Mga santuaryo asin sagradong lugar kan mga katutubo sa Pilipinas

**An mga katutubong santuaryo asin sagradong lugar kan Pilipinas** mga lugar na pighihiling na banal sa laog kan mga katutubong relihiyon kan mga katutubong Filipino . An mga lugar na ini sa parate nagseserbing basehan para sa pakikikomunikar sa kinaban nin mga espiritu, nangorogna sa mga dios-dios asin espiritu nin mga apoon. Sa nagkapirang kaso, sinda nagpupunsionar man bilang mga pangataman para sa mga lungon kan mga apoon, siring man sa mga estatuwa o iba pang bagay na naglaladawan nin mga banal na entidad.

## Pangkalahatan na Paghiling
An mga suanoy na Pilipino asin mga Pilipino na padagos na nagsusunod sa mga katutubong relihiyon na folk kan Pilipinas sa pankagabsan mayo nin inaapod na "templo" nin pagsamba sa irarom kan konteksto na aram kan mga dayong kultura.    Alagad, igwa sinda nin mga sagradong santuaryo, na inaapod man na mga harong nin mga espiritu .  Pwede ining magkaiba sa kadakulaan poon sa saradit na platapormang may atop, sagkod sa mga estruktura na kapareho kan sarong sadit na harong (alagad mayong lanob), sagkod sa mga santuaryo na kaagid kan mga pagoda, orog na sa timog kun saen an mga enot na moske pigmodelo man sa parehong paagi.  An mga santuaryo na ini midbid sa manlaen-laen na katutubong termino, na nakadepende sa asosasyon kan grupong etniko.  Pwede man ining gamiton bilang mga lugar na lalagan *nin mga tawo* asin mga kaban kan mga apoon. Sa mga Bikolano, *an mga tawo* pigtitipig man sa laog kan mga sagradong kuweba na inaapod na *moog* .    

Durante nin nagkapirang seremonya, *an mga anito* sinasamba paagi sa temporaryong mga altar na harani sa sagradong mga lugar. An mga ini inapod na *latangan* o *lantayan* sa Bisayan asin *dambana* o *lambana* sa Tagalog.  An mga altar na ini na gibo sa kawayan o rattan magkapareho sa pundamental na konstruksyon sa kadaklan kan Pilipinas. An mga ini magsalang saradit na plataporma na mayong atop o mga nakatindog na poste na nabaak sa poro (kapareho kan tiki torch ). Nagkapot sinda nin kabanga na mga ubak nin niyog, metal na mga plato, o mga garapon  bilang lalagan para sa mga dolot. *An Taotao* pwede man minsan ibugtak sa mga platapormang ini.  

An ibang klase nin sagradong lugar o mga bagay na sinasamba kan *diwata* kabali an materyal na manipestasyon kan saindang mga rona. An pinakalakop na pig-oomaw iyo an mga kahoy ''na balete'' (na inaapod man na *nonok*, *nunuk*, *nonoc*, asin iba pa) asin mga anthills o mga bulod nin anay ( *punso* ). An iba pang halimbawa iyo an mga bukid, mga talon, mga kakahuyan, mga bahura, asin mga kuweba.     

### Terminolohiya
An lambang etnikong grupo sa Filipinas igwa nin sadiring mga termino manungod sa saindang mga santuaryo asin sagradong mga lugar, na manlaen-laen an bilang.

* Itneg : *tangpap*, *pangkew*, *alalot*, *balaua*, *kalangan*,  *saloko*, *palaan*  
* Bontok : *sakolong*  
* Tagalog : *dambana*, *lambana*,  *simbahan*,  *ulango* 
* Bicolano : *moog*,  *salagnat*  
* Tagbanwa : *sirayangsang*  
* Bisaya : *magdantang* 
* Visayan (general) : *latangan*, *lantayan*  
* Subanen *maligai* 
* Teduray : *tenin*,  *ranga*  
* Bagobo : *buis*, *parabunnian*,  *tambara*, *tigyama*, *balekat*  
* Tausūg : *langnggal* 

## Mga sagradong lugar na gibo nin tawo
An santuaryo pwedeng sarong sagradong estruktura na itinogdok gamit an manlaen-laen na materyales, depende sa lokalidad, alagad an usual na estruktura kan santuaryo gibo sa katutubong kahoy na may mga atop na nipa . Mayo nin metal na pako na ginamit sa paggibo kaini. An mga pidaso nin kahoy pighuhurma sa paagi na an lambang bloke mahigot na magdudukot sa lambang saro. Kasabay kaini, an mga bogkos kan kahoy pinapakusog kan mga pidaso nin rattan . Kadaklan sa mga estrukturang ini nin gibo nin tawo na santuaryo (kaiba an mga materyales na itinalaga sa mga tradisyon sa santuaryo arog kan mga estatuwa na istaran kan mga anitos, mga estatuwa na itinagama para sa mga gawi sa paglobong sa maabot na panahon, asin mga dokumento na may mga katutubong kasuratan asin kaligrapiya)  sa kamondoan nadestroso  kan mga Kastila sa ika-16 na siglo mantang an pagbabago kan daga an mga estruktura nin santuaryo itinogdok sa mga sementeryo nin Katoliko o mga lokasyon para sa mga simbahan nin Katoliko Romano. An *Relacion de las Yslas Filipinas* kan 1582 nagrekord kan eksistensya nin mga suanoy na sagradong estruktura na igwa nin " *sanggatos o duwang gatos* [mga estatuwa nin idolo]", na an mga Kastila gabos sinulo asin rinaot. An mga idolong ini iyo an mga estatuwa kan mga nagadan nang mga namomotan, na ginagamit kan mga katutubo tanganing kontakon an mga espiritu kan saindang nagadan nang apoon o katood asin an mga dios-dios.  Dugang pa, si Amoroso asin Abinales (2005) nagsurat na an mga Kastila nagboot man sa mga katutubong kaakian sa paagi nin pwersa na 'mag-ihi' sa mga estatuwa nin idolo kan mga katutubong tawo, sa pagprobar na orog pang tuyaon an mga katutubong tawo asin an saindang mga katutubong relihiyon .  An paglinig laban sa mga estrukturang santuaryo asin gabos na bagay na may relasyon sa mga katutubong relihiyon kan mga tawohan kan Pilipinas ipinadagos kan mga Kastila sagkod kan ika-19 siglo, na mayo nang nawalat na mga estruktura sa santuaryo sa bilog na mga lugar na sinasakop kan Korona kan Espanya. 

## Likas na sagradong lugar
Dugang pa, bakong gabos na santuaryo mga estruktura nin harong. An ibang mga santuaryo pwedeng tradisyonal na bakong-Solnopan na mga sementeryo ( *libingan* ), suanoy na mga kagabaan o mga lumang lugar ( *sinaunang pook* ), mga salog ( *ilog* ), mga bukid ( *bundok* ), mga bulod ( *burol* ), mga kadagatan ( *karagatan* ), mga kuweba ( *yungib* ), mga danaw ( *lawa* ), mga kagubatan ( *gubat* ) mga higanteng *balete* ( *malalae* ) arog kan saro sa tolong tree sacred Mga Tagalog, an duwa pa iyo an *kawayan* o kawayan asin *buko* o poon nin niyog), asin iba pang mga lugar na bistado kan natural asin ispiritwal na kinaban, apwera sa mga kalamakan, na inaapod na *buhay na tubig* (buhay na tubig)  asin pigkokonsidera bilang sagrado alagad delikado sa mga tawong Tagalog kan panahon bago kolonyal huli sa presensya nin mga supernatural na linalang na may peligro sa buhay. An presensya kan mga natural na santuaryo na ini saro sa mga pangenot na rason kun tano ta an mga katutubong sistema nin pagtubod padagos na nag-eksister sa ibong kan gabos na pagraot kan mga estruktura kan santuaryo na ipinaotob kan mga Kastila. Huli sa kolonisasyon, mayoriya kan mga katutubong gawi sa santuaryo nawara, nabanga nin grabe, o nasupsop sa mga gawi na Kristiyano, arog kan kaso sa mga gawi nin debosyon kan mga peregrino sa Bukid Makiling, na igwa nin mga gawi na Katoliko asin katutubong imbuelto. An dai naliwat na mga gawi sa santuaryo kan mga grupong etnikong Pilipino kapareho kan mga gawi sa santuaryo sa Asya, arog kan mga gawi sa santuaryo sa Hapon, Bali, asin India . 

## Pambihirang mga sagradong lugar

Kadaklan sa mga natatadang sagradong lugar natural, asin bakong gibo nin tawo, nin huli ta an kadaklan sa mga gibo nin tawo na mga santuaryo biyong rinaot kan mga Kastila sa laog nin 300-taon na Katoliko-kolonyal na panahon poon ika-16 siglo sagkod ika-19 siglo. Alagad, an mga tada kan mga gibo nin tawo na mga santuaryo nadiskubre giraray poon pa kan kabangaan kan ika-20 siglo, arog kan Angono Petroglyphs sa Rizal na nadiskubre giraray kan 1965 asin an mga Limestone tombs kan Kamhantik sa probinsya nin Quezon na nadiskubre giraray kan 2011. An mga prominente o natural na mga sagrado, alagad an pinakabantog na lugar, iyo an pinakadakol na pagkakaiba-iba alagad an pinakabantog na lugar. iyo an mga bukid asin bulkan. Dugang pa, an mga mitolohikong santuaryo asin sagradong lugar kadakol man sa laog kan manlaen-laen na konsepto na midbid sa mga katutubong relihiyon kan mga tawo sa Pilipinas . 

An nagkapirang halimbawa kan kadakol na tradisyonal na sagradong lugar ngonyan iyo an minasunod:

* **[[Siocon|Mount Canatuan]]** –sarong sagradong bukid sa Siocon, Zamboanga del Norte para sa mga Subanen people, pinapaniwalaan ninda na an bukid an harong nin mga respetado na espiritu nin kalikasan; an sagradong bukid ginaba kan sarong kompanya ning minahan, asin dakulang parte kaini nagin Canatuan mine, maski may nagpoprotestar na mga katutubo.
* **Pulangi River** – sarong sagradong salog sa sentral na Mindanao kadto pang panahon; nagkapirang mito an napapabilang igdi siring kan pagpahiling kan Patakoda,  asin an mga ruta na inagihan kan mga eroe kan epikong Maguindanaon na si Indarapatra asin Sulayman
* **[[Bulkan Mayon|Mayon Volcano]]** – harong kan supremong diyos kan Bicolano people, Gugurang; repositoryo kan sagradong kalayo kan Ibalon; iyan sinasabing nagpuputok, nag-uungal, o nagbubulos nin lava o abo kada an mga tawo naggigibo nin makatatakot na mga krimen, na nagsesenyas sa mga tawo na magsolsol asin haleon an maraot na mga bagay
* **Angono Petroglyphs** – lanob na apog na tradisyonal na ginagamit para sa mga katuyuhan nin pagpaomay kan mga Tagalog people, na nagdrowing nin mga pigura nin omboy sa lanob tanganing "ipasa" an helang nin sarong aki sa ibabaw kaini. 
* **[[Bukid Pinatubo|Mount Pinatubo]]** – erokan kan makapangyarihan na Kapampangan na diyos nin bulan, si Apûng Malyari, na iyo man an namamahala sa walong sagradong salog; sa kabaliktaran, an kataraid na Mount Arayat iyo an erokan kan makapangyarihan na diyos kan saldang nin gera asin kagadanan, si Aring Sinukûan, na nagtukdo sa mga enot na Kapampangan kan industriya nin metalurhiya, kahoy na pagputol nin kahoy, mga kulturang panggiyera.
* **[[Bukid Pulag|Mount Pulag]]** –an pinakahalangkaw na bukid sa isla nin Luzon asin istaran kan mga espiritung tinmongao; pigtutubodan na iyo an sagradong pahingaloan kan mga kalag kan mga tawong Ibaloi people asin iba pang etnikong mga tawo
* **Bud Bongao** – sarong sagradong bukid para sa mga tawongSama-Bajau asin Tausug na tawo; binabantayan nin mga espiritu asin mga unggoy sa Tawi-tawi
* **[[Bukid Apo|Mount Apo]]** – an pinakahalangkaw asin pinakadakulang bukid sa Filipinas asin sarong mahiwas na sagradong bukid para sa mga tawong Manobos, Bagobo, Ubos, Atas, Kalagan asin Tagacaolo; an bukid parating inaapod na "lolo" o "gurang"; an nagkapirang etnikong mga tawo duman nagdodolot nin mga sakripisyo sa diyos-diyosan, an Mandarangan, para sa marhay na salud asin mga kapangganahan sa gera; sa mga pagtubod kan mga Bagobo, sinasabi na duwang higanteng eel an nag-eerok sa mga salog kan bukid, an saro nagduman sa sirangan, asin nag-eerok sa semeameel mantang an semeael sa semeael an saro pa nagduman sa sulnupan sa laog kan daga, na sa kahurihurihi nagadan asin nagin mga sulnupan na mga bulod kan Bukid nin Apo; an mga Bagabo nagtutubod man na si Apo Sandawa, dios nin mga panday, nakaistar sa Bukid Apo kaiba an diyos kan pandayan, si Tolus Ka Gomanan, na sinasamba sa sarong ritwal na inaapod na Gomek-gomanan
* **[[Bukid Madia-as|Mount Madia-as]]** – harong kan mga Hiligaynon asin Karay-sarong diyos nin kagadanan, si Sidapa, na nagsusukol kan mortal na buhay sa paagi nin sarong suanoy na kahoy;an mga huring istorya nagsasabi na an magayon na diyos kan bulan, si Bulan, sa kahurihurihi nag-erok kaiba an matibay asin guwapo na si Sidapa sa saiyang harong sa bukid pakatapos nin sarong komplikadong istorya nin pag-agom asin pagligtas, na nagdara sa saindang banal na kasal
* **Hinatuan Enchanted River** – sarong sagradong salog na pigtutubodan na pinoprotehiran nin mga supernatural na linalang; an mga taga-Surigaonon nagtutubod na an nagkapirang sira sa salog dai madadakop huli sa enkantado na proteksyon
* **[[Kanlaon]]** – sarong sagradong bulkan sa Negros Island na napapalibutan nin manlaen-laen na osipon; sarong istorya an nagsasabi na an palibot kaini iyo an harong kan sarong nasyon na pinamamahalaan ni Laon; ini man dating istaran kan sarong halimaw na garo dragon na ginadan kan mga magkaminuruutan, si Kan, sarong hoben na bayani, asin si Laon, sarong hade o datu sa Negros; an huring osipon nagsasabi na an supremong diyosa kan mga Hiligaynon people, si Kanlaon, nag-eerok ngonyan sa bulkan
* **Agusan Marsh** – sarong mahiwas na sagradong katubigan na pigtutubodan na iyo an istaran kan kadakol na mga espiritung langitnon; An mga Lumads naggigibo kan mga ritwal kan panagtawag tanganing dai madanyaran an sarong bisita sa marsh
* **Biri** –sarong sagradong isla na may nakakabiglang mga pormasyon nin gapo; An mga Waray people nagtutubod na an Biri iyo an harong kan diosa, si Berbinota, na sa enot sarong magayon na mortal na babae na namamahala sa palibot kan lugar; an mga istorya nagsasabi na an mga enkantado na linalang nagkidnap sa mortal na Berbinota sa pagprobar na gibohon siyang saindang namamahala, na sa kahurihurihi nagdara sa saiyang pagtukaw sa trono bilang sarong diosa
* **[[Cuyo|Mount Caimana]]** – sarong sagradong bukid para sa mga tawong Cuyunon asin sinasabing iyo an erokan kan saindang supremong diyos na Diwata ng Kagubatan; an Cuyunon dati naggigibo nin sarong komplikadong ritwal para sa diyos-diyosan sa alitoktok kan bukid sa panahon kan saiyang kapiyestahan bago an kolonisasyon kan mga Kastila
* **[[Bukid Iraya|Mount Iraya]]** – sarong sagradong bukid para sa mga Ivatan; igwa nin duwang magkakontrahan na osipon manungod sa bukid, an enot na osipon nagsasabi na an bukid sarong inang diyosa (dawa ngani si Iraya enot na ilinadawan bilang sarong androgynous na diyos bago an kolonisasyon) na pigmamasdan an saiyang mga aki (an mga Ivatan) para sa saindang proteksyon, mantang an ikaduwang osipon nagsasabi na kun an sarong singsing nin mga panganoron minalataw sa alitoktok kan bukid, ako nagsasabi na dai ako nag-aandam para sa pag-andam kan mga tawo sa dai malilikayan na kagadanan nin sarong gurang, sa parate huli sa natural na mga dahelan 
* **[[Benham Rise|Kalipung-awan]]** – sarong sagradong pangisdaan para sa mga taga Catanduanes asin norte-sirangan na Camarines Sur poon pa kan suanoy na panahon; an katutubong pangaran nangangahulugan na "pagsolo-solo gikan sa sarong napapasuway na lugar", na nanonongod sa pagmati kan mga parasira na nagdadakop nin mga buhay sa dagat sa lugar sa laog nin pirang aldaw na mayo an saindang mga pamilya; nasyonal na kultura pigtutukoy an lugar bilang Benham or Philippine Rise
* **Langun-Gobingob Caves** – sarong sagradong sistema nin kuweba sa Samar na pigtutubodan na iyo an erokan kan mga suanoy na espiritu asin an pahingaloan kan mga kalag kan mga tawong Waray; ini an ikaduwang pinakadakulang sistema nin kuweba sa Asya.
* **[[Siquijor]]** – an bilog na islang probinsya nin Siquijor sarong sagradong lugar poon pa kan suanoy na mga panahon huli sa mga kaugnay na mistikong tradisyon asin lugar; an osipon nagsasabi na an isla nag-itaas gikan sa dagat pagkatapos nin sarong makusog na linog
* **[[Lubuagan|Mount Kechangon]]** – sarong sagradong bukid sa Lubuagan, Kalinga, na iyo an istaran kan mga tinakchi, sarong lahi nin misteryoso asin iginagalang na marhay na mga linalang sa kalikasan na nag-eerok sa bukid na midbid bilang an "mga tawong dai nahihiling"; may mga istorya na nagsasabi na an tinakchi pwedeng gumamit nin teleportasyon asin dai nahihiling, parati tanganing ingatan an naturalesa asin an mga hayop kaini
* **[[New Bataan|Mount Pandadagsaan]]** – sarong sagradong bukid para sa kadakol na etnikong grupo arog kan mga tawong Mandaya sa New Bataan, Compostela Valley; protektado kan manlaen-laen na mga diyos kan naturalesa; an mga tawong nagriribok sa lugar o nagduduman na mayo nin banal na pagtogot sinasabing naliligaw asin minadaog sa kabukidan. &#x5B;**'&#x5D;</sup>
* **Romblon** – an mga isla nin Romblon iyo an istaran kan dakol na sagradong kuweba na ginamit kan mga apoon kan etnikong mga tawong [[Tataramon na Asi|Asi]], [[Tataramon na Onhan|Onhan]], asin [[Tataramon na Romblomanon|Romblomanon]]; an pinakabantog kaini iyo an Ipot Cave sa isla nin Banton, kun saen nakua an pinakagurang na warp ikat na tela sa Sur-subangan na Asya
* **Kamhantik** – sarong sagradong lugar sa probinsya nin [[Quezon]] na pano nin mga pambihirang lungon na apog na ginibo sa pag'oltan kan 890–1030 AD; an mga lokal nagtutubod na an mga lolobngan na gibo sa gapong apog asin an mga bagay na kaiba kaini ginibo kan mga diyos-dios sa kagurangan; an lugar sinamsaman kan mga Amerikano bago pa man ginibo an tamang pagsiyasat sa arkeolohiya
* **Sabuluag** –mga isla sa sirangan kan Iloilo na midbid sa mga sagradong kuweba, mga tada kan suanoy na mga apoon, asin mga enkantado asin dai nahihiling na mga linalang na nag-uurong-sulong sa bilog na mga isla; linalang kan mga primordial na higante na Ilohaylo asin Necrosamo sa mitolohiyang Hiligaynon;durante kan kolonisasyon kan mga Kastila, darakulaon na mga tulang nin tawo an nakua sa kuweba kan Bakwitan, na iyo an nagin dalan kan pagbabago kan pangaran kan mga grupo nin isla na magin "Islas de Gigantes". 
* **Mount Makiling** – sarong sagradong bukid sa timog na Luzon, na pigtutubodan na istaran ni [[Maria Makiling|Makiling]], sarong diyosa na sinugo kan Tagalog na supremong diyos na si [[Bathala]] tanganing tabangan an katawohan sa lugar; an bukid halangkaw an koneksyon sa mga balaog kan naturalesa; nin huli sa importansya kaini, an manlaen-laen na relihiyosong sekta ginibo an bukid na sarong taonan na lugar nin pag-pilgrimage
* **Mount Mantalingajan** – sarong sagradong bukid na iginagalang kan mga lokal na etnikong grupo bilang "bukid kan mga diyos" sa sur na [[Palawan]]; sarong suanoy na lahi na bisto sa apod na Tau't Daram (Mga Tawo kan Banggi) pigtutubodan na nag-eerok sa mga kanopi kan kagurangan kan bukid, na pig-iistorya kan mga awit kan mga tawo na pigtutukoy an lahi bilang "an mga anino".
* **Mount Lantoy** – sarong sagradong bukid sa timog kan [[Cebu]], na pigtutubodan na istaran kan diosa na si [[Maria Cacao|Cacao]], na nag-eerok sa sarong kuweba asin nagmamantenir nin sarong klase nin plantasyon sa laog kan bukid; an diosa sinasabing nagpapabakal kan saiyang mga produkto sa paagi nin paglayag kan saiyang bulawan na barko hale sa sarong haraning salog pasiring sa dagat
* **Ticao** – sarong isla sa sirangan kan [[Masbate]], na istaran kan rinibong mga artifact, kabali an mga suanoy na ngipon nin tawo, mga garapon sa paglubong, mga seramika, mga aksesorya, mga suanoy na inskripsyon sa gapo, mga petrograpo sa kuweba, asin mga petrogylph sa kuweba; an mga kultural na tanawon kan isla, orog na an mga kuweba kaini, pigtutubodan na iyo an istaran kan manlaen-laen na espiritu nin naturalesa kan daga, mantang an katubigan kaini pano nin mga sinag nin manta asin mga espiritu kan dagat
* **Punta Flechas''' – sarong sagradong kadagaan sa poro kan Zamboanga del Sur; an mga tawong Iranun nagtutubod na an lugar iyo an istaran kan mga espiritu na nagdadaog sa mga alon, na nagpapasakit sa paglayag; an mga pana pigbabadil sa mga gapo kan lugar bilang mga dolot sa mga espiritu; kan panahon nin kolonisasyon, an mga Kastila nagkua nin mga 4,000 na pana sa lugar asin pigngaranan an lugar bilang San Agustin's cape, na nagdara nin kaanggotan gikan sa mga Iranun

## Paglanghad sa mga sagradong lugar
Kadaklan kan mga sagradong santuaryo asin mga natad sa irarom kan mga katutubong relihiyon kan mga tawo sa Pilipinas sa kasaysayan pinaglapastangan kan mga kabali sa mga pagtubod na Abrahamiko, arin na baga, Kristiyanismo asin Islam, asin kan mga paghihingoa kan kolonisasyon asin mga misyonerong relihiyoso, siring man kan saindang mga parasunod.   

Manlaen laeng sagrado na lugar kan mga katutubo, kasali an mga altar asin mga bukid, nawara nin respeto asin gin-desecrate kan mga enot na Muslim na misyonaryo asin mga nagkonbert sa Sulu archipelago asin kasadpan na Mindanao. Kun nag-abot an mga Kastila asin nagkolonisar sa kapuluan, kadaklan kan mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa Luzon, Visayas, asin Mindanao, nawara man o gin-distrungka. Nagtao sinda nin krus sa mga sagrado na lugar na dae nin respeto, asin an mga sagrado na bagay gin-hale asin gin-distrungka, habang an mga kolonizador sinunog an mga sagrado na lugar kan mga lokal. Dakul na mga sagrado na bukid, danaw, asin isla an binago an ngaran kan mga kolonizador, asin an iba, arog kan kaso nin Bukid San Cristobal, pinintasan nin husto, maski na an mga lugar may sagrado na pinagmulan.  

Sa modernong panahon, padagos an pag-desecrate nin mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa relihiyong Pilipino. Kasali digdi an pagtukdo nin mga krus Kristiyano sa mga sagrado na bukid, arog kan sa Mount Kabunian sa Bakun; an ilegal na pagputol nin kahoy, arog kan sa Mount Data sa Benguet; an destruktibong pagmimina sa mga sagrado na bukid na ngonian ginagibo nin mga kompanya nin mina; asin an pagbag-o nin mga ngaran kan mga sagrado na lugar gikan sa orihinal na lokal na ngaran pasiring sa Ingles o Kastila. An iba, binago an ngaran tanganing pigpintasan na demonyado, maski na sagrado an pinagmulan.   

## Pagbalik kan mga katutubong santuaryo asin sagradong lugar
Aa panahon ngonian, an pag-desecrate nin mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa relihiyong Pilipino padagos pa. Dakul na impluwensya an modernidad huli sa iba-ibang dinamismo nin relihiyon na dai maiwasan.   Maski na dae pa nagbubuo nin dakulang estruktura nin altar, ginagamit nin husto an mga natural na altar arog kan Mount Makiling, Mayon Volcano, Pinatubo Volcano, Mount Pulag, Kanlaon Volcano, Mount Madja-as, Mount Apo, asin iba pa, tanganing mapreserbar an daan na relihiyon.   An mga altar sa harong padagos na saro sa mga istaran kan mga espesipikong sagradong bagay na naglaladawan o inaatribwir sa mga diyos asin mga espiritu kan mga apoon.    

## Hilingon man

* Diwata
* Animismo
* Bathala
* Mga katutubong relihiyosong pagtubod kan Pilipinas
* Katutubo relihiyosong pagtubod kan mga Tagalog
* Mitolohiya kan Pilipinas
* Rehistro kan Propyedad Kultural kan Pilipinas
* Relihiyon sa pre-kolonyal na Pilipinas
* Mga sagradong kakahuyan
* Mga sagradong kahoy
* Dap-ay

## Mga Tala

## Mga Reperensya