open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roscosmos

An **Korporasyon Estado para sa Espasyo "Roscosmos"** (), komun na aram sana bilang **Roscosmos** (), sarong korporasyon estado nin Rusong Pederasyon responsable para sa mga palayog sa espasyo, programang kosmonautiko, asin pag'aadal aeroespasyo.

Gikan sa programang pang-espasyo nin Sobyet na tinugdas kan mga 1950, an Roscosmos nagbutwa pakatunaw kan Unyon Sobyet kan 1991. Ini nagpoon bilang Rusong Pang-espasyong Ahensya, na natugdas kan 25&nbsp;February 1992 asin binago sa estruktura kan 1999 asin 2004, komo Rusong Abyasyon asin Pang-espasyong Ahensya asin an Pederal na Pang-espasyong Ahensya  (Roscosmos), sa pagkasunod-sunod. Kan 2015, Pederal na Ahensyang Pang-espasyo (Roscosmos) ipigsaro sa  United Rocket and Space Corporation, sarong korporasyon nin gobyerno, ngani mapakarhay an Rusong industriyang pang-espasyo, na sa presenting porma iyo na an Roscosmos.

An Roscosmos nakakwartel sa Mosku, na an mayor na Mission Control Center yaon sa haraning syudad nin Korolyov, asin an Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center namumugtak sa Star City sa Mosku Moscow Oblast. An pasilidad sa pagbungsod kabarali an  Baikonur Cosmodrome sa Kazakhstan, an pinakaenot asin pinakadakulang pwerto espasyo nin kinaban, asin an Vostochny Cosmodrome, na tinutugdok sa Russian Far East sa Amur Oblast. An  direktorkaini poon pa kan Hulyo 2022 iyo si Yuri Borisov.

Bilang kagsangle sa programa pang-espasyo nin Sobyet, an legasiya nin Roscosmos' kabali an pinakaenot na satelyete, pinakaenot na may-tawong palayog espasyo, asin pinakaenot na istasyon pang-espasyo, an (Salyut). An presenteng aktibidad kaini iyo an International Space Station, kun saen ini saro sa mayor na kabakas. Kan 22&nbsp;February 2019, an Roscosmos pig'anunsyo an pagtugdok nin bagong kwartel sa Mosku, an National Space Centre. An Astronaut Corps kaini iyo an kaenot-enote sa historya nin kinaban.

## Toltolan
Pagkakan

An **pagkakan** iyo an pag'usar nin kakanon, tipikal na mataong enerhiya sa heterotrophic organismo asin tinutugotan magtalubo. An mga hayop asin iba pang heterotrophs kaipuhan na magkakan tanganing mabuhay — an mga carnivores nagkakakan nin ibang hayop, an mga herbivores kinakakan an mga tinanom, an mga omnivores nagkokonsumo nin sinaralak na pananom sagkod na hayop, saka detritivores nagkakakan nin detritus. Tinutunaw kan mga fungi an mga organikong bagay sa luwas kan saindang hawak bilang kakontra sa mga hayop na nagtutunaw kan saindang kakanon sa laog kan saindang hawak. Para sa mga tawo, an pagkakan sarong aktibidad nin pan-aroaldaw na pamumuhay. Posibleng limitaran kan nagkapirang indibidwal an saindang pagkakan. Posibleng resulta nin pagpili sa estilo nin pamumuhay, huli sa gutom o taggutom, bilang kabtang kan pagkakan o relihiyosong pag-ayuno.
Pagpag

An **pagpag** iyo an apod sa Tagalog para sa tadang kakanon na itinapok kan mga restawran o kakánan sa basurahan o sa tambakan kan basurahan na pigbubutingkay o pigkakalkal para kaonon. Komun ining pighuhugasan asin linuluto giraray tanganing kaonon. Pigtitinda man ini sa nagkapirang mga karinderya sa mas baratong presyo. Ginuno an apod na pagpag sa komun na kahulugan kaini sa Tagalog — an pagpag bilang iyo an pagtangkas kan sarong bagay sa paagi kan pagpalpag. An tadang kakanon iyo an tinatangkasan nin mga maaating elemento sa paagi kan pagpalpag kun kaya pig-aapod ining pagpag. Nagpoon gikan sa mga tunay na agyat nin kagutuman na nagkakawsa gikan sa labilabing pagtios.

Mapupwedeng kakanon an pagpag sa mismong pinagkuanan kaini o kaya lutoon ini. Parating pigpiprito ini sa mainit na lana. Igwa nin saradit na mga industriya na nasa harong an minalataw huli sa pagpag. May mga pobreng piggigibong hanapbuhay an pangangalakal, pagkolekta, pagproseso asin pagpabakal kan mga prinosesong pagpag sa ibang kapobrehan.

May peligro sa salud an pagkakan kaining pagpag. Kabali sa mga ini iyo an paghalon nin hilo asin toksin, mga helang na nakukua sa pagkakan asin ibang kamatian. Nagpapatanid an Nasyonal na Komisyon Kontra sa Pagtios kontra sa pagkakan nin pagpag huli sa banta kan malnutrisyon asin helang. Sa ibong kan peligro kan pagkakan nin pagpag, sarong nagtitinda nin pagpag an nagsasabing mayo pang nagagadan sa pagkakan nin pagpag na pigpapabakal niya.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Mga bidyo dapit sa pagpag
Malnutrisyon

An **malnutrisyon** nangyayari kun an organismo nakakakua nin kadikit o kadakol na sustansya, na nagreresulta sa mga problema sa salud. Espesipikalmente, ini "sarong kakulangan, labilabi, o bakong balanseng enerhiya, protina asin iba pang sustansya" na bakong paborable an epekto sa mga tisyu asin porma kan hawak. Dai nagreresibi an malnutrisyon nin tamang sokol nin sustansya. Naglalangkaw an malnutrisyon sa mga aki na nasa edad na lima huli sa mga parasustento na dai kayang bakalon o mayo nin akses sa bastanteng nutrisyon.

Sarong kategorya an malnutrisyon nin mga helang na kaiba an undernutirion asin overnutrition. An undernutirion iyo an kakulangan nin mga sustansya, na pwedeng magresulta sa pandak na pagtalubo, pagkasayang, asin kulang sa timbang. An sobrang nutrisyon nagtutulod nin labi-labing sustansya, na pwedeng magresulta sa obesity. Sa ibang nagpoprogreso pa sanang mga nasyon, an overnutrition sa porma nin obesity nagpopoon na lumataw sa laog kan parehong mga komunidad bilang undernutirion.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Nutritionist-Dietitians' Association of the Philippines
Tony Curtis

Si **Tony Curtis** (namundag **Bernard Schwartz**; Hunyo 3, 1925Septyembre 29, 2010) sarong Amerikanong aktor na an saiyang karera naglawig nin anom na dekada, na nakamit niya alitoktok kan saiyang popularidad kan mga 1950 asin kaamayi nin mga 1960. Siya nagpapel sa sobrang 100 na pelikula, sa mga papel na sinakop iba-ibang genre. Kan siya naggugurang na, si Curtis nagbida man sa dakul man na mga pasali sa telebisyon.

Saiyang nakamit an enot na pamidbid bilang aktor sa drama sa *[[Sweet Smell of Success]]* (1957) kaiba an aktor na si Burt Lancaster. Sunod na taon siya nanominar para sa Academy Award for Best Actor kan sa pagpapel niya sa  *[[The Defiant Ones]]* (1958) na saiyang kairiba si Sidney Poitier (na nanominar man sa parehong kategorya). Ini nasundan man kan mga pelikulang pang-komedy *[[Some Like It Hot]]* asin *[[Operation Petticoat]]* kan 1959. Kan 1960, si Curtis nagbida sa pangsuportang papel sa epiko asin historikal na drama na *[[Spartacus (pelikula)|Spartacus]]*.

An karera niya sa pelikula asin reputasyon niya nagroro' na gayo pakaagi nin 1960. An masabing dramatikong parte nin pagpapel niya nangyari kan 1968 kan siya nmagbida sa tunay-sa-buhay na drama *[[The Boston Strangler (pelikula)|The Boston Strangler]]*. Si Curtis nagkapot man kan papel na sarong  Ukranyano sa Cossack, Andrei sa historikal aksyon romansang epiko na *[[Taras Bulba (1962 pelikula)|Taras Bulba]]* kan 1962 asin nagbida sa ITC TV serye *[[The Persuaders!]]*, kun saen si Curtis pigkawat an papel na sarong Amerikanong milyonaryong si Danny Wilde. An serye naglawig nin 24 episodyo.

Si Curtis ama kan mga aktres na sinda   Kelly Curtis, asin Janie Lee Curtis na aki niya sa enot na agom na si aktres Janet Leigh, asin mga aktres na si Allegra Curtis asin Alexandra Curtis, aki niya sa ikaduwang agom niyang si Christine Kaufmann.

## Buhay-bagsik asin kagadanan
Kan 1974, si Curtis nagin toriyok na pagtomar nin cocaine mantang siya nagpepelikula kan *[[Lepke (pelikula)|Lepke]]*, ini sa panahon na nagluluya na an saiyang karera asin dikit na an mga tangro' saiya sa pelikula. Kan 1984, si Curtis idinalagan sa hospital na nagmamate kan helang na   cirrhosis bunga kan saiyang makuring bisyo sa pag'inom na nadagdagan pa kan saiyang adiksyon sa cocaine. Siya naglaog sa Betty Ford Clinic asin nangako' na lalabanan niya an saiyang mga bisyo. Siya nag'aging operasyon asin tinakodan  heart bypass kan 1994, pakapangyaring nagmate nin atake sa puso.
Si Curtis nagadan sa saiyang harong sa Henderson kan Septyembre 29, 2010, dahel sa cardiac arrest.

 Pirang aldaw bago nangyari idto, nanumpongan niya si retratistang Andy Gotts para sa sarong photo-shoot sa harong niya, na siya nagtaram pa: "Mayo ako sa marhay na kamugtakan, pero pwede makiulay? Pwedeng mapaluwas ako na saro naman akong icon?  Siya tinalikodan an limang aki asin pitong makuapo.

## Filmograpiya
### Pelikula

### Television

## Toltolan
Sinarom

An **sinarom** nangyayari sa pinakamadiklom na panahon nin pagsolnop kan saldang, o sa mismong poro nin astronomikal na twilight pagkatapos kan pagkasolnop kan saldang asin bago an banggi. Kapag predusk, durante nin amay o intermediate na tangga kan twilight, an igong liwanag sa langit sa irarom nin malinaw na kamugtakan posibleng mangyari tanganing magbasa sa luwas nin harong na mayo nin artipisyal na ilaw; minsan siring, sa katapusan nin civil twilight (kapag an Kinaban nag-iitok sa punto na kun saen an sentro kan disk kan Saldang nasa 6° sa ibaba kan lokal na horizon), an siring na liwanag nangangaipo na magbasa sa luwas. An terminong *sinarom* parati minapanungod sa **astronomikal na sinarom**, o an pinakamadiklom na parte kan twilight bago magpoon an banggi.

## Toltolan
Katikapohan

An **katikapohan** iyo an kamugtakan na kun saen an sarong tawo kulang sa pinansyal na gugunuan asin sa mga importanteng bagay para sa estandarteng pamumuhay. Pwedeng magkaigwa nin manlaenlaen na sosyal, ekonomiko, asin politikal na kawsa asin epekto an katikapohan. Kapag iniebalwar an katikapohan sa esdatistika o sa ekonomiya igwa nin duwang pangenot na sukulan: *[[absolutong katikapohan]]* kinokompara an sweldo kontra sa bilang na kaipohan tanganing masimbagan an basikong personal na pangangaipo, siring kan kakanon, gubing, asin istaran; *[[relatibong katikapohan]]* pigsusukol kapag an sarong tawo dai kayang simbagon an minimum na lebel nin estandarteng pamumuhay, kompara sa iba sa parehong oras asin lugar. An kahulugan kan relatibong katikapohan nagkakalaen sa lambang nasyon, o poon sa sarong nasyon pasiring sa iba, o poon sa sarong sosyodad pasiring sa iba. 

Sa esdatistika, poon kan 2019, an kadaklan kan populasyon sa kinaban nabubuhay sa katikapohan: sa PPP dolyar, 85% kan tawo an nabubuhay nin $30 kada aldaw, duwa-katulo an nabubuhay nin kulang sa $10 kada aldaw, asin 10% an nabubuhay nin kulang sa $1.90 kada aldaw ngunyan nabago na sa $2.15/aldaw.(makuring katikapohan). Segun sa World Bank Group kaidtong 2020, labi sa 40% kan mga tawong tikapo an nabubuhay sa mga lugar na apektado kan iriwal. Maski ngani an mga nasyon nakakaeksperyensya nin pagtalubo kan ekonomiya, an pinakatikapong namamanwaan sa middle-income na nasyon parating dai nagganar nin sapat na kahirasan kan saindang dugang na kayamanan sa saindang nasyon tanganing makatalingkas sa katikapohan. An mga gobyerno asin bakong gobyernong organisasyon nag-eksperimento nin bilang nin manlaenlaenaen na polisiya asin programa para mainaan an katikapohan, siring kan elektripikasyon sa mga lugar na rural o mga polisiya sa pagpaharong sa mga lugar na urban. An pangkinaban na polisya frameworks para sa pag-ina sa katikapohan, inistablisar kan Nagkakasararong Nasyon kaidtong 2015, summarized sa Sustainable Development Goal 1: "No Poverty".

## Toltolan
Arado

An **arado** iyo an sarong gamit sa oma para sa pagbayubo kan daga bago magsabwag nin banhi o pagtanom. Parateng an mga arado tradisyonal na pigbubutong nin baka asin kabayo alagad sa modernong mga oma binubutong kan mga traktora. An arado pwedeng igwa nin kahoy, batbat o asero na may tarom na nakagakod tanganing putulon asin magbayubo sa daga. Pundamental iyan sa pag-oma para sa kadaklan sa kasaysayan. An kaenot-enoteng mga arado mayo nin rweda; an siring na arado midbid sa mga Romano bilang aratrum. Enot na naggamit an mga tawong Keltik nin de rwedang arado kan kapanahonan nin Roma.

An pangenot na katuyohan kan pag-arado iyo an ipairarom an pinakaibabaw na daga, na nagdadara nin bagong mga sustansya sa ibabaw mantang nailulubong an mga doot asin nalalapa an mga pananom. Sa modernong paggamit, an inaradong umahan normal na binabayaan tanganing magmara dangan pigsusurod bago magtanom. An pag-arado asin pagkultibar nin daga pinapantay an laog kan itaas na  levet (5 sagkod na 10 pul) suon nin daga, kun saen an kadaklan sa mga gamot nin plant feeder nagtatalubo.

An paggamit kan tradisyonal na arado nagdikit sa nagkapirang lugar na namemeligro huli sa danyos asin pagrasay nin daga.

## Toltolan
Isaac Asimov

Si **Isaac Asimov** ( ;  1920&nbsp;– Abril 6, 1992) sarong Amerikanng parasurat asin propesor sa  biochemistry sa  Boston University. Durante kan saiyang karera, siya konsiderado bilang saro sa  "Big Three" na syensyang piksyon na parasurat, kairiba sinda Robert A. Heinlein asin Arthur C. Clarke. Parasurat na gayo, siya nagsurat asin nagparkarhay nin sobra sa 500 na libro. Nagsurat man siya nin tinatantyang mga 90,000 na karta asin mga postcard. Bantog na gayo kan saiyang hard science fiction, si Asimov nagsurat man nin mysteries asin pantasya, asin man ngani dakul na non-fiction.                                                                                                                                                                                               

An ki Asimov na bantogan na trabaho iyo an *[[Seryeng Foundation |Foundation]]* na serye, na an enot na tolong libro guminana kan Hugo Award sa titulong "Best All-Time Series" kan 1966. An iba pa niyang mayor na serye iyo an *[[Galactic Empire na serye|Galactic Empire]]* na serye asin *[[Seryeng Robot|Robot]]* na serye. An *Galactic Empire* na mga nobela namumugtak sa mas amay na historya kan parehong unibersong piksyon siring sa *Foundation* na serye. Dangan sa *[[Foundation and Earth]]* (1986), saiyang pigtakod an harayong puturong ini sa seryeng *Robot*, na nagresulta sa mas sinaro' na puturong historya" sa saiyang mga obra. Siya man nagsurat kan inapod na over 380&nbsp;short stories, kabarali an social science fiction novelette na Nightfall", na kan 1964 nabotohan bilang "the best short science fiction story of all time" kan  Science Fiction Writers of America. Si Asimov sinurat an *[[Lucky Starr series|Lucky Starr]]* na serye nin juvenile science-fiction novels na saiyang ginamit an tagong-ngaran na Paul French.

Kadakulan kan saiyang mga popular na science books pinapaliwanag mga konsepto sa historikal na paagi, na minabalik sa pinakapoon kan an nasabing syensia yaon pa sa pinakasimpleng pagkamugtak. Mga halimbawa kaini iyo an *[[The Intelligent Man's Guide to Science|Guide to Science]]*, an tolong-tomong  *[[Understanding Physics]]*, asin an *Asimov's Chronology of Science and Discovery*. Siya man nagsurat pa nin manlaen-laen sa mga ulayon na sayantipiko asin bako man, arog kan sa chemistry, astronomiya, matematiks, historya, biblikal exegesis, asin kritisismo literaryo.

Siya presidente kan American Humanist Association. Magkapirang mga bagay ipigngaran saiya sa pag'onra arog kan asteroid (5020) Asimov, sarong crater sa Mars, a Brooklyn elementary school, Honda's humanoid robot ASIMO, asin apat na literaryong gawad.

## Toltolan
Asadol

An **asadol** iyo an sarong suanoy asin *versatile* na pangkamot na kasangkapan sa agrikultura asin sa hortikultura na ginagamit tanganing pormahon an daga, halion an mga duot, linigan an daga, asin anihon an mga duma. Kabali sa pagporma kan daga an pagtambak nin daga sa palibot kan mga tinanom, pagkalot nin hayakpit na labot asin hababaw na *trench* para digdi magtanom nin pisog o *bulbs*. An paghawan gamit an asadol kabali an pag-agitate kan ibabaw kan daga o pagputol nin mga dahon hale sa gamot, asin paghale kan gurang nang gamot saka residue kan pananom. An mga asadol na ginagamit sa pagdukay asin pagbayubo nin daga iyo an ginagamit sa pag-ani nin mga pananom na siring baga kan patatas.

## Toltolan
Lakas–CMD

An **Lakas–Christian Muslim Democrats**, napapalipot bilang **Lakas–CMD** asin bisto man bilang **Lakas**, iyo sarong partido politikal sa Filipinas. An Lakas–CMD iyo pigkokonsidera na yaon sa tahaw-too kan politikal na ispektrum, asin iyo naiimpluwensyahan nin Kristyanong demokrasya asin Islamikong demokrasya. 

Poon kan eleksyon nin 2022, an Lakas–CMD iyo an presenteng pinakadakulang partido sa Kamara de Representantes, na pinamamayohan kan presidente nin partido na si Martin Romualdez, na nagsisirbe man bilang Tagapagtaram kan Kamara. An partido iyo sarong dominanteng kaapil kan Alyansang UniTeam na pinamamayohan ni Presidente Bongbong Marcos.

## Mga panluwas na takod
* 

## Toltolan
National Unity Party (Filipinas)

An **National Unity Party** (**NUP**) iyo sarong partido politikal sa Filipinas. An partido naitogdas kan 2010 nin mga dating miyembro kan Lakas-Kampi CMD na naghali pakatapos nin dae-pagkauroyonan sa laog nin partido. Poon 2016 hasta 2022, an partido iyo parte kan koalisyon na pinamamayohan nin PDP–Laban sa Kamara de Representantes, an *Coalition for Change*.

An partido iyo pigbisto kan Komisyon nin Eleksyon bilang sarong panbanwang partido sa sarong resolusyon kan Oktubre 5, 2011.

## Mga panluwas na takod
*
*

## Toltolan
Kagkag

An **kagkag** iyo an sarong panlinig para sa panluwas na gamit; sarong hortikultural na implement na kompwesto kan ngiponan na bar na nakatakod sa kapotan, o ngipon na nakatakod sa sarong kapotan, asin ginagamit tanganing magtipon nin mga dahon, dagami, doot, asbp., asin sa tanoman, tanganing bayuboon an daga, paghawan asin parantayon an daga, haralion an mga gadan na doot, asin sa pangkagabsan sa katuyohan na na isinasagibo sa agrikultura sa paagi kan surod.

An darakulang mekanikal na bersyon nin mga kagkag na ginagamit sa pag-uma, na inapod *hay rakes*, pinagtogdok sa dakul na iba-ibang porma (e.g. *star-wheel rakes*, *rotary rakes*, asin iba pa.). An bakong mekanikal na pag-uma pwedeng gibohon sa paagi kan manlaenlaen na klase nin kagkag.

## Toltolan
Pala

An **pala** iyo an sarong kagamitan na ginagamit sa pagkalot, pagtaas, asin pagbalyo nin mga boklod na materyales, arog kan daga, karbon, graba, nyebe, baybay, o ore.

## Toltolan
Kurahaw

An **kurahaw** o **suriyaw** iyo an sarong makusog na bokalisasyon kun saen an ayre nag-aagi sa *vocal cords* nin makusog na pwersa kisa ginagamit sa regular o haranihan na bokalisasyon. Pwedeng gibohon ini nin siisay man na linalang na may pulmon, kaiba an mga tawo.

An pagkurahaw sa parate instinktibo o reflex na aksyon, na may makosog na emosyonal na aspekto, siring kan takot, kolog, pagkauyam, pagkabigla, kagayagayahan, kaogmahan, kaanggotan, asin iba pa.

## Toltolan
Pagkauyam

]
An **pagkauyam** iyo an bakong magayon na kamugtakan sa isip na karakterisado sa iritasyon asin sa distraksyon sa agimadmad na pag-iisip nin sarong tawo. Pwedeng ini magbunga nin mga emosyon arog baga kan pagkadesganar asin kaanggotan. An katangian nin madaling mauyam inaapod na iritabilidad.
Parola

An **parola** iyo an sarong tore, edipisyo, o ibang klaseng pisikal na estruktura na dinisenyo para magluwas nin liwanag gikan sa sistema nin mga lampara asin sa mga lente asin magserbing beacon para sa nabigasyonal na tabang, para sa pagpilotong pangdagat sa dagat o sa inland waterway.
 
An mga parola minamarkahan an peligrosong baybayon, hazardous na should, reefs, gapo, asin ligtas na pagduong sa mga duongan; nagtatabang man sinda sa Aerial navigation.  Dating lakop nang ginagamit, an bilang kan mga parola sa operasyon nainaan huli sa gastos sa pagmantener asin nagin bakong ekonomikal huli sa bentahe kan mas barato nanggad, orog na nagigin sopistikado asin epektibong elektronikong sistema nin nabigasyon.

## Kasaysayan
### Mga suanoy na parola

Bago an pagrambong kan mga ports, an mga marino tinatawan nin giya gamit an mga kalayo na tinogdok sa ibabaw kan bulod. Huli ta kapag itinaas an kalayo ini urog na mahihiling, kapag ibinugtak an kalayo sa sarong plataporma nagin kaugalian na nagbusol sa pagpaurog kan mga parola. Kaidtong suanoy na panahon, an gibo kan parola iyo an pagigin tanda sa laogan pasiring sa mga ports kisa sa patanid na signal para sa reefs asin promontories, bakong siring kan modernong parola. An pinakabantog na estrukturang parola gikan sa suanoy na panahon iyo an Pharos kan Alexandria, Egypt, na nagaba huli sa sunod sunod na paglinog sa pag-ultanan kan 956 CE asin 1323 CE.

An dai pa nagagabang Tower of Hercules sa A Coruña, Espanya nagtataong insight sa suanoy na konstruksyon nin mga parola; an ibang ebidensya dapit sa mga parola nag-eeksister sa pagladawan kaini sa mga sinsilyo asin mosaics, na kun saen an kadaklan nagrerepresentar sa parola sa Ostia. Mga sinsilyo gikan sa Alexandria, Ostia, asin sa Laodicea in Syria nag-eeksister man.

## Toltolan
Pagkadesganar

Sa sikolohiya, an **pagkadesganar** sarong komun na emosyonal na reaksyon sa oposisyon, may koneksyon sa kaanggotan, pagkauyam asin pagkasudya. Nagbutwa an pagkadesganar sa pinaghohonang pagsayuma na maotob an kabotan o katuyohan nin sarong indibidwal asin posibleng marhay na madagdagan kun dai o olangon an kamawotan. Igwa nin duwang klase nin pagkadesganar: panlaog asin panluwas. An panlaog na pagkadesganar posibleng maglataw gikan sa mga agyat sa pag-otob kan personal na mga katuyohan, kamawotan, natural na pagmawot asin pangangaipo, o instinctual drives asin mga pangangaipo, arog baga nin kadaihan, kawàran nin kompyansa o takot sa sosyal na mga situwasyon. An conflict, arog baga kun an sarong tawo igwa nin magkakakontrang mga katuyohan na nakaoolang sa lambang saro, pwede man na magin panlaog na gikanan nin pagkadesganar o pagkauyam asin pwedeng magbunga nin *cognitive dissonance*. An mga panluwas na mga causa nin pagkadesganar kabali an mga kamugtakan na dai kontrolado kan indibidwal, arog baga nin pisikal na kaolangan, depisil na trabaho, o pagsayang nin panahon. Igwa nin nagkapirang paagi na inaatubang nin mga indibidwal na nakakaranas nin pagkadesganar arog baga nin pagigin passive - agresibong gawe, kaanggotan, o kadahasan, minsan ngani posibleng magin dahelan man iyan nin pagkadiskontento tanganing orog pang maghingoa asin magmaigot. Sa mahiwas na potensyal na kaluluwasan na resulta kaini, nagigin depisil para sa sato na maaraman an orihinal na dahelan nin pagkadesganar pagkasudya kan mawot, huli ta posibleng bakong direkta an mga simbag. Minsan siring, an mas direkta asin komun na reaksyon sarong posibilidad sa karingisan.

## Toltolan
Leonid Brezhnev

Si **Leonid Ilyich Brezhnev**  (19 Desyembre 1906– 10 Nobyembre 1982) sarong Sobyet na politiko na nagserbi komo Sekretaryo Heneral kan Partido Komunista nin Unyon Sobyet poon 1964 sagkod kan saiyang pagkagadan kan 1982 asin Pamayo kan Presidium nin Supreme Sobyet sa pag'ultan nin 1960 asin 1964 asin naman kan pag'ultan nin 1977 asin 1982. An saiyang 18-taon na termino bilang Sekretaryo Heneral ikaduwa sa lawig kan pagtukaw ni Joseph Stalin. Hanggan ngonyan, an kalidad kan pagtukaw ni Brezhnev bilang Sekretaryo Heneral dagos na pigdedebatihan kan mga historyador. Manta na an saiyang pamomoon namimidbid sa estabilidad politikal, asin mga marayrahay na mga hiro sa pakikirelasyon sa ibang mga nasyon, ini sonado man sa korupsyon, pagkainepisyente pagkapurog ekonomiko, asin sa pagkabaya' kan progreso sa teknolohiya kun kumpara sa Sulnopan. 

Si Brezhnev namundag sa sarong pamilyang simple asin tios sa Kamenskoye (ngponyan, Kamianske, Ukranya) sakop nin Yekaterinoslav Governorate nin Imperyong Ruso. Pakaluwas kan resulta kan Oktobreng Rebolusyon na iyo an pagkatugdas kan Unyon Sobyet, si Brezhnev nagbali sa sangang pang'hubin kan Partido Komunista kan taon 1923 asin dangan nagin opisyal na kaapil kan  1929. Kan an Alemanyang Nazi naglusob sa Unyon Sobyet kan Hunyo 1941, siya nagbali sa Red Army bilangcommissar asin marikas na nagsakat sa ranggo, mala ta nagin siyang tenyente heneral durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban. Pakatapos kan gera, si Brezhnev nataas sa katongdan sa Komite Sentral kan Partido kan 1952 asin suminakat pa sa pwesto komo saro nang lubos na myembro kan Politburo kan 1957. Kan 1964, siya nakatipon nin hustong poder mala ta nasalidahan niya si Nikita Khrushchev komo Sekretaryong Poon kan CPSU, an pinakapoderosong pwesto sa nasyon. 

Sa saiyang termino, an saiyang konserbatibo asin pragmatikong palakaw nanggad nagpagantad sa tindog kan Unyon Sobyet sa internasyonal na lebel manta ini nagtaong kapusogan sa namomoon na partido sa laog kan nasyon. Mantang si Khrushchev napasunod nin polisya na mayong pagkonsulta sa mga myembro kan  Politburo, si Brezhnev maingat na dai makapukaw nin pagkontra saiya paagi sa pagkonsulta sa mga myembro kan Politburo asin hinihimo makakua nin pagka'uroyon bago siya naimplementar nin polisya ta ibinalik niya na inapod na lideratong kolektibo sa Unyon Sobyet (USSR). Dagdag pa, urawang itinotolod niya an inapod na détente sa duwang Cold War superpower, siya nakamit an nuclear parity sa Estados Unidos asin napakusog na gayo an pagdodominar kan Unyon Sobyet sa Sentral asin Europang Subangan. An mahiwasan na pagpakusog sa armas asin interbensyon militar kan lideratong Brezhnev nagpahiwas nanggad kan 
impluwensya kaini, orog na sa Tangang Subangan asin sa Aprika, dawa ini totoo nagin magastos na marhay asin nabutong an ekonomiya kan Unyon Sobyet paibaba.

## Toltolan
SB19

An **SB19** sarong boy band sa Filipinas na binibilog nin limang myembro - Pablo, Stell, Ken, Justin, asin Josh. Binilog kaidtong 2016 kan ShowBT Philippines, an grupo nagdebut kan 2018 sa enot nindang single na "Tilaluha" (lit. Garo Luha'). Sinda an pinakaenot na Pilipino asin Sur-subangan na Asyanong akto na nominado sa Billboard Music Awards para sa kategoryang Top Social Artist, siring man iyo an pinakainot na Sur-subangan na Asyanong nakalaog sa top 10 kan Billboard Social 50 semanal asin pangkataposan kan taon na mga tsart. Ibinubusol kan SB19 an saindang musika bilang parte kan Pinoy pop, sarong popular na sub-genre kan Original Pilipino Music.

## Ngaran
Ginuno an mga letra sa ngaran kan grupo sa saindang dating nagmamanehar na Koreanong kompanya, ShowBT. An numerong 19 ginuno gikan sa country calling codes kan South Korea (+82) asin kan sa Filipinas (+63)- an diperensiya kan 82 asin 63, asin an total kan digits na (8 + 2 + 6 + 3). Pigsisimobolo kaini an kolaborasyon kan duwang nasyon sa pormasyon kan grupo. An mga miyembro mismo, minsan siring, ginamit an phrase na "Sound Break"—for the goal to "break into the music scene" asin paurogon an kalidad kan mga boy group sa Filipinas.

## Toltolan
Kagayagayahan

An katagang **kagayagayahan** nanonongod sa emosyon na nagpapahiling nin well-being, trayumpo, o marhay na kapaladan, asin iyo an tipikal na asosyado sa pagmati nin makuri, nagdadanay na kaugmahan.

## Toltolan
Mark Aldanov

Si **Mark Aldanov** (; **Mordkhai-Markus Israelevich Landau, Mark Alexandrovich Landau**, ;  – Pebrero 25, 1957) sarong Imperyong Ruso dangan Pranses na parasurat asin kritiko, bantog kan saiyang mga nobelang historikal.

An enot na libro ni Aldanov 
manongod ki Vladimir Lenin, na pinalis sa magkapirang lenggwahe, tolostolos naghakot nin grabeng popularidad. Dangan nagsunod an trilohiya nin mga nobela na nagngata' magsusog kan ginikanan kan Rusong Rebolusyon. Nagsurat man siya nin tetralohiya nin mga nobela dapit sa Gerang Napoleoniko. Sa kagabsan, siya nakapapublikar nin 16 na mayor na mga literaryong obra asin damot na bilang nin mga artikulo asin saysay.Siya nanominar para sa Premyo Nobel sa Literatura nin kagtolong beses.

## Biograpiya
Si Mordkhai-Markus Landau (Aldanov) namundag sa Kiev sa Pamilyang Hudyo, mayayaman asin mga industriyalista. Siya naggradwar sa physical-mathematical and law department nin Kiev University. Siya nagpublikar nin seryosong mga adal sa kemika. Kan 1919 siya nagin emigrante sa Pransya. Durante kan 1922-1924 siya nag'estar sa Berlin asin kan 1941-1946, sa Estados Unidos.

Si Ivan Bunin, an pinakaenot na Rusong parasurat na nanggana kan   Premyo Nobel sa Literatura, pignominar si Aldanov para sa Premyo Nobel nin anom na beses- kan 1938, 1939, 1947, 1948, 1949, asin 1950.

Si Mark Aldanov nagadan sa Nice, Pransya. An kadakuldakul na pakikisurat niya ka Vladimir Nabokov, Ivan Bunin, Alexander Kerensky asin sa ibang mga  emigre celebrities postumang napublikar.

## Bibliograpiya

### The Thinker, sarong tetralohiya
**The Ninth Thermidor*
**The Devil's Bridge*
**The Conspiracy*
**St. Helena: Little Island*

### Mga Nobela
**Punch Vodka*
**The Ninth Thermidor*
**The Devil's Bridge*
**Conspiracy*
**The Tenth Symphony*
**Saint Helena, Little Island*
**For Thee the Best*
**A Story About Death*
**Before the Deluge*
**Suicide*
**The Key*
**Escape*
**The Cave*
**The Fifth Seal - Тhe Beginning of the End*
**Live As You Please*
**Nightmare and Dawn*
**Moltke the Younger*
**Querétaro and Emperor Maximilian*

## Toltolan
Ulok

An **pag-ulok** iyo an marhay na pisikal na reaksyon asin emosyon na kompwesto parati nin ritmiko, parating pwedeng nadadangog na kontraksyon kan diaphragm asin iba pang parte kan sistemang respiratoryo. Iyo ini an simbag sa syertong panluwas o panlaog na stimuli. An pag-ulok pwedeng maglataw gikan sa siring na aktibidad siring kan pagkutok, o gikan sa makaulok na mga istorya o kaisipan. An pinakakomun, iyan konsiderado bilang sarong oditoryong ekspresyon nin bilang nin positibong kamugtakan sa emosyon, siring kan kagayagayahan, *mirth*, kaugmahan, o *relief*. Sa nagkapirang okasyon, minsan siring, posibleng magkawsa ini huli sa kontraryong kamugtakan sa emosyon siring kan pagkapasupog, pagkabigla, o pagkaribong siring kan nervous laughter or courtesy laugh. An edad, gender, edukasyon, tataramon, asin kultura gabos sinda mga *indicators* na kun baga an sarong tawo makakaranas nin pag-ulok sa sarong itinaong sitwasyon. Apwera sa mga tawo, an ibang mga espesye nin primate (chimpanzees, gorillas asin orangutans) nagpapahiling nin garo pag-ulok na bokalisasyon bilang simbag sa pisikal na kontak siring kan wrestling, burukodan o kurutukan.

Sarong kabtang kan gawe nin tawo an pag-ulok na kontrolado kan hutok, nagtatabang sa mga tawo na linawon an saindang intensyon sa sosyal na interaksyon asin magtao nin kontekstong emosyonal sa pakikipag-olay. Ginagamit an pag-ukok bilang sarong signal para sa pagigin kabtang kan sarong grupo—sinisignal kaini an pag-ako asin positibong interaksyon sa iba. Kun minsan nakakaulakit an pag-ulok, asin an pag-ulok nin sarong tawo pwedeng makapagpa-ulok sa iba bilang positibong feedback.

An pag-aadal sa humor asin pag-ulok an saiyang sikolohikal asin pisyolohikal na mga epekto sa hawak nin tawo, inaapod na helotolohiya.

## Toltolan
Ryan O'Neal

Si **Charles Patrick Ryan O'Neal** (namundag Abril 20, 1941 - December 8, 2023) sarong Amerikanong aktor asin dating boksyador. Siya nag'adal bilang amateur o nobatong boksyador bago naglipat siya sa karera nin akting kan  1960. Kan 1964, nasikwit niya an papel ni Rodney Harrington sa ABC na  pambangging  soap opera *[[Peyton Place (TV series)|Peyton Place]]*. Ini nagin tolos putok sa mga paradalan asin nagpataas sa karera ni O'Neal. Ngapit nasumpongan niya an eksito niya sa pelikula, urog na sa *[[Love Story (1970 film)|Love Story]]* (1970), kun saen siya nakakua nin nominasyon sa Academy Award asin Golden Globe bilang Best Actor, ki Peter Bogdanovich na *[[What's Up, Doc? (1972 na pelikula)|What's Up, Doc?]]* (1972) asin *[[Paper Moon (film)|Paper Moon]]* (1973), ki Stanley Kubrick na *[[Barry Lyndon]]* (1975), ki Richard Attenborough na *[[A Bridge Too Far (film)|A Bridge Too Far]]* (1977), asin ki Walter Hill na *[[The Driver]]* (1978). Poon 2005 abot 2017, igwa siyang pabalik-balik na papel sa  Fox na serye sa telebisyon na *[[Bones (TV series)|Bones]]* bilang si Max, an ama kan  kontra-bida sa pasali.

## Filmograpiya
### Pelikula

### Telebisyon

## Toltolan
Helotolohiya

An **helotolohiya** (hale sa Griegong gelos "ulok") iyo an pag'adal nin pag-ukok asin mga epekto kaini sa hawak, gikan sa pananaw na sikolohiya asin pisyolohiya. An mga proponente kaini parati nag-aadbokar nin pag'aandorog sa mga terapi rason sa alternatibong medisina. An langtad nin pag-adal pinapayunir ni William F. Fry kan Unibersidad nin Stanford.

## Toltolan
Carya illinoiensis

An **pecan** (*Carya illinoinensis*) sarong species nin hickory tal na nagtutubo sa bandang habagatan nin Estados Unidos asin amihanan nin Mehiko sa rona' nin Mississippi River. An tinanom na ini pigpapatubo huli kan saiyang pisog sa mga lugar nin mga estado sa E.U., sa Georgia, New Mexico, asin Texas, asin sa Mehiko. An pisog nakakakan, bilang isnak asin sa iba-ibang resipe, siring kan inapod na praline na kendi asin pecan pie. An pecan iyo an  pisog kan estado nin Alabama, Arkansas, California, asin Texas, asin iyo man an estadong tinanom nin Texas.

## Pangaran
An katagang "Pecan" gikan sa lenggwaheng Algonquian, na sinasakop an mga nagkaragidan na bunga siring kan mga pecan, walnuts, asin hickory.

## Pagtatalubo

An tinanom na pecan nagkakahoy asin nadakula asin man nagtatata, nalangkaw , minsan abot . Ini parati may katanopan na  na an troso kaini naabot sa  diametro. An edad 10-taon na tinanom kaini sa marhay na kamugtakan nalangkaw .

## Pagkultibar

An pecan saro sa bagong kinukulturang tinanom sa mga mayor na pananomna may komersyal na halaga. Dawa ngani midbid an mga layas na pecan sa mga kolonyal na Amerikano asin mga tinubo bilang ini delicacy, an komersyal na produksyon kan pecan sa Estados Unidos nagpoon lang kan mga 1880. Kan sa 2014, an Estados Unidos nagprodyusir kan pecan, na an 75% kan  total na produksyon hale sa Georgia, New Mexico asin Texas. An tinanom na pecan pwedeng patuboon sa USDA hardiness zones mga 5 abot 9, asin natalubo nin husto urog na kun tig-init asin maalungaang. An bunga ginuguno mga katahawan nin Oktobre. Sa luwas nin Estados Unidos, an Mehiko nagpoprodyusir nin haros kabanga kan total sa kinaban, asin an nsinaro na produksyon kan duwang nasyon, ini 93% kan produksyon sa bilog na kinaban. Heneralmente, kaipohan duwang klaseng cultivar an itanom sa lugar ngani magtabangan sa polinisasyon.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:Carya illinoinensis bud.jpg|Ugbos
File:Cluster of young pecan.jpg|Hilaw na bunga nin pecan
File:Pecan-nuts-on-tree.jpg|Hirinog na pecan sa sanga
File:Pecans.jpg|Baak asin dai baak na pecan
File:Pecan halves with centimeter scale.jpg|Ilog nin Pecan
File:PecanPie.JPG|Pecan pie
File:Pecan tree full of fruit.jpg|Pecan sa Oklahoma mabungahon
File:Pecan sprout.jpg|thumb|Nagtatambong pecan
File:Form of an old growth pecan tree.jpg|Gurangan nang pecan
File:C. illinoinensis giant.jpg|Tandayagon nang pecan


## Toltolan
Pagkabigla

An **pagkabigla** iyo an sarong halipot na kamugtakan sa isip asin pisyolohikal, an pagkakigkig na reaksyon na nararanasan nin mga hayop asin tawo bilang resulta kan dai linalaoman na pangyayari. An pagkabigla pwedeng magkaigwa nin ano man na *valence*; an boot sabihon, iyan pwedeng magin *neutral/moderate*, marhay, bakong marhay, positibo, o negatibo. An pagkabigla pwedeng mangyari sa iba-ibang lebel nin intensidad magpoon pa sa nakigkigon, na pwedeng magtulod kan *fight-or-flight response*, o dai masyadong nasurpresa an mas makuring simbag sa stimuli.
The Simpsons Movie

An **The Simpsons Movie** sarong pig-animar na Amerikanong pelikulang komedya kan 2007 na pigprodyuser kan 20th Century Fox Animation asin iniluwas sa 20th Century Fox.

## Mga buminida
Paddy Roy Bates

Si **Patrick Roy Bates** (29 Agosto 1921 – 9 Oktobre 2012), na nag'apod sa sadiri na **Prinsipe Roy nin Sealand**, sarong Briton na radyong piratang brodkaster asin mikronasyonalista; siya an kagtugdas kan Prinsipalidad nin Sealand.

## Kaamayi nin buhay

Si Bates namundag sa Ealing, London kan 1921. Siya nagserbi sa  British Army durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, na nagtaas sa ranggong  kumandante, asin nalugadan pirang beses. Siya nagserbi sa Batalya nin Monte Cassino sa Italyanong kampanya, asin nakabali sa Eighth Army sa North Africa. Dangan nagin na siyang sarong parasisira.
## Toltolan
Unibersidad kan Rizal na Sistema

An **Unibersidad kan Rizal na Sistema** (**URS**) iyo sarong kasararoan nin mga kolehiyo na namomogtak sa probinsya nin Rizal, Filipinas. Igwa ini nin manlainlain na mga kampus, kun sain an panginot na kampus yaon sa Tanay, Rizal.

Mawot kaini an makahimo nin mga eksperto sa lado nin agrikultura, inhinyeriya, siyensya asin teknolohiya, kultura asin arte, pagtukdo asin negosyo sa paagi nin instruksyon, research, ekstensyon asin produksyon na serbisyo sa Rehiyon IV.

An unibersidad naglakop sa panginot na kampus kaini sa Tanay pasiring sa mga banwaan nin: Angono, Antipolo, Binangonan, Cainta, Cardona, Morong, Pililla, Rodriguez, Tanay, asin Taytay.

## Toltolan
*http://www.chanrobles.com/republicactno9157.html
*http://www.urs.edu.ph
*Republic Act No. 9157 | Official Gazette of the Republic of the Philippines 

## Mga panluwas na takod

*Opisyal na websityo
*Blog kan Presidente
Paghanga

An **paghanga** iyo an sarong sosyal na emosyon na namamatean paagi sa pag-obserbar sa mga tawo nin pagigin matibay, talentado, o abilidad na ngana nang mga pamantayan. An paghanga ginigibong pasil an sosyal na pakanood sa mga grupo. Nagmomotibar an paghanga sa sadiring pagtalubo sa paagi kan pakanood gikan sa role-models.

## Toltolan
Pagkaherak

An **pagkaherak** iyo an sarong simpatetikong kamunduan na ipinapahiling kan pagsakit nin iba, asin ginagamit sa kaagid na sentido sa pagmalasakit, kondolensya o empatiya. An pagkaherak sa sadiri iyo an pagkaherak na nakadirekta sa sadiring buhay nin sarong tawo.

Igwa nin duwang iba-ibang klaseng pagkaherak an mabibisto, "benevolent pity" asin "contemptuous pity" (hilingon si Kimball), kun saen, sa paagi kan insincere, pejorative na gamit, an pagkaherak ginagamit tanganing magtaong kahuloganan nin mga pagmate nin pagkasuperyor, kondesensyon, o contempt.

## Toltolan
Pagkutok

An **pagkutok** iyo an akto nin pagduduta sa sarong parte kan hawak sa paagi na nagigin kawsa nin mga inboluntaryong hiro o pag-ulok. 

Kaidtong 1897, an mga sikologong si G. Stanley Hall asin Arthur Allin ilinadawan an sarong "pagkutok" bilang duwang magkalaen na klase nin penomena. An sarong klase kawsa nin simpleng marhay na paghiro sa ibabaw kan kublit. An arog kaining pagkutok, na inaapod na knismesis, sa pankagabsan dai nagbubunga nin pag-ulok asin kun beses may kaibang magatol na pagmate.

## Toltolan
Dmitry Utkin

Si **Dmitry Valerievich Utkin** (; ; namundag 11 Hunyo 1970 - tinutubodan na nagadan na kan 23 Agosto 2023) sarong Ukranyang kinamundagan na Rusong opisyal militar. Siya nagserbi komo sarong opisyal sa  special forces sa GRU, kun saen siya may ranggong tenyente koronel. Siya soboot an kagtugdas kan Grupong Wagner, na nagdara kan saiyang call-sign na iyo  mismo an terminong *Wagner*. Si Utkin nagawadan nin apat na Orders of Courage of Russia.
## Kagadanan
Tinutubod na si Utkin saro man sa 10 pasahero na nakalunad sa eroplanong Embraer Legacy 600 na nagbagsak sa Ronang Tver sa Rusya asin nasaksihan nagputok sa saiyang paglayog asin buminagsak.

## Toltolan
John Joseph Perez

Si **John Joseph "Totep" J. Perez** (gikan sa Syudad nin Naga) sarong premyadong parakanta, kompositor, paratukdo asin iyo an ganador sa Kanta Kasanggayahan Songwriting Competition kan 1994 sa saiyang komposisyon na *Sarong Kanta, Sarong Musika*.

Siya namundag sa Sorsogon kan Pebrero 19, 1970. Nag-adal siya sa Our Lady of Peñafrancia Seminary asin nakatapos nin Pilosopiya sa Adamson University. Nagpoon siyang magtugtog nin mga katutubong instrumento siring kan kubing asin bungkaka sasarong konsyerto sa Vincentian Hills Seminary kan 1993.

Bilang sarong tagatulod kan kultura lokal, si Perez nagsusurat nin mga kanta sa tataramon na Bikol para sa mga indibidwal asin grupo na nangangaipo kan saiyang talento. Nagin siyang tagapadalagan kan sarong proyekto na pinondohan kan National Commission for Culture and the Arts asin nagin representante kan Rehiyon Bikol sa *Pagtatagpo:* First Visual Arts Congress. Siya an tagapagtaram kan Sorsogon Arts Council asin kan Kasanggayahan Foundation.

## Hilnga man
*Roland Raymond Roldan
*Jonathan Zaens
*Bles Chavez-Bernstein
Oblasyon (istatwa)

An **Oblasyon** (Ingles: *Oblation*; Filipino: *Pahinungod*, *Oblasyon*) iyo sarong konkretong istatwa kan Filipinong Pambanwang Artista na si Guillermo Tolentino na nagsisirbe bilang an nakatatak na simbolo kan Unibersidad kan Pilipinas. Pinapahiling kaini an lalaking nakaatubang paibabaw na an mga kamot nakahunat, na nagsisimbolo nin dae-makasadiring pagtao nin sadiri sa komunidad.

## Mga panluwas na takod

* Uusipon kan Oblasyon
* Oblation - iskWiki
Muay Thai

An **Muay Thai** (Thai: มวยไทย, *muai thai*), kun minsan inaapod na **boksing kan mga Tailandes**, sarong isport sa paglaban na naggagamit nin stand-up na pagtira sa kalaban kaiba an manlainlain na teknik sa clinching. An disiplinang ini inaapod na "Arte nin walong kalamias", nin huli ta karakterisado kaini an pinagsararong paggamit nin mga kamoo, siko, tuhod asin shin. An Muay Thai nagin lakop-lakop an internasyonal sa huring parte kan ika-20 hanggang ika-16 na siglo, kunsoarin an tagapraktis na taga Solnopan nagpoon sa kompetisyon sa kickboxing asin sa saralak na reglamento na matches siring man sa irarom kan reglamentong Muay Thai sa bilog na kinaban. An propesyonal na liga sakop kan The Professional Boxing Association of Thailand (P.A.T), sinangksyon kan The Sports Authority of Tailandya (S.A.T.).

An Muay Thai igwa nin kinaaraman sa iba pang mga istilo nin martial arts arog kan Musti-yuddha, Adimurai, Muay Chaiya, Muay Boran, Muay Lao, Lethwei, Benjang asin Tomoi. Inaapod an mga tagapraktis kan Muay Thai na Nak Muay. An mga tagapraktis na taga Solnopan sa Tailandya kun minsan inaapod na Nak Muay Farang, na boot sabihon "Banyagang Boksingero".

## Toltolan
Anton Vaino

Si **Anton Eduardovich Vaino** (; namundag 17 Pebrero 1972) sarong Rusong diplomatiko asin politiko na may dugong Estonyano. Sa presente siya an Chief of Staff kan Presidential Executive Office. Si Vaino iyo an  makuapo ni Karl Vaino, an dating Enot na Sekretaryo kan Partido Komunista nin Estonya.

## Toltolan
Rebelyon kan Grupong Wagner

Kan 23 Hunyo 2023, an Grupong Wagner, sarong Rusong paramilitar na organisasyon, nagpangenot nin rebelyon kontra sa gobyerno nin Rusya. An pag'aalsa puminutok sa tahaw nin nagdadakulang siplingan kan Rusong Ministriya nin Depensa asin ni Yevgeny Prigozhin, an lider kan  Wagner.

Si Prigozhin pighayag na an rebelyon pagbalos sa ginibong soboot pag'atake sa saiyang pwersa kan ministriya. Dai niya tinutubod an paliwanag asin rason kan gobyerno sa pagsakyada sa Ukranya, asin binabasol niya si Ministro sa Depensa'ng si Sergei Shoigu kan mga saralang hiro kan militar kan nasyon, asin saiyang inaakusar si Shoigu nin pakikigera para sa pakinabang kan mga Oligarkeng Ruso. Sa sarong pagtaram sa telebisyon kan 24 Hunyo, an Rusong presidenteng si Vladimir Putin pigdenunsya an 
hiro kan  Wagner komo sarong  pagtraydor asin nanindogan na rurunoton an rebelyon.

An pwersa ni Prigozhin inagaw an kontrol sa Rostov-on-Don asin an kwartel kan Distrito Habagatan Militar asin nagpatuyatoy na mag'abante pasiring Mosku sa armadong linyada. Huli sa negosasyon pigkondukta kan presidente nin Belarus na si Alexander Lukashenko,, si Prigozhin nag'uyon na mag *stand down*. asin ta, bandang 11:00&nbsp;p.m. kan 24 Hunyo (UTC+3), nagpoon nang maghale sa Rostov-on-Don.

Sikyera 13 soldados kan Rusong militar an nagkagaradan durante kan rebelyon, manta mayong nautasan-buhay sa mga manlulusad nin Wagner.
## Toltolan
Pinoy

An ***Pinoy*** iyo an komun na bakong pormal na pagpanongod sa sadiri na ginamit kan mga Pilipino tanganing magpanongod sa mga namamanwaan kan Filipinas asin sa saindang kultura siring man sa mga Pilipino sa ibong na dagat sa Pilipinong diaspora. An sarong Pinoy na igwa nin bakong Pilipinong apoon parating bakong pormal na inaapod na *[[Mestisong Pilipino|Tisoy]]*, sarong pinahalipot na kataga para sa *[[Mestizo]]*.

Dakol na mga Pilipino an nagpapanongod sa saindang sadiri na *Pinoy*, kun minsan an pambabae iyo an ***Pinay***, imbes na gamiton an estandarteng termino na Pilipino. Naporma an Pinoy sa paagi kan pagkua kan huring apat na mga letra kan Pilipino asin idinugang an sufixo na -y sa tataramon na Tagalog (an sufixo kun na ginamit sa pagtao nin palayaw kan mga Pilipino: e.g. "Noynoy" o "Kokoy" o Totoy") An Pinoy ginamit para sa pag-indentipikar sa sadiri kan mga enot na Pilipinong nagpasiring sa kontinental na Estados Unidos bago an Ikaduwang Gyerang Pankinaban asin kapwa ginamit sa pejorative na sentido asin bilang sarong termino nin pagranga, kaagid kan *[[Desi]]*.

An Pinoy linikha tanganing magin laen an karanasan kan mga Pilipinong nag-immigrate pasiring sa Estados Unidos, alagad ngunyan iyo na an slang na termino na ginamit tanganing magpanongod sa gabos na mga tawong may apoon na Pilipino. An "Musikang Pinoy" nagkaigwa nin impact sa sosyo-politikal na klima kaidtong dekadang 1970 asin kapwa inimpleyo kan presidente kan Filipinas na si Ferdinand Marcos asin kan rebolusyon na People Power na nagpatalsik sa saiyang rehimen. An recent mainstream na paggamit nakasentro sa pag-aling-aling (*Pinoy Big Brother*) na mapupwedeng hilingon sa Pinoy Tambayan asin an musika (*Pinoy Idol*), na nagkaigwa nin signipikanteng papel sa pagpaurog kan nasyonal asin kultura na pagkamidbid.

## Toltolan
Pagtuga kan bulkan

Igwa nin dakol na klase nin **pagtuga kan bulkan**—na durante kaiyan an lava, tephra (abo, lapilli, bomba hale sa bulkan, asin mga bloke kan bulkan), asin manlaenlaenaen na gas ipigluluwas sa sarong *volcanic vent* o fissure—binisto kan mga bulkanologo. An mga ini ipigngaran sa mga bantog na bulkan kun saen nakamasid an arog kaining gawe-gawe. An nagkapirang bulkan posibleng magpahiling nin solamenteng sarong karakteristikong klase nin pagtuga durante kan peryodo nin aktibidad, mantang an iba pwedeng mag-eksibir nin kadakol na klase sa saro sanang biglang pagkasunodsunod na pagtuga.

## Mekanismo kan pagtuga

Minalataw an pagtuga kan bulkan sa paagi kan tulong pangenot na mekanismo:
* An pagrelihir nin gas sa irarom kan dekompresyon, nagkakawsa nin  magmatikong pagtuga
* Pagkupsit kan entrained particles durante kan steam eruptions, nagkakawsa nin phreatikong pagtuga
* Thermal contraksyon gikan sa chilling on contact sa tubig, nagkakawsa nin phreatomagmatikong pagtuga

## Toltolan
Mestisong Pilipino

Sa Pilipinas, an **Mestisong Pilipino** (Espanyol: *mestizo (panlalaki) / mestiza (pambabae)*; Tagalog: *mestiso (panlalaki) / mestisa (pambabae*)), o kolokyal na ***Tisoy***, saróng pangaran na piggagamit tanganing magnongod sa mga tawo nin saralak na katutubong Pilipino asin anoman na dayuhan na lahi kan saindang apoon. An katagang na mestiso mismo gikan sa Espanyol; enot ini ginamit sa mga Amerika sa pagladawan kan mga tawo nin saralak na Amerindian asin lahing Europeo. Sa presente, an mga mestisong Intsik iyo an pinakamatawong subgrupo; ini naging maimpluwensyang gayo sa pagkamukna kan nasyonalismo kan mga Pilipino. An mga Kastilang mestizo may mas sadit na populasyon, alagad nagdadanay na dakulang minorya.

## Toltolan
Pilipino sa Ibong na Dagat

An mga **Pilipino sa Ibong na Dagat** iyo an an sarong tawo nin bilog o kabtang na igwa nin ginikanan na Pilipino—i.e., mga tawong nagsososog sa saindang apoon sa Filipinas alagad nakaistar sa luwas kan nasyon.An terminong ini heneralmente na nagagamit sa kapwa mga tawong igwa nin apoon na Pilipino asin sa mga namamanwaan kan ibang nasyon.Poon kan 2019, igwa nin labi sa 12 milyon na mga Pilipino sa ibong na dagat.

## Toltolan
Migranteng trabahador

An **migranteng trabahador** iyo an tawong nagbalyong harong sa laog kan sadiring nasyon o sa luwas kaini tanganing magtrabaho. An mga migranteng trabahador parating dai nin intensyon na magtinir nin permanente sa nasyon o rehiyon na saindang pigtatrabahohan.

An mga migranteng trabahador na nagtatrabaho sa luwas kan saindang nasyon inaapod na banyagang trabahador.

Tinantya kan International Labor Organization kaidtong 2019 na igwa nun 169 milyon na internasyonal na migrante sa bilog na kinaban. An ibang nasyon igwa nin milyon na migranteng trabahador. An ibang migranteng trabahador mga bakong dokumentadong imigrante o mga uripon.

## Toltolan
Minuto

An **minuto** iyo an yunit nin panahon na parating katumbas nin  (an enot na sexagesimal na fraction) kan sarong oras, o 60 segundo. Sa UTC standard time, an sarong minuto sa pambihirang okasyon igwa nin 61 segundo, sarong konsekwensya kan leap seconds (igwa nin probisyon na isalpak an negatibong leap second, kun saen maresulta sa 59-segundong minuto, alagad dai ini nangyari sa labing 40 taon sa irarom kaining sistema). Minsan siring mayo nin SI na yunit, an minuto pig-ako para gamiton sa mga SI na yunit. An simbolong SI para sa minuto iyo an **min** (mayo nin tuldok). An pangenot na simbolo kun minsan ginamit na impormal tanganing mangahulogan nin minuto kan oras.

## Toltolan