Bunyip

An **bunyip** sarong linalang gikan sa mitolohiya kan mga katutubo kan sur-sirangan na Australia, na sinasabing nag-iistar sa mga katubigan, mga billabong, mga sapa, mga salog, asin  .

## Pangaran
An tataramon na *bunyip* parati pigtatradusir kan mga Aboriginal na Australiano ngunyan bilang "demonyo" o "maraot na espiritu".  An kontemporanyong traduksiyon na ini tibaad dai eksaktong nagrerepresentar kan papel kan bunyip sa pre-kontak na mitolohiya kan mga Katutubo o an mga posibleng ginikanan kaini bago pa man ginibo an mga nakasurat na istorya. An ibang mga modernong pinagkukuanan nagtutukdo sa sarong linggwistikong koneksyon sa pag'oltan kan bunyip asin Bunjil, "sarong mitolohikong 'Dakulang Tawo' na naggibo kan mga bukid, salog, tawo, asin gabos na hayop". 

An tataramon na *bahnyip* enot na nagluwas sa *[[Sydney Gazette]]* kan 1812.  Ginamit ini ni James Ives tanganing iladawan an "sarong dakulang itom na hayop na garo sarong seal, na may makatatakot na boses na nagbubunga nin takot sa mga itom". 

## Distribwir
An bunyip parte kan tradisyonal na mga pagtubod asin istorya kan mga Aboriginal sa bilog na Australia, mantang an pangaran kaini iba-iba susog sa nomenklatura kan tribo.  Sa saiyang libro kan 2001, an parasurat na si Robert Holden nagmidbid nin dai mababa sa siyam na rehiyonal na pagkakaiba-iba kan linalang na midbid bilang bunyip sa bilog na Aboriginal Australia.

## Karakteristiko

An bunyip ilinadawan bilang amphibious, haros bilog na aquatic (mayo nin mga report na an linalang na nahihiling sa daga), nag-eerok sa mga danaw, salog,  mga lawa, mga laguna, mga billabong,  mga sapa, , minsan "mga hole sa partikular na mga salog".

An mga pisikal na deskripsyon kan mga bunyip magkakalaenlaen. Si George French Angus tibaad nagkolekta nin deskripsyon kan sarong bunyip sa saiyang pagkasaysay kan sarong "espiritu nin tubig" gikan sa mga tawong Moorundi kan Salog Murray bago an 1847, na nagsasabi na ini "kinakatakutan na marhay ninda&nbsp;... Ini nag-eerok sa Murray; pero&nbsp;... igwa sinda nin kadipisilan sa paglaladawan kaini. An pinaka-ordinaryong porma kaini&nbsp;... sinasabing iyo idtong sarong dakulang starfish."  An Challicum bunyip, sarong imahe nin sarong bunyip na inukit kan mga tawong Aboriginal sa pangpang kan Fiery Creek, harani sa Ararat, Victoria, enot na naitala kan peryodikong *[[The Australasian]]* kan 1851. Susog sa report, an bunyip binadil pagkatapos na gadanon an sarong lalaking Aboriginal. An Antiquarian na si Reynell Johns naghingako na sagkod sa kabangaan kan dekada 1850, an mga tawong Aboriginal naggibo nin "ugali na magbisita sa lugar taon-taon asin magbalik sa mga outline kan pigura [kan bunyip] na mga 11 lakdang an laba asin 4 lakdang an labi-labing lakbang".  An imahe kan outline mayo na. [*An Aborigines of Victoria* (1878) ni Robert Brough Smyth nagdusay nin sampulong pahina sa bunyip, alagad nagkonklusyon na "sa katotoohan dikit an aram sa mga itom manungod sa porma, tahob o gawi kaini; garo baga sinda natatakot kaini na dai ninda narisa an mga karakteristiko kaini".  Nagigirumdoman ni Eugénie Louise McNeil gikan sa saiyang memorya kan siya aki pa kan mga taon 1890 na an bunyip igwa daa nin nguso na garo kuwago ("sarong mopoke "), asin posibleng sarong nocturnal na linalang sa saiyang pagtantiya.

An mga bunyip na posibleng nahiling kan mga testigo, susog sa saindang mga deskripsyon, pinakaparateng angay sa saro sa duwang kategorya: 60% kan mga nahihiling nakakaagid sa mga seal o mga ayam na naglalangoy, asin 20% kan mga nahihiling mga halabang liog na mga linalang na may saradit na payo; an natatadang mga deskripsyon bakong malinaw na lampas sa kategorya. An klase nin seal-dog parateng ilinaladawan na nasa pag-oltanan nin 4 asin 6 na piye an laba na may balbas na itom o kayumanggi na balahibo . Susog sa mga bareta, an mga bunyip na ini igwa nin bilog na payo na garo bulldog, prominenteng talinga, mayong ikog, asin bigote na garo seal o otter. An halabang-liog na klase soboot nasa pag-oltanan nin 5 sagkod 15 piye an laba, asin sinasabing igwa nin itom o kayumanggihon na barahibo, darakulang talinga, saradit na ngipon, payo na garo kabayo o emu, sarong halaba, may balbas na liog na mga tolong piye an laba asin may dakol na pilo nin kublit, asin garo kabayo an ikog. An bunyip ilinadawan kan mga katutubo bilang amphibious, nocturnal, reclusive, asin nag-eerok sa mga danaw, salog, asin mga katubigan . An mga bunyip, susog sa mitolohiya kan mga Katutubo, puedeng maglangoy nin marikas na may mga palikpik o mga pakpak, igwa nin makosog, nag-uungal na pag-apod, asin nagkakakan nin mga alimango, dawa ngani an nagkapirang alamat naglaladawan sa sainda bilang mga uhaw sa dugo na mga parakakan nin mga tawo, partikularmente an mga babae asin kaakian. Bilang resulta, an mga Aboriginal na tawo tuyong naglilikay sa mga bakong pamilyar na tubig ta tibaad igwa nin mga bunyip na nag-uurong-sulong sa kairairaromi. An mga itlog nin bunyip pigbubugtak daa sa mga salag nin platypus . 

An bunyip minalataw sa Ngarrindjeri na nangangaturugan bilang sarong espiritu nin tubig na inaapod na Mulyawonk, na makakakua nin siisay man na nagkua nin labi pa sa saindang tamang parte nin sira hale sa mga agihan nin tubig, o makakakua nin mga aki kun sinda haranihon na gayo sa tubig. An mga istorya nagtukdo nin praktikal na paagi tanganing maseguro an halawig na kaligtasan para sa mga Ngarrindjeri, na naglaladawan nin pag-ataman sa nasyon asin sa mga tawo kaini. 

## Debate sa mga ginikanan
Nagkaigwa nin manlaen-laen na pagprobar na masabutan asin ipaliwanag an ginikanan kan bunyip bilang sarong pisikal na entidad sa laog nin 150 taon. Sa pagsurat kan 1933, si Charles Fenner nagsuherir na posibleng an "aktuwal na ginikanan kan mito kan bunyip yaon sa bagay na sa panapanahon an mga seal nag-agi sa Murray asin Darling (Mga Salog)". Nagtao siya nin mga halimbawa nin mga seal na nakua sagkod sa laog kan daga arog kan Overland Corner, Loxton, asin Conargo asin ipinagirumdom sa mga parabasa na "an makinis na barahibo, prominenteng mga mata na 'apricot', asin an nag-uungal na kurahaw iyo an karakteristiko kan seal", orog na an mga seal na elepante sa timog asin mga seal na leopardo . 

An saro pang suhestiyon iyo na an bunyip pwedeng sarong memorya kultural kan mga napuho nang mga marsupial sa Australia arog kan *[[Diprotodon]]*, *[[Zygomaturus]]*, *[[Nototherium]]*, o *[[Palorchestes]]* . An koneksyon na ini enot na pormal na ginibo ni Dr George Bennett kan Australian Museum kan 1871.  Kan amay na mga taon nin 1990, an paleontologo na si Pat Vickers-Rich asin an geologo na si Neil Archbold maingat man na nagsuherir na an mga alamat kan mga Katutubo "tibaad nagpoon sa sarong pakamidbid sa mga tulang bago an kasaysayan o dawa an mga buhay na hayop mismo kaidtong panahon&nbsp;... Kun napapaatubang sa mga tada kan nagkapira sa mga nawara na ngonyan na mga marsupial na Australiano, an mga Aborigine parateng pigbibisto sinda bilang an bunyip." Narisa man ninda na "an mga alamat manungod sa *mihirung paringmal* kan mga Aborigine sa sulnupan na Victorian&nbsp;... pwedeng mag-alusyon sa&nbsp;... mga napuho nang higanteng gamgam an Dromornithidae ." 

Sa sarong artikulo *[[Australian Birdlife|kan Australian Birdlife]]* kan 2017, si Karl Brandt nagsuherir na an mga engkwentro kan mga Aboriginal sa southern cassowary an nag-inspirar kan mito.  Susog sa enot na nakasurat na deskripsyon kan bunyip kan 1845,  an linalang nagbugtak nin mga itlog na asul na dakulaon, igwa nin nakakagadan na mga kuko, makusog na mga tabay sa likod, sarong maliwanag an kolor na daghan, asin sarong payo na garo emu, mga karakteristiko na kapareho kan Australian cassowary.  Mantang an sungo kan linalang ilinadawan na igwa nin mga serrated projections, an lambang saro "arog kan tulang kan stingray ", an bunyip na ini pig-aasosyar sa mga katutubong tawo kan Far North Queensland, na midbid sa saindang mga budyak na may mga tunok nin stingray asin an saindang pagigin harani sa Australian range kan cassowary.

An saro pang asosasyon sa bunyip iyo an masusupgon na Australasian bittern ( *[[Botaurus poiciloptilus]]* ). Sa panahon nin pag-aanak, an lalaking apod kan gamgam na ini na nag-eerok sa marsh sarong "low pitched boom";  kun kaya, ini paminsan-minsan inaapod na "gamgam na bunyip". 

## An mga enot na pagkasaysay kan mga taga-Europa na nag-erok

Durante kan amay na pag-erok sa Australia kan mga Europeo, an nosyon nagin komun na an bunyip sarong dai midbid na hayop na naghahalat na madiskobre. Huling bakong pamilyar sa mga tanawon asin tanog kan kakaibang hayop kan kontinente kan isla, an mga enot na taga-Europa nagtutubod na an bunyip na ilinadawan sa sainda saro pang kakaibang hayop na Australiano asin minsan pig-aatribwir ninda an bakong pamilyar na mga apod o kurahaw nin hayop digdi. An mga iskolar nagsusuherir man na an ika-19 siglong bunyip lore pinakusog kan mga imported na osipon kan Europa, arog kan Irish Púca . 

## Sa popular na kultura asin fiction

* *An Bunyip* sarong lokal na semanal na peryodiko na ipinupublikar sa banwaan nin Gawler, Sur na Australia . Enot na ipinublikar bilang sarong pulyeto kan Gawler Humbug Society kan 1863, an pangaran napili nin huli ta "an Bunyip iyo an tunay na klase nin Australian Humbug!" 
* An sarong pribadong residensya na itinogdok kan mga taon 1860 sa Clifton Hill, Victoria, pigdevelop giraray kan mga taon 1970 bilang an "Harong kan Maboot na Bunyip", sarong ekumenikal na komunidad nin mga Kristiyano, an pinakaenot sa nagkapirang siring na mga inisyatiba. 

Dakol na osipon kan bunyip sa nasusurat na literatura an nagluwas kan ika-19 asin amay na ika-20 siglo. Saro sa pinakaenot na aram iyo an sarong istorya sa *[[Andrew Lang's Fairy Books#Brown Fairy Book (1904)|The Brown Fairy Book]]* (1904) ni Andrew Lang, na kinua gikan sa sarong osipon na nakolekta asin ipinublikar sa Journal of the Anthropological Institute kan 1899. 

* An midbid na Australianong awtor na si Colin Thiele nagsurat *kan Gloop The Gloomy Bunyip*, sarong librong pan-aki na may mga ilustrasyon na ipinublikar kan 1962.
* An karakter na si Alexander Bunyip, na ginibo kan awtor asin ilustrador nin mga kaakian na si Michael Salmon, enot na nagluwas sa imprenta sa *The Monster That Ate Canberra* (1972).  Itinampok ni Salmon an karakter na Bunyip sa kadakol pang ibang libro asin pig-adaptar an saiyang obra bilang sarong live-action na serye sa telebisyon, *[[Alexander Bunyip's Billabong|an Billabong ni Alexander Bunyip]]* .  An estatuwa ni Alexander Bunyip ni Anne Ross, na inaapod na *A para ki Alexander, B para ki Bunyip, C para sa Canberra*, pigkomisyon kan Gobyerno kan ACT para sa $3.8 ni Gungahlin.&nbsp;milyon na parke kan banwaan  asin ibinugtak sa atubangan kan Gungahlin Library kan 2011. 
* (1916) ragtime musical comedy *[[Bunyip (musical)|na The Bunyip]]* o *The Enchantment of Fairy Princess Wattle Blossom* ni Ella Palzier Campbell (AKA Ella Airlie ) naglibot sa siyam na lugar sa tolong estado sa laog nin sarong taon kaiba an Fuller Brothers theatre circuit. An musika pigtao kan nagkapirang mga personalidad sa entablado sa Australia kabali si Vince Courtney, Herbert De Pinna, Fred Monument asin James Kendis. 

## Toltolan