open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edwin Breva, Jr.

Si **Edwin S. Breva, Jr.** tubong Calabanga, Camarines Sur sarong Bikolanong parasurat asin ngunyan nagtutukdo sa Central Bicol State University of Agriculture-Calabanga. Siya myembro, naging direktor asin  tesorero, asin ngunyan chair kan board kan Parasurat Bikolnon.

Tig-init kan 2015 kan siya nagin partisipante sa Saringsing Writers Workshop na pinapadalagan kan Parasurat Bikolnon. Ginibo ini sa CBSUA Training Center, CBSUA sa Pili, Camarines Sur kan Abril 17-19, 2015.

Nagin tagapadalagan si Breva kan inot na San Miguel Bay Writers Workshop (dating Bay Area Writers Workshop) kan 2017. Siya an presenteng adviser kan *The Writers Project*, sarong organisasyon panliteratura sa Central Bicol State University of Agriculture. 

Kan 2020, an Parasurat Bikolnon nagpublikar nin anom na na libro sa saindang Writers Series kaiba an mga panurat niya asin ninda Eilyn Nidea, Jerome Hipolito, Froy Beraña, Elbert O. Baeta, asin Irvin Sto. Tomas sa mga tataramon na Bikol Sentral, Rinconada Bikol, asin Filipino/Tagalog.

## Toltolan
Prinsesa Lātūfuipeka Tukuʻaho

Si **Princess Lātūfuipeka** (Angelika Lātūfuipeka Halaevalu Mataʻaho Napua-o-kalani Tukuʻaho; ipinangaki kaidtong ika-17 nin Nobyembre 1983, sa Nukuʻalofa) sarong maharlikang Tongano asin sarong miyembro ka Harong kan Tupou. Nag-sosolong aki na babae ni Tupou VI, Hadi kan Tonga, Si Prinsesa Lātūfuipeka, naging Halangkaw na Komisyoner kan Tonga sa Australya kadtong ika-22 nin Agosto 2012, pagkatapos kan saiyang ama – Halangkaw na Komisyoner sagkod kadto - nagtagumpay bilang Hadi kan Tonga.

## Pamilya asin amay na pagkabuhay

### Pamilya
Nag-sosolo siyang aki na babae asin matuang aki ni Tupou VI, Hadi kan Tonga asin ni Reyna Nanasipau'u. An saiyang katahawang pangaran iyo an pangaran kan saiyang lola, an Saiyang hinaharap na Kamahalan na si Inang Reyna Halaevalu Mata'aho. Igwa siyang duwang tugang, an Tagapagmanang Prinsipe na si Tupoutoʻa ʻUlukalala asin si Prinsipe Ata na an bunso. Siya, nasa linya nin magkakasunod sa trono kan Tongano. Mangmamana an prinsesa kan prestihiyosong titulo nin Maharlikang Prinsesa kan Tonga, sa sandaling mawara na an saiyang tiyaon sa ama na si Prinsesa Pilolevu.

### Edukasyon
Nag-adal siya sa Kolehiyo kan Queen Salote (Kolofo'ou, Tongatapu, Tonga) asin sa Gilid na Eskwelahan kan Tonga. Kadtong 2004, nagtapos siya nin sarong Bachelor of Business Administration gikan sa Geneva International University, Geneva, Switzerland. Nagtapos man an Prinsesa nin sarong master's degree in Management kadtong 2010 asin sarong follow-on Masters of Business kadtong 2011 sa Nasyunal na Unibersidad kan Australya, Canberra, ACT, Australya 

### Trabaho
Nagtatrabaho an Prinsesa bilang administrador sa Grupo nin mga kompanya kan Tonfön/TV (Shoreline Group) poon 2004 sagkod 2008. Kinaputan niya an poste kan Halangkaw na Komisyonado kan Tonga sa Australya poon kaidtong Agosto 22, 2012. 

Sagkod kan Hulyo 25,2019 siya an Non-Resident Ambassador Extraordinary asin Plenipotentiary sa Republika kan Filipinas.

### Mga gampanon
Kadtong ika-5 nin Hulyo 2015, nag-host siya nin sarong Luncheon bilang karangalan para sa koronasyon kan saiyang mga magurang sa Matakieua Villa na pig-atendiran kan: An Maharlikang Pamilya kan Tonga, nobya kan Tongano,. Mga miyembro kan Gobyerno kan Tonga, Mga dayuhang lider kan mga Maharlikang Harong, Maharlikang Dayuhan asin Mga Dayuhang Diplomatiko.

## Mga pinapatron
Patrona siya kan:
* Nasyunal na Kongreso kan Kahubenan kan Tonga (TNYC).
* Tonga Football Association (TFA).
* Tonga National Leadership Development Forum (TNLDF).

Miyembro siya kan:

* Young Tongan Traditional Leaders (YTTL).

## Titulo, mga estilo asin mga karangalan

### Titulo
*ika-17 nin Nobyembre 1983 – sa ngunyan:  Her Royal Highness Prinsesa Lātūfuipeka Tukuʻaho kan Tonga

### Mga karangalan
;Mga nasyunal na karangalan
* : Knight Grand Cross with Collar of the Royal Order of Pouono (**KGCCP**)
* : Knight Grand Cross with Collar of the Order of Queen Salote Tupou III (**KGCCQS**)
* : Dame of the King George Tupou V Royal Family Order (**DKGTRFO**)
* : Recipient of the King Tupou VI Coronation Medal
* : Recipient of the King George Tupou V Coronation Medal

## Ginikanan

## Toltolan
AC Bonifacio

Si **Andree Camille Bonifacio** sarong Filipino-Canadian na parabayle, parakanta, asin artista na nabisto sa pagigin pinaka-inot na Pilipinang nanggana sa pakontes na pagbayle sa telebisyong bilang grand champion na *Dance Kids* kaibahan si Ancheta kan taon 2016. An duwa inapud na "Lucky Aces." Bago pa sinda manggana sa pakontes, an duwa naipaluwas na sa*The Ellen DeGeneres Show* asin nagkaigwa sinda pagkakataon na makaibahan an American popstar na si Ariana Grande sa Vancouver, British Columbia kan 2015. Bonifacio nag entra man sa pakontes sa *Kids edition* sa Philippine TV Show *Your Face Sounds Familiar (season 1)* na kun sain nag ika-3. An huri niyang telesirye iyo an pagging bida sa *Wansapanataym Presents The Amazing Ving* na kun sain siya nag ganap bilang si "Mika".

Bonifacio sarong miyembro man sa grupo nin mga babae inaapod na Just A.S.K. kaibahan si Sheena Belarmino asin si Krystal Brimner.

## Personal na Buhay
Bonifacio ipinangaki asin nagdakula sa Vancouver, British Columbia. Siya sarong kaapil sa Iglesia Ni Cristo. Si AC nagadal sa Queensborough Middle School in New Westminster, Canada. Siya man nagin Hall of Famer saLos Angeles asin sa Portland's International Dance Challenge.

## Karera

### ''2013-2015: Lucky Aces asin Ellen DeGeneres Show Guesting''
Ac Bonifacio kaibahan si Lucky Ancheta nag bilong nin grupo na inaapud na "Lucky Aces" kan taon 2012 asin nagpuon sinda mag bidyo na pinag-uuplod sa YouTube. Sindang duwa nag-entra man sa nagkapirang lokal asin internasyonal na pakontes sa pagbayle. Nagin sikat sinda YouTube asin nag-viral sa Vine. Kan 2015, naimbitaran sinda na mag-perform sa *The Ellen DeGeneres Show*.

### ''2016-present: Dance Kids asin Your Face Sounds Familiar''
Kan November 2015, Lucky Aces nagbali sa ABS-CBN's pakontes sa pagbayli na *Dance Kids*. An palabas nagtapos kan February 7, 2016 kun sain an "Lucky Aces" an nagin grand winner, an duwa nakaresibi nin 2-million pesos, daga asin harong, bakasyon kaiba an pamilya, 3-hundred thousand pesos para sa shopping spree, asin sarong management contract hali Star Magic.

Kan 2017, si Bonifacio nagbali man bilang saro sa mga ma-performer sa  ABS-CBN's parakanta asin ma-impersonar na pakontes na inaapud na "*Your Face Sounds Familiar: Kids*, Siya duwang beses na nanggana bilang champion, kan pag impersonar niya ki Rnb na parakantang Usher sain parakata nin Pop na si Janet Jackson. Si Bonifacio pinili an saiyang idulo na si Sarah Geronimo na arugon sa grand showdown na i-performe an ki Sarah Geronimo's 2014 na kantang *[[Kilometro (song)|Kilometro]]*. An saiyang pagarog kaini nag ika-duwa sa YouTube sa Philippinas trends.

## Filmography

## Discograpiya

* *Sumayaw, Sumaya* (2018)
* *Slide into my DM* (2019)

## Panluwas na takud

* AC Bonifacio on IMDb
* AC Bonifacio on Instagram
* AC Bonifacio on Twitter

## Toltolan
1197

An **** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero
## Pebrero
## Marso
## Abril
## Mayo
## Hunyo
## Hulyo
## Agosto
## Septyembre
## Oktobre
## Nobyembre
## Desyembre
Permentasyon

An **permentasyon** (Ingles: *fermentation*) iyo sarong prosesong-kimikal kun sain pigliliwat kan sarong mikro-organismo an asukar pasiring sa porma nin alkohol asin asido—sa kondisyong mayong oksiheno (Ingles: *anaerobic condition*). An mikro-organismo na popular sa prosesong ini iyo an yeast asin bakterya.

## Uusipon

An terminong "*ferment*" hale sa tataramong Latin na "*ferver*e" na may buot-sabihon na "magpa-kalakaga". Natural na proseso an permentasyon. Maski ngani mayo pang hararom na pagkaaram sa prosesong ini—nakakagibo na an mga tawo sa gurang na sibilisasyon nin mga arak, keso, tinapay asin iba pa.

An prosesong ini pigsasabi na pig-oobserbaran na kan mga alkemista kan mga patapos na taon kan ika-14 na siglo, pero harayo ini sa modernong kaaraman kan mga siyentista ngunyan. An kimikal na proseso kan permentasyon nagin sentro liwat kan imbestigasyon nin mga siyentista sa taong 1600.

Kan taong 1850s asin 1860s, an siyentistang si Louis Pasteur an nagin pinakaenot na nag-adal kan proseso nin permentasyon.  Pinahiling niya na an proseso pigkakawsa kan mga nabubuhay na selula (Ingles: *cells*). Pero dae niya nakua an mga ensima (Ingles: *enzyme*) na responsable sa permentasyon gamit an selula kan yeast. 

Kan taong 1897, an kimikong Aleman na si Eduard Buechner an nag-eksperimento sa pagkua nin likido sa yeast, asin napag-araman na an likido kayang makagibo nin permentasyon sa solusyon nin asukar. Uli sa saiyang kagibuhan, ini an pigsasabing puon kan siyensya nin biyokimika (Ingles: *biochemisty*) asin an nagtao saiya kan 1907 Nobel Prize sa kimika.

## Mga klase nin permentasyon

### Permentasyong pang-arak
An permentasyong pang-arak iyo an prosesong kimikal na pagliwat sa asukar pasiring sa alkohol asin karbon dioksido uli sa mikro-organismo na yeast sa kondisyong mayong oksiheno. An pinal na produkto iyo an "etanol". Importante ini sa pag-gibo nin serbesa, arak, asin tinapay.

### Permentasyong pang-asidong laktiko
An permentasyong pang-asidong laktiko iyo an prosesong kimikal kan paggibo nin asidong laktiko. Ini pigkakawsa kan mga maray na bacteria kun sain an pinakaimportante iyo an *lactobacillus*. Pigpapamarhay kan nasabing mikro-organismo an preserbasyon kan kakanon sa paglaban kaini sa maraot na bakterya. Importante ini sa pag-gibo nin yogurt asin sauerkraut.

## Mga produkto na hale sa permentasyon

Ladawan:Lager beer p.jpg|Serbesa
Ladawan:Red Wine Glass.jpg|Arak/ Wine
Ladawan:Sampling finished yogurt.jpg|Yogurt
Ladawan:Cowgirl Creamery Point Reyes - Red Hawk cheese.jpg|Keso
Ladawan:Sauerkraut 2.jpg|Sauerkraut
Ladawan:Baechu-gimchi and kkaldugi.jpg|Kimchi
Ladawan:Breads of Moskovskaya Oblast. img 008.jpg|Tinapay
Ladawan:Korean drink-Soju-01.jpg|Soju


## Hilingon man

* Yeast
* Ensima
* Paggibo nin serbesa
* Etanol
* Asidong asetiko

## Panluwas na takod

* Works of Louis Pasteur Pasteur Brewing.
* The chemical logic behind fermentation and respiration

## Toltolan
Amrita Pritam

Si **Amrita Pritam** (listen ; 31 Agosto 1919&nbsp;– 31 Oktobre 2005) sarong nobelistang Indiyano, parasurat nin sanaysay asin pararawit na nagsusurat sa lenggwaheng Punjabi asin Hindi. Siya an pigkonsiderar na babaying prominenteng paratula sa Punjabi, nobelista, parasurat nin sanaysay asin nangingenot na pararawit sa lengguwaheng Punjabi kan ika-20 siglo na ino-onra dawa sa balyong lado nin India–Pakistan. Sa saiyang karera na nag-abot lampas anom na dekada, nakagibo siyang lampas 100 na libro nin rawitdawit, piksyun, mga biograpiya, sanaysay, asin mga koleksyon nin katutubong kanta asin mga autobiograpiya na dinakit taramon sa manlaen-laen na lenggguwahe sa India asin sa luwas.

Siya natatandaan sa saiyang tula na *Ajj aakhaan Waris Shah nu* (Today I invoke Waris Shah – "Ode to Waris Shah"), sarong elihiiya sa pararawit na  ePunjabi kan ika-18 na siglo, sarong ekspresyon kan saiyang kaanggutan sa paggadan sa mga tawo kan nagkaigwang partisyon sa India. Bilang nobelista, an saiyang sikat na gibo iyo an *Pinjar* ("The Skeleton", 1950), na kun saen ginibo niya an sarong karakter na si *Puro*, sarong halimbawa nin kadahasan sa mga kababaihanan, pagkawara nin humanidad asin pagsuko sa paniniwala; an saiyang nobela nagin matrayumpong pelikula, *Pinjar* (2003).

; Nobela

* *Pinjar*
* *Doctor Dev*
* *Kore Kagaz, Unchas Din*
* *Dharti, Sagar aur Seepian*
* *Rang ka Patta*
* *Dilli ki Galiyan*
* *Terahwan Suraj*
* *Yaatri*
* *Jilavatan* (1968)
* *Hardatt Ka Zindaginama *

; Autobiograpiya

* *Black Rose* (1968)
* *Rasidi Ticket* (1976)
* *Shadows of Words* (2004)

Osipon

* *Kahaniyan jo Kahaniyan Nahi*
* *Kahaniyon ke Angan mein*
* *Stench of Kerosene*

; Tulang Antolohiya

* *Amrit Lehran* (Immortal Waves)(1936)
* *Jiunda Jiwan* (The Exuberant Life) (1939)
* *Trel Dhote Phul* (1942)
* *O Gitan Valia* (1942)
* *Badlam De Laali* (1943)
* *Sanjh de laali* (1943)
* *Lok Peera* (The People's Anguish) (1944)
* *Pathar Geetey* (The Pebbles) (1946)
* *Punjab Di Aawaaz* (1952)
* *Sunehade* (Messages) (1955) – Sahitya Akademi Award
* *Ashoka Cheti* (1957)
* *Kasturi* (1957)
* *Nagmani* (1964)
* *Ik Si Anita* (1964)
* *Chak Nambar Chatti* (1964)
* *Uninja Din* (49 Days) (1979)
* *Kagaz Te Kanvas* (1981)- Bhartiya Jnanpith
* *Chuni Huyee Kavitayen*
* *Ek Baat*

; Literary journal

* *Nagmani*, poetry monthly

## Mga toltolan
Aicelle Santos

Si **Aicelle Anne Coronel Santos-Zambrano** (Ipinangaki kan Pebrero 24, 1985), bistado sa gaha sa telebisyon na **Aicelle Santos-Zambrano.** Siya sarong Filipinang  para kanta, nagsusurat nin mga awit, pianista, and artista na nagluwas an saiya sa Philippine music scene bilang sarong partisipante kan nasyonal na pakontes kan sunod na para kanta sa pinaka-inot na season kan ABS-CBN's *Star in a Million*. Siya nabisto bilang "First Undefeated Pinoy Pop Superstar", kan siya maabot nin walong sunod-sunod na kapangganahan sa GMA Network's *Pinoy Pop Superstar*, "Rock and Soul Diva", "Traffic Diva", asin "Soul Flair Songstress". Si Santos kan taon 2009 nag-entra man sa ABS-CBN's asin TV5 na nakalingyang mga talents.

## Mga Toltolan
Aiko Climaco

Si **Aiko Climaco** (Pinangaki kan Agusto 6, 1989) sarong artistang Filipina asin modelo. Siya nabisto bilang sarong miyembrro kan inaapod na "ASF dancer" sa Wowowee. Sa ngunyan siya sarong miyembro kan *Banana Split* kaibanan an dating SexBomb Sunshine Garcia asin Jef Gaitan, kuna sain naipluwas na mga pang-Enero 2014 na isyu kan FHM Philippines, asin bilnag solo sa pan-Pebrero 2015. Siya man nabantog kaibanan an para volleyball na si Rachel Anne Daquis bilang an "*Sexiest Twin Towers"*, kun sain an duwa nagbali sa *FHM BroCon* (FHM 100 Sexiest Woman Party). SI Climaco sagkod si Myrtle Sarrosa nanginotan sa bagong bilog na kababaihan na grupo na an apod iyo an "*Star Magic Angels"*.

## Filmograpiya

### Telebisyon

### Pagluwas na mga Music video

* *Shopping* (Ryan Bang kaibahan si. Donnalyn Bartolome, 2015 asin si Yam Concepcion, James Reid sagkod Jayson Gainza)

## Mga onra

### FHM 100 Sexiest Woman

## Mga Toltolan

## Panluwas na takod

* Aiko Climaco on IMDb
Vilma Santos

Si **Maria Rosa Vilma Santos-Recto** (namundag kan Nobyembre 3, 1953) sarong minimidbid na Pilipinong aktres asin politiko. Siya midbid man bilang **Star for all Seasons** huli kan saiyang manlainlain na papel sa mangiriba-ibang genre kan saiyang mga pelikula asin kinakaptan an mga titulong **Grand Slam Queen**, **Queen of Queens**, asin an may pinakahalawig na nagrereynar na box office sa takilyang Pilipino. Siya hinirang bilang **Enduring Grand Dame of the Philippine Film Industry** nin sarong dayuhan na kritiko sa 2013 Toronto International Film Festival, an pinakainot na Pilipinong aktres na matawan nin siring na titulo. Si Santos saro man na politiko, asin siya nagserbeng Gobernador kan Batangas sa laog nin tulong surunod na termino asin bilang alkalde kan Syudad nin Lipa sa laog man nin tulong surunod na termino.

Siya naelihir bilang Representante kan Solong Distrito kan Lipa, Batangas taon 2016. Siya inagda nin malainlain na mga partido politikal tanganing magdalagan pagka-Senador kan 2019, alagad saiya ining sinayumahan.

## Pelikulohiya
### Pelikula

### Telebisyon

## Toltolan
Bernadette de los Santos

Si **Bernadette de los Santos** midmid sa gahang “**Bidibidi**”. Siya sarong Bikolanang pintor asin pilantropo gikan sa Baao, Camarines Sur. Pinag bisto asin pinagtawan onra bilang *"Best Green Economy Award"* sa pagtao nin kabuhayan sa mga kababaihan sa miting kan **Asia-Pacific Economic Cooperation** (APEC) na ginibo kan Setyembre 27, 2017 sa Bietnam.

## Edukasyon
Nagtapos siya sa kursong BS in Business Management sa Ateneo de Manila University kan 1984.

## Bilang sarong Designer asin Pintor
Si BidiBidi nag dedesinyo makokolor na burda sa mga bado, bag asin sapatos. Nagkahiriling naman an saiyang mga obra sa exhibit kan taon 2003 sa Walter Lee Avery City Hall Gallery sa Seaside City, Carmel County, California.

## Mga Toltolan
Annette Kellermann

Si **Annette Marie Sarah Kellermann** (Hulyo 6,, 1887 – Hulyo 6, 1975) sarong  propesyonal na Australyanong paralangoy, sikat sa bodabil, artista sa pelikula asin parasurat.

Si Kellermann an saro sa mga inot na babaying nagsulot nin  one-piece bathing costume  imbes na pantalon, nagin dalan na arugon an saiyang halimbawa kan iba. An saiyang mga gubing na panlangoy nagin sikat tanganing magkaigwa siya nin sadiring brand  nin one-piece bathing suits. Tinabangan ni Kellermann na maging sikat an isport na synchronised swimming asin naging parasurat nin manwal para sa swimming. Nagluwas siya sa manlain-lain na pelikula na pirming igwang aquatic themes asin bida sa *A Daughter of the Gods* na enot niyang pelikula bilang artista na nagluwas siyang huba sa Hollywood production. Si Kellermann sarong tagataguyod nin kalusugan, fitness asin natural na kagayunan sa buong buhay niya.

## Buhay
Si Annette Kellermann (minsan "Kellerman") pinangaki sa Marrickville, New South Wales, Australia kan Hulyo 6, 1887 sa Australian na  byolinista na si Frederick William Kellermann, asin sa agom niyang Pranses na si  Alice Ellen Charbonnet, sarong pyanist asin maestra sa musika.

Sa edad na 6, an saiyang bitis kinaipuhan laganan nin bakal tanganing ini mapakusog. Para malabanan an saiyang kakundian, siya pinaklase kan saiyang mga magurang sa  swimming classes sa Cavill's Baths, sarong tidal swimming pool sa North Sydney sa luwas kan Lavender Bay. Sa edad na13, an saiyang mga bitis naging normal, kan edad na 15, nagkaigwa siya nin pagkadalubhasa sa swimming strokes asin nanggana sa enot niyang karera. Sa oras na iyan, nagtatao man siyang  diving displays.

## Swimming career

## Filmograpiya

* *The Bride of Lammermoor: A Tragedy of Bonnie Scotland* (1909, Short)
* *Jephtah's Daughter: A Biblical Tragedy* (1909, Short) - Jepthah's Daughter
* *The Gift of Youth* (1909, Short)
* *Entombed Alive* (1909, Short)
* *The Mermaid* (1911, Short) - Mermaid
* *Siren of the Sea* (1911, Short) - Siren of the Sea
* *Neptune's Daughter* (1914) - Annette, Neptune's daughter
* *A Daughter of the Gods* (1916) - Anitia - Daughter of the Gods
* *National Red Cross Pageant* (1917) - The Mediterranean - Italian episode
* *Queen of the Sea* (1918) - Merrilla, Queen of the Sea
* *What Women Love* (1920) - Annabel Cotton
* *Venus of the South Seas* (1924) - Shona Royale (final film role)

### Bilang siya

* *Miss Kellerman's Diving Feats* (1907, Documentary short)
* *Miss Annette Kellerman* (1909, Documentary short)
* *The Perfectly Formed Woman* (1910, Short)
* *The Universal Boy* (1914)
* *The Art of Diving* (1920, Documentary short)
* *Annette Kellermann Performing Water Ballet* (1925, Documentary short)
* *Annette Kellermann Returns to Australia* (1933, Documentary short)
* *Water Ballet: Sydney* (1940, Short)
* *Water Ballet* (1941, Short)

### Archival footage

* *The Love Goddesses* (1965)
* *The Original Mermaid* (2002)

## Mga toltolan
Anna Schwartz

Si **Anna Jacobson Schwartz** (/ʃwɔːrts/; Nobyembre 11, 1915 – Hunyo 21, 2012) sarong ekonomistang amerikano na nagtrabaho sa National Bureau of Economic Research sa New York City asin parasurat sa *New York Times*. Sinabi ni Paul Krugman na si Schwartz an "saro sa mga pinakamatibay iskolar sa pananalapi."

Si Schwartz nakipagtabangan ki Milton Friedman sa , na pinublikar kan 1963. An libro ining binasol sa pagkakaigwang  Great Depression sa tFederal Reserve System. Siya presidente man kan Western Economic Association International kan 1988.

Si Schwartz naluklok sa National Women's Hall of Fame kan 2013.

## Mga Antas


* University of Florida (1987)
* Stonehill College, Massachusetts (1989)
* Iona College (1992)
* Rutgers University (1998)
* Emory University (2000); City University of New York Graduate Center (2000)
* Williams College (2002)
* Loyola University Chicago, 2003
* City University Business School, London (2006)

## Mga Libro

* *Monetary History of the United States, 1867–1960* (with Milton Friedman), 1963 
* *Monetary Statistics of the United States: Estimates, Sources, Methods* (with Milton Friedman), 1970 
* *Growth and Fluctuations in the British Economy, 1790–1850: An Historical, Statistical, and Theoretical Study of Britain's Economic Development* (with Arthur Gayer and Walt Whitman Rostow), 1953 
* *Money in Historical Perspective* (with an introduction by Michael D. Bordo and Milton Friedman), 1987 

## Mga toltolan
Maria Bochkareva

Si **Maria Leontievna Bochkareva** (1889–1920) (Russian: Мари́я Лео́нтьевна Бочкарёва, romanized: Maria Leontievna Bochkareva, pinangaki na *Frolkova* (Фролко́ва), alyas *Yashka*) sarong Rusong soldado na nakipaglaban kan  World War I asin nagbuo nin Women's Battalion of Death. Siya an enot na babaying Ruso na nagmando nin yunit militar.

## Buhay
Si Maria Frolkova pinangaki sa  pamilya nin magbubukid sa Nikolsko kan July 1889. An saiyang ama sarong sarhento nin imperial army na nakipaglaban sa  Russo-Turkish War. Naglayas siya sa edad na 16 para magpakasal ki  Afanasy Bochkarev. Naglipat sinda sa Tomsk, Siberia, kun saen nagtrabaho sinda bilang manggagawa. Inabuso siya kan saiyang agom, na nagpangyari na ini mabayaan niya. Nakakua siya nin trabaho bilang serbidor sa mga empleyado na nagpwersa saiya para magtrabaho sa brothel. Nilipat siya sa Sretensk na kun saen nagkaigwa siya nin relasyon sa lokal na Hudyong  si Yakov (or Yankel) Buk. Nagbukas sinda nin bunuan pero kan May 1912 si Buk inaresto sa panghahabon asin dinara sa Yakutsk. Sinundan siya ini sa kulungan, na nakabitis, kun saen an mag-agom nagbukas giraray nin bunuan. Si Buk nadakop giraray na nanghabon asin pinadara ini sa Amga kan 1913. Sa giraray sinundan ini ni  Bochkareva. Si Buk naging buratsero asin naging mapang-abuso.

## Karera sa Military

Kan nagkaigwang World War I  kan 1914, binayaan ni Bochkareva si Buk asin nagbalik sya sa Tomsk. Kan Nobyembre, sinayumahan siya kan 25th Tomsk Reserve Battalion kan Imperial Russian Army. An komander sinabihan siya na magbali na lang Red Cross. Nagbali siya sa hukbo dangan nghagad permisyon sa sar na siNicholas II. Matapos an tolong bulan na training, nagpuon siya mag duty sa front-line duty kaiba an 5th Corps, 28th Regiment of the Second Army, na nakaistasyon sa Polotsk. Siya nakaligtas nin 50 na lugadan mga mga soldados.

Kan siya nalugadan sa braso asin bitis, si Bochkareva nagtrabaho bilang medical sister hanggang nagbalik siya sa hanay bilang korporal na may kapot sa 11 na soldado

## Mga toltolan
Emelina Regis

Si **Emelina Gagalac Regis** sarong premyadong kagubay na Bikolanang parasurat asin iyo an direktor kan Departmento kan Digital Illustration and Animation sa Ateneo de Naga na Unibersidad, Syudad nin Naga, Filipinas. Dati niya man na kinaptan an Institute for Environmental Conservation and Research (INECAR) sa parehong unibersidad.

Nakamtan ni Regis an titulong Doktor kan Pilosopiya sa Environmental Science kan 1999 kun sain an saiyang disertasyon iyo an *Pollen grain abortion as indicator of mercury pollution near gold mining sites in Camarines Norte*. Siya sarong propesor sa Biolohiya sa Ateneo de Naga na Unibersidad.

Siya nagsurat nin duwang libro nin drama pan-entablado sagkod nagkapirang pagsaligsig. Ipinublikar an panurat niya an *Dalawang Dula ni Clarissa sa Ecolohiya* (1993) kan New Day Publishers asin *Mga Dula, Awitin at Tula sa Ekolohiya at Kapaligiran* (1996) kan PLAN International Bicol asin Ateneo de Naga Eagles, sa Syudad nin Naga. Kaiba si Marietta Labra-Espina asin Ma. Yvainne Y. Yacat, isinurat ninda an *The Pasig River Caring for a Dying Ecosystem* (2001) na ipinublikar kan Pasig River Rehabilitation Commission sa irarom kan Opisina kan President, Republika kan Filipinas. Bago kan mga ini, si Regis nagawadan nagawadan sa Gawad Pagromdom ki Carlos Palanca para sa Literatura kan 1992 huli sa saiyang dula sa Filipino na may titulong *Dalawang Mukha ng Kagubatan*.

Kan 2019, saro si Regis sa limang mga parasurat na resipyente kan Gawad Taboan na iginawad sa ika-10ng Taboan National Writers Festival sa Sentral na Bikolnon na Unibersidad nin Estado kan Agrikultura (CBSUA) sa Pili, Camarines Sur.

## Toltolan
Yeshe Tsogyal

Si **Yeshe Tsogyal** (c. 757 or 777 – 817 CE), midbid man bilang "Victorious Ocean of Wisdom", "Knowledge Lake Empress" (Wylie: ye shes mtsho rgyal, ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ), o kan saiyang ngaran na sa Sanskrit na *Jñānasāgara* "Knowledge Ocean," o kan saiyang ngaran sa angkan na Lady Kharchen), (c.757 or 777–817CE) , or b.early 8th cent. - d.mid 8th cent., sarong Ina kan Tibetan na Budismo. Sa ibang hinalean, sinasabi na siya an agom ni Trisong Detsen, emperor kan Tibet. An saiyang karmamudrā consort si Padmasambhava, an nagmukna kan tradisyon na Nyingma sa Tibetan na Budismo. Siya midbid na nagpaluwas nin terma kaiba ni  Padmasambhava asin siya man an mayoryang tagasurat sa mga terma. Naglaon, tinago ni Yeshe Tsogyal an mga terma ni  Padmasambhav, sa kasuguan kani na magamit sa ngapit na mga henerasyon.

Pinangaki na prinsesa sa rehiyon nin Kharchen, Tibet, kan 777 CE, nabuhay siya nin haros 99 na taon asin nangengenot saTibetan  na Budismo asin ehemplo nin kontemporaryong praktisyunir sa ispiritwal. Dawa siya sinasabing alalay ni Padamasambhava, siya sarong master sa ispiritwal asin paratukdo.

## Toltolan

## Mga ginunuan

* Klein, Anne Carolyn (1995). *Meeting the Great Bliss Queen: Buddhists, Feminists, and the Art of the Self*. Beacon Press: Boston. ISBN&nbsp;.
* Gyatso, Janet (2006). *A Partial Genealogy of the Lifestory of Yeshé Tsogyal*. Harvard University. JIATS, no. 2 (August 2006), THDL #T2719, 27 pp. Source: http://www.thdl.org/collections/journal/jiats/index.php?doc=jiats02gyatsoj.xml&v=p  (accessed: November 16, 2007)
Buchi Emecheta

Si **Florence Onyebuchi "Buchi" Emecheta** OBE (Hulyo 21, 1944 – Enero 25, 2017) sarong nobelistang Nigerian na nakabase sa UK puon 1962, siya nagsurat nin mga dula asin mga sadiring talambuhay, asin mga librong  pang-aki. Siya an nagsurat kan lampas 20 na libro, kabali na an *Second Class Citizen* (1974), *The Bride Price* (1976), *The Slave Girl* (1977) asin *The Joys of Motherhood* (1979). halos an saiyang mga nobela pinublikar kan kompanya na nasa London an  Allison and Busby, kun saen an saiyang editor si Margaret Busby.

An saiyang mga tema iyo an pang-ooripon sa mga kaakian, pagiging ina, pagiging malaya kan mga kababaihan asin sa edukasyon na nakakuang pagmidbid sa mga kritiko asin mga halangkaw. Iniladawan niya an saiyang mga istorya bilang mga "istorya nin kinaban na kun saen an mga kababaihan nakakaranas nin pang unibersong problema sa pagtios asin opresyon, mas haloy na pagtinir, dawa saen sinda hale, mas dakol na magiging problema." An saiyang mga gibo nagdulot nin tensyon sa tradisyon asin pagiging moderno. Siya an "first successful black woman novelist na nkaistar sa Britain pakatapos kan 1948".

## Mga gibo

### Mga Nobela

* *In the Ditch* (1972)
* *Second Class Citizen* (1974)
* *The Bride Price* (1976)
* *The Slave Girl* (1977); winner of 1978 Jock Campbell Award
* *The Joys of Motherhood* (1979)
* *The Moonlight Bride* (1981)
* *Our Own Freedom* (with photographs by Maggie Murray; 1981)
* *Destination Biafra* (1982)
* *Naira Power* (1982)
* *Adah's Story* [*In the Ditch/Second-Class Citizen*] (London: Allison & Busby, 1983).
* *The Rape of Shavi* (1983)
* *Double Yoke* (1982)
* *A Kind of Marriage* (London: Macmillan, 1986); Pacesetter Novels series.
* *Gwendolen* (1989). Published in the US as *The Family*
* *Kehinde* (1994)
* *The New Tribe* (2000)

### Sadiring Talambuhay

* *Head Above Water* (1984; 1986)

### Children’s/Young adults' books

* *Titch the Cat* (illustrated by Thomas Joseph; 1979)
* *Nowhere to Play* (illustrated by Peter Archer; 1980)
* *The Wrestling Match* (1981)

### Mga Dula

* *Juju Landlord* (episode of *Crown Court*), Granada Television, 1975.
* *A Kind of Marriage*, BBC television, 1976.
* *Family Bargain*, BBC Television, 1987.

### Mga Artikulo

* *The Black Scholar*, November–December 1985, p.&nbsp;51.
* "Feminism with a Small 'f'!" in Kirsten H. Petersen (ed.), *Criticism and Ideology: Second African Writer's Conference, Stockholm 1988*, Uppsala: Scandinanvian Institute of African Studies, 1988, pp.&nbsp;173–181.
* *Essence* magazine, August 1990, p.&nbsp;50.
* *New York Times Book Review*, 29 April 1990.
* *Publishers Weekly*, 16 February 1990, p.&nbsp;73; reprinted 7 February 1994, p.&nbsp;84.
* *World Literature Today*, Autumn 1994, p.&nbsp;867.

## Toltolan
Christiane Martel

Si **Christiane Martel** (namunda **Christiane Magnani** kan 18 Enero 1936) sarong Pranses na aktres asin reyna nin kagayonan na nagin ikaduwang babai na nanaog nin Miss Universe, sa 1953. Siya sana an kasasarong babaing Pranses na may kapot kan titulong Miss Universe sagkod na koronahan si Iris Mittenaere kan 2016.

Si Martel nagin Miss Châtellerault kan 1952. Siya nakoronahan nin Miss Cinémonde asin nirepresentar an Pransya sa Miss Universe 1953 kun sain siya an nagin ikaduwang Miss Universe. Siya kinoronahan kan aktres na si Julie Adams huli ta binutasan na kan Miss Universe 1952 na si Armi Kuusela kan Finland an korona.

An mga nagsurunod ki Martel sa pagarayonan kan 1953 iyo si Myrna Hansen kan USA, sinundan kan mga delegada kan Hapon, Mehiko, asin Australya.

Matapos an saiyang pag-reynar, si Martel nagkaigwa nin matriyumpong karera sa pangkinaban na pelikula, asin nagluwas sa mga pelikula siring kan *[[Yankee Pasha (pelikula)|Yankee Pasha]]*, *[[So This Is Paris (pelikula nin 1955)|So This Is Paris]]*, *[[Drop the Curtain]]*, an *[[Corazón salvaje (pelikula nin 1956)|bersyon 1956]]* kan *[[Corazón salvaje (nobela)|Corazón salvaje]]* (bilang kontrabidang si Aimée), *Viva el Amor!*, *[[Rosa Blanca]]* asin an saiyang panhuring pelikula sagkod sa ngunyan, an *Leoni al Sole* kan 1961.

Si Martel ikinasal Ronnie Marengo, sarong eredero nin tindahan na saiya man sanang sinuwayan kan 1955. Kan 1961, ikinasal siya Miguel Alemán Velasco, na nagin Gobernador kan Veracruz asin aki ni Miguel Alemán Valdés, dating presidene kan Mehiko. Nagkaigwa sinda nin tulong aking babai asin sarong lalaki. An saindang aking lalaki, si Miguel Alemán Magnani saro sa mga kasosyo sa Televisa asin an kagrugaring kan sarong low-cost airline, an Interjet.

Siya nagluwas sa telebisyon sa mga taon nin Miss Universe kan 1989, 1993, asin 2007 na ginibo sa Mehiko. Nagin man siya hurado selebriti sa Miss Universe 1978. An huri niyang pagluwas sa telebisyon kan 3 Desyembre 2011 sa Miss France pageant.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

*
Miriam Stevenson

Si **Miriam Jacqueline Stevenson** (namundag kan Hulyo 4, 1933) sarong Amerikanang host sa telebisyon, aktres, asin dating modelo asin titulado nin pagarayonan na kinoronahan bilang Miss Universe 1954. Siya an pinakainot na Amerikana na nanaog kan titulo, asin inot na nanggana sa Miss USA 1954. Bago magin Miss USA, si Stevenson nagin munang Miss South Carolina USA 1954, dangan nangadin pinakainot na babai gikan sa South Carolina na nanggana bilang Miss USA. Saiya man nainirepresentar an South Carolina sa Miss America 1954 matapos an Miss South Carolina 1953, kun sain siya nagtapos bilang saro sa top 10.

Sa Miss Universe, si Stevenson nagtabla sa pinal kaining grado ki Martha Rocha kan Brasil. Tanganing mabanga an tabla, an babai na hinuhuna na igwa nin mas marhay na pisikal na kagayonan iyo na kinoronahan bilang ganador, ini huli ta an mayo na kagpadrino kan pagarayonan iyo an Catalina Swimwear. Siring kaini an pagkadeterminar huli ta si Stevenson igwa nin mas hirignit na tabay ikan ki Rocha. Siya kinoronahan bilang Miss Universe kan pataposon sa turnong si Christiane Martel kan Pransya. Pakatapos kan siya kapangganahan, si Stevenson nagdesisyon na tawan parte kan saiyang premyo si Rocha, ini an bagong kotse na saiyang naresibe. At the end of her reign, she crowned Hillevi Rombin of Sweden as Miss Universe 1955.

Matapos na mag-artista sa Universal Studios sa Hollywood nin sarong taon huli kan sarong kontrata bilang parte kan saiyang premyo sa Miss Universe, si Stevenson nagin laman kan mga babasahon siring sa *[[Variety (magasin)|Variety]]* kan saiyang ipinahayag na siya mabalik sa saiyang banwaan sa South Carolina tanganing taposon an saiyang edukasyon sa Lander University imbes na ipadagos an saiyang trabaho sa Hollywood. Sa South Carolina, si Stevenson nakakua nin trabaho bilang host sa telebisyon para sa WIS, an lokan na apilyasyon kan NBC sa Columbia, South Carolina. Digdi niya nanumpongan an saiyang agom na si Donald Upton. Nagkaigwa sinda nin duwang aki, kun sain si Donald Jr. nangagin dating tagapadalagan nin telecom asin kagtugdas kan kompanyan nin global economic development asin public affairs na Fairfield Index, Inc. Sagkod kan mga-1970, si Stevenson nagin aktibo sa edya bilang sarong modelo, host sa telebisyon, asin aktres sa nasyonal na komersyo, asin nagpartisipar bilang huwessa nagkapirang kompetisyon kan Miss Universe.

## Toltolan
Jane Aamund

Si **Jane Aamund** (Nobyembre 8, 1936 – Enero 29, 2019) sarong Danish na awtor asin mamahayag. An saiyang pambihirang tagumpay sa Denmark iyo an *Klinkevals* trilogy. Tuminalikod sa kinaban si Aamund sa edad na 82.

## Literaturang gibo
Kaiba sa mga ginibo ni Aamund's an minasunod:

* *Klinkevals [da]* (English: *The two penny dance*) – 1989
* *Juliane Jensen* – 1990
* *Oven vande* (English: *Afloat*) – 1992
* *Bag damen stod en Christian* (English *Behind the lady stood a Christian*) – 1994
* *Colorado drømme* (English: *Colorado dreams*) – 1997
* *Danskernes lille verden* (English: *The small world of the Danes*) – 1997
* *Den grønne port* (English: *The green gate*) – 1998
* *Kamæleonen* (English: *The Chameleon*) – 1999
* *Den hvide verden* (English: *The white world*) – 2000
* *Vesten for måne [da]* (English: *West of moon*) – 2002
* *Den irske stemme* (English: *The Irish voice*) – 2003
* *Udlængsel* (English: *Wanderlust*) – 2004
* *De grønne skove* (English: *The green forests*) – 2008
* *Smeltediglen* (English: *The crucible*) – 2009
* *Dengang det var sjovt* (English: *Back when it was fun*) – 2010
* *Øjebliksbilleder* (English: *Snapshots*) – 2010
* *Vindue uden udsigt* (English: *Window without a view*) – 2011

## Manungod ki Jane Aamund

* *Kærlighed og smerte* (English: *Love and pain*) – 1997. TV documentary about Jane Aamund.
* *Med kærlig hilsen* (English: *With love*) – 1999 – TV documentary about Jane Aamund.
* *Lys i livet* (English: *Light in the life*) – 2005. Book with interviews by Cecilie Frøkjær.

## Mga pagmidbid asin onra
Nakakua si Aamund nin mga orna, asin pagmidbid sa mga minasunod:

* Den Berlingske Fonds Journalistpris (English: The Berlingske Foundation Journalist Award) in 1997
* Bog & Idé-prisen (Danskernes Yndlingsforfatter) in 1997, 1998, 1999 and 2004
* De Gyldne Laurbær in 1998 for *Colorado drømme*

## Toltolan
Hillevi Rombin

Si **Hillevi Rombin Schine** (Setyembre 14, 1933 &ndash; Hunyo 19, 1996) sarong dating Swedish na aktres asin reyna nin kagayonan na kinoronahan bilang Miss Sweden asin iyo an ikaapat na nanaog nin titulong Miss Universe kan 1955. Siya kinoronahan bilang Miss Sweden Universe 1955 ni Miss Sweden Universe 1954, Ragnhild Olausson. Kan 1996, she siya an pinakainot na titulada nin Miss Universe na nagadan na.

## Biograpiya
Siya nagdakula sa Uppsala, Uppland, asin nagin kampeon sa nasyonal na lebel sa decathlon bago maglaban sa pagarayonan. Sarong kahanga-hangang atleta, si Rombin nagin matriumpo sa gymnastics, track & field, asin downhill skiing. Matapos manggana sa pagarayonan, siya naghali sa Sweden asin nagduman sa Hollywood tanganing mautob an saiyang kontrata sa pag-arte sa Universal Pictures, parte kan saiyang premyo bilang Miss Universe. Siya nag-adal kaiba si John Gavin, Clint Eastwood, asin Barbara Eden, kabali an iba pang mga aktor. Inilaag siya kan Universal sa duwang pelikula, na igwa sana saro o duwang linya, tanganing matawan nin ilaw asin eksperyenssua. Siya tinawan nin kredito para sa mga papel na igwa nin haralipot na linya sa duwang pelikula. Sa *[[The Benny Goodman Story]]* (1955) siya naghagap nin pirma o autograpiya asin sa *[[Istanbul (film)|Istanbul]]* (1957) siya nagluwas bilang sarong flight attendant sa puro kan pelikula bago ini matapos.

Durante kan saiyang pagreynar bilang Miss Universe, mantang nababyahe sa Estados Unidos, nanagboan niya an saiyang magigin agom na si G. David Schine, na an pamilya yaon sa negosyo ni hotel asin lalaogon man an negosyo sa pelikula asin musika. Ipinundo ni Rombin an karera sa pag-arte tanganing makatotok sa buhay may-agom, na magkakaigwa nin dakulang pamilya ki Schine. Nagkaigwa sinda nin anom na mga aki, asin naglawig nin 40 taon an saindang relasyon sagkod na magadan nin sabay kan 1996.

Siya patin an agom asin saro sa mga aking lalaki nagadan sa pagbagsak nin eroplano kan 1996, resulta kan pagpalya kan makina matapos an paglupad kaini. Siya 62 na taon asin an pinakainot na Miss Universe nagadan. Siya asin an saiyang agom patin aking lalaki inilubong sa Westwood Village Memorial Park Cemetery.

## Pelikulohiya

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Hillevi Rombin at Findagrave
*Picture as Miss Universe
*
*"The Official Hillevi Rombin Website"
Armi Kuusela

Si **Armi Helena Kuusela** (namundag kan Agosto 1934) sarong Finnish na model, nagtatabang para sa karidad asin reyna nin kagayonan. Kan 1952 nanggana siya sa nasyonal na pagarayonan Suomen Neito asin tinawan nin byahe pasiring sa Estados Unidos tanganing magpartisipar sa pinakainot na Miss Universe, dangan nangaging pinakainot na titulada kaini.

## Buhay pakatapos kan Miss Universe
### Buhay may-agom sa Filipinas
Kan Pebrero 22, 1953 si Kuusela naglibot sa bilong na kinaban kun sain durante kaini saiyang namidbida an Pilipinong negosyanteng si Virgilio Hilario. Mayo sa sarong taon matapos makoronahan, si Kuusela piniling butasan an kororang Miss Universe kan 4 Mayo 1953 tanganing magpakasal ki Hilario sa Tokyo.

Nagkanumpongan sinda Marso sa sarong baylehan sa Baguio, an kabisera nin tig-init kan Filipinas, kan si Kuusela bilang Miss Universe duminatong sa nasyon para sa International Trade Exposition. Sinda nag-honeymoon sa Hawaiian Islands, naglinot sa Estados Unidos, dangan sa Europa, bago mag-istar sa Manila, kun sain nagkaigwa sindang limang aki.

## Toltolan

## Panluwas na takod
* Official Miss Universe website – Past titleholders
Kutsinta

An **puto kutsinta** o **kutsinta** sarong tipo nin puto na mahihiling sa bilog na Pilipinas. Gibo ini gikan sa pinaghalong balinghoy o harinang-bagas, pulang asukar asin lihiya, na pinaarok nin giyaw na pangkulay o katas kan annatto, asin pinasangaw sa mga sararadit na ramekin. Tinatabunan an mga nilutong kakanon nin kakakadkad na laman kan hinog na niyog. Bilog na taon kinakakan ini sa bilang mirendal, asin haros na pinapabakal kaiba kan puto. Bakong arog kan katampad kaini, na igwang malamasang habi, an kutsina, malahalaya asin mangunguya. Pwede man ining pasiramon sa pagdadagdag kan latik para maghamis ini. 

## Paghahanda
Dagdagan nin tubig-lihiya an natunaw na pulang asukar. Pagkatapos, ihalo ini sa harinang-mapulot asin harinang-bagas sagkod matunaw na ining marhay. Salaon tapos halion an mga limpak; pwedeng dagdagan ini nin likidong pang-arok-pula. Pahidan an kinorte kan langis-gulay asin pasangawon ini sagkod mamuo an tuktok pag kinaputan. Matapos halion hali sa init, paliputon ini bago tanggalon ini nin espatula gikan sa hulma. Panghuri, talbungan ini nin pigkadkad na niyog o gamiton ini bilang dutdutan. 

## Hilingon man

* Puto 
## Toltolan
IMDb

[ | name/ | nm
    | }}/
    | nm < 7
      | |7}}/
      | }}/
      }}
    }}
  | 
  }} 
  | }}
  | 
  }}](https://www.imdb.com/
) on IMDb
  | }}
  | 
  }} | nm
  |   10
    | 
    }}
  |  > 8
    | 
    }}
  }}
Kimika

An **kimika** (Ingles: *chemistry*) iyo an siyentipikong disiplina na minaadal sa mga elemento asin kompuwesto na pigbibilog nin mga atomo, molekula, asin iyono: an saindang komposisyon, istraktura, karakter, kaugalian, asin mga pagbabago ninda durante sa reaksyon ninda sa ibang mga substansya.

Sa sakop niya, an kimika iyo nag-ookupa nin sentrong posisyon sa tahaw nin pisika asin biyolohiya. Inaapod man ini minsan na "an sentral na siyensya" huli ta minatao ini nin pundansyon para sa pagkaintindi sa parehas na basehan asin pig-aaplikar sa mga siyentipikong disiplina sa pundamental na lebel. Halimbawa, an kimika iyo nagpapaliwanag kan mga aspeto kan kimikang pangtanum (botanika), an pormasyon kan mga igneyong gapo (heolohiya), pano an mga atmosperikong sona namokna asin pano an mga pangkapalibotang polusyon iyo naiinaan (ekolohiya), an mga karakter kan daga sa bulan (kosmokimika), pano minagana an mga medikasyon (parmakolohiya), sagkod pano magkolekta nin mga ebidensya sa mga pinangyarehan nin krimen gamit an DNA (porensiko).

Pigsisimbag kan kimika an mga ulayon arug kan pano an interaksyon nin mga atomo asin molekula sa paagi nin mga sugpon na kimikal para makamokna nin bagong kompuwestong kimikal. May duwang klase nin sugpong kimikal: (1.) primaryang sugpong kimikal e.g sugpong kovalento, kun sain an mga atomo iyo nagpapasubli nin saro o mas dakol na elektron; sugpong iyoniko, kun sain an atomo iyo minatao nin saro o mas dakol na elektron sa lain na atomo para makahimo nin mga iyono (katyono asin anyono); sugpong metaliko, sagkod (2.) sekondaryang sugpong kimikal e.g. sugpong hidroheno; sugpong Van der Waals na pwersa, interaksyong iyono-iyono, interaksyong iyono-dipolo, asin iba pa.

## Mga panluwas na takod

* Introduksyon sa kimika 
* Sentral sa kimika 

## Toltolan
Caroline Caddy

Si **Caroline Mavis Caddy** (namundag, Enero 20, 1944) sarong Australyanong makata.

## Agi-agi
Namundag sa Western Australia kan Australyanang ina asin Amerikanong ama. Nagdakula si Caroline Mavis Caddy sa United States asin sa Japan. Nagbalik siya sa Western Australia kun sain nakatapos siya nin high school, asin sa dai kahaluyan nagkapag-trabaho bilang sarong dental nurse. An mga sinurat na rawitdawit ni Caddy manungod sa mga tanawon sa China, Antartica, asin western Australia kun sain nakukua niya huli sa saiyang mga pag-byahe sagcod obserbasyon.

## Mga onra

* 1990 – Western Australian Week Literary Award for poetry
* 1991 – National Book Council Banjo Award for Poetry
* 1992 – National Book Council Award for Poetry
* 2008 – Wesley Michel Wright Prize

## Bibliograpiya

* *Singing at Night* (1980)
* *Letters From the North* (1985)
* *Beach Plastic* (1989)
* *Conquistadors* (1991)
* *Antarctica* (1996)
* *Working Temple* (1996)
* *Editing the Moon* (1999)
* *Esperance: New and Selected Poems* (2007)

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* The Keeper and the Grove poem from *Esperance*
* 'Place, Palimpsest and the Present Day: Gondwana in Caroline Caddy’s ''Antarctica''' by Rosalind McFarlane, ''Cordite Poetry Review''
Julia Barretto

Si **Julia Francesca Barretto Baldivia** (Namundag kan Marso 10, 1997), midbid sa **Julia Barretto**, siya sarong  Filipinang artista. Siya sarong talent kan ABS-CBN asin Star Magic.

## Personal na Buhay
Siya namundag kan Marso 10, 1997 sa Marikina kan artistang si Dennis Padilla asin Marjorie Barretto. Siya igwa pang duwang tugang na si Claudia asin Leon, igwa man siyang matuang tugang na babayi na si, Dani asin igwa pa siyang tugang sa ina na si Erich. Siya nagadal asin nagtapos nin elementarya (Grades 1 to 7) sa Miriam College sa Loyola Heights Katipunan Avenue Quezon City kan Marso 2011 asin naggraduar man nin high school sa St. Paul College sa Pasig kan Marso 2015.

## Karera
Siya nabisto asin nagin sikat pagkatapos kan pagigin parte kan ABS-CBN na palabas na *Kokey*, kun sain siya guminanap na si Anna Calugdan. Siya man nagin bida sa 2014 melodrama fantasy series na *Mirabella*. Siya nagganap man sarong bida kontrabida (Villain) sa *And I Love You So*. Siya man saro sa mga **ASAP It Girls** kaibahan si Liza Soberano, Janella Salvador asin Kathryn Bernardo.

## Filmograpiya

### Telebisyon

### Pelikula

## Onra asin Nominasyons

## Mga Toltolan

## Luwas na Pantakod

* Julia Barretto on IMDb
Gladys Zender

Si **Gladys Rosa Zender de Meier** (née **Zender Urbina**;  namundag kan Oktobre 19, 1939) sarong taga-Perung modelo asin reyna nin kagayon na nagin pinakainot na babaing gikan sa Amerikang Latin na nanaog sa Miss Universe. Siya kinoronahan bilang Miss Peru Universe 1957 ni Miss Peru Universe 1956, Lola Sabogal Morzán.

## Miss Universe
Namundag siya sa sarong amang Swiss asin inang taga-Peru, siya nanggana kan titulong Miss Universe 1957 sa Long Beach, California, Estados Unidos.

Matapos makoronahan, ibinunyag na si Zender sarong 17 anyos sanang daraga, ini pirang bulan na kulang sa kinakaipong pinakahababang edad sosog sa kompetisyon. An mga opisyal kan pagarayonan nagdesider na ipadagos niya an pagreynar matapos na ikinonsiderar siyang 18 sa Peru.  Kan parehong taon, tinanggalan man nin titulo si Miss USA, Mary Leona Gage, asin natanggal bilang semi-pinalista sa Miss Universe matapos na maisihan na ini igwa nang agom asin ina na sa duwang aki. Sinalidahan ni Miss Argentina, Mónica Lamas, si Gage bilang saro sa 15ng semi-pinalista.

## Personal na buhay
Inagom si Zender ni Antonio Meier kan 1965, asin nagin pribado an buhay; nagkaigwa sinda nin apat na aki. An saindang aking lalaki na si Christian Meier, sarong midbid na aktor asin parakanta sa Peru na namidbid sa ibang nasyon sa Latin Amerika. Kan 2003, tinugotan ni Zender an *Caretas* tanganing maretratohan asin si Meier kan saindang harong na ipinapahiling an manlainlain na artipaks kabali an koleksyon nin arteng Inca, na natipon kan mag-agom sa lawig nin panahon na sinda magkaibahan.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* Waltz for Gladys Zender Peruvian waltz na nakadedikar ki Gladys Zender
* Polka for Gladys Zender Peruvian polka na nakadedikar ki Gladys Zender
Claudine Barretto

Si **Claudine Margaret Castelo Barretto** (namundag kan Hulyo 20, 1979) sarong Pilipinong artista sa telebisyon asin pelikula, taga-endorso nin produkto asin negosyante.

Inot na nagluwas si Barretto kan 1992 sa ABS-CBN para sa programang variety na panghobenes, *[[Ang TV]]*. Siya nagin parte man kan comedy sitcom na *[[Home Along Da Riles]]* kun suarin nagluwas man sa parehong taon kan 1993 an pelikula kaini na nagin pinakainot niyang pelikula. Nakua niya man an panginot na papel para sa saiyang pinakainot na seryeng drama sa telebisyon na *[[Mula sa Puso]]* kan 1997 na nagdalagan sa laog nin tulong taon.

Sya namidbid bilang**The Optimum Star** matapos na umawon sa saiyang pagganap sa mga dramang serye siring kan *[[Mula sa Puso]]* (1997–1999), *[[Saan Ka Man Naroroon]]* (1999–2001), *[[Sa Dulo ng Walang Hanggan]]* (2001–2003), *[[Marina (Philippine TV series)|Marina]]* (2004), *[[Iisa Pa Lamang]]* (2006) asin an mga pelikulang nagguno nin mga positibong tuyaw asin mga gawad na *[[Dahil Mahal na Mahal Kita]]* (1998), *[[Anak (pelikula)|Anak]]* (2000), *[[Got 2 Believe]]* (2002), *[[Kailangan Kita]]* (2002), *[[Milan (2004 film)|Milan]]* (2004), *[[Nasaan Ka Man]]* (2005), *[[Sukob]]* (2006), asin *[[Etiquette for Mistresses]]* (2015).

## Pelikulohiya
### Pelikula

### Telebisyon

## Mga gawad asin nominasyon
Bilang sarong artista sa pelikula, si Barretto nakaresibe nin duwang FAMAS Award for Best Actress para sa pelikula *[[Milan (2004 film)|Milan]]* (2004) asin *[[Nasaan Ka Man]]* (2005) siring man nin sarong Luna Award for Best Actress para sa parehong pelikula, *[[Milan (2004 film)|Milan]]*. Kan 2016, siya nanggana kan *Dangal ng PASADO sa Pangkatang Pagganap ng may Mataas na Papuri* sa ika-18ng *Gawad PASADO Awards* para sa saiyang pelikulang Etiquette for Mistresses (2015).

Sa telebisyon, naguno niya an Best Young Actress gikan sa *Parangal ng Bayan* kan 1999 para sa *[[Mula Sa Puso]]* asin nagin nominado bilang Best Drama Actress gikan sa *[[Asian TV Awards]]* kan 2000 para sa *[[Saan Ka Man Naroroon]]*.

### Pelikula

### Telebisyon

## Toltolan
Aida Mantawel

Si **Aida Mantawel** (namundag 27 Mayo 1950) sarong Pilipinong paradalagan. Siya naglaban sa Atletika sa 1972 Olimpiko sa Tig-init sa 400 metros nin Kababaihan.

## Toltolan
Lucila Salao

Si **Lucila Salao-Tolentino** (namundag 1 Hulyo 1954) sarong Pilipinong paradalagan. Naglaban siya sa Atletika sa Tig-init na Olimpiko nin 1972 sa 4 × 100 metros relay nin Kababaihan sa 1972 Olimpiko sa Tig-init.

## Toltolan