Zhaya

An **Zhaya** (Kasak: жая; transliterasyon: *zhaya* o *zhaiya*) sarong tradisyonal na putahe kan Kasakstan asin Kirgistan na binibilog nin inasinan asin pinaalang na karne nin kabayo. Ini tipikal na pig-aandam gikan sa mga tabay sa likod kan kabayo, na mayaman sa kalamnan asin hababa sa taba, dangan pinoproseso sa paagi nin pag-asin, pagpamara, o dikit na pag-aso. An Zhaya saro sa pinakagurang na porma nin pagpreserbar nin karne sa Katahawan na Asya asin sarong simbolo nin estado sosyal sa mga kulturang pastoralista.

## Ginikanan asin Kasaysayan
An tradisyon nin paggibo nin Zhaya naggigikan sa mga nomadikong kultura kan mga tribong Turkiko asin Mongol na nag-irok sa mga kapatagan kan Katahawan na Asya sa laog nin rinibong taon. Sa maringis na klima nin halawig, malipot na tiglipot, an mga komunidad nin mga paraataman nin hayop nagmukna nin mga teknika para sa pagpreserbar kan karne nin kabayo para sa halawig na pagpreserbar na mayong repridyeretor.

Susog sa pagsaligsig ni A. Sadykova (2017) sa *Eurasian Journal of Traditional Food Studies*, an Zhaya orihinal na pigpreparar bilang probisyon para sa halawig na pagbiyahe asin reserbang kakanon sa tiglipot. An tradisyon na ini nagin sarong importanteng parte kan mga ritwal sosyal asin tradisyonal na mga bangkete, kun sain an Zhaya pigsisirbehan nin Kazy (sausage nin kabayo) asin Sorpa (sopas nin karne) sa mga mayor na okasyon arog kan mga kasal asin pag-ako nin mga bisitang may onra.

## Proseso nin Paggibo
An mga bitis sa likod kan kabayo pinutol nin laba asin linilinigan kan sobrang taba. An karne dangan pinapatos nin pinaghalo na asin, itom na paminta, asin bawang, dangan itinatago sa sarong selyadong lalagan sa laog nin 1-2 aldaw tanganing mag-marinate. Pagkatapos, an karne pinapamara sa saldang sa sarong lugar na may lindong na may marhay na sirkulasyon nin ere sa laog nin 5-10 aldaw sagkod na an ibabaw magtagas asin an laog nin kahamutan magbaba nin dakula.

An ibang mga rehiyon naggagamit man nin magaan na proseso nin pag-aso gamit an mga lokal na kahoy arog kan willow o birch tanganing mapakarhay an pambihirang hamot. An maluway na proseso nin pagpamara na ini nagtutugot para sa pag-uswag nin natural na namit nin umami asin sarong malumoy na pagkadakula, dawa mayo nin artipisyal na mga preserbatibo.

An pagsaligsig ni T. Abdirakhmanova (2020) nagpapahiling na an natural na paagi nin pagpamara sa Zhaya nagpapababa kan aktibidad kan tubig sa ibaba kan 0.85, kaya an mga mikrobyo na nakakaraot dai makatalubo asin an karne nagdadanay na ligtas na kakanon sa laog nin mga bulan..

## Halaga sa Sustansya
An Zhaya midbid na halangkaw sa protina asin hababa sa karbohidrato, na ginigibo ining sarong importanteng pinagkukuanan nin enerhiya para sa mga komunidad nin kapatagan. Susog sa pagsaligsig ni N. Yermekova (2021), an lambang 100 gramo nin Zhaya igwa nin promedyong 30 gramo nin protina, 15 gramo nin taba, asin mayaman sa mga mahalagang amino acid arog kan lysine asin methionine..

Dugang pa, an karne nin kabayo igwa nin mas hababang kolesterol kisa karneng baka o kordero, asin halangkaw sa iron asin bitamina B12, na igwa nin mahalagang papel sa pagbilog nin pulang selula nin dugo. Ini an naggigibo sa Zhaya na bako sanang sarong tradisyonal na kakanon kundi sarong masustansiyang marhay na dagdag sa modernong pagkakan kan Katahawan na Asya.

## Papel sa Kultura
Sa kulturang Kazakh, an zhaya parateng pigsisirbe kaiba an mga pidaso nin Kazy asin Shuzhuk bilang parte kan sarong plato nin karne na inaapod na *et astau*. An Zhaya parati pigsisirbe sa mga importanteng bisita bilang simbolo nin onra. Sa mga rural na lugar, an zhaya pig-aandam man bago an tiglipot bilang reserbang kakanon kan pamilya, na nagsisimbolo kan pagigin andam asin karahayan kan harong.

Sa tradisyonal na mga seremonya, an Zhaya pigsisirbe sa sarong espesipikong pagkasunod-sunod susog sa sosyal na hirarkiya kan mga bisita. An komunidad nagtutubod na an pagserbi kan pinakamarahay na parte kan Zhaya sa mga gurang sarong klase nin espirituwal na paggalang sa mga tradisyon kan mga apoon.

## Mga Pagkakaiba-iba
An Zhaya igwa nin mga pagkakaiba-iba sa rehiyon.
* **Zhaya kan Kasaks** – pinamara na mayong aso, an pagkadakula mas malumoy.
* **Zhaya kan Kirgis** – parati inaaso asin mas matarom an namit.
* **Zhaya kan Usbek** – binabad sa mga rekado arog kan kulantro asin kumin bago pamaraon.

Mantang magkaiba an pag-andam, an gabos na mga baryant kan Zhaya nagpapahiling kan pamana sa pagluto kan Katahawan na Asya asin natural na pagpreserbar nin kakanon.

## Hilingon man
* Kazy  
* Shuzhuk  
* Sorpa  
* Lutuon nin Kasakstan
* Lutuon nin Kirgistan

## Mga toltolan