtuklas medisina. Kan primerong gerang pangkinaban, siya nag gibo nin mga "mobile radiography units" tangani na magtao nin "X-ray" services sa mga panluwas na ospital. 

Mantang siya "citizen" pa sa Pransya, si Marie Skłodowska Curie, na naggagamit kan duwang apelyido, dai man giraray nawara an saiyang pagbisto sa saiyang "Polish Identity". Tinukduan niya an mga aki niya nin "Polish" na lenggwahe asin dinadara niya man an mga ini sa Poland. Pinangaranan niyang "Polonium" an saiyang inot na nadiskubreng elemento, base sa saiyang pinaghalian na nasyon.

Kan 1934, nagadan si Marie Curie sa edad na 66, sa sarong "sanatorium" sa Pransya, huli sa hilang na aplastic anemia. Ini gikan sa halawig niyang pag-atubang sa mga "radiation" sa lawig kan saiyang "scientific research" asin sa dalagan kan saiyang "radiological work" sa mga panluwas na ospital kan primerong gerang pangkinaban.

## Toltolan
Rosa Parks

Si **Rosa Louise McCauley Parks** (Pebrero 4, 1913&nbsp;– Oktobre 24, 2005) sarong amerikanang aktibista sa kaparatan kan katawohan na midbid sa pibotal niyang papel sa Montgomery bus boycott. An United States Congress inapod siyang "the first lady of civil rights" asin "the mother of the freedom movement".

Kan Disyembre 1, 1955, sa Montgomery, Alabama, si Parks pigsayumahan an sarong drayber nin bus na si James F. Blake na sinabihan siyang itao an saiyang tukawan sa "colored section" sa pasaherong "puti" ta napano na an mga tukawan para sainda. Bako lang si Parks an enot na nagsayuma sa pagkakalaen kan mga pasahero sa bus, pero an National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) nagtutubod na siya an pinakamaray na kandidata para labanan an isyu kan "racismo" pakatapos siyang maaresto sa civil disobedience nin paglapas sa Alabama segregation laws. An saiyang kasikatan sa komunidad asin pagtugot na maging kontrobersiyal na tao sa komunidad kan mga itom nagpangyari na suportahan na boykoton an mga bus nin Montgomery sa lampas sarong taon, enot na aksyon sa  kampanya sa post-war civil rights movement. An saiyang kaso nabasura sa  hukumang estado mientras an  pederal Montgomery bus lawsuit *Browder v. Gayle* nagtrayumpo kan  November 1956.

## Toltolan

* Editorial. 1974. "Two decades later." *New York Times* (May 17): 38. ("Within a year of *[[Brown v. Board of Education|Brown]]*, Rosa Parks, a tired seamstress in Montgomery, Alabama, was, like Homer Plessy sixty years earlier, arrested for her refusal to move to the back of the bus.")
* Barnes, Catherine A. *Journey from Jim Crow: The Desegregation of Southern Transit*, Columbia University Press, 1983.
* Rosa Parks with James Haskins, *Rosa Parks: My Story* New York: Scholastic Inc., 1992. 
* Brinkley, Douglas. *Rosa Parks: A Life*, Penguin Books, October 25, 2005. 
* *The Rebellious Life of Mrs. Rosa Parks* by Jeanne Theoharis, Beacon Press, 2015, 
*
Condoleezza Rice

**Condoleezza Rice** (/ˌkɒndəˈliːzə/; pinangaki Nobyembre 14,1954) sarong Amerikanong pampulitika siyentipiko asin diplomata. Nagsirbi siyang ika-66 na sekretarya kan United States Secretary of State, ikaduwa na nagkapot nin opisina pakatapos kan administrasyon n Presidente George W. Bush. Si Rice an enot na babae na African-American Secretary of State, asin ikaduwang African-American Secretary of State (pakatapos ni Colin Powell), asin ikaduwang babae naSecretary of State (pakatapos ni Madeleine Albright). Si Rice an National Security Advisor ni Presidente Bush kan saiyang termino, na pinakaenot na babae nagsirbi sa arog kayan na posisyon.

*
Malala Yousafzai

**Malala Yousafzai** (*Malālah Yūsafzay*: Urdu: ملالہ یوسفزئی‎;  [məˈlaːlə jusəf ˈzəj]; pinangaki Hulyo 12, 1997) sarong Pakistani na aktibista para sa edukasyon kan mga kababaihan asin pinaka aki na nakakua nin Nobel Prize . Midbid siya sa adbokasiya nin karapatang pantao, lalo na sa edukasyon kan mga kababaihan asin kaakian sa saiyang lugar sa Swat Valley sa Khyber Pakhtunkhwa, norteng sulnopan kan Pakistan, na kun saen an mga Taliban pinagbalwalan an mga babae na magpaeskwelahan. An saiyang adbokasiya nakaabot sa internasyonal na paghiro, asin base sa dating punong ministro kan Pakistan na si Shahid Khaqan Abbasi, siya an naging "the most prominent citizen" kan nasyon

## Mga toltolan
Ruth Bader Ginsburg

**Ruth Bader Ginsburg** (/ˈbeɪdər ˈɡɪnzbɜːrɡ/, born **Joan Ruth Bader**; Marso 15, 1933 - 2020)sarong Associate Justice kan Korte Suprema nin Estados Unidos. Tinalaga si Ginsburg ni Presidente Bill Clinton asin nanumpa sa opisina kan Agosto 10, 1993. Siya an panduwang babaeng hukom  (sunod kay Sandra Day O'Connor) sa apat na ikukumpira kan korte (kaiba ni Sonia Sotomayor asin Elena Kagan, na nagseserbi pa sa ngunyan). Sunod sa pagretiro ni O'Connor's, hanggang sa pagsali ni Sotomayor sa korte, si Ginsburg an solong babaeng hukom nin Korte Suprema. Kan saiyan pagserbi, si Ginsburg naging mapuwersa sa saiyang pagtuligsa, na binisto kan mga legal observers asin sa  popular na kultura. Siya hinihiling na kabali sa liberal kan korte. Sinurat niya an mga mayoryang opinyon kabali na an  *United States v. Virginia*, *Olmstead v. L.C.*, asin *Friends of the Earth, Inc. v. Laidlaw Environmental Services, Inc.*

## Toltolan
Joan of Arc

**Joan of Arc** (French: Jeanne d'Arc; French pronunciation: ​[ʒan daʁk]; &nbsp;– Mayo 30, 1431), alyas "**The Maid of Orléans**" (French: La Pucelle d'Orléans), tigkokonsiderar na sarong bayani kan Pransya sa nagibo niya kan Lancastrian phase nin Sanggatos na Taon nin Giyera, asin tigdeklarang santo kan Katoliko Romano.  An saiyang mga magurang sina Jacques d'Arc asin Isabelle Romée, mga parauma sa Domrémy parteng norteng subangan kan Pransya. Sinasabi ni Joan na nakaresibe siyang panganuron ni Archangel Michael, Saint Margaret, asin si Saint Catherine of Alexandria na sinusugo siyang suportahan si Charles VII asin bawion an Pransya sa dominasyon kan mga Ingles sa Sanggatos na Taon nin Giyera. An dae naluklok na si Hadeng Charles VII pinadara si Joan sa paglusob sa Orléans parte kan hukbo. Naging sikat siya pakatapos kan paglusob siyam na aldaw na nakalipas. Magkapirang gana sa mga labanan nagpangyari sa pagkorona ki Charles VII's sa Reims. An pangyayaring ini nagpanggana sa mga Pranses asin trayumpo kan Pransya.
Sonia Sotomayor

**Sonia Maria Sotomayor** (Spanish: [ˈsonja sotomaˈʝoɾ]; pinangaki kan Hunyo 25, 1954) sarong Associate Justice kan Korte Suprema nin Estados Unidos, tinalaga ni  Presidente Barack Obama kan May 2009 asin kinumpirma kan  Agosto. Siya an enot na Hispaniko asin Latinang Hukom .

## Mga toltolan
Emmeline Pankhurst

Si **Emmeline Pankhurst** (pinangaki bilang **Emiline Goulden**; 15 July 1858 – 14 June 1928) sarong Briton na aktibistang politikal asin katabang kan paghiro kan British suffragette na nag ayuda sa mga babayi na makaboroto .Kan 1999, an *[[Time (magasin)|Time]]* ginawadan si Pankhurst bilang saro sa 100 Most Important People of the 20th Century, kun sain sinasabing "tinabangan niya magkaigwa nin imahen an mga babayi kan panahon niya; dinara niya an sosyodad sa sarong paghiro na dai na nin hihirahon pa sa mga maarabaot na panahon."  Siya derektamenteng pigtuyaw huli sa saiyang "military tactics", asin man an mga historyador dai minauyon sa kun pano ini nagin epektibo, alagad an saiyang mga nahaman binibisto bilang dakulang elemento tangani na makua kan mga babayi an karapatan sa pagboto sa United Kingdom.

Ipinangaki sa Moss Side, Manchester, sa mga magurang na aktibo sa politika, si Pankhurst pigtukduan manungod sa "Women's  Suffrage Movement"sa edad na 14. Pigpundar niya an Women's Franchise League na igwa nin adbokasiya na makaboto an mga may agom pati naman an daing mga agom na babayi. Kan marumpag an organisasyon, pinulbaran niya na mag-ayon sa Independent Labour Party sa paagi kan pakikiiba sa *socialist* na si Keir Hardie alagad dai saiya itinao an pagigin myembro huli sa saiyang sekswalidad. Mantang nagtatrabaho sa Poor Law Guardian, dai niya hunaon an mga maraot na sitwasyon sa mga *workhouses* sa Manchester.

Kan 1903, pinundar ni Pankhurst an Women's Social and Political Union (WSPU), sarong grupo nin mga kababaihan na igwang adbokasiya sa pagboto. Namidbid an grupo bilang independyente asin minsan pa na pirming kontra sa mga partido politikal. Nagin bantog ini huli sa saindang mga pisikal na maray na mga komprontasyon: an mga myembro kaini nanbuburungag nin bintana asin nangungulog o nantatakot nin mga kapulisan. Si Pankhurst, kairiba an saiyang mga aki, pati na an mga myembro kan WSPU nakaresibe nin pauro-utrong senstensya sa karsel, kun sain sinda nagkokonduktar nin *hunger strikes* tangani ni matawan nin mas maray kuta na kamugtakan, alagad an gabos na ini napupuli sa pwersahan na pagpapakakan.
Andrea Veneracion

Si **Andrea Ofilada Veneracion** (o *Ma'am OA*; Hulyo 11, 1928&nbsp;– Hulyo 9, 2013) sarong Filipinang konduktor sa koro asin resipyente kan onra bilang 1999 Artista Nasyonal kan Filipinas sa Musika. Tinogdas niya an Philippine Madrigal Singers kan 1963.  Siya nagtukaw man bilang hurado sa dakul man na mga international choral competition asin aktibong gayo sa choral music alagad napiritan magpahingalo huli sa sinapo' niyang makuring stroke kan 2005.

## Kaamayi kan buhay

Siya namundag kan Hulyo 11, 1928, ki Macario Ofilada asin Raymunda Carriaga. Nagdakula siya sa Manila, Filipinas.

Nakua niya an Bachelor of Music degrees sa Piyano asin Voice sa University of the Philippines Diliman, na naggraduar *[[Latin honors|cum laude]]*.  Si Veneracion nagin soloistang soprano liriko sa magkapirang Oratorio asin sa entablado nin Opera.  Mahusay na gayo siyang piyanista asin taga-akompanyar asin nagin ngani siya mag-akompanyar ki Jovita Fuentes, Artista nasyonal sa musika, nin  pirang taon.  Palaen kan siya ekstra-ordinaryong musiko, siya mahusay man na atleta bilang paralangoy, mala ta siya kaiba sa swimming team kan Filipinas na nakipag-umbasan sa kompetisyon internasyonal ginibo sa Hong Kong.   

## Toltolan
Angela Burdett-Coutts, 1st Baroness Burdett-Coutts

Si **Angela Georgina Burdett-Coutts, 1st Baroness Burdett-Coutts** (Abril 21, April 1814 – Disyembre 30,1906), may ngaran na **Angela Georgina Burdett**, an ikadisinuwebe na pilantropo, aki ni Sir Francis Burdett, 5th Baronet asin Sophia, dating Coutts, aking babayi kan tagabangko na si Thomas Coutts. Kan 1837, siya naging saro sa pinakamayamang babayi sa Inglatera kan mamana niya an yaman kan saiyang lolo na nasa haros nasa  £1.8 miyon (katumbas na £160,000,000 kan 2018) sunod sa pagkagadan nin saiyang madrastang lola, Harriot Mellon. Ginamit niya an apelyido kan saiyang ama asin lolo, lisensya sa hari o reyna, para maging Burdett-Coutts. Si Edward VII tiglaladawan sya bilang, "sunod sa sakuyang ina, siya ang pinakanagtatak na babayi sa kahadean."

## Mga toltolan
Marie Stopes

Si **Marie Charlotte Carmichael Stopes** Oktobre 15, 1880 –  October 2, 1958) sarong parasurat na Briton, palaeobotanist asin taga kampanya kan  eugenics asin karapatan kan mga kababaihan. Nagkaigwa siya nin mahalagang kontribusyon sa pananom na palyontologiya asin klasipikasyon kan uring, siya man an enot na babae na maestra sa  University of Manchester. 

Kaiba an saiyang pangaduwang agom na si Humphrey Verdon Roe, si Stopes nagmukna kan enot na klinika sa pagkontrol nin populasyon sa Britain. Tigbago man ni Stopes  an newsletter *Birth Control News*, na nagtataong bukas asin praktikal na mga tugon. An saiyang manual manungod sa sekso na  *Married Love* (1918) naging kontrobersyal asin maimpluwensiya, dangan nagdara ini nin halawig na pampublikong. Kontra man siya sa aborsyon, nakikiiwal na an pagpugol sa pagbados an talagang kaipuhan 

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Marie Stopes in her laboratory, 1904 - Restoration.jpg|Si Stopes sa sa saiyang laboratoryo, 1904
Ladawan:Married_Love_Cover.jpg|Cover kan mabentang  libro ni Marie Stopes, *Married Love*


## Toltolan
Eleanor of Aquitaine

Si **Eleanor kan Aquitaine** (French: Aliénor d'Aquitaine, Éléonore, Latin: Alienora; 1122 o 1124&nbsp;– Abri 1, April 1204) sarong reynang konsorte nin  Pransya (1137–1152) asin Inglatera  (1154–1189) dangan dukesa kan Aquitaine kan saiyang karapatan (1137–1204). Bilang miyembro nin  Ramnulfids (House of Poitiers) tagapamahala nin sur sulnopan kan Pransya, siya saro sa pinakamayaman asin pinakampwersang babae sa parteng sulnopan kan Europa kan High Middle Ages. Siya patrona nin pampanitikan kaiba sina Wace, Benoît de Sainte-Maure, asin Bernart de Ventadorn. Pinangenotan nya an mga hukbo mgkapirang beses sa saiyang buhay asin lider kan ikaduwang krusada.

## Mga toltolan
Maria, ina ni Hesus

Si **Maria** enot na siglo BC Galilean Jewish babayi kan Nazareth, asin ina ni Hesus, base sa Bagong Tipan asin Koran.

An mga ebanghelyo ni Mateo asin Lukas sa Bagong Tipan asin Koran nilaladawan si Maria na birhen; Base sa Kristiyanong Teolohiya naglihi siya kay Hesus sa paagi nin Banal na Espiritu mantang siya birhen. An milagrosong pagbados nangyari kan siya nagpakasal kay . Inabanan niya si Joseph sa Bethlehem, na kung saen pinangaki niya si Hesus.

An ebanghelyo ni Lukas nagpuon kan anunsyason nin buhay ni Maria, na kung saen si Gabriel na anghel nagpaheling saiya asin sinabi na siya an napili para magin ina ni Hesus. Base sa ebanghelyo kan pagdeklara nin pagkasanto,si Maria  presente sa pagpako asin sinasabi na miyembro kan enot na mga Kristiyano sa Jerusalem. Base sa pagtukdo sa Katoliko asin Orthodox, an saiyang hawak digdi sa daga madiretso na sa Kalangitan; ini midbid na pagtubod sa Christian West bilang  Assumption.


The Virgin Mary holds a singularly exalted place in Islam and she is considered by the Qur'an to have been the greatest woman in the history of humankind. The Islamic scripture recounts the Divine Promise given to Mary as being: "Mary! God has chosen thee, and purified thee; He hath chosen thee above all the women of creation" (3:42).


## Mga toltolan
Tataramon na Asmat

An **Asmat** sarong kumpol nin diyalektong Papuano kan Sulnupang Bagong Guinea.

An mga prinsipa na mga diyalektos,magkakaiba na makukunsidirar na suway na mga tataramon, iyo an: 
*Baybayong Casuarina, bisto man sa Kaweinag (mga subdiyalektos an Matia dangan Sapan~Safan)
*Sentral, bisto man sa Jas~Yas o Manowee (mga subdiyalektos an Simai~Simay, Misman, Ajam~Ayam)
*Norte (Momogo-Pupis-Irogo), bisto man sa Keenok
*Yaosakor
Pira sa mga ini harani sa etnisidad kan Asmat, Citak, kaysa sa lambang saro, alagad an saindang mga tagapagtaram, nagpapabisto bilang Asmat. Arog kaini, mas harani an Tamnim Citak sa Asmat kaysa sa Citak, alagad minatukoy nin mga tawo an saindang sadiri bilang Citak.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
* PARADISEC arkibo kan mga rekord nin tataramon na Asmat
Florence Nightingale

Si **Florence Nightingale**, OM, RRC, DStJ (/ˈnaɪtɪnɡeɪl/; 12 Mayo 12, 1820&nbsp;– Agosto 13, 1910) sarong pangsosyedad na tagabusol nin reporma asin estadistiko, asin kagtugdas kan modernong narsing. 

Si Nightingale nagsikat kan nagsirbe siya bilang tagapamahala asin tagahasa nin mga nars kan Giyerang Krimeyano, na kun saen nag-organisar siya nin pag-ataman sa mga lugadang soldados. Pigtawan niya nin dignidad an narsing asin nagin ikono kan kulturang Victoriano, urog na an persona niya na pagigin "*The Lady with the Lamp*" na naglilibot para bolongon an mga lugadan sa soldados.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Florence Nightingale - Project Gutenberg 13103.jpg|Si Florence Nightingale kan aki pa
Ladawan:Florence Nightingale by Kilburn c1854.jpg|Si Nightingale circa 1854
Ladawan:Florence Nightingale by Augustus Egg.jpg|Pinta ki Nightingale ni Augustus Egg, c. 1840s


## Mga toltolan
Karen Uhlenbeck

Si **Karen Keskulla Uhlenbeck** (namundag, Agosto 24, 1942) sarong Amerikanong matematiko. Siya propesor emeritus sa matematika sa University of Texas sa Austin, kun saen pugol niya an Regent Chair kan Sid W. Richardson Foundation. Sa presente siya sarong visiting associate sa  Institute for Advanced Study asin sarong visiting senior research scholar sa Princeton University.

Si Uhlenbeck nasikwit an 2019 Premyo Abel huli sa saiyang "pambihirang kahamanan"  sa geometric partial differential equations, gauge theory, asin integrable systems, asin an pundamental na epekto kaining saiyang trabaho sa analisis, geometry asin mathematical physics." Siya an pinakaenot na babae nanggana kan siring na premyo.
                                                                                                                                           

## Toltolan
Mga tataramon na Asmat–Kamrau

An mga tataramon na **Asmat – Suba' nin Kamrau** iyo an sarong pamilya kan sarong dosenang mga tataramon na Trans–Nueba Guinea na pigtataram kan Asmat asin mga magkaarano-anong mga tawo kan sur na Sulnupang Nueba Guinea. Pigtutubudan sinda na maging sarong dai nahahaloy na paglawig sa kalabaan kan sur na baybayon, nin huli ta haraning nasusugnay an gabos, dangan diyan kadiit an pagkakaiba sa saindang *pronouns*.

Ini an:
*Suba' nin Kamrau (Sabakor): Buruwai (Sabakor), Norteng Kamberau (Iria), Sur na Kamberau (Asienara)
*Asmat–Kamoro
**Asmat (mga diyalektos: Baybayong Casuarina, Yaosakor, Sentral, Norte, Tamnim Citak) Citak (mga diyalektos: Diuwe)
**Kamoro
**Sempan

An *Pronouns* iyo an: 
:

## Mga toltolan

## Bibliyograpiya
* Drabbe. 1953. *Spraakkunst van de Kamoro-taal.* The Hague: Martinus Nijhoff.
* Drabbe. 1963. *Drie Asmat-dialecten.* Verhandelingen van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde, No. 42. The Hague: Martinus Nijhoff.
* 
* Voorhoeve, C.L. 1965. *The Flamingo Bay Dialect of the Asmat language.* Verhandelingen van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde, No. 46. The Hague.
* Voorhoeve, C.L. 1968. "The Central and South New Guinea Phylum: a report on the language situation in south New Guinea." Pacific Linguistics, Series A, No. 16: 1-17. Canberra: The Australian National University.
* Voorhoeve, C.L. 1975. *Languages of Irian Jaya: Checklist, Preliminary Classification, Language Maps, Wordlists.* Pacific Linguistics, Series B, No. 31. Canberra: The Australian National University.
* Voorhoeve, C.L. 1980. *The Asmat Languages of Irian Jaya.* Pacific Linguistics, Series B, No. 64. Canberra: The Australian National University.
* Wurm, Stephan Adolphe. 1983. *The Papuan Languages of Oceania.* Ars Linguistica 7. Tübingen: Narr.
Premyo Abel

An **Premyo Abel**(Ingles, Abel Prize /ˈɑːbəl/ (Norwegian: Abelprisen) sarong premyong Norwega na iginagawad taon-taon kan Hade nin Norwego sa saro o magkapirang mga napapalaen na mga matematiko. Ini ipinangaran sa sarong Norwegang matematiko na si  Niels Henrik Abel (1802–1829) asin direktamente ipig-arog sa Premyo Zobel. Ini may kalakip na monetaryong premyo sa kantidad na 6 na Milyon na Norwegang Kroner (NOK) (€620,000 or $700,000).

## Toltolan
Boudica

**Boudica** o **Boudicca** (also **Boadicea**  **Boudicea** /boʊdɪˈsiːə/, midbid sa Welsh na **** Welsh pronunciation: [ˈbɨ̞ðɨ̞ɡ]) sarong reyna kan tribo nin  British Celtic Iceni na nakipaglaban sa pwersa kan Imperyo Romano kan AD 60 o 61. Nagadan siya tulos pakatapos madaog sa labanan asin sinasabing nilason niya ang sadiri. Siya ang tinuturing na bayani kan mga Briton..

## Mga toltolan
Josephine Butler

Si **Josephine Elizabeth Butler** (*née* **Grey**; Abril 13, 1828&nbsp;– Disyembre 30, December 1906) sarong feministang Ingles asin sosyal na repormista kan panahon nin Victorian. Kinampanya niya an karapatan kan mga kababaihan na makaboto,karapatan sa mas maray na edukasyon asin tapuson asin an coverture kan British law, pagpuho sa prostitusyon kan mga kaakian, asin halion an human trafficking nin mga aking babayi asin mga aki sa prostitusyon sa Europa.

Nagdakula si Grey sa mayaman asin may pamilya na igwang progresibong  kaisipan sa politika na nagtabang saiya para magkaigwang makusog na budhi asin relihiyosong pagtubod. Napangagom niya si George Butler, sarong banal na Anglikano asin maestro, igwa sindang apat na aki, na kung saen si Eva na bunso, nagadan kan pagkahulog sa palababahan. An pagkagadan kaini nag pangyari na magtutok sya sa emosyon asin pagtabang sa iba, puon sa mga nakaistar sa trabahuhan. Nagpuon man siya magkampanya sa karapatan kan mga kababaihan sa British law. Kan 1869,nagbali siya sa kampanya sa pag-uurong kan Contagious Diseases Acts,batas na nagkokontrol nin pagkalat nin helang na napapasa sa pakikipagtalik —partikular na sa British Army asin  Royal Navy—paagi sa pagwersa sa mga prostitute na magpa- eksamin, proseso ma inaapod niyang kirurhiko o panggagahasa na bakal. An kampanya naging matrayumpo kan 1886 sa pagkawara kan batas. Siya man an nagmukna kan  International Abolitionist Federation,sarong dakulang organisasyon sa Europa na nilalaban an kaagid na sistema.

## Kataytayan nin ladawan

John_Grey_of_Dilston_Patten.jpg|John Grey, ama ni Butler, ladawan ni George Patten
George_Butler.jpg|George Butler, agom ni Josephine
Munro_bust_of_Josephine_Butler.jpg|Busto ni Butler kan 1865, edad 36, niAlexander Munro
Josephine_Butler,_1876.jpg|Si Butler kan 1876


## Toltolan
Amelia Lapeña Bonifacio

Si **Amelia Lapeña Bonifacio** (Abril 4, 1930 &ndash; 2020) sarong Filipinang dramatista , puppeteer, asin edukador na nabantog sa bansag na *"Grande Dame of Southeast Asian Children’s Theatre."* Siya inonra kan 2018 bilang sarong Artista Nasyonal kan Filipinas sa Teatro- sarong honor na iyo na an pinakahalangkaw na pagmidbid kan Filipinas sa mga artista.

## Enot na mga taon

Si Amelia Lapeña-Bonifacio, bisto sa apod na Tita Amel kan saiyang mga estudyante, namundag sa Binondo, Manila kan 1930. Siya nag'adal nin teatro tradisyonal kan Hapon (suportado kan Office of Asian Pacific Affairs ASPAC), kan inapod na teatrong tradisyonal kan Sur-subangan nin Asya (suportado kan Ford Foundation), asin man kan teatrong pang'aki internasyonal (suportado kan Toyota Foundation). An pagsaligsig nagkumbinsir saiya na kaipohan nanggad nin sarong teatro na para sa mga tagadalan na mga hubin na an inuusar mga Asyano asin filipinong mga puppet asin inspirado kan Bunraku nin Hapon asin kan wayang nin Indones (puppet na gihoy asin teatrong anino na istilo).

Si Bonifacio nagin iskolar kan Fulbright kan 1956 asin saiyang nakua an saiyang Master of Arts degree sa Speech asin Drama sa University of Wisconsin kan 1958. Sinurat niya an primero niyang dula, “Sepang Loca,” kan 1957 asin nasundan kan “Rooms” kan sunod na taon. An duwang obra pareho nagawadan nin premyo sa Wisconsin Playwrighting Competition asin ipinasale sa UW Play Circle Theater, na kun saen siya na kagtokda' iyo mansana an nagdesinyo kan “Sepang Loca.” An duwang obra ngapit napublikar sa mga magasin literaryo kan Estados Unidos.

Durante kan mga panahon na idto, siya na hubin asin Asyanong iskolar sa Fullbright sinabihan kan sarong propesor niyang Amerikano na an saiyang 1-aktong drama igwang 18 karakter, na sobra-sobra daa sa dating format kan panahon na idto. An saiya pating materyal nagtatrato sa aborsyon, bagay na  bihirang masambit kan mga 1950. Simbag ni Amelia na sa saiyang katiriponan an mga Asyanong dula dakul talagang mga karakter, anoman an lawig. An saiyang propesor naghagad dispensa kan huri ta dai niya pala daa natantya nin tama an saiyang obra.

An saiyang pagsaligsig sa teatrong tradisyonal nin Filipinas suportado kan University of the Philippines Office of Research Coordination, Zarzuela Foundation of the Philippines, Inc., Zarzuela Foundation of the Philippines, Inc., asin kan American Philosophical Society.

## Toltolan
Mary Seacole

**Mary Jane Seacole** OM (*née* **Grant**; 1805&nbsp;– 14 May 1881) sarong British-Jamaican na negosyante asin nars na nag set-up kan "British Hotel" sa bakong literal na tataramon kan Crimean War. Tigladawan siya ini na  "sarong magulong lamesa asin komportableng istaran nin mga may helang asin parahay na mga opisyales", asn nagtaong saklolo sa mga lugadan mga nagsisirbe sa hukbo. Hale sa tradisyon nin  Jamaican asin West African nin mga doktor, si Seacole naggagamit nin mga herbal para bolongon an mga soldados. Siya tigtawan kan posthumous nin Jamaican Order of Merit kan1991. Kan 2004, siya binoto bilang pinakadakilang itom na Briton.

## Mga toltolan
Mary Shelley

**Mary Wollstonecraft Shelley** (née **Godwin**; Agosto 30, 1797 – Pebrero 1, 1851) sarong nobelistang Ingles, parasurat nin osipon , dramatista,  essayist, mananalambuhay, asin parasurat manungod sa pagbiyahe, midbid sa Gothic novel  (1818). Siya man an editor asin nagtaguyod kan mga gibo nin saiyang agom na sarong Romantikong paratula asin pilosopo na si Percy Bysshe Shelley. An saiyang ama sarong politikal na pilosopo na si  William Godwin, asin an saiyang ina na si Mary Wollstonecraft,.sarong feministang pilosopo.

Kan pagkagadan ni Wollstonecraft haros sarong bulan pakapangaki sa saiyang aking babayi, si  Mary pinadakula ni Godwin,na may kakayahan na matawan an saiyang aki, kun impormal, nin edukasyon,na hinihikayat siya sa anarkistang politikal na mga teorya. Kan siya nasa edad na apat, an saiyang ama pinakasalan an kataid, na nagin saiyang madrasta, nagkaigwa siya digdi nin dae marhay na relasyon.

Kan 1814, si Mary nagkaigwa nin relasyon sa saro sa mga tagasunod kan saiyang ama na si Percy Bysshe Shelley, na kasal na. Kaiba an saiyang kinakapatid na babayi na si Claire Clairmont, si Mary asin Shelley naghali sa Pransya asin nagbaklay sa Europa. Kan pagbalik ninda sa Inglatera, siya bados na sa enot nindang aki. Kan mga sumunod na lagpas duwang taon, siya asin si  Percy inatubang an ostrasismo, lubog sa utang asin pagkagadan kan saindang premature na omboy na babayi. Nagpakasal sinda kan huring 1816, pakatapos magpatiwakal kan enot na agom ni  Percy Shelley's na si Harriet.

## Mga toltolan
Gina Torres

Si **Gina Torres** (namundag Abril 25, 1969)  sarong Amerikanang aktres sa pelikula asin telebisyon. Kadakul nang serye sa telebisyon an pinapelan niya kabali na diyan an **', **', an dai-naghaloy na *[[Cleopatra 2525]]*, *[[Alias (TV series)|Alias]]*, *[[Firefly (TV series)|Firefly]]*, *[[Angel (1999 TV series)|Angel]]*, *[[24 (TV series)|24]]*, *[[Suits (U.S. TV series)|Suits]]*, *[[The Shield]]*, asin *[[Westworld (TV series)|Westworld]]*.

Siya  nagin katampad niChris Rock sa pelikulang tampok na *[[I Think I Love My Wife]]*, bilang Carla sa pelikulanbg indie  *[[South of Pico]]*, asin naotro niya an papel niyang sa *Firefly* sa sarong sequel kan pelikulang *[[Serenity (2005 film)|Serenity]]*. Siya asin an dati niyang agom na si Laurence Fishburne nagpapel komo mag-agom sa telebisyon na serye kan NBC *[[Hannibal (TV series)|Hannibal]]*.

Si Torres mayor na nagpapel sa seryeng *[[Suits (U.S. TV series)|Suits]]* kan NBC Network komo siya si Jessica Pearson sa enot na pitong season. Ma-ootro niya an siring na papel sa dramang *[[Pearson (TV series)|Pearson]]*, sarong palamag na istorya bilang si Jessica Pearson na naghubo sa Chicago asin naimbwelto sa politika.

## Personal na buhay
Si Torres asin Laurence Fishburne nagin mag'ilusyon kan Pebrero, 2001, asin kinasal kan Septyembre 22, 2002, sa museong The Cloisters sa Siyudad nin Nweba York. Igwa sindang sarong aki, babae pangaran Delilah na namundag kan 2007.Si Torres pinanlulumanak sa duwang aki ni Fishburne sa enot na kasal kaini ki aktres na si Hajna O. Moss: sarong lalaki, Langston, namundag kan 1987, asin sarong babae, Montana, namundag kan 1991. Sinda nagpapel bilang mag'agom sa pasaleng *[[Hannibal (TV series)|Hannibal]]*.

Kan Septyembre 2017, si Torres pig'anunsyo an pagsuway ki Fishburne.

## Filmograpiya

### Pelikula

### Telebisyon

### Serye sa Web

### Kawat Video

## Toltolan
Ruth Elynia S. Mabanglo

Si **Ruth Elynia S. Mabanglo** (namundag: Marso 30, 1949) sarong retiradong propesor sa Unibersidad  kan Haway dangan Manoa. Saro siyang paratagbo o *coordinator* para sa Filipino asin sa programang Literaturang Pilipino. An saiyang pinakadae pa nahahaloy na mga publikasyon iyo an "Balada ni Lola Amonita" asin "The Ballad of Lola Amonita" sa *Babaylan: An Anthology of Filipina and Filipina American Writers* na pighirahay ninda Nick Carbó asin Eileen Tabios dangan pinublikar kan Aunt Lute Books taon 2000.

Siya namundag sa Manila sa mga magurang niyang si Fortunato asin Miguela Mabanglo, nakarisibi siya nin digri sa Filipino gikan sa Unibersidad kan Subangan, sarong master's degree sa tataramon na Filipino asin literatura sa Philippine Normal College, dangan sarong doktorado sa Filipino gikan sa Unibersidad nin Manuel L. Quezon. Apwera sa pagtutukdo sa Unibersidad kan Subangan, Unibersidad nin Manuel L. Quezon, Philippine Normal College, asin Unibersidad nin De La Salle, saro muna siyang peryodista sa Taliba dangan Abante.

## Mga naabot

### Gawad Pagromdom ki Carlos Palanca para sa Literatura

* "Caloocan: Balada ng Duguang Tinig" (Special Prize, Tula, 1972)
* "Dalit-puri at Iba Pang Tula" (Third Prize, Tula, 1973)
* "Si Jesus at si Magdalena" (First Prize, Dulang May Isang Yugto, 1973)
* "Dalawampu't Isang Tula" (Third Prize, Tula, 1979)
* "Awiyao" (Third Prize, Dulang May Isang Yugto, 1980)
* "Mga Abong Pangarap" (First Prize, Dulang Ganap ang Haba, 1983)
* "Mga Puntod" (Third Prize, Dulang Ganap ang Haba, 1984)
* "Mga Liham ni Pinay at Iba Pang Tula" (First Prize, Tula, 1987)

### CCP Literary Contest

* "Ang Pilipinisasyon ni Juan" (First Prize, Verse-Writing, 1974)
* "Supling" (First Prize, Verse-Writing, 1975)
* "Regla" (Honorable Mention, Verse-Writing, 1977)

### Talaang Ginto, Surian ng Wikang Pambansa

* "Kalookan: Balada ng Duguang Tinig" (Honorable Mention, 1972)
* "Gabi ng Isang Kasal: Isang Kakintalan" (First Honorable Mention, 1974)
* "Anibersaryo: Tagpo at Alaala" (Honorable Mention, 1974)
* "Sa Abenida, Sanghapo't Sanggabi" (First Honorable Mention, 1977)
* "Ang Pag-ibig ay Di Kasal at Iba Pang Tula" (Second Prize, 1978)
* "Hindi Ako Nawawala'y Hinahanap Mo" (Honorable Mention, 1980)
* "Gahasa" (First Prize and Poet of the Year Award, 1992)

### [[Philippine National Book Awards|National Book Award]] para sa rawit-dawit, Manila Critics Circle, 1990
* "Mga Liham ni Pinay"

## Toltolan
*Center for Southeast Asian Studies http://www.hawaii.edu/cseas/faculty/mabanglo_ruth.html 
*Sources Tiongson, Nicanor G., ed. CCP Encyclopedia of Philippine Art; Volume IX: Philippine Literature. 1994
Edith Munro

Si **Edith Thrower Munro** (née Fairey; A bril 16, 1895 – Nobyembre 17, 1983) sarong Briton-Amerikanong opisyal naval asin kagharong. Siya an ina kan Amerikanong heroe sa gera na si Douglas Albert Munro asin tugang kaining Francis Fairey na sarong myembro sa Parlamento nin Kanada. 

Si Munro namundag sa Liverpool, Inglatierra; kan magadan an ama niya, an saiyang ina dinara an pamilya sa British Columbia, Kanada, ngane magin harani sana sa mga kapinsanan. Sa mga tugang niya iyo si Francis Fairey, na magigin kumander sa Irish Fusiliers of Canada asin magrepresentar kan Victoria, British Columbia, sa House of Commons of Canada.

## Karera sa  militar

Si Edith Munro hanggan sa edad na 48 sa paghaharong sana pigsibotan. Alagad, kan magadan saiyang aki na sarong signalman duman sa Batalya nin Matanikau kan 1942, siya nagdesisyon na maglaog man sa Coast Guard kan Estados Unidos asin siya nadestino sa United States Coast Guard Women's Reserve. Ngapit siya mansana an namayo kan  barracks kan Coast Guard sa Seattle.
## Toltolan
Arlene J. Chai

Si **Arlene J. Chai** (iminundag kan 1955 sa Manila, Filipinas) sarong awtor na Pilipino-Instik-Australyano.

Si Arlene J. Chai sarong Pilipino kan pagkamundag, naging Intsik sa etnisidad asin migrante sa Australya kaiba an saiyang mga magurang asin mga tugang na babaye kan  1982 nin huli ta sa pagbabago nin politikal. Nagin siyang advertising copywriter sa George Patterson's advertising agency kan 1972 dangan nagtrabaho na duman. Yaon siya duman kan nakatagpuan niya na saiyang mentor na Bryce Courtney na pigpadagos na i-inpirar siya nganing mapagayon pa an saiyang mga gibo. Naggraduwar siya nin Bachelor of Arts degree sa Kolehiyo nin Maryknoll. Mayong supog siya para sa saiyang abilidad na pagsaruon an politikal na laban kan Filipinas na maray para sa saiyang piksyon, kaya minsan naikokompara siya ki Isabel Allende, na sarong matagumpay na realistang mahikal na nobelistang Tsileyano. Nanggana siya nin Louis Braille Adult Audio Book kan taon para sa saiyang nobelang *On the Goddess Rock* kadtong 1999. Pira pa sa saiyang mga gibo nin nobela iyo an: *The Last Time I saw my Mother* asin *Eating Fire and Drinking Water*.

## Mga panluwas na takod
* http://www.randomhouse.com/author/results.pperl?authorid=4596
* http://www.mostlyfiction.com/world/chai.htm 
* http://www.austlit.edu.au/run?ex=ShowAgent&agentId=Ab8
Agueda Kahabagan

Si **Agueda Kahabagan y Iniquinto**, tinutukoy man sa pirang mga gunuan na nasambit siya bilang "Henerala Agueda". Daeng gayo na aram manongod saiya alagad gikan sa pig-ikit na mga pwedeng impormasyon, presumabliyang natibo siya sa Sta. Cruz, Laguna. Maalamat ang kagitingan ni Henerala sa labanan.

Naiulat siya minsan na nahihiling sa lugar ng labanan na nakasulot ng puti, nakaarmada ng rifle asin nagwawasiwas ng bolo. Tila ba kinomisyon siya ni   Heneral Miguel Malvar na pamunuan an sarong pagbakbak kan mga puwersa minsan kan Mayo 1897. Nasambit man si Kahabagan  sa koneksyon sa pag-atake na pinangenutan ni Heneral Artemio Ricarte sa garison ng Espanyol sa  San Pablo noong Oktobre 1897. Pwedeng si Heneral Pío del Pilar an nagrekomenda na bigyan siya ng honoraryong titulo na *Henerala*. Noong  Marso 1899, nilista siya bilang solong babaye sa listahan ng mga heneral ng Suldados ng Republika ng Pilipinas. Hinirang  siya noong Enero 4, 1899.

## Mga toltolan
Dakulang Catherine

Si **Catherine II** (Russian: Екатерина Алексеевна *Yekaterina Alekseyevna*; Mayo 2, [O.S. 21 Abril] 1729 – Nobyembre 17, [O.S. 6 November] 1796), midbid siya sa apod na **Dakulang Catherine** (, *Yekaterina Velikaya*), pinangaki na **Princess Sophie of Anhalt-Zerbst**, Imperatris kan Russia puon kan 1762 hanggang 1796, an babaying lider na pinakahalawig na nagsirbe. Nakua niya an kapangyarihan sumunod sa  *coup d'état* na tig-organiisa niya na nagpangyari na mapatalsik si  Peter III. sa irarom kan saiyang pamamahala,, an Russia nabuhayan; ini nagparadakula asin nagkusog, ini man binisto na saro sa makusog na pwersa sa Europa. Alagad siya nang agaw nin trono mientras an saiyang aki na si Paul I an dapat na sar pagkagadan ni Peter III.                                                                                                                                

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Grand_Duchess_Catherine_Alexeevna_by_L.Caravaque_(1745,_Gatchina_museum).jpg|Si Catherine kan aki pa pakatapos niya makaabot sa Russia, ni Louis Caravaque
Ladawan:5_Kopecks_représentant_l'aigle_bicéphale_et_le_monogramme_de_Catherine_II,_1791.jpg|Dakilang Catherine
Ladawan:Скульптура_Екатерины_II_в_"Русском_Музее",_г.Санкт-Петербург_(2).jpg|Marmol na istatwa ni Catherine II sa likod ni Minerva (1789–1790), niFedot Shubin
Ladawan:Katharina_II.,_die_Große.jpg|Catherine II sa saiyang Russian national costume
Ladawan:Catherine_II_walking_by_V.Borovikovskiy_(1794,_Tretyakov_gallery).jpg|Ladawan ni Catherine kan 179,edad haros  65, na igwang Chesme Column sa likod


## Mga toltolan

* 
* 
* 
* 
* Kliuchevskii, Vasilii. 1997. *A course in Russian history: the time of Catherine the Great*. Armonk, NY: M.E. Sharpe. (Translation of a 19th-century work.)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Reddaway, W.F. "Documents of Catherine the Great. The Correspondence with Voltaire and the Instruction of 1767 in the English Text of 1768". Cambridge University Press, (England), (1931), Reprint (1971).
* 
* 
*