Dalaketnon

An **Dalaketnon** (dai pagkaribong sa Dalaguetenon, na sarong termino sa Cebu na gikan sa mga katutubo sa syudad nin Dalaguete ), ini inaapod nindang sarong maraot na engkanto. An inaapod na Dalaketnon, sarong lahi nin mga linalang na maikukumpara sa sarong duwende sa mitolohiya kan Filipinas. Sa kultura man kang Bisayas, sinda tinutubod na kaagid kang mga guwapo asin magagayon na linalang na pareho sa mga maninaw asin monarka kan enot na mga panahon. Sinda nag e-erok sa mga kahoy na a inaapod nin Dalakit (ini bisto man sa apod na Balete o Dakit), na pinakundagan kan termino na Dalakitnon, na an boot sabihon "sarong gikan sa kahoy na Dalakit o Dakit." An mitolohikong rasa na ini nagpapahiling nin sekswal na dimorpismo, na maikukumpara sa mga lalaki na igwa nin kublit na maliwanag an kolor asin maitom na marhay na buhok, mantang an mga babae man igwa nin tanso-kayumanggi na kublit asin kayumanggi an buhok. An mga istoryang ini sinda tiglaladawan na igwang mga talinga na kahugis kan dahon.

## Kontemporaryo na Paglaladawan
An misteryosong linalang na hali sa mga osipon kan Sidlangan kan Bisayas na nakaistar sa balete na kahoy, na nagpapahiling bilang saindang magarbonh istaran. Sinda maikukumpara sa sarong dakul, magayon na lalaki asin babayi na may makinis na puting kublit, asin eleganteng mga gubin na may bulawan asin plata. 

Sa kontemporaryong paglaladawan, sinda tiglaladawan bilang gotiko arog kan halangkaw, guwapong lalaki saka magayon na babayi. Sinda man nagsusulot nin bistidang uso, nakaistar sa arog kan mansyon na garo mga harong na nakakagiromdom nin mga harong na may multo, asin magprobar na makisumaro sa mortal na sosyedad. An iba nagtutubod na ini sarong paagi tanganing maabot an saindang istaran, Dalaket, iyo an paagi nin paglaog sa mga kahoy na Dalaket. Ining mga linalang sinasabing nagdadakop nin tawo, tigdadara ninda sa saindang Kinaban, kun sain sinda nagkakaigwa ni bangkete para sa saindang biktima asin piriton ini na magkakan nin itom bagas, nilalaag sa irarom kan mahika asin gibuhon sindang mga bihag. 

Sa kontemporanyong paglaladawan, an Dalaketnon pirming ilinaladawan bilang makangangalas na kaakit-akit, mapusyaw na mga linalang na nakagubing nin regal na nagpapagirumdom kan principalia o maninaw na  klase kan Filipinas na inokupar kan mga Kastila.  Sinda aram sa pag-organisar nin magarbong mga bangkete o pamanggihan, na nagtetentar sa mga tawo na makisumaro sa saindang kakanon. Sa oras na an sarong tawo mag ubos kan saindang kakanon, sinda nasisiod o naooripon sa ibang kinaban na rona. An mga Dalaketnon bisto sa saindang kagayunan asin elitismo.  Sinda igwa nin mga kakayahan arog kan telekinesis asin pagdoble kan hawak, na nagtutugot sainda na makagibo nin mga nahihiling, buhay na kopya kan saindang mga sadiri na daing katapusan. An saindang kapangyarihan nagpapahiling kapag an saindang mga buhok asin mata nagigin kulay puti.

An mga Dalaketnon nagmantinir nin regular na nakikipag-olay sa mga tawo, ini sinda man na dai nakakaaram kan saindang tunay na pagkatawo bilang sarong engkanto. An mga gurang man nagtutubod susog sa mga osipon na an mga Dalaketnon igwa nin kakayahan na gibuhon na saindang kauri an ordinaryong mga tawo, gamit an mahiwaga na itom na bagas para sa katuyuhan na ini. Sinda pighona man na mga mortal na kaiwal kan mga engkanto na maboot. Naggikan sa linyada kan mga royal sa tahaw kan maraot na mga  engkanto, sinda man an nagseserbing mga namamahala. Sinda asosyado sa pagigin mga kagurangnan kan manlaen-laen na maraot na mga linalang arog kan *[[tiyanak]]*, *[[Aswang]]*, *[[Bal-Bal|bal-bal]]*, *[[Wakwak|wak wak]]*, *[[manananggal]]*, *[[amalanhig]]*, asin dawa na an *[[Aswang|tiktik]]* . 

## Dalaketnon sa Popular na kultura
An Dalaketnon hali sa rasa na itinampok sa serye na  *Pedro Penduko*  *asin Pedro Penduko Engkantao*, kun saen an mga duwende nilaladawan na pirming nakasulot nin  mga gubing na inspirasyong maikukumpara sa gotiko asin nag-oorganisar nin mga elegante-estilong Espanyol na mga pamanggihan. Midbid man sa saindang makakangalas na  kagayunan asin elitistang gawi, an mga Dalaketnon parehong nakakaakit asin nakatatakot  —saro man ini sa mga karakter na pangenot na si Josef bakong eksepsyon. Siya sarong *coño na* igwang  telekinesis asin an kakayahan nin pagdoble kan hawak. Siya nagtutugot na makagibo nin mga nahihiling asin buhay na mga  kopya kan saiyang sadiri sagkod pa man. An saiya man na mga kapangyarihan minarkahan nin sarong dramatikong pagbabago: nagigin puti an saiyang mga buhok asin mga mata sa kada pag-aktibo kaini. Alagad man ini may halaga sinda—nagdudugo an saiyang dungo bilang epekto kan paggamit kaini. 

## Toltolan