Tiamat

Sa relihiyon kan Mesopotamia, **an Tiamat** (     o 𒀭𒌓𒌈 ,      )  iyo an primordial na dagat, na nakikipag-agom sa Abzû (Apsu), an tubig sa irarom kan daga, tanganing makaprodusir nin mga diyos sa epikong Babilonya *na Enûma Elish*, na an boot sabihon "kun nasa itaas." Siya inaapod na sarong babae, asin igwa—sa manlaen-laen na punto sa epiko—nin nagkapirang mga tampok na antropomorpiko (arog kan mga suso) asin mga tampok na theriomorpiko (arog kan ikog).

Sa *Enûma Elish*, an epiko nin paglalang kan Babilonya, si Tiamat nagdadara kan enot na henerasyon nin mga diyos pagkatapos na ihalo an saiyang mga tubig sa mga tubig ni Apsu, an saiyang agom. An mga diyos padagos na nagdadakol, na nagpoporma nin sarong maribok na bagong masa nin mga banal na aki. Si Apsu, na napapahiro sa kadahasan huli sa ribok na saindang ginigibo, naghihingoang raoton sinda asin ginadan. Sa kaanggotan, si Tiamat nakikipaglaban man sa mga aki niya asin ni Apsu na guminadan sa saiyang agom, na nagdara nin serye nin mga halimaw bilang mga armas. Nagkua man siya nin sarong bagong agom, si Qingu, asin itinao saiya an Tablet of Destinies, na nagrerepresentar kan lehitimong banal na pamamahala.   Sa kahurihurihi, siya nadaog asin ginadan kan aki ni Enki, an dios-bagyo na si Marduk, alagad bako bago siya nag-isip nin mga halimaw na an hawak pinapano niya nin "hilo imbes na dugo." Pinutol siya ni Marduk, dangan nagtogdok asin nag-istruktura nin mga elemento kan uniberso gikan sa hawak ni Tiamat.

May mga pinagkukuanan na may pagduda na pigmidbid siya sa mga imahe nin sarong halas sa dagat o dragon .

## Etimolohiya
Si Thorkild Jacobsen asin Walter Burkert parehong nagtutulod para sa sarong koneksyon sa tataramon na Akkadian para sa dagat, **' ( 𒀀𒀊𒁀 ), na minasunod sa sarong amay na porma, ''ti'amtum'' .  Si Burkert nagpapadagos sa paggibo nin linggwistikong koneksyon sa Tethys . An huring porma   , na minalataw sa enot na tomo kan unibersal na kasaysayan kan Helenistikong parasurat na Babilonyo na si Berossus, malinaw na konektado sa Griegong   , sarong Subangan na klase kan . Pighuhuna na an tamang pangaran ''na ti'amat'', na iyo an bokatibo o pormang konstrukto, hinale sa mga segundaryong traduksiyon kan orihinal na mga teksto, huli ta an nagkapirang mga parakopya na Akkadian kan ''Enuma Elish'' sinalidahan an ordinaryong tataramon na ''tāmtu'' ('dagat') para sa Tiamat, an duwang pangaran nagin pareho huli sa asosasyon. [ 5 ] ''An Tiamat'' pig-aanggot man na kapareho kan tataramon na Semitiko sa Norte-sulnupan ''na tehom'' (תְּהוֹם; 'an kairaroman, bungaw'), sa [[Libro nin Genesis|Libro kan Genesis]] 1:2. 

An epiko kan Babilonya ''na Enuma Elish'' nginaranan huli sa incipit kaini: "Kan nasa itaas [o: Kun nasa itaas]," an kalangitan dai pa nag-eeksister ni an daga sa ibaba, si Abzu an kadagatan sa irarom kan daga yaon duman, "an enot, an nangaki", asin si Tiamat, an dagat sa ibabaw kan daga, "siya na nagdara sainda gabos"; sinda "naghahalo kan saindang mga tubig". Pighuhuna na an mga babaeng diyos mas gurang kisa sa mga lalaki sa [[Mesopotamya|Mesopotamia]], asin si Tiamat tibaad nagpoon bilang parte kan kulto ni Nammu, sarong babaeng prinsipyo nin sarong matubig na pwersa nin paglalang, na may parehong makusog na koneksyon sa kinaban kan mga gadan, na naenot sa paglataw ni Ea-Enki. 

Nahihiling ni Harriet Crawford na an "paghalo kan mga katubigan" na ini sarong natural na tampok kan tahaw [[Golpo Persiko|na Persian Gulf]], kun saen an mga preskong tubig hale sa Arabian aquifer naghahalo asin naghahalo sa maasin na tubig kan dagat.  An karakteristikong ini orog na totoo sa rehiyon kan [[Baharein|Bahrain]], na an pangaran sa [[Tataramon na Arabe|Arabe]] nangangahulugan na "duwang dagat", asin pighuhuna na iyo an lugar kan Dilmun, an orihinal na lugar kan mga pagtubod sa paglalang kan mga Sumeriano.  An pagkakaiba sa densidad kan asin asin preskong tubig nagtutulod nin namamansayan na pagbubulag .

== Itsura asin naturalesa ==
Sa ''Enuma Elish'', an pisikal na deskripsyon ni Tiamat kabali an sarong ikog, sarong hita, "mga ibabang parte" (na nag-uuyog-uyog), sarong tulak, sarong suso, mga gusok, sarong liog, sarong payo, sarong kalabera, mga mata, mga dungo, sarong nguso, asin mga ngabil. Igwa siyang mga laog (posibleng "mga bituka"), sarong puso, mga arterya, asin dugo.

Si Tiamat kaidto pighihiling na sarong halas sa dagat o [[dragon]], dawa ngani an Assyriologist Alexander Heidel dati nang minimidbid na an sarong "pormang dragon dai pwedeng ibugtak ki Tiamat na may kasegurohan." Siya parati pa man giraray inaapod na sarong halimaw, dawa ngani an pagmidbid na ini kredibleng inaagihan nin angat.  Sa ''Enuma Elish'', si Tiamat malinaw na ilinaladawan bilang sarong ina nin mga halimaw alagad, bago kaini, siya malinaw man na ilinaladawan bilang sarong ina kan gabos na mga diyos.

== Mitolohiya ==
Sa Tiamat, si Abzu (o Apsû) nagin ama kan mga gurang na diyos na si Lahmu asin Lahamu (masc. an 'mabalahibo'), sarong titulo na itinao sa mga bantay sa trangkahan sa templo ni Enki na Abzu/E'engurra sa Eridu . Si Lahmu asin Lahamu, sa ibong na lado, iyo an mga magurang kan 'mga katapusan' kan kalangitan ( Anshar, gikan sa ''an-šar'', 'langit-totalidad/kataposan') asin kan daga ( Kishar ); Si Anshar asin Kishar pigkonsiderar na magtiripon sa ibong, na nagin, sa siring, mga magurang ni Anu (Langit) asin Ki (Daga).

Si Tiamat iyo an "nagkikinang" na personipikasyon kan dagat na nag-ungal asin nag-alog sa karibokan kan orihinal na paglalang. Pinano niya asin ni Abzu an kosmikong bungaw kan mga enot na katubigan. Siya an " **Ummu-Hubur*' na nagbilog kan gabos na bagay."

Sa mito na nakasurat sa mga tablang cuneiform, an diyos na si Enki (na huri si Ea) nagtutubod nin tama na si Abzu nagpaplano na gadanon an mga mas hoben na diyos bilang resulta kan saiyang pagkaanggot sa maribok na kariribokan na saindang ginibo. An premonisyon na ini an nagdara ki Enki na dakupon si Abzu asin ibilanggo siya sa irarom kan sadiring templo ni Abzu, an E-Abzu ('templo ni Abzu'). Ini an nakapaanggot ki Kingu, an saindang aki, na nagbareta kan pangyayari ki Tiamat, kun saen siya naggibo nin onseng mga halimaw tanganing makipaglaban sa mga diyos tanganing mabalos an kagadanan ni Abzu. Ini an saiyang sadiring mga aki: Bašmu ('Makahilo na Halas'), Ušumgallu ('Dakulang Dragon'), Mušmaḫḫū ('Halangkaw na Halas'), Mušḫuššu ('Maanggot na Halas'), Laḫmu (an 'Mabalahibo na Saro'), Ugallu (an 'Makahilo na Halas'), Ugallu ('Big-Sirangan), 'Mahi Leon'), Girtalullû ('Tawong-Alakdan'), Umū dabrūtu ('Mga Madahas na Bagyo'), Kulullû ('Tawo-Isda'), asin Kusarikku ('Tawo-Toro').

Si Tiamat igwa kan Tablet of Destinies, asin sa enot na laban, itinao niya an relikya ki Kingu, an diyos na saiyang pinili bilang saiyang namomotan asin an lider kan saiyang host, asin na saro man sa saiyang mga aki. An mga natatakot na mga diyos ilinigtas ni Anu, na nagseguro kan saindang panuga na igalang siya bilang " hade kan mga diyos ." Nakipaglaban siya ki Tiamat gamit an mga pana kan doros, sarong hikot, sarong patok, asin sarong dai madadaog na budyak. Si Anu kan huri sinalidahan nguna ni Enlil, asin (sa huring bersyon na nagdanay pagkatapos kan Enot na Dinastiya nin Babilonya ) dangan sunod ni Marduk, an aking lalaki ni Ea.
 

== Ikonograpiya ==
An sarong halimbawa nin sarong icon na mas motibo kan Tiamat yaon sa laog kan Templo ni Bêl, na namumugtak sa Palmyra . An motibo naglaladawan ki Nabu asin Marduk na dinaog si Tiamat. Sa ritratong ini, si Tiamat ipinapahiling bilang sarong hawak nin babae na may mga tabay na gibo sa mga halas. 

== Mga Interpretasyon ==
Kaidto pighona na an mito ni Tiamat saro sa pinakaenot na naitala na bersyon kan sarong *Chaoskampf*, sarong mitolohikong motibo na sa pankagabsan imbuelto an laban sa pag-ultanan kan sarong bayani sa kultura asin sarong chthonic o aquatic na halimaw, halas, o dragon. An mga motibo *kan Chaoskampf* sa ibang mga mitolohiya na tibaad konektado sa mito kan Tiamat kabali an: an mito kan Hittite Illuyanka ; an Griyegong istorya kan paggadan ni [[Apollo]] sa Python bilang sarong kinakaipuhan na aksyon tanganing masakop an Delphic Oracle ;  asin sa [[Libro nin Genesis|Genesis]] sa Hebreong Biblia. 

Nagkapirang mga parasurat an nagbugtak nin mga ideya manungod sa Tiamat: Si Robert Graves,  halimbawa, pigkonsiderar an pagkagadan ni Tiamat ni Marduk bilang ebidensya para sa saiyang hipotesis nin sarong suanoy na pagbabago sa kapangyarihan gikan sa sarong matriarkal na sosyedad pasiring sa sarong patriarka . An teoriya nagsuherir na si Tiamat asin an iba pang suanoy na mga pigura nin halimaw mga paglaladawan kan dating supremong mga dios nin matoninong, nakasentro sa babae na mga relihiyon. An saindang pagkadaog sa kamot nin sarong lalaking bayani katumbas kan pagbagsak kan mga matristikong relihiyon asin sosyedad na ini kan mga dominado nin mga lalaki.

== Sa popular na kultura ==
An paglaladawan ki Tiamat bilang sarong multi-headed dragon nagin popular kan mga taon 1970 bilang sarong fixture kan *Dungeons &amp;amp; Dragons*, sarong role-playing game na inspirasyon kan mga naenot na pinagkukuanan na nag-asosyar ki Tiamat sa mga huring mitolohikong karakter, arog kan Lotan (Leviathan). 

Sa Monsterverse, sarong dai nahihiling na halimaw an pigdesignar bilang " Titanus Tiamat " sa *Godzilla: Hade kan mga Halimaw* . Si Tiamat lubos na nagluwas bilang sarong aquatic serpentine dragon sa *Godzilla vs Kong* prequel graphic novel na *Godzilla Dominion* bago siya naggibo kan saiyang live action debut sa *Godzilla x Kong: The New Empire'' . 

## Hilingon man

* Nu (mitolohiya) – sarong suanoy na diyos kan Ehipto na may kaparehong papel
* Kaguluhan (kosmogonya) – An suanoy na Griyegong diyos na may kaparehong papel
* Ymir (Norse)
* Pangu (Intsik)
* Dagat nin Suf – sarong primordial na dagat sa Kinaban nin Kadikloman sa kosmolohiya kan Mandaean
* Tehom

## Toltolan