open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bulawan

An **bulawan** (Ingles: *gold*, Tagalog: *ginto*) iyo sarong elementong kimikal na may simbolong **Au** (gikan sa Latin, aurum, "nagsisilyab na umagahon") asin atomikong bilang na 79. An bulawan hanaphanap na gayong metal na mahalaga gamit sa pagtatakal (coinage), pag'aalahas, asin sa kun ano'ano pang arteng pagayon poon pa kan antigong panahon. An metal nakukua komo mga bita sa kagagapoan o bilang mga gira sa mga deposito. An bulawan malomhok, makintab, honodhonod, malogyat asin madaling pormahon. Dai ini tinatakla. An dalisay na bulawan igwang makilyab na kolor, malamulaw, nagloloro-laniban, asin ini nakaka'ara nanggad. Ini saro sa metal na gamit sa paggibong kwartang takal, asin nagsirbeng simbolo nin yaman e patugmaran sa halaga nin mga kwarta. Mala ta an bulawan iyo na an estandarte sa paghaman nin mga monetaryong polisya. Nakatakod man ini sa dakul na mga simbolismo asin ideolohiya nin tawo.

Susog sa rekord, igwa nang 161,000 toneladang bulawan an namina poon pa kan antigong panahon abot taon 2009. Kun sa volume, masabi na mga 8,335 metro kubiko ini asin nagkakahalagang anom na trilyon sa kawartang dolyar nin Amerika base sa presyo kaamayan kan Marso 2010.

Dawa ngane nagpoon an bulawan bilang patugmaran kan halaga kan mga kwarta, ini ginagamit na sa mga modernong industriya siring sa dentistry asin electroniks. Ini palibhasa magayon na metal ta dai tinatakla asin magayon na dalaydayan nin elektrisidad.

An bulawan dai naramas sa dakul na kemikal alagad ini inaatake nin cloro, floro, aqua regia asin cianuro o cyanide. Natutunaw an bulawan sa asugi pero dai kayang tunawon kan asido nitriko apesar an huri kayang tunawon an dakul pang ibang metal. Huli kaini, an asido nitriko iyo an sanghiran kun baga an sarong metal tunay na bulawan.

## Hilingon man

* Pirak (*Silver*)
* Tanso (*Copper*)
* Bakal (*Iron*)

## Mga panluwas na takod
* Mga tokdo sa pagbubulawan 
* Retrato sa Kuleksyon Element ni Heinrich Pniok 
* Komposisyon nin bulawan

## Toltolan
Clemente Ruero

Si **Clemente Ruero** (namundág mga-1845), dating gobernadorcillo kan Canaman, Camarines Sur kan 1873-1874, kabáli sa sarô sa mga pinaka-maimpluwensya asín pinakamayáman na pamilya sa banwáan. 

Sa saróng saysay nin kamugtákan kan pagbúhay sa munisipalidad, nasambít na igwá siyáng dagáng erokán sa halagáng 250 pesos. Siring man, igwá siyáng dagáng tanúman sa Togpaan na nagtaóng 75 pesos na halagá nin gusi kan 1871.

Sa edad na 51, kan termino ni Don Antonio Zuñiga, giníbo siyáng Juez de Paz kan banwáan. Mantáng pakatalingkás kan Camarines kan 18 September 1898, hinatód ni Ruero sagkód saíyang mga pamangkín si Fray Francisco del Piego gamít an saíyang caruaje na igwáng pabálon na saróng sakong mga buláwan na barria. An pinakahúring prayleng kura kan banwáan nagbakláy pa-Quipayo parayò sa Ciudad de Nueva Caceres, na saróng taón nang binayáan kan obispong si Arsenio Campo
 
Napangagóm niyá si Petrona Portugal, saróng parahábol asín nagkaigwáng sindáng tolóng akì: sindá Saturnino, Cipriano sagkód Eulalia. An saíyang kangudán nagpaagóm ki Juan Requejo, an pinakaenot na presidente municipal kan bàgong Canaman.

## Toltolan
Damaso Requejo

Si **Damaso Ruero Requejo** (19 Abril 1918 - 2 Pebrero 1992) dating alkalde kan Canaman, Camarines Sur siring sa saiyang amáng si Juan, tugang na si Leoncio asin makuamaon na si Clemente Ruero. Inâ niya si Eulalia Portugal Ruero.

Bilang pagromdom saíya bilang nagin *jefe ejecutivo* kan banwaan, ipinangaran saiya an sarong parke sa barangay Dinaga. Nagserbe siya kan 1941-1947, asin 1976 abot 1986.

## Hihilngan
*Jose Barrameda, Jr., Canaman Through the Centuries, Synergic Communication Systems, Naga City, 1982
*Danilo Gerona, Canaman Through Four Centuries, Goldprint Publishing Co., Naga City, 2009

## Toltolan
Leoncio Requejo

Si **Leoncio Ruero Requejo** datíng alkalde kan Canaman, Camarines Sur siring sa saíyang amáng si Juan, tugang na si Damaso asín lolóhon na si Clemente Ruero.
Ramon Felipe, Jr.

Si **Ramon Hidalgo Felipe, Jr.** (namundag, Marso 11, 1920 - nagadan, Hunyo 15,2017) dating alkalde kan ciudad nin Naga. Siya nagtukaw sa pwesto poon Enero 1964 sundo Septyembre 1965. Siya aki na Ramon Felipe, Sr. asin Rosalia Hidalgo kan Milaor.

Si Felipe, Jr. nagin kongresista kan Enot na Distrito kan Camarines Sur (Ika-5 Kongreso, 1965-1969; Ika-6 na Kongreso, 1969-1972) Pamayo kan Commission on Election (Hulyo 11, 1986 - Pebrero 3, 1988), dangan nagin legal counsel kan Araneta Center, Inc.

## Mga panluwas na takod
* *Retrato ni Ramon Felipe sa edad na 93 anyos kaiba si Jesse Robredo
## Toltolan
Andres Centenera

Si **Andres Centenera** (namundag, 1910) sarong aktor na Filipino. An saiyang karera sa pelikula nagpoon pa kan dai pa nagera hanggan mga taon 1980. Siya an lolohon kan si bantogan na parakantang Filipino na si Rafael Centenera. Siya namundag sa Goa. Camarines Sur. Siya an aki ni Rosa Rita Garchitorena asin ni Candido Garcia Centeneera. Siya makuapo man ni Andres Garchitorena, na kaapil sa Hunta ni Emilio Aguinaldo duman sa Hong Kong asin kan magpule' na sa Filipinas, nagin gobernador kan Ambos Camarines.

## Mga pelikula niya

* 1937 - *[[Teniente Rosario]]*
* 1938 - *[[Alipin ng Palad]]* (Sampaguita Pictures)
* 1938 - *[[Dahong Lagas]]* (Sampaguita Pictures)
* 1939 - *[[Punit na Bandila]]* (X'Otic)
* 1939 - *[[Tatlong Pagkabirhen]]* (X'Otic)
* 1939 - *[[Ang Kaban ng Tipan]]* (X'Otic)
* 1949 - *[[Alamat ng Perlas na Itim]]* (Lawin)
* 1949 - *[[Bulakenyo]]* (Liwayway)
* 1950 - *[[Siete Infantes de Lara]]* (MC)
* 1950 - *[[Genghis Khan (film)|Genghis Khan]]* (MC)
* 1951 - *[[Sigfredo]]* (Lebran)
* 1951 - *[[Romeo at Julieta]]* (Lebran)
* 1952 - *[[Kalbaryo ni Hesus]]* (Lebran)
* 1956 - *[[Buhay at Pag-ibig ni Dr. Jose Rizal]]* (Balatbat & Bagumbayan)
* 1957 - *[[Kahariang Bato]]* (Tamaraw Studios)
* 1958 - *[[Kilabot sa Sta. Barbara]]* (Tamaraw Studios)
* 1965 - *[[Tagani]]*
* 1965 - *[[Once Before I Die]]*
* 1968 - *[[Brides of Blood]]*
* 1968 - *[[Escape to Mindanao]]*
* 1971 - *[[Beast of the Yellow Night]]*
* 1972 - *[[The Big Bird Cage]]*
* 1973 - *[[The Twilight People]]*
* 1973 - *[[Beyond Atlantis]]*
* 1974 - *[[Black Mamba (film)|Black Mamba]]*
* 1975 - *[[Banaue (film)|Banaue]]*

## Mga panluwas na takod
* Mga pelikula ni Andres Centenera
* Mga peilikula ni Andres Centenera
Benjamin J. Almoneda

Si Obispo **Benjamin J. Almoneda** D.D. iyo an ikaduwang Obispo na nagtukaw sa Katolikong dioceses kan Daet, Camarines Norte.
Isabelo de los Reyes

Si **Isabelo de los Reyes y Florentino** (Hulyo 7, 1864 – Oktobre 10, 1938) na bisto man sa apod na **Don Belong**, sarong prominenteng Filipinong pulitiko asin aktibista sa pagsurog kan mga interes nin mga trabahador. Parasurat, peryodista asin abugado, siya an nagtogdas kan Iglesia Filipina Independiente. Siya man an kagtolod kan sosyalismong Filipino.

An mga magurang niya iyo sinda Elias de los Reyes asin Leona Florentino; sa Vigan, Ilocos Sur siya inaki. Nag'adal siya sa mga eskwelahan sa Vigan asin Manila. Arog man kan saiyang ina, siya may pagkamoot sa pagsurat kaya an enot niyang trabaho iyo an pagigin peryodista, dangan editor asin parapaglagda nin peryodiko. Siya an enot na nagtogdas  nin  peryodiko sa vernacular, an El Ilocano kan taon 1889. Siya man an nagmukna kan peryodikong Filipinas Ante Europa, sarong pahayagan na nagkokontra sa pagsakop kan Amerikano sa Filipinas.

## Mga obrang sinurat
* Las Islas Bisayas en la Epoca de la Conquista (1887,enot na edisyon; 1889, ika-2 edisyon)
* Historia de Ilocos (1890, 2 tomo)
* Sensacional Memoria Sobre La Revolucion Filipina.
* Ang Singsing nang Dalagang Marmol 
* La Expedicion de Li-Mahong contra Filipinas en 1574 (1888)
* Triuntos del Rosario 0 Los Holandeses en Filipinas (1888)
* EI Folklore Filipino (1889)
* Prehistoria de Filipinas (1889)

Sa Madrid, Espanya, nagkamit siyang premyo sa Eksposisyon huli sa obra niyang El Folklore Filipino.

## Mga panluwas na takod
* The Official Website of the Province of Ilocos Sur 
* Senators Profile - Isabelo de los Reyes
Virginia F. Perez

Si **Virginia Felipe Perez** (Marso 12, 1922 - Marso 13, 2010) dating bise-alkalde kan syudad nin Naga (Enero 1972 - Enero 1976) asin man nagin konsehal igdi poon Pebrero 1976 abot Pebrero 1980. Siya an tugang na ngohod ni Ramon Felipe, Jr., na nagin man alkalde kan nasabing siyudad.
Tbilisi

An **Tbilisi** (Georgian: თბილისი, [tbiˈliːsi), na an kahulogan, tigbururakan sa oma) iyo an kabesera asin pionakadakulang siyudad kan Georgya. Ini naghahanggilid sa pampang kan salog nin Mt'k'vari (Kura). An pangaran niya naghale sa soanoy na pormang Georgian, T'pilisi, asin minidbid ini opisyalmente na Tiflis (ტფილისი) hanggan 1936. Igwa ining hiwas na 726 km² (280.3 milya kwadrado) asin may habitanteng nagbibilang 1,480,000.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Tbilisi-View from St Nicholas-04-2019-gje.jpg|Cityscape
Ladawan:Tbilisi-Abanotubani-20-Minarett-2019-gje.jpg|Abanotubani
Ladawan:Tbilisi-Aghmashenebeli-18-135-2019-gje.jpg|Aghmashenebeli street
Ladawan:Tbilisi-Fluss Mtkwari-04-Friedensbruecke-2019-gje.jpg|Mtkwari river
Ladawan:Tbilisi-Metekhi-Kirche-12-2019-gje.jpg|Metekhi church
Ladawan:Tbilisi-Sameba-Kathedrale-34-innen-2019-gje.jpg|Cathedral inside
Tbilisi at night, Kura, Georgia.jpg
Sameba Cathedral, Courtyard, Dusk 2, Tbilisi, Georgia.jpg
Old Tbilisi, Street, Georgia.jpg
Tbilisi, Rustaveli Avenue, Georgia.jpg
Tbilisi, Kashveti Church of St. George, Georgia.jpg
Tbilisi, Racha Tavern, Georgia.jpg 
Tbilisi, Old Tbilisi from Narikala, Georgia.jpg


## Mga panluwas na takod
* Official website of the City of Tbilisi
* Official Web Page of the Tourism Department of Georgia 
* Symbolism, history, information, and more on Georgia  
* Tbilisi city guide, includes daily events calendar
* History, geography and climate of Tbilisi 
* FallingRain Map - elevation = 451m (Red dots are railways)
Mike Velarde

Si **Mariano "Mike" Zuniega Velarde** na mas bisto sa aarapodan na Brother MIke (namundag, Agosto 20, 1919) iyo an kagtogdas asin Pamayong Surogoon kan El Shaddai, sarong karismatikong grupong Katoliko na nakabase sa Filipinas. Ini pighuhuna igwang parasunod na nag'aabot tolo hanggan pitong milyon na kaapil. 

Siya man an kagsadiri kan Amvel Land Corporation asin kan DWXI-TV, saron g istasyon nin telebisyon.

## Biograpiya

Siya tubong Caramoran, Catanduanes alagad nag'adal nin segundarya sa Bicol Central Academy, sarong eskwelahan sa :Libmanan, Camarines Sur. Sa University of the East nagtapos siya kan kursong Geodetic engineering.
Katipunan

Ang **Katipunan** (hinayokong kan, **Kataas-taasang, Kagalang-galang Katipunan ng̃ mgá Anak ng̃ Bayan** o, apod man **KKK**) sarong rebolusyunaryong pag'iriba asin kaboronyogan tinogdas kan mga Filipinong patriota na nagtutumang sa mga Kastilang mananakop sa Filipinas. An tonggong katuyohan kaini iyo an makamit an katalingkasan sa paagi nin rebolusyon. Pinundar ini kan 1892 na Andres Bonifacio, Teodoro Plata, Ladislao Diwa asin iba pa kan banggi kadto nin Hulyo 7, 1892 kan si Jose Rizal idedestierrong gayo sa Dapitan, Nagpoon ining Katipunan komo sarong hilom na pag'iriba asta nadiskubre kan 1894, asin resulta kaini inaresto si mga nangengenot na mga kaapil kan La Liga Filipina kun saen si Rizal asin si Bonifacio parehas myembro igdi.

Ang Liga mayormente nagtotolod sana nin pagbabago o pagbabakle' sa palakaw kan gobyerno alagad kan nahiling ni Bonifacio na mayong kaaabtan an matoninong na paghohorot nin reporma, igdi nakumbinsi si Bonifacio na dapat armadong pagtutumang an kaipuhan na remedyo sa nagrorôrô na sitwasyon pulitikal kan Filipinas.

Ang armadong pagtumang kan Katipunan nagpoon kan Agosto 1896. Si Rizal an binabasol na iyo an naggagatong sa rebelyon asin siya man totoo an hinihiling na lider asin nagtataong kusog boot sa pakikipagtumang sa mga Espanyol. Mala ta si Rizal nasentensyahan nin kagadanan asin pinabadil kan mga Kastila sa Bagumbayan (ngonyan Parke ni Rizal na) kan Desyembre 30, 1894. An pagkamartir logod ni Rizal iyo an nagpaagabaab sa laad nin rebolusyon asin ikinukurahaw kan mga Katipunero "Mabuhay si Dr. Jose Rizal!" sa saindang paglulusob sa laban.

Masabi pa, an pagkadukay kan Katipunan iyo huli sa pagbuyagyag ni Teodora Patino, sarong parasurat sa Diario de Manila, sa saiyang tugang na si Honoria an manongod sa Katipunan. Pinaghorot ni Honoria an saiyang tugang na ikumpisal an bagay na ini sa pading Mariano Gil, na nagsumbong man tolos sa mga otoridad. Mala ta an mga Espanyol linusob an Diario de Manila asin kinumpiska an mga imprentahan kaini na ginagamit patagô kan Katipunan.

## Mga nangengenot na kaapil kan Katipunan
* Emilio Aguinaldo
* Andres Bonifacio
* Gregoria de Jesus
* Gregorio del Pilar
* Emilio Jacinto
* Mariano Llanera
* Antonio Luna
* Apolinario Mabini
* Miguel Malvar
## Mga panluwas na takod
* Kartilya ng Katipunan hale sa Filipiniana.net
* Kartilyang Makabayan hale sa Filipiniana.net
* Draft of preliminary reading for initiation into the Katipunan (translated from the original Spanish text) hale sa Filipiniana.net
* Oaths and form of initiation into the Katipunan society (translated from the original Spanish text) hale sa Filipiniana.net
Tomoyuki Yamashita

Si **Tomoyuki Yamashita**  (山下 奉文, Yamashita Tomoyuki?, Nobyembre 8, 1885 - Pebrero 23, 1946) sarong heneral sa Hokbong Imperial kan Hapon durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban. Siya orog nabantog kan nasakop niya an enterong kolonya kan Britanya na iyo an Malaya asin Singapur. Mala ta huli kaini, nabansagan siyang "Tigre kan Malaya."

## Toltolan
Rudy Alano

Si **Rodolfo "Rudy" F. Alano** sarong Bikolanong paratukdô, parasurat asin an pinakainot na pamayo kan Kabulig-Bikol. Nagtukdô siya sa Ateneo de Naga na Unibersidad asin nagin aktibo sa pagpalis sa tataramon na Bikol kan *Romeo and Juliet* ni William Shakespeare asin *Cyrano de Bergerac* ni Edmond Rostand. Idinirehir niya an mga ini asin ipinasali sa entablado kan unibersidad.

Poon 2003 sagkod 2006, siya nagin representante kan Bikol sa Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte (NCCA) sa mga Arteng Panliteratura. Siya an kagsurat kan librong *Mga Kauntukan: Pinili asin Binikol na Berso.* (2010) 

An saiyang rawitdawit na *Kauntokan Giraray* napublikar sa librong *Sagurong: 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol* (DLSU, 2011). Mababasa man an mga panurat niya sa *National Magazine*, asin *Focus* asin *A Journal of Bikol Writing*.

## Toltolan
Ella May Saison

Si **Ella Mae Saison** ay isang mang-aawit na Filipino at nakilala noong dekada 1990.  Pinatanyag niya ang awiting "Till My Heartache Ends".

## Mga awitin
*If The Feeling Is Gone
*Ikaw Ang Lahat Sa Akin
*Maybe This Time 
*Now That You're Gone 
*Paalam Na Sa'yo 
*Till My Heartaches End
Hebe Camargo

Si **Hebe Maria Camargo** (Taubaté, Marso 8, 1929) sarong Brasilianong parakanta asin aktor.

## Mga panluwas na takod
* Hebe Camargo on IMDb
* Oficial na websayt ni Hebe Camargo 

]
Umang

An **umang** (Ingles, hermit crab) yaon sa superfamilia na Paguroidea. Inaapod ining mga decapod crustaceans. An umang  nagkakakan nin mga algae,  mga ati-ati  o mga dahondahon.

An kadaklan na species kaini may halaba, malomhok, asin hanakhanak na hawak na saindang tinatago’ sa mga  magdarapo' sa paagi nin  pagsulok sa mga tibulakang mayo na nin laog, arog kan sa mga guling-guling, mga atol, mga buko' o mga buskay. Sinasabing igwang sobra sa limang gatos na species ini alagad an kadakulan kaini nag'eerok sa mga askad na tubig- sa bahora, sa mga pampang dagat o sa dagat na mismo. Sa mga tropikal na lugar, may nakukuang mga umang na sa daga nag'eerok

## Mga tibulakang eneerokan

An umang sa bilog na pagkabuhay niya nakiki'estar sana sa mga tibulaka nin ibang hayop na nagadan na. Asin huli ta ini nagdadakula sa tamanyo, napipiritan na maghubo sa iba naman na tibulaka na mas daro-dakula. Depende sa lugar na saindang namumugtakan, minsan grabe an kompetensya asin pag'aragawan sa estaran na tibulaka ta kun kulang ini kumpara sa bilang kan mga umang na nangangaipo.

An umang na saditsadit an nasulokan maluya an pagtalubo kun ibabaing duman sa nakasulok sa haluag o dakula na tibulaka. An darakula nang umang na may darakulang "harong" kumbaga, pinapabayaan na an likod ninda estaran kan sea anemones ta ini naalaw sa mga magdarapo' asin iyo man an nakakan kan mga tada' na kakanon ninda.

## Inaalag an umang

An ibang mga species na marino kan umang komun nang ginigibong alag. Ini ikinakaag sa aquarium. Sa mga 15ng terrrestial na species sa kinaban, ining minasunod an parating inaataman komo alag: umang sa Carribean (Carribbean hermit crab, Coenobita clypeatus), Australyanong umang sa daga (Coenobita variabilis), asin an Ecuador na umang (Coenobita compressus). 

An mga species na ini mga para'arahit ta kinakakan an mga ati asin algae.

An huna kan iba pangmadalian sanang mga alag ini. Alagad an iba kaini nahaloy na maray an buhay. Kun maray an trato halimbawa, an Coenobita clypeatus naabot sa edad na 23 anyos. May iba pang species naabot 32 anyos an buhay.

An mga tibulaka na tinitinda para sa mga ataman na umang ngane magtao nin kaalingan, pinipintahan nin kun ano-anong desinyo para magsarosangle' sa paghiling kan para'ataman.

Alagad, ini ginagamit sa Filipinas na paon sa pagbabanwit o pagsisira'.

## Toltolan
Vaclav Havel

Si **Václav Havel** (pakasayod sa Tseko: [ˈvaːtslaf ˈɦavɛl] ((Oktobre 5, 1936 – Desyembre 18, 2011) sarong pulitiko, parasurat nin mga saysay, kompositor nin mga drama asin dula. Siya an ika-10 asin ultimong presidente kan Tsekoslobakya (1989-92) y siya man an enot na presidente kan Tsekya ((1993–2003). Nagtokda' siya nin sobra sa duwang polong piyesa sa teatro asin dakul na mga non-piksyon na mga tokda', na pinagpalis sa iba-ibang tataramon na. Siya nagkamit kan US Presidential Medal of Freedom, kan Philadelphia Liberty Medal, kan Order of Canada, asin kan Ambassador of Conscience Award. Nabotohan man siyang ika-4 sa pangkinaban na pirilian na pinag'amaaan kan Prospect Magazine sa paghanap kun sairisay an 100 na mga intelekwal. Siya saro sa kagtogdas asin nagpirma sa Prague Declaration on European Conscience and Communism. 

Kan mga taon 1940, siya nagpoon nang makilabot sa pulitika kan saiyang nasyon na Tsekoslobakya. Kan 1977, an saiyang pagka'rapot sa Manifesto sa Katanosan Pangtawo na inapod Charter 77 nagtao saiya nin kabantogan sa bilog na kinaban asin binisto siyang nangengenot na oposisyon sa saiyang nasyon. Nin huli man kaini, siya nabilanggo. An inapod na "Velvet Revolution" kan taon 1989 iyo an nagin dalan na siya magin presidente. Sa saiyang administrasyon, an Tsekskolobakya asin asta ini nagin Tseko Republika, nag'agi sa grabeng paghihira asin sa multi-partidong demokrasya. Sa kagtolong (13) taon niya sa katongdan, an saiyang nasyon nagsapo' nin grabeng pagsasangle mala ta ini nabaak asin sa pagkakatipak kaini, an Slovakia namundag bilang bagong nasyon. An pangyaring ini kuta saiyang pinagkontra. Sa administrasyon niya, an Tseko Republika nagin kaapil sa Boronyog na mga Banwaan (UN) asin napoonan an mga negosasyon sa pagmyembro kan saiyang Republika sa Kabonyogan nin Europa (EU), na nakamit man giraray kan 2004.

## Panluwas na takod
* Buhay-buhay ni Vaclav Havel
* Mga tuyaw sa palakaw ni Haclav Havel
* Mga bareta manongod ki dating presidenteng si Vaclav Havel
Nathalia Dill

Si **Nathalia Goyannes Dill Orrico** (Rio de Janeiro, Marso 24, 1986) sarong Brasilianong aktor.

## Mga Panluwas na Takod
* Nathalia Dill on IMDb
Example.com

An **example.com**, **example.net**, **example.org**, asin **example.edu** iyo an *second-level domain names* na pigreserba para sa mga paggagamitan nin dokumentasyon asin mga halimbawa kan paggamit kan mga *domain names*.

## Mga Toltolan

## Mga Panluwas na Takod
*example.com
*example.net
*example.org
*example.edu
*iana.org
Museo Iloilo

An **Museo Iloilo** sarong museo namumugtak sa siyudad kan Iloilo, sa Islang Panay, Filipinas. Ini kataid sana kan kapitolyo kan probinsya nin Iloilo.

Tinatampok igdi an mga artifaks paleontolohiko asin arkeolohiko na nakotkot sa paralibot kan Iloilo na rapot sa historya asin kultura kan probinsya. Mga maoonabihan na mga bagay igdi iyo an mga fossils, mga artifaks hale sa mga nalubog na bapor, na saro kaini iyo idtong pagsasadiri nin mga Ingles, mga gamit kan panahon na *Stone Age*, mga koron, mga dulay, mga mangko asin platong haleng Tsina, Annam asin Siam, mga lubongan na tapayan asin longon, mga bulawan na ornamento. Igwa man igdi mahihiling an mga rebulto nin mga santo na ginamit sa simbahan kan panahon nin Kastila, mga iba pang bagay relihiyoso, sarong tanhaga na representasyon kan gantad an industriya nin paghabol, arog kan mga sinamay asin jusi, sa probinsyang ini. 

Igwa man igdi kan mga maipo nang mga retrato asin  mga memento kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, arog kan kwartang kenkoy, mga taklaon nang masinggan asin badil.  An lugar na ini igdi man naka'eksibit an mga obra kan mga Ilonggong pintor asin iskultor.

## Mga panluwas na takod

* An Museo Iloilo 

* Pinahiling an mga eksibit sa laog kan Museo
Gera Sibil nin mga Amerikano

An **Gera Sibil nin mga Amerikano** (1861-1865), na inapod man An Gera sa Pag'oltan kan mga Estado, sarong gera sibil nangyari sa Estados Unidos kan Amerika. Kagsarong (11) Habagatan na Estadong Oripnon an nagdeklara kan saindang paglitik sa Estados Unidos asin nagbilog kan inaapod na Confederadong Estado nin Amerika, bisto man sa pangaran na "the Confederacy". An namoon kaini iyo si Jefferson Davis. An Confederado naglaban patumang sa Estados Unidos ("an Kaburunyogan") na ini man inaandoyogan kan gabos na "talingkas na estado" asin kan limang estadong oripnon sa pagdolonan. 

Kan mag'eleksyon kan taon 1860, an Partido Republikano, pinamayohan ni Abraham Lincoln, nagkampanya kontra sa paglakop kan kaoripnan sa luwas kan mga estadong dati nang praktis an pag'ooripon. An kapangganahan kan Republikano nagresulta sa pagsuway kan pitong Habagatan na estado na nagdeklara kan saindang paglitik sa Kaburunyogan maski dai pa ngane si Lincoln nasumpa komo presidente kan Marso 4, 1861. An pangyaring ini nin paglitik inapod asin pinaghiling kan si administrasyon na paluwas ni James Buchanan asin kan palaog na administrasyon ni Lincoln na bakong legal asin sarong hayag na pagtutumang.

Nagpoon an iriwal kan Abril 12, 1861, kan an pwersa kan mga Confederado piglusob an instalasyon militar yaon sa Fort Sumter sa South Carolina. Si LIncoln an ginibo nagpaapod nin mga boluntaryong hokbo hale sa lambang estado, na an siring na aksyon niya nagresulta man sa apat pang Habagatgan na oripnon na estado na maglitik. An duwang grupo nagbilog nin saindang mga hokbo manta an Kabunyogan (Union) kinaptan sa kontrol an mga estado nasa pagdolonan asin nagbugtak nin bagat sa kadagatan. Kan Septyembre 1862, an Proklamasyon nin Paglungkas ni Lincoln nagin osol sa pagpondo kan kaoripnan sa Habagatan bilang obhetibo kan gera. Ini man nagpaluya sa boot kan mga Ingles na magsahong-sahong sa gera. 

An kumander na Confederado na si Robert E. Lee ginarana an mga batalya sa subangan, alagad kan 1863 si saiyang pagroso' pa'amnayan nasubak na dakul an nagkagaradan resulta kan si Batalya sa Gettysburg. Sa parteng solnopan, an Kaburunyogan nakontrol an Salog Mississippi kan saindang masikop an lugar kan Vicksburg, Mississippi na huli kaini nabaak an teritoryo kan Confederado sa duwa. Nagkaigwang bentahe an Kaburunyogan sa mga soldados asin materyal kan si Ulysses S. Grant daing ontok sa paglusob ki Lee manta an Heneral kan Kaburunyogan na si William Tecumseh Sherman natalikopan an Atlanta, Georgia hanggan nakaabot sa kasagkoran kan dagat.An pakitusay kan Confederado napondo kan si Lee nagsuko na sayod ki Grant sa Appomattox Court House kan Abril 9, 1865
## Mga panluwas na takod

* Kun ano ta nagkaigwang gera sibil
* Agi-agi kan Gera Sibil

## Mga nota


## Toltolan
Jamby Madrigal

Si **Maria Ana Consuelo Abad Santos Madrigal Valade** (nmdg., Abril 26 1958) sarong Filipinang pulitiko. Siya ngonyan senador sa Senado kan Filipinas. Nagdalagan kuta sa eleksyon kan Mayo 10, 2010 para presidente alagad dai nakaluwas.
Merkuryo (planeta)

An **Merkuryo**  (simbolo: ; Ingles: *Mercury*) sarong planeta sa sistemang Solar. Ini an pinakaharani sa saldang asin iyo an pinakasadit poon kan hinale an Pluto sa listahan nin mga planeta kan taon 2006. Mayong atmospera sa planetang ini. Nakakaagid an Merkuryo sa bulan na nag'iitok sa tongod kan satuyang kinaban. Dakul ining mga guronggutong (crater) asin sinasabi na yaon igdi matutuparan an pinakadakulang crater sa sistema solar, an Caloris Basin. An lawig kan aldaw sa planetang ini tumbas sa 56.8 aldaw sa satuyang kinaban. An planetang ini nag-iitok nin 1 lidong sa laog nin 88 aldaw-kinaban. 

## Mga panluwas na takod
* NASA's Mercury fact sheet
Willie Revillame

Si  **Wilfredo "Willie" Buendia Revillame** (nmdg., January 27, 1961) sarong aktor na Filipino, host sa telebisyon, asin rekording artist. Siya an nangagin host sa serye sa telebisyon kan ABS-CBN, na Wowowee, odtohan na programa alagad ini pinondo na kan istasyon. Siya  ngonyan, konektado sa TV5 may kinakapotan na variety show, Wil Time Bigtime (enot pigngaranan, Willing Willie) na an katuwang iyo si Shalani Soledad. Kan mga enot pa, siya nagin man host sa odtohan na variety show sa GMA, Lunch Date asin sa ABS-CBN na show, Magandang Tanghali Bayan.

Si Revillame may pigaasikasong negosyo sa real estate, an Wil Tower Mall sa Quezon City asin mahahaman na.

### Mga pasali sa telebisyon

## Mga pelikula

* Nobody Nobody but Juan (2009; cameo appearance)
* Pera o bayong (Not da TV)! (2000)
* Matalino man ang matsing na-iisahan din! (2000)
* Alyas Boy Tigas: Ang probinsyanong wais (1998)
* Kasangga kahit kailan (1998)
* Bobby Barbers, Parak (1997)
* Go Johnny Go (1997)
* Kung kaya mo, kaya ko rin (1996)
* Sa kamay ng batas (1995)
* Ikaw Pa Eh Love Kita! (1995)
* Omar Abdullah: Pulis Probinsya 2, Tapusin Na Natin Ang Laban (1995)
* Ka Hector (1994)
* Lagalag: The Eddie Fernandez Story (1994)
* Abrakadabra (1994)
* Nandito Ako (1993)
* Pat.Omar Abdullah: Pulis Probinsiya (1992)
* Contreras Gang (1991)
* Sagad Hanggang Buto (1991)
* Joey Boy Munti, 15 anyos ka sa Muntilupa (1991)
* Sam & Miguel (Your basura, no problema) (1991)
* Barbi for President (1991)
* Joe Pring 2: Kidlat Ng Maynila (1990)

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* Oust Revillame sa Facebook
Partido Federal

An **Partido Federal** iyo an pinakaenot na partido pulitikal na pinagbilog kan mga Filipino sa paglaog asin pagsakop kan Filipinas kan mga Amerikano. Ini itinindog kan Desyembre 23, 1900 sa pamomoon ni Trinidad Pardo de Tavera katuwang niya an iba pang mga prominenteng Filipino arog ka Benito Legarda, Cayetano Arellano, Florentino Torres, asin Tomas del Rosario. An partido namukna sa kaisipan asin pagtubod na mas marhay na lang mag'suporta asin magkooperar an mga Filipino sa mga plano asin progama kan Estados Unidos sa saiyang pagkokolonya kan Filipinas, bagay na ikina'ongis kan ibang Filipino orog na idtong hayag na kontra asin naglaban na pwersahan sa mga Amerikanong mananakop.

An mga pinagmama'wot kan partido na makamit iyo an:
		
#. An luwayluway na pagpa'otob nin autonomiya sa Filipinas		
#. An pagsuway kan estado sa simbahan		
#. Representasyon sa Kongreso Federal nin Estados Unidos		
#. An pag'adoptar kan Amerikanong Konstitusyon 		
#. An ultimamenteng pag'ako kan Isla Filipina komo parte na kan Estados Unidos	 
   	
An kasararoan may hunta direktiba na binibilog nin pito katawo asin may "konseho nin gobyerno" na may 25ng kaapil. Sa gabos na probinsya igwa ini nin mga katakin na mga komite. Haros gabos kan mga namamayo asin nagkakapot nin katongdan sa gobyerno kaamayan kan administrasyon nin mga Amerikano naghahale sa partidong ini, mala ta poon 1901 abot 1907, sa mga gobernador nin mga probinsya, apat sana an bakong hale sa partidong ini. Mga Federalista man an kadaklan na nakalaog asin nanombrahan sa mga haralangkaw na pwesto sa gobyerno sibil asin sa Korte Suprema.

An partido igwang peryodiko na iyo an pahayagan kan saiyang mga programa pulitikal, an La Democracia, sarong peryodiko na minukna mansana ni Pardo de Tavera.

## Mga panluwas na takod
* History of the Philippines. David P. Barrows. 1925
* An Gerang Pilipino-Amerikano
* A Collaborative Philippine Leadership 

## Ginonoan

*History of the Philippines. Barrows, David Prescott, 1873- .Yonkers on Hudson. N. Y.,, Chicago,: World Book Company, 1925. pahina 323.
*Kopya kan La Democracia.
Winston Churchill

Si **Sir Winston Leonard Spencer-Churchill**, KG, OM, CH, TD, PC, FRS (Nobyembre 30, 1874 - Enero 24, 1965), sarong pulitikong Briton na bistong gayo sa saiyang liderato kan Reyno Unido durante kan Ikaduwang Gerang Pankinaban. Siya hinihiling na saro sa dakulang lider kan panahon nin gera. Nagsirbe siya bilang Primer Ministro poon 1940 abot 1945, dangan ulit poon 1951 sungdo 1955. Komo sarong notadong estadista asin orador, siya opisyal sa Hokbong Briton, sarong historyador, parasurat asin artist. Siya sana, hanggan ngonyan, an Primer MInistrong Briton na nagkamit kan Nobel Prize sa Literatura, asin man an pinakaenot na tawong binistong sarong syudadano kan Estados Unidos.

Sa karera niya sa army, si Churchill natapsok sa aksyon militar sa India, sa Sudan, asin sa Ika-2ng Gerang Pankinaban. Nabantog siya asin natutuyawan na maray komo sarong war correspondent, asin sa saiyang mga librong sinurat sa panahon na idto piglaladawan niya an lakaw kan gera. Nagsirbe man siya nin madalian sa Hokbong Briton sa Western Front kan Enot na Gerang Pankinaban, namoon kan ika-6 na Batalyon kan Royal Scots Fusiliers.

## Mga panluwas na takod

* [Kagkamit kan [Nobel Prize]]

* Winston Churchill Memorial and LIbrary in the United States]
Napoleon I

Si **Napoleón Bonaparte** (Pranses: *Napoléon Bonaparte*, Italiano: *Napoleone di Buonaparte*; (Agosto 15, 1769 – Mayo 5, 1821), iyo an enot na emperador kan Enot na Imperyong Pranses kan Pransya, enot na hade kan Italya, asin an mga gawe niya nagdeterminar na gayo kan dalagan kan pulitika sa Europa kaamayan kan ika-19ng siglo.

Si Napoleon namundag sa Corsica sa mga magurang gikan sa mga nobleng Italyano asin siya nag'adal komo opisyal nin artilerya sa Pranses mismo. Siya nagin prominenteng gayo sa Enot na Republikang Pranses asin matriumpong nagkampanya laban sa Enot asin Ikaduwang Koalisyon na nagsururog sa saiyang nasyon. Kan taon 1799, nagbungsod siya nin *coup de'etat* asin pakalihis limang taon, an Senado kan Pransya pigproklamar siyang emperador. Sa enot na mga dekada kan ika-19ng siglo an Imperyong Pranses, sa pamomooon ni Napoleon, nagbungsod nin mga kampanyang pananakop sa mga kataraid na poderes sa Europa (inapod na gerang Napoleoniko) asin nalaklakan an mga ini. Nakua kan Pranses an dominanteng posisyon sa Europa asin namantener niya ini paagi nin pagporma nin mga kaalyadong pwersa asin sa pagnombra kan saiyang mga sadiring tawo asin amigo sa liderato kan mga kaalyadong nasyon. 

Alagad si pagsakyada kan Pranses sa Rusya kan 1812, iyo an nagin signos na nagbirik na an saiyang kapaladan. An saiyang *Grande Armee* biyo na linampaso sa kampanyang idto asin dai na nanggad nakabawe. Kan 1813, an Ika-6 na Koalisyon sururog na nasupil an saiyang pwersa sa Leipzig; sunod na taon, piglusob kaini an Pranses mismo, pinerswa siyang maghilig sa trono asin pigdestierro siya sa Isla nin Elba. Dai pang sarong taon, nakadulag siya sa Elba asin nakabalik sa poder, pero nadaog siya sa Batalya nin Waterloo kan Hunyo 1815. Si Napoleon nagbuhay kan ultimo niyang anom na taon na nakukulong kan mga Briton sa isla nin Santa Helena. 

An autopsya na ginibo pagkagadan niya nagtaong resulta na siya nagadan huli sa kanser sa estomago, alagad si Sten Forshufvud asin iba pang syantipiko nagsaboot na siya nagadan ta hinilo sa arseniko.

## Mga panluwas na takod

* Napoleon Series
* About Napoleon
* Rose, John Holland: Napoleon sa Proyektong Gutenberg
Simon Bolivar

Si **Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar Palacios y Blanco**, mas inaapod sa pangaran na ** Simón Bolívar** (pakasayod sa Kastila: [siˈmon boˈliβar]; (Hulyo 24, 1783 – Desyembre 17, 1830) sarong lider na Benesuelano. Katuwang niya si Jose de San Martin, an duwa iyo an namoon sa matriumpong pakikipagtusay na malungkas an bilog na Latin Amerrika sa kontrol kan Monarkiyang Espanyol hanggan na nakamit an katalingkasan.

Gibo kaini si Bolivar iyo an saro sa nagturuwang na matogdas an enot na kaburunyogan nin mga independenienteng nasyon sa Latin Amerika, na pigngaranan *Gran Colombia*. Siya an enot na Pamayo kaini, poon 1819 sundo' 1830. 

Si Simon Bolivar hinihiling sa bilog na Latin Amerika bilang sarong heroe, bisyonaryo, rebolusyonaryo asin kaglingkas. Sa halipot niyang buhay nahimo niyang mamato an mga nasyon nin Bolivia, Colombia, Ekwador, Panama, Peru asin Benesuela pasiring sa katalingkasan, asin daing duda siya an nagbugtak kan katugmaran kan ideolohiyang Latin Amerikano para sa demokrasya. 

## Mga panluwas na takod

* The Life of Simón Bolívar 
* The Louverture Project: Simón Bolívar - Information about the support Bolívar received from Haiti.
* About the surname Bolíbar/Bolívar, in Spanish 
* Paternal ancestors of the Liberator, in Spanish 
* Coats of arms of the Bolíbars, in Spanish 
* Maternal ancestors of the Liberator (Palacios family), in Spanish 
* BESIDE BOLIVAR: The ''Edecán'' Demarquet - About C. E. Demarquet, one of Bolívar's principal aides
Santilmo

An **santilmo** (<Kas. Santa Elmo o Santo Elmo) mga kurab nin kalayo na naheheling sa diklom sa daga, o sa harani sa dagat o sa may katangyanan. Dakul naghuhuna na may nagpapahiling na kalag o sarong isaw na nagpapakita asin makatakot.
Hablondawani

An **hablondawani** (< habolon + Dawani, Lisboa; balangaw, dawani) sarong optikal asin meteorolohikong fenomeno na nakawsa nin sarong likobkob na liwanag naluwas sa kalangitan pag an Saldang nabanaag sa ambon na yaon sa atmospera kan Kinaban. An arkong ini nakolor pula sa luwas asin lila sa laog.

An balangaw napakita nin daing patod na espektrum nin mga kolor asin an balang banda nin kolor sakop sa paghiling kan ordinaryong mata nin tawo. An mga kolor na mahihiling parati pula, narangha, giyaw, berde, asul, indigo asin lila. Alagad, an hablondawani pwede man magluwas kawsa kan nag'oolanto o nagsusumpit na tubig arog kan sa busay o pagtipwak kan mga halangkaw na alon.

## Dara sa paghiling

An hablondawani mamamasdan basta igwang mga ambon sa ayre asin an banaag kan saldang nagtitingraw sa likod kaini sa hababang anggulo. An spektakular na dalanon na hablondawani iyo basta an kabanga kan langit nagdadampog asin an paramasid nakatindog sa lugar na an sa ibong man kan langit maliwanagon sa direksyon kan Saldang. An resulta iyo an maraborab na hablondawani nakata'pil sa malomlom na palibot.

An epekto na agid sa hablondawani nahihiling man parati sa mga busay asin mga tubig na nag'oolanto. Pwede man magpahiling artipisyal na balangaw paagi nin pagwarak sa ayre nin tubig na natatamaan kan liwanag nin saldang.

## Mga panluwas na takod

* Manongod sa hablondawani
* Iba-ibang klaseng hablondawani
Kamelyo

An **kamelyo** sarong ungguladong hayop na may kokod na daing-baak, na sa likod igwang saro o duwang tangkong. Duwang klase an espesye kaini: an dromedaryo asin an kamelyong Baktriyano. An huri igwang duwang tangkong. An enot lakop asin tubo sa panggang na desyerto kan West Asia asin an huri makukua sa Asya Sentral asin sa Asyang Subangan. An duwang espesye pareho garo' na magtao nin gatas asin karne, asin siring man, barahibong panggubing. 

## Etimolohiya
An terminong kamelyo (hale sa Arabong جمل, ǧʿl,, na boot sabihon "kagayonan") maluwag na tinotomoy man an arin man sa anom (6) na garo-kamelyong hayop sa lindong kan pamilyang Camelidae: an duwang tunay na kamelyo, asin an apat na Sur Amerikanong mga camelid- an llama, alpaca, guanaco asin an vicuna.

## Pagbuhay
An kasyahan na lawig buhay kan kamelyo naabot 40 sagkod 50ng taon. An kamelyo na nagtalubo nang husto nagtitindog nin 1.85 m (6 pye. 1 in) abot abaga asin 2.15 m (7 pye. 1 in) abot tangkong. An saiyang tangkong nalangkaw nin mga 30 pulgada (76.20 sentimetro). An mga kamelyo kaya na magdalagan sa rikas na 65 km/oras (40 m/oras).

An ebedinsyang fossil nagtatala na an mga apoon kan modernong kamelyo tuminalubo sa Norte Amerika kan periodong Palaeogene asin ngapit naglakop sa kahiwasan kan Asya. An tawo enot na namanso an mga kamelyo bago magtongtong an 2000 B.K.

## Kagamitan
Kan mga lumang panahon, ginagamit an mga kamelyo komo hayop sa gera, lunadan sa paglusob sa mga batalya, asin pagsakop saka pag'atake sa mga kaiwal. Sa ibang lugar, nagigin lingaan an mga kamelyo ta an mga ini pinapaglaban asin maogmang pagdalanon. Sa Morocco, popular an isport na paurumbasan nin mga kamelyo.

An mga ini may pambihirang kakayahan na magtios na daing inom-inom (naabot 5 aldaw), asin kayang mag'agod nin magagabat na maray na mga kargamento. Nagagamit man sinda sa pag'arado. An saindang odo' pampataba sa tinanom asin pwede pang panggatong.

Mga iba pang pambihirang kakayahan nin kamelyo:

1. An kamelyo kayang magtao nin 600 na litrong gatas sa sarong taon
2. An kamelyo pwede niyang isara an saiyang dungo , ngane dai makalaog an alpog
3. An kamelyo kinakakan maski ano na sana, orog na kun gutom nang maray. Maski
lona, sandalya, tamong, kupya, asbp kaya nindang habloon.
## Mga panluwas na takod

* Ano an tagong-hilom sa irarom kan tangkong kan kamelyo? 
* Kaibahan kan sarong-tangkong na kamelyo sa duwang-tangkong
* Natonal Research Center on Camel 
* Camels and Dromedaries 
* Mga kakayahan nin kamelyo
Oprah Winfrey

Si **Oprah Gail Winfrey** (nmdg., Enero 29, 1954) sarong Aprikanang-Amerikanang negosyante, aktres asin host sa telebisyon. Kagsadiri siya nin magkapirang mga libro, magasin, asin mga pelikula, laen pa kan saiyang programa sa telebisyon, an bantogan asin lakopan nang *[[The Oprah Winfrey Show]]*, na nasa ere sa bilog na Estados Unidos poon pa kan Setyembre 8, 1986. An programa niya natantong iyo an pinakapopular na sa ayre, asin siya an binibistong pinakamayaman na Aprikano-amerikana kaining ika-20ng siglo. Siya man an natantya na pinakalataw na pilantropong itom sa historya kan Amerika. Susog pa sa ibang nagmamasid, siya an pinaka- maimpluensyang babae na sa kinaban.

Si Winfrey namundag sa makuring kadukhaan sa Mississippi sa sarong ina na hubin pa asin nabadosan lang, dangan nagdakula sa sarong syudad sa Milwaukee. Nag'agi siya nin labilabing pagtios kan siya aki pa, kabali na diyan an malupig sa edad na siyam asin magbados sa edad na 14; an aki niya nagadan man ngane sa pagka'omboy. Pinadara siya sa sarong lalake na binisto niyang ama, sarong barbero sa Tennessee, asin duman nakakuang trrabaho sa sarong istasyon nin radio manta nasa haiskul pa asin nagpoon na siyang katuwang magkapot nin sarong programa sa pagbabareta na pambanggi, sa edad pa sanang 19. An saiyang pagtataram na pano nin mate asin sa biglaan na sitwasyon nagtolod saiya na makabalyo sa aldawan na talk show, na huli sa saiyang maray na diskarte, napakusog niyang gayo sa primer lugar an programa, asin ini an nagbungsod saiya na makakaag nin sadiring kompanya sa produksyon na nagin internasyonal an sakop.

## Mga panluwas na takod
* www.oprah.com , Websayt ni Oprah
* Mga bareta manongod ki Oprah Winfrey  asin mga retrato, sa OprahGailWinfrey.com

## Toltolan
Juan Luna

Si **Juan Luna y Novicio** (Oktobre 23, 1857 - Desyembre 7, 1899 sarong Filipinong pintor asin aktibista kan panahon nin Rebolusyon Filipino, kan papinto na an ika-19ng siglo. Namundag siya sa banwaan nin Badoc, Ilocos Norte. Siya an saro sa pinakaenot na binistong artistang Filipino. 
Tugang niyang nguhod si Antonio Luna, sarong heneral sa Hokbong Rebolusyunaryo Filipino.

## Mga pinintura ni Juan Luna


File:Juan Luna Spoliarium.jpg | *[[Spoliarium]]*
File:Luna damas-romanas.jpg | *Las Damas Romanas, 1882*
File:The Parisian Life by Juan Luna.jpg | *[[The Parisian Life]]*
File:Picnic in Normandy by Juan Luna.jpg | *Picnic in Normandy*
File:Plaza de San Marcos Juan Luna.png | *Plaza de San Marcos,
File:En el Balcon by Juan Luna.jpg | *En el Balcon*
File:Joven_En_Un_Jardin.jpg | *Joven En Un Jardin*
File:Odalisque painting by Juan Luna 1885.jpg | *Odalisque*
File:Despues del Baile by Juan Luna.jpg | *Despues del Baile*
File:The Death of Cleopatra by Juan Luna1881.jpg | *La Muerte de Cleopatra*
File:Luna Mercado de Portugalete.jpg|*Mercado de Portugalete*
File:Soldado_Italiano.jpg | *Soldado Italiano*
File:Filipino Flag by Juan Luna.jpg | *Philippine Flag*
File:Juan Luna Vendedora de Flores.jpg | *Vendedora de Flores*
File:Una Mestiza by Juan Luna.jpg | *Una Mestiza*
File:Juanlunalaburla1.jpg |*La Burla, Roma*, 1882
File:Street Flower Vendor by Juan Luna.jpg | *Street Flower Vendor*
File:Juan Luna Novicio- Nu- 901.JPG | *Nu Femeni*
File:Espana y Filipinas by Juan Luna.jpg | *España y Filipinas*
File:La Bulaquena by Juan Luna.jpg | *La Bulaqueña*
File:Tampuhan by Juan Luna.jpg | *Tampuhan*
File:The Battle of Lepanto of 1571 full version by Juan Luna.jpg | *La Batalla de Lepanto*
File:Bay of Biscay by Juan Luna.jpg | *Bay of Biscay*
File:Puesta del Sol by Juan Luna.jpg | *Puesta del Sol*
File:The Blood Compact by Juan Luna.jpg | *El Pacto de Sangre*
File:Juan Luna Novicio- Herois anònims- 260.JPG | *Herois Anònims*
File:Ensuenos de Amor by Juan Luna.jpg | *Ensuenos de Amor*
File:El Violinista by Juan Luna.gif | *El Violinista*
File:Gumamela Flowers Juan Luna.png|"Gumamela Flowers"
File:Luna Esopo.jpg | *Esopo*
File:Governor Ramon Blanco by Juan Luna.jpg | *Ramon Blanco y Erenas*
File:Luna El Babieca.jpg|'[[El Babieca]]*
File:Figura femenina de Juan Luna.jpg | *[[Figura Femenina]]*
File:Indio Bravo by Juan Luna.jpg | *Indio Bravo*
File:Luna_Mariano_Benlliure.jpg | *Mariano Benlliure*
File:LA VANGUARDIA de Juan Luna y Novicio.jpg | *La Vanguardia*
File:Luna_La_Madrilena.jpg | *[[La Madrilena]]*
File:Jose rizal craig01g.jpg | *[[José Rizal]]*
File:La Marquesa de Monte Olivar painting by Juan Luna.jpg | *La Marquesa de Monte Olivar*
File:Manuel Luna portrait by Juan Luna.jpg | *Manuel Luna*
File:Mi Hijo Andres by Juan Luna.jpg | *Mi Hijo Andres*
File:Nena y Tinita by Juan Luna.jpg | *Nena y Tinita*
| ''Mi Hermana'
Teotimo Pacis

Si **Teotimo Cruel Pacis** C.M., D.D. (Abril 20, 1913 - Hulyo 8, 1984) sarong Bikolanong padi. Nagin siyang obispo kan Palo, Leyte (1967) asin ika-2ng obispo (1969) kan dioceses nin Legazpi.

Kompositor asin parasurat, saro siya sa pading naghingoa na makumpletong maBikol an misal na ginagamit sa pagmisa sa Simbahan katoliko. Sa ibang mga sinusurat niya, naggagamit siya kan tagong'ngaran na "De la Paz." 

## Edukasyon asin pagkapadi

Namundag siya sa Tiwi, Albay. Nagkua siya kan elementarya niya sa eskwela publika sa Tiwi, nag'entra sa Seminario Conciliar de Nueva Caceres kan saiyang sekundarya, asin nagkua kan kurso sa Edukasyon sa Unibersidad kan Santo Tomas asin sa parehong unibersidad tinapos niya an Doktorado sa Sagrada Teolohiya.
Siya naglaog sa orden kan Congregacion de la Mision , orden na tinogdas ni San Vicente de Paul asin naordenan bilang padi kan Marso 20, 1943., bilang Obispo kan Palo, Leyte kan Enero 25, 1967, dangan nahubo' sa Legazpi kun saen siya nanombrahan bilang ikaduwang obispo kaini kan Hulyo 9, 1969.

Siya an pinakaenot na Filipino nangagin Pading Paul, pinakaenot na Filipinong pading Paul nangagin rektor (1958) kan Seminario Conciliar de Nueva Caceres asin pinakaenot na Filipinong pading Paul na nagin Obispo.

Nagretiro siya sa aktibong serbisyo kan Hunyo 4, 1980 asin nagadan sa edad na 71 sa aktong gayo na nagmimisa sa Seminario ni San Vicente. Ilinubong siya sa Assumpta Park kan Daughters of Charity Provincial House sa Paranaque, Metro Manila.

## Mga panluwas na takod
* http://baaohistoricalsociety.blogspot.com/2008/09/resuene-vibrante.html Si Obispo Pacis an nagtaong letra sa Bikol kan himnong Resuene Vibrante

## Toltolan

## Ginonoan

* Opisyal na publikasyon kan Dioceses nin Legazpi.
* Retrato niya kinua sa Museo del Seminario Conciliar del Nueva Caceres
Resuene Vibrante

An **Resuene Vibrante** iyo an hinayokong na titulo kan kantang "Himno a la Nuestra Senora de Penafrancia" na tinokda' ni Maximo Heguera, CM., sarong pading Paul,  kan 1924 asin ini naleletra sa Espanyol. Ikinaag man ini sa letrang Bikol ni P. Teotimo Pacis na katuwang an duwang padi na sinda P. Jesus Esplana asin P. Sohl Saez.

An Resuene Vibrante tuyong kinakanta kan mga deboto orog na sa okasyon kan piyesta ni Nuestra Senora de Penafrancia sa bulan na Septyembre igdi sa siyudad nin Naga asin kun Sabado sa pag nonobenaryo ki "Ina" sa mga dioceses kan Simbahan katoliko sa ronang Bikol.

An awit na ini tuyong pighanda para sa koronasyon ni Ina bilang Patrona kan Ronang Kabikolan kan taon 1924. Ini an napiling pinakamagayon sa sarong padinaogan kun saen dakul an nagpadarang entri. Si Heguera nagresibi nin premyong sanribong pesos huli sa saiyang panggana.

## Aktwal na pagkanta ngonyan

Sa ngonyan, dai na kinakanta an enterong kalabaan kan Kinastilang Resuene Vibrante. Kinakanta na sana an enot na parapo asin isinusumpay na an bersyon kan Bikol, dangan tinatapos pagkanta gamit man giraray an enot na estansang sa Kastila.

An siring na praktis madadangog sa kinakantang Resuene Vibrante kan Schola Cantorum kan Holy Rosary Major Seminary na pinadadangog sa You Tube http://www.youtube.com/watch?v=hvHIF1VZU0g

## An kanta sa Espanyol asin an bersyon sa Bikol

## Hilinga man

* Peñafrancia Festival
* Santuario ni Nuestra Señora de Peñafrancia

## Mga panluwas na takod

* Kinakanta an Resune Vibrante
## Ginunoan

Manaog, Antonio M. Siisay an Nagsurat kan Himno Para sa Virgin de Penafrancia. Bikolana. Vol. II, No. 1. Septyembre 16, 1979., p. 12. (An nakaletra sa Kastila)

## Toltolan
Maximo Heguera

Si **Maximo Heguera** CM. (  ?  - Oktubre 17, 1955) sarong Espanyol na padi na kaapil sa Congregacion de la Mision. Siya nagin rektor kan Seminario Conciliar de Nueva Caceres (1927-1931) asin rektor man kan Colegio de San Carlos sa Cebu (1934-1936). Dangan kaini nadestino siya komo rektor sa Seminario de San Carlos sa Mandaluyong hanggan duman na siya nagadan.

Sinasabing tolong taon siya (1931-1934) nag'estar sa Australia ngane mapakarhay sana an pagtaram asin pagsurat sa Ingles.

Siya man nagin direktor nasyunal kan Children of Mary of the Philippines. Kan an dioceses kan Caceres nagbungsod kan 1924 nin sarong padinaogan kun saen mapili kan pinakamagayon na himno na idodolot sa koronasyon ni Nuestra Senora de Penafrancia, si Reberendo Maximo Heguera nag'ayon igdi asin an saiyang sumitidong kanta na tituladong Resuene Vibrante iyo an nagkamit kan primer premyo. Huli kaini, napremyohan siya nin Php 1,000.

Inu'osipon niya na an nagtaong pasabong saiya sa pagtokda' kan awit kan siya daa nagbabakasyon sa Lanot, Mercedes, Camarines Norte asin kan nagpapahingalo, nadangog niya an sagawsaw kan bulos kan tubig sa sapa asin an mga huni na nadadangog niya duman sa haraning bukid, na sa saiyang tataramon , " ...los rios murmuran su nombre el correr... los montes proclaman su nombre y poder."

Huli kan awit niya, nata'wan an mga deboto ki Ina, orog na an mga Bikolano, nin pusog na simbolo kan saindang pag'aarang asin pagkamoot ki Ina, an Nuestra Senora de Penafrancia. 

## Ginunoan
Manaog, Antonio M. Siisay an Nagsurat kan Himno Para sa Virgin de Penafrancia. Bikolana. Vol. II, No. 1. Septyembre 16, 1979., p. 12.

## Toltolan
Lanot

An **Lanot** sarong barangay na sakop kan Mercedes, Camarines Norte. Yaon igdi an Lanot Soda Spring (mainit na burabod) na pwedeng maabot paagi nin dagat haleng Mercedes mismo o pwede man paagi nin tinampo  na mabaktas sa Bgy. Hinipaan, via Sipocot. Mas harani na ini sa pagdolonan kan Camarines Sur, 39 kilometro an rayo sa Daet.

* Lanot Soda Spring 
* Philippine Standard Geographic Code