Toyol

An **toyol** o **Goblin** o **Dika** sarong omboy na dai pa nagadan sa osipon kan Indones asin Malay .   Ini man minalataw sa manlaen-laen na ibang mitolohiya kan Sur-subangan na Asya asin tipikal na inaapod bilang katabang kan mga shaman ( dukun, pawang, o bomoh ) sa paagi nin itom na mahika .   An sarong komun na paggamit kan toyol kabali an paggamit kaini para sa pinansyal na ganansya, kun saen an linalang naghahabon kan mga tawo kan saindang mga kayamanan,  na ginigibo ining kapareho kan Babi ngepet, sarong demonyong baboy sa mitolohiya kan Indonesya, asin an Hantu Raya, sarong pamilyar na espiritu sa osipon kan Malay. Bilang siring, an toyol popular na midbid na nagtatao nin swerte sa kag-imbitar kaini, alagad disgrasya sa mga mayong palad na makasabat kaini. 

## Pigsasabing ginikanan
Igwa nin malinaw na kakulangan nin pagsiyasat, impormasyon, asin mga pinagkukuanan nin akademya na nagsusubaybay kan historya kan toyol. Alagad, susog sa nagkapirang blog, an nagadan nang akademiko na si Mohd Taib Osman nagsuherir na an ginikanan kan pagsasadiri nin sarong toyol nagpoon pa kan pre-Islamic Arab society. Ikinonektar ini nin nagkapira sa paglakop nin paggadan sa omboy na nangyari durante kan panahon na idto. &#x5B; **' &#x5D;</sup>

== Mga pangaran ==
An toyol midbid sa iba-ibang pangaran sa bilog na Sur-subangan na Asya.  An [[Tataramon na Malay|Malay]] na tataramon na toyol iyo  sa [[Tataramon na Indones|Indones]],    sa [[Tataramon na Habanes|Javanese]], asin  sa [[Tataramon na Sunda|Sundanese]] .  Ini midbid man bilang ''cohen kroh''  sa [[Tataramon na Khmer|Khmer]], asin ''kwee kia''  sa [[Hokkien]] . Sa [[Tataramon na Thai|Thai]], an lalaki inaapod na ''[[Kuman thong|kuman-thong]]'' mantang an babae inaapod na ''kuman-lay'' .    Sarong kaagid na linalang an yaon sa [[Mitolohiyang Pilipino|mitolohiya kan Pilipinas]] na inaapod na ''[[tiyanak]]'' . 

== Itsura asin gawi-gawi ==
An toyol tradisyonal asin komun na ilinaladawan na garo dai man naiiba sa sarong haros huba na sadit na aki.   Alagad, an mga pagkakaiba sa rehiyon pwedeng magin dahilan kan pagkakaiba sa itsura asin mga karakteristiko; an toyol sinasabing garo normal na aki apwera sa matarom na ngipon asin mapulang mata, alagad an tuyul na Indones igwa nin dagdag na berdeng kublit asin matarom na talinga.  An tuyul igwa nin kakayahan na magsakat sa mga lanob asin magsakat sa mga atop.  An mga modernong paglaladawan parati nagtatao sa toyol nin garo goblin na itsura na may berde o abohon na kublit, matarom na talinga, asin mapanganuron na mga mata. 

An gawe-gawe asin pagkatawo kan toyol tipikal na sinasabing kapareho kan sarong mahilig na aki, kun saen ini naoogma sa mga dulse, aling-alingan, asin mga gubing.  An sadit na kadakulaan kaini asin an mga tendensiyang garo aki sinasabing nagpapagin dai kaini nakakadanyar. Minsan siring, an mga karakteristiko nin gawe-gawe puede man na magkaiba-iba susog sa rehiyon. Halimbawa, an ''kuman-thong'' asin ''kuman-lay'' sinasabing mas maboot, asin bakong arog kan toyol na an kagsadiri kaipuhan na paamohon, an mga espiritung Thai na ini dai nangangaipo nin mga sakripisyo o mga ritwal na gibohon tanganing mag-apod kan saindang mga serbisyo.  Sinasabi man na an toyol kabanga sana kan mahahalagang gamit kan sarong tawo an hinahabon. Mantang midbid na marhay na nagtatabang sa parahabon kaini, an toyol naggigibo nin iba pang mga maraot na gawe kun pinagbobotan. 

== Interpretasyon asin simbolismo ==
An pagtubod sa toyol - asin sa ekstensyon, mga aki na supernatural na linalang - igwa nin koneksyon sa komun na pagtubod kan mga Asyano na an lambang linalang igwa nin kalag, kaiba an mga omboy.  An kadakol na pagkakapareho kan mga nasyon sa Sur-subangan na Asya napag-araman man na sarong tanda kan haraning relasyon kultural kan mga nasyon.

Apwera sa pagtubod sa super natural, an toyol nagseserbing manlaen-laen na sosyal na mga funksyon, kabali an pag-akto bilang sarong kasangkapan sa pagdisiplina, tanganing makatabang sa pagmantenir kan sosyal na hirarkiya, asin tanganing isikwal an mga pighihiling na mga tagaluwas parayo sa komunidad.

Apwera sa pagtubod sa supernatural, an toyol nagseserbing manlaen-laen na sosyal na mga funksyon, kabali an pag-akto bilang sarong kasangkapan sa pagdisiplina, tanganing makatabang sa pagmantenir kan sosyal na hirarkiya, asin tanganing isikwal an mga pighihiling na mga tagaluwas parayo sa komunidad.

Bakong pambihirang pangyayari para sa mga tawo na iasosyar an mga may kayamanan asin kapangganahan sa paggamit nin toyol, asin an negatibong asosasyon na ini minaabot sa mga opisyales kan gobyerno. An mga istoryang ini nin korapsyon asin amoralidad pigteorya na sarong paagi nin pagnegar nin dissonance, kun saen sa paagi nin pag-asosyar kan estado sosyal sa supernatural, ini nagtutugot sa mga tawo na magtubod asin akoon na an bagay na ini lampas sa saindang kontrol. Sa ibong na lado, an siring na mga sahot puedeng magin paagi sana nin pagpahayag nin paghinanakit nin saro. 

An toyol nagdadanay na lakop na ginagamit sa manlaen-laen na paagi asin sa manlaen-laen na paagi, kabali an mga kawat, literatura, asin telebisyon. An mga ini nagtutukdo sa sarong sosyedad asin komunidad na padagos na nagkakapot nin sustenido na pagtubod sa pag-eksister kan mga toyol asin iba pang supernatural na mga entidad,  kun saen para sa sainda, an siring na osipon nagkokontribwir nin sarong parte kan saindang nabubuhay na realidad. 

== Mga modernong engkwentro asin paggamit ==
Kan 2006, sarong parasira hale sa [[Kuala Pahang]], Malaysia an nagbareta na nakakua nin sarong toyol na nakasarado sa sarong bote sa mga baybayon. An toyol itinao sa lokal na museo kan estado kun saen narisa kan direktor an pulang mata asin itom na gubing kaini. 

An toyol ginamit man sa mga krimen nin paghabon - dawa bakong sa supernatural na kahulugan - sa paagi kan pag-aprobetsar kan pagtubod kan mga tawo sa nilalang. Kan 2009, sarong 77-anyos na babae na nakaistar sa [[Bukit Bandaraya]], Malaysia an naloko sa pagtubod na an saiyang mga mahalagang bagay pigpupuntirya kan sarong toyol sa paagi nin sarong dai nagpapamidbid na apod sa telepono. Siya inabisuhan na itago an mga ini sunod sa mga partikular na instruksyon alagad dai nahaloy nanompongan na sinda hinabon. An saiyang nagresultang pagkalugi uminabot sa RM700,000. 

Kan 2016, sarong lokal na online na peryodiko sa Malaysia an nagbareta na an sarong tagabaryo nakasabat nin sarong toyol na berde an kublit pagkatapos na isipon na an saiyang asin kan ibang mga residente an nawawarang kuwarta gibo nin sarong parahabon. 

Kan 2019 pa sana, ibinareta na an mga residente na nakaistar sa [[Mengwi]] subdistrict kan [[Badung Regency]] sa [[Bali]], [[Indonesya|Indonesia]] nagtutubod na an sarong tuyul iyo an rason kun tano ta an sarong residente misteryosong nawaran nin IDR1.4 milyon. Ini pig-atribwir sa pagkadiskubre kan garo mga bakas nin aki na nakua sa awto kan biktima. Bilang simbag sa pangyayari, an lokal na pulis nagpatanid na an salarin posibleng tuyong magprobar na ilagalag sinda. 

== Mga kaparehong entidad sa luwas kan Sur-subangan na Asya ==
An mga espiritu nin mga aki bako sanang sa Sur-subangan na Asya. Sa [[Japanese folklore|osipon kan mga Hapon]], an ''[[zashiki-warashi]]'' igwa nin pagkakaagid sa toyol kun saen pigtutubodan na sinda nagtatao nin swerte sa saindang mga kagsadiri. An mga ''zashiki-warashi'' mga malibog man sa naturalesa asin naoogma sa mga dulse asin mga aling-alingan, alagad sinda naiiba sa toyol sa kadakol na paagi. Imbes na maglataw bilang omboy, an ''zashiki-warashi'' sinasabing garo sadit na aki o tin-edyer. 

== Sa popular na kultura ==

=== Sine ===

* Si Malik Selamat an nagdirehir nin sarong 1980 Malay [[horror film]] ''Toyol [ ms ]'', na pinagbidahan [[Sidek Hussain|ni Sidek Hussain]] asin [[Mahmud June]] .
* Sa pelikula ni Billy Chan kan 1987 sa Hong Kong ''na Yang Gui Zi'' (na pigtradusir na "pagpakakan sa sarong aki na espiritu", na midbid man sa Ingles na titulo kaini na ''Crazy Spirit'' ), sarong kagsadiri nin tindahan nin alahas, na nagmamawot na magkaigwa nin tagapagmana, nagbiyahe hale sa Hong Kong pasiring sa Thailand tanganing magkua nin sarong omboy na espiritu hale sa sarong kagurangnan na Taoista, na nagselyo kaini sa sarong anting-anting. An anting-anting, pasiring sa Hong Kong, nawara sa pagbiyahe asin nakua kan sarong babae na naghihingoang mag-aki. Aksidente niyang naputol an saiyang muro, na nagin dahelan kan pagturo kan saiyang dugo sa anting-anting asin pagpaluwas kan espiritung aki. 
* An 2011 Malaysian comedy film ''[[:ms:Alamak... Toyol!|na Alamak...]]'' ''[[:ms:Alamak... Toyol!|Toyol!]]'' nagtatampok nin sarong toyol bilang saiyang aparato sa istorya.
* Sa 2013 Singapore horror film ''[[Ghost Child|na Ghost Child]]'', sarong pamilya an nariribok nin sarong tuyul na nag-abot hale sa Indonesia sa sarong urna.
* Sa 2016 Indonesian horror film ''[[:id:Tuyul (film 2015)|na Tuyul: Part 1]]'', sarong bagong pamilya an nagbalyo sa sarong lumang harong kan ina kan agom pagkatapos na ini magadan. An agom na lalaki nakanompong nin sarong bote na misteryosong nakatago sa irarom kan putol na salog na kahoy, na iyo an istaran nin sarong linalang na puedeng magsapeligro sa sainda.  

=== Literatura ===

* An 2010 na istoryang ''Toyol'' ni Nicole Lee sarong naratibo na isinurat gikan sa pananaw kan sarong babaeng toyol na an pangaran Meera na sarong orihinal na nagadan na aki na ibinalik sa buhay. 
* An 2012 na librong ''Malay Sketches'' kan parasurat na taga-Singapore na [[Alfian Sa'at|si Alfian Sa'at]] igwa nin sarong kabtang na may titulong "A Toyol Story" na nakasentro sa sarong mag-agom na ama asin aki.  Mas piggagamit an toyol digdi bilang panliteraryong kasangkapan.

=== Musika ===
An "Toyol" sarong kanta kan nagadan nang Malaysian singer-songwriter [[Sudirman (singer)|na si Sudirman]] sa saiyang album ''na Perasaan'' (1979). Kaiba sa mga liriko an paglaladawan kan mga pisikal na atributo kan sarong toyol.

=== Telebisyon ===

* Sa season 1 kan HBO Asia Original horror anthology series ''na Folklore'', an episode 5 may titulong "Toyol (Malaysia)" asin nagtatampok nin sarong toyol. 
* An Malaysian animated television series [[Upin & Ipin|na Upin & Ipin]] nagtatampok nin sarong toyol sa episode na "Kisah 2 Malam."

=== Video Game ===

* ''An Baby Tuyul'' (2015) asin ''Greedy Toyol'' (2017) mga [[mobile game]] na naggagamit kan [[Apk (file format)|apk file format]] . An duwang kawat may labot sa pagkolekta nin mga sinsilyo sa tahaw nin manlaen-laen na kaolangan.
* An indie game ''na Pamali: Indonesian Folklore Horror'' (2018) nagtatao nin sarong pwedeng bakalon [[Downloadable content|na pwedeng i-download na laog]] (DLC) na inaapod na ''The Little Devil'' na nakasentro sa sarong tuyul. 
* ''An Nightmare (INCUBO)'' (2019) sarong indie na kawat na nagtatampok nin sarong tuyul. 
* ''An Tuyul Gundul'' (2019) sarong mobile game kun saen an parakawat nagkukua kan papel nin sarong toyol, na naghahabon nin kwarta sa mga tagabaryo na an mga harong na [[Booby trap|-booby-trap]] .  
* ''Atake sa Toyol!'' sarong maabot na mobile game na, poon kan 2020, piggigibo kan mga miyembro kan [[Universiti Tunku Abdul Rahman]], Malaysia. An kawat may katuyuhan na maipalakop an pamana asin osipon kan Malaysia sa mga hoben na henerasyon. 

=== Iba ===

* **An mga drayber para sa mga serbisyo sa gig economy sa Sur-subangan na Asya, arog kan Grab asin Gojek, naggagamit nin mga third-party gray market app na inaapod na "tuyul" tanganing ma-optimize an saindang eksperyensya sa trabaho.  An mga apps nginaranan nin arog kaini huli ta arog kan mga tuyul sa osipon, nakakatabang sinda na magkaigwa nin kwarta sa paagi nin posibleng ilegal na mga paagi.**
* ***An Toyol* iyo an pangaran kan sarong magasin nin katatawanan na Malay na nag-ontok sa pagpublikar kan 1987. '''

## Hilingon man

*Babi ngepet
*Familiar spirit
*Goblin
*Hantu Raya
*Imp
*Kuman thong
*Jenglot
*Pelesit
*Polong
*The Bottle Imp

## Toltolan