open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chie Aoki

**Si Chie Aoki** (青木千絵, namundag kan 1981 ) sarong eskultor na Hapon. An saiyang mga obra sa pag-iskultura naggagamit nin mga tela, foam, lak, asin sya midbid man sa pagretrato sa papel na bagas. An saiyang mga eskultura pirming igwa nin mga porma nin mga hawak nin tawo na daing porma, na mayong payo o lalawgon.

## Buhay
Namundag si Aoki kan 1981 sa Gifu Prefecture, Japan. Kurador an saiyang ama kan Toyota Municipal Museum of Art asin ipinabisto sya sa mga eskultura ni Alberto Giacometti na naglaladawan nin mga pakikipaglaban sa pag-eksister. Nag-ako siya nin degree sa arts and crafts hale sa Kanazawa College of Art kan 2005 asin natapos an graduate work kan 2006. Igwa siyang duwang aking babaye.

## Mga obra asin tema
Kakaiba an mga obra ni Aoki asin nagpapaabot kan ideya nin *metamorphosis* o pagbabago. An saiyang mga eskultura pirming nagpupuon bilang mga inukit na bloke nin *styrofoam* na kun saen si Aoki nagbubugtak nin itom na lak dangan pinapakintab.

An obra ni Aoki naimpluwensyahan kan mga sikolohikal na tema na nahihiling sa arte ni Edvard Munch .

## Mga Koleksyon
An mga obra ni Aoki pigtampok sa minasunod na mga koleksyon asin galeriya:

* 21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa
* CONTEXT Art Miami
* Hyōgo Prefectural Museum of Art
* Kitakata City Art Museum
* LIXIL Gallery
* Minneapolis Institute of Art
* Sokyo Gallery
* Tama Art University

## Susugan

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
#
Prepekturang Yamagata

An  sarong prepektura kan Hapon na nakamugtak sa Rehiyon Tōhoku kan Honshu. Igwa ining populasyon na 1,005,926 (1 Pebrero 2025) asin igwang hiwas na 9,325 km<sup>2</sup> (3,600 sq mi). An mga kataid kaini iyo an Prepekturang Akita sa amihanan, Prepekturang Miyagi sa subangan, Prepekturang Fukushima sa habagatan, asin sa habagatan-sulnopan iyo an Prepekturang Niigata.

An kapitolyo asin urog kadakulang marhay na syudad iyo an Yamagata, kaiba an lain pang darakulang mga syudad arog kan Tsuruoka, Sakata asim Yonezawa. Mahihiling an prepektura sa sulnopan na baybayon kan Hapon na inaapod na Dagat kan Hapon asin an mga kasagkudan kaini kaina an mga kataning na prepektura, namukna nin manlainlain na kabukidan, na an 17% na kabilugan nin hiwas kan daga, pigdisignar na mga Natural na parke. Binilog kan Prepekturang Yamagata an kahabagatan na kabanga kan makasaysayan na probinsya nin Dewa kaiba an Prepekturang Akita asin irukan kan Three Mountains of Dewa, na kun sain kabali an Limang-eskalon na Pagoda nin Haguro na sarong midbid na Kayamanan na Nasyunal kan Hapon.

## Midya

### Mga dyaryo
*Okitama Times https://web.archive.org/web/20070116044023/http://www.okitamatimes.co.jp/
*Shonai Nippo
*Yamagata Shimbun http://yamagata-np.jp/
*Yonezawa Shimbun

### TV asin radyo
*Rhythm Station (JFN)
*SAY TV (FNN)
*TUY TV (JNN)
*YBC TV and Radio (NNN, JRN, and NRN)
*YTS TV (ANN)

### Pelikula
*Yamagata International Documentary Film Festival
Yamagata is pictured in the 1991 Studio Ghibli film Only Yesterday directed by Isao Takahata.

## Tala

## Mga toltolan

* Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005).  ''Japan encyclopedia.'' Cambridge: Harvard University Press. ; OCLC 58053128

## Mga panluwas na takod

*Yamagata Prefecture Official Website
Nautilus

An **nautilus** (gikan sa Latin na *nautilus* 'naglalayag siring sa sarong sakayan'; gikan sa Suanoy na Griyego ναυτίλος (*nautílos*) 'marino, marinero') arin man sa manlaen-laen na species sa laog kan pamilya nin mga cephalopod na **Nautilidae**. Ini an solong nagdadanay na pamilya kan superfamily Nautilaceae asin kan suborder Nautilina.

Ini binibilog nin siyam na buhay na species sa duwang genera, na an klase iyo an genus na *Nautilus*. Dawa ngani ini mas partikularmenteng nanonongod sa species na *Nautilus pompilius*, an pangaran na chambered nautilus ginagamit man para sa arin man sa mga Nautilidae.

## Toltolan
David Corenswet

Si **David Packard Corenswet** (; namundag Hulyo 8, 1993) iyo an sarong Amerikanong aktor. Pagkatapos na grumadwar sa Juilliard kaidtong 2016, nagpoon siyang mag-*guest starring* sa mga serye sa telebisyon, kabali an *[[House of Cards (American TV series)|House of Cards]]* kaidtong 2018. Guminanap saiyang mga pangenot na papel sa mga serye sa  Netflix *[[The Politician (TV series)|The Politician]]* (2019–2020) asin *[[Hollywood (miniseries)|Hollywood]]* (2020), parehong tinugdas ni Ryan Murphy. Kaidtong 2022, nagin kaapil siya sa mga pelikula *[[Look Both Ways (2022 film)|Look Both Ways]]* asin *[[Pearl (2022 film)|Pearl]]*, asin sa HBO miniseries *[[We Own This City]]*. Kaidtong 2024, nagkaigwa siyang mga parasuportar na papel sa pelikulang *[[Twisters (film)|Twisters]]* asin sa miniseries na *[[Lady in the Lake (TV series)|Lady in the Lake]]*. Kaidtong 2025, guminanap siya sa pelikula kan DC Universe na ''Superman'' bilang titulong karakter.

## Toltolan
DC Universe (prangkisa)

An **DC Universe** (**DCU**) iyo an sarong Amerikanong media franchise asin shared universe na basado sa mga karakter gikan sa mga publikasyon kan DC Comics. Tinugdas iyan ni James Gunn asin Peter Safran, co-chairmen asin co-CEOs kan DC Studios. An DCU iyo an soft reboot kan dating prangkisa, an DC Extended Universe (DCEU), winalat an piling cast members asin mga naratibong elemento alagad dai inubay an mga iba pa. Sa kabaliktaran kan dating kamugtakan kan mga adaptasyon kan DC Comics, an DCU nagtatampok nin burunyog na continuity asin istorya sa bilog na mga pelikulang *live-action* asin sa telebisyon, animasyon, asin kawat na bidyo. Concurrent DC adaptations that do not fit this continuity are labeled "DC Elseworlds".

## Toltolan
Peter Safran

Si **Peter Safran** (namundag Nobyembre 22, 1965) iyo an sarong Briton asin Amerikanong prodyuser nin pelikula, studio executive, asin talent manager. Nagseserbi siya sa ngunyan bilang co-chairperson asin co-CEO kan DC Studios kaiba si James Gunn.

## Toltolan
Jueteng

An **jueteng** iyo an sarong numbers game na pigkakawat sa Filipinas. Enot na rineport kaidtong huri kan dekada 1800 mantang an Filipinas yaon sa irarom kan pagsakyada kan mga Espanyol, ginibo iyan na iligal kaidtong 1907 pagkatapos kan Estados Unidos okuparon an Filipinas. Sa ibong kaini, asin an *successive subsequent crackdowns*, an kawat nagdadanay na bantog sa enterong Luzon, mantang an kaagid na kawat nag-eeksistir sa iba pang kabtang kan Filipinas.

## Toltolan
Asano Nagakoto

An Marquis na si  sarong *[[daimyō]]* kan Hiroshima Domain sa halipot na panahon pagkatapos kan Restorasyon nin Meiji.  Para sa natatadang parte kan panahon nin Meiji, siya sarong politiko asin diplomat, buda saro sa mga huring nakaligtas na Hapones na *daimyō* (si Hayashi Tadataka asin Wakebe Mitsunori nabuhay sa saiya).

## Agi-agi sa buhay
Inampon kan saiyang tiyo na si Asano Nagamichi, siya nagserbing katabang kan saiyang ampon na ama sagkod kan mga taon 1860, asin nag-atendir sa kadakol na mga pagtiripon asin pangyayari na nakapalibot sa pagbabalik kan pamamayo kan Imperyo, asin bilang siring saro siya sa kadakol na nagsadol sa *[[shōgun]]* na si Tokugawa Yoshinobu na magbalik sa kapangyarihan kan Hapon. Bakong arog kan kadaklan gikan sa mga domain arog kan Satsuma asin Chōshū, alagad, si Asano nagkontra sa paggibo nin aksyon militar laban sa shogunato. An saiyang pagkaaki iyo an Kiyotsuchi (喜代槌) kan huri Tamegoro (為五郎).

Si Nagakoto nagin ika-doseng *daimyō* kan Hiroshima kan 1869 kan magretiro si Nagamichi. An mga domain na (*[[han (Hapon)|Han]]*) iyo an natangkas kan 1871, alagad si Asano tinawan kan titulong Marquis (*kōshaku*) sa irarom kan *[[kazoku]]* na sistema nin peerage na pigmukna kan panahon na idto.

Siya nagin miyembro kan Genrōin (Kamara kan mga Nakagugurang) kan 1880, ninombrahan na embahador sa Italya pakalihis nin duwang taon, asin nagsirbe sa House of Peers sa laog man nin sarong panahon. Dawa ngani nag-eerok asin naglilingkod sa Tokyo, nagtrabaho siya tanganing suportaran an industriya asin iba pang mga negosyo sa saiyang ginikanan na lugar, na bagong apod na Prepekturang Hiroshima.

An Asano Library (ngonyan Hiroshima Central City Library) binuksan kan 1926, asin si Asano nagadan kan 1937 sa edad na 96 anyos.

## Pamilya
* Ama: Asano Tsutomo
* Ina: aking babaye ni Sawa Yoshimoto
* Nag-ampon nin ama: Asano Nagamichi
* Agom: Yamanouchi Tsunahime, daughter of Yamanouchi Toyoteru, 13th Daimyo of Tosa Domain
* Inampon na mga aki:
** Asano Nagamichi
** Asano Nagaatsu (1843–1873)
** Mashiko married Matsura Atsushi
** Asano Nagayuki, saiyang kasingaki (aking lalaki kan saiyang tiyo na si Asano Toshitsugu)

## Mga toltolan
* *Much of this article is derived from a translation of the corresponding article on the Japanese Wikipedia.*
* Frederic, Louis (2002). *Japan Encyclopedia*. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
Awit kan Tateyama

An ** Awit kan Tateyama** (Tateyama no Uta) sarong awit na namomotan sa prepektura nin Toyama kan amay na panahon kan Showa. Inaapod man ining "Tateyama no Outa" (Tateyama Song) o simpleng "Tateyama no" o "Outa" sa halipot.

## Paliwanag
Kan si Emperador Showa iyo pa an Prinsipe kan Nobyembre 3, 1924 (Taisho 13), nagbisita siya sa Toyama Prefecture asin nagsurat nin sarong rawitdawit manungod sa saiyang impresyon kan tanawon kan Mt. Tateyama gikan sa Ono Tatesho sa Isurugi Town, Nishitonami County (sa presenteng Oyabe City). An rawitdawit iprinesentar kan suminunod na taon sa Paligsahan sa Rawitdawit kan Bagong Taon kan 1925 (Taisho 14), base sa temang imperyal na "Yamairo Renten." An mga tawo kan prepektura kan panahon na idto napahiro nanggad kan bagay na an Prinsipe kan Korona an nagkomposo kan rawitdawit na ini na kan 1927 (Showa 2), an taon pagkatapos niyang magtukaw sa trono, pigkomisyon ninda si Okano Teiichi, sarong propesor sa Tokyo Music School (lumang sistema), na magkompuesto nin musika para sa rawitdawit, asin naggibo nin mga plano na iukit an rawitdawit sa sarong monumento sa Sanko, an alitoktok kan Mt. Tateyama. 。An seremonya nin pagbukas para sa monumento, na natapos pagkatapos kan masakit na trabaho sa konstruksyon, ginibo kan Mayo 12, asin pagkatapos kan sarong mensahe nin pagbati gikan ki Shirakami Yukichi, an gobernador kan Prepekturang Toyama, an mga nag-atender gabos nagkanta kan "Imperial Poem" na magkairibahan.

An Toyama City Hall an nag-imprenta kan kanta asin idinistribwir ini sa mga eskwelahan sa syudad.、Nagin kostumbre an pag-awit kan awit sa mga seremonya. Sa paaging ini, an kanta pigtratar bilang sarong de facto na awit kan prepektura, alagad bakong arog kan Salog Mogami kan Prepekturang Yamagata, na pigbugtak man sa musika base sa sarong kanta na pigkompuesto ni Emperador Showa, mayo nin rekord na an Gobyerno kan Prepektura kan Toyama ginibo an kanta na opisyal na prepektung kanta.

Pagkatapos kan Gera sa Pasipiko kan 1947 (Showa 22), kan an emperador nagbisita sa Prepektura nin Toyama, an awit inawit kaiba kan awit nasyonal sa seremonya nin pag-ako.。Dugang pa, kan 1958 (Showa 33), an "Toyama Prefectural Song" pigmukna sa pagromdom kan ika-13ng National Athletic Meet, asin an kanta pigtugtog sa seremonya sa pagbukas kan National Athletic Meet kasabay kan bagong pigmukna na prefectural song.。Kan si Edmund Hillary, an New Zealand mountaineer na iyo an pinakaenot na nakaabot sa alitoktok kan Mt. Everest, nagbisita sa Hapon kan 1970, sarong grupo gikan sa Toyama branch kan Japanese Alpine Club, na naggiya saiya sa palibot kan Mt. Tateyama, magkakanta kan "Oka". Si Hillary nagtindog na daing hiro asin naghinanyog sa awit, na ipinapahayag an saiyang paggalang sa emperador kan Hapon.。

Sa presente, igwa nin apat na monumento na naggigirumdom kan kanta: an saro sa Sannokoshi (Nakaniikawa District, Tateyama Town), an saro pa sa natad kan Oyama Shrine (pareho), Mt. Kureha (Toyama City), asin Unazuki Park (Kurobe City).

## Mga toltolan

## Mga Panluwas na Takod
* An January Imperial Message Board ipinadara na.  (Toyama Prefectural Gokoku Shrine)
Budismo sa Hapon

An Budismo enot na naestablisar sa Hapon kan ika-6 na siglo CE. Kadaklan sa mga Budista na Hapon kabali sa mga bagong eskwelahan nin Budismo na pigmukna kan panahon nin Kamakura (1185-1333).[4] Kan panahon nin Edo (1603-1868), an Budismo kontrolado kan pyudal na Shogunate. An panahon kan Meiji (1868-1912) nakahiling nin makusog na pagresponde laban sa Budismo, na may persekusyon asin pirit na pagbubulag sa pag'oltan kan Budismo asin Shinto (Shinbutsu bunri).

An pinakadakulang sekta kan Budismong Hapon iyo an Purong Dagang Budismo na may 22 milyones na paratubod, sinusundan kan Budismong Nichiren na may 10 milyones na paratubod, Budismong Shingon na may 5.4 milyones, Budismong Zen na may 5.3 milyones, Budismong Zen na may 2.8 milyones, Budismong Tendai na may 2.8 milyones, asin mga 700,000 sana para sa anom na eskwelahan na naestablisar sa panahon kan Nara (710－794). 

## Mga toltolan
Chieko Takamura

Si **Chieko Takamura** (高村 智恵子, *Takamura Chieko*; Mayo 20, 1886 – Oktubre 5, 1938) sarong artistang Hapon.

## Biograpiya

Si Chieko Takamura ipinangaki sa banwaan nin Adachi na syudad ngunyan nin Nihonmatsu, Prepektura nin Fukushima bilang si Chieko Naganuma, an pinakamatua sa anum na aking babaye asin duwang aking lalaki.

Kan 1903, nagduman siya sa Japan Women's University sa Tokyo, asin naggradwar kan 1907. Nagin syang pintor sa lana, asin naggibo nin makolor na mga *papercut*. Saro sya sa enot na mga myembro kan hiro-hirong peministang Hapon na *Seitōsha*, na nag-ayon kan 1911. Siya an naggibo kan ilustrasyon sa takop para sa enot na isyu kan saindang magasin, an " Seitō ". Nagpoon ini bilang sarong literaryong agihan para sa mga babayeng parasurat asin marikas na nagin sarong forum para sa pag-urulay kan mga isyung peminista. An mga babayeng ini gikan sa halangkaw na tahaw na klase kan sosyedad asin dai nahaloy inapod na "Bagong Babaye" huli sa saindang mga pananaw asin estilo nin pamumuhay. Kan Pebrero 1914, inagom nya si Kōtarō Takamura, sarong eskultor asin pararawitdawit, na nabisto nya dai nahaloy pagkatapos na nagbalik sya hale sa Pransya.

Kasunod kan pagkaraot kan harong kan saiyang pamilya kan 1929, nadiagnose sya kan 1931 na may mga sintomas nin schizophrenia – naospital sya huli sa helang na idto kan 1935, asin nagdanay duman sagkod na siya nagadan huli sa tuberkulosis kan 1938.

An libro nin mga rawitdawit ni Kōtarō manungod saiya, Chieko's Sky (智恵子抄, Chieko-shō; literal na "Selections of Chieko), lakop pa man giraray na hinahangaan asin binabasa sagkod ngunyan. An dinakitaramon na titulo, "Chieko's Sky", hale sa saro sa mga rawitdawit, "Childlike story" (あどけない話, *Adokenai hanashi)* , kun saen si Chieko nagmamawot kan kalangitan kan saiyang pagkaaki.

## Hilingon man

* Retrato ni Chieko

## Susugan

#
Archaeopteryx

An ***Archaeopteryx*** (sinasayod / ˌ ɑrki ː ɒptərɨks / ar-kee-OP-tər-iks ), minsan na pigpapanongdan sa saiyang Aleman na pangaran na *Urvogel* ("primitibong gamgam" o "enot na gamgam"), iyo an pinaka suanoy na gamgam na midbid. An pangaran gikan sa Suanoy na Griyego ἀρχαῖος (*archaīos*) boot sabihon "suanoy", asin πτέρυξ (*ptéryx*), boot sabihon "pakpak".

An Archaeopteryx luminataw sa panahon nin Huring Jurassic mga 150 milyon na taon an nakalihis. Saro ining henus nin suanoy na gamgam na minarepresentar sa sarong transisyon sa pag-ultanan nin may barahibong mga dinosauryo asin sa modernong gamgam.

## Toltolan
Cecilia Mujica

Si **Cecilia Mujica** (nagadan 1813), na binansagan **An Martir sa Katalingkasan**, sarong Venezuelan na heroe na naonabihan kan saiyang suporta sa katalingkasan kan saiyang nasyon asin kan saiyang pakikipagtabangan sa mga pwersa naghihimo para sa katalingkasan. Siya nabisto komo sarong propagandista.  Namundag sa San Felipe, siya an aking babae kan royalistang si rMartín de Mujica, na nagadan sa makangingirhat na linog nin 1812. kan 1811, siya nagkatipan sa kasal ki Enrique de Villadonga.

Siya pinag'ehekutar paagi nin firing squad kan mga pwersang royalista durante kan Venezuelan War of Independence.

## Toltolan

]
Nihonjinron

*An *'Nihonjinron**' (: *treatises on [[Japanese people|Japaneseness]]* ) sarong genre nin etnosentrikong nasyonalistang literaryong obra na nakasentro sa mga isyu kan nasyonal asin kultural na identidad kan Hapon .  *Si Nihonjinron* nagpoposisyon nin mga konsepto arog kan Hapon na sarong "kakaibang isolado, na mayong aram na mga pagkakaagid sa arin man na ibang rasa", asin ilinadawan bilang rasista. 

An literaturang *Nihonjinron* nag-uswag sa panahon nin pag-uswag kan pagpublikar pagkatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban na may mga libro asin artikulo na may katuyuhan na analisaron, ipaliwanag, o mag-eksplorar kan kultura asin kaisipan sa kultura kan mga Hapon.  

## Mga toltolan
Panahon ni Heian

An **panahon kan Heian** (平安時代, Heian jidai) iyo an huring dibisyon kan klasikal na historya kan Hapon, nagpoon 794 abot 1185. Nagsunod ini sa panahon nin Nara, nagpoon kan an ika-50ng emperador, si Emperador Kammu, ibinalyo an kabisera kan Hapon sa Heian-kyō (modernong Kyoto). An Heian (平安) boot sabihon 'katoninongan' sa Hapon. Ini sarong panahon sa kasaysayan kan Hapon kun saen an mga impluwensya kan Tsina nagluluya asin an nasyonal na kultura naghinog. An panahon kan Heian pigkokonsiderar man na pinakahalangkaw kan korte imperyal kan Hapon, na bantog sa arte kaini, orog na an rawitdawit asin literatura. Duwang silabaryo na kakaiba sa Hapon, an katakana asin hiragana, an nagbutwa sa panahon na ini. Ini an nagbunga kan bantog na bernakular na literatura kan Hapon, na an kadaklan sa mga teksto kaini isinurat kan mga babaeng palasyo na bakong arog ka-edukar sa Intsik kan saindang mga katimbang na lalaki.

Dawa ngani an Imperyal na Harong kan Hapon igwa nin kapangyarihan sa ibabaw, an tunay na kapangyarihan yaon sa kamot kan Fujiwara clan, sarong makapangyarihan na aristokratikong pamilya na nakipag-agom sa pamilyang imperyal ; kadaklan sa mga Emperador kan panahon ni Heian igwa nin mga ina gikan sa pamilyang Fujiwara.  An ekonomiya kadaklan nag-eksister sa paagi nin pagbalyo asin komersyo huli sa kawaran nin nasyonal na kuwarta, mantang an sistemang *[[shōen]]* nag-enkaminar kan pagtalubo kan mga aristokratikong estada na nagpoon na luway-luway na mag-assert kan saindang independensya sa kontrol kan Imperyo. Sa ibong kan kawaran nin grabeng pakikilaban o iriwal sa laog kan harong kan panahon ni Heian, an krimen asin banditry lakop ta an mga Emperador dai nakapagbantay kan nasyon nin epektibo.                                                                                                                                                           

## Mga toltolan
Tokugawa Ieyasu

Si **Tokugawa Ieyasu**   (とくがわいえやす, namundag na **Matsudaira Takechiyo** ;   31 Enero 1543 – 1 Hunyo 1616) iyo an kagmukna asin pinakaenot *[[Shōgun|na shōgun]]* kan Tokugawa shogunate kan Hapon, na namahala poon 1613 kan 1868. Siya an ikatolo sa tolong "Great Unifiers" kan Hapon, kaiba an saiyang dating kagurangnan na si Oda Nobunaga asin kapwa Oda na sakop na si Toyotomi Hideyoshi . An aki kan sarong menor de edad na daimyo, si Ieyasu kaidto nabuhay bilang sarong bihag sa irarom kan daimyo na si Imagawa Yoshimoto sa ngaran kan saiyang ama. Kan huri siya nagin daimyo pagkagadan kan saiyang ama, nagserbing kaalyado, basalyo, asin heneral kan angkan na Oda,  asin nagtutugdok kan saiyang kusog sa irarom ni Oda Nobunaga. 

Pagkagadan ni Oda Nobunaga, si Ieyasu nagin karibal nin halipot na panahon ni Toyotomi Hideyoshi, bago nagdeklara kan saiyang pagigin maimbod ki Toyotomi asin nakipaglaban para saiya. Sa irarom ni Toyotomi, si Ieyasu ibinalyo sa kapatagan kan Kanto sa sirangan na Hapon, harayo sa base nin kapangyarihan kan Toyotomi sa Osaka . Itinogdok nia an saiyang kastilyo sa baryo nin mga parasira sa Edo (ngonyan Tokyo ). Siya an nagin pinakamakapangyarihan na daimyo asin pinakahalangkaw na opisyal sa irarom kan rehimeng Toyotomi . Napreserbar ni Ieyasu an saiyang kusog sa panahon kan mga dai nagin mapangganang pagprobar ni Toyotomi na sakopon an Korea . Pagkagadan ni Hideyoshi asin kan Labanan sa Sekigahara, si Ieyasu nagkua nin kapangyarihan kan 1600. 

Nakaresibe siya nin nombramiento bilang *shōgun* kan 1603, asin boluntaryong nagdemitir sa saiyang pwesto kan 1605, dawa ngani kapot niya an de facto na kontrol kan gobyerno sagkod sa saiyang kagadanan kan 1616. Nag-implementar siya nin sarong set nin maingat na mga susundon na midbid bilang sistema nin *[[Shogunato kan Tokugawa|bakuhan]]* . An sistemang ini naggamit nin eksaktong grado nin mga premyo asin padusa tanganing dagkahon (o piriton) an mga daimyo asin samurai na mamuhay sa katoninongan sa lambang saro sa irarom kan Tokugawa Shogunate.                                                                                                                                                                                     

## Mga toltolan
Literaturang Hapon

**An literaturang Hapon** sa kadaklan kan kasaysayan kaini naimpluwensiyahan kan pakikipag-ulay sa kultura sa mga kataraid na literaturang Asyano, orog na an Tsina asin an literatura kaini. An mga enot na teksto parateng isinurat sa purong Klasikong Intsik o  panurat na Intsik ' (漢文, *kanbun* ), sarong tataramon na Intsik-Hapon na kreol.  An literatura kan India nagkaigwa man nin impluwensya sa paagi kan paglakop kan Budismo sa Hapon .

Durante kan panahon kan Heian, an orihinal na kulturang  kan Hapon ( ) nagtalubo asin an literatura nagmukna man nin sadiring istilo, na may makahulugan na paggamit asin pagtalubo kan   sa pagsurat nin literaturang Hapon. 

Kasunod kan katapusan kan polisiya  asin orog na sa nagdadakol na westernisasyon kan panahon ni Meiji, an literaturang Solnopan nagkaigwa man nin impluwensya sa pag-uswag kan mga modernong parasurat na Hapon, mantang an literaturang Hapon nagin mas midbid sa internasyonal, na nagdara sa duwang Hapon na Nobel laureado sa literatura, iyo sinda Yasunari Kawabata asin Kō ō Ōe Kenza . 

## Kasaysayan

### Literatura kan panahon nin Nara (bago kan 794)
Bago an introduksiyon kan kanji hali sa Tsina pasiring sa Hapon, an Hapon mayo pang sistema nin pagsurat; pigtutubudan na an mga karakter na Intsik nag-abot sa Hapon sa kapinunan pa sana kan ika-5 siglo, na dara kan mga imigrante hali sa Korea asin Tsina. An mga enot na tekstong Hapon enot na nagsunod sa modelong Intsik,  bago luway-luway na nagbalyo sa sarong mestiso nin mga karakter na Intsik na ginagamit sa mga format nin sintaks na Hapon, na nagresulta sa mga saysay na isinurat gamit an mga karakter na Intsik alagad binabasa sa fonetiko sa Hapon.

An mga karakter na Intsik urog man na pig-adaptar, na nagmukna kan inaapod na , an pinakaenot na porma kan , o pagsurat na silabikong Hapon.  An pinakaenot na mga obrang panliteratura sa Hapon ginibo kan panahon nin Nara.  Kabali digdi an  (712), sarong rekord sa kasaysayan na nag-eestorya man kan suanoy na mitolohiya asin mga awit kan mga Hapon; an  (720), sarong kronolohiya na isinurat sa Intsik na mas detalyado nanggad kisa sa  ; asin an  (759), sarong antolohiya nin rawitdawit. Saro sa mga istorya na saindang ilinaladawan iyo an osipon ni Urashima Tarō .

## Mga toltolan
Tyrannosaurus

An ***Tyrannosaurus*** ( o ; na nangangahulugan na "maisog na tagaw" gikan sa Griyegong *tyrannos* (τύραννος) asin *sauros* (σαῦρος)) iyo an sarong henus nin coelurosaurong therapodang dinosauryo. An espesyeng ***Tyrannosaurus rex*** (na gikan sa Latin na *rex* na nangangahulugan na "hade") na karaniwan na pinahalipot na ***T.&nbsp;rex*** iyo an sarong kabtang kan kulturang popular. Nabuhay ini sa kun saen ngunyan an solnopan na Amihanan na Amerika na sa panahon na ini iyo an sarong islang kontinenteng Laramidia na may mas mahiwas na nasasakopan kesa sa ibang mga tyrannosaurid. An mga fossil kaini nanuparan sa manlaenlaen na klase nin mga pormasyon nin gapo na may petsang Maastrichtian kan Itaas na Kretaseyoso 67 sagkod 65.5&nbsp; milyon na taon an nakaagi. Kaiba ini sa mga huring bakong-gamgam na mga dinosauryo na nag-eksistir bago an pangyayaring pagkapuhong Kretaseyoso-Paleohene. Siring kan ibang mga tyrannosaurid, an *Tyrannosaurus* iyo an sarong bipedal na karnibora na may halakbang na bungo na binalanse nin sarong halaba asin magabat na ikog. Relatibo sa dakula asin makapangyarihan na mga likudan na kalamias, an mga atubangan na kalamias saradit minsan na nganì na bakong ordinaryong makapangyarihan para sa sukol kaini asin may duwang mga kuko mga muro. Minsan na ngani na an ibang mga theropoda nakipagdingkilan sa *Tyrannosaurus rex* sa sukol kaini, ini iyo an pinakadakulang bistadong tyrannosaurid asin an saro sa pinakadakulang bistadong mga predator kan kadagaan na may sukol na sagkod   sa laba, sagkod  taas sa mga balakang, at hanggang  sa timbang. 

## Toltolan
Gikeiki

An  o ***Kronolohiya ni Yoshitsune*** sarong Hapon na gunki monogatari ("osipon-giyera") na nakasentro sa mga alamat ni Minamoto no Yoshitsune asin kan saiyang mga parasunod. Ini an pinakagurang na yaon pang koleksyon nin mga istorya manungod sa pagkaaki ni Yoshitune asin mga taon nin pagdulag asin an pinaka-importanteng pinagkukuanan para sa alamat kan Yoshitune na isinurat manungod sa kun pano namundag an sarong alamat asin kun pano nahuhurma an sarong eroe kan mga tawo.Malinaw na garo baga ini nagtuyo na dugangan an Heike Monogatari asin iba pang mga osipon kan gera.  Pighuhuna na isinurat sa panahon kan panahon nin Nanboku-chō, gikan sa perspektibo kan literatura, ini nagtao nin inspirasyon sa kadakol na Noh, kabuki asin bunraku na mga dula. Kadaklan kan imahe na igwa an mga tawo ngunyan ki Yoshitsune asin sa mga asosyado saiya (Saitō no Musashibō Benkei asin si Shizuka Gozen, para sa halimbawa) pigkokonsiderar na naimpluwensiyahan kan *Gikeiki*. Pighuhuna man na an obrang ini pigkukumpara sa "Soga Brothers Monogatari", sarong obra gikan sa parehong panahon.

## Oosipon
An tataramon na "Gikeiki" literal na nangangahulugan na "An Rekord ni Yoshitsune", alagad an *[[on-yomi]]* kan kanji para sa saiyang pangaran ginagamit sa pagbasa kaini nin makosog – "yoshi" () binabasa bilang "*gi*", asin "tsune" () binabasa "*kei*". An huring parteng "ki" nangangahulugan na rekord.

An gabos na nakaaging teksto kan Gikeiki pareho man sana, mayo nin mga mayor na pagkakaiba. Ini nahuhulog sa tolong kategorya:

# Mga Manuskrito - Kabali digdi an mga teksto na may mga titulo arog kan Hogan Monogatari asin Yoshitsune Monogatari.
# Mga edisyon sa kahoy - An mga mayor na imprenta sa kahoy ginibo kan 1633, 1635, 1640, 1645, 1659, 1670, 1673, 1689, 1698, 1708, asin 1724.
# Movable wooden print editions - Igwa nin apat na movable print print editions poon 1600 sagkod 1633.

## Kritikal na pag-ako
An Gikeiki naglaladawan kan mga makaturotristeng pangyayari ni Yoshitsune asin isinurat sa paagi na an mga tawo sa palibot ni Yoshitsune nagtatabang asin nagsusuporta saiya. An paglaladawan na ini nagtatao sa parabasa nin pakamate nin pakikidamay. Si Yoshitsune, itinogdok sa mga sakripisyo asin dedikasyon kan iba asin naghade sa popular na alamat bilang sarong simbolikong presensya. Na-analisar na an rason kun tano ta an Gikeiki mas pig-inkorporar sa mga obra literaryo kisa sa Istorya kan Heike iyo ta an Gikeiki sarong istorya na may pakikidamay, popular, asin makaturotristeng.

## Mga dakitaramon
* 
* 

## Hilingon man
**[[Heike Monogatari]]*

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*''Gikeiki''  (Hapon)
Pag-imprenta nin kahoy sa Hapon

**Pag-imprenta sa kahoy sa Hapon** (, ***mokuhanga*** ) sarong teknik na bisto sa paggamit kaini sa *ukiyo-e*  artistikong genre nin mga solong sheet, alagad ini ginamit man sa pag'imprenta nin mga libro sa parehong panahon. Naimbento sa Tsina kan dinastiyang Tang, an pag-imprenta sa kahoy lakop na inadaptar sa Hapon kan panahon nin Edo (1603–1868). Ini kapareho kan woodcut sa pag'imprenta sa Solnopan sa nagkapirang bagay, alagad lakop na ginagamit para sa teksto siring man sa mga imahe. An teknika nin mokuhanga kan mga Hapon iba sa bagay na ini naggagamit nin mga tinta na gibo sa tubig—bakong arog kan Western woodcut, na parati naggagamit nin mga tinta na gibo sa lana. An mga tinta na nakabase sa tubig kan Hapon nagtatao nin mahiwas na hanay nin mga buhay na buhay na kolor, glazes, asin transparency.

## Toltolan
Ivan Henares

Si **Ivan Anthony Henares** (namondag Hulyo 6, 1979) iyo sarong Pilipinong tagatulod nin konserbsasyon, paratukdo nin turismo, asin eksperto nin pamana. Siya nagsirbi bilang Kahilom-Heneral kan UNESCO National Commission of the Philippines asin Komisyoner kan National Commission for Culture and the Arts (NCCA).

## Edukasyon
Si Henares may kapot na Bachelor of Arts in Economics, Master of Business Administration, asin Diploma in Urban and Regional Planning gikan sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman. Naguno niya an saiyang PhD in Hospitality and Tourism Management sagkod an Graduate Certificate in Environmental Policy gikan sa Purdue University kan 2021,. 
Kan 2023, nakompleto niya an Executive Graduate Certificate in Arts Innovation hali sa Global Leaders Institute na nakabase sa Washington, D.C.

## Adbokasiya sa pamana
Si Ivan Henares nagpoon kan saiyang mga gibo sa konserbasyon nin pamana sa San Fernando, Pampanga kun sain saiyang pigpunan an “Preserving Heritage for Progress Program” kaidtong 2001. Siya nagin man na kaapil nin Board of Trustees kan Heritage Conservation Society kaidtong 2006, kun sain siya nagsirbi bilang Bise Presidente asin Presidente, asin sa ngunyan iyo an Chairperson. Sa ngunyan, si Henares nagtutukaw sa Board of Commissioners kan NCCA bilang pamayo kan *Subcommission on Cultural Heritage*. Si Henares minakapot man nin iba pang mga bistong pagganap sa manlainlian pa na mga kultural na organisasyon; arug bilang Chairperson kan Southeast Asian Cultural Heritage Alliance, asin Presidente kan International Cultural Tourism Committee (ICTC) kan International Council on Monuments and Sites (ICOMOS).

## Mga panluwas na takod
*  Personal na impormasyon gikan sa Unibersidad kan Pilipinas
* Mga nagawadan na UP alumni 
* ICOMOS
* TOYM

## Toltolan
Happi

[
[

[

Sarong **happi** (法被/半被)  sarong tradisyonal na amerikanang Hapon na may manggas na tubo, na parati isinusulot sana sa mga kapiyestahan .  parati nagtatampok nin mga simbolo asin/o teksto sa mga lapel, na may mas dakulang disenyo sa likod kan amerikana, parati an pangaran o an festival o an nagpartisipar na asosasyon; an kanji para sa (   ) pwede man na yaon.

Orihinal na isinusulot para sa pagpahiling kan , o emblema kan pamilya,  isinusulot kan mga surugoon sa harong bilang uniporme. An mga bombero nagsulot man nin  coat, na an crest sa likod kan amerikana nagpapahiling kan grupo na saindang kaiba;  an mga ini laen sa  (    ) na isinusulot man kan mga bombero, na gibo sa mga patong na gapas na may magabat na kubrekama na dinisenyo tanganing makalaog nin dakulang kantidad nin tubig asin sa siring maprotehiran an nagsusulot. Kan panahon nin Edo, an mga bombero binabayadan bako sanang para sa aktuwal na aktibidad sa pagputok nin kalayo kundi para man sa pagigin marikas asin presensya sa lugar nin kasulo. Kaya, an pagsulot nin risang-risa na  asin pagbayle sa mga atop na dai nababaak harani sa mga kalayo na may  mahalagang marhay para sa sainda.&#x5B; ** &#x5D;

Sa Ingles, an terminong  parati na pigtatradusir bilang "happi coat" o "happy coat". An  tipikal na asul, na may mga disenyo na pula, itom, asin puti, dawa ngani an mga pagkakaiba-iba na may manlaen-laen na kolor nahihiling man sa modernong aldaw na Hapon. An mga modernong  coat pwedeng gibo sa gapas o polyester na mga tela.                                                                                                                               

## Toltolan
Japanese lacquerware

An **Lacquerware** (漆器, shikki) sarong gibo kan mga Hapon na may mahiwas na hanay nin pino asin dekorasyon na arte, ta an lacquer ginamit sa urushi-e, mga kopya, asin sa manlaen-laen na bagay poon sa mga estatuwa ni Buddha sagkod sa mga kahon nin bento para sa kakanon.                                                                                                                                       

An karakteristiko kan mga lacquerware kan Hapon iyo an pagkakaiba-iba kan mga lacquerware gamit an sarong teknika nin dekorasyon na inaapod na   kun saen an metal na pulbos iwiniwisik tanganing ikabit sa lacquer. An pag-imbento nin manlaen-laen  an mga teknika sa kasaysayan kan Hapon nagpahiwas kan artistikong ekspresyon, asin manlaen-laen na mga kasangkapan asin mga gibo nin arte arog kan  mga dekorasyon na gayo. 

May nagkapirang termino na ginagamit sa Hapon tanganing apodon an mga lacquerware . *An Shikki* (漆器) nangangahulugan na "lacquer ware" sa pinakaliteral na kahulugan, mantang *an nurimono* (塗物) nangangahulugan na "mga bagay na may patong", asin *an urushi-nuri* (漆塗) nangangahulugan na "lacquer coating." 

An mga terminong may relasyon sa lacquer o lacquerware arog kan " Japanning ", " Urushiol " asin " *maque* " na an boot sabihon lacquer sa Mehikanong Espanyol, hale sa lacquerware kan Hapon. 

## Toltolan
Panahon nin Edo

An **panahon nin Edo** (江戸時代, Edo jidai; pronunsiasyon sa Hapon: [e.do (d)ʑiꜜ.dai]), bisto man bilang panahon nin Tokugawa (徳川時代, Tokugawa jidai; [to.kɯ.ɡa.wa (d)ʑiꜜi, -ŋa.wa-]), iyo an panahon sa pag'oltan kan 1600 o 1603 asin 1868[2] sa kasaysayan kan Hapon, kan an nasyon nasa irarom kan pamamahala kan shogunatong Tokugawa asin mga 300 na rehiyonal na daimyo, o mga pyudal na kagurangnan. Nagluwas sa karibokan kan panahon nin Sengoku, an panahon nin Edo nabibisto sa paagi nin halawig na katoninongan asin estabilidad, urbanisasyon asin pagtalubo kan ekonomiya, estriktong areglo sosyal, mga polisiya sa ibang nasyon na nagbubulag, asin popular na kaogmahan sa arte asin kultura.

Kan 1600, si Tokugawa Ieyasu nanggana sa Laban sa Sekigahara asin nagmukna nin hegemonya sa kadaklan kan Hapon, asin kan 1603 tinawan nin titulong *[[Shōgun|shogun]]* ni Emperador Go-Yōzei . Si Ieyasu nagdemitir pakalihis nin duwang taon pabor sa saiyang aking si Hidetada, alagad nagdanay an kapangyarihan, asin dinaog an pangenot na karibal kan saiyang awtoridad, si Toyotomi Hideyori, sa Pagsalakay sa Osaka kan 1615 bago siya nagadan kan suminunod na taon. An katoninongan sa pankagabsan nangingibabaw poon sa puntong ini, na naggigibo sa mga samurai na kadaklan dai na kaipuhan. An mga shogun kan Tokugawa nagpadagos kan mga polisiya ni Ieyasu nin pagsunod, kaiba an pormalisasyon kan mga klaseng sosyal sa sarong estriktong hirarkiya . Kan 1639, an gabos na dayuhan pinalayas sa irarom kan polisiya nin *sakoku*, apwera sa mga negosyanteng Olandes sa isla nin Dejima sa Nagasaki, na nagpoon nin sarong panahon nin pagsolo-solo. Poon 1635, *an daimyō* kinaipuhan na mag-erok nin mga taon sa kabisera na Edo, kun saen an saindang pamilya kaipuhan na mag-erok nin permanente, sa sarong sistema nin " pag-alin-alon na pag-atender " tanganing makontrol sinda.                                                                                                                                                                                                                                                     

Durante kan panahon nin Edo, an mga negosyante nag-uswag na gayo, asin nagbugtak kan pundasyon para sa mga huring konglomerado nin negosyo *sa zaibatsu* kan Hapon. Sa ibong kan mga pankagabsan na restriksyon sa pagbiyahe sa laog kan nasyon, an mga prusisyon *nin daimyō* pasiring asin hale sa Edo nagmukna nin sarong network nin mga tinampo asin mga inn. Sarong mas ordinaryong kultura an nagbutwa sa Edo asin mga syudad arog kan Ōsaka asin Kyōto, asin an mga porma nin arte arog kan *[[kabuki]]* asin *ukiyo-e* nag-uswag. An mga iskolar na Hapones nagmukna nin mga eskwelahan nin neo-Confucian pilosopiya, asin an mga samurai, na ngonyan kadaklan nagtatrabaho bilang mga administrador, pormal an saindang kodigo nin moralidad sa kodigo nin *[[bushido]]* . Kan 1853, an Hapon pirit na binuksan sa komersyo sa Solnopan kan Estados Unidos na Komodor na si Matthew C. Perry, na nagpoon kan panahon nin *Bakumatsu* ("katapusan kan *[[Shōgun|bakufu]]* "). An panahon nin Edo natapos kan 1868 sa Meiji Restoration asin sa Boshin War, na nagbalik kan imperyal na pamamahala sa Hapon.

## Toltolan
Komersyo sa Nanban

An **komersyo sa Nanban** (南蛮貿易, Nanban bōeki; "komersyo kan mga barbaro sa Sur") o an panahon nin komersyo sa Nanban (南蛮貿易時代, Nanban bōeki jidai; "panahon kan komersyo sa sur na barbaro") sarong panahon sa kasaysayan kan Hapon poon kan pag-abot kan mga taga-Europa kan enot na Sakuko Mga Edikto nin Pagsolo-solo kan 1614.[note 1] An Nanban (南蛮; "Suthern barbarian") sarong tataramon na Hapon na hiniram sa Intsik na Nanman, na ginamit sa pagdesignar nin mga tawo gikan sa Sur na Tsina, an mga Isla nin Ryukyu, an Kadagatang Indyan, asin an Sur-subangan na Asya mga siglo bago an pag-abot kan mga taga-Europa. Halimbawa, susog sa Nihon Kiryaku (日本紀略), an Dazaifu, an sentro administratibo kan Kyūshū, nagbareta na an mga piratang Nanban (barbaro sa timog), na pigmidbid bilang mga taga-isla nin Amami kan mga Shōyūki (982–1032 para sa nagdadanay na porsyon), nagsamsam nin mahiwas na lugar kan Inūshū, 9797. Pinagbotan ni Dazaifu si Kikaijima (貴駕島) na arestaron an Nanban.

An komersyo *sa Nanban* bilang sarong klase nin pakikipag-olay sa Europa nagpoon sa mga Portuges na eksplorador, misyonero, asin mga negosyante kan panahon nin Sengoku asin nagmukna nin mga ruta nin komersyo sa ibang nasyon sa Hapon. An nagresultang teknolohikal asin kultural na pagbalyo kabali an pag'introdusir kan mga badil na matchlock, kanyon, paggibo nin barko na estilo nin galleon, asin Kristiyanismo sa Hapon, kaiba an iba pang aspeto kultural. An komersyo *kan Nanban* nagbaba sa amay na panahon kan Edo sa pag'itaas kan Tokugawa Shogunate na natatakot sa impluwensya kan Kristiyanismo sa Hapon, partikularmente an Romanong Katolisismo kan mga Portuges. An Tokugawa nagpaluwas nin serye nin mga polisiya *kan Sakoku* na orog na nagbubulag sa kontinente kan Hapon sa luwas kan kinaban asin naglimitar kan komersyo kan Europa sa mga negosyanteng Olandes sa artipisyal na isla nin Dejima, sa irarom nin lubos na pagsiyasat.

## Toltolan
Panahon nin Muromachi

An panahon nin **Muromachi** (室町時代, Muromachi jidai), sarong dibisyon kan kasaysayan kan Hapon na nagpoon mga 1336 abot 15733 . An panahon minamarka kan pamamahala kan Muromachi o Ashikaga shogunate (  o  ), na opisyal na pigmukna kan 1338 kan enot na Muromachi *[[shōgun]]*, Ashikaga Takauji, duwang taon pagkatapos na an halipot na Kenmu Restoration (1333–1336) kan imperyal na pamamahala natapos. An panahon natapos kan 1573 kan an ika-15 asin huring shogun kan linyang ini, si Ashikaga Yoshiaki, pinalayas sa kabisera sa Kyoto ni Oda Nobunaga .

Sa pananaw kultural, an panahon pwedeng bangaon sa mga kulturang Kitayama asin Higashiyama (huri kan ika-15 – amay na ika-16 na siglo).

An mga enot na taon poon 1336 sagkod 1392 kan panahon ni Muromachi midbid bilang  o panahon kan Korte Norte asin Sur. An panahon na ini minarkahan kan padagos na pagtumang kan mga parasuporta ni Emperador Go-Daigo, an emperador sa likod kan Kenmu Restoration . An panahon kan Sengoku o panahon kan mga Estadong Nakikipaglaban, na nagpoon kan 1465, kadaklan nag-oorog sa panahon kan Muromachi. An panahon kan Muromachi sinundan kan panahon ni Azuchi-Momoyama (1568-1600), an huring yugto kan panahon kan Sengoku, asin kan huri kan panahon kan Edo (1603-1867).

## Toltolan
Panahon nin Nara

An panahon nin Nara (奈良時代, Nara jidai; pronunsiasyon sa Hapon: [na.ɾa (d)ʑiꜜ.dai]) kan historya kan Hapon minasakop kan mga taon poon 710 abot 794. Si Emperatriz Genmei an nagmukna kan kabisera kan Heijō-kyō (nara ngonyan). Apwera sa limang taon na peryodo (740-745), kan an kabisera halipot na pigbalyo giraray, nagdanay ining kabisera kan sibilisasyon kan Hapon sagkod na si Emperador Kanmu nagmukna nin sarong bagong kabisera, an Nagaoka-kyō, kan 784, bago nagbalyo sa Heian-kyō, modernong Kyoto, sarong dekada pakalihis kan 794.

An sosyedad kan Hapon sa panahon na ini kadaklan agrikultural asin nakasentro sa buhay sa baryo . Kadaklan sa mga taga-baryo nagsunod sa Shintō, sarong relihiyon na nakabasar sa pagsamba sa natural asin ancestral na mga espiritu na inaapod *[[kami]] .*                                                                                                                                                                                 

An kabisera sa Nara pigmodelo sa Chang'an, an kabisera kan dinastiyang Tang .  Sa kadakol na ibang paagi, an mga halangkaw na klaseng Hapon nag-arog kan saindang mga sadiri sunod sa mga Intsik, kabali an pag-ampon kan sistema nin pagsurat kan mga Intsik, an uso kan mga Intsik, asin an bersyon kan Budismo kan mga Intsik.

## Toltolan
Kosode

An   sarong klase nin halipot an manggas na gubing na Hapon, asin an direktang naenot sa kimono . Dawa ngani an mga parte kaini direktang magkapareho sa kimono, an mga proporsyon kaini magkaiba, na tipikal na igwa nin mas mahiwas na hawak, mas halawig na kwelyo asin mas mahiwas na manggas. An mga manggas kan  tipikal na tinatahi sa bilog na hawak, asin parati igwa nin mga bilog na panluwas na gilid.                                                                                                                                                                                                       

An  isinusulot sa Hapon bilang ordinaryo, pang-aroaldaw na gubing poon kan panahon nin Kamakura (1185–1333) sagkod sa huring mga taon kan panahon nin Edo (1603–1867), na sa sarong punto an mga proporsyon kaini nag-iba tanganing magin kaagid kan mga modernong kimono; sa panahon man na ini na an terminong *kimono*, na an boot sabihon "bagay na isusulot sa abaga", enot na ginamit kun pigtutukoy an gubing na dati midbid bilang an  . 

## Toltolan
Hikeshi banten

An ***Hikeshi banten*** sarong nabababaliktad na hanten na amerikana na isinusulot kan mga hikeshi, mga bombero na Hapon kan panahon nin Edo, na parati nadedekorasyonan nin mga simbolikong imahe. An mga brigada nin bombero binibilog nin mga samurai ( *buke hikeshi* ) o mga ordinaryong tawo ( *machi hikeshi* ). An mga amerikana gibo sa dakol na patong nin mahigot na tinahi na tela na gapas, na tinahi gamit an teknika nin sashiko nin mga tahi na nagdadalagan. Sa sarong lado, an mga amerikana igwa sana nin pangaran kan brigada nin mga bombero. An ibong na lado nagtatampok nin mga detalyadong disenyo na "resist-dyed gamit an paagi nin *tsutsugaki* ". An mga disenyo sa laog parateng naglaladawan nin mga eroe na parapakilaban, o mga mitolohikong linalang na may koneksyon sa kaisogan o tubig, na parateng inspirasyon kan mga kopya nin ukiyo-e . 


Ladawan:Fireman's_coat_(interior),_Japan,_Late_Edo_period,_1800-1850_AD,_cotton,_paste-resist_dyed_-_Textile_Museum,_George_Washington_University_-_DSC09527.JPG
Ladawan:Japanese-firemans-coat-00002.jpg
Ladawan:Japanese-firemans-coat-00003.jpg
Ladawan:Japanese-firemans-coat-00004.jpg
Ladawan:Hikeshi_hanten_(fireman's_jacket),_19th_century,_Honolulu_Museum_of_Art.jpg
Ladawan:Japanese_Fireman's_Coat_And_Raijin_Design,_19th_century_(Back).jpg
Ladawan:Japanese_firemans_coat.jpg
Ladawan:Tsutsugaki_-_Textiles_indigo_du_Japon_(musée_Guimet)_(9487574735).jpg
Ladawan:Japanese-firemans-coat-00014.jpg
Ladawan:Japanese-firemans-coat-00015.jpg
Ladawan:Fireman's_Coat_(Hikeshi_Sashiko_Banten)_02.jpg


## Toltolan


## Mga panluwas na sumpay

*
Tabi

An **Tabi** (足袋) mga tradisyonal na medyas na Hapon na isinusulot kaiba an mga sapatos na may higot arog kan zori, na poon pa kan ika-15 siglo.                                                                                                                                        

## Kasaysayan
An  na Hapon parateng nasasabotan ngonyan na sarong klase nin medyas na may mga muro na dai dapat isulot nin solo sa luwas, arog kan regular na medyas. Alagad, an  orihinal na sarong klase nin sapatos na gibo sa anit na gibo sa sarong anit nin hayop, siring sa ipinapahiling kan paggamit sa kasaysayan asin an mas naenot na porma kan tataramon, , na nakasurat na, na an kanji literal na nangangahulugan na "sarong anit".  Mantang nag-evolve an sapatos na Hapon, nagbago man , na an disenyo nin split-toe nagbutwa sa huring panahon kan Heian (794–1185 CE) tanganing tugutan an nagsusulot na maka-akomodar kan thong kan sandalyas.  An mga bersyon sa luwas kan  igwa nin sarong klase nin pampakusog, na an mga solas tradisyonal na gibo sa tela, anit, o dagami.

An magtugang na Tokujirō Ishibashi asin Shōjirō Ishibashi, mga kagmukna kan kompanya nin goma na Bridgestone, pigtatawan nin kredito sa pag-imbento kan  na may sola na goma kan 1922;; ini na ngonyan an dominanteng porma kan panluwas na , asin an terminong  sa pankagabsan nanonongod sa panlaog na porma.

## Paggamit

An mga tabi sinusulot kan mga lalaki asin babae na may tradisyonal na pormal na sapatos arog kan zori, asin minsan an bakong gayong pormal na geta. An mga tabi parati na isinusulot sa mga gubing arog kan kimono. An mga tabi tinatahi na may nababanga na moro, tanganing isulot sa sapatos na may higot.

## Toltolan
Sōgana

An  sarong arkaikong silabaryo na Hapon, ngonyan ginagamit para sana sa mga katuyuhan na estetiko. Ini nagrerepresentar nin sarong intermediate cursive form sa pag-ultanan kan historikong man'yōgana na iskrip asin modernong hiragana.
An Sōgana minalataw sa pangenot sa mga teksto Heian era, orog na an  asin . Nagpoon sa takin na mga porma kan mga karakter na man'yōgana, an mga komun na nangyayaring sōgana orog pang pig-adaptar asin kan amay na ika-onseng siglo nag-evolve na sa mga porma kan modernong hiragana.

An pangenot na katuyuhan kan Sōgana—ngunyan an solamenteng paggamit kaini—iyo an para sa artistikong epekto. Ini parating ginagamit para sa pag-awit nin rawitdawit, arog kan sa obra ni Fujiwara Kozei, na an estilo parating sinitar tanganing ipahiling an paggamit kan sōgana. Alagad, an pag-atribwir kan nagkapirang natatadang mga obrang sōgana pinagdidiskutiran.

## Mga toltolan

]
Kan-on

An  iyo an mga kanji kan Hapon na mga pagbasa na sinubli gikan sa Tsina durante kan dinastiyang Tang, poon kan ika-7 sagkod ika-9 na siglo; sarong panahon na katumbas kan Hapon na panahon nin Nara. Sinda ipinamidbid kan, kaiba an iba pa, mga sugo gikan sa mga misyon kan Hapon sa Tang Tsina. An *Kan-on* dai dapat ikaribong sa , na kan huri mga sinubli na ponetiko .

An *Kan-on* iyo an mga  na nakasusog sa pagsayod sa Katahawan na Chang'an kan Tahaw na Intsik.  An silabang *Kan* sarong pagbasa kan Tahaw na Intsik: (*xan<sup>H</sup>*) siring sa palatanugan na Hapon, na nanonongod sa dinastiyang Han, na igwang Chang'an bilang kapitolyo syudad. Sobra pa digdi, an *Kan* () nagin man sarong deskripsyon para sa gabos na bagay na Intsik, halimbawa, kanji ('mga karakter na Intsik').

An Kan'on parsyal na nagbalyo kan naenot na *[[go-on]]*, na "mga pag-arog sana kan Mga pangangarog sa Korea, alagad an *Kan-on* mga pag-arog kan tunay na bagay."

An minoriya kan mga karakter dai nanggad nagkaigwa kan saindang *kan-on* na ipinadara sa Hapon; an saindang *kan-on* minsan piggigibo liwat sa Mga diksyunaryong Hapon dawa ngani dai espesipikong minarkahan bilang siring. An nagkapirang diksyunaryo minaabot sagkod sa pagsikwal kan mga pinatotoohan na *kan-on* pabor sa mas sistematikong mga pagsasayod

## Mga katangian kumpara sa ''go-on''

### Sa mga katanog

### Sa mga patanog

## Hilingon man
* *[[On'yomi]]*: Mga pagbasa sa Sino-Hapon
** *[[Go-on]]*: sarong mas naenot na klase nin pagbasa
** *[[Tō-on]]*: sarong huring klase nin pagbasa
* Checked tone

## Mga toltolan
Tubig na inomon

An **tubig na inomon** iyo an tubig na ligtas para ilaog sa tulak, mapupwedeng inomon nin direkta sa pormang likido o konsumohon nin bakong direkta sa paagi kan pagpreparar nin kakanon. Parati iyan (alagad bakong pirmi) pigsusuplay sa paagi kan gripo, in na kun saen iyan pig-aapod na tubig sa gripo.

Nagkakalaen an *amount* nin tubig na inomon na kaipohan tanganing mantiniron an marhay na salud, asin depende sa lebel nin pisikal na an aktibidad, edad, mga isyu na may kinaaraman sa salud, asin mga kamugtakan kan kapalibotan. Para sa mga nagtatrabaho sa mainit na klima, sagkod sa  an aldaw an posibleng kinakaipohan.

Haros 1 sagkod 2 bilyon katawo an kulang sa ligtas na tubig na inomon. An tubig posibleng magdara nin kahelangan asin iyo an mayor na kawsa nin kagadanan asin kahelangan sa bilog na kinaban. An mga nag-uuswag na nasyon iyo an pinaka-apektado kan bakong ligtas na tubig na inomon.

## Toltolan