Etta Palm d'Aelders

Si **Etta Lubina Johanna Palm d'Aelders** (Abril 1743 &#x2013; 28 Marso 1799), na bisto man sa apod na Baroness of Aelders, sarong espiya asin peministang Olandes, na prangka sa panahon kan Rebolusyon Pranses . Itinao niya an diskurso na *Diskurso sa Inhustisya kan mga Ley na Pabor sa mga Lalaki, sa Gastos kan mga Babae* sa Pranses na Kombensyon Nasyonal kan 30 Disyembre 1790 asin siya sarong kagmukna kan pinakaenot na organisasyon na para sana sa mga babae sa kasaysayan kan Pransya, *an Société patriotique et de bienfaisance des Amies de la Vérité* . Ginamit ni D'Aelders an mga platapormang ini sa politika tanganing tukdoan an mga namamanwaan na Pranses sa mga pakikipaglaban kan mga kababaihan sa pampubliko asin pribadong rona, asin tanganing ipaheling sa mga lalaki an danyos na ginigibo sa buhay kan mga kababaihan sa paagi kan saindang relatibong sosyal na kababaan.  Si D'Aelders nag-iba sa mga kababaihan arog ni Olympe de Gouges asin Théroigne de Méricourt sa saiyang determinadong determinasyon na mapakarhay an mga deretso kan mga kababaihan asin magpahiro nin mahihiling na aksyon tanganing maipaabante an pagkapantay-pantay kan mga kababaihan. 

## Biograpiya
Si Etta Lubina Johanna d'Aelders  namundag sa sarong pamilyang nasa tahaw na klase sa Groningen kan Abril 1743. Siya an aking babae ni Jacob Aelders van Nieuwenhuys, sarong negosyante nin wallpaper asin pawnbroker, asin an saiyang ikaduwang agom na si Agatha Petronella de Sitter. An ama ni Aelders nagadan kan 1749 kan siya anom na taon pa sana. An saiyang ina an nagsakop kan negosyo kan pamilya bilang manedyer kan pawnshop, sarong lakdang na pigprotesta kan saiyang pamilya, an mga de Sitters, na dai nagtutubod na ini sarong angay na trabaho nin huli ta an saiyang nagadan nang agom na si Jacob mas hababa an kamugtakan sa sosyedad kisa saiya. An negosyo naitala na dai nagin partikularmenteng matrayumpo, na may espekulasyon na an lakop na anti-semitismo nagresulta sa diskriminasyon laban sa ina ni d'Aelders huli sa saiyang kasosyo sa negosyo na Hudyo.  Sa ibong kaini, an ina ni d'Aelders nagtao nin marhay na edukasyon para ki d'Aelders, na nagtugot saiya na mag-adal nin Pranses asin posibleng man nin Ingles asin Italyano. An edukasyon na ini pambihira para sa sarong daragita hale sa bakong aristokratikong pamilya kan panahon na idto.

Kan siya tin-edyer pa, namidbid ni d'Aelders si Christiaan Ferdinand Lodewijk Palm, an aking lalaki kan sarong piskal gikan sa Arnhem, na saiyang inagom kan 1762. An kasal bakong maogma, igwa nin mga espekulasyon na si d'Aelders bakong maimbod, asin si Christiaan nawara sa mga kolonya kan mga Olandes sa East Indies na binayaan si d'Aelders na bados. Sarong aki an namundag gikan sa kasal kan parehong taon kan pagkawara kan saiyang agom kan 1763, na nginaranan na Agatha sa ina ni d'Aelders, alagad an omboy nagadan sa laog nin tolong bulan pagkamundag.

Kan 1768 si d'Aelders nagbiyahe kaiba an hoben na abogado na si Jan Munniks, tugang kan bantog na propesor nin botanika na si Wynoldus Munniks, na ninombrahan na konsul sa Messina para sa Republikang Olandes pasiring sa Pransia. Si D'Aelders naghale kaiba niya pasiring sa Messina, alagad bakong malinaw kun nakaabot pa siya sa Italya. Susog sa saiyang biograpo na si Koppius, binayaan ni Munniks si d'Aelders sa laog kan pagbiyahe huli sa kawaran nin pasensya sa helang na saiyang inaatubang kan panahon na idto. Sa dalan, nasabat niya si Douwe Sirtema van Grovestins, sarong dating parakabayo sa balo ni Stadtholder William IV, Prinsipe kan Orange, na nagin saiyang namomotan, asin ipinamidbid siya sa mas halangkaw na mga grupo. Binayaan niya ini kan 1773 asin nagbalyo sa Paris, na nag-erok sa lugar kan Palais Royal . Nasusurat na nakakua siya nin dakulang kita sa paagi kan saiyang mga koneksyon, na nakikinabang sa mga ganansya sa mga shares sa mga pangangaipo militar arog kan pulbura asin salpeter. Sa kitang ini si d'Aelders nakaistar sa mga maluhong harong asin an saiyang harong sinasabing nagpunsyonar bilang sarong salon para sa mga hoben na intelektuwal. Siya nagin sarong kortesana para sa mas marahay na mga klase, na soboot nagkukua nin nagkapirang mga namomotan. Kan 1778 an saiyang diplomatikong pakikipag-ulay nagpoon asin nagpadagos sagkod 1792.

### Pag-espiya
Sa mga sirkumstansyang ini si d'Aelders narekrut para sa sekretong serbisyo kan Pransia, posibleng ni Jean-Frédéric Phélypeaux, comte de Maurepas . Parati siyang nagseserbisyo sa magkakontrahan na interes, minsan sa Netherlands, minsan sa Prussia asin minsan sa Pransya. Pag-abot niya sa Pransya, siya binayaran tanganing impormaran an stadholder manungod sa diplomasya kan Pransya. Hinagad ni Phélypeaux ki d'Aelders na magbalik sa Holland kan 1778 tanganing maghapot sa kamugtakan kan publiko sa republika kan Olandes manungod sa Gerang Ingles-Amerikano, nin huli ta an Pransya interesadong manggana nin suporta kan Olandes para sa kasunduan kaini sa Amerika enkaso magkaigwa nin iriwal kan Franco-Ingles. Durante kan halipot na misyon na ini sa The Hague, namidbid niya giraray si Jan Munniks, na siya mismo sarong espiya na sa serbisyo kan Britanya.

Si Hardenberg, na nagsurat kan 1962 na biograpiya: *Etta Palm, een Hollandse Parisienne 1743-1799*, nagsurat na an saiyang karera sa diplomasya asin espiya nagin mapanggana huli sa nagkapirang 'intimate affairs' sa mga lalaki, alagad ini dai makukumpirma asin pwedeng sabihon na bakong angay sa lalawgon kan saiyang mga diplomatikong mapanggana. 

Si D'Aelders sa kahurihurihi nakabase sa The Hague kun saen siya ngonyan nag-espiya sa mga Pranses na émigrés arog ni Beaumarchais asin Dumouriez . Alagad, kan huri sa saiyang buhay, an mga pangyayari sa Pransya nagpirit saiya na magbalyo giraray nin lado asin siya nag-imponer sa stadholder mismo, na pigtutukoy an saiyang mga lumang serbisyo. Dangan kan kapinonan nin 1795 sinalakay kan rebolusyonaryong mga hukbo nin Pransia an Olanda. An Republika kan Batavia pigproklamar asin si Etta nagin suspechado, huli ta pigprobaran niyang kumbinsiron an mga representanteng Pranses sa mga negosasyon para sa Tratado kan The Hague (1795) na gamiton an deretso sa pagsakop sa kapahamakan kan bagong Republika. An mga makinasyon na ini, sa pakikipagtabangan sa saiyang lumang kamidbid na si Jan Munniks, nagdara saiya sa atensyon kan Hague Comité van Waakzaamheid (an katumbas na Olandes kan Pranses na Comité de surveillance révolutionnaire). Si Munniks nasentensiyahan nin pagpalayas, asin si d'Aelders inaresto sa kuta kan Woerden kaiba an saiyang gurang na espiya na si Van de Spiegel. Siya pinaluwas kan katapusan kan 1798, alagad an saiyang salud nagtios nin grabe, na siya nagadan sa Hague kan suminunod na Marso kan ika-28 nin 1799, asin pighuhuna na ilinubong sa sarong daing marka na lolobngan sa sarong sementeryo sa Rijswijk . 

## Aktibidad sa politika
Huli sa halangkaw na pag-omaw na pag-espiya asin diplomatikong trabaho ni d'Aelders, an pinansiyal na kita gikan sa saiyang mga misyon nagpangyari saiya na magbalyo sa sarong mas dakulang harong sa Rue Favard sa Paris, kun saen siya nagmukna nin sarong *salon*, kun saen kadakol na mga tawong may labot sa politika an nagtiripon. Kan panahon na ini tinawan siya kan saiyang apektasyon kan titulong "baroness." Kabali sa mga pagtiripon na ini an mga Olandes arog ni Gerard Brantsen, na nakipag-ulay kan katoninongan sa pag-ultanan kan Republika asin Austria sa Paris kan 1784, asin si Apollonius Jan Cornelis Lampsins, sarong prominenteng Patriot, na naghanap nin pailihan sa Pransya kan 1787. Minalataw na nagpoon man siyang magtrabaho para sa Dutch Grand Pensionary na si Laurens Pieter van de Spiegel, na saiya nagin mahalagang marhay pagkatapos kan mga pangyayari kan 14 Hulyo 1789, kan an saiyang *salon* parateng pigdudumanan kan mga prominenteng rebolusyonaryo arog ni Jean-Paul Marat, François Chabot asin Claude Basire . 

Durante kan panahon na ini, nagkaigwa siya nin buhay na surat sa kadakol na mga pigura sa pulitika kabali an Dutch Grand Pensionary Van de Spiegel asin an ministrong Pranses na si Lebrun. An nagkapira sa saiyang mga surat napreserbar asin ipinapahiling kaini na siya nakikikabtang sa diskurso politikal. Sa sarong surat na may petsang 18 Enero 1790, ipinapahiling na si de Spiegel nagpapaliwanag kan saiyang mga pananaw saiya manungod sa mga prinsipyo kan konstitusyon kan Olandes. 

Dai dapat pag-uboson an partisipasyon asin impluwensya ni D'Aelders sa politika asin diplomatiko. Siya midbid na haros solo-solo na nakalikay sa 1784 na pagsasabwatan laban ki Van Brunswijk, an personal na parakonseho kan stadtholder. Kan 1787 an mga rebeldeng patriota inarestar si Prinsesa Wilhelmina, an agom kan stadholder, asin an hukbo kan Prussia nag-interbenir tanganing daogon an mga patriota, na kadaklan sainda nagdulag pasiring sa Pransia. An posibilidad nin sarong gera sibil nagsunod, na pwedeng nagbuyagyag kan Netherlands sa banta kan mga dayuhan na kapangyarihan o maghuma kan awtonomiya kaini. Si D'Aelders nag-ultanan sa sadiri niyang inisyatiba asin nagin mapanggana sa pagpundo kan Pransya sa pag'interbenir sa iriwal siring sa plano ni ministro Breteuil kan 1787. Kan 1790 napag-asegurar asin napakalma niya an gobyerno kan Pransya manungod sa bareta manungod sa pakikilabot kan gobyerno kan Olandes sa sarong kontra-rebolusyonaryong plano. 

An nagkapirang historyador naglaladawan kan gibo ni d'Aelders bilang bakong malinaw sa politika. An kritisismo na isinurat saiya kan sarong peryodista gikan sa *Gazette universelle* na naghihingako na siya nagpabor sa monarkiya sa Netherlands asin sa republika sa Pransya pinatunayan ni Hardenberg sa saiyang biograpiya ni d'Aelders, na nag-interpretar man kan saiyang mga pagtubod sa politika sa paaging ini. Siya naitala na nagdedepensa kan saiyang sadiring rebolusyonaryong mga pagtubod sa politika, halimbawa, nagprotesta siya laban sa saiyang pagsikwal sa *Société Fraternelle des Patriotes de l'un et l'autre sexe* (Fraternal Society of Patriots of Both Sexes). Siya man pigdududahan na naatubang an mga patriotang Olandes sa prensa kan Pransia na nagmamawot na paluyahon an saiyang impluwensya. 

An historyador na si Judith Vega nagsurat na 'si d'Aelders sa saiyang mga pananaw sa politika pinagsasaro an maimbod na pagsunod sa House of Orange na may demokratikong mga ideyal na republikano asin peministang Kaigotan'.  Tibaad risang-risa na an pamilya de Sitter, na kun saen namundag an ina ni d'Aelders, parateng sinitar na igwa nin makusog na mga pakikidamay asin interes sa Orangeist . 

Poon 1789, kan si d'Aelders nagsurat ki Van de Spiegel na nagsasadol saiya na repormahon an konstitusyon kan Olandes tanganing ibalyo an kapangyarihan sa mga tawo, an saiyang entusiasmo para sa rebolusyon dai na pinagkontrahan. 

## Rebolusyonaryo asin peministang aktibidad
Durante kan Rebolusyon, si d'Aelders nagsagibo nin pambihirang aktibidad pabor sa katalingkasan kan mga kababaihan asin pagkakapantay-pantay sa kasarian. Siya dayupot na konektado ki Louise-Félicité de Kéralio, editor-in-chief kan *Journal d'État et du Citoyen* . Igwa man siyang mga koneksyon ki Olympe de Gouges, na an mga ideya saiyang sinusuportaran.

Kan 1790, kan magpoon an saiyang mga aktibidad na peministang, siya sarong midbid nang marhay na pigura sa pulitika. Poon sa kapinunan kan Rebolusyon Pranses kan 1789, siya sarong maimbod na paradepensa kan kawsa kaini. Kaiba sa saiyang mga kamidbid iyo, halimbawa, si Robespierre asin Condorcet. 

Si D'Aelders saro sa mga nagkapirang babae na nagkua nin direktang aksyon politikal sa Rebolusyon Pranses, an saiyang suporta para kaini dakulaon na gayo na an napreserbar na mga surat nagpapahiling kan saiyang pag-agyat ki Van de Spiegel na gumibo nin mga reporma sa konstitusyon kan Olandes tanganing matawan an mga tawo nin mas dakulang kapangyarihan. Nakakua siya nin atensyon kan publiko huli sa saiyang mga aktibidad sa Rebolusyon Pranses kan siya nag-ulang kan sarong pagtiripon kan *Amis de la Vérité (* Sosyedad kan mga Katood kan Katotoohan *,* na midbid man bilang *Cercle social* ) kan 26 Nobyembre 1790 tanganing suportaran an sarong pagal nang orador na nagdedepensa kan mga deretso kan mga kababaihan.  An diskurso ni D'Aelders, na may titulong 'Sa inhustisya kan ley pabor sa mga lalaki, sa gastos kan mga babae' (Pranses: *Sur l ́injustice des Loix en faveur des Hommes, aux dépens de Femmes* ), dai nagkwestyon kan papel sa laog kan harong o kan pagpasakop kan mga babae, kundi naghagad kan posibilidad na an mga babae mag-interbenir sa buhay politikal. *An Cercle social* sarong pangenot na grupo para sa mga imbuelto sa politikal na rona kan Paris asin nagbilog kan mga intelektuwal asin politikal na debate na nangyari sa siyudad.  Si D'Aelders nagin imbuelto sa rebolusyonaryong politika asin aktibo nanggad sa mga sirkulo nin mga peminista, arog kan *Société Fraternelle des Patriotes de l'un et l'autre sexe .*

Dangan nagdesisyon si D'Aelders na gumibo nin mas kongkretong aksyon, na nagbilog nin plano kan Pebrero 1791 tanganing magmukna nin sarong network nin mga patriyotikong sosyedad nin mga kababaihan sa bilog na Pransya, arog kan mga nagpupunsionar na sa irarom kan pamamayo nin mga lalaki. An mga sosyedad oorganisaron asin ikokonektar sa paagi nin sarong sentral, pederal na sosyedad sa Paris.  Bilang parte kan ambisyosong adyenda na ini, si d'Aelders nagmukna nin sarong kababaihan na katumbas kan *Cercle social*, na nginaranan *Société Patriotique et de Bienfaisance des Amies de la Vérité* kan Marso 1791, na nagin sentro kan saiyang mga aktibidad na peministang pagkontra sa prehuwisyo laban sa mga kababaihan.  An sosyedad nakasentro sa mga deretso kan mga kababaihan asin an pagiging miyembro pig-aalok sana sa mga kababaihan. Sa paagi kan sosyedad, gusto ni d'Aelders na isulong an mga prospekto kan mga dukhang daragita sa paagi nin pagtukdo sainda nin mga kakayahan. Sa kamondoan dai siya nagin mapanggana sa pagmukna nin mga eskwelahan o mga talyer tanganing itokdo an mga kaaraman na ini, alagad nakinabang siya sa tolong daragita sa paagi nin pagpinansya nin mga pag-aprentis para sa sainda gamit an kwarta sa suskrisyon na binabayadan kan mga miyembro kan sosyedad. 

Bilang presidente kan *Société Patriotique et de Bienfaisance des Amies de la Vérité*, an mga diskurso ni d'Aelders manungod sa sosyal asin kamugtakan nin pamumuhay kan mga kababaihan binasa asin nadangog nin mahiwas, na nakakua nin popular na suporta gikan sa mga babaeng taga-Paris.  Bilang sarong mahusay na parataram, nakakua siya nin kadakol na mga paradangog sa mga pagtiripon kan sosyedad mantang siya nagtataram manungod sa mga temang may pulitika arog kan pantay na deretso, mas marahay na edukasyon asin an deretso sa diborsyo.  Kan 1 Abril 1792, kaiba an sarong grupo nin mga babae, si d'Aelders nagtaram sa Asamblea . Hinagad kan grupo sa asembleya na akoon an mga babae sa mga katongdan sibil asin militar, na an edukasyon sa mga aking babae ibasar sa kaparehong mga prinsipyo kan sa mga aking lalaki, na an mga babae puedeng magin adulto sa edad na 21, asin na ipromulgar an ley manongod sa diborsio. An simbag kan Presidente kan Asamblea iyo an direktang pagsayuma. Alagad, an Asamblea kan huri naggibo nin direktang aksyon bilang resulta kan mga propuesto ni Etta. Kan 20 Setyembre 1792, an pinakaenot na dekreto nin diborsyo ipinaotob. An dekretong ini nagtao nin diborsyo sa manlaen-laen na basehan, kaiba an pagtugot kan lambang saro, asin nagmarka nin sarong importanteng lakdang pasiring sa katalingkasan kan mga kababaihan.  An sosyedad nagdanay sagkod na si d'Aelders nagin suspechado sa pag-espiya kan huring parte kan 1792; an sosyedad dangan nawara sa pampublikong tanawon kan Pransia. 

An mga osipon nin pag-espiya pinakanakakadanyar kan si d'Aelders konektado sa Hade kan Prussia; maski ngani an mga akusasyon na ini daing basehan. An anino na itinao sa saiyang personal na kaimbodan sa politika nakaulang sa saiyang nagtutubo na karera sa politika mantang an popular na opinyon nagkontra saiya. Sa ibong kaini, an gobyerno kan Pransia nagdanay na may kumpiyansa sa kakayahan ni d'Aelders sa politika asin oratorya, na ipinadara siya sa sarong diplomatikong misyon sa Holland. An bagong pundadong Republika nin Pransia nagmamawot na magpadara nin embahador sa nasyon. Alagad, si d'Aelders garo baga dai nagin mapanggana sa pagprobar na ini nin huli ta dai na siya nagbalik sa Pransya, asin dai na nagkua giraray kan saiyang posisyon sa eksena pulitikal. 

### Mga pambihirang diskurso asin dokumento

#### Propuesto nin sarong network nin mga klab nin mga babae, 23 Marso 1791
Si D'Aelders nagbubugtak nin duwang hapot: enot, an hapot kan mga dayuhan asin lokal na mga katood asin kaiwal kan Pransia, asin ikaduwa, an hapot kun pano an mga patriyotikong babae na imbuelto na sa sarong sosyedad politikal nin mga lalaki puwedeng mag-organisar asin eksklusibong sirkulo nin mga babae tanganing ma-maximize an saindang kapakinabangan bilang mga administrador nin kapakanan. 

#### Sarong pangapodan para sa pagtapos kan sekswal na diskriminasyon, Tig-init 1791
Si D'Aelders nagsasadol sa National Assembly na maggibo nin lubos na ley kan pagkakapantay-pantay kan mga deretso para sa mga kababaihan, alagad an saiyang mga mayor na kahaditan iyo an pagkakapantay-pantay sa pag-ultanan kan mga agom sa mga ley na nakakaapektar sa kasal asin pantay na oportunidad para sa edukasyon. Nagtataram siya manungod sa pinakaradikal na kaisipan na peministang kan halangkaw na kaliwanagan, na pigbabase an mga proposisyon konstitusyonal sa mga ley asin mga deretso kan naturalesa . 

## Mga gibo

* *Sur l ́injustice des Loix en faveur des Hommes, au dépens de Femmes*, sa *The French Revolution and Human Rights: A Brief Documentary History*, na itrinadusir, pig-edit, asin may introduksyon ni Lynn Hunt (Bedford/St. Martin's: Boston/New York), 1996, 122–33.
* *Appel aux Francoises manungod sa pagbuhay liwat kan mga kagurangnan, asin pangangaipo kan impluwensya kan mga babae sa sarong libreng gobyerno*, L'imprimerie du Cercle Social, (siguro) Hulyo, 1791. Facsimile sa: *Les femmes dans la révolution Française*, T. 2, Paris, Edhis, 1982 asin sa Gallica

## Toltolan