Tifinagh-Schrift

Es **Tifinaγ**, aa **Tifinagh** oda **Tifinar**, (Neo-Tifinaγ: ⵜⵉⴼⵉⵏⴰⵖ; Tuareg Tifinaγ: ⵜⴼⵉⵏⵗ or ⵜⴼⵏⵗ) is a Konsonantnschrift, dej wou fia d masirischn Sprochn gnutzt wiad.

A modeana alphabetischa Weitafejaring vo da  tradizionelln Schrifd, aa **Neo-Tifinaγ**, is in 20. Jh. eigfejad woan. Es Neo-Tifinaγ z Marokko, *Tifinagh Ircam* ghoissn, wiad i Morokkanischn Grundschuelln fia s untarrichtn von n Masirischn  un in de duating Publikaziona gnutzt.

Ma sagt es Woat **Tifinaγ** gejd af an masirischn feminin Plural von n Adjektiv "fenizisch" zrugga, also "d fenizischn (Bouchstom)", andane seng i dan Woat griichisch πίναξ "Taafal", vo wou s wiakle kumt, woass ma ned gnau.

## Heakunft
Es Tifinaγ wiad am mearan af d libysche Schrift zrugg gfejad, dej wou aftoalt wiad af zwou Variantn. Dej libyscha Schrift is i da Antikn weitfleche vo Sprechan von Libysch-Beabarischn z Noadafrika von heinting Libya bis zou d Kanarischn Insln gnutzt woan. Es Tifinaγ warad also dej Varietet vo da libyschn Schrift, dej wou de Tuareg vamoutle z Libya iwanumma hom, un ebba seit 1500 Joua oda meara bis heit weita tradiat hom. Es is – wenn ma s neia Tifinaγ ned mid dazourechnad – wej d libyscha Schrift a raans Konsonantn-Alfabet.

## Tuareg-Tifinaγ

Es alta Tifinaγ wiad gnutzd um dej Varietetn von Tuareg zen schreim, dej wou zen libysch-beabarischn Zweig von n Afroasiatischn zölln. A freja Nutzung vo da Schrifd, findt se af Felsmolarein u Grewan. Zou dene ghejad aa a 1,500 Joua alts  Monumentalgro vo da Tuareg-Matriarchĩ Tin Hinan, i den wou Spurna vo Tifinaγ-Inschriftn af de Went gfunna woan san.

Nou an M.C.A. MacDonald han dej Tuareg a "umatum rednata Gsellschaft, ba dea wou s Gmiak u d rednata Kommunikazion all dej Funkziona iwanemma, dej wou es Lesnan u Schreima inrana Schreibgsellschaft hom. Es Tifinaγ wiad am mearan zen spilln, zen kniawln, fia a Graffiti u kuaze Nourichtn gnutzd."

Ej amols wiad dej Schrifd aa fia ondane Sprochn gnutzd, dej wou vo d Tuareg gredd wean, wej es Tagdal, es wou wej es Dausahaq linguistisch zen Songhay ghejad.

### Schreibweis
Dej Geminazion oda Konsonantnleng, u wenn s phonemisch is, wiad in n Tuareg-Tifinaγ ned õzoigt. Es *t* wiad z eftas mid dan Bouchstom zvua als wej a Ligatua gschrim. 
Wenn dej Bouchstom *l* un *n* nemmanond stej, wiad da zwoat Bouchstob viraghom, u schejchad, tejffa, hejcha oda kleanna gschrim.Zen Baispil wal des *l* a Zwoarastrichl  is un es *n* a oafochs Strichl  wiad d Bouchstomfolng *nn* als  gschrim, dass ma s von n *l* weggakennt. Vo deastweng warad *ln* , *nl* , *ll* , *nnn*  uaw.
Tradizionell wean dej Vokall assa am End von n Woat ned gschrim. I manchane Gengatn wean aa d arabischn Vokalzoachn zamma miḏn Tifinaγ gnutzd. In Folngadn is a Taafal vo de regionaln Untaschid in n Tuareg-Tifinaγ.

## Neo-Tifinaγ
Neo-Tifinaγ is a modeana voll alfabetischa Schrifd af Grundloḡ von n Tifinaγ, wou fias Noadmasirische gnutzt wiad. Es wiad wej dej lateinische Schrift vo links nou rechts gschrim u schreibt aa de Geminazion oda Konsonantnleng wej i da lateinischn Schreibweis von Noadmasirischn mid Doppeltschreibung u ned mid an Vadopplungszoachn, d.&nbsp;h. ma schreibt a langs /d/ als /dd/ un ned als /d:/ oda /d/.

D Vuaschleg von an Standard Tifinaγ san zen End von 20 Jh. afkumma. D Académie berbère hod zam min Salem Chaker von Inalco wos asgoawad. Es *Institut royal de la culture amazighe* vo Marokko hod 2003 a Tifinaγ-Version amtlich gmacht. Es Haptproblem is an Standard zen finna, da wou fia alle Varietetn taugt, wal si de Dialekt vaschidn entwicklt hom, wos d Fonemm u d Lautt oalangt.

Z Marokko is ma i de 80ga u 90ga nu zwengs da Nutzung vo da Schrift u sechtanen Aktivismus nu eikastlt woan. Nou dem dass owa 2003 a Variantn d amtlicha Schrifd z Marokko woan is, wiad scho vo Stootsweng af Tifinaγ publiziad. Es Tifinaγ is populer zwengs da Symbolik als a olta Schrifd, owa vill nutzn oda preferrian d lateinischa Schrifd, wal s fia vill leichta zen lesn u zen schreim is.

Z Libya unta n Muammar Gaddafi hod ma s Tifinaγ ned nutzn deaffa. Vo deastweng wiad s duatn omed meara gnutzt wej z Algerien. So hod da Nazionale Iwagongsrout nou an Libyschn Biagakrejḡ offena gweng. U da z Qatar basiate Senda Libya TV hod Masirisch u Tifinaγ z.&nbsp;T. i s Programm afgnumma.

In folngadn san Iwasichtn zen Tifinaγ. Grau is Standardtifinaγ nou an IRCAM, gel is daweitats Tifinaγ, oransch is andas Tifinaγ u weiss a Tuareg-Tifinaγ.

### Unicode
Es Tifinaγ is 2005 zen Unicode mid da Veasion 4.1 afgnumma woan. Dej Unicode block range fia s Tifinaγ is U+2D30&ndash;U+2D7F:

## Beleg


## Exteane Vaweiss

* (in French) ennedi.free.fr, za libyschn Schrifd u zen Tifinaγ
* (in French) Ircam.ma, offiziella Seitn von Kiniglicha Institu fia Masiγische Kultua z Marokko
** Ircam – Online-Kurse zen Masirischn u zen Tifinaγ
* omniglot.com – Tifinagh
* Unicode character picker fia Morokanischa (Neo-)Tifinaγ