Rita Moreno

Si **Rita Dolores Moreno** (namundag, Rosa Dolores Alverío; Desyembre 11, 1931) sarong Puerto Rican-Amerikanong aktres, parabayle, asin parakanta. An  karera niya naglawig nang pitong polong taon; sa mga maonabihan na trabaho niya iyo an papel niya pagsuporta sa mga pelikulang musikal na *The King and I* asin an *West Side Story*. Siring man may papel siya sa laog nin pitong taon (1971-77) sa pang-aking programang telebisyon na The Electric Company na sarong seryeng pasali. Si Moreno saro sa doseng artistang ginana an apat na mayor na mga premyo sa lantad nin Amerikanong entertainment (EGOT): Oscar (1962), Emmy (1977, 1978), Grammy 1972) asin Tony (1975). Siya man an saro sa 23 katawo na nagkamit kan inapod na Triple Crown of Acting ta nakua niya an Academy, Emmy asin Tony na papremyo. Laen pa kaini, siya naduholan ni Presidente George Bush kan pinakahalangkaw na onra para sa sarong sibilyan, an Presidential Medal of Freedom. Siya an pinakaenot na Latinang aktres nakasikwit nin Oscar.

## Mga enot na taon

Si Moreno namundag sa pangaran na Rosa Dolores Alverío sa Humacao, Puerto Rico, sa mag'agom na Rosa María (née Marcano), sarong paratahi, asin Francisco José "Paco" Alverío, sarong paraoma. Dati siya ginahaan na "Rosita". Siya nagdakula sa lugar na Juncos asin inaki siya kan saiyang ina kan ini may edad pa sanang 17. An ina niya pinagmarhay na maghubo' sa Nweba York kan 1936 alagad dai kaiba an tugang niyang lalaking si Francisco. Dangan kaidto si Rita pinaghinako' na an apelyido kan saiyang kunyado, si Edward Moreno, an ikaduwang agom kan ina niya..

## Mga pinapelan sa Broadway, pelikula asin sa telebisyon

Kan 1945, sa edad na 13, nag-debut siya sa Broadway sa *Skydrift*. Enot niyang pasali sa kurtinang pirak iyo duman sa *So Young, So Bad* (1950). Dangan nagluwas siya sa sunod-sunod na pelikulang maoonabihan arog kan si musikal na *Singin' in the Rain* (1952) asin *The King and I* (1956) kun saen siya nagpapel bilang starlet sa enot asin oripon sa huri. Mga enot niyang taon sa karera medyo nadipisilan siya ta dakul na studio gusto siya ikaag sa mga papel na etniko o bilang sexpot. Kan 1961 nagngata siyang maghugot bako huli sa pagkadisganar sa karera kundi huli sa maribok asin guromon na relasyon niya ki Marlon Brando, alagad kan taon na iyan nanotahan siyang magayon an saiyang pagpapel bilang tampalasan na Anita sa *West Side Story*. An pag'akto niya igdi na nagpahiling siyang maliksing pagbabayle nagguno para saiya kan si Academy award para sa best supporting actress. An drama musikal pigngaranan na pinakamahusay na pelikula. Mga iba pang pelikula niya iyo an *Summer and Smoke* (1961), *Carnal Knowledge* (1971), asin *Slums of Beverrly Hills* (1998). Sa Broadway padagos siya nagiimbwelto asin kan 1975 iyo an ginana niya an Tony sa portrayal niya bilang Googie Gomez sa *the Ritz*. Sa entablado iba pa niyang maonabihan na papel iyo idtong sa *The Odd Couple* (1985-86), pagpabalik kan idtong Neil Simon play alagad tampok mga babaeng bida. Kan 2011 siya nagtampok sa *Rita Moreno: Life Without Makeup* na pigkawat sa California asin nahiling na gayo an saiyang sili-sili nang pag'uugali.
 
Parati man siyang magluwas sa telebisyon. Poon 1971 sundo 1977, siya nag'akto sa pang-aking pang-edukasyon na serye, The Electric Company. Kan 1972, nasikwit niya an Grammy para sa trabaho niya sa album kaini. Yaon man siya nagpapel sa The Muppet Show kan 1977 kun saen nakasikwit siya kan 1977 nin Emmy. Huli sa gawad na iyan, nagin siyang ikaduwang babae asin ikatolong persona makakua nin inapod na EGOT; amay pa nakua man an siring ni Helen Hayes. Kan 1978, si Moreno nakua niya an ikaduwang Emmy para sa paghingoa duman sa The Rockford Files. Dangan nagluwas siya bilang sarong madre sa drama sa preso na Oz (1997-2003), asin may mga papel siya bilang bisita sa magkapirang mga serye kaiba na diyan an The Golden Girls, Miami Vice, Murphy Brown, asin Ugly Betty.

## Personal

Si Moreno naagom si Leonard Gordon kan 1965 kun kiisay siya igwang sarong aki, si Fernanda Gordon. Nagadan an agom niya kan 2010. Alagad, si Moreno hararom na namoot na gayo sa aktor na si Marlon Brando asin nagkaigwang walong taon na relasyon igdi na pabalik-balik,  asin nagngata na maghugot kan 1960 huli sa depression na namate kan napirit siyang ipa-awas an binabados niya ki Brando ta an huri iyo an gusto. 

Kan 2013, si Moreno nagsurat kan saiyang autobiograpiya, titulado: Rita Moreno. 

## Mga gawad asin onra

Mga premyo asin onra iginawad sa saiya:
* Academy Award for Best Supporting Actress (*[[West Side Story (film)|West Side Story]]*), 1961
* Golden Globe Award for Best Supporting Actress (*West Side Story*), 1961
* Joseph Jefferson Award: Best Chicago Theatre Actress, 1968
* Grammy Award for Best Album for Children (*[[The Electric Company|The Electric Company Album]]*), 1972
* Tony Award for Best Featured Actress in a Play (*[[The Ritz (play)|The Ritz]]*), 1975
* Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program, 1977
* Emmy Award for Outstanding Guest Actress – Drama Series (for *[[The Rockford Files]]*), 1978
* Sarah Siddons Award for her portrayal of Olive Madison in the female version of *[[The Odd Couple]]*, 1985
* Library of Congress Living Legends Award, April 2000
* The Hispanic Organization of Latin actresses (HOLA) renamed their Award for Excellence in her honor (known as the HOLA Rita Moreno Award for Excellence since 2000)
* Special Recognition Award from the International Latin Music Hall of Fame, 2001
* Presidential Medal of Freedom from President George W. Bush, June 2004
* A star on the Hollywood Walk of Fame
* Inducted into the California Hall of Fame, 2007
* National Medal of Arts from President Barack Obama, 2009
* Hispanic Organization of Latin actresses (HOLA) Lifetime Achievement Award, 2010
* Latin Grammy Lifetime Achievement Award, 2012
* Screen Actors Guild Life Achievement Award, 2013 (presented on Saturday, January 18, 2014)
* Kennedy Center Honors Lifetime Artistic Achievement Award, 2015
* Honorary doctorate of music, awarded by the Berklee College of Music, May 7, 2016.

### Mga pelikula

## Toltolan