José García Villa

Si **José García Villa** (Agosto 5, 1908 – Pebrero 7, 1997) sarong Filipinong poeta, kritiko sa literatura, parasurat nin halipot na osipon, asin pintor. Tinawan siya kan titulong **National Artist of the Philippines para sa Literatura** kan 1973, asin nakamit man niya an **Guggenheim Fellowship sa Creative Writing** ni Conrad Aiken. 

Si Villa an nag-introdusir kan saro na inobatibong teknik sa pagsurat nin rawitdawit, na tinatawag na “**reversed consonance rhyme scheme**”, asin nakilala sa mahiwas na paggamit nin mga marka nin puntuasyon, lalo na an mga koma. Dahil kaini, siya minataw na “**Pararawitdawit nin Koma.**”

Gamit niya an pangaran nin pluma na **Doveglion** (halin sa Salampati, Agila, asin Leon), na saro sa mga karakter na ginagamit niya sa saiyang mga obra. An estilo niya asin eksperimento sa anyo nag-impluwensya sa mga manunurat pareho kan **E. E. Cummings**, na nag-eksperimento man sa “Doveglion, Adventures in Value,” saro sa mga rawitdawit na idinusay ni Villa.

## Biograpiya

### Amay na buhay
Si **José García Villa** namundag kan Agosto 5, 1908, sa distrito nin **Singalong, Manila**. An saiyang mga magurang iyo si **Simeón Villa,** sarong personal na doktor ni Emilio Aguinaldo, asin si **Guia Garcia,** sarong mayaman na kagsadiri nin daga. Nagtapos siya sa **University of the Philippines Integrated School** asin sa **University of the Philippines High School** kan 1925. Nag-enrol siya sa Pre-Medical na kurso sa Unibersidad kan Filipinas, alagad nagbalyo sa kursong Pre-Law. Narealisar niya, bagaman, na an tunay niyang hilig iyo sa arte asin literatura. Nagprobar siya magpinta, alagad nagin mas interesado sa creative writing matapos mabasa an Winesburg, Ohio ni Sherwood Anderson, na nagin inspirasyon sa saiyang estilo asin disiplina sa pagsurat.

### Karera sa pagsurat
An estilo nin arte ni **José García Villa**, na panrawitdawit, pigkonsiderar na sobrang agresibo para sa panahon. Kan 1929, nagsumite siya nin Man Songs, sarong serye nin mga erotikong rawitdawit, sa suplemento kan magasin na The Philippines Herald. An mga administrador sa Unibersidad kan Filipinas napag-araman na sobra ini ka maisog asin pinamulta siya huli sa kalaswaan sa Manila Court of First Instance. Sa kaparehong taon, nanggana siya nin **Pinakamarahay na Istorya kan Taon** gikan sa The Philippines Free Press para sa kwento na Mir-I-Nisa. Nakaresibe siya nin **P1,000 na premyong kwarta**, na ginamit niya sa pag-migrate pasiring sa Estados Unidos.

Nag-enrol siya sa Unibersidad kan New Mexico, kun saen siya saro sa mga kagmukna kan *Clay*, sarong mimeograph literary magazine. Naggradwar siya na may Bachelor of Arts degree, asin nagpadagos sa post-graduate na trabaho sa Columbia University . Luway-luway na nakua ni Villa an atensyon kan mga sirkulo nin literatura kan nasyon, saro sa mga dikit na Asyano na nakagibo kaini kan panahon na idto.

Pagkatapos kan pagpublikar kan *Footnote to Youth* kan 1933, si Villa nagbalyo hale sa pagsurat nin prosa pasiring sa rawitdawit, asin nagpublikar sana nin nagkapirang mga obra sagkod 1942. Durante kan pagluwas kan *Have Come, Am Here* kan 1942, siya nag'introdusir nin sarong bagong iskema nin rima na inaapod na "reversed consonance" kun saen, susog sa Villa: "An huring mga konsonante, an huring konsonante, nag'apod kan huring konsonante." o an huring prinsipal na konsonante kan sarong tataramon, binabaliktad para sa katumbas na rima. Kaya, an sarong rima para sa *harani* magigin *dalagan;*

Kan 1949, si Villa nagpresentar nin sarong estilo nin rawitdawit na inapod niyang "comma poems", kun saen an mga koma ibinubugtak pagkatapos kan lambang tataramon. Sa preface kan *Volume Two*, siya nagsurat: "An mga koma sarong integral asin mahalagang parte kan medium: na nagreregular kan berbal na densidad asin hiro kan oras kan rawitdawit: na nagpapangyari sa lambang tataramon na makamit an mas bilog na halaga nin tono, asin an hiro kan linya magin mas nasusukol."

Si Villa nagtrabaho bilang sarong associate editor para sa New Directions Publishing sa Siyudad nin Nueva York poon 1949 sagkod 1951, dangan nagin direktor kan workshop sa rawitdawit sa City College of New York poon 1952 sagkod 1960. Dangan naghale siya sa eksena nin literatura asin nagkonsentrar sa pagtukdo, enot na naglektura sa The New School for Social Research poon 1964 sagkod 1973, siring man nagkondukta nin mga workshop sa rawitdawit an saiyang apartment. Si Villa saro man na attaché kultural sa Misyon kan Filipinas sa Naciones Unidas poon 1952 abot 1963, asin adviser sa mga gibong kultural sa Presidente kan Filipinas poon 1968.

### Kagadanan
Kan Pebrero 5, 1997, sa edad na 88, si José nakua na mayo nang malay sa saiyang apartment sa Nueva York asin dinara tolos sa St. Vincent Hospital sa lugar kan Greenwich Village.  An saiyang kagadanan pakalihis nin duwang aldaw, Pebrero 7, pig-atribwir sa "cerebral stroke asin multilobar pneumonia". Ilinubong siya kan Pebrero 10 sa St. John's Cemetery sa New York, nakasulot nin barong tagalog .

### Selebrasyon kan Sentenario sa New York
Kan Agosto 5 asin 6, 2008, an selebrasyon kan sentenaryo ni Villa nagpoon sa sarong pagbasa nin rawitdawit sa Jefferson Market Library . Para sa paglansar kan *Doveglion: Collected Poems*, an pagluwas giraray kan Penguin Classics kan mga rawitdawit ni Villa na pig-edit ni John Edwin Cowen, igwa nin mga pagbasa kan saiyang mga rawitdawit ni Cowen, kan introduser kan libro na si Luis H. Francia, asin kan iskolar na si Tina Chang .  Dangan, an  nag-interbyu ki Cowen asin Francia manungod sa buhay asin trabaho kan "Pope of Greenwich Village", na sinundan kan Asia Pacific Forum show.

### Personal na buhay
Kan 1946 si Villa naagom si Rosemarie Lamb, na igwa siyang duwang aking lalaki, si Randall asin Lance. Ibinasura ninda an saindang kasal pakalihis nin sampulong taon. Igwa man siyang tolong makoapo, sinda Jordan Villa, Sara Villa Stokes asin Travis Villa. Si Villa orog na harani sa saiyang mga pamangkin, si Ruby Precilla, Milagros Villanueva, Maria Luisa Cohen, asin Maria Villanueva.

## Mga gibo
Bilang sarong editor, enot na ipinublikar ni Villa *an Philippine Short Stories: Best 25 Short Stories of 1928* kan 1929, sarong antolohiya nin mga osipon na Filipino na isinurat sa Ingles na kadaklan naipublikar sa magasin literaryo na Philippine Free Press para sa taon na idto. Ini an ikaduwang antolohiya na naipublikar sa Filipinas, sunod sa *Philippine Love Stories* kan editor na si Paz Márquez-Benítez kan 1927. An enot niyang koleksyon nin mga halipot na osipon na saiyang isinurat ipinublikar sa titulong *Footnote to Youth: Tales of the Philippines and Others* kan 1933; mantang kan 1939, si Villa nagpublikar *kan Many Voices*, an saiyang enot na koleksyon na mga rawitdawit, na sinundan kan *Poems ni Doveglion* kan 1941. An ibang mga koleksyon nin mga rawitdawit kabali an *Have Come, Am Here* (1942) asin *Volume Two* (1949; an taon na pig-edit niya *an The Doveglion Book of Philippine Poetry sa Ingles poon 1910* ). Pakalihis nin tolong taon, nagpaluwas siya nin sarong follow-up para *sa The Portable Villa* na may titulong *The Essential Villa.* Kan 1958, ilinuwas niya *an Selected Poems and New,* na kun saen pinagdanay niya "an mga rawitdawit sana na pwede ko pang pag-intindihon" gikan sa *Have Come, Am Here* asin *Volume Two* . Igwa, dugang pa, nin sarong seksyon kan mga enot na rawitdawit, "na minakompuesto kan sakong pighihiling na pinakamarahay sa mga gibo na ginibo kan sakong enot na pagkahoben," na ipinublikar sa kaenot-enote. Sa kini nga tomo "Villa gibiyaan balak" (Cowen). Si Villa, alagad, nag-agi sa "self-exile" pagkatapos kan mga taon 1960, dawa ngani siya nominado para sa nagkapirang mayor na premyo sa literatura kabali an Pulitzer Prize for Poetry. Ini tibaad huli sa mga pagtumang sa pag-ultanan kan saiyang pormalismo (literatura) pormalistang estilo asin kan mga parasuportar kan literaturang proletaryo, na nagkasala saiya bilang sarong sadit na burgesya. Si Villa "nagbalik" sana kan 1993 sa sarong antolohiya na may titulong *[[Charlie Chan Is Dead]]*, na pig-edit ni Jessica Hagedorn .

Nagkapirang reprint kan mga nakaaging obra ni Villa an ginibo, kabali *an Appassionata: Mga Rawitdawit sa Pag-omaw sa Pagkamoot* kan 1979, *A Parliament of Giraffes* (sarong koleksyon nin mga rawitdawit ni Villa para sa mga hoben na parabasa, na may traduksiyon sa Tagalog na tataramon na Tagalog na itinao ni Larry Francia), asin *The Anchored Angel: Selected Writing na pig-edit ni Villa* kaiba si Eileos Francia pauna na itinao ni Hagedorn (parehong kan 1999).

An saiyang mga popular na rawitdawit kabali an *When I Was No Bigger Than A Huge*, sarong halimbawa kan saiyang "comma poems", asin *an The Emperor's New Sonnet* (sarong parte kan *Have Come, Am Here* ) na sa pundamental sarong blangko na papel.

## Istilo nin pagsurat
Ilinadawan ni Villa an saiyang paggamit nin mga koma pagkatapos kan lambang tataramon  na kapareho kan " Seurat 's architectonic and measured pointillism —kun saen an mga punto nin kolor iyo mismo an medium siring man an teknika nin pahayag". An pambihirang estilong ini nagpipirit sa parabasa na mag-ontok pagkatapos kan lambang tataramon, na nagpapaluway kan rikas kan rawitdawit asin nagreresulta sa inaapod ni Villa na "sarong lineal na rikas nin dignidad asin hiro". An sarong halimbawa kan "mga rawitdawit na koma" ni Villa makukua sa sarong kinutlo kan saiyang obra *#114* :

Si Villa nagmukna man nin mga berso gikan sa mga naipublikar nang proseso asin nagbilog kan gusto niyang apodon na "Mga Collage". An ekstrakto na ini gikan sa saiyang rawitdawit *#205* kinua gikan sa *Letters of Rainer Maria Rilke, tomo 1* :

Mantang si Villa uminoyon ki William Carlos Williams na an "prosa pwedeng magin sarong laboratoryo para sa mga sukatan", hiningoa niyang gibohon na sadiri niya an mga inadaptar na tataramon. An saiyang opinyon sa kun ano an naggigibo nin sarong marhay na rawitdawit iyo an kabaliktaran kan progresibong estilo ni Walt Whitman, na manongod kaini sinabi niya: "An rawitdawit dapat na magpukaw nin emosyonal na simbag. An pararawitdawit igwa nin sarong pagkawara nin hinangos sa saiya na saiyang pigkokombertir sa sarong pagkawara nin hinangos nin mga tataramon, na sa huri nagigin an pagkawara nin hinangos kan parabasa. Ini an tanda nin sarong tunay na berso. 

Sinadol man niya an saiyang mga estudyante na nagmamawot na magin mga pararawitdawit na dai magbasa nin anuman na klase nin fiction, ta tibaad an saindang mga rawitdawit magin "kontaminado nin mga elemento nin naratibo", na nag-iinsistir na an tunay na rawitdawit "nasusurat sa mga tataramon, bakong mga ideya". 

## Kritikal na pag-ako
Si Villa pigkonsiderar bilang sarong mapuwersang impluwensiya sa literatura sa Filipinas sa kadaklan kan ika-20 siglo, dawa ngani siya nabuhay sa Estados Unidos sa kadaklan kan saiyang buhay. An saiyang estilo nin pagsurat, siring man an saiyang pagkatawo asin marigon na mga opinyon sa pagsurat, parateng nagpangyari saiya na ibinibilang na sarong eksentriko.  Ipinaliwanag ni Francia sa magasin *na Asiaweek*, "Sa sarong kinaban nin mga rawitdawit sa tataramon na Ingles na dominado kan mga Briton asin Amerikano, si Villa nagtindog huli sa asetikong kahusayan kan saiyang mga rawitdawit asin huli sa saiyang nasyonal na ginikanan." An kapwa parasurat na Pilipino na si Salvador P. López ilinadawan si Villa bilang "an sarong parasurat na Pilipino ngonyan na daing kamanungdanan na pag-olog-ologon asin imposibleng baliwalaon ... an parabugtak nin rikas para sa sarong bilog na henerasyon nin mga hoben na parasurat, an paratukdo na nagbubugtak kan ley para sa bilog na tribu, an patron-santo nin sarong kulto nin mga rebeldeng moderno."  Alagad, si Villa inakusaran na igwa nin kadikit na pagtubod sa kakayahan kan mga Pilipino na magsurat nin malikhaon sa Ingles, na nagsasabi na "an rawitdawit sa Ingles mayo nin ano man na paglaom sa Pilipinas—ie, ... na dai ini pwedeng isurat kan mga parasurat na Pilipino. An sarong o duwang eksepsyon pwedeng mangyari pakalihis nin halawig na panahon, alagad an mga eksepsyon na ini magdadanay sa mga parasurat na Pilipino. disbentaha sa pagsurat nin rawitdawit na Ingles—iyo na mayo sindang pagkakasararo sa tataramon na Ingles." 

Sa sarong pagrepaso sa *Footnote to Youth*, *an The New York Times* nagsurat, "Sa laog nin dai mababa sa duwang taon an pangaran ni José Garcia Villa pamilyar sa mga deboto kan eksperimentong halipot na istorya... Aram man ninda, na siya sarong labi-labing hoben na Pilipino na minsan paano nagkaigwa nin kakayahan na magsurat nin sarong pambihirang prosa sa Ingles asin na nag-abot sa Amerika bilang sarong estudyante kan tig-init kan 1930." An komentong ini nagdara nin duwang magkakontrahan na impresyon saiya: bilang sarong henyo sa literatura, asin bilang sarong parasurat sana nin Ingles bilang ikaduwang tataramon. 

Durante kan panahon nin Formalistang Estados Unidos sa literatura, an mga parasurat na Amerikano naghanga sa obra ni Villa. Si Mark Van Doren nagsurat bilang reaksyon sa *Selected Poems and New* na ini "...Sobrang natural alagad sa saiyang pangahas na kakaiba, sarong pararawitdawit na mayaman asin nakakabigla, asin dai dapat baliwalaon". Si Babette Deutsch nagsurat sa *The New Republic* that *Have Come, Am Here* nagbubuyagyag na an pagmalasakit ni Villa para sa "ultimong mga bagay, an sadiri asin an uniberso. Siya man nasa pagbisita sa kinaban. Siya mas interesado sa saiyang sadiri kisa sa uniberso, asin siya nagkukumusta sa kinaban nin sarong disente na urbanidad." Dawa ngani pighihiling niya an sakop ni Villa na medyo mahiwas, siya "nag-iitaas nin halangkaw asin naglulubog nin hararom". An Briton na pararawitdawit na si Edith Sitwell nagbuyagyag sa preface kan Villa's *Selected Poems and New* na siya nakaeksperyensya nin "sarong pagkabigla" sa pagbasa *kan Have Come, Am Here*, orog na an rawitdawit na "#57", "sarong pambihirang rawitdawit na dai masabi an kagayunan, na nagbubulos nin diretso gikan sa kairairaromi kan Pagkatawo. Sa paghona ko ini an saro sa pinakahalipot asin makangangalas na panahon kan satong mga rawitdawit sa pagbasa kaini aram ko na nahihiling ko sa kaenot-enote an gibo nin sarong pararawitdawit na may dakula, dawa sarong makangangalas, asin perpektong orihinal na balaog."  Mientrastanto, an bantog na Amerikanong pararawitdawit na si Garret Hongo ilinadawan si Villa bilang "saro sa pinakadakulang mga pioneer kan literaturang Asyanong Amerikano...an satong mapait, narsisistikong anghel kan parehong huring Modernismo asin amay na post-kolonyalismo ."  Sa saiyang introduksyon sa *Footnote to Youth*, an Amerikanong parasurat na si Edward J. O'Brien —na nagdusay kan saiyang koleksyon na *Best American Short Stories of 1932* ki Villa— pig-omaw an pararawitdawit bilang "saro sa kabangang dosena nin mga Amerikanong parasurat nin halipot na istorya na nagbibilang".  Mientras tanto, bilang reaksyon sa mga rawitdawit ni Villa, si ee cummings nagsurat, "asin buhay ako tanganing mahiling an sarong tawo laban sa langit". 

Nabanga an mga kritiko manungod sa "mga rawitdawit na koma" ni Villa. Sa sarong lado, naanggot sinda sa sainda, na inaapod sindang "gimmicky". Kan 1966, si Leonard Casper nagsurat sa *New Writings from the Philippines* na an teknika nin pagbugtak nin mga koma pagkatapos kan lambang tataramon "siring sa demonstrably malfunctional na sarong drag foot". Pakalihis nin sampulong taon, si Casper padagos na nagtuyaw ki Villa huli ta siya "naggagamit pa man giraray nin mga 'koma' na may kulang na pakasabot asin kakayahan". Sa ibong na lado, si Sitwell nagsurat sa magasin na *The American Genius* na an rawitdawit na may koma "nagbuburak na may mabangis na pwersa, diretso gikan sa pagkatawo kan pararawitdawit, gikan sa saiyang dugo, gikan sa saiyang espiritu, siring sa sarong kalayo na nagbabaak gikan sa kahoy, o siring sa sarong burak na nagtutubo gikan sa saiyang daga". 

Sa ibong kan saiyang kapangganahan sa Estados Unidos, si Villa kadaklan dai pig-intindi sa mainstream na literaturang Amerikano asin pigtutuya kan mga iskolar na Asyanong Amerikano huli ta bako siyang "etniko" na igo. 

## Mga Publikasyon

### Mga koleksyon nin rawitdawit

* *Many Voices* (Philippine Book Guild, 1939)
* *Mga Rawitdawit ni Doveglion* (The Philippine Writers' League, 1941)
* *Nag-abot na, Yaon Yaon* (Viking Press, 1942); finalist, Pulitzer Prize for Poetry (1943)
* *Ikaduwang Tomo* (Bagong Direksyon, 1949)
* *Mga Piniling Rawitdawit asin Bago* (McDowell Obolensky, 1958)
* *Mga Rawitdawit 55* (AS Florentino, 1962)
* *Appassionata: Mga Rawitdawit sa Pag-omaw sa Pagkamoot* (King asin Cowen, 1979)

### Mga halipot na istorya

* *Footnote to Youth: Tales of the Philippines and Others* (Charles Scribner's Sons, 1933)

### Mga Antolohiya

* *Mga Halipot na Istorya sa Pilipinas: Pinakamarahay na 25 Halipot na Istorya kan 1928* (Philippines Free Press, 1929)

### Mga edisyon

* *Sarong Selebrasyon para ki Edith Sitwell* (New Directions, 1948)

### Mga Antolohiya

* *Mga rawitdawit sa pag-omaw sa pagkamoot : an pinakamarahay na mga rawitdawit nin pagkamoot ni Jose Garcia Villa.* AS Florentino: National Book Store, 1973, 
* (E. Tabios, Ed.) *An Nakaangkla na Anghel: Mga Piling Sinurat* . New York: Kaya. 1999. ISBN&nbsp;
* (J. Chua, Ed.) *An Kritikal na Villa: Mga Essay sa Kritisismo sa Literatura*, Manila: Ateneo de Manila University Press. 2002. ISBN&nbsp;
* (JE Cowen, Ed. & LH Francia, Intro.) *Doveglion: Mga Tinipon na Rawitdawit.* London: Penguin Classics. 2008. ISBN&nbsp;

## Mga premyo asin onra
Si Villa tinawan nin *Guggenheim Fellowship sa Creative Writing* kan Amerikanong parasurat na si Conrad Aiken, kun saen siya tinawan man nin premyong $ 1,000 para sa "pambihirang trabaho sa literaturang Amerikano", siring man sarong fellowship gikan sa Bollingen Foundation . Siya man tinawan nin Academy Award para sa Literatura gikan sa The American Academy of Arts and Letters kan 1943.  Si Villa nanggana man nin enot na premyo sa Kategorya nin Rawitdawit kan UP Golden Jubilee Literary Contests kan 1958, siring man an Pro Patria Award para sa literatura kan 1916, asin an Award para sa halipot na mga osipon asin rawitdawit pakalihis nin taon. Tinawan siya nin *honoris causa* doctorate degree para sa literatura kan Far Eastern University sa Manila kan 1959 (asin kan huri kan Unibersidad kan Pilipinas), asin kan National Artist Award for Literature kan 1973. 

Saro siya sa tolong Pilipino, kaiba an nobelista na si José Rizal asin an paratradusir na si Nick Joaquin, na kabali sa *World Poetry: An Anthology of Verse from Antiquity to Our Time* na ipinublikar kan 2000, na nagtatampok nin labing 1,600 na mga rawitdawit na isinurat kan ginatos na mga pararawitdawit sa manlaen-laen na tataramon asin kultura sa laog nin sarong spanyu nin 40 siglo poon kan enot na pag'uswag kan pagsurat suanoy na Sumer asin Ehipto . 

Siya nominado para sa 1971 Premio Nobel sa Literatura ni Pacita Habana asin iba pang mga propesor gikan sa Far Eastern University, asin Alejandro Roces, pamayo kan UNESCO National Commission of the Philippines.  Kan 1973 asin 1974, siya nominado ni Purita Kalaw Ledesma, an kagmukna kan Art Association of the Philippines .   Dawa ngani nominado para sa premyo, an Nobel Library kan Swedish Academy igwa sana nin duwa sa saiyang mga koleksyon nin rawitdawit, *an Selected Poems and New* asin *Poems 55*, na ginamit para sa mga deliberasyon. 

## Hilingon man

* Listahan kan mga Filipinong Nobel laureado asin nominado

## Mga Reperensya

Nomination archive – Jose Garcia Villa nobelprize.org

## Dugang na pagbasa

* 'Ipinapalibot ko an sarong Kalabera na nakakaaram: Sa José García Villa', *Cordite Poetry Review* 2014
* Pag-analisar kan ''Footnote to Youth'' sa Lit React