Mga musa

Sa relihiyon asin mitolohiya kan suanoy na Griyego, an **mga Musa** iyo an mga inspirasyonal na diyosa kan literatura, siyensya, asin arte . Sinda an pigkonsiderar na gikanan kan kaaraman na yaon sa mga rawitdawit, mga awit na may liriko, asin mga mito na pinag-oolay nin berbal sa laog nin mga siglo sa suanoy na kulturang Griyego.

An bilang asin pangaran kan mga Musa magkaiba-iba sa rehiyon, alagad poon kan panahon nin Klasiko an bilang kan mga Musa pinag-standardize sa siyam, asin an saindang mga pangaran sa pankagabsan itinatao bilang Calliope, Clio, Polyhymnia, Euterpe, Terpsichore, Erato, Melpomene, Thalia, asin Urania . 

Sa modernong piguratibong paggamit, an sarong **musa** sarong tawo na nagseserbing pinagkukuanan nin inspirasyon sa arte nin sarong tawo .

## Etimolohiya

An tataramon na *Muses* (      ) tibaad gikan sa o-grade kan Proto-Indo-European na ugat  (an pundamental na kahulugan kaini iyo an 'ibugtak sa isip' sa mga pormasyon nin berbo na may transitibong pagpunsyon asin 'igwa sa isip' sa mga may intransitibong pagpunsyon),o gikan sa ugat  ('sa torre, bukid') nin huli ta an gabos na pinaka-importanteng mga sentro nin kulto kan mga Musa yaon sa mga bukid o bulod.  Si RSP Beekes nagsisikwal sa huring etimolohiya asin nagsusuherir na an sarong Pre-Greek na ginikanan posible man. 

## Bilang asin mga pangaran

An pinakaenot na midbid na mga rekord kan mga Musa gikan sa Boeotia (mga musang Boeotian). An nagkapirang suanoy na autoridad ibinilang an mga Musa na gikan sa Thracia .  Sa Thrace, nagdanay an tradisyon nin tolong orihinal na Musa. 

Kan enot na siglo BC, si Diodoro Siculus nagsambit ki Homer asin Hesiod sa kabaliktaran, na nag-oobserbar:
 
Sinasabi ni Diodorus (Libro I.18) na enot na pigrekrut ni Osiris an siyam na Musa, kaiba an mga satyr, mantang nag-aagi sa Aethiopia, bago nagpoon sa paglibot sa bilog na Asya asin Europa, na nagtutukdo kan mga arte nin pagkultibar saen man siya magduman.

Segun sa pagkasaysay ni Hesiodo (  ), na sa pankagabsan sinusundan kan mga parasurat kan suanoy na panahon, an Siyam na Musa iyo an siyam na aking babae ni Zeus asin Mnemosyne (an boot sabihon, "Memorya" na pigpersonipikar), na piguradong mga personipikasyon kan kaaraman asin mga arte, orog na an rawitdawit, literatura, bayle asin musika.

An iskolar na Romano na si Varro (116-27 BC) nagsaysay na igwa sanang tolong Musa: an saro namundag gikan sa paghiro kan tubig, an saro pa na naggigibo nin tanog sa paagi nin paghampak sa aire, asin an ikatolo na yaon sana sa boses nin tawo. An mga ini inapod na Melete o "Practice", Mneme o "Memory" asin Aoide o "Song". &#x5B; ** &#x5D; An *Quaestiones Convivales* ni Plutarch (46–120 AD) nagrereport man nin tolong suanoy na Muses (9.I4.2–4).  

Alagad, an klasikal na pakasabot kan mga Musa nagtriple kan saindang triad asin nagmukna nin sarong set nin siyam na mga diyosa, na naglalaman kan mga arte asin nag-iinspirar nin paglalang sa paagi kan saindang mga grasya sa paagi nin nagigirumdoman asin improvised na kanta asin mime, pagsurat, tradisyonal na musika, asin bayle. Sagkod sana sa mga panahon nin Hellenistic na an minasunod na sistematikong grupo nin mga function nagin asosyado sa sainda, asin dawa kaidto igwa nin pagkakaiba-iba na nagdanay pareho sa saindang mga pangaran asin sa saindang mga atributo:


Ladawan:Terpsichore_-_Jean-Marc_Nattier.jpg| Terpsichore
Ladawan:Erato.jpg| Erato
Ladawan:Follower_of_Guido_Reni_-_Clio,_Muse_of_History.jpg| Clio
Ladawan:Thalia_MET_ap74.48.jpg| Thalia
Ladawan:Muse_of_cortona.png| Polyhymnia
Ladawan:Calliope.jpg| Calliope
Ladawan:Antonio_Zucchi_-_Apollo_and_the_Muses,_1767.jpg|alt=Apollo and the Muses| Si Apollo asin an mga Musa
Ladawan:Johann_Heinrich_Tischbein_-_The_Nine_Muses_-_Euterpe_(Music),_1782.jpg| Euterpe
Ladawan:Simon_Vouet_-_Parnassus_or_Apollo_and_the_Muses_(detail)_-_WGA25374.jpg| Parnassus
Ladawan:Uranie_et_Melpomène_-_1680-1681_Louis_de_Boullogne.jpg|alt=Urania and Melpomene| Urania asin Melpomene


Sa Delphi man tolong Musa an sinasamba, alagad may ibang pangaran: Nete, Mese, asin Hypate, na itinalaga bilang mga pangaran kan tolong kuwerdas kan suanoy na instrumento musikal, an lira . 

Sa ibong na lado, kan huri inapod sindang Cephisso, Apollonis, asin Borysthenis - mga pangaran na nagpapamidbid sainda bilang mga aking babae ni Apollo . 

An sarong huring tradisyon nagmidbid nin sarong grupo nin apat na Musa: Thelxinoë, Aoide, Archē, asin Melete, na sinasabing mga aking babae ni Zeus asin Plusia o ni Ouranos .  Saro sa mga tawong parating asosyado sa mga Musa iyo si Pierus . Sa nagkapira inapod siyang ama (kan sarong Pimpleian nymph, na inapod na Antiope ni Cicero ) kan total na pitong Musa, na inaapod  (  ),  (  ),  (  ),  (  ), Achelōís,  (  ), asin  (  ).  

## Mitolohiya

Susog sa *Theogony* ni Hesiod (ikapitong siglo BC), sinda mga aking babae ni Zeus, hade kan mga diyos, asin Mnemosyne, Titan na diosa nin memorya. Si Hesiod sa Theogony nagsasaysay na an mga Musa nagdara sa mga tawo nin pagkalingaw, an boot sabihon, an pagkalingaw sa kulog asin an pag-ontok kan mga obligasyon. 

Para ki Alcman asin Mimnermus, sinda mas primordial pa, na naggigikan sa mga enot na diyos na Ouranos asin Gaia . Si Gaia iyo an Ina na Kinaban, sarong amay na ina na diosa na sinasamba sa Delphi poon pa kan mga panahon bago an kasaysayan, haloy pa bago an lugar idinusay giraray ki Apollo, na posibleng nagpapahiling nin pagbalyo sa pakikisumaro saiya pagkatapos kan panahon na idto.

Minsan an mga Musa inaapod na mga nimfa sa tubig, na asosyado sa mga burabod kan Helicon asin sa Pieris . Sinasabi na an may pakpak na kabayo na si Pegasus nagduta kan saiyang mga kuko sa daga sa Helicon, na nagin dahelan kan pagputok kan apat na sagradong burabod, na kun saen namundag an mga Musa, na midbid man bilang mga pegasides .   Kan huri, pinaamo ni Athena an kabayo asin iprinesentar siya sa mga Musa (ikumparar an mga Romanong inspirasyon na mga ninfa kan mga burabod, an Camenae, an Völva kan Mitolohiyang Norse asin man an mga apsara sa mitolohiya kan klasikal na India ).

An mga parasurat klasikal nagbugtak ki Apollo bilang saindang lider,  ('Apollo Muse-lider').  Sa sarong mito, an mga Musa naghusgar sa sarong laban sa pag-ultanan ni Apollo asin Marsyas . Tinipon man ninda an mga pidaso kan bangkay ni Orfeo, aki ni Calliope, asin ilinubong sa Leivithra . Sa sarong huring osipon, inangat sinda ni Thamyris sa sarong kompetisyon sa pagkanta. Nanggana sinda asin pinadusahan si Thamyris sa paagi nin pagbuta saiya asin paghabon saiya kan saiyang kakayahan sa pagkanta.

Susog sa sarong osipon gikan sa *Metamorphoses* ni Ovidio —na nagtutukdo sa koneksyon ni Pieria sa mga Musa— si Pierus, hade kan Macedonia, igwa nin siyam na aking babae na saiyang nginaranan sa siyam na Musa, sa pagtubod na an saindang mga kakayahan angay na marhay sa mga Musa. Kaya inangat niya an mga Muse sa sarong laban, na nagresulta sa saiyang mga aking babae, an mga *Pierides*, na nagin mga chattering jays (na may  parati na salang tinatradusir bilang ' mga magpies ') para sa saindang paghona. 

Si Pausanias nagrekord nin sarong tradisyon nin duwang henerasyon nin mga Musa; an enot iyo an mga aking babae ni Ouranos asin Gaia, an ikaduwa ni Zeus asin Mnemosyne . An saro pa, mas pambihirang genealohiya iyo na sinda mga aking babae ni Harmonia (an aking babae ni Aphrodite asin Ares ), na nagkokontra sa mito kun saen sinda nagbabayle sa kasal ni Harmonia asin Cadmus .

### Mga aki
Si Calliope nagkaigwa nin duwang aking lalaki, si Ialemus asin Orpheus, kaiba si Apollo . Sa saro pang bersyon kan istorya, an ama ni Orpheus iyo si Oeagrus, alagad inampon siya ni Apollo asin tinukduan siya kan kakayahan sa pagtugtog nin lira mantang sinasanay siya ni Calliope sa pagkanta.

Si Linus sinasabi  na aki ni Apollo asin saro sa mga Musa, magsalang Calliope o Terpsichore o Urania. Si Rhesus aki ni Strymon asin Calliope o Euterpe.

An mga sirena mga aki ni Achelous asin Melpomene o Terpsichore. Si Kleopheme aking babae ni Erato asin Malos. Si Hyacinth aki ni Clio, susog sa sarong bakong popular na istorya. 

Si Himeneo iinasignar bilang aki ni Apolo kan saro sa mga musa, magsalang si Calliope, o si Clio, o si Terpsichore, o si Urania. Si Corybantes mga aki ni Thalia asin Apollo. 

## Kulto
An mga Musa igwa nin nagkapirang templo asin santuaryo sa suanoy na Gresya, an saindang duwang pangenot na sentro nin kulto iyo an Bukid Helikon sa Boiotia, na nagkakapot kan Kababan kan mga Musa, asin Pieria sa Makedonia. Si Strabo nagsurat:

: "An Helikon, na bakong harayo sa Parnassos, nakakaribal kaini pareho sa langkaw asin sa sirkito; huli ta pareho sindang gapo asin natatahoban nin niyebe, asin an saindang sirkito minakompuesto nin bakong dakulang teritoryo. Uya an templo kan mga Mousai asin Hippukrene asin an kuweba kan mga Nymphai na inaapod na Leibethrides; asin gikan sa bagay na ini an saro puwedeng magtao nin Helikon ki Mousali An mga Thrakian, an parehong nagdusay ki Pieris asin Leibethron asin Pimpleia [sa Pieria] sa parehong mga diyosa An mga Thrakian dati inaapod na Pieres, alagad, ngonyan na sinda nawara na, an mga Makedonian an nagkakapot kan mga lugar na ini." 

An kulto kan mga Musa komun man na konektado sa kulto ni Apolo.

## Mga Emblema

An minasunod na talaan naglilista kan mga pangaran asin atributo kan Klasiko kan pamantayan na listahan kan siyam na Musa,  siring man an saindang manlaen-laen na mga simbolo:

An ibang mga parasurat na Griyego nagtatao kan mga pangaran kan siyam na Musa bilang Kallichore, Helike, Eunike, Thelxinoë, Terpsichore, Euterpe, Eukelade, Dia, asin Enope. 

Sa arte kan Renaissance asin Neoclassical, an pagpalakop kan mga librong may emblema arog kan *Iconologia* ni Cesare Ripa (1593 asin kadakol pang iba pang edisyon) nakatabang na ma-standardize an paglaladawan kan mga Musa sa eskultura asin pintura, tanganing sinda mamidbid sa paagi nin nagkapirang props. An mga props na ini, o mga emblema, nagin madaling mamidbid kan paradalan, na nagpapangyari sa saro na mamidbid tulos an Muse asin an arte na saiyang nagin asosyado. Digdi man, si Calliope (epikong rawitdawit) may darang tablang pansurat; Si Clio (kasaysayan) may darang balumbon asin mga libro; Si Euterpe (kanta asin rawitdawit na elegiya) nagdadara nin dobleng-tubo, an *aulos* ; An Erato (lirikong rawitdawit) parating nahihiling na may lira asin korona nin mga rosas; Si Melpomene (trahedya) parateng nahihiling na may makaturotristeng maskara; An polihimnia (sagradong rawitdawit) parateng nahihiling na may ekspresyon na nag-iisip; An Terpsichore (bayle asin kanta sa koro) parateng nahihiling na nagbabayle asin nagdadara nin lira; Si Thalia (komedya) parating nahihiling na may maskara nin komiks; asin an Urania (astronomiya) nagdadara nin sarong padis nin kompas asin kan globo sa langit.

## Mga Pagpunsyon

### Sa sosyedad

An Griyegong tataramon na  sarong komun na pangaran siring man sarong klase nin diosa: ini literal na nangangahulugan na 'arte' o 'rawitdawit'. Susog ki Pindar, an "magdara nin  " iyo an 'mag-excel sa arte'. An tataramon gikan sa Indo-European na ugat na , na iyo man an pinaghahalean kan Griyegong *Mnemosyne* asin , Ingles *na isip*, *mental* asin *monitor*, Sanskrit *na mantra* asin Avestan  . 

An mga Musa, kun siring, parehong mga pagkatawo asin mga isponsor kan ginibong metriko na pagtaram:  (kun kaya an terminong Ingles *na musika* ) saro sana sa mga arte kan mga Musa. An iba kabali an siensia, heograpiya, matematika, pilosopiya, asin orog na an arte, drama, asin inspirasyon. Kan arkaikong panahon, bago an lakop na pagkakaigwa nin mga libro (mga balumbon), kaiba digdi an haros gabos na pag-adal. An pinakaenot na librong Griyego sa astronomiya, ni Thales, nagkaigwa nin porma nin mga dactylic hexameters, siring man an ginibo kan kadaklan na mga gibo kan pre-Socratic na pilosopiya. Parehong si Plato asin an mga Pythagorean malinaw na iiniba an pilosopiya bilang sarong sub-species nin  .  An *mga Kasaysayan* ni Herodotus, na an pangenot na paagi nin paghatod iyo an pampublikong pag-awit, pinagbanga kan mga editor kan Alejandria sa siyam na libro, na nginaranan sa siyam na Musa.

Para sa pararawitdawit asin "paratao nin ley" na si Solon,  an mga Musa iyo an "susi sa marhay na buhay"; nin huli ta sinda parehong nagdara nin kauswagan asin pakikikatood. Si Solon naghingoa na ipadagos an saiyang mga reporma sa politika sa paagi nin pag-establisar nin mga pag-awit kan saiyang mga rawitdawit—kumpleto sa mga pag-apod sa saiyang mga praktikal an kaisipan na mga Musa—kan mga aking lalaki sa Atenas sa mga kapiyestahan kada taon. Nagtutubod siya na an mga Musa makakatabang na mag-inspirar sa mga tawo na gibohon an saindang pinakamakakaya.

An mga suanoy na parasurat asin an nagkapirang mga parasurat asin artista sa huri nag-aapod nin mga Musa kun nagsusurat nin mga rawitdawit, mga himno o epikong kasaysayan. An mga pag-apod kan suanoy na mga parasurat parateng nangyayari sa kapinunan kan saindang trabaho. Ini naghahagad nin tabang o inspirasyon sa mga Musa, o inaagda sana an Musa na magkanta nin direkta sa paagi kan kagsurat.

Sa orihinal, an pag-apod kan Muse sarong indikasyon na an parataram nagtatrabaho sa laog kan tradisyon na poetiko, susog sa mga establisadong pormula. Halimbawa:O Musa! an mga kawsa asin an mga krimen may relasyon;

 Anong diosa an napukaw, asin kun saen an saiyang pagkaongis;

 Para sa anong pagkakasala nagpoon an Reyna kan Langit

 Tanganing persegiron an mga maisog, sarong tawo sana; […]

: — Virgil (c. 29 - 19 BCE), sa Libro I kan *Aeneid* ( John Dryden translation, 1697)
Apuwera ki Homer asin Virgil, an iba pang mga bantog na obra na kabali an pag-apod sa Muse iyo an enot kan *carmina* ni Catullus, *an Metamorphoses* and *Amores* ni Ovid, *an Inferno* ni Dante (Canto II), *an Troilus and Criseyde* ni Chaucer (Libro II), *an Henry V* ni Shakespeare (Act 1, Prologue, Prologue, 38, asin an saiyang mga aking lalaki ni Milton *Paraisong Nawara* (mga pagbukas kan Libro 1 asin 7).

### Sa mga kulto asin modernong museo

## Mga toltolan