Emma Goldman

Si **Emma Goldman** (Hunyo 27, 1869 – Mayo 14, 1940) sarong namundag sa Lithuania na anarkista na rebolusyonaryo, aktibista sa politika, asin parasurat. Nagkaigwa siya nin mahalagang papel sa pag'uswag kan anarkistang pilosopiyang pulitikal sa Amerika del Norte asin Europa kan enot na kabangaan kan ika-20 siglo.

Namundag sa Kaunas, Lithuania (kaidto yaon sa laog kan Imperyo nin Rusya ), sa sarong Ortodoksong pamilyang Hudyo na Lithuaniano, si Goldman nag-imigrar sa Estados Unidos kan 1885.  Naakit sa anarkismo pagkatapos kan Chicago Haymarket affair, si Goldman nagin sarong parasurat asin sarong bantog na paratukdo sa pilosopiyang anarkista, mga deretso kan mga kababaihan, asin mga isyung sosyal, na nakaakit nin rinibong mga tawo.  Siya asin an anarkista na parasurat na si Alexander Berkman, an saiyang namomotan asin bilog na buhay na katood, nagplano na gadanon an industriyalista asin pinansiyal na si Henry Clay Frick bilang sarong akto nin propaganda kan gibo . Si Frick nakaligtas sa pagprobar na gadanon siya kan 1892, asin si Berkman nasentensiyahan nin 22 taon na pagkapreso. Si Goldman napreso nin nagkapirang beses sa mga suminunod na taon, huli sa "pag-aghat nin kariribokan" asin ilegal na pagdistribwir nin impormasyon manungod sa pagkontrol sa pangangaki . Kan 1906, pigtogdas ni Goldman an anarkistang journal *na Mother Earth* .

Kan 1917, si Goldman asin Berkman nasentensiyahan nin duwang taon na pagkapreso huli sa pagsasarabotan na "mag-induce sa mga tawo na dai magparehistro" para sa bagong ibugtak na draft . Pakaluwas ninda sa bilanggoan, sinda inarestar—kaiba an 248 iba pa—sa inaapod na Palmer Raids durante kan Enot na Pulang Takot asin idineportar sa Rusya kan Disyembre 1919. Sa primero nagsusuportar sa Rebolusyon kan Oktubre kan nasyon na idto na nagdara sa mga Bolshevik sa kapangyarihan, binago ni Goldman an saiyang opinyon sa pag-abot kan rebelyon sa Kronstadt ; pigdenunsiar niya an Unyon Sobyet huli sa madahas na pan-aapi kaini sa mga independienteng boses. Naghale siya sa Unyon Sobyet asin kan 1923 nagpublikar nin sarong libro manungod sa saiyang mga eksperyensya, *an My Disillusion in Russia* . Mantang nakaistar sa Inglaterra, Canada, asin Pransya, nagsurat siya nin sarong autobiograpiya na inaapod na *Living My Life* . Ipinublikar ini sa duwang tomo, kan 1931 asin 1935. Pagkatapos kan pagputok kan Gerang Sibil sa Espanya, si Goldman nagbyahe pasiring sa Espanya tanganing suportaran an anarkista na rebolusyon duman. Nagadan siya sa Toronto, Ontario, Canada, kan 1940, sa edad na 70.

Durante kan saiyang buhay, si Goldman pig-lionize bilang sarong libreng pag-isip na "rebeldeng babae" kan mga parahanga, asin pigkondenar kan mga paratumang bilang sarong parasuportar nin politikal na motibasyon na paggadan asin madahas na rebolusyon.  An saiyang mga pagsurat asin mga lektura nagsakop nin manlaen-laen na isyu, kabali an mga bilanggoan, ateismo, katalingkasan sa pagtaram, militarismo, kapitalismo, kasal, libreng pagkamoot, asin homoseksuwalidad. Dawa ngani siya nagdistansya sa enot na alon na feminismo asin sa mga paghihingoa kaini pasiring sa suffrage kan mga kababaihan, siya nagmukna nin mga bagong paagi nin pag'iba kan pulitika sa kasarian sa anarkismo. Pakalihis nin mga dekada nin kadikloman, si Goldman nagkaigwa nin iconic na estado kan mga taon 1970 sa paagi nin pagbuhay liwat kan interes sa saiyang buhay, kan an mga iskolar na peminista asin anarkista nagpukaw giraray kan popular na interes.

## Biograpiya

### Pamilya
Si Emma Goldman namundag sa sarong Ortodoksong pamilyang Judio sa Kaunas sa Lithuania, na kaidto nasa laog kan Imperyo nin Rusya. An ina ni Goldman na si Taube Bienowitch nakaagom na kaidto sa sarong lalaki na igwa siyang duwang aking babae—si Helena kan 1860 asin si Lena kan 1862. Kan an saiyang enot na agom magadan huli sa tuberkulosis, si Taube nadestroso. Si Goldman kan huri nagsurat: "An ano man na pagkamoot na saiyang nagadan sa hoben na lalaki na saiyang inagom sa edad na kinse." 

An ikaduwang kasal ni Taube pinag-areglo kan saiyang pamilya asin, siring sa sabi ni Goldman, "dai pinag-agoman poon pa sa enot". An saiyang ikaduwang agom, si Abraham Goldman, ipinamuhunan an pamana ni Taube sa sarong negosyo na marikas na nabagsak. An suminunod na kasakitan, kaiba an emosyonal na distansia sa pag-oltanan kan mag-agom, ginibo an harong na magin tensionado na lugar para sa mga aki. Kan magbados si Taube, si Abraham naglaom na marhay na magkaigwa nin aking lalaki; an sarong aking babae, sa pagtubod niya, magigin saro pang tanda nin pagkabigo. Sa kahurihurihi nagkaigwa sinda nin tolong aking lalaki, alagad an saindang enot na aki iyo si Emma. 

Si Emma Goldman namundag kan Hunyo 27, 1869. An saiyang ama naggamit nin kadahasan tanganing padusahan an saiyang mga aki, na binubugbog sinda kun dai sinda nagsusunod sa saiya. Naggamit siya nin latigo ki Emma, an pinakarebelde sainda. An saiyang ina nagtao nin kadikit na karangahan, na bihirang mag-apod ki Abraham na pahiwason an saiyang mga pagbugbog. Si Goldman kan huri nag-isip-isip na an anggot na kaanggotan kan saiyang ama sarong parte resulta nin sekswal na pagkadisganar. 

An relasyon ni Goldman sa saiyang mga matuang tugang na babae sa ina, si Helena asin Lena, sarong pag-aadal sa mga pagkakaiba. Si Helena, an pinakamatua, an nagtao kan kaginhawahan na kulang sa mga aki gikan sa saindang ina asin pinano an pagkaaki ni Goldman nin "ano man na kaogmahan na igwa kaini".  Si Lena, alagad, harayo asin bakong maboot.  An tolong tugang na babae inibanan kan magtugang na si Louis (na nagadan sa edad na anom), Herman (namundag kan 1872), asin Moishe (namundag kan 1879).

### Pagkahoben

Kan si Emma Goldman sarong hoben na babae, an pamilya Goldman nagbalyo sa baryo nin Papilė, kun saen an saiyang ama nagpapadalagan nin sarong harong-dagosan. Mantang an saiyang mga tugang na babae nagtatrabaho, siya nagin katood sa sarong surugoon na an pangaran Petrushka, na nagpukaw kan saiyang "enot na mga sensasyon nin erotiko". Kan huri sa Papilė naheling nia an sarong paraoma na piglalatigo nin sarong buko sa tinampo. An pangyayaring ini nakatrauma saiya asin nakakontribwir sa saiyang bilog na buhay na pagkadisganar sa madahas na awtoridad.

### Kagadanan
Kan Sabado, Pebrero 17, 1940, si Goldman nagkaigwa nin nakakapaluyang atake. Nagin paralisado an saiyang too, asin minsan ngani dai naapektaran an saiyang pagdangog, dai sia nakakataram. Siring sa paglaladawan kaini kan sarong amigo: "An pag-isip sana na uya si Emma, an pinakadakulang orador sa Amerika, na dai kayang magtaram nin sarong tataramon."  Sa laog nin tolong bulan siya nagrahay nin dikit, na nag-aako nin mga bisita asin sa sarong okasyon nagsesenyas sa saiyang libro nin adres tanganing isenyas na an sarong katood tibaad makahanap nin mga makikatood na kontak sa laog nin sarong pagbiyahe pasiring sa Mehiko. Nagkaigwa giraray siya nin stroke kan Mayo 8 asin nagadan siya pakalihis nin anom na aldaw sa Toronto, sa edad na 70. [ 165 ] 

An Serbisyo sa Imigrasyon asin Naturalisasyon kan Estados Unidos nagtugot na ibalik an saiyang bangkay sa Estados Unidos. Siya ilinubong sa German Waldheim Cemetery (ngonyan inaapod na Forest Home Cemetery) sa Forest Park, Illinois, sarong sulnupan na suburb kan Chicago, harani sa mga lolobngan kan mga ginadan pagkatapos kan Haymarket affair . An bas relief sa saiyang grave marker ginibo kan eskultor na si Jo Davidson,  asin an gapo kabali an kotasyon na "An katalingkasan dai mababa sa sarong banwaan, an sarong banwaan dapat na mag-itaas kan saindang mga sadiri sa katalingkasan".

## Pilosopiya
Si Goldman nagtaram asin nagsurat nin mahiwas sa manlaen-laen na isyu. Mantang isinikwal niya an ortodoksiya asin pundamentalistang kaisipan, siya sarong importanteng kontribusyon sa nagkapirang larangan kan modernong pilosopiyang politikal. Naimpluwensiyahan siya kan kadakol na manlaen-laen na paraisip asin parasurat, kabali si Mikhail Bakunin, Henry David Thoreau, Peter Kropotkin, Ralph Waldo Emerson, Nikolai Chernyshevsky, asin Mary Wollstonecraft . An saro pang pilosopo na nakaimpluwensya ki Goldman iyo si Friedrich Nietzsche . Sa saiyang autobiograpiya, siya nagsurat: "Si Nietzsche bakong sarong teorista sosyal, kundi sarong pararawitdawit, sarong rebelde, asin parabago. An saiyang aristokrasya bakong sa pagkamundag o sa pitaka; ini an espiritu. Sa bagay na iyan si Nietzsche sarong anarkista, asin gabos an mga tunay na anarkista mga aristokrata ." 

## Mga gibo
Si Goldman sarong mahiwas na parasurat, na nagsurat nin dai mabilang na mga pulyeto asin artikulo sa manlaen-laen na tema. [ 215 ] Nagsurat siya nin anom na libro, kabali an sarong autobiograpiya, *Living My Life*, asin sarong biograpiya kan kapwa anarkista na si Voltairine de Cleyre . 

### Mga libro

* *Anarkismo asin Iba pang mga Essay* . New York: Mother Earth Publishing Association, 1910.
* *An Sosyal na Kahulugan kan Modernong Drama* . Boston: Gorham Press, 1914.
* *An sakuyang pagkadisganar sa Rusya* . Garden City, New York: Doubleday, Page and Co., 1923.
* *An Sakong Dugang na Pagkadisganar sa Rusya* . Garden City, New York: Doubleday, Page and Co., 1924.
* *Pamumuhay kan Sakuyang Buhay* . New York: Knopf, 1931.
* *Voltairene de Cleyre* . Berkeley Heights, New Jersey: Oriole Press, 1932.

### Mga pig-edit na koleksyon

* *Nagtataram si Pulang Emma: Mga Piniling Pagsurat asin Pagtaram* . New York: Random House, 1972.  .
* *Emma Goldman: Sarong Dokumentaryong Kasaysayan kan mga Taon nin Amerika, Tomo 1&nbsp;– Ginibo para sa Amerika, 1890–1901* . Berkeley: Unibersidad kan California Press, 2003.ISBN&nbsp; .
* *Emma Goldman: Sarong Dokumentaryong Kasaysayan kan mga Taon nin Amerika, Tomo 2&nbsp;– Paggibo nin Talingkas sa Pagtaram, 1902–1909* . Berkeley: Unibersidad kan California Press, 2004.ISBN&nbsp; .
* *Emma Goldman: Sarong Dokumentaryong Kasaysayan kan mga Taon nin Amerika, Tomo 3&nbsp;– Liwanag asin Anino, 1910–1916* . Stanford: Stanford University Press, 2012.ISBN&nbsp; .

## Hilingon man

* *Emma Goldman: An Anarkista na Bisita*
*  o , sarong dula ni Howard Zinn
* Hiron sa pagkontrol sa pangangaki sa Estados Unidos
* John R. Coryell
* Listahan kan mga aktibista sa katoninongan
* Listahan kan mga aktibista sa deretso kan mga kababaihan

## Toltolan