Marukos

An Marukos (sa ibang paagi ipigbabaybay man na Marrukos, o Manrucos sa mga teksto kan panahong kolonyal) ini sarong maalamat na demonyo sa krusada sa mitolohiyang Ilokano, na may koneksyon sa mga namara nang duot kan salog sa mga sulnupan kan Ilocos, asin bistado sa pagwara sa dakol na iribahan na nagbabiyahe, na nagigin kawsa kan saindang pagkawara asin pagkalamos. Sa mga istorya, saro sana sa mga pag iriba an nakakaligtas sa pag-atake, ini pitmi sarong daragita.

## Itsura
An mga istorya manungod sa mga Marukos pirming naglaladawan nin sarong istriktong gurang na lalaki na mayong hawak, na nag iistorya kan mga grupo na saiyang nakua nin huli sa saiyang kaanggutan. Sarong istorya kan 1887, nagsasabi manungod sa sarong gurang lalaki an nakasulot nin puting kamiseta an nagtataram alagad ini garo sarong bangkay.

## Mga Istorya
An mga istorya kan Marukos konektado sa mga pagbalyo sa kadakol na salog kan Rehiyon kan Ilocos, na ang mga istorya konektado man sa salog kan Padsan, Nagbaduan, Amburayan, Agoo, asin Bued.

An pinakaenot na engkwentro an pagistorya  ni Juan Francisco Maura sa saiyang "La Relacion del suceso de la venida del tirano chino del gobernador Guido de Lavezares" kun sain sinabi niya na an mga katutubo na nag-eerok harani sa Padsan asin Nagbaduan nabubuhay sa takot sa sarong nilalang na inaapod na "Morrucos" na nagin kawsa kan pagkalamos kang mga grupo nin biyahero sa mga baha. 

An saro kolonyal na alamat kan Espanya na isinaysay ni Don Isabelo de los Reyes na nag-aasosyar kan pangaran kan mga Marukos (na pigbabaybay na "manrukos" sa teksto kan 1887) sa etimolohiya kan Munisipyo kan Rosario, La Union. Sa alamat, sarong grupo nin mga jovenes an nagkakawat asin nagriribok mantang naglilibot-libot harani sa mga kapatagan kan salog Bued sa pagultanan kan Rosario asin Sison kan sarong Domingo. Dangan sinda inatubang nin sarong gurang na lalaki na nakasulot nin puti, na an laog garo bangkay - an mga Marukos. Inakusaran sinda kan nilalang na naggigibo nin mga aktibidad sa paglilibang sa sarong banal na aldaw asin nagbugtak nin sumpa sainda, na nagin kawsa kan pagkawara kan saindang paghimati nin direksyon. Huli kaini, dai ninda narisa na madalina sindang ianod kan saro sa mga biglang pagbaha na pirming minaraot sa salog. Sa katapustapusi, sarong daragita sana an nakaligtas sa engkwentro  sa mga Marukos, sa paagi kan pagkapot sa sarong kahoy na Balingkawanay (Pittosporum pentandrum). Susog ki De los Reyes, may mga istorya na nagsasabi na an daragita nakaligats sa paagi nin pag-rosaryo, mantang ang ibang istorya nagsasabi na an saiyang pangaran iyo si Rosario. Sa arin man na paagi, an istorya kan mga Marukos nagin dayupot na asosyado sa etimolohiya kan banwaan nin Rosario, na dating parte kan Pangasinan. An alamat sa pankagabsan tinatrato bilang sarong osipon na patanid laban sa kariribokan asin pag-iriwal sa "banal na aldaw kan Kagurangnan" an Domingo. 

An mga modernong istorya kan mga Marukos medyo pambihira, alagad an mga bareta kan 1976 nag iistorya na an sarong daragita gikan sa Southern La Union National High School nagdanay sa eskwelahan sagkod na nakaagi an curfew ( an Pilipinas kaidto nasa irarom kan batas militar), asin nag-aagi sa tulay kan Taytay Principe sa ibabaw kan salog Agoo pasiring sa saiyang harong kan siya pinundo kan sarong Barangay Macva platun nin mga soldados na madali nang arestaron siya huli sa pagbalgar kan curfew. Alagad, sarong daing  hawak na boses na sinabi kan daragita na sarong Marukos an nag-apod hale sa diklom asin sinabihan an mga soldados na magreport tulos sa saindang mga kuartel sa banwaan. An daragita nakaabot sa saiyang harong nin marhay, alagad an mga soldados dai. An pagkasaysay nagkotar saiya na nagsasabi "An mga Marukos inapod an mga soldados asin dai ko na sinda nahiling giraray".  

An mga bareta manungod sa "Marukos" kan 1992 nag-iistorya nin sarong osipoon na haros kapareho kan istorya kan 1976, alagad an kamugtakan binaggo sa salog Amburayan haranii sa Tagudin. Imbes na martial law curfew, an istorya pigtutukoy an sarong curfew para sa mga menor de edad na ipinaotob ki Tagudin kaidtong panahaon.

## Etimolohiya
An eksaktong historya kan tataramon na "Marukos" pinagdedebatehan, alagad an mga iskolar sa pankagabsan nagkakaoroyon na an pangaran posibleng konektado sa tataramon na Ilokano na "agrikosrikos" (mag-ikot-ikot). Ikinonektar man ini kan mga historyador na Ilokano sa mga tataramon na "parikot" (problema o kasakitan) asin "agparubbok" (magtubo). Ikinonektar man ini kan iba sa tataramon na Tagalog na "Maloko" (tricksy), asin sa "Moro". sarong pagsambit sa mga tawong Moro na kinakatakutan kan mga Ilokano kan panahon nin kolonyal. 

Ini enot na pigsasambit ni Juan Francisco Maura kan 1575, na nagbaybay kan tataramon bilang "Morrucos". An mga istorya kan huring panahon kan Espanya naggamit kan tataramon na "Manrucos". An mga modernong pagkasaysay kan demonyo inaapod ining Marukus o Marrukus, an pagkakaiba-iba sa pagbaybay kadaklan sarong bagay sa kontemporanyong ortograpiyang Ilokano. 

## Hilingon man

* Rosario, La Union
* Salog Padsan
* Salog Amburayan
* Salog Bued
* Mga Ilokano