open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bagyong Ondoy

An **Bagyong Ondoy** (nginaranan sa luwas kan Filipinas na Bagyong Ketsana) iyo an ikaduwang pinakagrabeng bagyo tropikal sa laog kan  panahon nin pagbabagyo, taon 2009. Ini nagdara nin destrosong nag'abot $1.09 bilyon, 747 an binawian buhay. An unos na ini iyo an ika-16 na bagyo tropikal sa laog kan taon 2009 asin ikaduwa sa kusog sa mga bagyong nag'aragi sa sinabing taon igdi sa Filipinas. Masabi pa, ini an bagyong nagratak na husto sa Kamanilaan na nadaog pa sa isog an Bagyong Yoling (Bagyo Patsy) kan taon 1970. An bagyo Ondoy grabe an tubig na binagwak sa Manila asin paralibot na nagresulta sa hararom na baha na an tubig nagsinap-sinap na sa mga barisbisan asin ikaduwang eskalon kan mga harong, mala ta 288 katawo an nalamos, pirang ribong harong an narogba.

Sa halaga nin kwarta, ginagaom na dai mababa sa Php 23 bilyon an kawa'ran sa pagkaraot kan mga infraestruktura asin sa agrikultura asin dai pa kabali diyan an mga pribadong pagsasadiri na nakadamay sa pag'agi kan bagyo.

An bagyo naghugmak kan Septyembre 26, 2009 sa pagdolonan kan Aurora asin Quezon dara an sentrong duros na 105 kph asin may hogobohob na duros na 135 kph, dangan nagbaktas sa Central Luzon nin dose oras asin nagpawara sa may kosa kan Zambales. Ini nagkawsa nin mahiwas na perwisyo gibo kan mahibog na bagwak nin uran na nagresulta sa harararom na baha asin pagturumpag kan mga naglumoy na daga.

Pagluwas sa Filipinas ini rinadas pa an parte kan Byetnam, Kambodya asin Laos.

## Mga panluwas na takod

* http://www.nasa.gov/mission_pages/hurricanes/archives/2009/h2009_Ketsana.html  NASA- Hurricane Season 2009. Kinua 05-08-14
* http://www.rappler.com/newsbreak/39948-by-the-numbers-ondoy-habagat-2012-2013 By the Numbers: Ondoy, Habagat 2012, 2013. Kinua 05-08-14
* http://www.gmanetwork.com/news/story/173215/news/nation/storm-ondoy-makes-landfall-causes-widespread-flooding Storm Ondoy Makes Landfall Causes Widespread Flooding. Kinua 05-08-14

## Toltolan
Severo Cea

Si **Severo Cea** sarong pulitiko, nagin alkalde kan Tigaon, Camarines Sur kan taon 1920. Siya tugang ni Paz Cea de Conde asin ni Amparo F. Cea, na an huri ina ni Gualberto Manlagnit.

Sa kandidatura niya pagka'alkalde, nadaog niya si Felix Plazo.

## Toltolan
Nuri al-Maliki

Si **Nouri Kamil Mohammed Hasan al-Maliki** (Arabo: نوري كامل محمد حسن المالكي‎; namundag kan Hunyo 20, 1950), na bisto man sa apod Jawad al-Maliki (جواد المالكي) o Abu Esraa (أبو إسراء), iyo an dating Primer Ministro kan Irak asin  Sekretaryo-Heneral kan Partidong Dawa Islamiko. Al-Maliki asin an  saiyang gobyerno nagsangle sa gobyernong transisyonal nin Irak. An enot niyang gabinete inoyonan kan Asamblea Nasyunal asin  siya nagsumpa kan Mayo 20, 2006. An ikaduwa niyang gabinete  kun saen siya pa an nagkapot kan katongdan na Ministro Interior temporaryo, Ministro sa Depensa temporaryo, asin Ministro temporaryo kan Seguridad Nasyunal, pinag'oyonan  kan  Desyembre 21, 2010.

Si Al-Maliki nagpoon kan  saiyang karera komo sarong Shia'ng dissident sa irarom kan  rehimen  ni Saddam Hussein kan mga huri na kan 1970 asin naglataw na gayo kan siya duminulag sa sentensyang kagadanan asin nagluwas sa Irak na uminabot 24 taon.  Kan yaon siya sa luwas, nagin siyang senior na lider kan Dawa, asin  siya an nagkoordinar kan mga aktibidad kan  mga gerilyang tumang ki Saddam asin  siring man nakipagtrato nin husto sa mga Irano asin Siryang mga opisyal na saiyang hinagad an tabang sa pagpatalsik ki Saddam sa poder. Si Al-Maliki nakipagtrato man sa Estados Unidos asin sa mga pwersang koalisyon sa Irak hanggan 2011 kan pahale na ini. 

Alagad kan panahon niya bilang lider sinasabing dai niya makua an pakikibunyog sa saiyang gobyerno kan ibang mga grupo arog kan mga Sunni asin mga Kurd ta sobrang pinapaorog niya an saiyang grupong Shia. Kaya an Irak parasâ asin daing toltol na unidad kan magbutwa an islamikong pwersa na inapod na Estado Islamiko asin an huri nagdakula na gayo asin nasakop kan pwersa kaini an mahiwas na parte man sa Sirya asin Irak. Sa nagdadangadang na homâ sa gobyernong Irak haros mayong pusog na pag'atubang asin pagsabat sa pwersang nagdadakula kan Estado Islamiko huli ta siriblag na an Irak asin kulang na an pagtubod sa liderato ni Al-Maliki. Mala ta an Estados Unidos asin Iran pareho na nagboses patin mismo mga kaapil sa saiyang partido na magbabâ na sa pwesto si Al-Maliki tangani makaporma na nin bagong gobyernong buronyog. Habo pa man kuta magbutas alagad kahuri-hurihi, kan  Agosto 14, 2014, siya nagdemitir na. An napupusoan na masangle saiya iyo si Haider Al-Abadi.

## Mga panluwas na takod

* http://www.jihadwatch.org/category/islamic-state-of-iraq-and-syria Kinua 15-08-14
* http://online.wsj.com/articles/u-s-says-islamic-state-now-threat-to-west-1408059334 Kinua 15-08-14
## Toltolan
Mindorong talapang

An **Mindorong talapang** o *Philautus schmackeri* sarong sari nin talapang na napipisan sa pamilyang Rhacophoridae. Ini natural sa Filipinas asin mas nakukua sa Mindoro. An natural niyang estaran yaon sa subtropikal asin tropikal na mga kadlagan na alumahad. Sinasabing an talapang na ini padikit na asin napupuho na huli sa pawara na an mga kakadlaganan. Ini, alagad, lakop pang gayo sa probinsya nin Camarines Sur, Filipinas asin posible sa kahiwasan kan Ronang Bikol.
## Mga panluwas na takod

* http://thewebsiteofeverything.com/animals/amphibians/Anura/Rhacophoridae/Philautus-schmackeri Kinua 12-08-14
* http://zipcodezoo.com/animals/p/philautus_schmackeri/ Kinua 12-08-14

## Toltolan
Hapo

An **Hapò** (sa Ingles, asthma, haleng Gryegong ἅσθμα, paghalhal) sarong natnat na helang kan agihan nin hinangos na namimidbid sa iba-iba asin balikbalik na sintomas, pagkabara kan duros nin hinangos asin paghigot kan bronquial na kabtang sa halanuhan. An parating sintomas igdi iyo an paghagok, pagkaho-kaho, paggabat kan daghan asin pag'agaw nin paghangos.

## Paliwanag kan nangyayari sa hapoon

An hapo mas masasabotan kun pano naabot kun isihon an istruktura kan mga parte na pasiring sa bagâ. Ini mga tubo na iyo an agihan-duros asin nagdadara kan hinahangos na ayre palaog asin paluwas sa bagâ. An mga hapoon lanog an mga aagihan-duros kaya an mga ini nagatok saka sensitibo sa mga anoman na bagay na nahihigop. Pag an aagihan-duros sa siring na pangyayari nadodolidot, an mga muscles sa palibot nahigot asin napuyos na naresulta sa pagdikit kan pagbulos kan duros palaog. An paggatok pa kaini narandan asin napasadit pang orog sa agihan. Bunga kaini nadakul an pagluwas nin kagad na nakakaagid sa mapulot asin mahibog na sipon (pero bako man sipon) asin orog na nasulat sa dalan nin ayre. An pagdurungan kaining mga reaksyon naresulta sa sintomas nin hapo asin  nataong kasakitan sa normal na paghangos.

## Mga panluwas na takod

*http://www.webmd.com/asthma/ Kinua 13-08-14
*http://www.medicalnewstoday.com/info/asthma/ Kinua 13-08-14
*http://www.lung.org/lung-disease/asthma/Kinua 13-08-14

## Toltolan
Langkawas

An **langkawas** o **langkwas** (*Alpinia galanga*; Ingles, blue ginger, greater galangal) sarong tinanom na an gamot ginagamit rekado o pagtaong namit sa mga kakanon arog kan tinomtoman. An unod kaini maharang-harang na manamisnamis. Ini naabot duwang metro an langkaw asin an dahon nakakaagid sa dahon uraro kaya lang mas matipanas. Sinasabing an katagang "langkawas" kaagid mansana sa Indones na tataramon na "lengcuas".

Tal na tubo sa Habagatan Asya asin Indonesya, ini pigtatanom man sa Malaysia, Laos asin Tailandya. Mas bisto sa apod na "galanga" sa luwas kan  Filipinas, ini inaapod man *laos* sa Indonesya asin iyo an pinakakomun na gamit sa luto. Sa Manipuri, inaapod na *kanghu* asi  sa Myanmar, "Pa De Kaw".

An unod (rhizome) kaini komun na ingrediente sa mga Thai na curry kun saen dai luto na ginigiris-giris asin rinurunot dangan rinaramas sa curry. An *rendang* kan  Indonesya parati sinasalakan kan galangal o langkawas.

## Bulong
Ini uso man sa Filipinas na dinodokdok o rinurunot an unod kaini asin ginugusgos o hinahaplas sa mga helang kan kublit arog kan  bu'ni o panaw.

Ini napagaraman na pwedeng panghaleng kulog (analgesic), panggadan sa bakterya (antibacterial), pangpakupos sa mga gatok (anti-inflammatory), panlaban sa pagpupuros (antispasmodic), pampaihi (diuretic), nakawsa nin sobrang baba asin  bakong normal na presyon (hypotensive), pampalogyat kan hirigot na mga masel asin pampukaw sa hiro kan uterus.

## Mga panluwas na takod

* http://www.rawpaleodietforum.com/omnivorous-raw-paleo/galangal-langkawas-discussions/ Kinua 16-08-14
* http://www.tkdlph.com/index.php/ethnopharmacological-data/2014-03-18-02-18-58/capiz/article/9771-langkawas Kinua 16-08-14

## Toltolan
Paul L. Smith

Si **Paul Lawrence Smith** (Everett, Hunyo 24, 1936 – Ra'anana, Abril 25, 2012) dating sarong Amerikanong entertainer.
Robin Williams

Si **Robin McLaurin Williams** (Chicago, Hulyo 21, 1951 – Paradise Cay, Agosto 11, 2014) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Robin Williams
Shelley Duvall

Si **Shelley Alexis Duvall** (Houston, Hulyo 7, 1949) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga gawad asin nominasyon
Haider Al-Abadi

Si **Haider Al-Abadi** (o, al-'Ibadi; Arabic: حيدر العبادي‎) sarong Iraki na pulitiko asin tagataram kan Partido Dawa Islamiko. Siya nanominar na magtukaw komo Primer Ministro kan  Irak kan Agosto 11 2014 ni Presidente Fuad Masum.

Si Al-Abadi nanombrahan na Ministro sa Komunikasyon kan  Namamayong Konseho nin Irak kan Septyembre 1, 2003. Siya sarong moslem na Shia, inhenyero sa elektroniko na may Doktorado hale sa Unibersidad nin Manchester, Reina Unido, kan taon 1980. Si Al-Abadi nagpirmi sa London bilog na panahon na si Saddam Hussein iyo pa an namamayo.

Kan yaon siya sa London hanggan 2003, iba-iba an nakaptan niyang trabaho asin pinagkasibotan. Nagtrabaho siya sa sarong kompanyang pantransportasyon nagdedesensyo sa pagplano kan industriya (1993-2003), nagin sarong  konsultant dapit sa pagkapot nin personahe (1987-2003), namayo sa sarong research sa London (1981-1986), nagparehistro nin patent sa London dapit sa rapid transit system(2000), asin natawan nin grant kan UK Department of Trade and Industry (1998).

Siya saro sa lider kan Partido Dawa Islamiko, pamayo kan opisina pulitiko kaini asin parataram kan 
partido. Nagin siyang kaapil igdi kan  1967 asin parte kan liderato poon pa kan 1979. An rehimen Baath ni Saddam Huseein ginadan an duwa niyang tugang asin  pigpreso nin  sampolong taon an saro pang tugang.

Pagbalik niya sa Irak, nagin siyang Ministro sa Komunikasyon sa panahon na itinindog an Koalisyon Probisyonal na Awtoridad kun saen nagboboot na ikaag sa kamot pribado an mga kompanyang sadiri kan Estado alagad siya, ka'oyon an 25 pang kaapil sa Namamayong Konseho, nagprotesta asin dai nagkuyog sa rason mayo pang permanenteng gobyerno natotogdas. Alagad an Awtoridad na pinamayohan ni Paul Bremer, na iyo an sinubol kan Estados Unidos mamayo kan Irak kan napatalsik na si Saddam Hussein, nagbilog nin  gobyerno na mas sunod-sunoran sa Probisyonal na Awtoridad na kapot ni Bremer. Si Al-Abadi pigdoon na sa oras na may gobyernong Iraki na may tunay na soberania na, pwedeng magboot o magsayuma sa mga lisensya na itinugot mangyari kan si Probisyonal na Awtoridad, bagay na nagpahiling na si Al-Abadi may sadiri man paninindogan asin bakong "tawo-tawo sa posporo".

Kan taon 2006, nagin siyang advisor sa Primer Ministro kan Irak alagad kan magputok an pagbungkaras kan mga militanteng jihadistang moslem ining taon na 2014, an inapod na Islamic State, asin nagparapansakop nin mga teritoryo sa Sirya asin Irak, nataraka an Primer Ministro kan  Irak na dai niya ngani magkaburogkos sa saiyang liderato. Igdi nagpoon magboses an dakul na sektor na an Primer Ministro, si Nouri Al-Maliki, dapat magbaba na sa pwesto. Si Al-Abadi an napusoan na magsalida saiya.

## Toltolan
Palagadan

An **palágádan** sarong klaseng paroy na baranáy (o pwede man may barayting pulotan kaini), alagad ini mairom sa kolor kun binagás na, asin nagkokolor lila kun luto na. Ini parati sinasalák sana man sa mga sinapnang pulotan o mga lutong koro-kakanon arog kan ibos, latik, binotong, sinuman ngani magtaong kolor asin hamot ta an bagas na ini mahamot an hamyo.

An palagadan, siring sa bursigi, sarong paroy na mas natubo sa badáng asin sa mga bakilid na lugar kan bukid, bako sa kabâsan o sa lugar na matubig.
Apl.de.ap

Si **Allan Pineda Lindo** (namundag Nobyembre 28, 1974), bantog sa propesyonal na bansag niyang apl.de.ap (sinasayod: /æpəldiæp/), sarong Filipino-Amerikanong parakanta, rapper, prodyuser nin mga plaka, asin bantog na gayo komo kabali sa hip hop na grupong The Black Eyed Peas, na nakasikwit na nin Grammy Award kan taon 2010.

## Toltolan
Bochotnica

An **Bochotnica** (AFI [bɔxɔtˈnit͡sa]) sarong village sa sur-subangan kan Poland na namomogtak sa tahaw kan Pulawy asin Kazimierz Dolny sa Wisla. Ini sa laog kan Lublin Voivodship asin igwang 1,076 na namamanwaan (2015).
Concepcion, Tsile

An **Concepcion** (sa Espanyol: *Concepción*) sarong importanteng ciudad sa Sentral-sur nin Tsile asin kapitolyo nin Bío-Bío region. Segun sa sensus kan 2002, igwang 216.061 katawo.


File:Centronocheconce.jpg|
File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Mga takod panluwas
* Concepción - Website (Espanyol)
Valparaiso

An ciudad nin **Valparaiso** (sa espanyol: Valparaíso) kapitolyo kan region nin Valparaiso, Tsile. Segun sa sensus kan 2002, igwang 270,242 na katawo.

## Mga takod paluwas
* Commonscat:Valparaíso
* municipalidaddevalparaiso.cl (espanyol)
* ciudaddevalparaiso.cl (espanyol)
Sotero Laurel

Si **Sotero Cosme "Teroy" H. Laurel II** (Septyembre 27, 1918 - Septyembre 16, 2009) sarong Filipinong pulitiko asin  edukador. Siya nagsirbeng Senador poon 1987 abot 1992, kun saen poon 1990 abot 1991 siya an President pro tempore. Si Laurel aki kan si dating Presidente kan Filipinas na si Jose P. Laurel asin siya an matuang tugang kan si dating Bise Presidente na si Salvador Laurel. Siya may gaha na "Teroy".

## Toltolan
Daniel Matsunaga

Si **Daniel Kenji Matsunaga** (namundag, Nobyembre 28, 1988) o **Daniel Matsunaga** sana, sarong Brasiliano-Hapon na aktor asin modelo. Nabisto siyang gayo igdi sa Filipinas kan siya natampok sa magasin na Cosmopolitan Philippine sa isyung Septyembre 2009 sa "Cosmo Men" na suplemento. Poon kaidto siya nagtrabaho na sa Filipinas bilang sarong aktor asin natawan kan GMA Network nin mga proyekto sa TV drama. Nagin man  siyang kontratadong aktor sa TV5 kan Hunyo 2012. Nagluwas man siya sa magkapirang mga pasale sa ABS-CBN asin man sa mga sine.

Bilang sarong atleta, siya nagpapel na midfielder para sa Kaya F.C. sa Dibisyon 1 kan United Football League. Alagad enot siyang nagkawat sa Dibisyon 2 Team Socceroo kan 2011 asin  naglipat sa Dibisyon 1 Pachange Diliman kan taon 2012 UFL Cup, bago siya nagbalyo sa Stallion kan taon 2013 na karawat.

Kan Mayo 17, 2014, si Matsunaga nag'entra sa Pinoy Big Brother kan ika-21ng aldaw bilang ikatolong celebrity asin ika-18ng opisyal na housemate kan PBB: All In. Katapos-taposi, kan Agosto 24, 2014, siya an napili asin guminana bilang Big Winner sa apat na mga finalista.

## Mga pasale sa telebisyon

## Mga pelikula
**[[D' Survivors]]* (2010)
**[[Sisterakas]]* (2012)
**[[The Bride and the Lover]]* (2013)
**[[She's the One (2013 film)|She's the One]]* (2013)
**[[Darna (2014 film)|Darna]]* (2014)
## Toltolan
John Phelan

Si Fr. **John Joseph "Jack" M. Phelan**, S.J., (Agosto 31, 1922 - Nobyembre 6, 2005 ) na inaapod man Fr. Jack, sarong heswitang Amerikano na nadestino sa Ateneo de Naga nin 44 taon, poon 1960 abot 2004 asin ini iyo mansana an itinaong destino para saiya kan saiyang komunidad . 

An saiyang mga magurang iyo sinda John Anthony Phelan asin Nell Mickler Phelan, pareho na gadan.

## Mga katongdan sa Ateneo de Naga

Si Phelan naglaog sa komunidad kan mga Heswita kan Agosto 14, 1948 asin naordenan padi kan  Hunyo 21, 1958. Kan Hulyo 20, 1960 siya sinubol igdi sa Filipinas na magsirbe sa Ateneo de Naga asin  poon kaidto hanggan siya guminurang na husto, iyo mansana an saiyang destino. Enot pinatokdo siya nin  Ingles asin Relihiyon sa mga estudyante sa haiskul. Alagad, nag'ayaw an mga taon dakul na katongdan an saiyang dinara. Nagin  siyang Rektor kan  Komunidad kan Heswita (Des. 31, 1985 - Pebrero 1989), Dekano sa Kolehiyo, Direktor kan Guidance Department, Pamayo kan Theology Department, Chaplain sa College asin Moderator kan Christian Life Communities. Sa gabos kaini, an saiyang paglingkod "tanda nin mahuyo na boot, matinabangon, may sabrit nin listong isip, asin daing paabaw-abaw na pakitrato sa kapwa," sa mga tataramon na gayong sinabi ni Fr. Joel Tabora, S.J.

## Namamanwaan Filipino

Si Fr. Phelan, S.J. nagin naman sarong namamanwaan Filipino sa legalidad sa ri'gon kan Dekreto Presidensyal Nu. 836 na pinirmahan ni Presidente Ferdinand Marcos kan Desyembre 3, 1975, numerado 1238. 

## Pagromdom

Sa pagromdom saiya, an siyudad nin Naga, sa ri'gon kan  Ordinansa Nu. 2006-011 pigpangaranan an tinampo na nakonekta sa Tecla San Andres Ziga Road pasiring sa atubangan kan Ateneo de Naga High School Campus sa Bgy. Pacol, na "John Phelan Drive".

An sarong edipisyo man sa kampus kan Ateneo de Naga na Unibersidad pigngaranan na "John J. Phelan, S.J. Science Hall".

Sarong libro (“From the Bronx to Bicol: The Presence of Fr. Jack Phelan, S.J.”) an napublikar manongod sa buhay-buhay niya, an autor iyo si Joanna Selna N. Llorin. Ini pinalagda kan  Ateneo de Naga University Press kan taon 2002.

Ilinubong siya sa Sacred Heart Novitiate Cemetery sa Novaliches, Quezon City kan Nobyembre 9, 2005 sa edad na 83.

## Panluwas na takod

* http://www.adnu-alum.org/main1/news/0705/frJack2.asp  Manongod sa buhay ni Fr. Jack
* http://www.adnu-alum.org/main1/news/0705/frJack1.asp  Pabisto ni Fr. Joel Tabora, S.J.

## Toltolan
Joel Tabora

Si Fr. **Joel E. Tabora**, S.J. (namundag, Septyembre 26, 1947) saro sa Heswitang padi na nagin Rektor kan Ateneo de Naga na Unibersidad, poon Hulyo 31, 1999 sundo Mayo 2011. Siya an nagsangle ki Rev. Fr. Raul J. Bonoan. Ngonyan, siya an ika'apat na Presidente kan Ateneo de Davao na Unibersidad, nanombrahan kan  Hunyo, 2011.

Si Fr. Joel Tabora, S.J. saro man na awardee kan TOFIL (The Outstanding Filipino Award) para sa taon 2010 sa lantad nin edukasyon.

## Mga panluwas na takod

* Kinua 28-08-14 Saiyang blog 

## Toltolan
Santiago, Tsile

**Santiago** (Espanyol: *Santiago de Chile*) an kapitolyo kan Tsile. Segun sa sensus kan 2002, igwa ining 5.428.590 katawo.

## Mga panluwas na takod
*   Santiago de Chile wikicommons
* Santiago Website (espanyol)
Scott Thompson

Si **Scott Thompson** (Rockledge, Pebrero 25, 1965) dating sarong Amerikanong entertainer. Sya nagluwas sa pelikulang *Twister* (1996), *Fast Times at Ridgemont High* (1982) asin *Police Academy*(1984).
## Edukasyon

Sya grawado sa sekondarya sa Lowell High School sa Whittier, California kan 1972.

## Karera sa Pelikula
Nagluwas sya sa mga pelikulang *Parasite*, *Jack Frost*, *Clockstoppers*, asin*It Runs in the Family*. Ginanapan nya man an karakter ni Chad Copeland sa 1984 na pelikulang *Police Academy* (1984), na giraray ginanapan nya man sa *Police Academy 3: Back in Training* (1986) asin sa *Police Academy 4: Citizens on Patrol* (1987).
Cesar Romero

Si **Cesar Julio Romero, Jr.** (New York City, Pebrero 15, 1907 – Santa Monica, Enero 1, 1994) dating sarong Amerikanong entertainer.
Burgess Meredith

Si **Oliver Burgess Meredith** (Cleveland, Nobyembre 16, 1907 – Malibu, Setyembre 9, 1997) dating sarong Amerikanong entertainer.
Frank Gorshin

Si **Franklin John** "**Frank**" **Gorshin, Jr.** (Pittsburgh, Abril 5, 1933 – Burbank, Mayo 17, 2005) dating sarong Amerikanong entertainer.
Eartha Kitt

Si **Eartha Mae Kitt** (North, South Carolina, Enero 17, 1927 – Weston, Connecticut, Desyembre 25, 2008) dating sarong Amerikanong entertainer.
Boko Haram

An **Boko Haram** (literal, libro binabawal o an Edukasyon Solnopan dai tinutugot),  Jama'atu Ahlis Sunna Lidda'Awati Wal-Jihad,  sarong militanteng Islamikong grupo sa parte kan norte-subangan kan Nigeria na an ma'wot maghade o mangimbabaw an Sharia sa gabos na 36 na estado sa Nigeria.

Tinogdas ni Ustaz Mohammed Yusuf an ripondipon kan 2002 sa Maiduguri. Kan 2004 naghubo ini sa Kanama, Estado nin Yobe asin igdi nagmukna kan istasyon na inapod "Afghanistan", kun saen naghahale an nalusob sa mga kataraid na mga istasyon nin pulisya asin huli kaini nagadan an mga opisyal kan kapulisan. Si Yusuf habo kan demokrasya asin sistemang sekular na edukasyon asin nagpatakot na kapino'nan pa sana ini kan halawig na hokboan sagkod na dai binago an sistema kan pulitika asin edukasyon sa Nigeria. An grupo nagreresibi nin suporta asin pondo sa Al-Qaeda sa Islamikong Maghreb, asin ini hiniling kan Estados Unidos komo sarong teroristang organisasyon kan  Nobyembre 2013. An mga kaapil igdi pwede umabot nin  pirang ribo. 

An Boko Haram nagpanggadan na nin sobra sa 5,000 sibilyan sa pag'oltan kan Hulyo 2009 asin Hunyo 2014, na an 2,000 kaini ginaradan sa laog kan kabangaan nin 2014, sa mga atake nangyayari sa lugar nin norte-subangan, norte-sentral asin  sa sentral na mga estado kan Nigeria. Gibo kan lakop an  korupsyon sa mga sanga nin  seguridad asin  huli kan  mga pan'aabuso kaini, orog na mapawot sumpoon an gibong lapastangan kan Boko Haram. Mga 650,000 katawo na an nagdurulag sa mga lugar nin kariribokan kan Agosto 2014, dagdag nin 2,000 poon Mayo.

## Toltolan
Joan Rivers

Si **Joan Alexandra Rosenberg** (née **Molinsky**; Brooklyn, Hunyo 8, 1933 – Manhattan, Setyembre 4, 2014) dating sarong Amerikanong entertainer.
Charlie Adler

Si **Charles Michael** "**Charlie**" **Adler** (Paterson, Oktobre 2, 1956) dating sarong Amerikanong entertainer.
Phyllis Diller

Si **Phyllis Ada River** (Lima, Hulyo 17, 1917 – Brentwood, Agosto 20, 2012) dating sarong Amerikanong entertainer.
Paul Winchell

Si **Paul Wilchinsky** (New York City, Desyembre 21, 1922 – Los Angeles, Hunyo 24, 2005) dating sarong Amerikanong entertainer.
Don Knotts

Si **Jesse Donald** "**Don**" **Knotts** (Morgantown, Hulyo 21, 1924 – Los Angeles, Pebrero 24, 2006) dating sarong Amerikanong entertainer.
Tim Conway

Si **Toma Daniel** "**Tom**" **Conway** (Willoughby, Desyembre 15, 1933 – Los Angeles, Mayo 14, 2019) dating sarong Amerikanong entertainer.
Michael Clarke Duncan

Si **Michael Clarke Duncan** (Chicago, Desyembre 10, 1957 – Los Angeles, Setyembre 3, 2012) dating sarong Amerikanong entertainer.
Carol Channing

Si **Carol Elaine Channing** (Seattle, Enero 31, 1921 – Rancho Mirage, Enero 15, 2019) dating sarong Amerikanong entertainer.
Plovdiv

An **Plovdiv** (Bulgaro, Пловдив; griyego, Philippopolis, "Φιλιππούπολις") iyo an ikaduwang pinakadakulang siyudad kan Bulgaria sunod sa kabesera nin Sofia na may populasyon na 341,041 katawo, taon 2013. Ini man an sentro administratibo kan Probinsya nin Plovdiv asin kan mga munisipyo sa laog kan Siyudad nin Plovdiv, kabali an munisipyo nin Maritsa asin Rodopi na sinasabing an populasyon kan mga ini sa kaenterohan nag'aabot 403,153 kan taon 2011. An Plovdiv sarong importanteng sentro ekonomiko, transporte, kultural, asin edukasyonal. Ini man an ikaduwang pinakadakulang siyudad sa historikong rona internasyunal nin Trasya, sunod sa Istanbul. An Plovdiv iyo man an ikasampolong pinakadakulang siyudad sa Balkano sunod sa Istanbul, Athenya, Belgrado, Bucharest, Sofia, Thessaloniki, Zagreb, Skopje asin Tirana.

An Plovdiv mayormente binabanwa nin bulgaro pero dakul man an nag'eerok igding mga gitano, turko, hebreo asin mga armenio. Ini an sinasabing kabesera sa kultura kan Bulgaria.


File:Sveta-Bogoroditsa-Church-Plovdiv.jpg| Simbahan ni Birhen Maria
File:Plovdiv Kapana.jpg| Distrito Kapana sa Plovdiv 
File:Plovdiv-princess-road-imagesfrombulgaria.JPG| Sarong pagtanaw sa Plovdiv 
File:Monument of Khan Krum in Plovdiv.jpg| Estatuwa kan medieval na Bulgarong si Khan Krum sa Plovdiv
File:Cyril and Methodius Church Plovdiv.jpg|Santo Cyril asin an Simbahan Methodius sa Plovdiv 
File:ProtestantChurchPlovdiv (2).JPG|Simbahan Protestante
File:ProtestantChurchPlovdiv.jpg|Simbahan Protestante
File:Filibe cami.JPG|An Moske Kuma sa Plovdiv


## Mga panluwas na takod
* http://www.plovdivguide.com/  Kinua 09-09-14
* http://www.lonelyplanet.com/bulgaria/plovdiv-and-rodopi-mountains/plovdiv Kinua 09-09-14
* http://plovdiv2019.eu/en/ Kinua 09-09-14

## Toltolan
Buenos Aires

An **Buenos Aires** an kapitolyo kan Argentina. Segun sa sensus kan 2010, igwang 2,890,151 katawo nag-eerok igdi.

## Mga takod panluwas
*   Buenos Aires wikicommons
* Official website
GOMBURZA

An **GOMBURZA** hinayokong asin dinurukot na kabtang-kabtang kan tolong apelyido kan tolong padi, sinda Mariano Gómez, Jose Burgos, asin Jacinto Zamora na an mga ini binilingan sa garrote kan Pebrero 17, 1872 kan mga awtoridad kolonyal espanyol sa sahot na sinda kairiba sa mga boot mag'alsa laban sa gobyerno. Sinda hayag na nagpapasabot kan saindang disgusto sa palakaw kan mga administrador espanyol asin an saindang mga artikulo sa pagpahayag pinapaluwas sa sarong peryodiko, La Verdad. Kaya an mga gibo nindang ini na sa paghiling kan mga awtoridad sarong paggagatong asin pagsotsot sa mga kalaban kan mga espanyol, iyo an sarahotan na sinda kasohan nin kargong rebelyon. Orog na pati na si Padre Jose Burgos, na sarong criollo (mestisong Kastila), Doktorado sa Pilosopiya, iyo an matingog sa tolo sa pagpahayag nin mga kakundian sa administrasyon. An pagbiling saindang tolo bunga kan kariribokan nangyari sa Kampo naval militar sa Kavite kun saen an 200 na mga soldados nag'alsa sa sarong pagrerebelde na pighuna ninda masabrit nin lakopan na pagtumang sa mga awtoridad espanyol na dai man ngane nangyari.

An paggarrote sainda grabe an binungang kamundoan sa mga filipino mala ta si Rizal saiyang sinurat an El Filibusterismo, sarong nobela nagpipiltik sa mga palakaw kan administrador espanyol, idinulot sa tolong padi an siring na obra niya sa pagromdom sainda.

Masasabi na an tolong kaapil sa tribunal kan Simbahan na iyo sinda Obispo Francisco Gainza kan Nueva Caceres, Arsobispo Meliton Martinez kan Manila asin Obispo Romualdo Gimeno kan Cebu may pagkaoroyon asin nagdeklara na kontra sinda na an tolong padi hubaan nin sotana  bago bilingan ta an tribunal na ini, pakatapos kan ma-ogid na pagsiyasat, nagsabi, "... mayo nin maninigong rason na igawad an siring na pagdusta', nin huli ta mayo ni sarong akusasyon an naprobaran sa puntong daing kaduda-duda na pwede nanggad masabi na maninigo an siring na lakdang laban sa mga akusado." 

Sinasarabi an  kagadanan kan tolong padi na ini iyo logod an sabrit na nagpukaw asin naggatong sa mga Filipino na magtumang sa mga espanyol na sayod. Kumbaga, iyo an duros-duros na malaen nagdara kan unos nagrogba kan poder kolonyal sa Filipinas.

## Panluwas na takod

* Kinua 14-08-14  Martyrdom at Bagumbayan

## Toltolan
Montevideo

**Montevideo** an kapitolyo kan Uruguay. Segun sa sensus kan 2009, igwang 1.973.380 katawo.

## Mga takod panluwas
*   Montevideo wikicommons
*  Montevideo Website (espanyol)
Richard Kiel

Si **Richard Dawson Kiel** (Detroit, Setyembre 13, 1939 – Fresno, Setyembre 10, 2014) dating sarong Amerikanong entertainer.
Ugis

An **ugis** o **albinismo** (Ingles: *albinism*, hale sa Latin 'albus', "puti", "mabugase") sarong pagkani'aki na kakundian na nabibisto sa kakulangan nin pigmentasyon sa kublit, buhok asin mata huli sa kadi'nan o pagkamayo kan  inaapod na 'tyrosinase' sarong enzyme na damay na gayo sa pagprodyusir nin 'melanin' na ini iyo an nataong tamang kolor sa kublit susog sa rasa o ginikanan. 

Ini pwedeng makaapekto sa tawo o sa hayop, kaya igwang ugis na tawo na sa biglang paghiling sarong "puti" pero talagang an natural kutang kublit niya kayumanggi o kun  aprikano man, itom na kublit sa natural. Igwa man mga hayop na ugis, arog kan ugis na damulag pero an natural kaining kolor itom an kublit.

## Mga epekto sa hawak

Mas nabibisto ini sa paghiling kan ugis sa saiyang puting buhok, puti o mala'rosang kublit, asin rosang mata. An siring na tawo o hayop malanit sa mate kun sobrang nababalad sa init kan saldang.

Sinasabi na kun talagang mayong mayo nin melanin tunay na ugis pero kun an organismo nagkukulang sana nin  melanin, ini inaapod na 'albinoid' sa Ingles. Igwa man ugis na tinanom kun kulang ini sa pigmentasyon.

An pagka'ugis may epekto sa hawak arog kan sa toltol na paghiling, na nabunga ini manlaenlaen na kakundian arog kan sinasabing 'photophobia', 'nystagmus' asin 'astigmatismo'. Sa maipong mga kaso arog kan Chediak-Higashi syndrome, an albinismo resulta kan pagkukulang sa paglakop kan mga pulbos nin melanin. Apektado man daa kaini an pagkawara kan mga pulbos o granules nin melanin sa immune cells mala ta madaling madaog an hawak nin impeksyon.

## Kataytayan nin mga ladawan

File:2012-kruger-albino-elephant.jpg|Sarong ugis na elepanteng layas Kruger National Park
File:Albino Macropus rufogriseus rufogriseus.jpg| Ugis na Red-necked Wallaby
File:Gamo Albino no zoo da Madroa, Vigo.jpg|Ugis na usa
File:Albino Alligator 2008.jpg|Sarong amerikanong Alligator na ugis
File:Albinos (Taupe d'Europe).jpg|European Mole (*Talpa europaea* Linnaeus, 1758)
File:Albinok.jpg|Ugis na Kookaburra
File:Ro pool gilberte.jpg| Ugis na koneho
File:Pseudofusulus varians.png|Mga atol na may pagka'ugis Pseudofusulus varians''


## Mga panluwas na takod
*http://www.pinterest.com/madamecurly/beautiful-black-albinos/ Kinua 22-09-14
*http://www.thefreedictionary.com/albino Kinua 22-09-14
*http://citizennews.co.ke/news/2012/local/item/22614-albino-boy-finds-refuge Kinua 22-09-14

## Toltolan
Paghilono

An **paghilono** iyo an pagsangli kan sarong hayop kan kublit o patos kaini, o parte kan saiyang hawak,  sa maninigong panahon o sa regular na termino kaini sa lawig kan saiyang buhay. 

An paghilono pwede iyo an pagtukal o pagtangkas kan ibabaw na kublit o patos, o pwede man paagi nin pagrogon kan balukag o buhok (pagduro). Sa ibang hayop, arog kan mga insekto iyo an pagrikdag kan saindang pakpak o an paghulpos kan tibulaka o karakas siring kan sa mga ogama, kasag, o olahipan na anas an mga ini yaon napipisan sa inaapod na artropodo.

**Sa mga gamgam**

An mga gamgam kaipohan magsalida nin balukag niya nin bago naman ta an daan na mga balukag pwede garadan na o garasi-gasi na. Kaya ini sinasabing naduro. An mga gamgam nasangle nin balukag saro sa sarong taon alagad igwang mga gamgam duwang beses nagduduro sa laog kan taon. An pagduro bako man durungan ta kaipohan kan gamgam igwa man giraray tahob o patos sa pagmantenir nin tamang temperatura kan hawak asin paglaban sa pag'aalumahad. Pwedeng enot an mga buhok sa payo asin hawak an ipagduro, sunod naman an balukag sa pakpak asin sa lubot.

**Sa mga reptile**

Sa mga reptile, an pinakakomun na paghihilonong nahihiling iyo an paghilono kan mga halas arog kan rimoranon, oro-odto, o alimbusogon. An paghilono ninda paagi nin pagguragod kan saindang makiskis na kublit sa anoman na matagas na bagay ngane an kublit na hunat magasi. Kun may baak na, sige an halas paguru-guragod sagkod na an sa may harani sa payo iyo an enot na nahulpos. Kaya an halas garo sana nahuros paluwas sa luma niyang kublit na ini nababaliktad, arog na gayo kan paghulbot kan bitis sa medyas na an sa irarom iyo na an sa ibabaw. An lono nawawalat bilog pa kaiba an mabaskog na parte kan sa payo, orog na ta kaipohan kan halas an marigmat na pirming paghiling. An sa mga tabili asin mga guto asin iba pang siring na hayop, kabtang kabtang daa an pighihilono bakong sarong bilog an hinuhuros.

## Mga taytay na retrato


Ladawan:Rimoranon, hilono.jpg|Hilono nin rimoranon nagsukol 65 pul.
Ladawan:Molting yellow-eyed penguin IMG 6073.jpg|Hilono nin yellow-eyed penguin.
Ladawan:Ranapipiensmoulting.jpg|An leopard frog naghihilono dangan kinakakan pighilonohan.
Ladawan:Extatosoma tiaratum - Crawling out of skin.jpg|Giant Prickly Stick Insect naghuhuros sa saiyang pighihilonohan.


## Mga panluwas na takod
* http://enisrarebreedchickens.wura.co.uk/avian-moulting-autumnal-featherloss-in-chickens-why-and-when-it-happens/  Pagsabot kun ano an pagduduro. Kinua 29-09-14
* http://poultrykeeper.com/general-chickens/chickens-moulting Pagduduro kan mga manok. Kinua 29-09-14
## Toltolan

:
Mais

An **mais** (haleng Espanyol, maiz) sarong tipasian na tinanom na haloy nang pig'ataman kan mga tinubo sa Mesoamerika. An paklang kaini may mga bunga na pano sa pisog asin ginigibong gawgaw o armidol.

## Uusipon

An pagtubod kan mga parasaligsig, inot na inataman an mais sa Mehiko, sa parteng sur-sulnopan mga 8,700 nang taon nakaagi hale sa sarong layas na doot inapod na *teosinte*. . An mga tribung Olmec asin Mayan pigkultibar ini sa kahiwasan nin  Mesoamerika asin ini linala'bonan asin ginigiling. Poon 2500 BC, an pananom naglakop na sa kahiwasan kan Amerika. Pag'abot kan mga eksplorador na europeo sa Amerika kan kaamayan nin ika-16 na siglo, an mais bilang pananom nadara na sa Europa. An mais naglakop nanggad sa kinaban nin huli sa abilidad kaini na magtubo sa iba-ibang klima. Manlaen-laen na produkto an napaluwas sa mais arog kan *sweet corn* na mayaman sa asukar bagay na pagkakan ni tawo, an iba naman angay na pambahog sa hayop, an iba minamasa asin hinihigris sa paggibo nin lana o pinapagurang sa paggibo nin arak na alkoholiko arog kan bourbon whiskey o kemikal na sinasalak sa pambahog.

An mais ngonyan sarong pananom lakop sa Amerika asin 332 milyon tonelada metriko an naproprodyusir sa Estados Unidos, an 40% kan patubo ginagamit sa paggibo nin corn ethanol. . Ngonyan man 85% kan tinatanom sa Estados Unidos kan taon 2009 anas na mga sinasabing "genetically modified maize".

## Iba-ibang paagi sa pagkakan o pakinabang kan mais

An natural na mais berdura sa mga kakanon na may sabaw, pwede man kakanon bilang sarong inasal, lina'bonan, ginute' o ginarip ngane isalak sa salad, sa maluto', sa ginatan o pangtaong namit sa mga iba-ibang giso. An ubak kan bunga, makunot, mahalnas asin malamuti na naggigiyaw-giyaw, nagsaserbing gayo sa paggibong handikraft o ornamental na mga gamit panharong.

## Mga taksal kan mais pamberdura

Igwang mga mais na natural saradit sana, dai nadakula asin an taksal kaini an sinasalak na pamberdura sa tsapsoy asin iba pang mga luto. An kunod o mga tipasi kaini durukot sa palibot kan taksal asin rulumbod pang maray, asin tuyo nganeng ibiniberdura na lombod pa nanggad ini.


File:Cornsilk 7091.jpg|babaeng bu'kad burak, may sedang bungot
File:Corn blooming.jpg|sedang bungot na naggurang na
File:GreenCorn.JPG|Paklang, bunga asin  sedang bungot 
File:Männliche Blüte einer Maispflanze 2009-08-19.JPG|Lalakeng bu'kad burak
File:Klip kukuruza uzgojen u Međimurju (Croatia).JPG|Bunga nin mais na hinog na
File:Corncobs.jpg|Iba-ibang klaseng mais
File:GEM corn.jpg|Mga eksotikong species nin mais
Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese'
Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg| Zea mays "fraise" 


## Mga panluwas na takod

* http://nutritiondata.self.com/facts/cereal-grains-and-pasta/5687/2 Mga bitamina asin mineral sa mais. Kinua 16-04-15.
* http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=90  Mga marayrahay na pakinabang sa mais. Kinua 16-04-15.

## Toltolan
Budka Suflera

Si **Budka Suflera** sarong Polonyanang parakanta.

## Album
* 1975: *Cień wielkiej góry*
* 1976: *Przechodniem byłem między wami*
* 1979: *Na brzegu światła*
* 1980: *Ona przyszła prosto z chmur*
* 1982: *Za ostatni grosz*
* 1984: *Czas czekania, czas olśnienia*
* 1986: *Giganci tańczą*
* 1988: *Ratujmy co się da!!*
* 1993: *Cisza*
* 1995: *Noc*
* 1997: *Nic nie boli, tak jak życie*
* 2000: *Bal wszystkich świętych*
* 2002: *Mokre oczy*
* 2004: *Jest*
* 2009: *Zawsze czegoś brak*
*2020: *10 lat samotności*
*2023: *Skaza*
Burubuaya

An **buru'buaya** (Ingles, gecko) sarong klaseng hayop kapamilya kan tabili asin tukô. Sa Filipinas, igwa ining "burubuayang berde", igwa man 'burubuayang kayumanggihon'. 

Sinasabing mga hayop na ini kaiba sa order na Gekkota, nakukua sa mga maimbong na klima sa bilog na kinaban. May laba ining poon 1.6 abot 60 sentimetro. An mga ini dai nagkikimat pero dinidilaan an mata ngani malinig saka pirming mayo'mo'. Igwa ining lente sa kalintataw na nagdudurudakula sa diklom ngane makalaog an mas dakul na liwanag. Medyo naiiba daa ini ta an bura' ninda iyo an ginagamit sa pag'apod sa kapwa. May dakul na species an hayop mala ta naabot 1,500 na species sa bilog na kinaban. An New Latin gekko asin Ingles na "gecko" guminikan sa Indones-Malay na gēkoq, na arapodan agid sa saiyang pagbura'. An mga species na nokturnal igwang marigmat na paghiling sa banggi. Sinasabing an  mata kaini 350 na beses kasensitibo sa liwanag kisa sa mata nin tawo.

An mga buru'buaya, tuko asin  mga tabili pwedeng ipabaya na maputol o mautas an saindang ikog sa laban ngane mabuhay, asin ini natalubo mansana. Kadaklan kan mga species igdi may mga murong nag'uupot ngane madali makakamang sa mga mahalnas na bagay kun gustong sumakat sa mga tindog na kamangan. Dakul man kaini nabubuhay na ngane sa laog kan harong asin tinutugot man ngani kan tawo ta nagkakakan ini kan mga insekto arog kan mga namok asin layog-layog.

An mga buru-buaya mga parakakan laman karne, arog kan kinakakan kaini mga insekto, mga olod asin  pwede ngani mga saradit na gamgam, mga halas-halas saka mga kino arog kan bagto. Igwa man mga specie nin buru-buaya totoo na nagkakan lumot.

Totoo huli sa saindang pagkasadit dakul man an magdarapo igdi arog kan mga halas ta sinda man paboritong pagkakan kaini. Mga iba pang magdarapo igdi iyo an mga darakulang lawa, mga gamgam asin ibang mga specie nin mammal.

Pakasagbatan, an buru-buayang babae nahilomlom sa duwang sugok na namulotpulot na igwang hanak-hanak na tibulaka saka puti an kolor. Pakalihis pirang oras an mga tibulaka kaini nataragas ngane dai basang maipit asin marunot an sa laog kaini. Naayaw nin saro sa tolong bulan bago ini maghimsa dawa totoo depende sa specie an lawig nin paghihimsa saka an lugar na namomogtakan kan specie. Daing ugale an buru-buaya na mag'ataman kan mga bagong pahimsa ninda.  

## Mga panluwas na takod
*http://a-z-animals.com/animals/gecko/ Kinua 18-10-14

## Toltolan
Arara

An **Arara** ciudad nin estado nin Paraíba, Brasil. Segun sa sensus kan 2014, igwang 13.258 katawo.

## Mga takod panluwas
*http://www.arara.pb.gov.br  (Portuges)
Chris Pratt

Si **Chris Pratt** (namundag Hunyo 21, 1979) sarong Amerikanong aktor sa entablado, sa sine asin sa telebisyon.
 
## Toltolan
Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura

**Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura** (o **FUMEC**) sarong unibersidad sa Belo Horizonte, Brasil. Tinogdas ini kan 1965.

## Ginikanan

## Mga panluwas na takod
* Opisyal na websayt (Portugés)
Philtranco Transport Heritage Museum

An **Philtranco Transport Heritage Museum** sarong museo namumugtak sa barangay San Nicolas, Syudad nin Iriga na nagtatampok kan agi-agi kan pinakainot na transportasyon sa Filipinas. Ini iyo an A.L. Ammen Transportation Company, Inc., na tinugdas kan Hulyo 6, 1914 kan sarong Amerikano, si Albert Louis Ammen. Ngunyan, an kompanyang ini dinadara nang pangaran na Philtranco Service Enterprises. Ining museo namukna kan Septyembre 3, 2000.

An museo iyo an solo-solong museo manungod sa transportasyon asin mayò pang ibang natugdas nin siring. Nasasaray digdi an mga gamit arog kan mga lumang makinilya, mga libro na hilingan kan mga mekaniko sa paghirahay nin awto, mga retrato kan mga inot na panahon  nagpopoon-poon pa sana an ALATCO siring kan mga inot na awto kaini na an ruweda naggagamit pang gusok, mga retrato kan mga inot na kagsadiri kaini nagsurunod ki Ammen. Igdi sana nakukua an saro sa pipira na sanang kopya sa bilog na kinaban kan mahibogon na katalogo nin mga piyesa sa mga makinarya kan kompanyang Ford.

## ALATCO
An pagsasadiri kan ALATCO nalito sa iba-ibang mga pamilya asin negosyante sa saiyang halawig na agi-agi. Napugol an operasyon kan magbungkaras an Ikaduwang Gerang Pankinaban. Ini nagpadagos liwat kan operasyon kan taon 1945 sa Syudad nin Tabaco, Albay alagad kan taon 1949 binakal kan D. Tuason, Inc., bagay na an pagrurugaring nalito na sa kamot nin Filipino. An parehong korporasyon binakal pa man an Bicol Transportation Company (BITRANCO) kan taon 1949 dangan an Consolidated Auto Lines (CAL) asin Mindoro Transportation Company (MINTRANCO) nabakal pa man kan  kompaniyang ini kan taon 1954. Kan taon 1968, nasaro pa sa mga kompaniyang ini an Eastern Tayabas Bus Company (ETBCO). An pinagsararong mga kompaniyang ini sa transporte binakal gabos kan Mantrade Group of Companies kan taon 1971 asin an mga ini sinakop na sa bagong pangaran na Pantranco South Express Incorporated. Kan taon 1985, binago na an pangaran. Nagin nang Philtranco Service Enterprises.

## Mga ladawan

File:Philtranco Museum.jpg|Museo Philtranco
File:Museo Philtranco Interior.jpg|Interior kan Museo Philtranco
File:Ford Parts Catalogue 1 - Copy.jpg|Katalogo nin mga piyesa kan Ford


## Mga panluwas na takod
* Websityo kan Philtranco 
* Iriga City, World

## Toltolan
Octave Mirbeau

Si **Octave Mirbeau ** (Pebrero 16, 1848 - Pebrero 16, 1917) sarong dating nobelistang na Pranses.

## Bibliograpiya
* *Le Calvaire* (1886)
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités*  (1904).
* *La 628-E8* (1907).
* *Le Foyer* (1908).
* *Dingo* (1913).

## Toltolan
*  Pierre Michel — Jean-François Nivet, *Octave Mirbeau, l'imprécateur au cœur fidèle*, Librairie Séguier, 1990.
*  *Cahiers Octave Mirbeau*, n° 1-21, 1994—2014.

## Mga panluwas na takod
*  Société Octave Mirbeau.
*  ''Dictionnaire Octave Mirbeau''.
Malobago

An **Malobago** (o, malubago; Hibiscus tiliaceus, Linn) sarong tinanom na nagkakahoy. An ubak kaini kinukuan lapnis sa paggibo nin panggakot o pambugkos. An kahoy na ini ginagamit na pampapusog sa mga gilid asin pampang kan mga salog ngane malikayan an pagtupas o pagtupag. Mabubuhayon na maray,  maski sa matubig nabubuhay.

An kahoy na ini nalangkaw sagkod 12 metro asin masangang gayo. An dahon kaini nalaba abot 15 sentimetro, berde, mahalnas asin makintab sa barayan kani. Bilogon an dahon, an poro matipanas asin may gari'gi'ng pino. An burak giyaw-giyaw saka mairom na lila sa laog kan katakdan sa takogong. Ini natural na tubo sa bilog na Filipinas. Dakul an sirbe kaini sa pagbulong mala ta an ubak na dinokdok saka hinoom sa tubig nataong mapulot-pulot na inomon na tinutubod na nakakaampat sa pag'ubra.
Si Padre Blanco sabi an gina'ga' pinapainom ngane magpasuka. Si Guerrero sinasabi man na an tagok sa ubak talagang napasuka sa tuyong magpalinig kan estomago asin an mga burak na gina'ga' sa gatas panlahid sa talinga kun ini nagkukulog. Sabi man ni Standley sa mga Isla Pasipiko an ubak kaini kinakakan kun mayo na gayong pagkakan, manta an mga aborigine kan Queensland pagkakan sainda an gamot kaini. Si Burkill man nasambit na si Logan nagkomento na an mga dahon kaini rinurunot saka pandapog sa mga gatok sa lugar kan Biduanda.

## Mga arapodan kan malobago sa iba-ibang tataramon
Iba-ibang pangaran: majagua (Bik., C. Bis.); Bago (Ilk., Bon., Ting.); marakapas (Ibn.); mayambago (Bik., C. Bis.); ragindi (Bis.); balabago (S.L. Bis.); balibago (Tag., Bis.); bauan (Ibn.); dangliu (Tag.); danglog (Sul.); hanot (Iv.); laogo (Bag.); malabago (Tag., P. Bis., S.L. Bis., Lan.); lambagu (Sul.); malabagu (Ilk.); malibago (Tag., P. Bis., Sul.); malubago (Tag., Bik.); malabago (Mag.)

Sa iba pang mga tataramon: 

Hapon: Yama-asa, Oo-hamaboo.
Espanyol: Algondoncillo, Hibisco marítimo, Majagua, Mahoe.
Pranses: Purau (Tahiti).
Thai: Po fai, Po na, Pho thale, Po thale.
Portuges: Algodão da praia (Brazil).

## Mga panluwas na takod
* http://shimric.blogspot.com/2009/11/malibago-roots-act-as-biologic-gabion.html Kinua 16-11-14
* http://www.starrenvironmental.com/images/species/?q=hibiscus+tiliaceus&o=plants Kinua 16-11-14
* http://www.stuartxchange.com/Malabago.html Kinua 16-11-14

## Toltolan
Jose Mujica

Si **José Alberto "Pepe" Mujica Cordano** (pakasayod sa Espanyol: [xoˈse muˈxika]; namundag Mayo 20 1935) presenting Presidente kan Uruguay poon pa kan taon 2010. Dating guerilla na apil sa partido Tupamaros asin kaapil sa Broad Front Koalisyon nin mga makawalang partido, si Mujica nagin Ministro sa Paghayop, Agrikultura asin Pagsisira poon 2005 sundo 2008 asin senador pakasunod kani. Kandidato para presidente kan Broad Front, ginana niya an 2009 eleksyon presidensyal asin nagtukaw kan Marso 1, 2010.  

Siya an napapalaen na gayong presidente kan Uruguay ta habo mag'erok sa palasyo kundi sa saro niyang simpleng harong asin an kadakulan kan saiyang sweldo tinatao sa mga tios.

## Mga panluwas na takod

* http://www.theguardian.com/world/2014/sep/18/-sp-is-this-worlds-most-radical-president-uruguay-jose-mujica Pagkatawo ni Jose Mujica. Kinua 23.11.14

## Toltolan
Chris Algieri

Si **Christopher Mark "Chris" Algieri** (namundag  Marso 2, 1984) sarong Amerikanong boksyador na dati sarong kickboxer alagad ngonyan sa presente boksyador na propesyonal sa dibisyon na Light Welterweight. Siya dating kampyon sa WBO Light Welterweight asin sa  WKA World Super Welterweight na dibisyon. An saiyang mga taga'ensayo iyo sinda Keith Trimble asin Tim Lane.

Sa ultimo niyang laban ki Manny Pacquiao ngonyan na Nobyembre 23, 2014, siya malinaw na nadaog mala ta napalakma siyang anom na beses asin ki Pacquiao an tinaong unanimong desisyon sa kapangganahan. 

## Mga panluwas na takod

*http://boxrec.com/list_bouts.php?cat=boxer&human_id=449201 Rekord kan mga laban nya. Kinua 23-11-14
*http://www.usatoday.com/story/sports/boxing/2014/11/22/manny-pacquiao-vs-chris-algieri-for-welterweight-title/19400287/ Pagdetalye kan laban niya ki Pacman, hurnada por hurnada. Kinua 23-11-14
## Toltolan
Miss Earth 2014

An ika-14 edisyon kan Miss Earth pageant ginibo kan Nobyembre 29, 2014 sa Teatro kan Unibersidad kan Filipinas sa Diliman, Quezon City, Filipinas. An pinagputongan na bagong Miss Earth para sa taon na 2014 iyo si Jamie Herrell, kandidata kan Filipinas sa sinabing pageant. An nagputong asin nagpasa kan korona iyo si Miss Earth 2013, si Alyz Henrich kan Benesuela.

## Mga runner-up

* Miss Earth Fire: Rusya, Anastasia Trusova
* Miss Earth Water: Benesuela, Maira Alexandra Rodriguez
* Miss Earth Air: Estados Unidos, Andrea Neu

## Mga panluwas na takod
* http://www.gmanetwork.com/news/story/390377/lifestyle/peopleandevents/pinay-bags-miss-earth-2014-title Paggibo kan pageant sa UP, Diliman, Q.C., Filipinas. Kinua 30-11-14.
* http://www.philstar.com/entertainment/2014/11/29/1397383/philippines-bet-crowned-miss-earth-2014 Resulta kan Miss Earth 2014 pageant. Kinua 30-11-14.
* http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/29/14/miss-philippines-crowned-miss-earth-2014  Bareta manongod sa Miss Earth 2014 pageant. Kinua 30-11-14.

## Toltolan
Jamie Herrell

Si **Jamie Herrell** sarong Filipinang titleholder, na taga-Cebu alagad namundag sa California, Estados Unidos, nagdakula sa Placer, Masbate asin guminana sa Miss Earth pageant, asin nakoronahan na Miss Earth 2014 kan Nobyembre 29, 2014 kan an  pageant ginibo sa Teatro kan Unibersidad kan Pilipinas, sa Diliman, Quezon City, Filipinas. Bago kaini, siya guminana na bilang Miss Philippines Earth 2014 kan an siring na pagarayonan ginibo sa Mall of Asia Arena duman sa Pasay City, Filipinas.

## Toltolan