Diyalekto

An terminong **diyalekto** (gikan sa Latin na *dialectus*, *dialectos*, gikan sa Suanoy na Griyegng kataga na διάλεκτος, diálektos "diskurso", gikan διά, diá "sa paagi" asin λέγω, légō "nagtataram ako") ginagamit sa duwang daing kaarog na paagi tanganing upang sumangguni sa duwang magkakalain na klase nin pangyayari sa tataramon:

* An sarong paggamit minatukdo sa sari-saring tataramon na sarong katangian kan sarong partikular na grupo nin mga nagtataram kan tataramon na idto. Sa irarom kan depinisyon na ini, an mga diyalekto o pagkakalain-lain kan sarong partikular na tataramon na haraning naitatakod asin, kabali kan saindang pagkakalain, parating lagpas na nasasabutan, lalo na kun harani sa lambang saro sa pagpapadagos kan diyalekto. Pirming ipigbubugtak an termino sa mga panrehiyon na korte nin pagtataram, alagad an sarong diyalekto, pwede man matukdo nin lain pang mga karasunan, arog kan tipo sa sosyodad o etnisidad. An sarong diyalekto na naitatakod sa sarong sakto na tipo nin sosyodad pwede na apodon na sosyulekto, mantang an sarong diyalekto na naitatakod sa sarong partikular na grupo nin etniko pwede apodon na etnolekto, asin an sarong heograpikal/panrehiyon na diyalekto pwedeng masabing sarong rehilekto (kaiba an mga alternatibong termino 'rehiyonalekto', 'heolekto', at 'topolekto'). Segun sa depinisyon na ini, an anuman na pagkakalain-lain kan sarong naitao na tataramon, pwede maitipo bilang "sarong diyalekto", kabali an anumang estandardisadong pagkakalain-lain. Sa kasong ini, an pagkakalain sa tanga kan "estandardisadong tataramon" (boot sabihon, an "estandarteng" diyalekto kan sarong isang partikular na tataramon) asin an "dai-estandardisadong diyalekto" (bernakular) na diyalekto kan parehas na tataramon pirming arbitraryo asin base sa mga salik pansosyudad, pampulitika, kultural, o pagsasaalang-alang sa uusipon o pagwarak asin katanyagan. Sa kaarog  na paagi, an mga depinisyon kan mga terminong "tataramon" asin "diyalekto" pwedeng magsalak asin pirmi na napapairarom sa debate, na igwang pagkakalain-lain sa tanga kan duwang pagpapakasaboot sabihon na pirmi na pinagbabasehan kan dak-makatwiran o sosyopolitikal na motibo. An terminong "diyalekto" kung minsan ay pinaghihigpitan tanganing matawan nin depinisyon na "dai-estandarteng pagkakalain-lain", partikular sa mga pagkakataon na bakong espesyalista asin mga tradisyon nin linggwistiko na bakong Ingles.
* An iba pang paggamit kan termino na "diyalekto", na tukoy sa mga pagkakataong kolokyal sa pirang mga nasyon arog kan Italya (hilingon an *[[:it:Dialetto|dialetto]]*), Pransya (hilingon an mga *[[:fr:patois|patois]]*) asin an Pilipinas, an nagdadara nin sarong mapanraot na depinisyon asin naipapahiling an pampolitika asin pansosyudad na kamugtakan kan sarong tataramon na bakong pangnasyon sa sarong pangnasyon na tataramon. Sa madaling sabi, an mga "diyalekto" na ini, bakong mga aktwal na diyalekto sa parehas na depinisyon arog kan sa inot na paggamit, huli ta an mga ini, nagpoon sa tataramon na nangingibabaw sa politika asin baga bakong saro sa mga sari-sari kaini, alagad nag-uswag ini sa sarong suway asin kahilerang paagi dangan pwede nang haros na maglaog sa estandarte kan manlainlain na paninindogan para sa sarong suway na tataramon. Sa balyo kaini, an mga "diyalekto" na ini pwedeng pirmi na makauusipon na kognado asin nagheheras nin mga genetikong gamot sa parehas na kag-aki kan mga tataramon bilang an nangingibabaw na tataramon pangnasyon sa manlainlain na lebel na sarong kapwang pagkakasabutan. Sa puntong ini, bakong arog kan sa inot na paggamit, dai binibisto an nasyunal na tataramon na sarong "diyalekto", huli ta ini an nangingibabaw na tataramon sa sarong partikular na estado, maging sa mga terminong prestihiyo sa tataramon, kamugtakan sa sosyodad o politika (hal. opisyal), pahahadi o pagwarak, o gabos na nasambit. An terminong "diyalekto" na ginamit sa arog kaining paagi, nagpapahiwatig nin sarong pampolitikang konotasyon, na ginagamit kan kadaklan tanganing manukdo sa mga hababang-prestihiyo na tataramon (anuman a  saindang totoong lebel kan tahang sa nasyunal na tataramon), mga tataramon na dai nin suporta sa institusyon, o an mga binibisto na "bakong angkop para sa pagsusurat". An pagkakakaag na "diyalekto" patok man na ginagamit tanganing sumangguni sa mga dai nakasurat o dai nakakodigong tataramon kan mga nag-uuswag na nasyon o mga nakasuway na lugar, kun sain an terminong "tataramon na bernacular" urog na pig-uuyunan kan mga lingguwista.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
* Dialect (linguistics)
* Parang pamilyar? - Makinig sa mga impit na rehiyon at diyalekto ng UK sa website ng 'Sounds Familiar' ng British Library
* Mga International Dialect ng English Archive Mula pa noong 1997 
* whoohoo.co.uk British Dialect Translator
* thedialectdictionary.com - Pagsasama-sama ng Mga Dayalekto mula sa buong mundo
* Isang site para sa mga anunsyo at pag-download ng SEAL System