open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tinilo

An **Tinilo**, sarong tipo nin rawit-dawit na Gorontalo na an mga rhymes, na minasakop sa apat na linya sa lambang stanza. Naglalaog an Tinilo nin papuri, libangan, pamibion, historiya, mga paimbita, asbp. 
Kinakanta ning magkairibahan an rawit-dawit na * Tinilo * sa sarong tradisyunal na seremonya, an seremonya nin hairdressing (aqikah), na sa Gorontalo, pig-aapod na *huntingo*, sarong kasal o seremonya nin kasal, an apatnapulong-aldaw na serbisyo kan pagrumdom na pig-aapod sa Gorontalo na *tinilo pa'ita* (rawit-dawit na piggamit tanganing maribayan an mga libingan).

## Mga Tipo nin Tinilo
Pwede mabanga an Tinilo sa 4 na tipo segun sa saindang pagpapatupad sa mga tradisyonal na seremonya o prusisyon, lalo na an Tinilo kola-kola, na tinilo na piggagamit tanganing ibahan an mga kayamanan gikan sa kasintahang lalaki sagkod sa ikakasal, naglalaog nin pampanira sa nobya.
# Tinilo talanggeda, na tinilo na piggamit tanganing ibahan an bagong prusisyon nin pickup kan hadi.
# Tinilo mopopi'ito, na tinilo tanganing magturog an hadi, naglalaog nin libangan para sa hadi.
# Tinilo pa'ita, na tinilo para sa mga nagagadan, naglalaog nin libangan asin mga pamibion para sa pamilya na nagagadan.

## Hilingon man
* Karmina
* Pantun

## Toltolan
Pat Kilbane

Si **Patrick F.** "**Pat**" **Kilbane** (Lakewood, Nobyembre 5, 1969) dating sarong Amerikanong entertainer.

## Mga panluwas na takod
* Oficial na websayt ni Pat Kilbane
Tataramon na Dera

An **Dera** (Dra, Dla)  **Mangguar** asin **Kamberataro** (Komberatoro) sarong tataramon na Senagi kan Papua New Guinea asin Indonesya. Sa Papua New Guinea, pangenot na ipinagtataram ini sa baryo nin Kamberataro (), Amanab Rural LLG, Probinsya nin Sandaun.

## Mga diyalektos
Ugwa ining duwang diyalekto na pinangaranan na *Sentrong Dla* asin *Menggwa Dla*. Ipinagtataram an Sentrong Dla sa tolong pangenot na mga baryo kan Misyong Kamberatoro (3°36′S 141°03′E; 1299 pye) sa Papua New Guinea, Misyong Amgotro (3°38′S 140°58′E; 1969 piye) sa Sulnupang Papua, asin baryo nin Komando sa Sulnupang Papua. Dating poste nin hangganann kan Olandes an baryo nin Komando. An iba pang mga baryo na ipinagtataram an sentrong Dla sa Papua New Guinea iyo an Tamarbek (), Akamari (), Bagong Kamberatoro; Gurang na Kamberatoro, ‘Baryo nin Hangganan’, Nimberatoro (), Nindebai (), Mamamora (), Yamamainda (), Orkwanda (), asin Lihen (). Igwa an Sulnupang Papua, Indonesya nin mga baryo nin Dla kan Amgotro, Komando, Indangan, Mongwefi, Buku, asin Agrinda, na kung sain kadaklan na nakamugtak sa Distritong Yaffi, Rehensiyang Keerom.

Daing gayong populado sa duwang diyalekto an Menggwa Dla, na ipinagtataram sa limang mga baryo na nakamugtak sa tanga kan Misyong Kamberatoro asin baryo nin Komando, na kung sain an Menggau, Wahai (), Ambofahwa (alternatibong bisto sa Wahai Nº 2), Wanggurinda (; 3°34′59″S, 141°01′41″E) sa Papua New Guinea, asin Menggwal (3°33′53″S, 140°59′04″E) sa Sulnupang Papua.

## Kamugtakan
Nagbalyo an mga parataram nin Dla (Dera) sa Tok Pisin asin Malayo na Papuano. Pigbareta ni De Sousa (2006) na an ipinangaking huben na henerasyon kan 1990s o dai nahaloy dai nagtataram nin Dera na taal, na kung sain taal na nagtataram an mga gurang na henerasyon.

## Palatanugan
Igwang 14 mga katanog (4 na hababa sa Angor) an Dera, na kung sain ini an:
:

Igwa man 5 na mga tiyaw o patanog (2 na mas hababa pa sa Angor), na kung sain ini an:
:

## Mga toltolan
Harvest Broadcast Marketing Corporation

An **Harvest Broadcast Marketing Corporation** sarong bagong radio network kan Audiovisual Communicators, Inc. ini Talisay, Camarines Norte
Tok Pisin

An **Tok Pisin** (, Tok Pisin ) sarong tataramon na kreole na ipinagtataram sa kabilugan kan Papua New Guinea. Opisyal ining tataramon kan Papua New Guinea asin an pinakaginagamit na tataramon sa nasyon. Alagad, nasa parte kan Sulnupan, Golpo, Sentral, Probinsya nin Oro asin mga Probinsya nin Sola' Milne, igwa nin mas halipot na historya an paggamit kan Tok Pisin, asin mas diit na pankalawakan, lalong-lalo na sa mga gurang na tawo.  Mantang garo nag-uuswag ini bilang sarong pankalakal nin pidgin, naging sarong naiibang tataramon an Tok Pisin sa sadiri kaining karapatan.  Pirmi ining tinutukdo kan  Anglopono bilang "**Bagong Pidyin na Guinea**" o "Pidyin na Ingles".

## Halimbawa kan Tok Pisin

## Mga tala

## Mga toltolan
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Volker, C.A. (2008). *Papua New Guinea Tok Pisin English Dictionary*. South Melbourne: Oxford University Press. 

## Mababasa pa lalo
* *[[Throwim Way Leg]]* by Tim Flannery

## Mga panluwas na takod

* Tok Pisin Translation, Resources, and Discussion Offers Tok Pisin translator, vocabulary, and discussion groups.
* Tok Pisin (New Guinea Pidgin) English Bilingual Dictionary
*  on 
* A bibliography of Tok Pisin dictionaries, phrase books and study guides
* Revising the Mihalic Project , a collaborative internet project to revise and update Fr. Frank Mihalic's *Grammar and Dictionary of Neo-Melanesian*. An illustrated online dictionary of Tok Pisin.
* Tok Pisin background, vocabulary, sounds, and grammar, by Jeff Siegel
* Radio Australia Tok Pisin service
* Tok Pisin Radio on Youtube
* Buk Baibel long Tok Pisin (The Bible in Tok Pisin)
* Eukarist Anglican liturgy of Holy Communion in Tok Pisin
* Pidgin/English Dictionary  as spoken in Port Moresby compiled by Terry D. Barhost and Sylvia O'Dell-Barhost.
* ''Tokpisin Grammar Workbook for English Speakers. A Practical Approach to Learning the Sentence Structure of Melanesian Pidgin (or Tokpisin).''
* Robert Eklund's Tok Pisin Page  – with recorded dialogs, children's ditties and a hymn (alternative address )
*Tok Pisin Swadesh List by Rosetta Project
*Audio and video recordings of a Tok Pisin event. Traditional "house cry"/"kisim sori na kam" ceremony for big man Paul Ine. Archived with Kaipuleohone
Pagkakan Rawitdawit, Mga Piling Dakitaramon

An **Pagkakan Rawitdawit, Mga Piling Dakitaramon** sarong libro na pigsurat ni Jusan Villaflor Misolas, sarong Bikolanong parasurat asin paradakitaramon. Laog kaini an nagkakapirang tula na saiya man pigpalis sa lenggwaheng Bikol. Kasabay ini kan ipigluwas nya man na dakitaramon kan Tao Te Ching kan taon 2016 sa tiripon kan mga lokal na parasurat, parakurit, asin iba pang artista kan primerong BLTX sa syudad nin Naga. 

## Laog

## Toltolan


## Hilingon man
Jusan Villaflor Misolas

## Panluwas na Takod

# https://www.scribd.com/document/346842050/Pagkakan-Rawitdawit-Final
Tao Te Ching ni Laozi

An** Tao Te Ching** ni Laozi sarong dakitaramon kan Bikolanong parasurat na si Jusan Villaflor Misolas kan Tao Te Ching pasiring sa lenggwaheng Bikol. Susog an pagpalis na ini sa Ingles na bersyon ni Stephen Mitchell. Ipigpublikar an librong ini kan OPress kan taon 2016 asin inot na nagluwas sa ginibong BLTX Naga kan pareho man na taon. Saro ini sa duwang ipigluwas ni Misolas na mga dakitaramon, an saro iyo an Pagkakan Rawitdawit,Mga Piling Dakitaramon.

## Toltolan
*Misolas, Jusan, V. (2016).Tao Te Ching. Naga City, Philippines: OPress.*
Galo J.L. Abcede

Si **Galo J.L. Abcede**, iyo an alyas kan sarong pararawitdawit sa Burak, An Dahon Panrawitdawit, sarong katipunan nin mga Bikolnon na Literatura na pigpapakarhay man ni Gode B. Calleja na taga-Ottawa, Canada. Sya an kagsurat kan rawitdawit na Nag-iinom-inom na Lang Ako sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
Wilfredo Arcilla

Si** Wilfredo Arcilla**, tubong Buhi, Camarines Sur, sarong Bikolanong parasurat asin dating paratukdo sa Ateneo de Naga University. Sa presente, yaon sya sa Abu Dhabi asin nagtatrabaho sa Library kan Petroleum Institute. Sya an kagsurat kan rawitdawit na "Pag-abot" na mababasa sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
*Santos, Paz Verdades M. Cordero, Kristian, Sendon. 2011. Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol. De La Salle University. Vibal Publishing.*
The Fox and the Hound

An ***The Fox and the Hound*** sarong pig-animar na pelikulang kan Amerikano kan 1981 na pigprodyuser kan Walt Disney Productions asin kumbaga pigbase ini sa sarong nobelang kan 1967 na parehas man sanang pangaran ni Daniel P. Mannix.

## Nagsipag-arte
* Mickey Rooney bilang Tod
* Kurt Russell bilang Copper
* Pearl Bailey bilang Big Mama
* Jack Albertson bilang Amos Slade
* Sandy Duncan bilang Vixey
* Jeanette Nolan bilang Widow Tweed
* Pat Buttram bilang Chief
* John Fiedler bilang The Porcupine
* John McIntire bilang The Badger
* Dick Bakalyan bilang Dinky
* Paul Winchell bilang Boomer
* Keith Mitchell bilang Young Tod
* Corey Feldman bilang Young Copper

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
* ''The Fox and the Hound'' sa Internet Movie Database
Bambi

An ***Bambi*** sarong pig-animar na pelikulang kan Amerikano kan 1942 na pinagbidahan kan David Hand (pagrebisar sa sarong grupo nin mga sunod - sunod na direktor), na gibo kan Walt Disney asin basado sa librong 1923 *[[Bambi, a Life in the Woods]]* kan autor sa Austria Felix Salten. An pelikula ipinaluwas kan RKO Radio Pictures kan Agosto 13, 1942, asin an ikalimang babaing tampok na pelikula gikan sa Disney.

## Toltolan
Dumbo

An ***Dumbo*** sarong pig-animar na pelikulang kan Amerikano kan 1941 na pigprodyuser kan Walt Disney Productions asin iniluwas sa RKO Radio Pictures. Ika-apat ining Disney animated feature film, base sa storyline na ipigsurat ni Helen Aberson asin ni Harold Pearl, asin pig-ilustrar man ni Helen Durney para sa kaagid na novelty toy na ("Roll-a-Book"). An mayor na karakter iyo si Jumbo Jr., sarong semi-anthropomorphic na elepante na igwang gaha na "Dumbo" ("dumb" na an boot sabihon "patal" sa Ingles, alagad pwede man na boot sabihon pula). Pigtutuya sya huli sa saiyang dakulang talinga alagad nagagamit nya pa ngani ini para sya makalayog. Sa kagabsi kan pelikula, naugos sana sya sa saiyang amigong kino na si Timothy - garong pagkalwag pa ngani sa pirming pagigin magkaiwal kan mga elepante sagkud kino.

Pinaluwas si *Dumbo* iyan kan Oktobre 23, 1941. Ginibo iyan tanganing ibalik an kapierdihan sa pinansial nin *[[Fantasia (pelikula kan 1940)|Fantasia]]*. Tuyong paghanap nin sili asin ekonomiya para sa studio nin Disney. Sa 64 mga minuto, saro ini sa pinakahalipot na tinatampok kan Disney. Nakarekord an tanog kan kombension na ginagamit an Sistema nin RCA. Sarong boses an pinagpisan gamit an sistema Sonovox, alagad ini man pinagrekord gamit an Sistema nin RCA.

Kan 2017, napili an pelikula para sa pagganap sa National Film Registry kan Estados Unidos kan Library of Congress bilang "kultural, historikal asin aestetikong makahulogan".

Sarong buhay-buhay na adaptasyon kan pelikulang idinirehir ni Tim Burton an ipinaluwas kan Marso 29, 2019.

## Toltolan
Teletubbies

An **Teletubbies** sarong serye sa telebisyon para sa mga kaakian sa Britanya na ginibo ni Anne Wood asin Andrew Davenport para sa BBC. An programa nakasentro sa apat na manlaen-laen an kolor na mga karakter na midbid bilang mga Teletubbies, na nginaranan sa mga screen kan telebisyon sa saindang mga tulak. Midbid sa bilog na popular na kultura huli sa pambihirang korteng antena na nagluluwas sa payo kan lambang karakter, an mga Teletubbies nakikipag-ulay sa paagi nin mga tataramon na daing kamanungdanan asin dinisenyo tanganing magkaagid sa mga saradit na aki.                                                                                                                                                                  

## Toltolan
Sinaraysay (libro)

An **Sinaraysay:Halo-halong Blog nin Buhay** sarong libro na naglalaog kan mga panurat kan mga Bikolanong parasurat na sinda H. Francisco V. Peñones, Jr., Rizaldy M. Manrique, asin Judith Balares-Salamat. Naipublikar an libro kan taon 2011 sa irarom kan A.M. Sison Press(Peñafrancia Avenue,4400 Syudad nin Naga, Pilipinas). An nagdisenyo kan takop iyo si Deo Velasco. Kadakli kan mga surat igdi nainot nang nagruluwas sa peryodiko kan The Bikol Reporter apwera sa mga artikulong Saralak o Mix-Mix, Takot asin Pagtubod, asin Letrang P. An mga artikulo igdi haros harali man sana sa porsyon ninda sa Bikol Reporter; Halo-Halo ki Peñones, Bikol Blogger ki Manrique asin Hinghing nin Buhay ni Salamat.

## Toltolan

* *Peñones,Frank/Manrique,Rizaldy/Balares-Salamat,Judith, Sinaraysay:Halo-halong Blog nin Buhay,2011,A.M. Sison Press*

## Panluwas na Takod
Conrado Beloso

Si **Conrado Beloso** sarong Bikolanong parasurat na nag-eerok sa Canada. Sya  pigmundag sa Bacacay, Albay. Pira sa saiyang mga ipigsurat nagluwas na sa *Journal of Bikol Writing* asin Burak. An saiyang tula na *Pabakal* nakaayon sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.  Sya saro man na Padi.

## Toltolan
Marilee A. Binlayo

Si **Marilee A. Binlayo**, sarong Bikolanong parasurat na tubong Malilipot, Albay. Nagtapos sya kan saiyang pagklase sa Bicol University. Pira sa saiyang mga tula an inot nang nagluwas sa Burak. An saiyang mga tula na *Luway-luway Magbulos, Yawa* kairiba sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
Eric Bobis

Si **Eric Bobis** sarong Bikolanong parasurat asin padi kan Arkidyosesis kan Caceres. Tubong Ocampo, Camarines Sur, sya saro man na retratista. Nagtapos kan saiyang pag-adal sa University of Santo Tomas Central Seminary. An saiyang rawitdawit na *Pamaypay* nakaayon sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
Cynthia Buiza

Si **Cynthia Buiza** sarong Bikolanang parasurat na tubong syudad kan Legazpi. Sya an kagsurat kan *A Taste of Home* asin kapwa-kaghaman man kan librong *Anywhere but War* na manungod sa Aceh. Kaayon an pira sa mga rawitdawit nya sa Journal of Bikol Writing, Sunday Inquirer Magazine asin sa Hagkus Twentieth Century Bikol Women Writers kan taon 2003. Nagtapos sya nin kursong Social Works sa Bicol University, asin nagklase pa man sa Oxford University sa London. Nagin aktibo sya sa mga NGO sa Filipinas asin sa iba pa man na nasyun. An saiyang rawitdawit na *Surat Hale sa Rawis* nakaayon man sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
Oliver & Company

An ***Oliver & Company*** sarong pig-animar na pelikulang musikal kan Amerikano kan 1988 na pigprodyuser kan Walt Disney Feature Animation asin iniluwas sa Walt Disney Pictures.

## Toltolan
Araceli Calomos-Delgado

Si **Araceli Calomos-Delgado** sarong Bikolanang parasurat asin paratukdo. Tubong syudad nin Naga, sya nagtutukdo sa Nueva Caceres asin man sa Naga College Foundation. Naipublikar an pira sa mga naisurat nya sa Bangraw asin man sa Bikol Reporter. Nagi man syang saro sa mga pinalista sa Premio Tomas Arejola. An saiyang rawitdawit na igwa nin titulong *An Kurumbot sa Gilid kan Kali* nakaayon sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
Troy Carretas

Si **Troy "Yatoy" Carretas** sarong Bikolanong parasurat, parakurit, paratukdo, na tubong syudad kan Legazpi. Sya an kagsurat kan Teatrong *"Pidro Namuklat"* na premyado man sa ginibong ROKYAW 2009 Cultural Festival kan Aquinas University of Legazpi. Guminana man an saiyang rawitdawit sa Premio Tomas Arejola. Nagin partisipante man sya sa ginibong Juliana-Arejola Fajardo Workshop for Bikol Writers kan taon 2009. Sya paratukdo sa UST-Legazpi asin Bicol University. An saiyang rawitdawit na may titulong *Alamat ni Jawo* kaayon sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol. Kan Pebrero 2020 na publikar niya an primero niyang libro na “Xenos Sonex: Strange Sonnet Experiments” na naubos ka benta sa Legazpi. 

Baku sana sa pagsurat premyado si Yatoy kundi pati sa pagkurit. Kan 2006 nangana siya ki grand prize sa 2006 Philippine Komikon na ginibo sa UP Diliman Bahay ng Alumni sa kategoryang Editorial Cartooning. Nagsanay siya sa pagkurit ki komiks sa Glasshouse Graphics International na sarong ahensiya na nagpapadara nin  parakurit para sa Marvel asin DC Comics. Kan 2014 nangana man siya ki grand prize     

sa Regional On the Spot Painting Contest na sponsored kan Bicol Shirt City.    

## Toltolan

## Mga panluwas na takod
*Yatoy  100tpcMedia.org
*Yatoy DeviantArt.com
*Pamunghaton
Letecia Catalan

Si **Letecia Catalan** sarong Bikolanang parasurat na tubong Tiwi, Albay. Saro man syang retratista asin nagtatrabaho sa sarong pribadong ahensya sa Bikol.  Kaayon an saiyang rawitdawit na *Digdi sa Daghan Ko* sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
Welbert Torrija Cipria

Si **Welbert Torrija Cipria** sarong Bikolanong *parasurat* na tubong syudad kan Tabaco. Nagin partisipante man sya sa Juliana Arejola-Fajardo Workshop for Bikol Writers kan taon 2008. An saiyang rawitdawit na *An Dai Matapos-tapos na Agi-Agi kan Sakuyang Guru-Guramoy* nakaiba sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan
Duke Thomas Dolorical

Si **Duke Thomas Dolorical** sarong Bikolanong parasurat asin paratukdo man sa Ateneo de Naga University. Pinangaki sa syudad kan Iriga asin saro man na ilustrador dangan gitarista nin sarong sikat na banda sa syudad kan Naga. An saiyang rawitdawit na *Turusi man Ako* kaayon sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Toltolan


## Panluwas na Takod
<small>Duke Thomas Dolorical Youtube Account</small>

<small>Dolorical, Duke Thomas G., Simbahang Lingkod ng Bayan Ateneo de Manila University, Philippines</small>
Dada Docot

Si **Dada Docot**, sarong Bikolanong parasurat na tubong Nabua, Camarines Sur. Sya sarong film maker asin retratista. Nagluwas naman an saiyang mga pelikula sa manalain-lain na lugar sa kinaban. Sya nagkua man kan saiyang doctoral degree sa antropolohiya sa University of British Colombia sa Canada. An saiyang rawitdawit na *Mga Gab-i sa Barangay Peacemakers* kaiba sa sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.

## Hilnga man
*Kristian Cordero
*Buboy Aguay

## Toltolan
Janet Go-Alano

Si **Janet Lyn “Selina” Go-Alano**,  tubong syudad kan Naga, sarong Bikolanang parasurat nin mga rawitdawit. Pira sa saiyang mga ipigsurat nagluwas naman sa *Homelife* dangan sa *Bikol Reporter*. Nagin partisipante man sya sa *[[Siliman Writers Workshop]]*. An saiyang rawitdawit na *Sa Pag-abot kang Liwanag* kaayon man sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.  Siya ang agom ni Rudy Alano.

## Toltolan
Himati Poetry Reading Series

An **Himati** *(Himati Poetry Reading Series)* sarong serye nin pagbabasa nin mga rawitdawit na pigpadrinuhan man kan sarong lokal na *bookshop ([[Savage Mind Bookshop]])* sa syudad kan Naga asin man kan Ateneo de Naga University Press . An titulo kan program guno man sa tataramon na *"mati"* na an boot sabihon iyo an pagmamangno kan ano man na nasa luwas magin ini man kariribokan o lenggwahe. Alagad sa bersyon man na yaon sa diksyunaryo ni Lisboa, dai ini pinaglilimitaran sana sa pagdangog sa sarong bagay. Ini kabotan man pareho ninda Cordero asin an kapwa nya man parasurat na si Tito Valiente. An inot na serye kan pagbasa nin rawitdawit nahaman sa paagi kan panurat ni Luis Dato na *"Day on the Farm"* asin pigbasa man ini kan bantog na aktor na si Jaime Fabregas. An inot na serye kaini nagtungod man na gayo sa *National Literature Month* na pigseselebrar kada bulan nin Abril.Huli sa marhay na responde kan mga paradalan sa programang ini, nagpapadagos ini hasta sa ngunyan. Pira pa man sa mga bantog na artista pantelebisyon asin panteatro na nagin parte kaini iyo man sinda Lui Quiambao Manansala, Enchong Dee, Christian Bables, Richard Quan, Sue Prado, Bon Vibar, Sandino Martin,Max Eigenmann,Teri Malvar dangan si Elijah Canlas.Minsan naman nagin parte an aktor na si Piolo Pascual sa saro sa mga serye kaini kun sain pigbasa kaini an obra kan parasurat na si Michael Coroza. Pira sa mga obrang panliteratura na pigbarasa igdi surat man kan mga bantog na parasurat arog ninda Mariano Perfecto, Eustaquio Diño, Rosalio Imperial, Rudy Alano, Carlos Arejola, Jun Belgica, Gode Calleja, Fr. Wilmer Tria, En Villasis, Michael Obenieta, Kristian Cordero, Jerry Gracio, Raffi Banzuela, Emman Velasco, Albert Alejo SJ, Danton Remoto, asin mga piling dakitaramon sa mga obra man kan mga National Artists na sinda Rolando Tinio, Virgilio Almario, Bienvenido Lumbera.

## Toltolan


## Panluwas na takod
1.<small>Savage Mind Arts, Books, Cinema Youtube Channel</small>


 * an artikulong ini.*
Inhenyeriya

An **inhenyeriya**, **inhenyeria**, o **inhinyeriya** (Ingles: *engineering*) iyo an paggamit nin siyensya sa paghaman asin pagtugdok nin mga makina, istraktura, asin iba pang mga bagay, kabali na an mga tulay, tunnel, tinampo, behikulo, asin edipisyo. An disiplina kan inhenyeriya iyo minasakop sa mahiwas na rango nin mga espesyalisadong lado nin inhenyeriya, kun sain an kada saro iyo may mas ispesipikong empasis sa partikular na lado nin aplikadong matematika, aplikadong siyensya, asin mga klase nin aplikasyon.

An terminnong *inhenyeriya* iyo gikan sa Latin na *ingenium*, boot-sabihon "marikas na pagkanood" asin *ingeniare*, boot-sabihon "maghaman". Inaapod na **inhenyero** o **inhinyero** (*engineer*) an mga tawong yaon sa propesyong ini. An kinaibahan ninda sa mga siyentista iyo ta an mga inhinyero an "kag-gibo" asin an mga siyentista daa an "kag-aram".

## Mga klasipikasyon
May apat na primerong klasipikasyon an inhenyeriya iyo ini an inhinyeriyang pangkimika, sibil, elektrikal, asin mekanikal.

# Inhinyeriyang pangkimika (*Chemical engineering*)
# Inhinyeriyang sibil (*Civil engineering*)
# Inhinyeriyang elektrikal (*Electrical engineering*)
# Inhinyeriyang mekanikal (*Mechanical engineering*)
Sa paghaloy nin panahon igwang mga dugang na klasipikasyon nin inhenyeriya an mga nagluwas bilang propesyon. Ini mga ispesipiko o pagsalak-salak gikan sa mga primerong klasipikasyon kan inhenyeriya.

* Inhinyeriyang pang-agrikultura (*Agricultural engineering*)
* Inhinyeriyang pangbiyomedika (*Biomedical engineering*)
* Inhinyeriyang pangkompyuter (*Computer engineering*)
* Inhinyeriyang pang-elektroniko (*Electronics engineering*)
* Inhinyeriyang pangkapalibotan (*Environmental engineering*)
* Inhinyeriyang pang-industriya (*Industrial engineering*)
* Inhinyeriyang pangdagat (*Marine engineering*)
* Inhinyeriyang materyal (*Materials engineering*)
* Inhinyeriyang pangmetal (*Metallurgical engineering*)
* Inhinyeriyang pagmimina (*Mining engineering*)
* Inhinyeriyang nukleyar (*Nuclear engineering*)
* Inhinyeriyang pangpetrolyo (*Petroleum engineering*)

## Mga panluwas na takod

*
*
*
*

## Toltolan
Tilad

An **Tilad** sarong katiripunan nin panliteraturang babasahon na pigsurat kan mga miyembros asin nagsusuporta sa *Ateneo de Naga Literary Association*. Nababanga ini sa apat na parte: Katal, Kasagkoran, Kaabtan, asin Kamoot.

## Laog

### Katal

### Kasagkoran

### Kaabtan

### Kamoot

## Panluwas na takod
http://stephenprestado.blogspot.com/2012/12/blog-post_28.html

https://kaabtan.wordpress.com/2013/06/14/tilad-kasagkoran/

## Toltolan
María Isabel Urrutia

**María Isabel Urrutia Ocoró** (namundag 25 Marso 1965) dating weightlifter, atleta asin politiko gikan saColombia. Siya an pinakaenot na nakaguno nin gintong medalya para sa Colombia sa ginibong Summer Olympic Games.

## Karera sa pagiging atleta

### Kapinunan
Sa poon, siya naglaban sa kawat na shot put asin 

discus throw, siya nagpartisipar sa 1988 Summer Olympics para sa mga kawat na ini.

### Weightlifting
Siya naglipat sa kawat na weightlifting kan 1989, asin napangganahan niya an pilak sa 1989 World Championships. Nakua niya man an ginto kan 1990, pilak kan 1991, ginto kan 1994, pilak kan 1995, tanso kan 1996, pilak kan 1997, asin tanso kan 1998 World Weightlifting Championships.

Si Urrutia nanggana nin gintong medalya sa kategoryang babae sa 75&nbsp;kg class kan 2000 Summer Olympics, ini an saiyang enot na pambansang medalyang Olimpiko.

## Personal na buhay
Sa ngunyan, siya nagretiro na asin nagin sarong politiko. Si Urrutia miyembro kan Chamber of Representatives of Colombia poon 2002 sa duwang termino: 2002 asin 2006.

## Mga onra sa track and field

## Toltolan

## Panluwas na takod

* Si María Isabel Urrutia sa World Athleticsdatabaseolympics.com profile
* Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill;  et al. "María Isabel Urrutia". Olympics at Sports-Reference.com. Sports Reference LLC. Archived from the original on 2008-12-22.
From Naga with Lurv

An **From Naga with Lurv** sarong album nin mga kanta kan mga para-awit asin banda gikan sa rehiyon kan Bikol. Ini proyekto kan Savage Music, sarong lokal na prodyuser asin tagapakarhay kan mga musikang partikular na madadangog sa Bikol. Ini nasa porma nin sarong cassette tape. 

## Laog kan primerong album

## Toltolan


## Panluwas na takod
https://soundcloud.com/fromnagawithlurv
Basta

An **Basta** sarong libro nin mga tula na pigsurat kan Bikolanong parasurat na si Allan Popa. Ipigluwas ini kan taon 2009 sa irarom kan Ateneo de Manila University. An ladawan sa takop hali ki Louie Corderno na igwa nin titulong *Tuneless Moaning*. Mantang an disenyo kan takop ginibo man ni Karl Fredrick M. Castro.

Kairiba an librong ini sa Aklatambayan, sarong serye nin mga tula, usipon, dula, saysay, asin talambuhay. Ini pigpakarhay man kan editor na si Roberto Añonuevo.

*<u>“What kind of redemption can a human being afford to imagine after the world has made its disfiguring purchase on him? Allan Popa’s seventh book, Basta, is a work of clarity and stunning vision, and it is a vision that terrifies,”</u>* iyo ini an halipot na sipi sa tuyaw ni Mabi David sa librong ini ni Allan Popa. 

## Manungod sa Kagsurat
Si Allan Popa sarong awtor nin mga libro nin tula, kaayon igdi an Kundi Akala (2004) asin  (2004). Editor man sya kan antolohiyang Latay sa Isipan: Mga Bagong Tulang Filipino (2007). Kan 2001 asin 2002 sya natawanan man nin gawad na Manila Critics Circle National Book Award. Ginana nya man an Philippine Free Press Award kan 1998-1999. Nagtutukdo sya nin pagsurat asin panitikan sa Pamantasang Ateneo de Manila.

## Mga Laog kan libro

## Toltolan

* an artikulong ini.*
Pitong Gulod pa ang Layo

An **Pitong Gulod pa ang Layo** sarong libro nin mga katiponan nin mga usipon kan parasurat na si N.V.M. Gonzales, sya saro man na Pambansang Alagad ng Sining sa Panitikan.
Ipigluwas ini kan taon 2015 sa irarom kan Komisyon sa Wikang Filipino sa paagi kan pondo gikan sa Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining. Si Ed Maranan an nagin tagapagpalis kan mga istorya pasiring sa lenggwaheng Filipino hali sa Ingles. Si Fidel Rillo an kagdisenyo kan takop kan libro.
 
## Manungod sa Kagsurat
 
Si N.V.M. (Nestor Vicente Madali) Gonzales sarong parasurat na ginawadan kan 1997 nin onra na Pambansang Alagad ng Sining sa Panitikan (National Artist of the Philippines for Literature), ipinangaki sya sa Romblon kan Setyembre 8, 1915 alagad sa syudad kan Mansalay sa Oriental Mindoro sya nagdakula asin nagsoltero.
 
Kaayon sa mga inot nyang mga naisurat iyo an *Seven Hills Away, The Winds of April, Children of the Ash-Covered Loam and Other Stories, The Bamboo Dancers, Look Stranger, on this Island Now, Mindoro and Beyond: Twenty-One Stores, The Bread of Salt and Other Stories, Work on the Mountain, The Novel of Justice: Selected Essays 1968-199*4, asin an *A Grammar of Dreams and Other Stories*.

## Laog

## Toltolan


 * an artikulong ini.*
Chi Cheng (atleta)

Si **Chi Cheng** (pinangaki kan Marso 15, 1944 sa Hsinchu, Japanese Taiwan), sarong Taiwanese na atleta sa track and field. Olympic medalist sya kan taon 1968 asin pig-ngaranan man bilang Associated Press Athlete of the Year kan taon 1970. Dati syang pentathlete na nagin sprinter.

## Biograpiya
Nag-adal nin kolehiyo si Chi sa California State Polytechnic University, Pomona (Cal Poly Pomona) sa Pomona, California kun sain digdi nya naresibe an kadakli sa saiyang pag-ensayo bilang atleta. Bilang sarong estudyante igdi, ginana nya an apat na U.S. national championships, asin haros duwang peryodo man na kapangganahan sa 153 kan 154 na mga pigbaralihan nya. Mantang representante kan Republika kan Tsina, nagdalagan sya para sa 1960 asin 1964 Olympics, asin guminana man nin bronseng medalyo sa 80-meter hurdles kan 1968 Summer Olympics asin nag-ikapito sa 100 metre final. Kan taon 1969, nalampasan nya an tulong world records. Kan 1970, nalampasan nya o napantadan an limang world record, nagibo an tulo igdi sa laog sana nin sarong semana. Sya man an primerong babayi na nagdalagan nin 10.0 sanang segundo sa 100 na yarda. Dinalagan nya man sa laog nin 11.0 an 100 metres, 22.4 para sa 200 metres, 22.6 para sa 220 na yarda, asin man 12.8 para sa 100 metre hurdles. Ginana nya man an bulawan na medalya para sa 100 metres sa Asian Games duman sa Bangkok sa sarong games record time. Mantang nanginginutan sa 400 metres as Asian Games, nagsapo sya nin pulikat sa tabay pag abot sa ika 300 metres, na iyo naman an nagtapos sa saiyang karera. Sya an nasa primero sa intirong kinaban sa 100 metres asin 200 metres, panduwa sa 400 metres asin pantulo sa 100 metres kan 1970 asin dai lamang nin kadaugan sa 69 na mga karera kan season na idto. Huli sa saiyang mga nakaabtan, pigngaranan si Cheng bilang Associated Press Athlete of the Year. Dugang pa kaini, nagi man syang Director of Women's Athletics sa University of Redlands, California, poon 1974 hasta 1976.

Si Chi sarong naturalised na U.S. citizen, alagad sya nagbwelta man sana pasiring sa Taiwan. Nailaag sya sa pwesto bilang Secretary-General of the Republic of China Track and Field Association kan taon 1977. Nagi man syang Chairman hasta 1993 asin man Board Member poon 1998 hasta 1999. Naggana man si Chi nin tulong termino bilang miyembro kan Legislative Yuan, nagserbe igdi magpoon 1981 hasta 1989. Pigtawan man syang pwesto bilang National Policy Advisor ni Presidente Ma Ying-jeoy kan 2009, kun sain kaipuhan nyang talikudan an saiyang U.S. Citizenship para makua an pwestong idto. An nagsunod ki Ma na si Tsai lng-wen, kinua man giraray si Chi bilang advisor. Pigsabi ni Chi kan 2018 na an mga Taiwanese kaipuhan na tugutan na magboto para sa ngaran sa kun sain an mga Taiwanese na atleta na malaban sa 2020 Summer Olympics asin iba pang paabot na mga sports events, bilang Taiwanese na mga ipinapadara bilang delegado sa Olympics magpoon pa kan 1984 sa Chinese Taipei.

## Mga Toltolan


## Mga Panluwas na takod

* <small>Olympics at Sports-Reference.com</small>
* <small>www.Chi-Cheng.com</small>
Rick Hansen

Si **Richard Marvin "Rick" Hansen CC OBC** (*ipinangaki kan Agosto 26, 1957*), sarong Canadian track and field na atleta (Paralympic Games), aktibista, asin pilantropo para sa mga tawong igwa nin kakundian. Naaksidente sya huli sa pagkakabunggo saiya nin sarong pick-up truck kan sya kinse anyos. Huli kaini nagsapo sya nin injury sa saiyang spinal cord asin nagin paraplegic. Nagin bantog si Hansen huli sa saiyang Man in the Motion World Tour. Naipamidbid man sya sa Canada's Sports Hall of Fame kan taon 2006. Saro man sya sa mga final torchbearers kan 1988 Winter Olympics. Nagkaigwa man sya nin pagkakataon na makataram sa 2010 Winter Paralympics.

## Kinaamayi kan buhay
Pinangaki sya sa Port Alberni, British Columbia, asin nagdakula man sa Williams Lake, British Columbia. Bilang sarong hoben pang atleta, nanggana sya nin all-star awards sa limang isports. Nabaldado sya sa edad na 15 huli sa pagkakabundol saiya kan sarong truck kan sadiri nya man sanang katuod. Biglang nagliko an truck asin nagpasiring sa poon nin kahoy. Haros madatugan sya kan truck kaya nagsapo sya nin spinal cord injury. Piggibuhan nya nin paagi na mapakarhay utro an saiyang sadiri, nagtapos nin sekondarya, dangani nagin primerong estudyante na igwa nin pisikal na kakundian alagad nagibong makagradwar sa kursong physical education sa University of British Columbia. Nanggana si Hansen nin mga national championships sa wheelchair volleycal asin wheelchair basketball teams. Nagi man syang world class champion wheelchair marathoner asin Paralympic na atleta. Naglaban man sya sa wheelchair racing kan 1980 asin 1984 Summer Paralympics, ginana an tulong bulawan, duwang silver, asin sarong bronseng medalya. Nanggana si Hansen nin 19 na mga internasyunal wheelchair marathons., kaayon igdi an tulong world championships. Nagtukdo sya nin high school basketball asin volleybal. Haranihon man na marhay an boot ni Rick sa saiyang pamilya, orog na sa saiyang ama asin lolohun, asin pirmi man sindang nagbabaranwit.

## Man in Motion World Tour
Kan taon 1980, an saiyang kapwa British Columbian asin Canadian na atleta na si Terry Fox, na nawaran man nin sarong tabay huli sa bone cance, nag-ayon man sa Marathon of Hope, kun sain kaipuhan na dalaganon an Canada, maagi sa Newfoundland dangan sa Vancouver Island. Ini tangani na mag-agyat nin interes sa pag-aadal sa cancer research. Nagibo nya ini pasiring sa St. John's, Newfoundland pasiring sa Thunderbay, Ontario, bago an saiyang cancer pwersahon syang pumundo, sa kabangaan kan saiyang pagdalagan. Huli sa motibasyon sa pagkakaigwa nin kusog boot gikan ki Terry, nagdesisyon si Hansen na gibuhon an parehong byahe ngani na patunayan an potensyal kan mga tawong igwa nin kakundian asin magtao nin inspirasyon sa bilog na kinaban. Alagad an saiyang pigplano orog na mas ambisyoso, muya nyang liboton an bilog na kinaban gamit an saiyang wheelchair.

## Toltolan
Mga etnikong grupo sa Filipinas

An Filipinas pinag-iirokan nin labi sa 175ng etnolingwistikong mga nasyon, kadakli kan mga tataramon na ini gikan sa Austronesya. Kadakli sa mga nasyon na ini binunyagan sa pagtubod na Kristianismo, nangurog na idtong mga nasyon sa kadagaan-baybayon, asin inako an mga banyagang gawi-gawi asin kultura. Kabali sa mga etnolingwistikong nasyon iyo an Ivatan, Pangasinan, Kapampangan, Tagalog, Bikolano, Bisaya (Aklanon, Boholano, Butuanon, Capiznon, Cebuano, Cuyonon, Eskaya, Hiligaynon, Karay-a, Masbateño, Porohanon, Romblomanon, Suludnon, Surigaonon asin Waray-Waray), Zamboangueño, Subanon, asin dakol pa.

## Mga panluwas na takod
* Philippines – mga etnikong group , thecorpusjuris.com, retrieved on 2008-04-06 (See Article XV, Section 3(3))
* Who are the Kagayanens?, Indigenous People Movement
Gong Baoren

*<small>Saro ining ngaran kan Tsino; an apelyido Gong.</small>*

Si **Gong Baoren** *(Tsino : 宫宝仁, namundag kan Agosto 1971 sa Qingyuan Manchu Autonomous County, Liaoning)* sarong retiradong Chinese para swimmer na naglaban sa Sydney 2000 paralympic men's 100 m breastrike SB7 na klasipikasyon, nagtapos sa 0.03 na segundo kasunod sana kan pinalista. Pigmidbid sya lain sa iba nyang mga kalaban huli ta dai sya nin mga braso. 

## Toltolan


 * an artikulong ini.*
Sa Kasunod ng 909

An **Sa Kasunod ng 909** sarong nobelang isinurat ni Edgar Calabia Samar. Ipigluwas ini sa irarom kan publikasyon kan University of Santo Tomas Publishing House kan taon 2012. 

## Mga Kabanata

## Manungod sa Kagsurat
Si Edgar Calabia Samar an kagsurat kan nobelang Walong Diwata ng Pagkahulog (Anvil Publishing, 2009) asin Pag-aabang sa Kundiman: Isang Tulambahay (ADMU Office of Research & Publications, 2006). Kan taon 2010, nagin writer in residence sya sa ginibong ika-43 International Writing Program sa University of Iowa. Ipinangaki sya asin nagsoltero sa San Pablo asin sa presente nag-iistar sa Marikina. 

## Mga Tuyaw sa Nobela
*"Mahalaga ang ambag ng nobelang ito sa pagtukoy sa iba pang mga posibilidad sa pag-akda. Sa pamamagitan ng Kasunod ng 909 ay ipinamalas ni Egay na hindi kapos ang nobelistang Filipino sa paghutok ng mga makatuturang alternatibo ng paglikha."*

- **Eli R. Guieb III**

*"Parang may third eye ang mahusay na manunulat. Lagi siyang may nakikitang kakaiba kahit sa mga istoryang alam natin. Ganoon nabubuo ang suspense. At tayo'y nagagayuma sa nalikha niyang tauhan at mundo. Ganito ang katangian ng Sa Kasunod ng 909 ni Edgar Calabia Samar."*

**- Jun Cruz Reyes**

*"Ang nobelang ito ay isang dakilang hakbang upang ibalik ang kagila-gilalas bilang lehitimong bahagi ng panitikang pambansa. Hudyat ito tungo sa pagdudulot ng bagong kahulugan sa kasaysayan sa paraang higit na mapanagisag at lumilingap sa kabuluhan ng kababalaghan sa kamalayang bayan upang maibukod ito sa komersiyal na aliw ng Lola Basiang at Panday."*

- **Virgilio S. Almario, Pambansang Alagad ng Sining at Panitikan**

## Toltolan

 * an artikulong ini.*
Panaw

An **panaw** (Ingles: mga *whitespot*; ***Tinea versicolor***, ***Dermatomycosis furfuracea***, ***Pityriasis versicolor***, asin ***[[Tinea]] flava***)) sarong klaseng helang sa kublit na kawsa kan impeksyon nin sarong *[[fungus]]*.

Mayoriya kan panaw kawsa kan fungus na Malassezia globosa, alagad an dikit na bilang nin kaso huli sa fungus na Malassezia furfur.

## Mga sintomas

Ini alagad nagdadakul pag an panahon maalingahot asin mainit dangan an kublit malana-lana. Mas nakukua ining magtalubo sa lugar na tropikal asin sub-tropikal asin an mas kinapitan kaini an mga hubin kun saen an saindang kublit halangkaw an produksyon nin asayti. 

An panaw nabibisto kun an kublit may mga patse na diskolorado na naresulta sa kabang na kolor kan kublit, ini naggagatol asin nagkikiskis asin garo na may mga mapa-mapa.

An mga patse pwedeng kolor puti, rosa, mala'tom o pwede man na mas mapu'saw o mas maitom kisa kan kolor sa palibot na kublit kaini. Ini komun na nakukua sa liog, daghan, likod asin sa mga takyag. Pwedeng kun tiglipot nawawara alagad narandan kun sobrang harasahas kan panahon.

## Bulong

Mga panlahid na anti-fungal na igwang sangkap na selenium sulfide iyo an rekomendadong bulong sa panaw. Ketoconazole, Nizoral ointment na may shampoo, pwede man ibulong. Linalahid ini aro-aldaw sa laog nin duwang semana. An hydrogen peroxide marayrahay man panlahid ta napara kan ibang sintomas o permanente nang nawawara an panaw. Ginagamit man an Clotrimazole na kasabay lahid kan selenium sulfide. 

## Toltolan
Palayogan nin Naga

An **Palayogan nin Naga** (Ingles: *Naga Aiport*, Filipino: *Paliparan ng Naga*) (IATA: **WNP**, ICAO: **RPUN**) sarong aeropuerto na nagsisirbe sa Syudad nin Naga asin an bilog na Metro Naga (kaiba an Pili na iyo an kapitolyo-banwaan kan Camarines Sur). Namumugtak ini sa Barangay San Jose, Pili, Camarines Sur sa nasyong Filipinas. Maski ngani pigpangaran an aeropuerto sa Naga, yaon talaga ini sa kapitolyo-banwaan kan Pili.

Sarong *Class 1 principal (major domestic) airport* an aeropuerto manungod sa Civil Aviation Authority of the Philippines (CAAP). An CAAP iyo an hawak kan Departamento kan Transportasyon asin Komunikasyon sa pagpautob kan mga operasyon dae lamang kan aeropuerto na ini, kundi pati naman kan ibang aeropuerto kun sain dae kaiba an mga mayor na panginternasyunal na aeropuerto.

## Airline asin destinasyon
* Cebu Pacific (pig-ooperar kan Cebgo) - Manila
* Philippine Airlines via PAL Express - Manila

## Insidente
* Kan Disyembre 15, 1993, sarong Philippine Air Force C-130H Hercules an buminagsak sa Bukid nin Manase sa Barangay Tanag, Libmanan, Camarines Sur, kan pasiring ini sa Palayogan nin Naga. An eroplano yaon sa sarong relief mission nin uli sa bagyo. Trenta (30) katawo an mga nagadan digdi kaiba an anom (6) na crewmembers.
* Kan Hunyo 24, 1996, sarong Air Philippines YS-11 na aircraft an buminangga sa sarong ground power unit habang nagdadalagan sa Palayogan nin Naga (WNP). Nasulo an aircraft pero ligtas an gabos na 34 katawo kaini.

## Panluwas na takod
* Historya kan mga aksidente sa WNP/RPUN sa Aviation Safety Network

## Toltolan
Labi

An **Labi** sarong libro nin mga katiripunan nin mga tula kan Bikolanong parasurat na si Kristian Sendon Cordero. Ipigluwas ini sa irarom kan Ateneo de Manila University Press kan taon 2013. Pira sa mga tula na makukua sa libro na ini, inot naman na nagruluwas sa pirang peryodiko arog kan Bicol Mail, Vox Bikol, o mga dyurnal siring kan Heights asin Matanglawin kan Ateneo de Manila University dangan **', **' kan De La Salle University,  para sa mga isyu kan 2008 asin 2009 kan Institute of Creative Writing kan Unibersidad kan Pilipinas - Diliman. Nagluwas pa man an iba igdi sa mga e-zines siring kan ''Poet's Picturebook'' asin *[[Highchair.com]]* dangan sa antolohiya na Dadaanin (Anvil/Academic Publications kan De La Salle University). Guminana naman an ibang pyesa igdi sa 2009 Maningning Miclat Poetry Prize asin 2012 Don Carlos Palanca Memorial Prize for Literature.

## Laog

## Mga Tuyaw sa Koleksyon
*"Sa koleksiyong ito, sinusuyod ng tingin at ginagalugad (tulad ng uwak sa "Ang Parabula ng Uwak") ng persona ang mga "labi ng pinsala" at sa proseso ay ibinubunsod at inililigaw niya ang sarili (inililigaw dahil laging may pagkamangha't sorpresa sa bawat masumpungan: halimbawa'y "isla ng mga bangkay sa dulo ng bahaghari" o "natutunaw na asin sa pinagpapawisang mga palad") sa ibang lupain, malalawak na parang at disyerto, gayundin sa malalayong karagatan habang tila kasabay na iminamapa ang isang "bagong mundo"-na hindi pa man ganap na naitatatag ay pinag-iisipan na rin "kung paano [ito] mauubos." Patunay lamang na, sa Labi, kapwa masidhing udyok at magkatagis na puwersa ang paglikha at pagwasak; at hindi mahalaga anuman ang "[kalabasan] ng di sadyang pag-uusisa" ng makata-ni Kristian Sendon Cordero-ang mahalaga ay ang kanyang "[pagsipol]" ng bagong Awit ng mga Awit."*

**<small>- [[Mesándel Virtusio Arguelles]]</small>**

*"Pagkatapos ng trahedya, ng natural na mundo, ng alaala, ng digmaan, ng lipunan, ng pagkaguho ng pananalig at alamat, ng puso at espirito, pinatutunayan ni Kristian Cordero na ang pagtindig sa mga labi ang pinakamatibay na tuntungan ng panulaan ng malupit nating panahon. Tinuturuan tayo ng mga tulang ito na makipagtitigan sa mga labi, gaano man karahas, gaano man kalala ng pinsala, gaano man karumal-dumal ang makita: "walang nalalabi kundi labi."*

- '''Carlos Piocos III'''

*"Kung may sikmura ang kaluluwa, doon ka sisikuhin ng matatalas na taludtod ni Kristian Cordero. Pinaghalong haba ng kay Inang prusisyon at haplit ng bulkang Mayon ang kung baga sa sugat ay hindi maampat na pulandit ng kanyang imahinasyon. Alam na alam mong anak siya ng ngangayunin at bagyuhing Bicol, ngunit damang-dama mo rin na kainuman niya ang mga musa sa ibang daigdig, sa ibang panahon. Tagapuna at tagapunas ng bayani at banal, tagapagtanggal ng peluka ng relihiyon at rebolusyon-ito ang maamong kordero na walang sinasanto."*

- **<small>[[Albert E. Alejo, SJ]]</small>**
## Toltolan


## Hilingon man

* <small>Balay Sugidanon</small>
* <small>plarideljournal</small>

 * an artikulong ini.*
Enerhiyang nukleyar

An **enerhiyang nukleyar** (Ingles: *nuclear energy*) iyo gikan sa pagsuway o pagbanga kan mga atomo (arug kan uranyo) sa sarong proseso na inaapod na "*nuclear fission*". Sa sarong planta nin kuryente, an proseso nin fission iyo ginagamit tangarig makagibo nin init. An init na ini iyo an gagamiton para makagibo nin mainit na *steam* para sa pagpapabirik kan turbina pasiring sa kuryente.

## Paggamit

An enerhiyang nukleyar presenteng nagtatao nin harus kinse (15) porsyento nin kuryente sa bilog na kinaban. Sa ngunyan, igwang 439 na nukleyar reactor na nag-aandar sa 31 na nasyun.

## Mga Isyu

### Mga Karahayan
Manungod sa mga pag-aadal, an presyo kada kilowatthour sa enerhiyang nukleyar mas barato kaysa sa mga nakatoodang coal o diesel na mga *power plant*. An nukleyar na enerhiya iyo an pinakamagayon sa mga alternatibong ginikanan nin enerhiya kun igwang tamang pagplano asin an pagdalagan nin marhay asin ligtas.

Pigsasabing malinig na enerhiya an nukleyar uli sa mga rasong:

# Pigpoprotektahan kan enerhiyang nukleyar an kalidad kan ere uli ta mayo ining pigbubugang maraot na kemikal digdi. Nagtatanggal man daa ini nin ribong maraot na pollutant sa ere kada taon na kontributor sa asidikong uran, smog, kanser sa baga, asin ibang helang sa puso.
# Hababa an carbon footprint kan enerhiyang nukleyar kumpara sa ibang klase nin enerhiya.
# Diit an ati na nagigibo kan enerhiyang nukleyar.

### Mga Karautan

Dakol an habo sa paggamit nin enerhiyang nukleyar. Ini pinangengenotan kan mga organisasyong pangkalibotan asin iba pang grupo na namokna lamang sa obhetong papundohon an paggamit kan enerhiyang nukleyar. An saindang rason iyo ta habo na daa ninda mangyari liwat an mga nagligad na aksidente arug kan: 

* Chernobyl Disaster sa Rusya
* Three Mile Island Disaster sa Estados Unidos
* Fukushima 1 sa Hapon.

## Hilingon man
* Bataan Nuclear Power Plant
*Uranyo *(Uranium*)
* Enerhiyang heotermal (*Geothermal energy*)

## Toltolan

## Panluwas na takod

* Websityo kan Philippine Nuclear Research Institute
Veliko Tarnovo

An Veliko Tarnovo an kapitolyo (1185-1393) asin  syudad sa  Bulgaria.


Veliko Tarnovo002.JPG|
Крепостта Царевец.jpg|
Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|
Former Post Hall Veliko Tarnovo 2.jpg|
SS. Forty Martyrs Church.jpg|
Samovodska charshia 6.JPG|
Veliko Tarnovo - Varosha quarter.jpg|
Kurusong

An **kurusong** o **sayap**, o apod man **kondong** sarong klaseng pansaklob sa payo ngani dai mainitan o mauranan o tangarig magsirbing proteksyon sa payo asin lalawgon. Ini halakbang an paldea, gibo sa dahon kan buri o nipa asin kawayan na iyo an bala na nagtatalidong kan paldea. An gayad kan paldea nagigin higot asin pusog ta ini binibilitan. An bilit pwedeng simple o maarteng gayo. Ini binalisongsong sa porma. Ngani ini dai basang mahulog sa pakasu'lot, may nakatahi nin inaapod na barangka' sa katangaan kan kurusong asin ngani dai mahulog sa payo, may lubid na pansa'long. An natural na pantahi kaini sa pagporma, gamit an nito' o nawe. Alagad, mas madali sa pagtrabaho na ngonyan kun an inuusar iyo an inaapod na plastik na nawe imbes na huyo'. Igdi sa Camarines Sur, an bantogan na mga paragibo nin kurusong iyo an mga taga-Burabod, Lagonoy. 

Sa ibang mga nasyon sa Asya pwedeng manlaenlaen man an materyales na gamit sa paggibo kaini depende kun anong madidisponer na materyales sa lugar..

An kupya na siring an porma usong-uso igdi sa Sur-subangan na Asya asin  pinabantog na gayo kan mga Viet Cong kan Biyetnam kan panahon nag'agi ini sa gera sibil. Sa presente, ini uso sa Bangladesh, Bhutan, Tsina, Kambodya, Northeast India, Indonesya, Hapon, Korea, Laos, Malaysia, Myanmar, Nepal, Filipinas, ibang parte kan Outer Manchuria, Taiwan, asin Byetnam.

## Taytay nin ladawan

File:Carrier.jpg|Sugo' sa China nakasu'lot kan inapod na*dǒulì*
File:Making conical hats - Hue countryside.jpg|Paggibong  (*nón lá*) sa pwera kan Huế , Byetnam
File:Nón lá đồ chơi.jpg|Souvenir na *nón lá* para sa mga turista
File:Farmer of Bangladesh.jpg|Para-uma na Bangladeshi su'lot an *Mathal*(মাথাল).
File:Penampang Sabah Kaamatan-Celebrations-2014-07.jpg|Mga kurusong kan Dusun people sa  Sabah, Malaysia
File:Silver-inlaid tortoiseshell salakot.jpg|Alukaba kan baoo asin silver na kurusong gibo sa Filipinas
File:Silver enlaid salakot.jpg|Kurusong sa Filipinas na inartehan nin pirak. 
File:A Corean in mourning clothes.jpg|Koreano sulot an inapod na *satgat*
File:Kurusong_gibo_sa_dahon_nin_buri_o_nipa.jpg|Kurosong na uso sa Filipinas
File:Conical hats 04.jpg|Mga manlaenlaen na kurusong sa Hainan, China


## Toltolan
Enerhiya

An **enerhiya** (Ingles: *energy*) (gikan sa Griyego ἐνέργεια - *energeia*, "aktibidad, operasyon", gikan sa ἐνεργός - *energos*, "aktibo, naggagana") o **kusog** na manungod sa lado kan pisika iyo sarong iskalar na pisikal na dakul na naglaladawan nin importansya kan gibo na pwedeng gibuhon sa paagi nin puwersa.

Karakter nin mga bagay asin paagi man an enerhiya na napapasa-irarom sa ley nin konserbasyon (*law of conservation*). Igwang manlainlain na mga porma kan enerhiya na kayang magpaintindi sa mga bistong natural na pangyayari. Kaiba (pero dae limitado) sa mga porma nin enerhiya an enerhiyang kinetiko, potensyal, init, grabitasyonal, tanog, liwanag, elastiko, asin elektromagnetiko.

## Hilingon man

* Temperatura
*Elektrikong kuryente
* Enerhiyang nukleyar

## Toltolan