Osipon kan Romania

Ang osipon kang Romanya ay ang koleksiyon kang tradisyon kang Romanyos. Ang isang tampok ng kultura ng Romania ay ang nag-aatubang sa pagitan ng alamat at natutunang kultura, na tinubuhon ng dalawang salik. Sa saro, an rural na katangian kan mga komunidad sa Romania ay nagresulta sa sarong pambihirang mahalaga sa malikhaing tradisyonal na kultura. An mga katutubong likha (an pinakakilala ay an ballad na Miorița) ay an pangunahing pampanitikan genre hanggang sa ika-18 siglo. An silang pinagmumulan ng inspirasyon para sa mga nilinang na takalikha at isang modelo ng istruktura. Pangalawa, sa mahabang panahon ang natutunang kultura ay pinamamahalaan ng mga opisyal at panlipunang utos at binuo sa paligid ng mga korte ng mga prinsipe at boyars, gayundin sa mga monasteryo.                                                                                                                                               

## Pangkagabosan na Paghiling

### Paglalang kan kinaban
Nagsasabi an storya na ginibo nin Diyos an Kinaban sa tabang kan mga hayop, alagad an Diyablo naghihingoha na olangon an saiyang tigpaplano. Halos kadaklan nin bersyon, bago an kinaban nag-eksister, an sarong daing kapundohan  na kadagatan na tig aapod na Apa Sâmbetei iyo an harong nin Diyos asin kan Diyablo, na pighihiling bilang kagurangnan asin mga surugoon imbes na mga kapantay sana. Sa mga istoryang ini an Diablo inaapod na "Nefârtatul" asin iyo an medyo lolong na tugang nin Diyos sa mga bersyon kan mga istoryang folk. An mga istoryang ini minapahiling bako sanang sa mga osipon kan Romanya, kundi pati sa mga tataramon kan Aromanya, Slavic Macedonian asin Bulgaryan. An desisyon na lalangon an Kinaban, isinugo nin Dios an Diablo na magdara nin sarong dakop na dalipay hale sa daga kan Kadagatan kan Kinaban sa saiyang banal na ngaran. An Diablo nagpoon asin nagprobar na iluwas ini sa saiyang pangaran imbes, alagad dai naging mapanggana sagkod na dai niya ini iluwas sa ngaran nin Diyos.  Pagkatapos na porbaran na iapon an Dios hale sa Kinaban sa lambang saro sa apat na enot na direksyon, siya naglikay sa krus na saiyang ginuhit sa daga mismo.

### Gikanan kan karatan
An ibang pagkasaysay, na mas harani sa biblikal na pagkasaysay, nagsasabi na ang diablo saro sa dating kakampi kan Diyos. An Diablo, alagad, nagprobar na magrebelde, asin, bilang simbag, binuksan nin Dios an kalangitan tanganing sia mahulog sa Daga. Sa takot na an Langit tibaad mawara an arkanghel na si Miguel kaya nagyelo an mga demonyo na dai pa nahuhulog sa impiyerno. Konektado ini sa konsepto kan mga kaugalean sa kalag, kun saen an lambang kalag dae tigpapaagi pasiring sa langit kan mga demonyong ini, na pinipirit ining maglaog sa impiyerno. Nagtao man ini nin kasabihan sa Romaniano na până ajungi la Dumnezeu, te mănâncă sfinții ("bago ka makaabot sa Dios, kakakanon ka kan mga banal")

### Gikanan nin Dios
An saro pang perming hapot na pighahampang iyo an ginikan nin Diyos, na ipinaagi sa garo munyika na Ruso ; bago an lambang Diyos igwa nin ibang Diyos na naggibo saiya. Kaya ipinahimo an paggibo nin pangaran na ginamit kan Biblia para sa Dios, an mga Oltenian nagtutubod na an enot na Dios inaapod na Sabaoth, na sinundan ni Amon, Apollo, an Kaglalang na Dios kan Biblia asin, sa katapustapusi, si Jesukristo .

### An Kinaban
Dawa pagkatapos na an Kristiyanong imahe asin simbolismo naging parte kan kulturang Romaniyo, an Inang Kinaban pigbibisto bilang an agom nin Diyos, an langitnon na Ama

An ginikanan kan mga bukid ipinapaliwanag sa nagkapirang paagi kan mga kultura kan manlaen-laen na rehiyon kan Romanya. An sarong pagkasaysay iyo na an mga bukid na nabuo bilang kasimbag sa paghagad nin Diyos sa Kinaban na atamanon an gabos na buhay, na kun saen an daga nagkurog asin nagbunga nin mga bukid. An saro pang bersyon nagsasabi na an Kinaban dakulaon nganing magkaigo sa irarom kan kalangitan, kaya an mga bukid nagtaas. Minsan, an mga pagkasaysay na ini may kaibang imahen nin saro o nagkapirang Harigi kan Kinaban, na nagsusustensya sa daga hale sa ibaba asin ibinubugtak sa irarom kan mga bukid. An mga linog parateng inaatribwir sa pagdulag kan daga huli sa danay na pag-hiro kan Diyablo sa mga hariging ini, na pigtogdok kan Diyos asin kan saiyang mga anghel sa panahon nin pag-ayuno.

### An mito kan mga Blajini
An etimolohiya kan tataramon na blajin iyo an Slavonian na blažĕnŭ na boot sabihon 'maboot, marhay an pag-iisip na tawo. Susog sa kalendaryong Kristiyano, an mga Romanyano gikan sa Banat, Transylvania, Bucovina asin Maramureș na mga kondado nagseselebrar kan Pasko nin Pagkabuhay-liwat kan Blajini sa enot na Lunes pagkatapos kan Domingo ni San Tomas. An Pasko nin Blajini inaapod man na Pasko nin mga Kagadanan na Pasko nin Pagkabuhay. An mga Romanyano sa pankagabusan pighihiling an Kinaban bilang sarong disko. An ibang Kinaban na ini pig-iimahinar bilang sarong salming na imahe kan planeta, asin bilang harong kan mga nilalang na inaapod na Blajini ("mga maboot/maboot an puso"), minsan tinatawan nin pangaran na Rohmani sa Bucovina. Tigpapabisto sinda bilang antropomorpiko asin halipot, minsan igwa nin payo nin daga. Sinda magsalang ilinaladawan na may maraot na intension o igwa nin dakulang paggalang sa Dios asin namumuhay na daing kasalan. Sinda pigkokonsiderar na nag-aayuno sa bilog na taon, asin sa siring naggigibo nin dakulang serbisyo sa mga tawo.

An bakasyon kan Romanya *na Paștele Blajinilor* (An Pasko nin Pagkabuhay-liwat kan Blajini) sarong paagi tanganing makabayad sa mga pakinabang na dara ninda. Ninhuli ta sinda nakaistar na solo, mayo sindang paagi na maaraman kun nuarin maabot an pasko nin pagkabuhay-liwat. Ini an rason kun tano ta an mga Romaniyo nagkakakan nin mga sogok na tinina asin pinapabulos an mga shell pasiring sa baba, hale duman nagtutubod sinda na makakaabot sinda sa *Apa Sâmbetei*, asin hale duman pasiring sa Blajini. An mga Blajini sarong dai nahihiling na konektor sa pag ultanan kan panlaog asin banal na planeta.

An blajin man buot sabihon sarong gadan na aki na dai nag-ako kan bendisyon kan Espiritu Santo. An etnograpo na si Marian Simion Florea nagsurat: *An mga Blajini mga gibo-gibo sanang linalang, mga inkarnasyon nin mga gadan na aki na dai pa nabunyagan na nabubuhay sa poro kan Kinaban, harani sa Banal na tubig (kan Sabado)*. Tiglikinaw ini sainda bilang mga gikan kan aki ni Adam Set. Dati an iba an paghona nabubuhay sa kataed nin mga tawo sa daga, alagad si Moises, kan maheling an saiyang banwaan na tig aabuso ninda, binaranga an katubigan asin, pakatapos an saiyang banwaan makaatras pasiring sa ligtas na lugar, pigbubo an tubig pabalik sa sainda, na ipinadara sa saindang presenteng erokan.

Para sa pagselebrar kan kalag kan mga gadan o mga barkada, an mga Romanyano hale sa mga nasambit na mga kondado naghahagad nin mga pagkakan sa kapiyestahan asin idinodolot ini, sa sementeryo, harani sa mga lobongan, pagkatapos kan relihiyosong misa asin bendisyon, sa gabos na muyang maggirumdoman asin pagtao kan saindang respeto sa gadan. Nag-oogma sinda sa paggirumdom sa nagadan.

### Eskatolohiya
An pinakaprominenteng simbolo na may koneksyon sa katapusan kan mga panahon iyo an linog . An pag-awas kan tubig asin pagrasay kan mga bukid, koronektado ini sa mayormenteng kawsa kan kawaraan nin pagtubod na nagpaparikas kan pagkarumpag kan mga Harigi kan Kinaban. An iba nag-aatribwir kan mga linog sa Kinaban (na buhay, asin kun kaya nakakamate) na nakakarealisar kan maraot na mga paagi nin mga tawo, asin nagtatakig sa takot. An ibang pambihirang natural na mga pangyayari arog kan mga eklips o kometa nahihiling bilang tanda kan paabot na kapahamakan. 

Kun an mga patanid na ini dai mangyari, an Diyos an mapoon kan Katapusan kan Kinaban. An mga imahe arog kan madiklom na aldaw, nagdudugo na bulan asin nagrarata na mga bitoon konektado sa kapinunan kan Katapusan kan Panahon. Tolong santo (parati sa mga persona ni Enoch, Juan asin Elyas) an pigsasabing nagdigdi sa Kinaban tanganing ibareta an mga pagprobar kan Diablo na raoton an kinaban, kun saen sinda gagadanon sa paagi nin pagputol kan payo. An kalangitan asin an Daga susuloon asin an Daga lilinigan, tanganing an kaglalang kaiyan magbaba dian. An doros sinasabing nagpapalid kan mga abo kan mga tawo asin tinitipon sinda sa kababan nin safed, kun saen gigibohon an huring paghukom

An mga pinagkukuanan hale sa Maldova asin Bucovina nagtataram man manongod sa sarong dakulang hukbo na pinangenotan kan emperador na si Konstantino, na iyo an masakop kan gabos na estado kan kinaban, asin magadan an gabos apwera sa nagkapirang puro, na iyo an mag-iistar giraray sa Kinaban. Saro pa, kun dai mag-abot an hukbo, susuloon kan Diyos an daga asin dadarahon an *mga Blajini* nganing dumn mabuhay, si Hesukristo sinasabing maabot asin iyo an magibo nin bagong kinaban arog kan saiyang ama na naenot saiya. An bakong gayong lakop na pagtubod iyo an sarong depinidong pagkaraot kan kinaban, kun saen an Diyos asin an Diyablo babangaon an kalag kan mga gadan sa saindang sadiri asin magreretiro sa Bulan, na pigsasabe na ginibo sa imahe kan kinaban nganing magserbing lugar nin pag-atras pagkatapos kan pagkalaglag kan Kinaban. 

## Karakteristiko
Nakabuhay an makukusog na tradisyon nin huli sa rural na karakter kang Romaniyan na komunidad na nagresulta sa sarong dai katubodtubod na buhay asin mapag imbentong tradisyonal na kultura. An mayaman na mga tradisyon kan Romanya nabuhay sa kadakol na mga pinagkukuanan, na an iba kaini naenot pa sa pagsakop kan Roma. An tradisyonal na mga gibo kan mga tawo kabali an pag-kurit sa kahoy, mga seramika, paghapag asin pagtahi kan mga tela, mga dekorasyon sa harong, bayle, asin manlaen-laen na musikang mga tawo. An mga etnograpo ini nagporbar na magkua sa laog kan nakaaging duwang siglo nin dakol na elemento sagkod sa mapupuwede: an Mueyo kan Romanyan Peasant asin an Romanyan na akademya iyo an pangenot na institusyon na sistematikong nag-oorganisar kan datos asin nagpapadagos kan pagsiyasat.

An kahoy pinakaenot na piggamit sa pagtogdok kaidto nin harong asin an mga magagabat na kahoy iyo an ginigibong pangdekorasyon. Sa Maramureș, an kahoy ginamit sa paggibo nin mga makangalas na estruktura arog kan mga simbahan o trangkahan; sa Dobruja, an mga gilingan na gibo sa kahoy, asin sa mabukid na mga rehiyon an matagas na kahoy ginagamit nin pantahob sa atop. Tanganing mapreserbar an tradisyonal na harong, dakol na museo sa baryo an ginibo kan nakaaging siglo sa bilog kan Romania, arog kan Village Museum sa Bucharest, asin an Traditional Popular Civilization ASTRA Museum sa Sibiu o an Oltenian Village Museum sa Râmnicu Vâlcea .

Lino an komun na piggagamit sa paggibong tela na pigsasalak sa lana pag taglipot. Pigburdahan nin tradisyonal na mga motibo na nagkakaiba-iba sa kada rehiyon. An itom an pinaka-komun na kolor na piggagamit, mantang an pula sagkud asul iyo an nangingibabaw sa nagkapirang lugar. Sa tradisyon, lalaki an nagsusulot nin puting kamiseta asin pantalon (kun gibo sa lana inaapod ining ițari) na may mahiwas na paha na anit, kadaklan sa ibabaw kan kamiseta, asin sarong vest na minsan gibo sa anit asin may burda. Nagsusulot sinda nin botas na gibo man sa anit asin nakabugkos sa bitis na pig-aapod na opincă asin nagsusulot sinda nin kupya na dae pararehas an disenyo sa kada rehiyon. An pigsusulot man kan mga babaye puting palda asin kamiseta na may vest. Nagsulot sinda nin apron na inaapod șorț o cătrință na may burda man asin sarong pandong na inaapod basma; pag espesyal an okasyon nagsusulot sinda nin mas magayon na mga suluton.

Tugtog asin bayle an nagrerepresentar nin sarong buhay na parte kan osipon kan Romanya asin igwa nin dakulang klase nin mga genre asin bayle sa musika. Buhay na maray ang tugtog sa pagtiripon asin nagpapahiling ini nin mga impluwensya kan Bulkan asin Hungarian. Sentimental na tugtog, alagad, iyo ini an inaapresyar, asin an mga Romanyano pigbibilang an saindang doina (sarong mamundong kanta magsalang manongod sa harong nin saro o manongod sa pagkamoot, na kinomponer na garo sarong epikong balada) na daing kapares sa kinaban. Si Maria Tanase pigkokonsiderar na saro sa pinakabistadong parakanta kan mga Romaniano asin ngonian si Gregori Lese asin Taraful Haiducirul duwa sa mga pinakabantog na paratugtog. An mga bayle buruhay saka partisado sa bilog na Romania kan dakulang bilang nin mga grupong propesyonal asin amateur, kaya pinapagdanay na buhay an tradisyon; An Hora saro sa pinakabantog na mga bayle nin grupo alagad an mga bayleng folk kan mga lalaki arog kan calusari na lagpasado an pagkakomplikado asin idineklara kan UNESCO na "Obra Maestra kan Oral asin Intangible Heritages kan Katawohan".

Igwa na an mga Romano poon pa kan suanoy, mga kaugalian, osipon asin rawitdawit manungod sa pagkamoot, pagtubod, mga hade, mga prinsesa, asin mga bruha. An mga etnologo, pagrarawitdawit, parasurat asin historyador nagporbar kan nakaaging siglo na magkasararo asin magpreserbar nin mga osipon, rawitdawit, balada asin nagprobar na iladawan. An mga pag-uugali na kaiba sa nagkapirang panahon kan taon iyo an colinde - mga kanta kan Romanyano, sorcova sa Bisperas kan Bagong Taon o an kaugalian kan Martisor sa inot na aldaw kan Marso na minamarka kan tigsoli. An ibang mga kaugalian posibleng hale sa mga panganong hinalean bago an panahon kan mga Kristiyano, arog kan kaugalian na nakakaparani sa uran na paparuda sa tig-init, o an nakatago na lawgon kan mga tawo o *si Ursul* (an oso) asin *Capra* (an kanding) sa taglipot.

Tibaad an pinakabistado palan na paratipon kan mga osipon iyo an nobelista na si lon Creanga na magayon saka marhay na tataramon, nagbilog sa saindang klasikong porma nin mga istorya arog kan *Harap Alb* (sa haros, "The White Moor") o *Fata babei și fata moșului* ("Aki kan gurang na babae saka aking babae kan gurang na lakake"). Saka an pararawitdawit na si Alecsandri Vasile nagpublikar kan pinakamapangganang bersion kan balada na Miorita ( *The Little Ewe* ), an mamondong pilosopikong rawitdawit na nasa tahaw kan sarong simpleng aksion: an pakana nin duwang pastor na gadanon an ikatolong pastor nin huli ta nauri sinda sa kayamanan. An saro pang bistadong editor nin mga osipon iyo si Petre Ispirescu na, kan ikadisinwebeng  siglo nagpublikar nin sarong makangalas na bilang kan mga tono na igwa nin dakulang bilang nin mga halipot na nobela asin osipon hale sa popular na mitolohiya. Nakatahaw sinda sa popular na karakter arog kan prinsipe Fat-Frumos (an Romanian na " Prinsepe Charming"), an prinsesa na si Ileana Cosanzeana an kontrabida na si Zmeu o Capcaun, an dragon na si Balaur o an mga makangangalas na pagkatawo arog kan marhay na Zana asin an maraot na si Muma Padurii