open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sublî

An Sublî saróng relihiyosong bayle kan grupong etno-linggwistiko sa Filipinas. Kadaklan ini sa mga banwaan sa probinsya nin Batangas.

## Deskripsiyon
Pigkokonsiderar an bayle na sarong paborito sa mga barangay kan Bauan asin Alitagtag sa Batangas, siring man sa ibang parte kan probinsyang iyan sa sur-solnopan na parte kan Luzon. Saro ining Katolikong praktis sa debosyon (sa Ingles, "prayer") na nagtataong onra sa Banal na Krus nin Alitagtag (Tagalog: Mahál na Poóng Santa Krus) na tradisyonal na ginibo kan Mayo, an bulan kun saen buminagsak an Roodmas bago marebisar an General Roman Calendar kan 1960 ni Papa Juan XXIIIII kan 1960. 

An pangaran na Sublî saróng portmanteau kan mga tataramon na Tagalog na subsób ("bent," "pikado," man "bagsak sa lalawgon") asin balî ( "tiko" o "napasa"), na pigsasambit an postura na inarog kan mga lalaking parabayle . An mga lalaki sagkod babae na parabayle - inaapod na *manunublî* (na nangangahulogan " Sublî") - gibo sa mga padis asin manlaenlaen na porma. Kaiba sa bado nin kababaihan an sarong straw na kupya pigsamnohan nin mga ribbon, na pinaghabi, paghali, na pagsaludopaduman sa sarong kopya kan Krus nin Alitagtag na nakabugtak sa altar, o ginagamit sa paggibo nin iba pang mga magayon na paghiro.

## Panluwas na mga takod

* An Biblia na yaon sa Agoncillo
* An mga bersion na yaon sa Sinala
Kapre

Sa mitolohiyang Pilipino, an **kapre** sarong linalang na masasabing higanteng kahoy, komo halangkaw (7-9 piye (21.7 m)), maitom, mabuhok, asin dakulang linalang.  Sinasabi man na an mga Kapre igwa nin makusogon na parong asin nakatukaw sa mga sanga nin kahoy tanganing magsigarilyo.

An terminong kapre gikan sa Arabeng kafir (Spanish cafre), na an boot sabihon sarong bakong paratubod sa Arabe (sa pundamental nanonongod sa mga ateista/idolista).  Kan huri, an termino dinara sa Pilipinas kan mga Kastila na dating nakaolay an mga Moro, ginamit ninda iyan tanganing iladawan an propiong mga grupong etnikong Negrito na may maitom na kublit asin mga kabtang na kaagid kan Black Africans. Maririsa man ini sa bagay na an sarong diyalektos para sa kapre iyo an agtà, ibang pangaran para sa mga tawong Aeta. An modernong mga mitolohiya kan kapre hale sa dati daing binabasaran an pagkaanggot na mga paglaladawan sa mga tribo ni Negrito kan hababang nasyon na Kristiano na grupong etniko sa Pilipinas durante kan peryodo nin Kastila.

## Toltolan
Sigbin

An **Sigbin** o **Sigben** sarong linalang sa mitolohiya kan Pilipinas na sinasabing naglalawas pag bangui ta nganing supsupon an dugo kan mga biktima sa saindang mga anino. Sinasabing naglalakaw pabalik na an payo kaini nakababaw sa pag'oltan kan mga tabay kaini, asin may abilidad na dai mahiling kan ibang linalang, orog na an mga tawo. Kapareho iyan nin sarong kanding na daing sungay, alagad igwa iyan nin dakulaon na mga talinga na puedeng mag upak siring sa padis na kamot asin halabang ikog na puedeng gamiton na panlatigo. An Sigbin sinasabing nagluluwas nin nakakapalula na parong. 

Tinutubod na minaluwas an parong na iyan durante kan Banal na Semana, na hinahanap an mga aki na gagadanon kaiyan para sa saindang puso, na piggigibo na mga agimat. 

Segun sa osipon, igwa nin mga pamilya na inaapod na Sigbinan ("an mga may sadiring Sigbin") na an mga myembro igwa nin kapangyarihan na magmando sa mga linalang na ini, asin sinasabi na pinapagdadanay an Sigbin sa mga dulay na gibo sa dalipay. 
May pagbanabana na an leyenda tibaad basado sa pakaheling sa aktuwal na mga klase nin hayop na bihirang maheling; base sa deskripsiyon kan Sigbin sa popular na literatura, an species nin hayop puwedeng konektado sa kangaroo.

## Toltolan
Berbalang

An mga **Berbalang** sarong mitolohikal na hayop sa kulturang Filipino, na sinasabing mga ghoul na nagkakakan kan laman nin tawo. Nagkakakan sinda paagi sa pagkotkot nin mga bangkay hale sa mga lolobngan o paagi sa paghanap nin buhay na mga tawo na ginagamit an pagdulag asin iba pang lihis sa natural na kapangyarihan. Kairiba sinda sa kultura kan mas sadit na mga banwaan nin Mindanao. An alamat nin Berbalang may mga pagkakaagid sa mga linalang na Aswang.

## Sa popular na kultura
* An Berbalalang nakabali bilang sarong halimaw sa sikat na kawat na Dungeons & Dragons. 
* An sarong pangyayari sa The CW show Legaries, na ilinuwas kan 2021, nasambitan man an mga Berbalangs. An mga Berbalang na iinintrodusir sa pangyayaring iyan igwa nin dakol na pagkakaagid sa mga nasambitan sa mga mata kan mga alamar na may mata nin pula, sarong dai naiingustohan na gana para sa gadan na laman asin abilidad na makikomunikar sa eroplanong astral. Igwa man sinda kan kakayahan na gibohon an sarong tawo na magin sarong Berbalang paagi nin pisikal na kontak. Sa pangyayari, an protagonistang si Hope Mikaelson bakô nin sarong Berbalang asin nagpoon na magliwat. Ginagamit kan saiyang mga amigo an sarong perlas na punya; na may mahika tanganing baliktadon an pagbabago asin ibalik siya (an paaging ini nakaaagid sa paggamit nin perlas na niyog o kris na ginarasan nin tagok nin katas nin lemon para matakot an mga Berbalang, siring kan ilinadawan sa alamat).

## Toltolan
Kalayo ni San Elmo

An **Kalayo ni San Elmo** - inaapod man na *Witchfire* o *Witche's Fire* - sarong pangyayari sa panahon na kun saen an malupit na plasma napoprodusir nin korona na nagluluwas sa garo sa badas na bagay na arog baga kan layag, barani, asuhan, o sungay nin hayop sa sarong lantad na elektriko. Naobserbaran man iyan sa pangenot na mga gilid nin eroplano, arog kan British Airways Flight 099. An puersa kan epekto, sarong asul o lila na nagkikinang sa bagay, na pirmi may kaibang nag - aahit o nagkikilyab na tanog, dakulaon sa kosog kan lantad na elektriko asin sa siring maririsa sa pangenot durante nin makusogon na mga bagyo o pagtuga nin bulkan.

An Kalayo ni San Elmo ipigngaran ki San Erasmus nin Formia (na inaapod man na San Elmo), an patron na santo kan mga paralayag. An pangyayari, na pwedeng magpatanid manongod sa nagdadangadang na biglang kikilat, ibinilang kan mga marinero na may paghanga asin kun beses ibinibilang na marahay na tanda.

An Kalayo ni San Elmo sarong mapang-akit asin pambihirang porma nin plasma. An mga molekulasyon sa elektrisidad sa palibot kan apektadong bagay nagigin dahilan nin pag-ina kan mga moleksyon sa ere, na nagbubunga nin marumarom na liwanag na madaling maheling sa hababang kamugtakan.  Mga kondisyon na pwedeng magprodusir kan kasulo ni San Elmo yaon sa panahon nin mga bagyong daguldol, kun yaon an mga halangkaw na pagkaiba sa pag-ultan kan mga panganoron asin kan daga sa irarom. An sarong lokal na lantad na elektriko na mga 100 kV/m hinahagadan na ponan an pagluwas sa basang duros. An kadakulaan kan lantad na elektriko dependeng gayo sa heometriya (korte asin sukol) kan bagay. An matarom na punto nagpapababa sa kinakaipuhan na boltahe huli ta an mga langtad sa elektriko mas konsentrado sa mga lugar na halangkaw, kaya mas pinipili an pagluwas asin mas grabe sa mga poro kan mga bagay na may punto.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* An kalayo ni San Elmo naretrato sa kubyerta nin eroplano
*
Aleksander Lukashenko

Si **Alexander Grigoryevich Lukashenko** (transliterado haleng Ruso; transliterado man haleng Belaruso komo **Alyaksand**(**a**)**r Ryhoravich Lukashenka**; namundag 30 Agosto 1954) sarong Belarusong politiko na iyo an pinakaenot asin iyo pa sanang presidente kan Belarus poon kan an katongdan na ini matugdas kan 20 Hulyo 1994, na mangyari siya na an pinakahalawig-nagtutukaw na Europeong presidente. 

Bago siya nagin politiko, si Lukashenko nagin direktor sa sarong kolektibong umahan (*[[sovkhoz]]*), dangan nagserbi sa Soviet Border Troops asin sa Soviet Army.

## Toltolan
Lee Hsien Loong

Si **Lee Hsien Loong** (; namundag 10 Pebrero 1952) sarong Singapur na politiko asin dating Heneral de Brigada na nagseserbi bilang Primer Ministro nin Singapur asin Sekretaryo Heneral kan People's Action Party poon pa kan 2004. Siya nagin Myembro sa Parlamento (MP) representado an Teck Ghee dibisyon nin Ang Mo Kio GRC poon 1991, asin dati kan Teck Ghee SMC sa pag'ultan nin 1984 asin 1991.

Namundag sa Singapur durante kan pagkolonya nin Britanya, si Lee iyo an pinakamatuang aki ni Lee Kuan Yew, an pinakaenot na primer ministro kan Singapur. Siya naggradwar sa Trinity College, Cambridge kan 1974 nakamit an Batselyer de Arte na may honor sa matematiks asin diploma sa computer science (ngonyan katumbas sa   master's degree sa computer science) na may onra. Siya nagkamit man nin Master of Public Administration degree sa Harvard Kennedy School kan 1980. Siya nagserbi sa Singapore Armed Forces (SAF) pag'ultan nin 1971 asin 1984, asin nakakua kan ranggong Heneral de Brigada bago naglaog sa politika kan 1984 kun saen siya naelehir sa Myembro nin Parlamento (MP) para sa Teck Ghee SMC asin poon kan ini tinunaw kan 1991, saiyang pigrerepresentar an Teck Ghee ward nin Ang Mo Kio GRC.

Si Lee nagserbi komo Katuwang na Primer Ministro, Ministro nin Pinansya, Ministro nin Komersyo asin Industriya asin Ikaduwang Ministro nin Depensa sa lindong kan mga minasunod na mga Primer Ministro: Lee Kuan Yew asin Goh Chok Tong bago nag'asumir kan katongdan bilang Primer Ministro kan 2004. Sa saoiyang enot na duwang taon, an saiyang gobyerno na pari'gon an "limang-aldaw na trabaho'ng semana" asin pinalawig an maternity leave na mga aldaw. An saiyang swestyon na magtugdok kan duwang Integrated Resorts (IRs) sa Singapur ngani magdugang an kita sa turismo nagbunga kan pagpatugdok kan Marina Bay Sands asin Resorts World Sentosa. Sunod sa  makuring pangyari kan inapod na Great Recession, siya hinimo na makalda an estado niya na makabawe sa pagroro' kan ekonomiya sa laog nin duwang taon. Mga reporma politikal saiyang ipinasunod kan 2010 nagbvunga nin dagdag na aktibismo online asin kan bilang nin mga myembro sa Parlamento.  Si Lee nanonotaran kan media internasyonal kan saiyang sweldo na iyo an saro sa pinakahalangkaw sa mga lider nin estado sa kinaban. An saiyang mga kargo nin libelo kontra sa mga peryodista saro pa man na narereparo kan mga peryodista sa kinaban.

## Toltolan
Líf asin Lífthrasir

Sa mitolohiyang Nordika, si **Líf asin Lífthrasir** (Daan na Nordika: *Líf ok Lífþrasir*, an duwang kataga igwa nin kinaaraman sa "buhay") minsan binaybay sa Ingles bilang **Lif** asin  **Lifthrasir** babaye asin lalaki, duwang tawong ihinula na nakaligtas sa pangyayaring *[[Ragnarök]]* sa paagi kan pagtago sa poon nin kahoy na inaapod na Hoodmímis holt asin, pagkatapos mapalsok an kalayo, sinda an mapadakol giraray kan populasyon sa panibagong butwa asin fertile na kinaban. Nasambit si Líf asin Lífthrasir sa *[[Poetic Edda]]*, na kinompilar kan ika-13 na siglo hale sa mas naenot na tradisyonal na mga reperensiya, asin an *[[Prose Edda]]*, na isinurat kan ika-13 na siglo ni Snorri Sturluson. An dakol na iskolar nagbanabana manongod sa pundamental na kahulogan asin ginikanan kan duwang ngaran na iyan.

## Toltolan
Akademya Militar kan Pilipinas

An **Akademya Militar kan Pilipinas** o **Philippine Military Academy**, midbid man bilang **PMA**, iyo an panginot na akademya militar para sa mga Filipino na nagmamawot para sa komisyon bilang sarong opisyal nin militar sa Pwersas Armadas kan Filipinas (AFP). Naitogdas ini kan Desyembre 21, 1936, sa rigon kan National Defense Act of 1935. Pig-arug ini sa United States Military Academy, sa West Point, New York. An akademya namomogtak sa syudad nin Baguio, asin nagsisirbi bilang panginot na adalan para sa mga masunod na opisyal kan AFP.

An akademya iyo masususog kan 1898, kan si Emilio Aguinaldo nagdeklara kan pagtogdas nin *Academia Militar* sa Filipinas. An presenteng akademya nagsisirbi bilang sarong pambanwang makasaysayang marka para sa ambag asin sa "halaba asin daeng-kasagkoran na linya nin kalidad na militaryong edukasyon.” An kampus iyo sarong popular na destinasyong panturista sa Baguio.

## Hilingon man
* Akademya nin Pambanwang Pulisya kan Pilipinas
* Akademya sa Bapor Pankalakalan kan Pilipinas
* Kolehiyo Estatal sa Aeronautika kan Pilipinas

## Mga panluwas na takod

*Opisyal na websityo kan Akademya Militar kan Pilipinas 

## Toltolan
Anatoly Moskvin

Si **Anatoly Yuryevich Moskvin**  (; namundag 1 Septyembre 1966) sarong Rusong dating linggwista, pilologo, etnograpo, asin historyador na inaresto kan madiskubre an 26 na momopikadong bangkay nin mga babae, edad 3 abot 29 sa laog kan saiyang apartment, sa Nizhny Novgorod. Pakakalot kan mga bangkay sa sementeryo, si Moskvin pinagmomopikar an mga hawak saka binadoan ini asin ibinugtak sa mga piling lugar sa laog kan apartment niya. An mga magurang ni Moskvin soboot an mga momopikadong bangkay mga darakula sanang mga munyeka.

An pag'adal sikyatriko ki Moskvin nagluwas na siya may helang sa payo na inapod na paranoid schizophrenia. Kan Mayo 2012, siya nasentensyahan kan korte na ikonkon sa ospital mental. asin duman mag'estar sa pagsapo kan kastigo saiya.

Si Moskvin paraambag sa mga peryodiko asin naghaman nin mga diksyunaryo asin nagsurat nin historya. 

## Mga trabaho
**Mga Publikasyon pig'ambag sa:**
* Moskvin wrote regularly for *Necrologies*, a weekly newspaper that publishes obituaries and stories about cemeteries and famous dead people. 
* In 2009–2010 he regularly contributed to the newspaper *Nizhny Novgorod Worker*.
**Mga Diksyunaryo**
* English-Russian and Russian-English dictionary of the most common words and expressions. About 45 000 words. / Comp. Moskvin A. Yu. - M.: Tsentrpoligraf, 2009. - 719 p. - (Large vocabulary). - .
* School Anglo-Russian and Russian-English dictionary / comp. Moskvin A. Yu. - M.: Tsentrpoligraf, 2014. - 640 p. - (School dictionaries). - .
* Great Dictionary of Foreign Words. Over 25,000 words / comp. Moskvin A. Yu. - 7 th ed., Rev. and additional .. - M.: Tsentrpoligraf, 2008. - 688 p. - (Large vocabulary). - .
* School phrasebook Russian language / comp. Moskvin A. Yu. - M.: Tsentrpoligraf, 2012, 2013. - 639 p. - (School dictionaries). - .
**Mga Pagpalis**
* *Wilson T.* History of the swastika from ancient times to the present day = The Swastika: The Earliest Known symbol and Its Migrations / per. with English .: Moskvin A. Yu. - N. Novgorod Books, 2008. - 528 p. - .
**Mga Saysay/Kapitolo**
* *Moskvin A. Yu* Cross without crucifix // The history of the swastika from ancient times to the present day. - N. Novgorod: Publishing House "Books", 2008. - S. 355–526. - 528 p. - .

## Toltolan
Bhavishya Purana

An **'Bhavishya Purana**' (*Bhaviṣya Purāṇa*) saro sa mga desiotsong mayor na gibo sa Purana na nasa genre na Hinduismo, na nakasurat sa Sanskrito. An titulong *Bhavishya* nangangahulugan na "future" asin nagpapahiling na igwa iyan nin mga hula mapadapit sa maabot na panahon.

An *Bhavishya Purana* nag-eeksister sa dakol na bakong consistent na bersiyon, kun saen nagkakalaenlaen an laog saka an saindang mga subdivision, asin an limang pangenot na bersiyon an midbid. An nagkapirang manuskrito igwa nin apat na *Parvam* (kabtang), an nagkapira duwa, an iba mayo nin ano man na kabtang. An teksto na nag-eeksister ngonyan kompwesto nin dakol na materyal poon kan kapanahonan nin Edad Media sagkod sa presenteng panahon. An mga kabtang na iyan kan natadang mga manuskrito na may petsang mas matua, sa sarong kabtang sinubli sa iba pang mga teksto sa India arog kan *Brihat Samhit* asin *Shamba Purana*. An pagigin totoo asin pagigin totoo kan kadaklan sa Bhavishya Purana hinapot kan modernong mga iskolar asin historyador, asin an teksto ibinibilang na halimbawa nin "konstant rebisyon asin klase nin pamumuhay" nin Puranic genre kan literaturang Hindu.

An enot na 16 na kapitulo kan enot na kabtang kan *Bhavisya Purana* inaapod na *Brahmaparvam*. Nagpapahiling ini nin mga pagkakaagid, asin posibleng an mga bersikulo hali sa sarong bersiyon kan Manusmriti. Minsan siring, an nagkapira sa mga may kinaaraman sa kasta asin deretso kan mga babayi na konektado sa *Bhavishya Purana* iyo an egalitario asin inaagyat an mga nasa ika-19 siglo na nagpublikar nin mga manuskrito kan *Manusmriti*. An ikaduwang kabtang kan teksto, na inaapod na Madhyamaparvan, iyo an gibo na may kinaaraman sa Tantra. An mga may kinaaraman sa "propesiya" sa ikatolong parti kan Pratisargaparvan kabali an mga seksyon sa Kristianismo, Islam, Bhakti movement, Sikhismo, kasaysayan kan Sultanato, kasaysayan kan Mughal, pamamayo kan Britanya, asin iba pa. An kabtang na ini ibinibilang kan mga iskolar na linikha kan ika-18 sagkod ika-19 na siglo. An ikaapat na kabtang kan tekstong inaapod na Uttaraparvam, midbid man sa ngaran na Bhavishyottara Purana. An huring kabtang na ini naglaladawan sa mga kapiyestahan na konektado sa manlaen-laen na dios asin diosang Hindu asin sa saindang *Tithis* (mga petsa sa kalendaryong lunar), siring man sa mitolohiya asin diskusyon kan *Dharma* partikular na *vrata* an (tuga) asin '"dana* (charity). An teksto igwa man nin dakol na kapitulong *Mahatmya* sa heograpiya, giya sa pagbiyahe asin peregrinasyon sa banal na mga lugar na arog baga kan Uthiramerur, asin saro Purana na nakasentro sa sa *Tirtha''.

An makukuang mga bersyon kan Bhavishya Purana nakabase sa sarong imprentadong teksto na ipinublikar durante kan panahon kolonyal na Britano.

## Toltolan
Anatoly Bibilov

Si **Anatoly Ilyich Bibilov** (; , ; namundag 6 Pebrero 1970) sarong Ruso asin South Ossetia'ng opisyal militar, na iyo an ika-4 Presidente nin South Ossetia. Saiyang sinanglean si Leonid Tibilov komo presidente kan 21 Abril 2017 abot 24 Mayo 2022, bunga kan panggana sa eleksyon, alagad siya nadaog sa eleksyon presidensyal kan 2022 ni Alan Gagloev.

## Sanction
Kan Septyembre 2015, siya napabali sa list nin pig-sanction kan Ukranya. Si Bibilov pigtutubod na sarong personang "dakulang huma' asin peligro sa interes nasyonal, seguridad nasyonal, soberaniya asin integridad teritoryal kan Ukranya". Si Bibilov napalista soboot huli sa pagbalik-balik niyang bisita sa ilegal na rona' nin DPR asin LPR, asin sa pagbisita sa Crimea.
## Mga panluwas na takod
* Diringkilan kan Georgia asin South Ossetia. Kinua 2023-04-14.

## Toltolan
Akademya sa Bapor Pankalakalan kan Pilipinas

An **Akademya sa Bapor Pankalakalan kan Pilipinas** o **Philippine Merchant Marine Academy**, midbid man bilang **PMMA**, iyo sarong pandagat na institusyon para sa halangkaw na edukasyon na pinapadalagan kan gobyerno nin Filipinas sa San Narciso, Zambales. An mga paraadal iyo inaapod na *midshipmen* asin minsan bilang mga kadete. Sa paggradwar, an mga estudyante iyo makokomisyon bilang *ensign* (pangaduwang tenyente) sa Philippine Navy Reserve asin igwa nin opsyon na magbali sa bapor pankalakalan, an Philippine Navy, o an Philippine Coast Guard.

## Hilingon man
* Akademya Militar kan Pilipinas
* Akademya nin Pambanwang Pulisya kan Pilipinas
* Kolehiyo Estatal sa Aeronautika kan Pilipinas

## Mga panluwas na takod

* Opisyal na websityo 
* Opisyal na panindog sa Facebook
Akademya nin Pambanwang Pulisya kan Pilipinas

An **Akademya nin Pambanwang Pulisya kan Pilipinas** o **Philippine National Police Academy**, midbid man bilang  **PNPA**, iyo sarong pampublikong pankaligtasan na paadalan kun sain an mga naggradwar iyo magigin opisyal kan Philippine National Police (PNP), Bureau of Jail Management and Penology (BJMP) asin an Bureau of Fire Protection (BFP). An PNPA iyo naitogdas kan Agosto 26, 1977, sa rigon kan Seksyon 19, PD 1184 asin iyo naatasan na magtao nin tersyaryong lebel nin edukasyon sa mga Filipino na nagmamawot magin opisyal kan tolong bureau kan Department of the Interior and Local Government.

## Hilingon man
* Akademya Militar kan Pilipinas
* Akademya sa Bapor Pankalakalan kan Pilipinas
* Kolehiyo Estatal sa Aeronautika kan Pilipinas

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websityo

## Toltolan
Bhairava

Si **Bhairava** (Sanskrito: भैरव lit. 'fightful') o **Kala Bhairava** sarong Shaivite asin dios sa Vajrayāna na sinasamba kan mga Hindu asin Budista. Sa Shaivismo, siya makapangyarihan na kapahayagan, o avatar, ni Shiva na konektado sa pagkapara. Sa sistema nin Trika si Bhairava nagrerepresentar sa Supremong Realidad, na an kasingkahulogan kan Para Brahman. Sa pankagabsan sa Hinduismo, si Bhairava inaapod man na Dandapani ("[siya na nagkakapot kan] Danda sa [saiyang] kamot"), ta kapot niya an sarong tungkod o Danda sa pagkastigo sa mga parakasala, asin si **Svaśva**, na nangangahulogan "an tawo na ayam an lunadan". Sa Vajrayana Budhismo, siya konsideradong maisog na emanasyon nin bodhisatva Mañjuśrī, asin inaapod man na Heruka, Vajrabhairava, asin Yamantaka.

Pigsasamba siya sa bilog na India, Nepal, Indonesia, Sri Lanka asin Hapon saka sa Tibetano Budhismo.

## Toltolan
Manananggal

An **manananggal** sarong osipon na linalang sa Pilipinas na minasuway sa ibabang parte kan hawak kaini asin an saindang mga pangil asin pakpak nagtatao kaini nin garo bampira na hitsura. 

## Mitolohiya
An manananggal sinasabing makatakot, pirme makanos, pirme piglaladawan na babae, asin pirmeng kayang aboton an itaas na hawak kaiyan asin magsupang nin dakulaon na garo paniki na mga pakpak tanganing lumayog  sa banggi tanganing hanapon an mga biktima kaiyan. An tataramon na manananggal gikan sa taramon na Tagalog na tanggal, na boot sabihon "haleon" o "isuway," na literal na minasalin bilang "paratanggal" o "parasuway.." Sa kasong ini, "saro na nagsusuway."  An ngaran gikan man sa ekspresyon na ginamit para sa putol na lawas. 

Sinasabing an mananganggal pabor sa pagbiktima sa turog, bados na mga babae, na naggagamit nin madapit na garo probos na dila tanganing supsupon an puso nin mga fetus, o an dugo nin sarong taong turog. Ini man pigbibiktima an mga bagong kasal o mag-agom.  Dahil sa pagwalat sa altar, an mga aagumon na lalaki an saro sa mayor na target kaini. An babang putol na lawas nawawalat na nagtitindog, asin ini an mas maluya sa duwang bangang lawas. Kagan nin asin, palibutan nin pigrunot na bawang o abo sa ibabaw kan nakatindog na lawas nakakagadan kan linalang. Dangan an nasabing taas na lawas dai na kayang mag'iba liwat asin mapapara sa pagsirang kan saldang.
Adobo (Filipino)

Ang **adobo** (hali sa tataramon na Kastilang : "inatsara" o "kinilaw") saro sa mga pinakasikat na panira saka sa pa agi nin pagluluto sa lutuing Pilipino. Nilalaman ini nin karne, lamang dagat, o gulay na tigbababad sa haluan nin suka, tawyo, bawang, dahon nin laurel, saka paminta.  Tigpi-prito muna an karneng sangkap bago pakuluan sa tinimplang sabaw. Nabibisto ini paminsan-minsan bilang dae-opisyal na pambansang lutuin kan Pilipinas.
Duwende

An **duwende** sarong pigurang pantawo kan suanoy na panahon, may mga pagkakaiba gikan sa Iberiano, Ibero American, asin kulturang Filipino, kaagid kan mga *dwarves*, *gnomes*, o *leprechauns*. Sa Kastila duwende guminikan bilang sarong tataramon na dueño de casa o duen de casa, epektibong "kagurangnan sa harong," o tibaad hale sa kaagid na osipon na persona kan kulturang Visigoth o Swabian na nagtaong garo hitsurang "Tomte" kan tataramon na Swedish na konsepto bilang makaraw na espiritu na nag-eerok sa sarong istaran. 

An mga duwende midbid na parong arog kan doot asin saradit sana-bakong gayong mas dakula kisa sa burak-kundi tibaad bagohon an kadakulaan kaiyan na magin siring kadakula nin mga tawo o mas halangkaw pa ngani. Sa ibang rehiyon, anjanas kasin langkaw kan tawo.

## Toltolan
Ma Ying-jeou

Si **Ma Ying-jeou** (, namundag 13 Hulyo 1950) sarong  Taiwanes na politiko nagserbi bilang  presidente nin Republika nin Tsina poon 2008 abot 2016. Dati siya nagtukaw bilang ministro sa hustisya poon 1993 abot 1996 asin alkalde nin Taipei poon 1998 abot 2006. Siya nagserbi man bilang pamayo kan Kuomintang (KMT) poon 2005 abot 2007 asin poon 2009 sundo' 2014.

Si Ma enot ginana an pagkapresidente sa  58.45% kan popular na boto sa presidensyal eleksyon 
 nin 2008, asin naelehir giraray sa 2012 na nasikwit an 51.6% kan boto. Nagsumpa siya sa pwesto bilang presidente kan 20 Mayo 2008, asin man pinasumpa komo Pamayo kan Kuomintang kan 17 Oktobre 2009; siya nagdemitir bilang pamayo kan Kuomintang kan 3 Desyembre 2014. An termino ni Ma bilang presidente nagbunga nin maimbong na relasyon sa Mainland China. Siya an pinakaenot na lider kan ROC na nakipaghilingan sa sarong inkumbent na General Secretary of the Chinese Communist Party (pamayong lider nin PRC) kan siya nakaulay si Xi Jinping sa Singapur kan Nobyembre 2015. An duwang lider nagtinohan asin nag'aporan sa honoropikong ngaran na *[[Xiansheng]]* (Intsik: 先生, "Mister").
## Toltolan
Tikbalang

An **Tikbalang** (/ˈtikbaˌlaŋ/) (ini man **Tigbalang**, **Tigbalan**, **Tikbalan**, **Tigbolan**, o **Werehorse)** sarong linalang sa alamat na sinasabing lurok sa kabukidan. Iyan halangkaw na linalang na tawo na an payo asin mga kuko sa kabayo asin dae pantay na halabang kalamias, sagkod sa punto na an mga tuhod kaiyan nakaaabot sa ibabaw kan payo kaiyan kun iyan minaduko. Sa nagkapirang bersion, iyan pagbabago nin tiglaglag na omboyna ipinadara sa daga hale sa limbo. 

## Mga Kasaysayan
" Igwa man nin mga kalag, na inaapod nindang vibit; asin mga pyano, na inapod nindang Tigbalaang."

**Fr. Juan de Plasencia, Customs of the Tagalogs (1589)**

"450. *Sinda natatakot na gayo asin narererepresentar sa tigbàlang o bibit. Ini gotô, goblin, o devil; asin arog kan aram kaini an kabauhan kan mga Indian na ini, ginagaom na magluwas sainda sa kabukidan ngonyan sa guhit nin sarong gurang, na sinasabi sainda na siya an saindang dungo; Ngonyan bilang sarong kabayo; asin ngonyan bilang sarong higante. Bilang resulta, an mga Indian huli sa saindang grabeng takot naggigibo nin laen - laen na aksion dian, asin ginagamit an saindang mga rosaryo para sa manlaenlaen na artikulo na may superstisyosong halaga, arog baga nin mga buhok, doot, gapo, asin iba pang bagay, tanganing makua an gabos nindang motibo asin makabutas sinda sa gabos na peligro. Sa siring sinda nabubuhay sa salang paniniwala sagkod na bobooton nin Dios na an mga ministrong ebangheliko dai mag - aako sa sainda, na daing halaga [sagkod], huli sa mismong dakulang takot na pano kaiyan.*"

## Sa popular na kultura

## Mga toltolan

* 
*
Kinilaw

An **Kinilaw**, literal na "kinakakan nin hilaw", sarong hilaw na pagkakan gikan sa dagat na an pag-andam katutubo sa Filipinas. Inaapod man ini na Philippine ceviche huli sa pagkakaagid kaiyan sa ceviche sa Latin Amerika. Mas tama an terminong ini sa proseso nin pagluto na nagsasarig sa suka asin tagok nin prutas (sa Ingles, sitrus) sa pagbugtak kan mga sangkap, imbes na termino para sa sarong putahe, ta magagamit man ini sa pag - andam nin karne asin gulay. An mga putaheng Kinilaw parating kinakakan bilang pampagana bago magkakan, o bilang kakanon na kinakakan gamit an muro (Tagalog: pulutan) kapareha nin mga inomon na alkohol. Kun minsan an Kinilaw inaapod man na Kilawin, alagad dai ini dapat ikaribong sa pagkakan sa norteng Filipinas na inasal na karne.

## Regional na mga pangaran asin mga tradisyunal
An nagkapira sa pinakadaan na natadang kiniba hale sa habagatan na parte kan Visayas asin Norteng Mindanao, arog kan kinilaw nin Cagayan de Oro asin binakhaw kan Dumaguete. Pareho ini direktang gikan kan suanoy na mga metodo nin pag-andam kan Visayas arog kan ipinapahiling sa mga nadiskubreng arkeolohikal kan Butuan.


File:Kagay-anon Kinilaw.jpg|Traditional fish *kinilaw* gikan sa Cagayan&nbsp;de&nbsp;Oro
File:Kinilaw (Philippine raw fish in citrus juices and vinegar).jpg|*Kinilaw na malasugi*(marlin)
File:Fish kinilaw.JPG|*Kinilaw na malasugi*(marlin)
File:Vikings Kinilaw, At Vikings Megamall.jpg|Fish *kinilaw* na may sili
File:Ensaladang Lato (Seaweed Salad) - Philippines 2.jpg|*Kinilaw na latô*(sea grapes)
File:Gatapusojf1764.JPG|*Kilawin na pusô ng saging*(banana flowers)
File:Camote tops (talbos ng kamote).jpg|*Kinilaw nga galay sa camote*(dahon nin camote)
File:Ensaladang kangkong (morning glory salad, Philippines).jpg|*Ensaladang kangkong*(water spinach)


## Toltolan
Inasal na manok

An inasal na manok, midbid sana sa apod na **inasal**, saróng grupo kan mga Filipinong manok na panira na inaapod na *lechon manok*. Ini manok na tigmarinada na pinaghalo na calamansi, paminta, suka sa niyog asin annatto, dangan inihaw sa mga mainit na uring mantang sinasalo kan marinada. Pigseserbi ini gamit an bagas, calamansi, toyo, lana nin manok asin suka (parateng *sinamak* na suka, suka sa palma na dinokdok nin bawang, chili peppers asin *langkawas*). Sarong komun na putahe sa Visayas, ini popular asin espesyal sa syudad nin Bacolod, kun saen an sarong bilog na tinampo na saudan idinusay sa lokal na mga putahe, partikularmente an inasal. Sarong tanda sa sentro kan saodan mababasa an "Manokan Country" (literal "Chicken Country" sa Hiligaynon) An dakol na restawran bantog sa pagserbi nin inasal, arog kan Bacolod Chicken Inasal asin Mang Inasal, na guminikan sa Siyudad nin Iloilo.

An ginikanan kan popularidad nin inasal masususog sa Kalye Cuadra (Chicken Alley) sa Bacolod kan mga 1970. Minsan siring, igwa man nin nagkapirang pagkasaysay na isinasapeligro an pag - eksister nin inasal sa Fort San Pedro sa Iloilo durante kan peryodong kolonyal kan mga Kastila. Minsan siring, magkalaen an namit nin inasal kan duwang syudad. Dakul na tawo an nagtutubod na an inasal kan Bacolod medyo may maalsom an namit, mantang an Iloilo igwang may mahamis na namit; huli kaini, an namit kan inasal sa restawran nin Mang Inasal.

Kan Nobyembre 16, 2022, an inasal na manok ka pigdeklarang importanteng rogaring kultural kan Bacolod.

## Hilingon pa

** Inihaw
** List of chicken dishes
** List of spit-roasted foods

## Mga toltolan
Crispy pata

An Crispy pata sarong Filipinong putahe na prinitos na orig o a pinirisan nin orig o knuckles e na nagseserbi gamit an suka-toyo na sawsawan. Pwede iyan na iserbing sa okasyon o pan - aroaldaw na putahe. Dakul na restawran an nagseserbing nin boneless pata na espesyal na putahe kaagid na marhay kan German Schweinshaxe. 

## Hilingon pa

* 
* Bagnet
* List of deep fried foods
* List of Philippine dishes
* List of pork dishes
* Pata tim
* Philippine cuisine

## Mga toltolan
Kilawin

An ***Kilawin*** sarong klase nin pag-andam gamit an suka na katutubo sa Filipinas asin base sa karne o gulay. An Kilawin sa amihanan na Pilipinas naggagamit nin giniling na karne, tipikal na karne nin kanding, baka, damulag, karneng orig, asin manok. Kaano-ano ini sa kinilaw alagad dai kinakakan nin hilaw. An mga iyan sa parate bakong gayong luto kung iandam minsan man an karne luto na marhay. An karneng kilawin kinakakan na igwa nin papait (sa literal "pampapait"), parati apdo o sa paagi nin pagpuga nin nginuyang doot hali sa tulak nin hayop. Arog kan kinilaw, an parteng lutong karne inaandam na labas asin tama an paglinig. Arog kan kinilaw, an kilawin parating kinakakan bilang pulutan sa inuman, pampagana na kinakakan bago an mayor na luto. An mga gulay na kilawin igwa nin labanos, burak nin batag o berdeng tapayas bilang mayor na sangkap.

## Toltolan
Palosebo

An **palo-sebo** (hale sa Espanyol na kahoy/poase) sarong tradisyonal na kawat sa Pilipinas. An sarong lokal na parte kan mahalnas na palo hali iyan sa Kastilang cucaña. 

An kawat na ini parateng kinakawat nin mga aking lalaki durante nin sarong fiesta sa banwaan o sa espesyal na mga okasyon sa manlaenlaen na Probinsiya kan Pilipinas. Halaba asin tanos na mga palo na kawayan an pinakintab asin pinahalnas sa asayte, na sa alimpungsy kaini may sadit na bag na igwa kan premyo na nakagakod sa itaas. An bag pirmeng igwa nin kuarta, mahamis, o kawatan. Kun beses ginagamit an sadit na bandera imbes na an aktuwal na premyo, na itinatao sa nanggana pagkatapos kan kawat. 

An mga parakawat naghihingoang sakaton an palo tangani na makua an premyo, asin an siisay man na dai makaabot sa itaas diskuwalipikar. An nanggana iyo an nanggana sa pag-abot asin pagkua kan premyo o pagresibe kan bandera.

## Hilnga man
*Luksong baka

## Toltolan
Luksong baka

An **luksong baka** (Ingles: *jump over the cow*) sarong tradisyonal na kawat sa Pilipinas na guminikan sa Bulacan. Kalabot dian an pinakadikit na tolong parakawat asin an pinakadakol na sampulong parakawat, asin kalabot an paglukso ninda sa tawo na inaapod na baka, o "cow". An pangenot na pasohan kan mga parakawat iyo na mapangganang tumagbang sa baka na mayong pagduduta o pagkahulog.

Sa pagpoon kan kawat, an sarong parakawat pigdesignar na taya (it), o sa kawat na ini an bakang lala (cow). An mga parakawat maninigong likayan an pagduta o pagkahulog sa parakawat nin baka mantang naglulukso. An parakawat na baka dapat magpuon sa maluhod na posisyon (sarong parakawat nin baka matiko na nakaduta saindang mga kamot sa tuhod). An gabos na parakawat malukso sa baka sagkod na makalukso an gabos na parakawat. Pag nagibo na an inot na set nin paglukso sa baka, an parakawat nin baka luway-luway na mabuhat pagkatapos malukso sa parakawat nin baka. Solamente an mga kamot kan paluksohan an puedeng makadukot sa likod kan tawong nag - aarablay. Kun dai malikayan kan parakawat an pagkadukot o pagkatumba sa baka, sasalidahan ninda an parakawat nin baka na may nakaluhod na posisyon (sagkod 3), asin an kawat nagpapadagos sagkod na magdesisyon an gabos na parakawat na taposon an kawat.

## Toltolan
Patintero

An **patintero**, bisto man sa **harangang-taga** o **tubigan** (Pankinaban na palis: *An pagdulag sa impierno* o *Ulangon an paradalagan*) sarong kawat nin tradisyonal na mga aki sa Pilipinas. Kaiba kan tumbang preso, saro iyan sa pinakapopular na mga kawat sa luwas na kinakawat nin mga aki sa Pilipinas.

An Patintero hale sa tataramon nin Espanyol na tinta ("tint" o "ink") an apod sa mga kinurit na mga linya. An saro pang pangaran kaini iyo an tubigan, tubiganay, o tubig-tubig ("water [game]"), huli sa bagay na an mga linya sa gilid iyo man an komun na nagugusi kan daga gamit an tubig.

Kaiba sa iba pang ngaran para sa kawat an lumplumpas (Igoot), sabatan (Kapampangan), sinib o serbab (Ilokano), asin tadlas (para sa apat na parakawat) o birus-birus (para sa anom na parakawat) sa sirangan na Visayas.

## Toltolan
Eva Kaili

Si **Eva Kaili** (; namundag 26 Oktobre 1978) sarong Greyigong politiko na nagin myembro kan Parlamento Europeo poon pa kan 2014. Siya nagserbi bilang saro sa ikakag'apat na mga bise-presidente  Parlamento Europeo poon 2022 sagkod na siya naaresto kan Desyembre 2022 asin kinasohan sa kasong korupsyon, ini bilang parte kan Qatar na iskandal nin korupsyon sa Parlamento. Siya dati myembro sa Parlamento Heleniko poon 2007 abot 2012 asin bago kan saiyang karera sa politika, siya parabareta sa  Greek television channel MEGA Channel poon 2004 abot 2007. Pakaaresto saiya kan 9 Desyembre 2022, si Kaili pigdetenir sa Brussels sagkod na siya pinaluwas kan 14 Abril 2023 alagad may sulot na elektronikong bracelet asin paagi saiyang mga abogado saiyang pinaghimutikan an gabos na kargo saiya.

## Kaamayi kan buhay/Edukasyon

Si Kaili namundag Oktobre 1978 sa Thessaloniki sa mga magurang niyang sinda Maria Ignatiadou asin Alexandros Kailis. Siya igwang tugang na nguhod, si Mantalena, na CEO kan ELONTech, sarong organisasyon nag'aayog sa trabahong parlamentaryo ni Kaili dapit sa emerging technologies.

Si Kaili nag'adal arkitektura asin inhenyero sibil sa Aristotle University of Thessaloniki. Saiyang ipinadagos an saiyang adal sa University of Piraeus kun saen saiyang nakamit an Master of Arts degree sa  international and European affairs kan taon 2008.

## Toltolan
Bakunawa

An **bakunawa** sarong nilalang na nakaka-agid sa serpyenteng dragon hale sa mitolohika kan Pilipinas. Tinutubudan na ini ang may kawsa kan eklips, paglinog, uran asin makusog na duros. Nagsiserbing "geomantic calendar system" an kada hiro kan Bakunawa na hale pa sa suanoy na pagtubod kan mga Pilipino na nag-gigibo kadto nin mga shamanistikong ritwal kan mga babaylan. Ugwang kurong na ikog asin sarong sungay sa may dungo an pirmeng diskripsyon sa Bakunawa. Tinutubudan man na ini sarong serpyente kan dagat, ang iba man na mga tawo nagtutubod ini nakaistar sa langit o sa impyerno.   

Huli sa nag-oorog na relasyon sa negosyo sa Timog na Asya asin sa pag-orog kan mga Indyano sa Habagatan-subangan na Asya, an Bakuwa sa huri nagin nang midbid sa Nāga, Rahu, asin Ketu kan mitolohiyang Hindu-Budhista.
Unibersidad Estatal kan Rawis nin Bataan

An **Unibersidad Estatal kan Rawis nin Bataan** o **Bataan Peninsula State University** (**BPSU**) iyo saro sa mga unibersidad estatal kan probinsya nin Bataan, Filipinas. Saro ining konglomerasyon kan mga institusyon nin halangkaw na edulkasyon sa Bataan.

Bago an pagpalis, an BPSU igwa nin tolong kampus; duwa iyo namomogtak sa Syudad nin Balanga habang an ikatolo yaon sa Orani, Bataan. An pagpasa kan RA 9403 iyo nagresulta sa paghiwas kan mga kampus nin BPSU bilang an Akta nagsalak sa Bataan State College sa Dinalupihan asin an satelayt kampus kaini sa Abucay.

An unibersidad naitogdas sa paagi kan *Republic Act 9403* na napirmahan bilang ley kan 22 Marso 2007.

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websityo 

## Toltolan
Naradiya Purana

An ***Naradiya Purana*** (Sanskrito: नारदीय पुराण, *Naradiya Purana*) o ***Narada Purana*** (Sanskrito: नारद पुराण), an duwang tekstong Vaishnavismo na nakasurat sa tataramon na Sanskrito. An saro sa teksto inaapod man na Major Purana, na pig-aapod man na Mahapurana mantang an saro pa inaapod na Minor Purana (*Upapurana*), inaapod man na *Brihannaradiya Purana*.

Bakong arog kan kadaklan na Purana na ensiklopediko, an tekstong Brihannaradiya (80%) nasesentro sa pagsamba ki Vishnu, mantang an tekstong Naradiya kompwesto nin 41 kapitulo (20%) sa pagsamba ki Vishnu asin an ibang mga kapitulo (80%) nasasakupan an mahiwas na tema kabali an dakulang kompilasyon kan Mahatmya (giya sa pagbyahe) pasiring sa mga templo asin lugar sa may gilid kan salog na Ganga asin sa kataraid na mga rehiyon.

Bisto an Naradiya Purana sa pagdedikar nin desiotsong kapitulo sa iba pang Puranas, sarong bilog na kapitulo na sinusumaryo an lambang mayor na Purana. Bisto man ini sa mga bersikulo kaini na pigrurukyaw an Budha sa kapitulo 1.2.

## Toltolan
Maria Lvova-Belova

Si **Maria Alekseyevna Lvova-Belova** (, ; namundag 25 Oktobre 1984) sarong Rusong politiko na nagtutukaw bilang  Presidential Commissioner for Children's Rights sa Rusya poon pa kan 2021.

Kan 17 Marso 2023, an International Criminal Court nagpaluwas nin mandamyento de aresto para sa pagdukot nin mga aki o ilegal na deportasyon nin mga aki haleng Ukranya dinara sa Rusya durante kan 2022 Rusong pagsakyada sa Ukranya.

## Pagkaaki asin dating mga katongdan
Si Lvova-Belova namundag kan 25 Oktobre 1984. Namundag asin nagdakula sa Penza, si Lvova-Belova naggradwar sa A. A. Arkhangelsky College of Culture and Arts kan 2002 bilang konduktor. Poon 2000 abot 2005, siya nagtrabaho komo sarong maestra sa paggitara sa sarong pang-aki na eskwelahan nin musika sa Penza. Siya katuwang-kagmukna kan kan "Blagovest", sarong organisasyon publiko sa Penza na na naghihimong marahay an pagsararo kan namamanwaan."

## Karera sa politika
Poon 2011 abot 2014 asin poon 2017 sundo' 2019, siya myembro sa Civic Chamber of Penza Oblast, na an huring pagtukaw nagin man siyang myembro sa Civic Chamber of the Russian Federation. Kan 2019, siya naelihir kapwa-pamayo kan  All-Russia People's Front sa lebel na rehiyonal.

Kan 2019, si Lvova-Belova nag'apil sa Partidong United Russia, asin ngani an saiyang pag'apil ginibo kan 23 Nobyembre kun saen an ID kard niya tinao pa ni Primer Ministro Dmitry Medvedev). Kan 24 Nobyembre, siya naelihir sa Presidium of the General Council of the United Russia, asin pa nagin kapwa-pamayo igdi. Kan Septyembre 2020, siya liwat naelihir bilang gobernador nin Penza Oblast asin man si Ivan Belozertsev pignombrahan siya kaapil sa Federation Council of Russia representado an Penza Oblast. Pakaeleksyon sa  2021 snap eleksyon, siya liwat pignombrahan sa dating kargo ni  Oleg Melnichenko.

### Children's Rights Commissioner sa administrasyon ni Putin
Kan 27 Oktobre 2021, si Rusong presidenteVladimir Putin pignombrahan si Senador Maria Lvova-Belova bilang federal Commissioner for Children's Rights, sarong bulan pakalihis na si dating maykapot kan pwesto si Anna Kuznetsova nagin nang  MP.

## Toltolan
Kadikloman

An **kadikloman** o **diklom**, iyo an direktang kabaliktaran nin liwanag, tinatawan nin kahulogan na kadaihan nin iluminasyon, kadaihan nin naheheling na liwanag, o ibabaw na nagsasarumsom nin liwanag, arog baga kan itom. 

An panhiling nin tawo dai nakakamidbid nin mga kolor sa mga kamugtakan na marumirom an liwanag nin huli ta an sensitibo sa kolor na mga selula na photoreceptor sa retina bakong aktibo kun bakong kombenyente an grado nin liwanag, an hiwas kan bisywal na persepsyon nanonongod sa *scotopic vision*.

An emosyonal na reaksyon sa kadikloman nagkawsa nin metapahorical na mga paggamit kan terminong iyan sa dakol na kultura, na parateng ginagamit tanganing iladawan an mamondo o nakakauyam na pagmate.

Manongod sa panahon nin pagkaaldaw, nangyayari an biyong kadikloman kun an Saldang labi nang 18° sa ibaba kan abot tanaw, na mayo kan mga epekto nin twilight sa langit kun banggi.

## Siyentipiko

### Persepsyon
An persepsyon sa kadikloman nagkakalaen sa simpleng kadaihan nin liwanag huli sa mga epekto kan after images sa persepsyon. Sa pagmate, aktibo an mata, asin an kabtang kan retina na unstimulated nagpoprodusir nin komplementaryong afterimage.

### Pisika

Sa sinasabi kan pisika, an sarong bagay soboot madiklom kapag iyan nagsarumsom nin photons, nagigin dahelan para iyan maglataw na marumirom kompara sa ibang mga bagay.  Halimbawa, an pintura na matte black dai nagrereflect nin nahihiling na liwanag asin minalataw na madiklom, kun saen an puting pintura minareflect nin dakol na liwanag asin minalataw na maliwanag. Para sa dakol pang impormasyon, hilingon an arok. An sarong bagay posibleng maglataw na madiklom, alagad posibleng iyan magin maliwanag sa frequency na dai na mamansayan kan mga tawo.

Igwa nin limitadong gunuan nin liwanag an sarong lugar na madiklom, kaya masakit na mahiling an mga bagay. An labing pagkabalad sa alternating liwanag asin kadikloman (banggi asin aldaw) nagin dahelan nin mga nagkapirang ebolusyonaryong pagkatuod sa kadikloman.  Kapag an sarong vertebrate, siring kan tawo, luminaog sa lugar na madiklom, an saiyang pupils minadakula, na nagtutugot na lumaog an dakul na liwanag sa mata asin paurogon an night vision. Siring man, an selula na nakaka-detect nin liwanag sa mata nin tawo (rods and cones) ma-regenerate nin dakol na unbleached rhodopsin kapag natutuod sa kadikloman.

Sarong siyentipikong sukolan kan kadikloman iyo an Bortle scale, kun saen iniindikar an kabanggihon kusog kan liwanag kan langit asin mga bitoon sa sarong partikular na lokasyon, asin an pagigin posibleng maobserbaran an langitnon na mga bagay sa lokasyon na iyan.

An materyal na inaapod na Vantablack iyo an saro sa pinakamadiklom na substances an bisto, nagsasarumsom nin hanggan sa 99.965% nin nahihiling na liwanag (sa 663&nbsp;nm kun an liwanag perpendikular sa materyal), asin pinaurog kan Surrey NanoSystems sa Reyno Unido. The name is a compound of the acronym VANTA (vertically aligned nanotube arrays) and the color black.

## Toltolan
Oleg Khorokhordin

Si **Oleg Leonidovich Khorokhordin** (; namundag 3 Abril 1972), sarong Rusong politiko na sa presente iyo an nagseserbing Pamayo kan Republika Altai poon pa kan 20 Marso 2019.

## Biograpiya

Si Oleg Khrokhordin namundag sa Glushinka sa Altai Krai kan 3 Abril 1972. 

## Kaamayi nin buhay/Karera

Poon 1988 abot 1989, siya nagtrabaho bilang dyanitor sa sarong eskwelahan sekundarya Nu. 106 sa Barnaul, dangan nagin eskribyente sa Leninsky District Court of Barnaul.

Kan 1989–1990 siya parahirahay segunda kategorya sa Altai Engine Plant.

Poon 1990 abot 1992, siya nagserbi sa Hokbong Ruso na destino sa serbisyo sa Ukraine.

Kan 1993, pakaserbi sa hokbo, siya nagtrabaho kabangang taon bilang karpentero-mason segunda kategorya sa   SU Barnaul thermal power station. Siya nalipat komo tsuper parehong taon.

Kan 1994 siya ilinipat sa PFC “Altaienergostroy” komo tsuper.

Kan 1997, siya ilinipat sa pwestong Pamayo kan Seksyon Nu.2 sa “Trading House Altaienergostroy”.

Poon 1997 abot 2002 siya nagin direktor kan Altai Energy Trading House.

### Edukasyon

Kan 1999, siya nag'adal sa Faculty of Economics sa Altai Academy of Economics and Law.

Kan 2000, siya nagin estudyante sa Department of State and Municipal Administration kan Altai Academy of Economics and Law.

Kan 2003, nakamit niya an postgraduate na adal sa Departamento nin Administrasyon Publiko sa Russian Academy of Public Administration sa lindong kan Presidente nin Russian Federation, kun saen saiyang pighustong surog an saiyang tesis bilang kandidato sa degree nin sociological sciences na an tema “State and small business: interaction in the formation of personnel potential (sociological analysis)”.

Poon 2012, siya nagtatrabaho sa council of the federal network bilang operador sa lado nin nabigasyon sa GLONASS NP.

## Karera politikal

Kan 20 Marso 2019, siya nanombrahan temporaryong Pamayo kan Republika nin Altai kan Chairman kan gobyerno nin  Republik nin Altai bago siya nagtukaw sa pwesto huli sa panggana sa eleksyon komo Pamayo kan Republika nin Altai, Chairman kan Gobyerno kan Republika nin Altai. 

Eleksyon regular ginibo para sa Pamayo nin Republika nin Altai sa tuyong aldaw na ika-8 nin Septyembre 2019.. 

## Pamilya

Si Oleg naagom si Svetlana Aleksandrovna, nma an huri nagtapos adal sa Moscow State University. Igwa sindang duwang aki, saro babae asin saro lalaki, Danila Khorkhordin, namundag 1990, asin si Yaroslava Khorokordina, namundag kan 1998. Kan September 2013, si Danila nag'aadal sa ika-2 taon sa ekonomiks sa Moscow State University, mantang si Yaroslava yaon sa ika-5ng grado.

## Personal na buhay

Siya mahilig sa martial arts, alpine skiing, hunting bilang pag'aling-aling.

## Toltolan
Pagkawara ni Emanuela Orlandi

Si **Emanuela Orlandi** (namundag 14 Enero 1968) sarong Batikanong tin-edyer na 
misteryosong nawara' kan ini papuling harong hale sa leksyon pag'adal nin flauta sa Roma kan 22 Hunyo 1983. Poon kaidtong pagkawara' hanggan ngonyan mayong nakakapagsabi kun haen siya, gadan na o buhay pa.  Igwa man daang nakaanyap sa 15 anyos na aking si Orlandi na an saro kaini nahiling daa sa laog mismo kan 
Syudad nin Batikano alagad urusipon sana man. An pagkawara' kan aking babae nagbunga nin kadakulkadul na hunahuna, na yaki imbwelto igdi an terorismo internasyonal, organisadong krimen sa Italya, an Banco Ambrosiano, an pakana' mismo sa laog kan Simbahan Katoliko na may tinatago huli sa iskandalo sa seks.

An pamilya Orlandi, en partikular si Pietro Orlandi (tugang ni Emanuela), higot na pinaninindogan na an Batikano may naaraman nanggad kan pangyayari asin igwang pigririrong. An Batikano man matagas na daing pinapahayag asin sinasabing mayo ini imbwelto sa pagkawara' kan aki, alagad sa lawig nin mga taon, may mga boses sa laog kan Simbahan Batikano na igwang persona igdi an nakakaisi kan tunay na nangyari.Ngonyan na taon 2023, apat na polong taon poon kan mawara si Emanuela Orlandi, na kuta nag'eedad nang 55, an Siyudad  nin Batikano nagbukas nin opisyal na imbestigasyon sa primerong bes sa paghuhurot mismo ni Santo Papa Francis.

## Mga panluwas na takod

* Pelikula dapit sa pagkawara nin Emanuela Orlandi (Netflix). Kinua 2023-04-19.
* Bareta sa Newsweek dapit ki Emanuela Orlandi. Kinua 2023-04-19.

## Toltolan
Enhanced Defense Cooperation Agreement

An **Enhanced Defense Cooperation Agreement** (EDCA) sarong kasunduan sa pag-ultanan kan Estados Unidos asin kan Filipinas para magbilog kan pag-aalsa kan mga Amerikano-Filipino. An kasunduan minatugot sa Estados Unidos na mag-itok an saindang mga tropa sa Filipinas para sa halawig na pag-istar asin pagtugot sa Estados Unidos na makapagtugdok asin magpadalagan nin mga pasilidad sa mga base sa Filipinas para sa mga pwersang Amerikano sagkod Filipino. An U.S. dai tinotogotan na mag-establisar nin ano man na permanenteng base militar. An Filipinas igwa nin mga personaheng nakaaabot sa mga bapor asin eroplanong Amerikano.

An EDCA sarong dagdag na kasunduan sa nakaaging Visiting Forces Agreement. An kasunduan pinirmahan kan Philippine Defense Secretary Voltaire Gazmin asin E.U. Ambassador sa Filipinas na si Philip Goldberg sa Manila kan Abril 28, 2014, sinundan kan pagbisita ni Presidente Barack Obama kan aldaw man sanang idto. Kan Enero 12, 2016, an sinusuportaran kan Korte Suprema kan Filipinas an konstitusyonalidad kan pag-uyon sa 10-4 na boto. Kan 26 Hulyo 2016, an Korte Suprema kan Filipinas nagdesisyon na may pinalidad na konstitusyonal an pag-ooyon.

Si Evan Medeiros, an senior director kan U.S. National Security Council para sa mga pagkikipagrelasyon Asyano nagsabi sa The Washington Post na nagsasabi, "Iyo ini an pinaka-importanteng pag'ooyon sa depensa na tinapos ta sa Filipinas kan mga dekada.

## Toltolan