Sevasti Qiriazi

Si **Sevasti Qiriazi-Dako** (Sevasti D. Kyrias) (ca. 1871–1949) sarong Albanianong patriota, edukador, Protestanteng misyonero, awtor, pioneer kan edukasyon kan mga babaeng Albaniano, asin aktibista kan Albanian National Awakening .

## Buhay asin amay na karera

### Amay na buhay
Si Sevasti namundag ca. 1870  sa patriotikong pamilyang Qiriazi kan Tërnovë, Monastir, sa ngonyan na Norteng Macedonia, kaidto Imperyo Ottoman .  Ikaanom siya sa sampulong magturugang.  : 41 An relihiyosong pinaghalean kan saiyang pamilya Ortodokso, asin nagpoon siang mag-adal sa sarong primaryang eskuelahan na Griego an tataramon sa edad na apat.  : 43 Kan siya hoben pa, nakanuod siya nin nagkapirang tataramon ( Albaniano, Griyego, Bulgaro, Wallachian, Turko, Ingles ).  : 44 Sia asin an saiyang pamilya nagkaigwa nin dayupot na kontak sa mga patriotang Albaniano asin mga misyonerong Protestanteng Amerikano na nagpapadalagan nin sarong eskuelahan asin nagkokondukta nin relihiyosong mga serbisyo harani sa saindang harong sa Monastir.  : 43–45 Si Sevasti nag-enrol sa eskwelahan kan mga Amerikano asin naggradwar na may katumbas na diploma sa hayskul kan Hulyo 1888. 

### Edukasyon
Si Sevasti nag-adal sa American College for Girls sa Constantinople poon 1888-1891. An saiyang tugang na lalaki na si Rev. Gjerasim Qiriazi an nag-areglo kan saiyang pagpalista.  : 63–64 Siya inadmitir bilang sarong sophomore asin naggradwar kan 1891 sa sarong klase nin walong babae asin nag-ako nin Bachelor of Arts degree,  na nagin pinakaenot na babaeng Albaniano na nakatapos nin edukasyon sa kolehiyo.  : 63–64 An saiyang katuyuhan sa pag-adal sa kolehiyo iyo na andamon an saiyang sadiri tanganing tabangan an saiyang tugang na si Gjerasim na magbukas nin sarong eskwelahan para sa mga babae sa Albania.  : 66 Ibisto ni Sevasti an saiyang mga pangenot na impluwensya sa kolehiyo bilang: Clara Hamlin (an prinsipal kan kolehiyo asin an aking babae ni Cyrus Hamlin ), Florence A. Fensham, Mary Mills Patrick, Ida Prime, Caroline Borden, asin an pamilyang Bulgarian Grandinaroff.  : 68–70 Inimbitaran ni Gjerasim Qiriazi an maimpluwensyang magtugang na Albanianong Frashëri ( Abdyl Frashëri, Sami Frashëri asin Naim Frashëri ) na mag-atender sa gradwasyon ni Sevasti. Ginamit ni Naim Frashëri an saiyang papel sa gobyerno kan Ottoman tanganing opisyal na irehistro an saiyang diploma asin makakua nin sarong *irade* (opisyal na dekreto) para sa pagbukas kan pinakaenot na eskwelahan para sa mga daragita sa Albania sa Korçë  : 79 (  ; Albanian depinidong porma   ).

### Protestanteng aktibidad nin misyonero
Dawa ngani Ortodoksong Kristiyano sa pagkamundag, si Sevasti nag'ayon sa Protestanteng komunidad na pigtogdas kan saiyang tugang na si Gjerasim.  Sa Korçë pinangenotan nia an mga pag-adal sa Biblia asin mga pagtiripon sa pamibi para sa mga babae.    Siya sarong " Babae sa Biblia " asin pinansiyahan kan Lupon nin mga Misyon kan Babae kan ABCFM   asin kan Sosyedad nin Pagtabang kan mga Misyon kan Biblia.  Inapod niya an saiyang sadiri bilang sarong misyonera kan siya nagbibiyahe pasiring sa Estados Unidos tanganing bisitahon si Ellen Stone asin John Henry House kan 1904. 

### An Korça Girls School (1891–1914)

#### Pagmukna asin operasyon
Pagkatapos kan saiyang paggradwar sa kolehiyo, si Sevasti nagbalik sa Monastir dangan sa Korçë, kun saen nag-iba siya sa saiyang tugang na si Gjerasim sa pagbukas nin sarong eskwelahan sa tataramon na Albaniano para sa mga daragita. Si Sevasti an direktor kaini. An eskwelahan nag-operar sa irarom nin masakit na mga kamugtakan kabali an kapobrehan, prehuwisyo laban sa edukasyon kan mga babae, kadepisilan sa pagkua nin mga libro, politikal na pagtumang gikan sa mga lokal na awtoridad kan Ottoman, asin politikal asin eklesiastikong pagtumang gikan sa Simbahan Ortodokso na Griyego.  : 4-6 Sa ibong kan mga bakong paborableng kamugtakan na ini, an eskwelahan nagdanay nin sarong promedyong taonan na enrolment na 47 na mga estudyante sa laog kan 1891-1913.  An eskwelahan nag-ako nin mga mahalagang bisita arog ni Edith Durham kan 1901 asin Henry Brailsford kan 1904.  : 102, 106–107 

#### Relihiyosong pagtukdo
Kan panahon kan pag-eksister kaini, an eskwelahan midbid bilang sarong eskwelahan na Protestanteng Kristiyano.  An mga kagmukna kaini mga Ebanghelikal,  ini suportado kan mga organisasyon na Protestante,  an kurikulum kaini sa edukasyon kabali an mga relihiyosong asignatura na may mga teksto sa bibliya,   asin an mga lugar kaini ginamit para sa Evangelical Sunday School asin mga serbisyo sa pagsamba.  Minsan siring, inako kan eskuelahan an mga estudyante kan gabos na relihiyon asin an mga paratokdo kaiyan dai nangangaipo nin pagkombertir sa Protestantismo.  Ini pig-omaw kan mga Albaniano kan gabos na relihiyon asin klase bilang sarong "nasyonal na salag" ( *fole kombëtare* ). 

#### Liderato

Kan magadan si Gjerasim Qiriazi kan 1894, si Sevasti Qiriazi (na mga 23 anyos) an nag-ako kan bilog na responsibilidad para sa Girls School.  : 93–95 Naghiras siya nin liderato sa mga suminunod na taon kaiba si Luka Tira, Fanka Efthim, Thanas Sina, Grigor Cilka, Gjergj Qiriazi, asin Gjon Ciko,  : 92 asin sa kahurihurihi naghagad siya nin tabang sa mga misyonerong Protestanteng Amerikano na si Phineas asin Violet Bond Kennedy, na nag-abot sa Korça kan 1908 (si Violet aking babae nin sarong misyonerong Protestanteng Amerikano sa Monastir, si Lewis Bond, asin dayupot na katood ni Sevasti sa bilog na pagkaaki asin kolehiyo).  : 6  : 64 

#### Pagsara
An eskwelahan padagos na nagpunsyonar sagkod 1914, kan an mga kamugtakan nin gera asin mga pag'iiwal kan mga Griyego sa Korça nagpirit na isara ini.  : 155–165 

## Mga naipublikar na obra
An minasunod na mga obra o artikulo aram na isinurat ni Sevasti Qiriazi-Dako:

* "Albanian Girls' School Report". *The Star in the East* (56), October 1896.  London: Bible Lands or Turkish Missions' Aid Society, 3.
* "Girls' School, Koritza, Albania". *The Star in the East* (58), April 1897. London: Bible Lands or Turkish Missions' Aid Society, 6.
* "Këng' e foshnjavet ndë djep", *Hristomathi* (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 93.
* "Kur dotë bënemi nëna", *Hristomathi* (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 108.
* "Përse bënenë pemët t'ëmbëla nëpër drurët?", *Hristomathi* (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 110.
* "Rrobat e Olimbisë", *Hristomathi* (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 112.
* "Të-shkruajturit e babajt", *Hristomathi* (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 117.
* "Vjejtj' e Diturisë", *Hristomathi* (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 230.
* "Fjalë / Zonja edhe Zotërinj" (fjalime të Sevasti Qiriazit për ceremonitë e mbylljes së viteve shkollor), *Hristomathi* (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 291–295, 298–302, 303–308, 308–313.
* “The History of the Evangelistic Work”. *The Orient* 11. Constantinople: The Bible House, 1910, p.&nbsp;4-5 (reprinted in *The Missionary Review of the World* 34. New York: Funk & Wagnalls, 1911, p.&nbsp;851–853).
* *Gramatikë Elementare për Shkollat Filltare* (Manastir: Shtypshkronja “Tregtare Nërkombëtare”, 1912).
* *Mjeshtëria për të shkruarë letra* (Farmingham, Mass: Journal Press, 1917).
* “Kujtime të paharruara” (series of 18 articles published in the Boston periodical *Yll' i Mëngjezit* from 1917–1918), republished as: *"Kujtime të paharruar" dhe shkrime të tjera* (Tirana: ISSHP, 2022).
* "Një pjekje me Naim Benj Frashërin", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 1, nr. 3, 15 February 1917, p.&nbsp;75–77.
* "Petro Nini Luarasi, shtylla e zjarrtë e Kolonjës", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 1, nr. 6, 30 March 1917, p.&nbsp;176–178.
* "Dr. Mihal Turtulli, ish-ministër i arsimit", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 1, nr. 8, 30 April 1917, p.&nbsp;236–237.
* "Miss Carolina Borden", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 1, nr. 11, 15 June 1917, p.&nbsp;335–336.
* "Prezident Mary Mills Patrick, Ph.D., direktoresha e kolezhit çupave në Stamboll", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 1, nr. 10, 31 May 1917, p.&nbsp;297–299.
* "Miku i Shqipërisë Zoti Charles Woods", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 2, nr. 8, 31 December 1917, p.&nbsp;236–237.
* "Të çdukurit e Manushaqes", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 2, nr. 8, 31 December 1917, p.&nbsp;239–248.
* "Spiro Bellkamen", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 2, nr. 9, 15 January 1918, p.&nbsp;273–274.
* "Mundimi i ndërgjegjes", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 2, nr. 11, 16 February 1918, p.&nbsp;340–344.
* "Gjaku ujë s’bëhet", *Yll’i Mëngjezit*, vol. 3, nr. 5, August 1918, p.&nbsp;142–146.
* *[https://tile.loc.gov/storage-services/public/gdcmassbookdig/albaniasrightsho00dako/albaniasrightsho00dako.pdf Albania's Rights, Hopes and Aspirations]* 1918.
* *My Life* (completed in 1938 as an unpublished memoir  and published in 2016, Tirana, ISSHP). Translated into Albanian and published as *Jeta ime* (Skopje: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2016).

## Pamana

### Sine asin literatura

* An Korça School for Girls piginmortal sa sinehan kan Albania kan namomotan na pelikula na *[[:sq:Mësonjëtorja|Mësonjëtorja]]* (An Eskwelahan) (1979). An pangaran kan pangenot na karakter, si Sevasti Qiriazi, binago sa Dafina (na pigtutugtog ni Roza Anagnosti ). Susog sa opisyal na mga polisiya na ateistiko asin sensura kan Republika Sosyalista kan Banwaan kan Albania, an gabos na relihiyon pigladawan bilang anti-Albaniano asin an eskwelahan pigmidbid bilang biyong bakong relihiyoso ( *laike* ). 
* Sarong drama na may titulong *Foleja Kombëtare* (An Nasyonal na Salag) manungod sa Girls School asin Sevasti Qiriazi an isinurat kan mga tawohan asin mga estudyante kan Instituti Kyrias kan ca. 1931.  : 215 An dula na ini ipinublikar bilang sarong libro kan 2008  na may introduksyon ni Ismail Kadare, alagad an pagka-autor salang pig-atribwir ki Lumo Skendo .

### Mga bagay na pangrumdom

* Kan 2017 an imahe ni Sevati Qiriazi kabali sa mga itinampok sa sarong selyo kan Post kan Kosovo bilang pag-onra sa ika-500 na anibersaryo kan Reporma Protestante asin kan katimbang kaini na Albaniano. 
* Kan 2022 an Bank of Albania ipinahayag sa publiko an desisyon kaini na maggibo nin sarong komemoratibong sinsilyo na may imahe ni Sevasti Qiriazi-Dako, na ipapaluwas sa 2023. 

### Sa akademya

* Kan 26 Oktubre 2016 an Unibersidad kan Korça nag-host nin sarong akademikong kumperensya na nagtataong onra ki Sevasti Qiriazi asin sa Girls School sa ika-125 anibersaryo kan pagkamukna kaini. 
* Kan 7-11 Nobyembre 2016 an National Library of Albania asin an Institute for Albanian and Protestant Studies nag-isponsor nin sarong simposium asin eksibisyon na may titulong "Sevasti Qiriazi: an ika-125 Anibersaryo kan Edukasyon kan mga Babaeng Albaniano". 
* Kan ika-21 Mayo 2021 an Academy of Sciences of Albania nag-host nin sarong komemoratibong pangyayari manungod sa buhay asin trabaho ni Sevasti sa ika-150 anibersaryo kan saiyang pagkamundag. 
* Kan 25 Nobyembre 2022 an Qiriazi College (Kolegji Universitar Qiriazi) nag-host nin sarong makasaysayan na simposium sa ika-100 anibersaryo kan pagmukna kan Kyrias Institute sa Kamëz. 

### Sa Ebanghelikal na Protestanteng komunidad

* Huli sa saiyang papel bilang sarong Kristiyanong misyonerang trabahador  asin "Babae sa Bibliya"  sa Korça, an komunidad Protestanteng Albaniano nagtataong onra ki Sevasti Qiriazi bilang saro sa mga enot na miyembro kan komunidad nin Ebanghelikal na Albaniano na pigtogdas kan saiyang tugang na lalaki na si Gjerasim Qiriazi. 

### Mga kapangaran na eskwelahan, institusyon, asin iba pa.

* Shkolla 9-vjeçare "Sevasti Qiriazi" sa Korça.
* Shkolla Fillore e Mesme e Ulët "Motrat Qiriazi" sa Klina . 
* An "Sevasti Qiriazi" na hayskul sa Tiranë. 
* An Kolegji Universitar Qiriazi pinunan kan 2016 sa propyedad kan orihinal na Kyrias Institute (1922–1933) sa Kamëz, Albania. 
* An Albanian-American Women's Organisation (AAWO–Motrat Qiriazi) sa Siyudad nin Nueva York. 
* Kan 1990 an “Motrat Qiriazi” Association itinogdas sa Prishtina. 
* Sa Tirana igwa nin sadit na tinampo na an pangaran "Rr. Sevasti Qirjazi" [ *sic* ]. 
* Kan 2023 an gobyerno kan North Macedonia inaprobaran an pagmukna nin sarong rehiyonal na departamento kan Instituto nin Espirituwal asin Kultural na Pamana kan mga Albaniano sa Monastir, na ngangaranan sa pamilyang Qiriazi. 

### Sari-sari

* Si Sevasti Qiriazi asin an saiyang tugang na babae na si Parashqevi Qiriazi midbid sa Albania bilang "mga tugang na babae na Qiriazi". Sinda pigkokonsiderar na "mga ina kan edukasyon na Albaniano". 

## Mga mito, mga dai pagkaeksakto asin mga dai pagkakapareho

* An eksaktong taon asin petsa kan pagkamundag ni Sevasti pinagdidiskutiran . An taon 1870 nakasurat sa saiyang lapida sa Sharrë . Si Dhimitër Dishnica nagbareta kan Pebrero 1870, alagad dai niya pinatunayan an petsang ini sa sarong pinagkukuanan.  Si Robert Elsie nagsambit kan 24 Pebrero 1871 bilang saiyang petsa nin pagkamundag, alagad dai nagsambit nin pinagkukuanan.  Mantang, an sarong manifesto sa imigrasyon kan Estados Unidos na may petsang Agosto 1904 igwa kan deklarasyon ni Sevasti na siya 32 anyos, na nagsusuherir na siya namundag kan 1872.  An nagkapirang dokumento kan gobyerno hale sa Republika Popular nin Albania irinerekord pa ngani an 1876 bilang taon kan saiyang pagkamundag, na lakop na ibinibilang na sarong hayag na sala. 
* Parateng ibinareta na mayong sitasyon na si Naim Frashëri nagtao ki Sevasti Qiriazi nin oportunidad na mag-adal sa kolehiyo sa Istanbul,  alagad an saiyang tugang na si Gjerasim an nag-areglo kan saiyang edukasyon sa tabang kan mga misyonerong Protestante arog ni Alexander Thomson.  : 63–65 
* Parating pigbabareta na si Sevasti Qiriazi naggradwar sa Robert College. Mas eksakto, naggradwar siya sa tugang na institusyon kaini, an "American College for Girls at Constantinople" na pigtogdas kan Woman's Board of Missions.   An kolehiyong ini nakisumaro sa Robert College kan 1971,  80 taon pagkatapos kan saiyang paggradwar.
* Pig-aalegar na si Sevasti bakong Albaniano, kundi Vlach, alagad an saiyang autobiograpiya malinaw na nagpapatunay kaini ("Ako sarong Albaniano"  : 9 ), siring man an ibang mga pinagkukuanan.
* Durante kan mga panahon nin pagsensor sa irarom kan komunismo, an Eskwelahan para sa mga Babae sa Korçë ni Sevasti sinasabing biyong bakong relihiyoso ( *laike* ), alagad an mito na ini napahimutikan kan pagsiyasat sa arkibo. 
* Ini komun na ibinareta na si Sevasti nag-organisar  asin nag-atendir kan enot na Kongreso kan Manastir kan 1908. Sa katunayan, an saiyang tugang na si Gjergj iyo an pangenot na organisador kan Kongreso;  dai siya nakaatender huli sa saiyang mga responsibilidad sa Korçë,  kaya an saiyang tugang na babae na si Parashqevi nagduman bilang representante kan Korça Girls School. 
* Ibinareta sa monumento sa may saiyang lolobngan (Sharrë, Tirana, Albania) na siya, kaiba an saiyang tugang na babae na si Parashqevi, nagpartisipar sa Paris Peace Conference (1919). Mayo nin rekord na si Sevasti nagpartisipar.

## Hilingon man

* Alpabetong Albaniano

## Mga Toltolan


## Dugang na pagbasa

* Kyrias-Dako, Sevasti. *An Sakuyang Buhay: An autobiograpiya kan pioneer kan edukasyon kan mga babae sa Albania* . Tiranë: IAPS, 2022, .
* Qiriazi-Dako, Sevasti (përg. Teuta Toska). *"Kujtime të paharruara" dhe shkrime të tjera* . Tiranë: ISSHP, 2022, .
* Hosaflook, David. *Lëvizja Protestante te shqiptarët, 1816–1908* . Skopje: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2019, .
* Qiriazi-Dako, Sevasti (përk. Holger Dashi). *Jeta ime* . Shkup: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2016, .
* Quanrud, John asin David Hosaflook. " Protestante daw an magturugang na Kyrias, si Kristo Dako, asin an Kortcha Girls School? Sarong simbag sa pagluwas giraray kan sarong naratibo kan panahon nin komunista ". IAPS, 2023 (o sa Albanian – A ishin protestantë vëllezërit dhe motrat Qiriazi, Kristo Dako dhe Shkolla e Vashave e Korçës? Përgjigje ndaj rishfaqjes së një narrative të erës komuniste | Institute for Albanian and Protestant Studies )
* Dishnica, Dhimitër. *Motrat Qiriazi* . Tirana: Shtëpia Botuese "Enciklopedike", 1997.