Mga tataramon na Bahnariko

An **mga tataramon na Bahnariko** sarong grupo nin mga treyntang tataramon na Austroasyatiko na pigtataram kan mga 700,000 katawo sa Vietnam, Cambodia, asin Laos .  Sinabi ni Paul Sidwell na an mga tataramon na Austroasyatiko/ Mon–Khmer mas kapareho sa mga tataramon na Bahnariko asin Katuiko kun mas harani sinda sa heograpiya, independiente sa kun arin na sanga kan pamilya sinda kabali, alagad na an Bahnariko asin Katuiko mayo nin anuman na pinag-iribang mga inobasyon na nagsusuherir na sinda magkaibanan na nagpoporma nin sarong sanga kan Austroasyatiko na mga sanga, imbes na nagbubulag nin mga sanga nin pamilyang Austroasyatiko.

## Panlaog na pagkakaiba-iba
An panlaog na pagkakaiba-iba nagsusuherir na an pamilya nabanga mga 3,000 na taon na an nakaagi. An Amihanan na Bahnariko nabibisto sa paagi nin sarong rehistro na pagkakaiba sa tanga kan breathy asin modal na tingog, na sa Sedang nag-tensyon na magin modal- creaky na tingog.

An Lamam sarong pangaran nin angkan kan kataid na Tampuon asin Kaco'.

Si Sidwell (2009) tentatibong pigklasipikar an mga tataramon na Bahnariko sa apat na sanga, na an Cua (Kor) pigklasipikar nin independiyente bilang Subangan na  Bahnariko.  

An mga dai naklasipikar na tataramon na Bahnariko na kan Kambodya kabali an Mel, Khaonh, Ra'ong, asin Thmon . 
 

***Bahnariko**
**Sulnopan na Bahnariko
***Jru' (Laven), Juk, Su'
***Nyaheun
***Oi, The, Sok, Sapuan, Cheng
***Brao, Laveh, Krung, Kravet
**Katahawan na Bahnariko
***Taliang (Kasseng)
***Alak
***Katahawan na Habagatan
****Tampuon
****Bahnar
****Habagatan na Bahnariko
*****Chrau
*****Sre
*****Stieng
*****Mnong
**Amihanan na Bahnariko
***Halang, Kayong
***Jeh
***Tataramon na Kotau
***Tadrah, Modrah
***Sedang
***Hrê
***Monom (Bonam)
***Rengao
***Kaco’, Ramam
**Subangan na Bahnariko
***Cua (Kor)

### Amihanan na Bahnariko
An Amihanan na Bahnariko binibilog nin sarong kadena nin diyalekto na pigtataram sa amihanan kan mga tataramon na Tsamiko .  An Sedang asin Hre igwa nin pinakadakol na parataram, an kada saro igwa nin mga 100,000.

* **Amihanan na Bahnariko**
** Jeh
** Halang
** 
*** Kayong
*** 
**** Romam–Kaco’
**** 
***** Takua
***** 
****** Monom (Bonam, Monam)
****** 
******* Todrah (Didrah, Modrah)
******* 
******** Sedang
******** Rengao
******** Hrê

An ibang mga tataramon sa Amihanan na Bahnariki, na dai gayong midbid tanganing ikaklasipikar pa, iyo an Duan asin Katua .

### Sulnopan na Bahnariko
An Sulnopan na Bahnariko sarong kadena nin diyalekto sa sulnopan kan Amihanan na Bahnariko,  Bakong arog kan ibang mga tataramon na Bahnariko sa subangan, an mga tataramon na Sulnopan na Bahnariko yaon sa irarom kan impluwensya kan Khmer imbes na Tsamiko, asin man kan mga tataramon na Katuic bilang parte kan sarong Katuic-West Bahnaric sprachbund (Sidwell 2003).

***Sulnopan na Bahnariko**
**Brao–Kavet: Lave (Brao), Kru'ng, Kravet
**Laven, Sou [split?]
**Nyaheun
**Oi–The: Jeng; Oy, Sok, Sapuan, The

Si Sidwell (2003) nagproponer kan minasunod na mga grupo kan West Bahnaric, na si Lavi an enot na nagsanga, an Jru'/Laven, Su', asin Juk nagpoporma nin sarong sanga na nagsanga nin segundaryo, asin an natatada sa laog nin sarong core group. Jru' asin Brao tigsararong manampulong ribong parataram, mantang an iba pang mga tataramon igwang dai masobra sa 1,000 tigsararong parataram.

***Sulnopan na Bahnariko**
**Lavi
**
***Jru'/Laven, Su', Juk
***
****Nyaheun
****Sapuan
****Oi/Sok/Cheng
****Laveh/Brao

### Katahawan na Bahnariko
An Katahawan na Bahnariko sarong pamilya nin mga tataramon na nababanga kan mga tataramon na Tsamiko, An Bahnar, Mnong, asin Sre (Koho) igwa nin labing 100,000 na parataram.

***Katahawan na Bahnariko**
**Alak
**Cua
**Taliang (Kassang)
**Katahawan na Habagatan: sa habagatan-sulnopan kan Tsamiko:
***Tampuon
***Bahnar
***Habagatan na Bahnariko
****Stieng–Chrau: Chrau, Stieng (Bulo, Budeh)
****Sre–Mnong: Koho, Mnong

An Kassang sarong Bahnariko (Sidwell 2003), dawa ngani an *Ethnologue* naglista kaini bilang Katuiko.

Si Sidwell (2002, nasambit sa Sidwell 2003) nagtatao kan minasunod na klasipikasyon para sa mga tataramon na Katahawan na Bahnariko. Mangnoha na si Sidwell (2009) kan huri pigklasipikar an Cua bilang sarong independyenteng sanga, na iyo an Subangan na Bahnariko.

***Katahawan na Bahnariko**
**Amihanan na Katahawan
***Alak (Halak)
**Sulnopan na Katahawan
***Kasseng/Taliang
***Yaeh
**Subangan na Katahawan
***Cua
**Habagatan na Katahawan 
***Tampuon
***Bahnar
****Habagatan Bahnariko
*****Chrau
*****Koho
*****Ma'
*****Stieng
*****Mnong

### Mga diagram nin tataramon
#### Amihanan na Bahnariko (2022)

***Amihanan na Bahnariko** 
**
***Sedang
****Halang
****Sedang
****Todrah
****Monom
****Kayong
***Hre
***Bahnar-Rengao
****Bahnar
****Rengao
**
***Jeh
***Trieng
**Romam
**Katua

## Mga inobasyon sa leksikal
Si Paul Sidwell (2015:183) naglilista kan minasunod na Bahnarikong mga inobasyon sa leksikal na nagsalida sa orihinal na Proto-Austroasyatiko na mga porma. 

## Mga toltolan

## Urog pang mababasa
*Cheeseman, Nathaniel; Herington, Jennifer; Sidwell, Paul (2013). *[https://www.researchgate.net/publication/268390843_Bahnaric_Linguistic_Bibliography_with_Selected_Annotations Bahnaric Bahnaric linguistic bibliography with selected annotations]*. *[[Mon-Khmer Studies]]*, vol. 42 Mahidol University and SIL International.
*Sidwell, Paul (2003). *[https://www.academia.edu/1546654/A_handbook_of_comparative_Bahnaric A Handbook of comparative Bahnaric, Vol. 1] : West Bahnaric*. Pacific Linguistics, 551. Canberra: Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.
*Jacq, P., & Sidewell, P. (2000). *A comparative West Bahnaric dictionary*. Languages of the world, 21. München: LINCOM Europa. 
* Sidwell, Paul. (2002). Genetic Classification of the Bahnaric Languages: a comprehensive review. *[[Mon-Khmer Studies]]*, Vol. 32. Mahidol University, Thailand.
*Sidwell, Paul (2000). *[https://www.academia.edu/1540085/Proto_South_Bahnaric_a_reconstruction_of_a_Mon-Khmer_language_of_Indo-China Proto South Bahnaric: a reconstruction of a Mon–Khmer language of Indo-China]*. Pacific Linguistics, 501. Canberra: Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University. 
*Smith, K. D. (1972). *[http://www.sil.org/resources/archives/4194 A phonological reconstruction of Proto-North-Bahnaric]*. Language data: Asian-Pacific series, no. 2. Santa Ana, Calif: Summer Institute of Linguistics.

## Mga panluwas na takod
*SEALang SALA provisional classification of Mon–Khmer
*Bahnaric languages (2003)
*http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)
* Bahnaric languages in RWAAI Digital Archive