Leviathan

An **Leviatan** ( /l ɪ ˈ v aɪ . ə θ ən /  ;  ) sarong demonyong halas sa dagat na namidbid sa teolohiya asin mitolohiya. Ini pinagsambit sa nagkapirang libro kan Hebreong Biblia, kabali an Mga Salmo, an Libro ni Job, an Libro ni Isaias, asin an pseudepigraphical na Libro ni Enoc . An Leviatan parati sarong representasyon nin kariribokan, na nagbabanta na kakanon an mga isinumpa kun matapos na an saindang buhay. Sa katapustapusi, ini napara. An Kristianong mga teologo ipinamidbid an Leviatan sa demonyo kan nakagagadan *na pag-imon* sa kasalan . Susog sa mga diagram kan Ophite, an Leviathan nag-eencapsulate kan espasyo kan materyal na kinaban.

Sa Gnosis, sinasakop kaini an kinaban siring sa sarong bilog asin sinasalak an mga kalag kan mga tawong sobra an pagkadukot sa materyal na mga bagay, kaya dai ninda maabot an rona kan kapanoan nin Dios sa ibong, na kun saen minagikan an gabos na karahayan. Sa Hobbes, na nagkukua sa Job 41:24, an Leviathan nagigin sarong metapora para sa omnipotencia kan estado, na nagmamantenir kan sadiri sa paagi nin pag-edukar sa gabos na kaakian na pabor kaini, sunod-sunod na henerasyon. An ideyang ini nin sarong daing sagkod na kapangyarihan na 'nagpapakakan' sa saiyang padagos na nagdadakulang mga namamanwaan nakabasar sa sarong konsepto nin edukasyon na mekanikal na naghuhurma kan memorya. Ini man nakabasar sa sarong marahay-maraot na dualismo: sarong hipotetikal na natural na ley na susog sa kun saen an tawo sarong lobo sa tawo, asin an mga ley kan estado na pigpapaagi sa pedagohiya bilang Leviathan para sa katuyuhan na makontrol an siring na makatatakot na mga kondisyon. 

An Leviatan kan Libro ni Job sarong repleksyon kan mas gurang na Cananeo *na si Lotan*, sarong enot na halimaw na nadaog kan diyos na si Baal Hadad .   An mga pagkakaagid sa papel kan Mesopotamian Tiamat na nadaog ni Marduk haloy nang pigbubugtak sa mitolohiya nin pagkumpara, siring man an mas mahiwas na mga pagkumpara sa mga naratibo nin dragon asin halas sa kinaban, arog kan paggadan ni Indra ki Vrtra o paggadan ni Thor ki Jörmungandr .  An Leviatan yaon man sa Hebreong Biblia bilang sarong metapora para sa sarong makapangyarihan na kaiwal, orog na an Babilonya ( Isaias 27:1). An nagkapirang iskolar kan ika-19 siglo pragmatikong ininterpretar iyan na nanonongod sa darakulang linalang sa tubig, arog baga kan buaya .  An tataramon kan huri ginamit bilang termino para sa *dakulang [[balyena]]* asin para sa mga halimaw sa dagat sa pankagabsan.

## Etimolohiya asin ginikanan

Si Gesenius (kaiba an iba pa) nagrason kan pangaran na  kinua sa ugat  *lwh* "mag-ipit; mag-iriba", na may hulapi na adhetibo , para sa literal na kahulugan kan "nakaputos, nakabirik sa mga pilo".  Kun ini yaon, an hulapi kan adhetibo na  (kontra sa -ון) dai man napapatunayan apwera sa Nehushtan, na an etimolohiya dai aram; an ת mangangaipo man nin paliwanag, ta an Nechushtan nabuo gikan sa *neḥošeṯ* asin an Leviathan gikan sa *liveyah* ; an normal-pattern fs adhetibo iyo an לויון, *liveyon* . An ibang mga pilologo, kaiba si Leskien, naghona na ini sarong dayuhan na tataramon na inutang.  An ikatolong eskwelahan pigkokonsiderar ining sarong proper noun.  Iprinoponer ni Bauer an לוית+תן, para sa "korona nin halas." 

An pangaran asin an mitolohikong pigura parehong direktang pagpapadagos kan Ugaritic na halimaw sa dagat *na si Lôtān*, saro sa mga surugoon kan diyos kan dagat na si Yammu na nadaog ni Hadad sa *Baal Cycle* .   An pagkasaysay kan Ugaritic igwa nin mga kulang, na dai malinaw kun baga an nagkapirang frase naglaladawan saiya o sa ibang mga halimaw na yaon sa kamot ni Yammu arog kan Tunannu (an biblikal na Tannin ).  Kadaklan sa mga iskolar minaoyon sa paglaladawan ki Lôtān bilang "an dulag na halas" ( *bṯn brḥ* )  alagad pwede o bako siyang "an nagkukubogkubog na halas" ( *bṯn ʿqltn* ) o "an makapangyarihan na may pitong payo" ( *šlyṭ d.šbʿt rašm* ).  An saiyang papel garo baga pig-isip na kan mas naenot na halas na **si Têmtum** na an kagadanan sa kamot ni Hadad ilinaladawan sa mga selyo kan Siria kan ika-18-16 na siglo&nbsp;BC. 

An mga halas sa dagat prominente sa mitolohiya kan suanoy na Haraning Sirangan .  Sinda pinatunayan kan ika-3 milenyo&nbsp;BC sa ikonograpiya kan Sumeria na naglaladawan kan diyos na si Ninurta na dinadaog an sarong halas na may pitong payo . Ordinaryo na para sa mga relihiyon sa Haraning Sirangan na maglaog nin sarong *Chaoskampf* : sarong kosmikong laban sa pag-oltanan nin sarong halimaw sa dagat na nagrerepresentar kan mga pwersa nin kariribokan asin sarong diyos na kaglalang o bayani sa kultura na nag-iimponer nin areglo sa paagi nin pwersa.  An mito nin paglalang kan Babilonya naglaladawan kan pagkadaog ni Marduk sa diosang halas na si Tiamat, na an hawak ginamit sa paglalang kan kalangitan asin daga . 

## Tanakh
An Leviatan partikularmenteng nasambitan nin anom na beses sa Tanakh . 

Job 41:1–34 is dedicated to describing him in detail: "Behold, the hope of him is in vain; shall not one be cast down even at the sight of him?" Included in God's lengthy description of his indomitable creation is Leviathan's fire-breathing ability, his impenetrable scales, and his overall indomitability in Job 41.In Psalm 104, God is praised for having made all things, including Leviathan, and in Isaiah 27:1, he is called the "tortuous serpent" who will be killed at the end of time.

## Judaismo

An mga pinagkukuanan kan mga Judio sa huri ilinaladawan an Leviatan bilang sarong dragon na nabubuhay sa ibabaw kan mga burabod kan Rarom asin na, kaiba an lalaking halimaw na si Behemot, paglilingkodan sagkod sa mga matanos sa katapusan kan panahon. An Libro ni Enoch (60:7–9) naglaladawan ki Leviatan bilang sarong babaeng halimaw na nag-eerok sa tubigon na bungaw (bilang Tiamat ), mantang si Behemot sarong lalaking halimaw na nag-eerok sa disyerto nin Dunaydin ("sirangan kan Eden"). 

Sa Jewish midrash (mga paliwanag kan Tanakh), sinasabi na an Dios orihinal na nagprodusir nin sarong lalaki asin sarong babaeng leviatan, alagad ta tibaad sa pagdakol kan mga klase makaraot kan kinaban, ginadan nia an babae, na itinagama an saiyang laman para sa bangkete na itatao sa mga matanos sa pag-abot kan Mesiyas .   An kaparehong deskripsyon minalataw sa Libro ni Enoc (60:24), na naglaladawan kun pano an Behemot asin Leviatan aandamon bilang parte kan sarong eskatolohikal na pagkakan.

An komentaryo ni Rashi sa Genesis 1:21 inootro an tradisyon:**an ...** **mga halimaw sa dagat** : An dakulang sira sa dagat, asin sa mga tataramon kan Aggadah (BB 74b), ini nanonongod sa Leviatan asin sa agom kaini, huli ta linalang Niya sindang lalaki asin babae, asin ginadan Niya an babae asin inasinan siya para sa mga matanos sa maabot na panahon, huli ta kun sinda magdadakol, an kinaban dai makakaeksister huli sainda. הַתַּנִינִם an nakasurat.   Sa Talmud *Baba Bathra 75* sinasabi na an Leviatan gagadanon asin an laman kaini pagseserbing bangkete sa mga matanos sa [an] Panahon na Maabot asin an kublit kaini gagamiton sa pagtahob kan tolda kun saen mangyayari an bangkete. An mga dai maninigong magkakan kan laman kaini sa irarom kan tolda puwedeng mag-ako nin manlaen-laen na gubing kan Leviatan na manlaen-laen poon sa mga tahob (para sa mga medyo maninigo) sagkod sa mga anting-anting (para sa mga bakong maninigo). An natatadang kublit kan Leviatan ibubugtak sa mga lanob kan Jerusalem, na sa siring naliliwanagan an kinaban paagi sa liwanag kaiyan. An kapiyestahan nin Sukkot (Kapiyestahan nin mga Payag-payag) kun siring tinatapos sa sarong pamibi na sinasabi sa pagluwas sa *sukkah* (payag-payag):

: "Magin logod an saimong kabotan, Kagurangnan na samong Dios asin Dios kan samong mga apoon, na kun paanong ako nag-otob asin nag-erok sa sukkah na ini, siring man logod ako maninigo sa maabot na taon na mag-erok sa *sukkah kan kublit ni Leviatan* . Sa masunod na taon sa Jerusalem." 

An dakulaon na kadakulaan kan Leviatan ilinadawan ni Johanan bar Nappaha, na saiya nagpoon an haros gabos na aggadot manungod sa halimaw na ini:

: "Sarong beses naglunad kami sa sarong barko asin nahiling an sarong sira na nagluwas kan saiyang payo sa tubig. Igwa siyang mga sungay na nakasurat: 'Ako saro sa pinakamaraot na linalang na nag-eerok sa dagat. Ako tolong gatos na milya an laba, asin minalaog ako ngonyan sa mga panga kan Leviatan'".  

Kun an Leviatan nagugutom, an bareta ni Rabbi Dimi sa ngaran ni Rabbi Johanan, nagpapaluwas siya hale sa saiyang nguso nin init na gayo na nagpapabukal kan gabos na tubig kan hararom, asin kun ibubugtak niya an saiyang payo sa Paraiso mayo nin buhay na linalang na makakatagal kan hamot niya.  An saiyang erokan iyo an Dagat Mediteraneo .  

Sa sarong osipon na nakasurat sa Midrash na inaapod na *Pirke de-Rabbi Eliezer* sinasabi na an sira na naghalon ki Jonas haros nakalikay na kakanon kan Leviathan, na nagkakakan nin sarong balyena kada aldaw.  

An hawak kan Leviatan, orog na an saiyang mga mata, igwa nin dakulang kapangyarihan sa pag-ilaw. Ini an opinyon ni Rabbi Eliezer, na, sa laog nin sarong paglayag kaiba si Rabbi Josue, nagpaliwanag sa huri, kan natakot sa biglang paglataw nin sarong makinang na liwanag, na iyan posibleng naggikan sa mga mata kan Leviatan. Sinambit niya an saiyang kaibaiba sa mga tataramon sa Job 41:18:

: "Sa saiyang mga pangangaipo an liwanag minasirang, asin an saiyang mga mata garo mga tabon-tabon kan aga". 

Alagad, sa ibong kan saiyang supernatural na kusog, an leviathan natatakot sa sarong sadit na ulod na inaapod na "kilbit", na nagkakapot sa mga hasang kan darakulang sira asin ginagadan sinda.  

Sa ika-onseng siglo na piyyut (relihiyosong rawitdawit), *Akdamut*, na pig-aawit sa *Shavuot* (Pentecostes), pig-iimahinar na, sa katapustapusi, gagadanon nin Diyos an Leviatan, na ilinaladawan na igwa nin "makosog na mga palikpik" (asin, kun siring, sarong kosher na sira, bakong sarong dai makakakan na halas o buaya), asin ini magigin sarong masustansiyang halas o buaya bangkete para sa gabos na matanos sa Langit.

Sa Zohar, an Leviathan sarong metapora para sa kaliwanagan. An Zohar nagsasabi na an osipon kan mga matanos na nagkakakan kan kublit kan leviathan sa katapusan kan mga aldaw bakong literal, asin sarong metapora sana para sa kaliwanagan.  Detalyadong sinasabi man kan Zohar na may agom an Leviatan.  Inaasosyar man kan Zohar an metapora kan leviathan sa "tzaddik" o matanos sa Zohar 2:11b asin 3:58a. An Zohar inaasosyar ini sa "briach" an poste sa tahaw kan mga tabla kan tabernakulo sa Zohar 2:20a. Pareho, asosyado sa Sefira kan Yesod. 

Susog ki Abraham Isaac Kook, an Leviathan – sarong singular na linalang na mayong agom, "an ikog kaini ibinugtak sa saiyang nguso" ( Zohar ) "na naglilibot asin minasakop sa bilog na kinaban" ( Rashi sa Baba Batra 74b) – nagpoproyekto nin sarong buhay na metapora para sa nakatagong pagkasararo kan uniberso. An pagkasararong ini mahahayag sana sa maabot na panahon, kun an mga matanos magkakakan na kan Leviatan. 

## Kristiyanismo
 
An Leviatan pwede man gamiton bilang imahe kan demonyo, na nagsasapeligro pareho sa mga linalang nin Diyos — sa paagi nin pagprobar na kakanon sinda — asin sa linalang nin Diyos — sa paagi nin pagtakot kaini nin kariribokan sa katubigan nin Kaguluhan.   Sarong "dragon" ( *drakon* ), na iyo an usual na traduksiyon para sa leviathan sa Septuagint, minalataw sa Libro nin Kapahayagan . Dawa ngani an Lumang Tipan dai man lamang nagpapamidbid kan leviatan sa demonyo, an pitong payo na dragon sa Libro nin Kapahayagan malinaw na iyo.  Sa paagi kaini an laban sa pag-ultanan nin Diyos asin kan mga primordial na halimaw nin kariribokan nagbalyo sa laban sa pag-ultanan nin Diyos asin kan demonyo.  Sarong beses sana, sa Libro ni Job, an leviathan pigtradusir bilang "halimaw sa dagat" ( κῆτος, *ketos* ). 

Sa minasunod na kapitulo, sarong hayop na may pitong payo, na ilinadawan na may parehong mga tampok kan dragon kaidto, nagbutwa hale sa katubigan na nagtatao nin kapangyarihan sa sarong Hayop kan Kinaban. An pagbanga kan mga hayop sa halimaw na tubig asin saro na mara na daga posibleng sarong paggirumdom sa makangingirhat na padis na Leviatan asin Behemot.  Kaoyon kan Isaiah 27:1, an dragon gagadanon nin Dios sa huring aldaw asin iaapon sa bungaw.   An pagkapara kan halimaw na kariribokan nagbubunga nin sarong bagong kinaban nin katoninongan, na mayong ano man na bakas nin karatan. 

Si Jeronimo nagkokomento sa Salmo 104:26 na "ini an dragon na pinalayas sa Paraiso, na nagdaya ki Eva, asin tinogotan sa kinaban na ini na mag-aling-aling sa sato. Pirang monghe asin klerigo an pinabagsak kaini! "Sinda gabos naglalaom saimo na tawan sinda nin kakanon sa tamang panahon," huli ta an gabos na linalang nin Dios nabubuhay sa Saiyang pagboot." 

Si Peter Binsfeld pigklasipikar an Leviathan bilang demonyo nin pag-imon, bilang saro sa pitong Prinsipe kan Impiyerno na katumbas kan pitong nakagagadan na kasalan. An Leviathan nagin asosyado sa, asin tibaad orihinal na pigtutukoy kan, biswal na motibo kan Hellmouth, sarong makangingirhat na hayop na sa saiyang nguso an mga sinumpaan nawawara sa Huring Paghukom, na nakua sa arte kan Anglo-Saxon poon kan mga 800, asin kan huri sa bilog na Europa.  

Isinusuherir kan Revised Standard Version kan Biblia sa sarong nota sa ibaba kan Job 41:1 na an Leviatan tibaad ngaran kan buaya, asin sa sarong nota sa ibaba kan Job 40:15, na an Behemot tibaad ngaran kan hipopotamo . 

## Satanismo

Si Anton LaVey sa *The Satanic Bible* (1969) igwa nin Leviathan na nagrerepresentar kan elemento kan Tubig asin kan direksyon kan sulnupan, na ilinilista ini bilang saro sa Apat na mga Prinsipe kan Impiyerno . An asosasyon na ini inspirasyon kan demonyong hirarkiya gikan *sa The Book of the Sacred Magic of Abra-Melin the Mage* . An Simbahan ni Satanas naggagamit kan mga letrang Hebreo sa lambang punto kan Sigil ni Baphomet tanganing irepresentar an Leviatan. Nagpopoon sa pinakahababang punto kan pentagram, asin pagbasa nin kontra-relo, an tataramon mababasa na "לויתן": (Nun, Tav, Yod, Vav, Lamed) Hebreo para sa "Leviathan". 

## Gnostisismo

An Ama kan Iglesya na si Origen inakusaran an sarong Gnostikong sekta na nagsasamba sa biblikal na halas kan Hardin nin Eden . Kaya, inapod niya sindang mga Ophite, na nginaranan sa halas na dapat nindang sambahon.  Sa sistemang ini nin pagtubod, an Leviathan minalataw bilang sarong Ouroboros, na nagbubulag kan banal na rona sa katawohan sa paagi nin pagbalot o paglaog sa materyal na kinaban.    Dai aram kun baga an mga Ofite talagang ipinamidbid an halas kan Hardin nin Eden sa Leviatan.  Alagad, nin huli ta an Leviatan sa pundamental negatibo an kahulugan sa Gnostikong kosmolohiyang ini, kun ipinamidbid ninda siya sa halas kan Libro nin Genesis, posibleng marhay na siya talagang ibinilang na maraot asin an sadol sana kaini marahay. 

Susog sa kosmolohiya kan sektang Gnostikong ini, an kinaban napapatos kan Leviathan, sa porma nin sarong archon na korteng dragon, na nagkakagat kan sadiring ikog ( *ouroboros* ). Nagbubunga kan intrinsic na karatan sa bilog na uniberso, an Leviatan nagseparar kan mas hababang kinaban, na pinamamahalaan kan mga Archon, gikan sa rona nin Diyos .  Pagkagadan, an sarong kalag kaipuhan na umagi sa pitong globo kan kalangitan . Kun an kalag dai magin mapanggana, ini hahalonon kan Leviatan, na nagbibihag sa kinaban asin ibinabalik an kalag sa sarong hawak na hayop. 

Sa Mandaeism, an Leviatan pighihiling na magkaka-essential sa sarong demonyo na inaapod na Ur . 

Sa Manichaeism, sarong suanoy na relihiyon na naimpluwensiyahan kan mga ideyang Gnostiko, an Leviathan ginadan kan mga aking lalaki kan nahulog na anghel na si Shemyaza . An aktong ini dai ilinaladawan bilang eroe, kundi bilang kamangmangan, na nagsisimbolo kan pinakadakulang mga kapangganahan bilang temporaryo, nin huli ta pareho sindang ginadan kan mga arkanghel pagkatapos na mag-orgulyo kan saindang kapangganahan. Ini nagpapahiling kan kritisismo kan Manichaean sa kapangyarihan kan hade asin nag-aadbokasiya nin asetisismo . 

## Toltolan