open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cherie Gil

Si **Evangeline Rose Gil Eigenmann** (, ipinangaki kan 21 June 1963), mas bantog sa ngaran pang-entablado bilang **Cherie Gil**, sarong Filipinong aktres. Siya nagpoon bilang aktres sa TV series, mga pelikula asin mga produksyong pang-entablado sa edad na 9 anyos. 

Bantog man siya sa saiyang paggampan sa papel na Lavinia Arguelles sa *Bituing Walang Ningning* kun sain itinaram niya an sikat na linyang: "You're nothing but a second-rate, trying hard copycat!" sa karakter ni Dorina, na ginampanan ni Sharon Cuneta.

## Personal na buhay
Si Cherie Gil aking babae kan mga parakanta asin artistang Filipino na sinda Eddie Mesa asin Rosemarie Gil, asin tugang kan mga kapwa aktor, ninda Michael de Mesa asin Mark Gil. Dati siyang ikinasal ki Roy Rogoff, sarong byolinista kun sain an mag-agom igwa nin duwang aki, si Bianca asin Rafael. Igwa man siyang saro pang aki, si Jeremiah David (Jay), gikan sa dating relasyon sa aktor na si Leo Martinez.
Pentagono

Sa heometriya, an **pentagono** (Ingles: *pentagon*; gikan sa Suanoy na Griyegong πέντε *pente* asin γωνία *gonia*, boot-sabihon *lima* asin *angulo*) iyo maski anong poligono na igwang limang gilid o 5-gon. An kabilugan kan mga panlaog na angulo sa sarong simpleng pentagono iyo 540°.

An pentagono pwede magin simple o nakikipagsabatan sa sadiri (*self-intersecting*). An sarong *self-intersecting* na *regular* na pentagono (bitoong pentagono o *star pentagon*) iyo inaapod na pentagramo (*pentagram*).

## Panluwas na takod

*
*Animated demonstration paghaman kan sarong inskribong pentagono gamit an kompas asin straightedge.
*Pano maghaman nin sarong regular na pentagono gamit sana an kompas asin straightedge.
*Paano magtiklop nin sarong regular na pentagono gamit sana an papel.
*Definition and properties of the pentagon, may inter-aktibong animasyon
*Renaissance artists' approximate constructions of regular pentagons 
*Pentagon. Pano magkalkula nin manlainlain na mga dimensyon kan regular na mga pentagono.

## Toltolan
Ben Sharpsteen

Si **Ben Sharpsteen** (November 4, 1895 – December 20, 1980) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses, prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo. Nagdirektor sya nin nasa 31 na mga pelikula sa tahaw kan 1920 asin 1980. Si Sharpsteen naggibo nin Museo na nagdodokumento kan kasaysayan kan pinakainot na milyonaryo sa California, si Sam Brannan, asin man kasaysayan kan Upper Nava Valley pati na kan saiyang buhay asin mga nahaman sa Sharpsteen Museum na makukua sa Calistoga, California. 

## Filmography

                                                                                                                       

## Toltolan
Sophie Germain

Si **Marie-Sophie Germain** ( 1 Abril 1776 – 27 Hunyo 1831) sarong Pranses na matematiko, pisiko asin pilosopo. Dawa may pagkontra kan saiyang mga magurang asin kasakitan sa sosyudad, nakanuod siya sa mga libro sa library kan saiyang ama, kabali na ki Leonhard Euler, asin mga sikat na matematiko arog ni Lagrange, Legendre, asin Gauss (sa pseudonym na  «Monsieur LeBlanc»). Saro sa mga payunir kan elasticity theory, nanggana siya nin grand prize sa Paris Academy of Sciences sa sanaysay sa saiyang subject. An saiyang gibo sa Fermat's Last Theorem nagtaong pundasyon sa mga matematiko na aramon an subject sa sanggatos na taon pakatapos. Dahil sa siya babae, sae siya nagkaigwang karera sa matematika, pero nagtrabaho siya nin solo sa buong buhay niya. Bago siya magadan, si Gauss narekomendar na siya tawan nin onra, pero dae ini nangyari.Kan 27 Hunyo 1831, nagadan siya sa breast cancer. Sa sentenaryo kan saiyang buhay, sarong kalye saka eskwelahan na pambabae an pinangaran saiya. An Academy of Sciences nag-establisar nin Sophie Germain Prize sa saiyang onra.

## Hilingon man

* Proof of Fermat's Last Theorem for specific exponents
* Sophie Germain Counter Mode
* Sophie Germain prime
* Sophie Germain Prize
* Sophie Germain's theorem
* Timeline of women in science

## Citations

## Mga toltolan

*  reprinted as 
* Bucciarelli, Louis L; Dworsky, Nancy (1980). *Sophie Germain: An Essay in the History of the Theory of Elasticity*, D. Reidel:Holland 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Reprinted as 
*  Reprinted as 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Panluwas na takod

* 
* 
* 
* Sheroes of History; Sophie Germain
* Sophie Germain in the illustrated story  at the Kids Love Science project
Thales

Si **Thales kan Miletus** ( ; , *Thalēs*; ) sarong Griyegong matematiko, astronomo asin pilosopo kan pre-Socratiko na pilosopo na hale sa Miletus kan Ionia, Asya Menor. Saro siya sa *Seven Sages of Greece*. Dakol, kaiba na si Aristotle, sinasabi na siya an enot na pilosopo sa tradisyon nin Griyego, asin sa historikal minimidbid na enot na indibidwal sa sibilisasyong Solnopan na nag-adal nin siyentipikong pilosopiya.

## Toltolan

## Susugan

*  (1991 pbk ed. )
*  Third Edition
* 
* Herodotus, *[[The Histories of Herodotus|Histories]]*, A. D. Godley (translator), Cambridge: Harvard University Press, 1920; . Online version at Perseus
* Hans Joachim Störig, *Kleine Weltgeschichte der Philosophie*. Fischer, Frankfurt/M. 2004, .
* 
* 
* 
* Pliny the Elder, *[[Pliny's Natural History|The Natural History]]* (eds. John Bostock, M.D., F.R.S. H.T. Riley, Esq., B.A.) London. Taylor and Francis. (1855). Online version at the Perseus Digital Library.
* 
* 

## Magbasa pa lalo

* 
* 
* 
* 
* Priou, Alex (2016). "The Origin and Foundations of Milesian Thought." *The Review of Metaphysics* 70, 3–31.
* 

## Panluwas na takod

* Thales of Miletus from The Internet Encyclopedia of Philosophy
* Thales of Miletus MacTutor History of Mathematics
* Thales' Theorem – Math Open Reference (with interactive animation)
* Thales biography by Charlene Douglass (with extensive bibliography)
* Thales of Miletus Life, Work and Testimonies by Giannis Stamatellos
* Thales Fragments
Kwadrilatero

An **kwadrilatero** (Ingles: *quadrilateral*) iyo sarong poligono sa Euclideyanong patag na heometriya na igwang apat na gilid asin apat na kanto. An ibang ngaran para sa kwadrilatero iyo kabali an **kwadranggulo** (*quadrangle* sa Ingles bilang analohiya sa triangulo), **tetragono** (tetragon sa Ingles bilang analohiya sa pentagono asin heksagono), asin **4-gon** (bilang analohiya sa mga *n*-gon para sa arbitraryong bilang kan *n*). An sarong kwadrilatero na may mga kanto na A, B, C asin D iyo inaapod man na \square ABCD.

An katagang "quadrilateral" iyo gikan sa mga Latinong kataga na *quadri*, sarong baryente nin apat, asin *latus*, boot-sabihon iyo "gilid".

An mga kwadrilatero iyo simple (dae nagsasarabatan nin sadiri), o komplekso (nagsasarabatan nin sadiri). An mga simpleng kwadrilatero iyo pwedeng *convex* o *concave*.

An mga panlaog na anggulo nin sarong simple (asin patag) na kwadrilatero *ABCD* iyo may kabilugan kapag nadugang na 360 degri nin arko, na iyo

: \angle A+\angle B+\angle C+\angle D=360^{\circ}.

Ini iyo espesyal na kaso kan kabilugan nin mga panlaog na anggulo kan *n*-gon na pormula: (*n* − 2) × 180°.

## Mga panluwas na takod

* 
* Quadrilaterals Formed by Perpendicular Bisectors, Projective Collinearity asin  Interactive Classification nin mga Kwadrilatero gikan sa *cut-the-knot*
* Definitions and examples of quadrilaterals asin Definition and properties of tetragons gikan sa Mathopenref
* A (dynamic) Hierarchical Quadrilateral Tree sa Dynamic Geometry Sketches
* An extended classification of quadrilaterals  sa Dynamic Math Learning Homepage 
* The role and function of a hierarchical classification of quadrilaterals ni Michael de Villiers

## Toltolan
Heksagono

Sa heometriya, an **heksagono** (Ingles: *hexagon*; gikan sa Griyego , , boot-sabihon "anom", asin , , boot-sabihon "kanto, angulo") iyo sarong poligono na igwang anom na gilid. Midbid man ini bilang an 6-gon. An kabilugan kan mga panlaog na angulo nin maski anong simpleng (dae nakikipagsabatan sa sadiri) heksagono iyo 720°.

## Panluwas na takod

*
*Definition and properties of a hexagon kaiba an inter-aktibong animasyon asin construction with compass and straightedge.
*An Introduction to Hexagonal Geometry sa Hexnet sarong websityo para sa matematika kan heksagono
*Cassini Images Bizarre Hexagon on Saturn 
*Saturn's Strange Hexagon 
*A hexagonal feature around Saturn's North Pole
*"Bizarre Hexagon Spotted on Saturn" – gikan sa Space.com (27 Marso 2007)
Trapesoyd

Sa Euclideyanong heometriya, an **trapesoyd** iyo sarong konbeksong kwadrilatero na igwang dae mababa sa sarong pares nin paralelong gilid. Sa tataramong Ingles, inaapod ini bilang **trapezium** () sa luwas kan Norteng Amerika, pero bilang **trapezoid** () sa Amerikano asin Kanadyong Ingles. 

An paralelong mga gilid iyo inaapod bilang *bases* kan trapesoyd asin an ibang duwang gilid iyo inaapod na *legs* o an lateral na mga gilid (kun bako sindang paralelo; luwas kaini igwa nin duwang pares nin mga base). An *scalene trapezoid* iyo sarong trapesoyd na mayo nin mga gilid na igwang magkaparehas nin sukol.

## Panluwas na takod
* ''Trapezium''  sa Encyclopedia of Mathematics.
* 
* Trapezoid definition &nbsp; Area of a trapezoid &nbsp; Median of a trapezoid Igwa nin mga inter-aktibong animasyon
* Trapezoid (North America) at elsy.at: Animated course (construction, circumference, area)
* Trapezoidal Rule sa *Numerical Methods for Stem Undergraduate*
* Autar Kaw and E. Eric Kalu, *[http://www.autarkaw.com/books/numericalmethods/index.html Numerical Methods with Applications]*, (2008)

## Toltolan
Rendang

An **Rendang** sarong lutong Minang na hali sa rehiyon nin Minangkabau sa West Sumatra, Indonesia. Ini lakop sa luwas na pagkakan sa Indoneisa hanggang sa mga nasyon sa  Southeast Asian arog kan Malaysia, Singapore, Brunei asin Filipinas. An Rendang sarong lutong karne — kadaklan karneng baka (*rendang daging*) —na niluluto na maluya asin may gata dangan mga herb asin saka pampalasa, hanggang mag-ebaporar an sabaw dangan magin brown an kolor asin ini maglumoy, na nagiging caramelized na malasa.

Bilang sarong  signature dish sa kultura nin Minangkabau, an rendang tradisyunal na hinahanda sa mga seremonyal na okasyon para tawan onra an mga bisita sa mga kapistahani; arog sa mga kasalan asin *[[Lebaran|Hari Raya]]* (Eid al-Fitr). Ini hinahanda man sa mga komunidad nin Malay arog nin Indonesia, Malaysia, Singapore asin Brunei,pati na sa Maranao sa Filipinas.

An Rendang opisyal na minidbid na saro sa mga pangnasyon na luto sa Indonesia.Anom na klase nin rendang an tinuturing na intangible cultural heritage kan Indonesian Ministry of Education and Culture.

## Hilingon man
* 
* 
* Cuisine of Indonesia
* Minangkabau cuisine
* Kalio, Indonesian dish
* Massaman curry, Thai dish with similar placing on "most delicious" list

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

* BBC: Beef Rendang recipe
* CNN Indonesia Documentary of Rendang (in Indonesian)
* Indonesia Eats: Beef Rendang Recipe (Rendang Daging Minang) 
* SBS: Indonesian Beef Rendang
Pythagoras

Si **Pythagoras kan Samos** ( 570 – c. 495 BC)sarong sinaunang Griyegong  Ionian na pilosopo asin nagmukna kan  Pythagoreanism. An saiyang politikal asin relihiyosong pagtukdo midbid sa Magna Graecia asin nakaimpluwensya sa mga pilosopiya ni  Plato, Aristotle, asin sa Western na pilosopiya.                                                                                                                                                                                                                                       

## Ginikanan na Biograpikal
Mayong naisurat manungod ki Pythagorasan natada, asin haros mayong naisurat mapadapit sa saiyang buhay. An pinakaenot na mapagkukunan sa saiyang buhay medyo halipot, dae klarado o satirikall. 

## Hilingon man

* Cosmos
* *[[Ex pede Herculem]]*
* Isopsephy (gematria)
* List of things named after Pythagoras
* Lute of Pythagoras
* Pythagoras tree (fractal)
* Pythagorean comma
* Pythagorean cup
* Pythagorean triple
* Pythagoras (sculptor)
* Sacred geometry

## Mga toltolan

### Talababa

### Pagsambit

### Mga gibo
Igwang dikit na mga ginikanan na teksto mapadapit ki Pythagoras asin Pythagoreans; kadaklan manunumpungan sa iba-ibang dakit-taramon. 

Klasikong Ginikanan
*Diogenes Laërtius, *[[Lives and Opinions of Eminent Philosophers|Vitae philosophorum VIII]]* (*Lives of Eminent Philosophers*), c. 200 AD, which in turn references the lost work *[[Successions of Philosophers]]* by Alexander Polyhistor — 
*Porphyry, *Vita Pythagorae* (*Life of Pythagoras*), c. 270 AD — ''Porphyry, Life of Pythagoras'', translated by Kenneth Sylvan Guthrie (1920)
*Iamblichus, *De Vita Pythagorica* (*On the Pythagorean Life*), c. 300 AD — ''Iamblichus, Life of Pythagoras'' , translated by Kenneth Sylvan Guthrie (1920)
*Apuleius, following Aristoxenus, writes about Pythagoras in *Apologia*, c. 150 AD, including a story of his being taught by Zoroaster—a story also found in Clement of Alexandria. 
*Hierocles of Alexandria, *Golden Verses of Pythagoras*, c. 430 AD
**Modernong ikaduwang ginikanan**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Panluwas na takod
* 
* 
* "Pythagoras of Samos", The MacTutor History of Mathematics archive, School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland
* "Pythagoras and the Pythagoreans, Fragments and Commentary", Arthur Fairbanks Hanover Historical Texts Project, Hanover College Department of History
* "Pythagoras and the Pythagoreans" , Department of Mathematics, Texas A&M University
* "Pythagoras and Pythagoreanism", *[[The Catholic Encyclopedia]]*
* 
*
Kaaldawan

An **kaaldawan**, **kompleanyo**, o **bertdey** (Ingles: *birthday*) iyo an aldaw kan anibersaryo nin kapangakian o kamundagan kan sarong tawo. Pinaggigibo an sarong kaaldawan sa paagi kan pagselebrar na kabali an sarong tiripon pang-kaaldawan o party. 

An Pasko nin Pagkamundag ni Hesukristo pinagseselebrar an kamundagan niya kan mga Katoliko lambang Desyembre 25. Dakol na mga relihiyon an nagseselebrar kan kamundagan kan saindang kagtugdas na igwang espesyal na aldaw (siring kan Pasko, Mawlid, Kaaldawan ni Buddha asin Krishna Janmashtami).

Igwa nin pagkakaiba an kaaldawan asin kamundagan: an nainot, maliban sa Pebrero 29, nangyayari lambang taon (hal. Enero 15), mantang an huri iyo an kompletong petsa kun suarin namundag an sarong tao (hal. Enero 15, 2001). 

## Kataytayan nin mga ladawan

Birthday.jpg|Sarong keyk para sa igwa nin kaaldawan
Leni_Robredo_at_Sto._Tomas_Clan_Reunion.jpg|Dungan na selebrasyon nin kaaldawan
File:Birthday Cake2022.jpg|Cake para sa kaaldawan nin sarong ina


## Hilnga man
*Pasko nin Pagkabuhay
Bukid Hamiguitan

An **Bukid Hamiguitan**, sarong bukid na nakamugtak sa probinsya nin Davao Oriental, Filipinas. Igwa ining langkaw na . Saro an bukid asin an bisinidad kaini sa mga urog na dibersong marhay na mga populasyon nin buhay-ilang sa nasyon l. An mga mahihiling na mga buhay-ilang digdi sa lugar na ini iyo an mga Salimbagat o *Philippine Eagle* asin mga pipira na mga espesye kan *[[Nepenthes]]*. Pira sa mga ini, iyo an *[[Nepenthes peltata]]* asin *[[Nepenthes micramphora]]*, na endemiko sa lugar.
Igwa an bukid nin protektadong lugar nin kadlagan na pigtatanya na 2,000 ektarya. An na kakahuyan na ini pigtala nin huli ta sa daing kaarog na pygmy forest kan sentaryong suanoy na mga poon sa ultramapikong daga, na kadaklan delikadong mawara, endemiko asin bihira sanang espesye kan flora asin fauna.

An Mount Hamiguitan range, na igwang hiwas na , pigdeklara na sarong nasyunal na parke asin sarong wildlife sanctuary kan 2003. Kan 2014, nakasurat an parke bilang sarong Pamanang Lugar kan Kinaban kan UNESCO, na naging inot sa Mindanao asin pang-anom sa Filipinas.

Parte an Hamiguitan kan Eastern Mindanao Biodiversity Corridor. An pag-iingat kan burubukidan, sarong pag-iiskusar na multisektural na nahimo dawit an gobernador nin pamprobinsya kan Davao Oriental, an Departmento nin Kapalibutan asin Likas na Yaman, mga lokal na nanamanwaan, asin mga katutubo.

## Mga tala

## Mga toltolan
* Amoroso, V.B. & R.A. Aspiras 2011. Hamiguitan Range: a sanctuary for native flora. *Saudi Journal of Biological Sciences* **18**(1): 7–15.  

## Mga panluwas na takod
*
Paralelogramo

Sa Euclideyanong heometriya, an **paralelogramo** (Ingles: *parallelogram*) iyo sarong simpleng (dae-nagsasabatan sa sadiri) kwadrilatero na may duwang pares nin mga paralelong gilid. An magkabaliktadan o magka-atubangan na mga gilid kan paralelogramo iyo may magkaparehas na laba asin an magkabaliktadan na mga angulo kan paralelogramo iyo may parehas na sukol. An pagkaparehas kan magkabaliktadan na mga gilid asin magkabaliktadan na mga angulo iyo direktang konsekwensya kan Euclideyanong paralelong postulado asin an mga kondisyon iyo dae mapapatunayan nin mayong pagsambit sa Euclideyanong paralelong postulado o saro sa mga kaparehas na pormulasyon.

Sa pagkompara, an kwadrilatero na may saro sanang pares nin paralelong gilid iyo sarong trapesoyd (*trapezoid* sa Amerikanong Ingles o *trapezium* sa Briton na Ingles).

An tolong-dimensyonal na kaparehas nin sarong paralelogramo iyo sarong *parallelepiped*.

An etimolohiya (sa Griyego παραλληλ-όγραμμον, *parallēl-ógrammon*, sarong hugis "nin mga paralelong linya") iyo nagpapaliwanag man kan depinisyon.

## Panluwas na takod

*Parallelogram and Rhombus - Animated course (Construction, Circumference, Area)
*
*Interactive Parallelogram --sides, angles and slope
*Area of Parallelogram sa cut-the-knot
*Equilateral Triangles On Sides of a Parallelogram sa cut-the-knot
*Definition and properties of a parallelogram may kaibang animated applet
*Interactive applet showing parallelogram area calculation inter-aktibong applet
Lamaw

An **Lamaw**,o **buko lamaw**, sarong Filipinong panghimagas o inumon na gibo sa kinayod na young coconut meat (*buko*) sa tubig nin niyog na may gatas asin asukar ( condensed milk), na may saltine o biskwit. Pwede man magdagdag nin mani, graham crackers, o orange-flavored softdrinks. Dinagdagdan man nin nin yelo. Gibo ini sa mga buko, na nakahaon sa mga suro. Hale ini sa Visayas asin parte nin Visaya sa Mindanao na tradisyunal na *[[merienda]]* para sa mga parauma na nagtatarabaho sa mga tananoman sa mga rural.

An ngaran kan panghimagas hali sa Visayan *lamaw*, na nangangahulugan na "swill" o "slop", nin huli sa itsura kani.  An termino minsan ginagamit sa mga kaagid na mga panghimagas na gibo sa papaya, star apple, oavocado na may gatas asin asukar.

## Hilingon man

* Buko pie
* Buko salad
* Halo-halo
* Ice buko
* Samalamig

## Mga toltolan
Heptagono

Sa heometriya, an **heptagono** (Ingles: *heptagon*) iyo sarong poligono na may pitong gilid o 7-gon.

An heptagono iyo minsan naaapod bilang an **septagono** (*septagon*), gamit an "sept-" (sarong pagtangkas sa **', naderiba sa [[Latin]] na prepiksong numerikal, imbes na **', naderiba sa Griyegong prepiksong numerikal; relatibo an parehas) kaiba an Griyegong supikso na "-agon" na may boot-sabihon na angulo.

## Panluwas na takod

* Definition and properties of a heptagon May inter-aktibong animasyon
* Heptagon according Johnson
* Another approximate construction method
* Polygons – Heptagons
* Recently discovered and highly accurate approximation for the construction of a regular heptagon.
* 
*
Danaw nin Venado

An **Danaw nin Venado** sarong endorheyikong danaw na nakamugtak sa pamitisan kan Bukid Apo sa Probinsya kan North Cotabato, Mindanao, Filipinas. Ini an panduwa sa mga haralangkaw na marhay na danaw sa bilog na nasyon pagkatapos kan Danaw nin Bulalacao kan Bukid Tabayoc sa Benguet na mahahanap sa tagboan na 7°00′8″N 125°16′10″E, na igwang pigtatanyang elebasyon nin karayagan o ibabaw na  sa ibabaw kan lebel nin tubig. Padalangan na pinakakan kan lokal an danaw asin dai nin pagsulog gikan sa danaw. Parati nang nawawaran an danaw nin duwang-katlo kan dakila kaini sa mga alang na bulan nin huli ta sa pagsangaw.

Gikan an pangaran kan danaw  sa kataga na Kastilaloy na *venado* na an boot sabihon "usa," huli ta  sa garo-usa na korte kan danaw. Papano pa man, an mga tawo na nag-iirok sa lugar inaapod an danaw na *Linaw* na sarong kataga na Sinugbuanon para sa "linaw", nin huli ta sa saiyang  kristal na linaw nin tubig na nagsasalming sa rukrok kan Bukid Apo. Nagtutubod an mga lokal na tribo duman na danaw nakakaakit, na iniirokan kan  mga espiritu.

An palibot kan danaw midbid na kampingan para sa parabukid paduman asin pababa gikan sa tuktok kan Bukid Apo na iyo an halangkawon na marhay na bukid kan Filipinas. Kadtong 2007, sarong Pilipinong parabukid na nagbababa gikan sa rukrok an nalamos sa danaw.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
* Heograpikong datos na igwang takod sa Danaw nin Venado sa OpenStreetMap
Tiramisu

An **Tiramisu** sarong kape na flavor na panghimagas sa Italya. Gibo ini saladyfingers (savoiardi) na sinawasaw sa kape, na igwang patong nin pinaghalong sugok, asukar dangan igwang mascarpone cheese,na may flavor nin cocoa. An resipe ginibo sa mga cake asin iba pang panghimagas.An ginakanan kaini pinag-iiriwalan sa mga rehiyon nin Italya na   Veneto asin Friuli Venezia Giulia.

## Etymolohiya
An ngaran hale sa tataramon na Italyano na  *tirami sù*, nangangahulugang "pick me up" o "cheer me up".

## Kasaysayan
An Tiramisu sinasabing naimbento kan bandang 1960 o 1970, pero dae sigurado  na eksakto kun nuarin o sain.

An resipeng "tiramisu" sae midbid sa mga libro nin pagluluto bago an taong 1960. An tataramon nagluwas sa imprenta sa Italya kan 1980, asin sa Ingles kan 1982.

## Hilingon man

* Charlotte
* Cheesecake
* Crema de fruta
* List of coffee dishes
* Opera cake
* Profiterole
* Trifle
* Serradura

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

*
Rombus

Sa patag na Euclideyanong heometriya, an **rombus** o **rhombus** sa Ingles  (darakulan **rhombi** o **rhombuses**) iyo sarong kwadrilatero na igwang apat na gilid nin pararehas na laba. An ibang ngaran iyo **ekwilaterong kwadrilatero**, huli ta an ekwilatero may boot-sabihon na an mga gilid igwa nin pararehas na laba. An rombus iyo harus naaapud bilang **diamante** (*diamond*), pagkatapos kan mga diamante sa mga kinakawat na baraha na may pagkaparehas sa prodyeksyon nin sarong oktahedral na diamante, o sarong *lozenge*, maski ngani an naenot iyo minsan ispesipikong dapit sa rombus na igwang 60° na anggulo, sagkod an suminunod iyo ispesipikong dapit sa rombus na igwang 45° na anggulo.

An lambang rombus iyo simple (dae nakikipagsabatan sa sadiri), asin iyo sarong espesyal na kaso kan paralelogramo asin kite. An rombus na igwang mga rektanggulong anggulo (*right angle*) iyo sarong kwadrado.

## Mga panluwas na takod

*Parallelogram and Rhombus - Animated course (Construction, Circumference, Area)
*Rhombus definition, Math Open Reference igwa nin inter-aktibong  applet.
*Rhombus area, Math Open Reference - nagpapahiling kan tolong manlainlain na paagi sa pagkalkula kan hiwas nin sarong rombus, igwa nin inter-aktibong applet

## Toltolan
Cosmos

An ***Cosmos*** iyo sarong genus, na kaparehas kan bistong ngarang **cosmos**, na pigbibilog nin mga nagbuburak na tinanom sa pamilya kan mga mirasol.

## Mga espesye

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Cosmos Flower 2021.jpg|Kulay rosas na burak nin *cosmos*
Ladawan:Yellow cosmos flower.jpg|Kulay giyaw na burak nin *cosmos*
Ladawan:White Cosmos.jpg|Kulay puti na burak nin *cosmos*


## Toltolan

## Panluwas na takod
*
*
* Germplasm Resources Information Network: ''Cosmos''
* Flora of Bolivia: ''Cosmos'' checklist
Binagol

An ***Binagol*** sarong panghimagas sa Filipinas na gibo sa dinukdok na giant taro corms, kondensadang gatas, asukar, gata nin niyog asin kapulahan nin sugok . Ini nilalag sa suro nin niyog asin pinapatos sa dahon nin batag dangan tigbubugkos. 

An ngaran nangangahulugan nin "to place in a coconut shell", hali sa Bisayang *bagol*, "coconut shell". An *Binagol* nagagagamit nin mga corm sa giant taro (lokal na midbid na *talyan* o *talian*); mientras, an mga corm kan taro (sa Tagalog ini *gabi* sa Eastern Visayas, kun saen ginikanan, inaapod na *gaway*).Klase ini nin *[[nilupak]]*.

## Hilingon man

* Kalamay
* Moron (food)
* Ube halaya

## Mga toltolan
Victor Hugo

Si **Victor-Marie Hugo** (; 26 Pebrero 1802 – 22 Mayo 1885) sarong pararawit na Pranses, nobelista, dramatista sakop kan Movimiento Romantiko. Sa saiyang karerang literaryo, na nag'ayaw nin sobrang 60ng taon, siya nagsurat nanggad nin paayaw-ayaw sa mahiwas na lantad nin iba-ibang genre: lirika, satire, epiko, mga rawitdawit na pilosopiko, epigramo, nobela, historya, mga panurat na pagtuyaw, platikang pulitikal, mga pag'taram sa bilaran, diary, pagsurat pribado asin publiko, asin man mga drama sa berso asin prosa.

Si Hugo pigtitingag komo saro sa pinakamatagom asin pinakabantog na parasurat na Pranses. Sa luwas kan Pransya, an mga obra niyang midbid na gayo iyo an mga nobelang *[[Les Misérables]]*, 1862, asin *[[The Hunchback of Notre-Dame]]* (), 1831. Sa Pranses, si Hugo bantogan na bisto kan saiyang mga kadamotan nin mga rawitdawit arog kang  (*The Contemplations*) asin  (*The Legend of the Ages*). Si Hugo nakaprenterang gayo sa Romantiko literaryong hiron na an tinandaan kaini iyo an saiyang dula na *[[Cromwell (play)|Cromwell]]* asin dramang *[[Hernani (drama)|Hernani]]*. Dakul kan  saiyang obra nakaganyat sa lantad nin musika, buhay pa man siya asin kan gadan na, kabali na diyan an  musical na *[[Les Misérables (musical)|Les Misérables]]* asin *[[Notre-Dame de Paris (musical)|Notre-Dame de Paris]]*. Siya nagmukna nin sobra sa 4,000 na pintura sa lawig-buhay niya. Pigkampanya man niya an paghale kan capital punishment.

## Toltolan
Radio Sorsogon Network

An **Radyo Sorsogon Network** iyo sarong network nin radyo na madadangog sa probinsya nin Syudad nin Sorsogon

## Mga istasyon nin radyo sa RSN

*Pagsasadiri kan Audiovisual Communicators
*Pagsasadiri kan Wow Smile Media Services
Oktagono

Sa heometriya, an **oktagono** o **octagon** (gikan sa Griyego ὀκτάγωνον *oktágōnon*, "walong angulo") iyo sarong poligono na may walong gilid o 8-gon.

An *regular na oktagono* iyo igwa nin simbolong Schläfli na {8}  asin iyo mahahaman man bilang quasiregular na trunkadong kwadrado, t{4}, na iyo pigriribay-ribay an duwang klase nin mga gilid. An sarong trunkadong oktagono, t{8} iyo sarong heksadekagono (*hexadecagon*), {16}. An analogong 3D kan oktagono iyo pwede an *rhombicuboctahedron* na an mga triangulong lalawgon kaini iyo garu pigriribayan an mga gilid, kun pigkokonsidera an oktagono bilang sarong trunkadong kwadrado.

## Panluwas na takod

*Octagon Calculator
*Depinisyon asin mga karakter kan oktagono Igwa nin inter-aktibong animasyon

## Toltolan
Kaldereta

An **Kaldereta** o **caldereta** sarong karne nin kanding na ginaga sa Filipinas. An ibang klase nin luto kaini naggamit nin baka, *manok*, o orig.

Sa pirmi, an karne nin kanding ginagaga na may mga gulay saka liver paste. An mga gulay kamatis, patatas, mga olibo, siling pula sdangan paminta. An kaldereta minsan igwa nin tomato sauce.

## Hilingon man

* List of goat dishes
* List of stews

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

*
Nonagono

Sa heometriya, an **nonagono**, **nonagon** (), o **enneagon** () iyo sarong poligono na igwang siyam na gilid o 9-gon.

An ngarang *nonagon* iyo sarong pormasyong pagsaralakan nin mga prepikso, gikan sa Latin (*nonus*, "ika-siyam" + *gonon*), nagagamit nin parehas, naipahiling na kan ika-16 na siglo sa Pranses na *nonogone* asin sa Ingles hale sa ika-17 na siglo. An ngarang *enneagon* iyo gikan sa Griyegong *enneagonon* (εννεα, "siyam" + γωνον (hali sa γωνία = "kanto")), sagkod iyo mas tama sa argumento, alagad mas dae nagagamit kaysa sa "*nonagon*".

## Panluwas na takod
*Mga karakter kan Nonagon (igwa nin inter-aktibong animasyon)

## Toltolan
Afritada

An ***Afritada*** sarong lutong Filipino na manok, baka o karneng orig na sinawasawan nin tomato sauce na may karots, pataas dangan  carrots, potatoes, red saka green bell peppers. Ini pinapares sa puting maluto asin pamilyar na pagkakan nin mga Filipino sa aroaldaw. Pwede man ini lutuon sa seafood.

## Etymolohiya
An ngaran na *afritada* hale sa Espanyol na **  ("fried"), na tinutukoy an enot na preparasyon sa karne na pinipritos bago pakuluan sa tomato sauce.

## Kaagid na luto
An *Afritada* kaagid sa Filipinong luto na *[[Menudo (stew)|menudo]]* asin *[[kaldereta]]*, parehas naggagamit nin tomato sauce o banana ketchup. Mientras an *menudo* igwang hiwang atay, an *kaldereta* nagagamit nin karne nin kanding.

## Hilingon man

* Ginataan
* Kare-kare
* Sarsiado
* Tinola
* Chicken Marengo

## Mga toltolan
Salog Loboc

An **Salog Loboc** (inaapod man na **Salog Loay**) sarong salog sa probinsya nin Bohol kan nasyon na Filipinas. Saro ini sa mga panginot na mga darayuhon nin mga turista kan 
Bohol.

Nakamugtak an pinagkukuanan kan Salog Loboc sa banwaan nin Carmen, haros nasa tahaw kan Bohol. Poon sa Carmen, binabagtas kan salog an pasolnopan na sulog na nasa distansya na maabot sa  dangan nagbubulos pahabagatan paduman sa Mindanao o Dagat Bohol. An drainage area kaini, pigtatanyang , na pighahangganan kan sarong malakabayong korteng kadena nin mga rukrok nin bukid palangkaw sa elebasyon kan . Haros pantay sa bilog na taon an iniheheras na uran digdi, kun baga igwang pusog na halangkaw na sulog nin base an Salog Loboc.

## Hidroelektrisidad

Ugwa nin planta nin hidroelektriko sa Salog Loboc. Nagpuon an konstruksyon kan planta kadtong 1955, nahaman kan 1957 asin natapos an pagpapalawig kaini kan 1968.

## Hilingon man
Iba oang signipikanteng salog sa Bohol:
*Salog Abatan
*Salog Inabanga

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod

* Salog Loboc, Bohol
Salog Agos

An **Salog Agos** (Tagalog:Ilog Agos; o midbid kan kadaklan sa **Salog nin Tinipak**), iyo an sarong salog na nakamugtak sa probinsya nin Quezon sa isla nin Luzon sa nasyon na Filipinas. Igwang langkaw an salog nin 1 metro. Nakamugtak an Salog Agos sa amihanan-subangan kan General Nakar, subangan kan Salog Kuyapi.  Gikan an Salog Agos sa subangan na porsyon kan mga kabukidan nin Sierra Madre poon sa banwaan kan Tanay sa probinsya nin Rizal asin an tubig kaini minabagtas paduman sa subangan sagkod mag-abot ini sa sabangan kaini sa General Nakar asin Infanta sa probinsya nin Quezon.

## Hilingon man
*Salog Angat
*Dam nin Angat

## Mga toltolan
Nasyonal na Parke nin Caramoan

An **Nasyonal na Parke ni Caramoan** (Ingles: Caramoan National Park) sarong 347-ektayang (860-acre) nasyonal na parke asin protehidong lugar sa Camarines Sur, Filipinas. Namuknâ ini kan 1938. An parke igwang mga kweba, mga gapong limestone, puting baybayon, sarong danaw-danaw sa sadit na isla asin salog na subterraneo, kaya nagigin popular sa mga turista. Ini madaling madumanan gamit an pampublikong transportasyon hali sa munisipalidad nin Caramoan, asin an mga namamanwaan digdi nakahaman na nin mga dalan pasiring sa parke para sa mga bisita.

An parke nasyonal yaon sa Rawis nin Caramoan, sarong mabulod na peninsula sa norte-subangan nin Camarines Sur, Rehiyon Bikol, Filipinas na may mga tampok na mapapanas na kagagapoan asin paturukadtukad na kabubuldan. Saro man ining Importanteng Lugar nin Kagagamgaman na may istaran kan berdeng racket-tail (Prionuro luzonensis).

## Toltolan
Paella

An **paella** ( , , ) sarong Espanyol na luto sa maluto na orihinal na orihinal na ginikanan sa Valencia. Paella an saro mga sikat na luto sa  gisong Espanyol. Nin huli kaini, dakol na bakong Espanyon an nagsasabi na ini pambansang luto kang Espanya, pero an mga Espanyol kinokonsiderar na ini luto sa rona nin Valencian. An mga Valencian sinasabi na an *paella* saro sa saindang simbulo nin pagkakamidbidan.

An *Paella* hali sa ngaran na pagluto sa kawali na may kalayo. An *Paella* nangangahulugang "frying pan" sa Valencian, rehiyong lenggwahe kan Valencia. Sa luto, posible ining may ginikanan kan panahon, pero sa moderno ini nasusog sa katahawan kan ika-19 na siglo sa rural na parte sa lagoon nin Albufera lagoon kataid kan siyudad nin Valencia, sa kosang subangan nin Espanya.

*

*

## Hilingon man

* Arroz a la valenciana
* Jambalaya
* List of rice dishes
* Mediterranean cuisine
* Pilaf
* Spanish cuisine
* Risotto

## Mga toltolan

## Magbasa pa lalo

* 
*
Maqueda Channel

An **Maqueda Channel** sarong hawak nin katubigan sa Filipinas, sa gamping subangan, na minasuway sa isla kan Catanduanes sa Caramoan Peninsula sa Rehiyon Bikol kan Luzon. Sinusumpay kaini an Lagonoy Gulf asin an Dagat Filipinas.

## See also
* Maqueda Channel 

## References
Givenchy

An **Givenchy** (, ) sarong magarbong moda asin tindahan nin pahamot na Pranses. Igwa ini nin  haute couture clothing, mga aksesorya asin  **[[Parfums Givenchy]]**, pahamot dangan pampagayon. 

An Givenchy minukna kan 1952 kan tagadesinyo na si  Hubert de Givenchy asin miyembro kan Chambre Syndicale de la Haute Couture et du Pret-a-Porter. Sadiri ini kan luxury conglomerate LVMH. Puon Mayo 2, 2017 hanggang Abril 10, 2020,an artistic director kaini si Clare Waight Keller, an enot na babayi na nagkaigwa kan posisyon na ini. Kan Hunyo 15, 2020 an  Givenchy inanunsyar na si Matthew M. Williams kan 1017 ALYX 9SM an masunod ki Clare Waight Keller bilang Creative Director kan tatak.

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

* Givenchy.com official website 
* 
*
Dekagono

Sa heometriya, an **dekagono** (Ingles: *decagon*; gikan sa Griyego δέκα *déka* asin γωνία *gonía,* "sampulong angulo") iyo sarong poligono na may sampulong gilid o 10-gon. An kabilugan nin mga panlaog na angulo kan simpleng dekagono iyo 1440°.

An nakikipagsabatan sa sadiri na *regular na dekagono* iyo bistado bilang dekagramo (*decagram*).

## Panluwas na takod
*
*Depinisyon asin mga karakter kan dekagono Igwa nin inter-aktibong animasyon

## Toltolan
Louis Vuitton

An **Louis Vuitton Malletier**,mas midbid na  **Louis Vuitton** () o sa inisyal na **LV**, sarong Pranses na fashion house asin luxury goods na kompanya na minukna kan 1854 ni Louis Vuitton. An tatak na LV monogram nagluluwas sa mga produkto kaini, puon sa luxury trunks asin leather goods na ready-to-wear, sapatos, relo, alahas, mga aksesorya, sunglasses asin libro. An Louis Vuitton saro sa mga nanginginot na mga internasyunal na fashion houses. Nabebenta an mga produkto sa mga standalone boutiques, mga paupahan na high-end departmental stores, asin sa mga seksyon nin e-commerce sa mga websityo kaini.

Sa surunudan na anom na taon (2006–2012), an Louis Vuitton pinangaran na pinakamahalagang luxury brand sa kinaban. An halaga kaini kan 2012 nagin US$25.9 na bilyon. Kan 2013, an halaga kaini umabot sa US$28.4 na bilyon na may revenue na US$9.4 bilyon. An kompanya igwang tindahan sa lampas 50 na nasyon na nasa 460 sa kinaban.

*

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

*
April Sunami

Si** April Sunami** sarong mixed-media artist na nakabase sa Columbus, Ohio. 

## Mga eksibisyon

* *Art of Soul* (2019) and *Black Heritage Through Visual Rhythms* (2016), National Afro-American Museum.
**Waiting for Transcendence: Work by April Sunami* (2017), Southern Ohio Museum.
**Art 360: Art Hatching Across Ohio*, Columbus Museum of Art, Southern Ohio Museum, Massillon Museum, Parkersburg Art Center, and the Springfield Art Museum.

## Mga kolaborasyon
Si Sunam nagkontribwir sa mga gibo kan Creative Arts of Women and Mother Artists at Work, asin naggibo nin indibidwal na mga konsyerto sa mga artistang biswal kaiba sinda Stephanie Rodd, Queen Brooks asin Lisa McLymont; asin mga poeta na sinda Naki Akrobettoe, Caroline Bennett, Dionne Custer Edwards, Barbara Fant asin Katerina Harris.

## Bibliograpiya
Itinampok an gibo ni Sunami sa librong *Are You Entertained? Black Popular Culture in the 21st Century* (Duke University Press), na pigpakarhay ni Simone Drake, Ph.D & Dwan Henderson, Ph.D.

## Toltolan
Poligono

Sa heometriya, an **poligono** (Ingles: *polygon*) o **poligon** (Kastila: *polígono*; gikan sa Suanoy na Griyego: πολύγωνον *polúgōnon*,  *polús* "kadakol" +  *gōnía* "angulo") iyo sarong plano o *plane* na pigtatakdaan nin mga saradong kapurohan o sirkito na binibilog nin mga may limitasyong sekwensiya (sunod-sunod) kan mga tanos na linyang segmento (o nin saradong poligonal na kadena). An rehiyong plano, an kapurohan, o an parehas, pupuwedeng apudon na sarong poligono.

An mga segmentong poligonal na sirkito iyo inaapod na mga gilid (*edge* o *side*) asin an mga punto na nagsasabatan iyo inaapod na mga bertiko (*vertex* o *corner*). An interiyor (laog) iyo minsang inaapod na lawas. An *n*-gon iyo sarong poligono na may *n* na gilid. Halimbawa, an sarong triangulo iyo sarong 3-gon.

An simpleng poligono iyo saro kun sain an mga gilid iyo dae minabalyo. Harus, nagtatrabaho an mga matematiko sana sa simpleng poligon, asin tatawan ninda nin kahulogan an mga ini. Pwedeng minabalyo an sarong poligono sa saiyang sadiri sagkod makakahimo nin arug kan poligonong bitooon asin iba pang klase nin poligonong nakikipagsabatan sa sadiri.

An poligono iyo duwang-dimensyonal na halimbawa nin mas heneral na politopo (*polytope*) sa anuman na bilang nin mga dimensyon. Dakulon pang klase nin mga poligono sa manlainlain na mga katuyohan.

## Panluwas na takod

* 
* What Are Polyhedra?, kaiba an mga Griyegong Numerikal na Prepikso
* Polygons, types of polygons, and polygon properties, igwa nin inter-aktibong animasyon
* How to draw monochrome orthogonal polygons on screens, ni Herbert Glarner
* comp.graphics.algorithms Frequently Asked Questions, mga solusyon sa matematikong problem na minakalkula sa mga 2D asin 3D na poligono
* Comparison of the different algorithms for Polygon Boolean operations, minakumpara sa mga kapabilidad, rikas, asin numerikal na kakusogan
* Interior angle sum of polygons: a general formula, Minatao nin sarong inter-aktibong imbestigasyong Java na nagpapahiwas sa *interior angle sum formula* para sa mga simpleng saradong poligono para ibali an mga *crossed (complex) polygon*
Alviero Martini

Si **Alviero Martini** (pinangaki kan 1950) sarong Italyanong tagadesinyo nin moda na pinangaki sa Cuneo asin midbid sa  *1<sup><u>A</u></sup> Classe* na mga bado, aksesorya kaiba na an mga relo na may "mapa" na motif.

Siya sa ngayon tagadesinyo nin ALV (Andare Lontano Viaggiando) nga koleksyon nin mga handbags, bado asin mga aksesorya na may "passport stamps" motif.

## Mga toltolan

## Panluwas na takod

* Alviero Martini website
* 
* Alviero Martini Logo History
Gumamela

An **gumamela** o ***Hibiscus*** iyo sarong genus nin mga nagbuburak na tinanom sa pamilyang mallow na Malvaceae. An genus na ini iyo dakulaon, na pigbibilog nin nagkapirang gatos na mga espesye na iyo katutubo sa mainit na temperado, subtropikal, asin tropikal na mga rehiyon sa bilog na kinaban. An mga kaapil na espesye iyo bisto sa saindang dakula, magarbong burak sagkod an mga espesyeng ito iyo harus nabibisto bilang "gumamela", *hibiscus*, o minsan iyo **rose mallow**. An iba pang mga ngaran iyo **hardy hibiscus**, **rose of sharon**, asin **tropical hibiscus**.

Kabali sa genus na ini an parehas na taunan asin haraluyan na *herbaceous* na mga tinanom, pati naman an makahoy na *shrubs* asin sadit na mga puno. An henerikong ngaran iyo gikan sa Griyegong ngaran na ἰβίσκος (*ibískos*) na iyo pigtao ni Pedanius Dioscorides sa *[[Althaea officinalis]]* ( 40–90 AD).

Nagkapirang mga espesye an mahiwas na napatubo bilang ornamental na mga tinanom, notable an *[[Hibiscus syriacus]]* asin *[[Hibiscus rosa-sinensis]]*.

Sarong tsaa hale sa burak kan gumamela an bistado sa manlainlain na ngaran sa bilog na kinaban sagkod iyo nahihimo sa parehas na mainit asin malipot na temperatura. An inomon iyo bistado sa pulang kulay, namit na tart, asin laog na bitamina C kaini.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Insect pollinator inside the petals.jpg|Burak nin gumamela na may insekto sa laog
Ladawan:Gumamela at Minalabac.jpg|Sarong gumamela sa Minalabac, Camarines Sur
Ladawan:Flower full bloom 2.jpg|Kulay puti na gumamela


## Panluwas na takod

* American Hibiscus Society (AHS)
* Australian Hibiscus Society
* International Hibiscus Society
* Vicki J. Coldwell Plant and care Hibiscus
* Foundation for Revitalisation of Local Health Traditions 
* 

## Toltolan
Bugambilya

An **bugambilya** o ***Bougainvillea*** ( , ) iyo sarong genus nin matusok na mga ornamental na tinanom na kaiba sa pamilyang alas kwatro na Nyctaginaceae. 

Ini iyo katutubo sa subangang Sur na Amerika, mahahanap hale sa Brazil, solnopan pasiring sa Peru, asin sur pasiring sa sur kan Argentina. Manlainlain na mga awtor an minaako nin poon 4 hasta 18 na mga espesye sa genus na ini. An *inflorescence* iyo binibilog nin dakulang makolor na garu sepal na brakta na minapalibot sa tolong simpleng malanang burak.

## Toksidad
An katas kan bugambilya pwedeng magkawsa nin seryosong pamumula asin paggatol kan palnit, parehas sa mga *[[Toxicodendron]]* na espesye.

## Klasipikasyon
Hasta 2010, an *Bougainvillea* iyo heneral na kinakaag sa *Bougainvilleeae* na subtribo (igwa nin 3 na genera) kan tribong *[[Nyctaginaceae]]* kaiba an *Pisonieae* na tugang na subtribo kaini (igwa nin 4 na genera):

### Mga espesye
Segun sa *Catalogue of Life*, igwa nin 16 na espesye kan *Bougainvillea*.

## Kataytayan nin mga ladawan

Ladawan:Pink Bougainvillea Flower.jpg|Pink Bougainvillea Flower
Ladawan:White Bougainvillea Flower.jpg|White Bougainvillea Flower
Ladawan:Bougainvillea plant in Castilla, Sorsogon.jpg|Sarong bugambilya na kulay rosas sa Sorsogon, Filipinas
Ladawan:Bugambilya in San Juan City.jpg|Sarong bugambilya sa Metro Manila, Filipinas


## Panluwas na takod

* 

## Toltolan
Bulod nin Ligñon

An **Bulod nin Ligñon** o **Ligñon Hill** iyo sarong prominenteng bulod sa syudad nin Legazpi, harus 3 kilometro solnopan kan ibabang puertong lugar kaini sa Albay, Filipinas. An tuktok kaini iyo yaon sa harus 512 feet (156 metro), na may magayon na tanawon kan Bulkang Mayon sa norte-solnopan asin an entirong syudad sagkod an Gulpo nin Albay sa subangan. An bilog na sityo iyo yaon sa pangangataman kan syudad asin kan gobyerno probinsyal, sagkod iyo pigdesigna bilang sarong Natural na Parke.

An Bulod nin Ligñon Hill iyo sarong prehistorikong *cinder cone* harani sa pamitisan kan Mayon, na harus 12 kilometro sur-sur-subangan kan tuktok nin bulkan. Pangenot ini na pigbibilog nin *dolerite* asin basaltikong gapo nin bulkan. Dae kabali an Bulkang Mayon, ini an pinakahalangkaw na punto sa syudad na mahihiling kataid kan Palayogan nin Legazpi sa *[[barangay]]* 41 (Bogtong) harani sa border kaini sa munisipalidad nin Daraga. Yaon digdi an Mayon Volcano Observatory, an sentral na istasyon nin pagmonitor kan Philippine Institute of Volcanology and Seismology na nahaman kan 1989.

## Ligñon Hill Nature Park

Kaidtong 2006, an parke napasairarom sa sarong mayor na pagpakarhay kun sain an tuktok iyo napasakamot nin pribadong paghaman sa irarom kan sarong memorando nin pag-uyon sa gobyerno probinsyal nin Albay. 

An parke sa ngunyan igwa na nin viewing deck na may mga teleskopyo na pig-ooperar nin kwarta, landscaped promenadepati naman mga restawrant asin mga souvenir shop. An iba pang mga tampok iyo kabali an zipline asin an 50-foot tunnel na nahaman pa kan mga Hapones kaidtong Ikaduwang Gerang Pankinaban. Ini iyo maduduman gamit an awto sa paagi nin tinampong ispiral na patukad sa Dalang Binitayan gikan sa Palayogan nin Legazpi.

## Toltolan
Endekagono

Sa heometriya, an **endekagono** (Ingles: *hendecagon*; inaapod man na **undecagon** o **endecagon**) o 11-gon iyo sarong poligono na may kagsaro (onse) na gilid. An ngarang *hendecagon*, gikan sa Griyegong *hendeka* "kagsaro" asin *–gon* "kanto", iyo mas nagagamit kaysa sa hybrid na *undecagon*, na an enot na parte iyo naporma gikan sa Latin na *undecim* "kagsaro".

## Panluwas na takod
*Properties of an Undecagon (hendecagon) Igwa nin inter-aktibong animasyon
*
*Regular hendecagons
*Regular hendecagon, an approximate construction 

## Toltolan
Estratobulkan

An sarong **estratobulkan**, o mas midbid sa **composite volcano** sa tataramon na Ingles, sarong konikal na bulkan na pigbubuo nin kadakulon na mga patong (estrata) kan pinatagas na laba asin tepra. Bakong arong kan mga Kalasag na bulkan, an mga estratobulkan,  nailaladawan sa paagi kan sarong matarik na imahe na igwang sarong rukrok nin bunganga asin pana-panahong agwat kan mga maputok na pagtuga asin maturog na pagtuga, bagaman nahuros an pipira kan mga bunganga kan rukrok na inaapod na kaldera. Tipikal na nagbubulos an nagkakalakagang lapok kan mga estratobulkan na palipot asin patagas bago ini makaabot sa harayo, huli ta sa halangkaw na lapot. An magma na binibilog kan nagkakalakagang lapok na ini madalas pelsiko, pagkakaigwa nin halangkaw na lebel nin silika (arog kan sa riyolito, dasito, o andesito), na igwang kadikit na dai masyadong malapot na mapikong magma. Dai parating nagbubulos an halawig na pelsikong nagkakalakagang lapok, alagad nagbabaklay ini sagkod sa .

Inaapod minsan an mga estratobulkan na mga "composite volcano" nin huli ta sa pinaghalong pinagsapin-sapin na estruktura na binibilog sa sunud-sunod na pagbulos kan mga nagtuga na materyales. Kabali an mga ini sa mga pinaka-parating tipo kan mga bulkan, sa kaibahan sa dai masyadong pangkaraniwang mga bulkan na kalasag. An duwa sa mga bantog na estrato bulkan sa Kinaban iyo an Krakatoa sa Indonesya, na midbid sa saiyang katastropikong pagtuga kaini kan taong 1883, asin Vesuvius sa Italya, na kun sain katastropikong pagtuga kan AD 79 na naglubong sa mga syudad nin Romani kan Pompeii asinHerculaneum. Parehas nagkua nin riboribong mga buhay an pagtuga. Sa modernong panahon, Bukid St. Helens sa Estado nin Washington, USA asin Bulkan Pinatubo sa Filipinas na pangkatastropikong nagtuga, alagad diit sana man nin mga gadan.

An pagkakaigwa kan mga estratobulkan sa iba pang mga lawas nin pandaga kan Sistemang Solar, dai pa masyado naipapahiling. An sarong posibleng pagsusuway iyo an pagkakaigwa nin mga suway na massif sa Mars, halimbawa an Zephyria Tholus.

## Toltolan
Bukid Iraya

An **Bukid Iraya**, sarong turog na bulkan sa Isla nin Batan asin an halangkawon na marhay na punto sa probinsya kan Batanes, Filipinas.

## Kinamumugtakan
Nakamugtak an Iraya sa Isla nin Batan, saro sa mga isla kan Batanes, sa probinsya kan Batanes, sa Itiot nin Luzon, amihanan kan isla kan Luzon, sa Filipinas.

Ini an pinaka-amihanan na aktibong bulkan sa Filipinas.

## Mga tampok na pisikal

Sobrang makadlagan na estratobulkan an Iraya, na igwang elebasyon na  asl, asin diametro nin base na .

Kataid kaining bulkanikong edipisyo iyo an Bukid  Matarem.

## Bulkanikong aktibidad

Kadtong 1454 pa an huring pagtuga kan Bukid Iraya, asin pigkokonsederar ininkan Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS) bilang saro sa aktibong bulkan sa Filipinas.
Kan 1998, nailista kan mga bulkanista nin mga seismikong pulutong na nagtulod sa sainda tanganing magbilog nin sarong monitoring network sa isla nin Batan sa laog kan kadakol na bulan.  Matapos an mga kilabutan nin panginginig mawara, pighugot an mga pansamantalang istasyon sa Barangay San Joaquin sa Basco, Batanes askn saro pa harani sa bunganga, an mga sesmiditidad o anuman na aktibidad na nakatakod sa Iraya pigsusubaybayan pa nanggad kan Estasyon nin Seismilohikal kan Basco.

Parte kan Singsing nin kalayo kan Pasipiko an gabos na bulkan Sa Filipinas

## Mitolohiya
An bukid Iraya sarong sagradong bukid kan mga Ibatanon. Igwang  duwang magkaibang istorya manongod sa bukid, inot na istorya nagsasabing an bukid iyo an ina na tinatanaw an saiyang mga aki (na mga Ibatanon) para sa saindang protekyon, mantang an panduwa na istorya nagsasabi na an sarong singsing nin mga panganuron an nagbutwa sa ibabaw kan bukid, pinapaisohan kan Iraya an mga tawo na mag-andam nin huli ta sa sarong dai malilikayan na katigbakan kan sarong gurang, parati huli sa natural na kawsa.

## Mga toltolan

## Mga panluwas na takod
*