open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cris Hugo

Si **Cris Hugo** sarong Bikolanong estudyanteng lider asin myembro kan Liga kan mga Estudyanteng Filipino (LFS) asin praternidad na Alpha Phi Omega (APO) sa Unibersidad nin Bikol. Sa edad na beynte anyos, siya binadil nin sarong grupo na pinagtutubodan na nanggagadan nin mga aktibista asin maka-wala kan Marso 19, 2006 sa Syudad nin Legazpi, Albay. Sosog sa Bagong Alyansang Makabayan (BAYAN), sarong progresibong grupo sa Filipinas, kabali si Hugo sa tulompulo may tulong (33) indibiwal na nagadan kan Pwersas Armadas kan Filipinas (AFP) kan inot na kwarto kan taon na idto. 

Nagklase si Hugo nin Journalism sa Kolehiyo kan Artes asin Letras sa Unibersidad nin Bicol (BUCAL). Duwang taon siyang naglaog nin seminaryo kan siya yaon sa sekondarya sa Seminaryo nin Peñafrancia sa Syudad nin Sorsogon. 

#### Gawad Cris Hugo
Ipinangaran saiya an sarong gawad sa Liyab Regional Journalism and Arts Festival o LIYAB (nangangahulugan na ludab sa tataramon na Bikol) na sarong taon-taon na festival nin panrehiyon na dyornalismo. Pinapadrinohan ini kan Pillars Publication nin Ateneo de Naga na Unibersidad asin College Editors Guild of the Philippines (CEGP). Katuyohan kan Gawad Cris Hugo na tawan onra an mga matitibay na dyornalista sa kolehiyo.

Nakua kan Catanduanes State Colleges (CSC) an pinakainot na gawad para sa saindang opisyal na publikasyon na CSC Statesman kan 2010.

## Toltolan


## Hilingon man
*Macliing Dulag
Goura victoria

An gamgam na ***Goura Victoria*** (tataramon na Ingles: *Victoria crowned pigeon*) sarong dakula, kolor abo na nag-aasul-asul asin igwang pulang mata. Ipinangaran ini ki Reyna Victoria kan Britanya. Lakop ini sa harababang kadagaan asin mga kadlagan sa norteng Bagong Guineya asin pagtaraid na isla.

## Kataytayan nin ladawan

File:Victoria Crowned Pigeon Goura victoria Wings Spread 2236px.jpg|Nagkukupa
File:Victoria.crowned.pigeon.750pix.jpg|Goura victoria sa Bristol Zoo, Bristol, England
File:Indonesia 1984 100r o.jpg|Goura victoria sa kwartang papel na 100-rupiah nin Indonesya


## Mga panluwas na takod
* ARKive – images and movies of the Victoria Crowned Pigeon ''(Goura victoria)'' 
* BirdLife Species Factsheet
* Red Data Book 
* Internationaldovesociety.com
Diosesis nin Libmanan

An **Diosesis nin Libmanan** (tataramon na Latin: *Dioecesis Libmananus*) sarong diosesis kan Simbahan Katoliko Romano na namumugtak sa banwaan nin Libmanan sakop kan probinsya eklesyastika kan Caceres sa Camarines Sur, Filipinas. Nasasakop ini asin pinapangatamanan kan Arkidiosesis nin Caceres. Si José Rojas Rojas Jr. iyo an presenteng obispo digdi.
 
## Mga Simbahan nin Parokya

### Katedral

*Katedral nin Santiago Apostol - Libmanan, Camarines Sur

### Mga Parokya nin Diosesis
*Vicariate of Most Holy Trinity
**Saint Rita de Casia Parish - Del Gallego, Camarines Sur
**Our Lady of Peñafrancia Parish - Sinuknipan 1, Del Gallego, Camarines Sur
**St. Lorenzo Ruiz Parish - Godofredo Reyes, Sr. Ragay, Camarines Sur
**Most Holy Trinity Parish - Ragay, Camarines Sur
**Our Lady of Salvation Parish-  Banga Caves, Ragay, Camarines Sur

*Vicariate of Saint John the Baptist
**Holy Family Parish - Colacling, Lupi, Camarines Sur
**Saint Peter the Baptist Parish - Lupi, Camarines Sur
**Saint Anthony the Padua Parish - Binahian, Sipocot, Camarines Sur
**Saint Therese of the Child Jesus Parish - Tara, Sipocot, Camarines Sur
**Saint John the Baptist Parish - Sipocot, Camarines Sur
**Saint Pius X Parish - North Villazar, Sipocot, Camarines Sur

*Vicariate of Saint James the Apostle 
**Saint Pascal Baylon Parish - Barcelonita, Cabusao, Camarines Sur
**Saint Bernardine of Sienna Parish - Cabusao,  Camarines Sur
**Saint James the Apostle Parish - Libmanan, Camarines Sur
**Saint Joseph the  Patriarch Parish - Bahay, Libmanan, Camarines Sur
**Saint Vincent Ferrer Parish - San Vicente, Libmanan, Camarines Sur
** Parish  & Shrine of  Our Lady of the Pillar - San Isidro, Libmanan, Camarines Sur
**Our Lady of Lourdes Parish - Bahao, Libmanan, Camarines Sur
**Stain Anthony the Padua Parish - Mambulo Nuevo, Libmanan, Camarines Sur

*Vicariate of Saint Michael the Archangel  
**Saint Michael the Archangel Parish - Pamplona, Camarines Sur
**Saint Rose of Lima  Parish - Pasacao, Camarines Sur
**Saint John the Baptist Parish - San Fernando, Camarines Sur

* Vicariate of Saint Joseph the Worker
**Saint Joseph the  Worker  Parish - Milaor, Camarines Sur
** Saint Anthony the Padua Parish - San Antonio, Milaor, Camarines Sur
**Saints Philip & James the Apostle Parish - Minalabac, Camarines Sur
**Our Lady of Salvation Parish - Salingogon, Minalabac, Camarines Sur
**Our Lady of Peace & Good Voyage Parish - Antipolo, Minalabac, Camarines Sur
**Our Lady of  Miraculous Medal Parish - Mataoroc, Minalabac, Camarines Sur

### Mga Estasyon nin Misyon
*Saint Francis of Assisi Mission Station
**Cambalidio, Libmanan, Camarines Sur
*Saint John Paul II Mission Station
**Casay, Lupi, Camarines Sur

## Mga panluwas na takod
* GCatholic.org
* Opisyal na Websityo kan Diosesis nin Libmanan
Lee Kuan Yew

Si **Lee Kuan Yew** (namundag bilang **Harry Lee Kuan Yew**, Septyembre 13, 1923 – Marso 23, 2015) sarong abogado asin pulitikong Singapur. Siya an pinakainot na Primer Ministro kan Singapur sa laog nin tulong dekada. 

Komo kapwa-kagmukna asin Inot na Sekretaryo-Heneral kan People's Action Party (PAP), saiyang dinara an partido sa walong matriumpong eleksyon poon 1959 abotr 1990 asin nag'antabay sa pagsuway kan Singapur sa Malaysia kan taon 1965 asin an kagboot sa pagpagantad kan nasyon-estadong ini hali sa rorong kamugtakan na kolonya na mayo lamang rekursos naturales nagin sarong tigreng Asyano nin "First World". Masasabing siya an saro sa pinakamaimpluensyang pigura pulitika sa Asya.

Si Lee nag-ako nin manlainlain na pagmidbid kabali na an Orden nin Compañeros de Honor (1970), Kabalyero nin Gran Cruz kan Orden kan San Miguel y San Jorge (1972), an Katalingkasan kan Syudad Londres (1982), an Seri Paduka Mahkota Johor (1984), an Orden kan Dakulang Lider (1988) asin an Orden kan Nagsisirang na Saldang (1967).

Nagadan siya huli sa pneumonia sa Singapore General Hospital kan Marso 23, 2015.

## Mga panluwas na takod
*Websityo ki Lee Kuan Yew 
*Sarong pagromdom ki ki Lee Kuan Yew

## Toltolan
Eleksyon nin Filipinas, 2016

An **eleksyon nin [[Filipinas]] sa taon 1016** ginibo sa petsa Mayo 9, 2016. An pirilian gigibohon sa gabos na lebel kan gobyerno, maliban sa barangay, sa aldaw na ini. 

## Presidente
Sa **eleksyon sa pagka-presidente**, pipilion an mga masangli ki Presidente Benigno Aquino III asin Bise Presidente Jejomar Binay. Dai na makakadalagan liwat si Aquino, si Binay tinutugotan na makadalagan pa bilang bise-presidente mantang pwede man bilang presidente.

#### Mga nagpahayag nin kandidatura

File:Jejomar Binay 2009.jpg|Jejomar Binay


* Bise Presidente **[[Jejomar Binay]]** (United Nationalist Alliance)
** Sa sarong intrebista kan Setyembre 2011, saiyang inuyunan an mga bareta dapit sa saiyang planong pagdalagan bilang presidente
*Lider nin Mayorya kan Senado **Alan Peter Cayetano** (Partido Nacionalista)
** Sa sarong intrebista kan Marso 2013 sa Mornings @ ANC, saiyang sinabi na boot niyang magin president kan nasyon.

## Senado
Sa mga **eleksyon sa pagka-senador**, mapipili an kagduwang (12) senador na mabilog kan delegasyon kan Senado kan Filipinas sa ika-17ng Kongreso kan Filipinas.

## Kamara de Representantes
An **eleksyon sa pagka-kongresista**, pipilion an mga matukaw sa gabos na pwesto sa Kamara de Representantes kan Filipinas.

#### Albay
Inaantabayan na madalagan pagka-kongresista sa Inot na Distrito kan Albay si Joey Salceda na naka-tulong turno na bilang gobernador. 

#### Camarines Sur
Inaantabayan kun madalagan sa halangkaw na posisyon si Maria Leonor Robredo o madalagan liwat siya pagka-kongresista sa Ikaduwang Distrito kan Camarines Sur para sa saiyang ikaduwang turno. Mantang igwang nagkapira na nagtutulod ki Robredo na magdalagan pagka-presidente, 80% na siyang madalagan liwat sa saiyang distrito.

## Lokal
An mga **eleksyon sa lokal** gigibohon sa mga probinsya, syudad, asin banwaan kan Filipinas. Pipirilion an mga alkalde, bise alkalde, konsehal, gobernador, bise gobernador asin bokal. An rehiyonal na eleksyon para sa Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao (ARMM) gigibohon man sa aldaw na ini.

An mga **eleksyon sa barangay** gigibohon sa Oktobre 2016.

## Mga toltolan


## Mga panluwas na takod
*2016 PRESIDENTIAL ELECTIONS Inquirer.net
*2016 POLLS IN BICOL Bicolstandard.com
Prince (parakanta)

Si **Prince Roger Nelson** (namundag 7, 1958 - 21 april 2016), bantog sa pangaran niyang mononym Prince, sarong Amerikanong parakanta-kompositor, multiinstrumentalista, asin aktor. Sarong pigura sa musika popular nin lampas na tolong dekada, si Prince nabibistong gayo sa saiyang mahiwas na istilo sa paghaman nin iba-ibang klaseng musika, makalwagon na pag'arte asin  paghiro sa ibabaw nin entablado, asin halawig hararom na pagboses nin nota. Nagpoon magpabantog kan inaapod na tanog Minneapolis, an musika niya may rock, R&B, soul, funk, hip hop, disco, psychedelia, jazz, asin pop.

Si Prince nakapabakal nin sobra 100 na milyon na rekord sa kinaban, na nagmarka saiya bilang saro sa pinakamasulong na artista sa bilog na panahon. Nakasikwit siya nin  pitong Grammy Awards, sarong Golden Globe  asin sarong Academy Award. Siya man natala sa Rock and Roll Hall of Fame kan 2004. An Rolling Stone rinaranggo siyang ika-27 sa lista kaini na "100 Greatest Artists of All Time".

## Diskograpiya

* *[[For You (Prince)|For You]]* (1978)
* *[[Prince (album)|Prince]]* (1979)
* *[[Dirty Mind]]* (1980)
* *[[Controversy (album)|Controversy]]* (1981)
* *[[1999 (album)|1999]]* (1982)
* *[[Purple Rain (album)|Purple Rain]]* (1984)
* *[[Around the World in a Day]]* (1985)
* *[[Parade (album)|Parade]] (1986)
* *Sign “☮” the Times* (1987)
* *Lovesexy* (1988)
* *Batman* (1989)
* *Graffiti Bridge* (1990)
* *Diamonds and Pearls* (1991)
* ** (aka *Love Symbol*) (1992)
* *Come* (1994)
* *The Black Album* (1994)
* *The Gold Experience* (1995)
* *Chaos and Disorder* (1996)
* *Emancipation* (1996)
* *Crystal Ball* (1998)
* *The Vault: Old Friends 4 Sale* (1999)
* *Rave Un2 the Joy Fantastic* (1999)
* *The Rainbow Children* (2001)
* *One Nite Alone... Live!* (2002)
* *Musicology* (2004)
* *3121* (2006)
* *Planet Earth* (2007)
* *LOtUSFLOW3R / MPLSoUND / Elixer* (2009)
* *20Ten* (2010)
* *Plectrumelectrum* (2014)
* *Art Official Age'' (2014)

## Mga pelikula

## Mga panluwas na takod

* http://archives.cnn.com/1999/SHOWBIZ/Music/12/20/wb.prince.bio/  Mga kalakawan kan karera niya.Kinua 24-03-15.
* http://www.drfunkenberry.com/2010/12/07/prince-the-revolutions-purple-rain-get-grammy-induction-my-thoughts/ Purple Rain. Kinua 24-03-15.
* http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984940_1985534,00.html Prince The 2010 Time 100. Kinua 24-03-15.

## Toltolan
Bikaryato nin Santa Ana

An **Bikaryato nin Santa Ana** saro sa mga apostolikong bikaryato sa Arkidiosesis nin Caceres. Sakop kaini an limang (5) mga parokya kan *Santa Ana* asin *Nuestra Señora de la Anunciacion* sa banwaan nin Magarao, *Nuestra Señora de la Asuncion* asin *Nuestra Señora del Pronto Socorro* sa Canaman, sagkod an *Nuestra Señora de la Santa Cruz* sa Bombon, Camarines Sur.

#### Parokya nin Santa Ana

Sakop kan parokya an mga barangay na ini sa banwaan nin Magarao:

#### Parokya nin Nuestra Señora de la Anunciacion

Sakop kan parokya an mga barangay na ini sa banwaan nin Magarao asin Canaman:

* Barobaybay
* Casuray
* Ponong
* Fundado
* Palo
* San Francisco
* San Nicolas
* San Roque

#### Parokya nin Nuestra Señora de la Asuncion

Sakop kan parokya an mga barangay na ini sa banwaan nin Canaman:

#### Parokya nin Nuestra Señora del Pronto Socorro
Sakop kan parokya an mga barangay na ini sa banwaan nin Canaman asin Syudad nin Naga:

* Haring
* San Vicente
* Bagumbayan Norte
* Calauag

#### Parokya nin Nuestra Señora de la Santa Cruz

Sakop kan parokya an mga barangay na ini sa banwaan nin Bombon:

* San Antonio
* San Francisco
* San Isidro (Pob.)
* San Jose (Pob.)
* Pagao (San Juan)
* San Roque (Pob.)
* Siembre
* Santo Domingo

## Hihilngan
**Caceres of Bikol* (2014). Arkidiosesis nin Caceres. Syudad nin Naga ISBN 978-971-92600-5-9
Bikaryato nin Peñafrancia

An **Bikaryato nin Nuestra Señora de Peñafrancia** saro sa mga apostolikong bikaryato sa Arkidiosesis nin Caceres. Sakop kaini an limang (5) mga parokya kan *Nuestra Señora de Imaculada Concepcion*, *Mater Salutis*, *San Judas Tadeo* asin *Nuestra Señora de la Santa Cruz* sa Syudad nin Naga, sagkod an *Santo Dominingo de Guzman* sa Gainza, Camarines Sur.

#### Parokya nin Nuestra Señora de Imaculada Concepcion

Sakop kan parokya an duwang (2) mga barangay sa Syudad nin Naga:

* Concepcion Pequeña 
* Balatas

#### Parokya nin Mater Salutis
Sakop kan parokya an duwang (2) mga barangay sa Syudad nin Naga:

* Cararayan 
* San Isidro

#### Parokya nin San Judas Tadeo
Sakop kan parokya an duwang (2) mga barangay sa Syudad nin Naga:

* Concepcion Grande
* Del Rosario

#### Nuestra Señora de la Santa Cruz
Sakop kan parokya an tulong (3) mga barangay sa Syudad nin Naga:

* Mabolo
* Lerma
* Triangulo 

#### Parokya nin Santo Dominingo de Guzman
Sakop kan parokya an kagsarong (11) mga barangay sa banwaan nin Gainza asin Canaman, Camarines Sur:

* Cagbunga 
* Dahilig 
* Loob
* Malbong 
* Namuat 
* Sampaloc 
* District I (Pob.) 
* District II (Pob.)
* Iquin
* Mangayawan
* Sua

## Hihilngan
**Caceres of Bikol* (2014). Arkidiosesis nin Caceres. Syudad nin Naga ISBN 978-971-92600-5-9
Al Francis Bichara

Si **Al Francis Bichara** (Setyembre 17, 1952) sarong Bikolanong politiko asin iyo an representante kan Ikaduwang Distrito kan Albay. Lolohon niya si Victor Bichara na kagrugaring kan Bichara Cinema sa rehiyon Bikol kan dekada 1950. Tugang niya man si Maribeth Bichara, sarong parabayle asin personalidad sa telebisyon. Myembro siya kan Partido Nacionalista.

Nagpoon an saiyang karera politikal kan magin alkalde kan Syudad nin Ligao poon 1986 sagkod 1992. Nagtukaw siya nin sarong termino sa Kamara de Representantes kan Filipinas kan 1992, asin naelihir bilang gobernador kan Albay kan 1995, 1998 asin 2001.

Si Bichara nagin embahador kan Filipinas sa Lebanon kan pilion ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo kan 2004 alagad nagbalik man sana sa Kamara de Representantes bilang representante kan Ikatulong Distrito pakalihis nin tulong taon, kan 2007. An saiyang kapangganahan nagtapos sa 42-taon na karera sa politika ni Carlos Imperial. Kan 2013, nakakua siya nin 116,733 boto laban ki Sultan Wally Magdato, sarong independyenteng kandidato, na nakakua sana nin 11,718 boto.

Saro sa mga bantog na propwestong ley ni Bichara iyo an House Bill 2355 na mawot halion an "lehitimo" asin "ilehitimo" sa Family Code kan Filipinas tanganing maprotehiran an kaakian bilang pantay asin mayo nin pagkakaiba o diskriminasyon.

## Toltolan


## Hilingon man
* Emily Bichara
* Bichara Cinema

## Mga panluwas na takod
* Member Information: Al Francis C. Bichara House of Representatives of the Philippines.
Kulop

An **kulop** (o **eklip'se**) sarong pangyayari astronomikal kun saen an sarong obheto sa kalangitan temporaryong natatahoban kun naagi sa anino nin sarong obheto o kun an sarong obheto naagi sa pag'oltan kaini asin an kinamugtakan kan paramasid. An pagkulop sarong tipong syzygy, an pagtaytay nin tolong obheto astronomikal sa kalangitan. An pagkulop parati pigtutumoy an pagkulop nin Saldang kun haen an anino nin bulan naagi sa ibabaw nin Kinaban o pagkulop nin Bulan kun an Bulan naagi sa laog kan anino nin Kinaban.

Ini alagad pwede  man magtumoy kan mga pangyayari sa luwas kan Sistemang Kinaban-Bulan arog halimbawa kun an sarong planeta naagi sa tungod kan anino kan saro sa saiyang mga bulan, o an bulan naagi sa anino kan saiyang natotongdan na planeta o an sarong bulan naagi sa laog kan anino nin saro man na bulan.

## Toltolan
Lehislatibong Distrito kan Camarines Sur

An mga **Lehislatibong Distrito kan Camarines Sur** iyo an inot, ikaduwa, ikatulo, ikaapat asin ikalimang distrito na representasyon kan probinsya kan Camarines Sur asin Syudad nin Naga sa Kamara de Representantes kan Filipinas. An Camarines Sur ipigrerepresentar bilang parte kan Ambos Camarines sagkod na matawan nin sadiring representasyon kan 1919. Nagkaigwa ini nin duwang representante kan 1972. Poon 1978 hanggan 1984, parte an probinsya kan representasyon kan rehiyon Bikol asin poon 1984 hanggan 1986, nag-eelihir ini nin apat na myembro kan asembleya gikan sa bilog na probinsya. Kan 1986, binaranga sa apat na lehislatibong distrito an Camarines Sur.

An pagpasar kan Akta Republika 9716 iyo an nagmukna asin nagdugan nin sarong distrito gikan sa mga banwaan sa inot asin ikaduwang distrito. An inot na representante pinili kan 2010. Sinanglian man an designasyon na bilang kan mga distrito resulta kan pagduwang nin sarong distrito.

## Inot na Distrito

***Mga banwaan**: Cabusao, Del Gallego, Lupi, Ragay, Sipocot
***Populasyon (2010)**: 190,207
 	

### 1987–2010
***Mga banwaan**: Cabusao, Del Gallego, Libmanan, Lupi, Minalabac, Pamplona, Pasacao, Ragay, San Fernando, Sipocot

 	

### 1919–1972
***Mga banwaan**:  Cabusao, Calabanga, Camaligan, Gainza, Libmanan, Lupi, Magarao, MIlaor, Minalabac, Syudad nin Naga (nagin syudad kan 1948), Pamplona, Pasacao, Ragay, San Fernando, Sipocot, Del Gallego (tinugdas kan 1936), Bombon (tinugdas kan 1949)
 	

## Ikaduwang Distrito

***Mga banwaan**: Gainza, Libmanan, Milaor, Minalabac, Pamplona, Pasacao, San Fernando
***Populasyon (2010)**: 300,681
 	

### 1987–2010
***Syudad**: Syudad nin Naga
***Mga banwaan**: Bombon, Calabanga, Camaligan, Canaman, Gainza, Magarao, Milaor, Ocampo, Pili

 	

### 1919–1972
***Mga banwaan**: Baao, Bato, Buhi, Bula, Caramoan, Goa, Syudad nin Iriga (nagin syudad kan 1968), Lagonoy, Nabua, Pili, Sagñay, San Jose, Siruma, Tigaon, Tinambac, Garchitorena (tinugdas kan 1949), Ocampo (tinugdas kan 1949), Balatan (tinugdas kan 1951), Presentacion (tinugdas kan 1969)

 	

## Ikatulong Distrito

***Syudad**: Syudad nin Naga
***Mga banwaan**: Bombon, Calabanga, Camaligan, Canaman, Magarao, Ocampo, Pili
***Populasyon (2010)**: 473,235
 	

### 1987–2010
***Mga banwaan**: Caramoan, Garchitorena, Goa, Lagonoy, Presentacion, Sagñay, San Jose, Siruma, Tigaon, Tinambac

 	

## Ikaapat na Distrito

***Mga banwaan**: Caramoan, Garchitorena, Goa, Lagonoy, Presentacion, Sagñay, San Jose, Siruma, Tigaon, Tinambac
***Populasyon (2010)**: 398,422
 	

### 1987–2010
***Syudad**: Syudad nin Iriga
***Mga banwaan**: Baao, Balatan, Bato, Buhi, Bula, Nabua
 	

## Ikalimang Distrito

***Syudad**: Syudad nin Iriga
***Mga banwaan**: Baao, Balatan, Bato, Buhi, Bula, Nabua
***Populasyon (2010)**: 459,286
 	

## Kabilogan (dai na)
 	

## Toltolan
Kobrang Natopga

An **Kobrang Natopga** iyo an magkapirang species nin kobra napapalaen ta an mga kobrang ini may kakayahan magpa'ulsit kan saindang kamandag paagi sa mga labot na yaon sa saindang mga halabang tingo. Sa pagpatopga kaini kan kamandag, an kobra arog kan rimoranon, nabuhat kabanga kan saiyang hawak asin nabigak dangan may mga masel sa duwang gilid kan nguso napildit kan saiyang glandula na kaagan kan kamandag. An pagkupsit kan kamandag pwedeng mag'abot sa rayo na duwang metro (6.6 pye) asin ini ginigibo kan kobra sa paghuna niya na may peligro. Dungan sa pagtopga, an halas nadaluso asin pwedeng kumagat padagos sa saiyang kalaban.

An teoriya kan mga sayantipiko iyo na nagtalubo an kakayahan na ini gibo kan an mga kobra nakikiramas sa estaran nin mga darakulang hayop na may mga kokod (arog kan damulag) na pwede sindang mabatayan. An pagkupsit ninda puntirya sa mata na pwedeng ikabuta kun tamaan. Pwede man magresulta sa chemosis asin paggatok kan cornea.

## Toltolan
Sultanato nin Sulu

An **Sultanato nin Sulu** (Jawi: سلطنة سولك, Arabic: سلطنة سولك‎) iyo an dating estado nin Muslim sa mga isla sa Dagat Sulu, parte kan Mindanao, Sabah, asin Norteng Kalimantan. An sultanato namukna kan Nobyembre 17, 1405 ni Sharif ul-Hashim na nag-erok sa Buansa, Sulu. An sultanato nakatalingkas sa Imperyong Brunei kan 1578.

Kan 1885, an Gran Britanya, Alemanya asin Espanya nagpirma kan Kasundoan nin Madrid tanganing mapasairarom kan Espanya an Sultanato asin mga isla kan Filipinas. Sa nasabing kasundoan, binutasan kan Espanya an pagsakop kan Norteng Borneo na dating kbtang kan Sultanato.

## Kataytayan nin ladawan

File:18th Century Flag of Sulu.svg|Wayaway kan Sultanato nin Sulu sosog ki Pierre Sonnerat
File:War Flag of Sulu Sultanate.svg|Wayaway nin gyera kan Sultanato nin Sulu sa paghinanapos kan ika-19ng siglo
File:Bandeira Sultanato de Sulu Moderna.svg|Modernong wayaway sa irarom ni Jamalul Kiram III
File:Suluflag.jpg|Moderno asin opisyal na wayaway sa irarom ni Sultan Muedzul Lail Tan Kiram.
File:Merchant flag of the Chinese community in the Sulu Sultanate.svg|Wayaway pandagat kan mga Tsinong komunidad sa Sultanato nin Sulu
File:Late_19th_Century_Flag_of_Sulu.svg|Wayaway kan Sultanato nin Sulu kaidtong ika-19 na siglo


## Panluwas na takod
*
*The official website of Royal House of Sulu sa giya ni Sultan Muedzul Lail Tan Kiram, ika-35 na Sultan kan Sulu 
* Line of succession of the Sultans of Sulu of the Modern Era  gikan sa Official Gazette of the Republic of the Philippines
* Philippine Provincial Government of Sulu&nbsp;– The official list of Sultans
* Sultanate of Sulu sa WorldStatesMen.org

## Toltolan
Kwartel kan Gwardya Sibil sa Nueva Caceres

An **Kwartel kan Gwardya Sibil sa Nueva Caceres** iyo an toltolan kan mga gwardya sibil sa Nueva Caceres kan panahon na kolonya pa an Filipinas kan Espanya hanggan taon 1898. An lugar na ini tagbo kan dakulang historikong pangyayari kan an mga gwardya sibil na pinamayohan na Kabo Elias Angeles asin Felix Plazo nagtumang sa mga Kastilang pamayo ninda asin resulta kaini narumpag ninda an gobyerno kolonyal sa bilog na Ambos Camarines. Huli kaini, sunod-sunod na nagdurulag an mga administrador sibil na Espanyol sa iba-ibang banwaan sa Ronang Bikol.

Sa presente, an lugar na ini okupado kan Naga City Police Office asin an lote na may hiwas na 1,045 metro kwadrado (bakong 1,547 metro kwadrado siring sa nababareta sa Bicol Mail, yaon sa pagrorogaring kan Republika nin Filipinas. Kan taon 1913, si Gobernador-Heneral William Cameron Forbes, sa sarong dekreto ipinagboot na an loteng ini ipanongod sa paggamit kan Philippine Constabulary.

Huli sa dakula an papel kan lugar kan dating kwartel, sa historya asin kultura kan ronang bikol, dakul na mga kaayonan sa siyudad nin Naga an naghuhurot sa gobyerno lokal na matagama na nanggad an paggamit kan nasabing lote bilang sarong historikong sityo sa pagromdom kan historikal na pangyayari kan 1898. 

## Toltolan
Sabah

An **Sabah** iyo an estado kan Malaysia na namumugtak sa pinakasubangan na gampi kan isla nin Borneo. Saro ini sa mga kagmuknang myembro kan pederasyon nin Malaysia kaiba an Kolonya kan Sarawak, Singapura, (nagsadiri kan 1965) asin an Pederasyon kan Malaya.

## Etimolohiya
Dai nin nakakaaram sa pinaghalian kan ngaran kan Sabah. Gulpi nin mga teorya na nagbutwa susog kaini. An sarong teorya, kan panahon na ini parte pa kan Bruneian Sultanate, pinagmidbid ini bilang Saba huli sa pagigin presente kan klase nin batag na an apod *pisang saba*(bistado man bilang pisang menurun). Ini nagtatalubo sa parteng gayo kan kostal na rehiyon sa Brunei. An komunidad kan Bajau pinagbisto man ini billang *pisang jaba*. Mantang an ngaran na Saba kapareho man an boot sabihon sa mga Tagalog asin Bisaya bilang sarong klase nin batag, an tataramon na ini sa Bisayas nangangahulugan man bilang "noisy" o maribok. Baad huli sa lokal na dialekto, an tataramon na Saba pinagtataram man bilang Sabah sa lokal na komunidad. Mantang an Brunei basal na estado kan Majapahit, an gurang na Javanese na eulohiya kan Nagarakretagama na pinaglaladawan man bilang lugar na ngunyan pinagmimidbid bilang Sabah o Sebulang. 

## Toltolan
Palm Star Suites

An **Palm Star Suites** sarong otel namomogtak sa Siyudad nin Olongapo sa kalye kan Rizal Extension (Corner W. 3rd Street), sa probinsya nin Zambales. Ini may anom na eskalon, sangkap sa mga pangangaipo nin sarong biyahero siring kan air-con, malipot-mainit na tubig, conference hall, wi-fi, asin may serbisyo sa pagkakan sa pagkaaga.

Itinindog kan taon 2012, an nasabing otel pagsasadiri kan mag'agom na si Dr. Roberto Palma, sarong orthopedic surgeon na namundag sa Calabanga, Camarines Sur asin si Dr. Miriam C. Odejar, sarong dating Bayanihan dancer, doktorado sa kursong musika, na namundag sa Tigaon, Camarines Sur. 

## Mga panluwas na takod

* Websayt: www.palmstarsuitessubicbay.com
* Facebook: Palm Star Suites Official

## Toltolan
Danaw Buhi

An **Danaw Buhi** sarong danaw na namumugtak sa Buhi, Camarines Sur. Igwa ini nin hiwas na 18 kilometro kwadrados asin katamtaman na rarom na 8 metros. Namumugtak an danaw sa tanga kan duwang bulkan na Asog asin Malinao. 

Nahaman an danaw kan 1641, matapos marumpag an gilid kan Bulkan Asog huli sa sarong linog. Huli sa kan pagrasay, nakabilog nin natural na dam na nagpugol sa sulog kan mga sulong sa lugar. Sarong teorya sa pagkabilog kan danaw iyo an pagtuga kan Bulkan Asog. Igwa nin 67,762 katawo na nag-eestar sa palibot kan danaw.

## Mga kagamitan
Namidbid an danaw huli ta saro ini sa mga hawak nin katubigan kun sain nabubuhay an tabyos o sinarapan (*Mistichthys luzonensis*) na iyo an pinakasadit na sira na nakakakan sosog sa Guinness Book of Records.

An danaw iyo an panginot na pinagkukuanan kan suplay nin tubig para sa National Power Corporation Hydro Electric Plant. An planta na tinugdas kan 1952 nakakagibo nin katamtaman na 2.8 megawatts. Ginagamit man ini kan National Irrigation Administration sa pagpatubig sa dai mababa sa 100 kilometro kwadrado na kadagaan sa Ikatulong Distrito kan Camarines Sur.

Kan Setyembre 22, 2007 nagkaigwa nin pagburutwa nin sira sa danaw huli kan labing sulfur dioxide gikan sa pagtaraid na bulkan sosog sa Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR) na pinahimukan kan Philippine Institute of Volcanology and Seismology (Phivolcs). 

## Bakasyunan asin lingaan

Mismo sa gilid kan danaw, sa barangay kan Cabatuan yaon an pinakamoderno asin pinakasangkap sa pasilidad na resort para sa mga boot magbakasyon sa Buhi, an Lake Buhi Resort na pagsasadiri ni Cyrus Obsuna, sarong Buhi'non namundag mismo sa barangay na ini.

Saro man sa mga tinutuyong pasyaran sa gilid sana kan danaw nin Buhi iyo an Maguindara Resort na imenamanehar kan lokal na gobyerno kan municipalidad. Ini ginagamit bilang sarong kamping site asin venue kan manlaen-laen na okasyon arog kan kasalan, bunyag asin iba pa. 

## Kataytayan nin ladawan

File:Lake Buhi in Camarines Sur.jpg|Danaw Buhi asin Bukid Asog
File:Lake Buhi.jpg|Gilid kan danaw
Image:Baked_Sinarapan.jpg|Pinaalang na Sinarapan
File:Lake Buhi Resort.jpg|An Lake Buhi Resort sa Bgy. Cabatuan
Ladawan:Maguindara.jpg|Tanawon kan danaw gikan sa ibabaw


## Toltolan
Departamento kan Edukasyon

An **Departamento kan Edukasyon** o **DepEd** sarong ehikutibong kagawadan kan gobyerno nin Filipinas na responsable sa pagpalakop asin pagpakarhay kan kalidad kan pabalangibog kan elementarya asin sekondarya na edukasyon. Ini an panginot na ahensya na namamahala kan sistema nin edukasyon sa Filipinas. An pamayong opisina kaini yaon sa DepEd Complex sa abenida nin Meralco, Syudad nin Pasig sa Metro Manila.

Pinamamayohan an departamento kan Kahilom kan Edukasyon, na pinapangaranan kan Presidente kan Filipinas asin itinutugot kan Commission on Appointments. Siya parte kan Kabinete. Si Bise-Presidente Sara Duterte an presenteng Kahilom kan Edukasyon. 

## Kataytayan nin mga Kahilom kan Edukasyon
(*) Paramyentras na Tagapalakaw
(**) Dungan na kinaptan bilang Presidente

## Estruktura kan organisasyon
Sa ngunyan, an Departamento pinamamayohan kan Kahilom kan Edukasyon, na igwa nin minasunod na mga kahilom sa irarom niya asin mga katuwang kan mga ini:
*Kahilom-sa-irarom para sa Pinansya asin Pamamahala
*Kahilom-sa-irarom para sa Legal Affairs
*Kahilom-sa-irarom para sa mga Programa asin Proyekto
*Kahilom-sa-irarom para sa Operation Rehiyonal
*Katuwang na Kahilom/Pamayo kan Staff
*Katuwang na Kahilom para sa Pinansya
*Katuwang na Kahilom para sa Legal Affairs
*Katuwang na Kahilom para sa Pagplano
*Katuwang na Kahilom para sa mga Programa asin Proyekto

Sa irarom kan Opisina kan Kahilom iyo an mga minasunod na opisina asin mga serbisyo:
*Mga Administratibong Serbisyo
*Serbisyo Pampinansya asin Pamamahala
*Human Resource Development Service
*Serbisyo sa Pagplano
*Serbisyo Teknikal

## Mga panluwas na takod
*Opisyal na websityo 

## Toltolan
Pasyon

An **Pasyon** (Espanyol, Pasion) iyo an Filipinong epiko na pigsasaysay an Pagsakit, Pagkagadan asin Pagkabuhay-liwat ni Hesukristo. Ini may estansa nin  limang taytay na may walong silaba. An halawig na rawitdawit na ini ipigkakanta sa maludok na pagngoyngoy sa pag'osipon kan agi-agi ni Hesus kan siya orog na nagsakit na gayo sa kamot kan mga Hudyo. 

An laba kan orog-orog inaawit sa panahon nin Kwaresma, orog na sa Kamahalan. An daing patod na pagsalaysay ginigibo nin magdamlag asin ini sarong popular na debosyon kan mga Katolikong Filipino.

## Ginikanan

An pinaka-enot na bersyon kan Pasyon nakasurat sa Tagalog asin ini tinokda ni Gaspar Aquino de Belén kan taon 1704. Tituladong "Mahal na Passion ni Jesu Christong Panginoon Natin na Tola", ini nag'agi nin apat na rebisyon asin an ikalimang edisyon nalagda kan 1760. An bersyon sa Bikol ipinagboot ni Obispo Francisco Gainza kan Desyembre 20, 1866 asin enot nalagda kan taon 1867.

An nagbikol kaini iyo si Tranquilino Hernandez nin Polangui, Albay tituladong "Casaysayan can Mahal na Pasion ni Jesucristo Cagurangnanta, na Sucat Ipaglaad nin Puso nin Siisay man na Magbasa". An ika-kag'anom na edisyon kan Pasion Bicol pinalagda kan University of Santo Tomas Press kan taon 1984..

An kinaugalean nin pag'awit kan Pasyon sinasabing dai man gikan sa Espanyol na lenggwahe kun saen orihinalmente ini nakasurat kundi nakagamot sa soanoy na kaugalean kan mga tinubong filipino na magkanta nin rawitdawit sa panahon nin saindang pag'ogma, nin mga susuman . An Pasyon pwede i'awit na daing pagtogtog sa instrumento o kun minsan may kasabay na gitara, acordion o rondalla.

An Pasyon pwede ribay-ribay inaawit nin magkaduwang parakanta o saro-saro nakanta nin sarong estansa. Sa magdamlag, an kagharong iyo an napaseguro sa pagkakan kan nangangaramag hanggan pagka'aga sa pagbasa sagkod na matapos.

An pagbasa kan Pasyon napoon Myerkoles Santo asin natapos nin Byernes Santo alagad an uso pag binasa ining napoon alas kwatrong hapon, tinatapos ini nin pagka'agang mga alas kwatro sunod na aldaw man asin daing patod nanggad ta sinasalo an pagbasa kan iba manta napahingalo an enot na nagbasa.

## Pasyon nakaguhit sa Braille para sa mga buta

Sa enot na pangyayari, an Pasyon Bicol iginuhit sa Braille para sa mga harap asin ini hinaman kan National Library of the Philippines. Ikinanta an Pasyon sa Braille kan Abril, 2015 kan mga kaapil kan  Visually Impaired Voice of Albay (Viva) Inc. duman sa Peñaranda Park sa Syudad nin Legazpi, Albay.

## Panluwas na takod

* http://newsinfo.inquirer.net/682931/blind-people-chant-the-pasyon-in-bicol. Mga buta ma'awit kan Pasyon sa Bicol. Kinua 4-04-15.
* http://wn.com/pasyon (video tutorial) Kinua 4-04-15.
* http://tagaloglang.com/Tagalog-English-Dictionary/English-Translation-of-Tagalog-Word/pasyon.html Pasyon. Kinua 4-04-15.
## Toltolan
Abaniko

An **abaniko** sarong tradisyonal na klase nin kinakaptan na pangayab na naggikan sa Filipinas. An abaniko parte kan gubing nin kababaihan siring kan sagkod an bado asin saya kan mga Tagalog asin patadyong kan mga Tausug. Kaidtong panahon, an manlainlain na paggamit asin pagkapot kaini nagtatao nin mangriba-ibang kahulogan.

An tataramon na *abaniko* gikan sa Kastila na *abanico* (pangayab). Saro ining tataramon na Portuges na pinasadit, an *abano* na gikan sa Latin na *vannus* (pangkayab o pampaypay), sarong tataramon na katakod man sa *ventus* (duros).

Igwa nin manlainlain na abaniko siring kan gibo sa bulos kan dahon nin anahaw (Livistona rotundifolia). Halimbawa kaini iyo an abaniko sa probinsya nin Quezon asin Camarines Sur. Sa Camarines Sur, dekada 1960 kan nagpoon maggibo nin abaniko sa banwaan nin Canaman.

## Literatura

Sarong rawitdawit an naisurat ni Andres Bonifacio dapit sa abaniko. Nakasurat ini sa Kastila.

:**Mi Abanico**

:*Del sol nos molesta mucho el resplandor,*
:*Comprar un abanico de quita el sol;*
:*Aqui sortijas traigo de gran valor,*
:*De lo bueno acaba de lo major,*
:*De lo major.*

:*El abanico servi sabeis para que?*
:*Para cubrir el rostro de una mujer,*
:*Y con disimulo podreis mirara,*
:*Por entre las rajillas del abanico*
:*Vereis la mar.*

## Abaniko sa banwaan nin Canaman

An paggibo nin abaniko sa banwaan nin Canaman, Camarines Sur pinonan dekada 1960 kan mag-agom na Macario Adolfo asin Victoria Bobis. Naglakop sa barangay Santa Cruz an industriya kan pagbahan huli sa nagdadakol na parabakal sa laog asin luwas kan banwaan. Huli kaini, an abaniko asin iba pang handicraft iyo an opisyal na *One Town, One Product* (OTOP) kan munisipyo kan Canaman.

## Toltolan


## Panluwas na takod
* Pamaypay sarong bayle
Balut (kakanon)

An **balut** sugok nin itik na pinahilomloman sa incubator nin 17-21 aldaw, depende sa gustong paluwason kaini sa pagkabalut, linala'bonan, dangan kinakakan pagkaubaki kan tibulaka. Ini komun na pigtitindang soro-somsoman sa Filipinas, asin kakanon man ini sa ibang lugar sa Asya arog kan Laos (khai look ໄຂ່ລູກ sa Lao), Kambodya ((pong tia koon ពងទាកូន sa Kambodiano), asin Byetnam (trứng vịt lộn o hột vịt lộn sa Byetnames). Parati ini kaagom sa pagkakan an serbesa. Sa Tagalog asin Malayo, an balut boot sabihon "napapatos".

## Pag'andam

Sa Filipinas, an mga parakakan-balut gusto asin-asinan ini o idotdot sa suka na may sili asin bawang ngane magtaong dagdag na namit. An siram nakukua sa pinagsalak na lumoy asin tagas kan siyo na namimilog pa sana saka an sabaw-sabaw igdi hinihigop bago ubakan. An gabos pwede konsumohon alagad an kaputian (albumen) pwede matagas asin garo goma na, huli ta lampas na sa bilang nin pagbilog. Ini pigsisirbe na bilang pampagana o abri-gana , linuluto kasalak sa adobo, pinipritos o kasalak nin pastries. Sa Byetnam, an balut kinakakan sa simit nin asin, tagok nin lemonsito, asin rinunot na paminta na may dugang pang dahon mint inaapod nindang rau ram. Sa Kamboya, kinakakan an balut sa laog kan tibulaka na mainit pa, may bodbod na lemonsitong kinaagan diit na paminta.

Sa Tsina an siring na preparasyon inaapod na  maodan (Chino: 毛蛋; pinyin: máo dàn; literalmente: "sugok na may balukag"), modan (Chino: 末蛋; pinyin: mò dàn; literalmente: "sugok na madali na"), wangjidan (Chino: 旺雞蛋; pinyin: wàng jīdàn; literalmente: "sugok na hinugasan") o huozhuzi (Chino: 活珠子; pinyin: huózhūzi; literalmente: "buhay na pisog"). Sinasabing dinara kan mga Intsik daa an ideya nin paglutong balut sa Filipinas pero ngonyan may sadiri naman na paagi an mga Filipino sa pagluto asin pag'andam kaini. Sa Filipinas, inaako na an praktis nin pagluto kaini mas hararom nang gawe sa banwaan nin Pateros.

## Mga panluwas na takod

* http://edition.cnn.com/2014/02/05/travel/how-to-eat-balut/index.html Balut: The Filipino Delicacy that makes the World Squirm. Kin ua 5-04-15.
* http://www.cracked.com/article_14979_the-6-most-terrifying-foods-in-world.htmlThe 6 Most Terrifying Food in the World. Kinua 5-04-15.
## Toltolan
Carmen Camacho

Si **Carmen Toledo** (namundag, 23 Nobyembre, 1939 - 19 Oktobre 2025) midbid sa ngaran na **Carmen Camacho** sarong Bikolanang parakanta asin kadurungan niya sinda Norma Ledesma, Norma Balagtas, Pilita Corrales asin dakul pang iba. Siya an saro sa enot na mga parakanta na nagpabantog kan mga awit-banwaan kan ronang Bikol arog kan "Si Nanay, Si Tatay", "Marasa Pa Baya, "Agrangay nin Puso", "An Pobreng Buhay", "Makuring Lipongaw", "Mga Pagtios", "Pantomina", atbp. Siya man bantog na maray sa pagparakanta kan mga kundiman bako sana kan bikol kundi kan sa Tagalog asin sa iba pang mga tataramon sa Filipinas. Kan mga dekada '60, saro siya sa sinasabing "Kundiman Queen kan Filipinas".

Siya namundag sa Calolbon, San Andres, Catanduanes.

## Diskograpiya

**An Daragang Filipina*. R.G. Records. BRLP M-102. Arranged and conducted by Naning Alba.
*"Bikol Medley"/"Marasa Pa Baya". Original Records. BR-OC4-A/BR-OC4-B. Arranged and conducted by Naning Alba.
*"Pantomina- Part I"/"Pantomina- Part II". Original Records. BR 018A/BR 018B. Arranged and conducted by Naning Alba. 
**Golden Collection Series: The Best of Bicol Folk Songs featuring Pantomina* (Bikol) (Digitally Remastered CD Release) (1999) (Mayon/Alpha ARCD-99-8150)
**Dakung Kasalanan* (Sugbuanon) (1968) (Villar MLS 5119)
*"Ang Tangi Kong Pag-ibig" (1970)
*"Hindi Kita Malimot" (1972)
*"Ikaw" (1973)
*"Ikaw ang Buhay" (1970)
*"Isang Gabi" (1969)
*"Kapuspalad ng Isilang" (1968)
*"Kung Maging Ulila" (1972)
*"Ikaw ang Iibigin Ko" (1970)
*"Maalaala Mo Kaya?" (1972)
*"Nagkamali Ako" (1968)
*"O Ilaw" (1973)
*"Prinsesa ng Kumintang" (1972)
*"Sa Piling Mo" (1972)
*"Walang Kamatayan" (1969)

## Toltolan

## Mga panluwas na takoad
* Carmen Camacho YouTube
Kino

An mga **kinô** iyo an mga magkakapirang mga may-ikog na mga paragatob (Rodentia) napipisan sa superpamilyang Muroidea. An "tunay na mga kino" daa na importante para sa mga tawo iyo an inaapod na black rat, Rattus rattus, brown rat, asin Rattus norvegicus. Dakul man daang mga myembro sa genera kan "mga paragatob" asin mga pamilya kaini natutumoyan man na mga kino, asin may mga pagkakaagid sa mga tunay na kino.

Sa Kabikolan, may mga nabibistong mga inaapod na kino na iba-iba an hitsura: arog kan bagto na talagang dai nadakula asin an halabang-ungos na distinggidong gayo huli sa saiyang makusog na nakakasumo-sumong parong. Sa Ingles, mas inaapod na "rat" kun dakulang mga kasta asin  "mice" kun  saradit sana.

## Kakanon

Sa Filipinas, linuluto man an karneng kino bilang kakanon-tawo alagad mas hinihiling na malinig idtong mga kino na nagdadakula asin nag'eestar sa kaomahan. Sa Tsina, saro ining pagkakan na ordinaryo asin komun. 

## Mga panluwas na takod

* http://www.doyourownpestcontrol.com/rats.htm Pano mapuho an pesteng kino. Kinua 16-04-15.
* http://ratbehavior.org/ Pabisto sa kino: buhay kaini asin gawe-gawe. Kinua 16-04-15.

## Toltolan
Itik

An mga **itik** (*duck*) iyo idtong mga gamgam, hale sa pamilya *Anatidae,* asin naghihilomlom nin sugok na mga hayop. Sinda napipisan sa inaapod na sisne mga gansos.
Boy Logro

Si **Pablo Logro**, (namundag, 1957)na mas bisto sa apod na Boy Logro o Chef Boy sarong Filipinong chef na bantog sa saiyang mga padalan sa telebisyon , an "Idol sa Kusina" asin "Chef Boy Logro: Kusina Master".

## Buhay Personal

Si Logro namundag sa Laak, Compostela Valley asin ikaduwang aki sa walong magturugang. Palibhasa tios na marhay an pamilya, siya nakaabot sanang Grade 6 sa elementarya.

## Karera

Enot siyang nagtrabaho sa sarong restoran sa Quiapo na sadiri nin Intsik. Dangan naglaog siya sa Astral Villa Restaurant sa Makati. Duman nagin niyang mentor si Executive Chef Antonio Cuadrado, sarong Espanyol. Tapos si Chef Boy nagtrabaho man sa sarong restoran sa Matabungkay, dangan sa Bayview Plaza Hotel. Kan 1982, nagtrabaho siya bilang sous chef sa Palasyo ni Qaboos bin Said al Said sa laog nin sampolong taon. Huli kaini naabot niya iba-ibang lugar asin napalbag siya sa adal nin pagluto kan mga cuisine internasyonal. Nasangkap an adal niya sa pagluto sa paglibot niya sa Italya, Switzerland, Espanya asin Reyna Unido.

Kan 1992 kinua siya kan Manila Diamond Hotel bilang saro sa sous chefs asin nataas man an ranggo niya komo iyo an pinakaenot asin iyo-iyong filipinong executive chef sa 5-star deluxe hotel sa Filipinas, asin sinasabing siya an may pinakahalangkaw na sweldo sa industriya nag'abot 300,000 pesos an bulan.

Saiyang orog napakagantad pa an karera niya kan natogdas niya an CLICKS (Chef Logro's Institute of Culinary And Kitchen Services) namomogtak sa Gen. Mariano Alvarez, Cavite, Filipinas na ngonyan igwang 150 estudyante. 

Si Logro nabisto sa telebisyon bilang tagapresentar kan aldawan na padalan sa pagluto na inapod Chef Boy Logro: Kusina Master. Igwa pa man siyang sarong padalan sa TV, an inapod na Idol sa Kusina na pinapasale sa Channel 11, GMA NEWS TV kun banggi. 

Siya nagluwas man sa magkapirang pelikula arog kan "The Fighting Chefs".

### Telebisyon

### Pelikula

## Toltolan
Antonio de Morga

Si **Antonio de Morga Sánchez Garay** (1559 – Hulyo 21, 1636) sarong abogadong Espanyol, historyador asin nakakalangkaw na opisyal kolonyal sa laog nin 43 na taon sa Filipinas (1594 abot 1604), asin Bagong Espanya saka Peru, kun saen siya an presidente kan Audencia nin  duwang pulong (20) taon.

Kan siya natoka sa Mehiko, saiyang pinalagda an librong *Sucesos de las islas Filipinas* kan 1609, na hiniling na saro sa pinakamatagom na obra dapit sa amay na historya kan pagkolonyang Espanyol sa Filipinas. Kan siya Teniente Gobernador kan Filipinas, saiyang ibinalik an Audencia. Siya nagin huwes o oidor igdi. Siya nagin man pamayo asin namoon kan 1600 na batalya naval laban sa mga piratang Olandes alagad nadaog asin siya ilaga pang magadan.

An saiyang obra na "Sucesos..." enot nalagda sa Ingles kan 1868 asin magkapira pang edisyon an napublikar sa Ingles, kabali na diyan an sarong 1907 edisyon na naka-online sa Gutenberg Project. An obra niya naimprenta man sa Espanyol asin  iba pang mga lenggwahe.

## Mga panluwas na takod
* Mga gibo-gibo ni Morga sa Project Gutenberg
* Sucesos de las islas Filipinas ni Morga
* de Morga, Dr. Antonio. ''History of the Philippine Islands'', Vols. 1 and 2 (1609/1907), (Translated and Annotated in English), Ed. E.H. Blair and J.A. Robertson, J.A. (editors). Cleveland, Ohio: The Arthur H. Clark Company
* Nagkapirang impormasyon biograpikal
Qaboos bin Said al Said

Si **Qaboos bin Said Al Said** (Arabo: قابوس بن سعيد آل سعيد‎ Qābūs bin Saʿīd ʾĀl Saʿīd; namundag 18 Nobyembre 1940) iyo an Sultan kan Oman asin mga kasarig igdi. Nagsakat siya sa poder kan napatalsik niya sa pwesto an saiyang ama, si Said bin Taimur, sa sarong coup sa palasyo kan 1970. Siya an ika-14'kapagaraki na makuapo kan kagtogdas kan dinastiya na si Al Bu Sa'id. 

## Personal

Siya namundag sa Salalah, Oman. Nakapangagom siya sa sarong nagngangaran Kamila bint Tariq Al- Sa'id alagad dai nagkaaki. Diborsyado na siya igdi.

## Edukasyon

Nag'adal siya sa mga pribadong paratukdo sa Oman dangan sa Inglatierra na siring man mga pribadong paratukdo an nagkapot saiya, dangan sa Royal Military Academy sa Sandhurst (Septyembre 1960 - Agosto 1962).  

## Bilang pamayo

Si Qaboos iyo na an saro sa pinakahalawig na nagkapot nin pwesto bilang pamayo sa bilog na kinaban, poon pa kan 1970 o 45 taon na.

## Toltolan
Giovanni Ribisi

Si **Antonino Giovanni Ribisi** (Los Angeles, Desyembre 17, 1974) dating sarong Amerikanong entertainer.
Teresita Reyes

Si **Teresita "Mama Sita" Reyes** (Manila, Mayo 11, 1917 - 1998) sarong Filipinang nakanood na husto kan mga lutong filipino asin an adal niyang ini ginamit sa pagpabantog, pagpalakop, pagtukdo kan iba-ibang klaseng filipinong luto hasta pagtinda nin pormal kan mga iba-ibang klaseng sarsa asin pantaong namit sa mga lutong filipino.  Mala ta siya nakamukna kan kompanyang inaapod na "Mama Sita's Holding Company Incorporated" na bisto man sa pangaran na "Marigold Commodities Corporation" na an negosyo iyo an paggibo asin pagbenta nin mga sarsa, mga tawyo asin mga suka na pangsangkap sa pagluto.

Duwang librong resipe nin mga lutong filipino an napalagda bunga kan saiyang paghingoa: An saro napaluwas kan 1996, Mama Sita's Cookbook na oro-otro nang nagluwas sa pirang edisyon. An ikaduwa, Mama Sita's Homestyle Recipe, nagluwas man kan 2010.

## Personal

An saiyang ina iyo si Dna. Engracia Reyes na iyo an kagsadiri kan Aristocrat Restaurant asin huli kan negosyong ini kan saiyang pamilya, husto siyang napalbag sa mga kasiribotan igdi orog na sa mga sekreto nin pagbibisto kan mga lutoon asin mga manlaen-laen na mga sangkap sa mga giso. 

## Pagpipilang

An gobyerno kan Filipinas nagpaluwas kan Febrero 2011 nin mga selyo postal para saiya sa pag'onra kan saiyang naginibohan asin kun saen siya binibisto bilang sarong kahimanwa, sarong ina, sarong chef asin sarong restaurateur o kusinera. 

## Mga panluwas na takod

* http://msita.com/recipe/ Websayt kan  saiyang mga resipe. Kinua 21-04-15.

## Toltolan
MV Karagatan

An **MV Karagatan** iyo idtong barkong pansira na ginamit kuta kan mga elementong sinasabing hale sa gobyerno kan Tsina na nagdara kan mga armas tabang sa mga nagrerebeldeng mga myembro kan Bagong Hokbo nin Banwa (NPA). Kan Hunyo 1972, ini nasi'ripan kan sarong U-2 reconaissance plane kan gobyernong Filipinas na yaon na totoo an MV Karagatan nakaantos sa Digoyo Point sa Isabela; alagad, an sarong bersyon kan istorya iyo na igwang sarong pribadong eroplano kan sarong logging company natongod naglalayaw-layaw sa Digoyo Point, asin nata'naw sa ibaba an paghakot kan mga rebeldeng NPA nin mga armas pasiring sa pampang. An mga nakasi'rip ipigreport tolos ini sa Philippine Constabulary Command.

## Nataraka an mga rebelde

An pwersa armada kan Filipinas, sa pangengenot kan Task Force Palanan sinabat an mga natarakang rebelde sa baybayon kun saen idinahik kuta an mga armas asin nagkaigwa nin maigot na enkwentro. Resulta kan laban na ini, sinasabing 200 na lang na mga badil na AK-47 an nahakot kan mga rebelde pasiring sa tagoan ninda sa Sierra Madre kan Isabela asin an dagmang na armas nagkawaralat nasikop na kan gobyerno. Segun ki Ricardo Malay, sa interbyu, an bapor may daro-darang 1,200 na M14, mga sinakong bagas, mga medikal kit, asin mga propagandang materyales regalo kan Tsina.  

Si Victor Corpus, na kan Disyembre 29, 1970, iyo an nagsamsam kan mga armas sa armory kan PMA Baguio asin inubos dinara sa Isabela an mga armas nakasaray igdi, iyo an nagpaIsabela ngane ta maresibi kan kargamentong armas duman sa lugar kan Digoyo Point. Siya nagin nang kaapil sa Kabataang Makabayan asin nagkampi na sa hiron kan mga Komunista na ibagsak an gobyerno Filipino. Gibo kan pangyayaring ini, si Presidente Marcos nagdeklara asin pinari'gon sa bilog na nasyon  tolostolos an ley militar.

## MV Karagatan nalubog
An MV Karagatan, na dati sarong bapor na Hapones an an pangaran Kishimaru, sinasabing nalubog na sana ini gibo kan paglamasa kaini nin makusog na bagyo.,

## Mga panluwas na takod

* https://www.youtube.com/watch?v=nNlJoXfAH3c Istorya kan pagsabat kan NPA sa MV Karagatan.

## Toltolan