Rosario Castellanos

Si **Rosario Castellanos Figueroa** (  ; 25 Mayo 1925 – 7 Agosto 1974) sarong Mehikanong pararawitdawit asin awtor. Saro siya sa pinaka-importanteng boses sa literatura kan Mehiko kan nakaaging siglo. Sa bilog niyang buhay, siya nagsurat nin mahusay manungod sa mga isyu nin pang-aapi sa kultura asin kasarian, asin an saiyang trabaho nakaimpluwensya sa teorya nin peministang Mehikano asin mga pag-aadal sa kultura . Dawa ngani siya nagadan na hoben pa, binuksan niya an pinto kan literaturang Mehikano sa mga babae, asin nagwalat nin legasiya na nag-aalingahot pa sagkod ngonyan.

## Buhay
Namundag sa Siyudad nin Mehiko, si Castellanos nagdakula sa Comitán harani sa rantso kan saiyang pamilya sa timog na estado nin Chiapas . Siya sarong introverted na daragita, na nakarisa kan kamugtakan kan mga katutubong Maya na nagtatrabaho para sa saiyang pamilya. Susog sa saiyang sadiring istorya, namatean niyang siblag siya sa saiyang pamilya pagkatapos na an sarong parahula naghula na an saro sa duwang aki kan saiyang ina magagadan sa dai mahahaloy, asin an saiyang ina nagkurahaw, "Bako an aking lalaki!"

An kapaladan kan pamilya biglang nagbago kan si Presidente Lázaro Cárdenas nagbugtak nin reporma sa daga asin polisiya sa pagpapatalingkas kan mga paraoma na naghale sa pamilya kan kadaklan kan mga pagsasadiri kaini sa daga. Sa edad na kinse, si Castellanos asin an saiyang mga magurang nagbalyo sa Siyudad nin Mehiko . Kan 1948 parehong nagadan an saiyang mga magurang sa sarong aksidente, na nagwalat saiya na ilo sa edad na 23 anyos. 

Dawa ngani siya nagdanay na introvert, siya nag'ayon sa sarong grupo nin mga intelektuwal na Mehikano asin Sentral Amerikano, nagbasa nin mahiwas, asin nagpoon na magsurat. Nag-adal siya nin pilosopiya asin literatura sa UNAM (an National Autonomous University of Mexico ), kun saen siya magtukdo sa huri, asin nag'ayon sa National Indigenous Institute, na nagsusurat nin mga iskrip para sa mga palabas nin papet na pig-eensayo sa mga dukha na rehiyon tanganing maipalakop an literasiya . An Instituto pigtogdas ni Presidente Cárdenas. Nagsurat man siya nin semanal na kolum para sa peryodikong *Excélsior* .

Inagom niya si Ricardo Guerra Tejada, sarong propesor nin pilosopiya, kan 1958. An pagkamundag kan 1961 kan saindang aking si Gabriel Guerra Castellanos (ngonyan sarong siyentipiko sa politika ) sarong importanteng momento sa buhay ni Castellanos; bago an saiyang pagkamundag, siya nagtios nin depresyon pagkatapos nin nagkapirang pagkakulgan.  Alagad, sinda ni Guerra nagdiborsyo pakalihis nin labing tolong taon na pag-agom, si Guerra nagin bakong maimbod sa mga Castellanos. An saiyang sadiring personal na buhay tinandaan kan saiyang masakit na pag-agom asin padagos na depresyon, alagad idinusay niya an dakulang parte kan saiyang trabaho asin enerhiya sa pagdepensa kan mga deretso kan mga kababaihan, na kun saen siya nagigirumdoman bilang simbolo kan peminismo sa Latin Amerika .  

Apwera sa saiyang trabahong panliteratura, si Castellanos nagkapot nin nagkapirang pwesto sa gobyerno. Bilang pagmidbid sa saiyang kontribusyon sa literaturang Mehikano, si Castellanos ninombrahan na embahador sa Israel kan 1971.

Kan 7 Agosto 1974, nagadan si Castellanos sa Tel Aviv huli sa sarong aksidente sa kuryente. May mga nag-espekulasyon na an aksidente sa katunayan paggadan sa sadiri. An parasurat na Mehikano na si Martha Cerda, halimbawa, nagsurat sa peryodista na si Lucina Kathmann, "Nagtutubod ako na siya nagkomiter nin paggadan, dawa ngani namatean na niyang gadan na siya sa laog nin pirang panahon."  Mayo nin ebidensya na nagsusuporta sa siring na paghihingako, alagad.

## Trabaho asin mga impluwensya

Sa bilog niyang karera, si Castellanos nagsurat nin mga rawitdawit, mga essay, sarong mayor na dula, asin tolong nobela: an semi-autobiograpikong *Balún-Canán* (na trinadusir sa Ingles bilang *The Nine Guardians* ), *Oficio de tinieblas* (na trinadusir sa Ingles bilang *[[The Book of Lamentations (novel)|The Book of Lamentations]]* ), asin *Rito de iniciación* . *An Oficio de tinieblas* naglaladawan nin sarong pag'alsa kan mga katutubong Tzotzil sa Chiapas, base sa saro na nangyari kan ika-19 siglo. *An Rito de iniciación* sarong bildungsroman manungod sa sarong daraga na nadiskubre an saiyang bokasyon bilang sarong parasurat. Sa ibong kan pagigin sarong ladino – bakong katutubong ginikanan – si Castellanos sa saiyang mga obra nagpapahiling nin dakulang pagmalasakit asin pagsabot sa kamugtakan kan mga katutubong tawo.

An "Cartas a Ricardo," sarong koleksyon kan mga surat ni Castellanos sa saiyang agom, si Ricardo Guerra, ipinublikar pagkagadan niya, siring man an saiyang ikatolong nobela, *an Rito de iniciación* . Sa "Cartas a Ricardo" igwa nin mga 28 surat na isinurat ni Castellanos hale sa Espanya (1950–51) kun saen siya nagbiyahe kaiba an saiyang amigo, an pararawitdawit na si Dolores Castro.

*An Ciudad Real* sarong koleksyon nin mga halipot na osipon na ipinublikar kan taon 1960. An mayor na pokus ni Castellanos sa mga halipot na istoryang ini iyo an mga pagkakaiba kan magkalaen na grupo, arin na baga, an mga puti asin an mga katutubo, alagad tinatawan man niya nin atensyon an mga pagkakaiba kan mga lalaki asin babae. An komunikasyon sarong importanteng tema sa obra ni Castellanos, asin *an Ciudad Real* nagpapahiling kan tensyon sa pag'oltan kan mga katutubong tawo kan Chiapas, Mehiko asin kan mga puti, na dai nakakapag-olay sa lambang saro asin kasunod kaini dai nagtitiwala sa lambang saro huli ta dai sinda nagtataram nin parehong tataramon. Ini an mga paorootrong tema sa koleksyon na ini, kaiba an mga tema kan mga tawong nagsosolo asin napapabayaan. Alagad, an huring istorya kan nobela medyo iba sa iba pa. Sa istoryang ini an pangenot na karakter, na an pangaran Arthur, parehong nakakaaram nin Espanyol asin kan katutubong tataramon asin kun kaya kaya niyang raoton an mga ulang na yaon sa pag-ultanan kan duwang magkaibang grupo sa bilog na nobela. Sa katapusan, si Arthur naggigibo nin koneksyon sa naturalesa (sarong bagay na pambihira sa trabaho ni Castellanos) asin nakanompong nin katoninongan sa saiyang sadiri asin sa kinaban. Ini sana an istorya sa laog kan nobela na may "maogmang katapusan".

An mga Castellanos hinahangaan an mga parasurat arog ni Gabriela Mistral, Emily Dickinson, Simone de Beauvoir, Virginia Woolf, asin Simone Weil .  An rawitdawit ni Castellanos, "Valium 10," yaon sa paagi nin pagkumpisal, asin sarong dakulang peministang rawitdawit na maikukumpara sa "Daddy" ni Sylvia Plath.

## Mga premyo asin onra
Kan 1958, naresibe niya an Chiapas Award, para sa *Balún Canán*, asin duwang taon pagkatapos kan Xavier Villaurrutia Award, para sa *Ciudad Real* . Kaiba sa iba pang mga suminunod na premyo, an Sor Juana Inés de la Cruz Award (1962), an Carlos Trouyet Award of Letters (1967), asin an Elías Sourasky Award of Letters (1972). 

* Sarong parke asin sarong pampublikong libreriya an ipinangaran saiya, pareho sa A parke sa Siyudad nin Mehiko, na namumugtak sa borough ( *Delegación* ) Cuajimalpa de Morelos sa Siyudad nin Mehiko.
* An libreriya kan Sentro para sa Pagsiyasat asin Pag-aadal sa Gender, kan UNAM.
* Saro sa mga hardin kan Faculty of Philosophy and Letters, kan UNAM.
* An hedkwarters kan Economic Culture Fund sa Colonia Condesa, Siyudad nin Mehiko, igwa kan saiyang pangaran.

## Piniling bibliograpiya

* *Balún-Canán* Fondo de Cultura Economica, 1957; 2007,
* *Poemas (1953–1955)*, Colección Metáfora, 1957
* *Ciudad Real: Cuentos*, 1960; Penguin Random House Grupo Editorial México, 2007,
* *[https://books.google.com/books?id=1gWwrVsk-6QC Oficio de tinieblas]* 1962; 2013, Grupo Planeta – Mehiko,
* *Álbum de familia* (1971)
* *[https://books.google.com/books?id=DmTOstEhVRwC Poesía no eres tú; Obra poética: 1948–1971]* 1972; Fondo de Cultura Economica, 2004,
* *[https://books.google.com/books?id=ZUC20uDP38EC Mujer que sabe latín]* *[https://books.google.com/books?id=ZUC20uDP38EC . . .]* 1973; Fondo de Cultura Economica, 2003,
* *[https://books.google.com/books?id=VjM2jXFnV0MC El eterno feminino: Farsa]* 1973; Fondo de Cultura Economica, 2012,
* *Bella dama sin piedad asin iba pang mga rawitdawit*, Fondo de Cultura Económica, 1984,
* 
* *[https://books.google.com/books?id=XfBFYOQZW-cC Declaración de fe]* Penguin Random House Grupo Editorial México, 2012,
* *La muerte del tigre* SEP, 198?
* *Cartas a Ricardo* (1994)
* *[https://books.google.com/books?id=gcshF29PVIoC Rito de iniciación]* 1996; 2012, Penguin Random House Grupo Editorial México,
* 

## Mga traduksiyon sa Ingles

* *An Siyam na Parabantay: sarong Nobela*, Paratradusir na si Irene Nicholson, Readers International, 1992,
* ( *Oficio de tinieblas* )
* Gikan sa tomong ini, an halipot na osipon *na Leksyon sa Pagluto* kabali man sa antolohiya na Aldaw, Gapo, asin Anino . 
* *Siyudad nin mga Hade*, Ipinasalin ni Robert S. Rudder, Gloria Chacón de Arjona, Latin American Literary Review Press, 1993, , 
* *An mga piniling rawitdawit ni Rosario Castellanos*, paratradusir na si Magda Bogin, Saint Paul, Minn.: Graywolf Press, 1988. OCLC&nbsp;

## Toltolan